ჯარი

გჲარი გჲარი#Laz

Atina, Vizha, and Artasheni form of გჲარი (gyari)


მარტი

marťi (romanization)
Marťi (romanization)

Ultimately from Latin mārtius (“month of the god Mars”).

მარტი მოხთაჲიზ რუბაფეზ მფულა დოლოდგითუნ


აპრილი

head

აპრილი • (ap̌rili) (Latin spelling Ap̌rili)

ap̌rili (romanization)
Ap̌rili (romanization)
არპილი (alternative)

ჰანწო აპრილისთი პეჯი მჩოხა ვარგეიქუნაშა გალე ვარგამილენ

hanǯo ap̌rilisti p̌eci mçoxa vargeikunaşa gale vargamilen

Even in April this year, it is not possible to go out without wearing a thick jacket


მაისი

maisi (romanization)
Maisi (romanization)
მაჲისი (alternative alternative)

Ultimately from Latin Maius (“Maia's month”).

პაპულიქ მაჲისიზ ნაეჭოფუ ჩაჲიში გენჭარეჲი ონჯირალეში თუდელე მეშაშინახამზ

p̌ap̌ulik mayisiz naeç̌opu çayişi genç̌areyi onciraleşi tudele meşaşinaxamz

My grandfather hides the tea money that he earned in May under the bed


ცხენი

ნცხენი ნცხენი#Laz

Apso, Ortaalan, Chanapeti, and Borghola form of ნცხენი (nʒxeni)


დიდი

დიდიშკიმიქ ბერეში თომა ნთხოზუმს


დიდი

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

მელენ რაკანიზ არ დიდი ჭუბრი გედგინ

There is a big chestnut tree on the opposite slope

big, large, great
(in volume) big, large

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams

My older brother's third son looks a lot like me

big, large, great
(age in humans and animals) older

ემ დიდი რაკანიშა მოვიღი, დოვორგი დო ვომორდინი

em didi raǩanişa moviği, dovorgi do vomordini

I brought it from the highest hill, planted it, and it grew

(dialectal, Ghvant) (about the hills) high

ჲაზიში ნდღალეფე დიდი იჲენ

(dialectal, Chanapeti) (about day and month) long


დიდა

head

დიდა • (dida) (plural დიდალეფე, Latin spelling dida)

დიდა იჲასი აშკვა მითი ვა-ჯეგიწონამს

When you become an old woman, no one pays attention to you anymore


ალი

ალის თოკი გეიდუმელს დო ეინჭენ

S/he hangs her/himself with a rope around her/his neck ( commits suicide, kills her/himself)


შენი

ვროსსი ლობასსენ შენი დოღანი ჯარეფე დონტუცუ

vrossi lobassen şeni doğani carepe donťuʒu

Dogan scalded the bread with hot water so that it would soften well

noun clause + შენი: reason statement; due to, as, because of

(Atina, Ortaalan, Batumi) noun clause without ნა- + შენი


არა

არა • (ara) (Latin spelling ara, plural არაფე)

წო ომრი არაფე ვარობღუნ

This year the plum branches are not blooming


წონუმს

წონუმს • (ǯonums) (Latin spelling ǯonums)

ǯonums (romanization)
წინუფს (alternative)
წონუჲ (alternative)

სივი ასიტი პწონუმტაშა ელდუვენი მიბიდუმ


ანდერი

ანდერი • (anderi) (Latin spelling anderi)


ანდერი

დიჲუ დო ჭუმანიში / გონშკორუჲ რაკანეფე / ანდერი მაზიტუკო / ფშერი ოზიტონეფე

diyu do ç̌umanişi / gonşǩoruy raǩanepe / anderi maziťuǩo / pşeri oziťonepe

It's morning / The hills are getting light / Oh, if only I could say / (Inside) full of words


ანდერი

ანდერი ნა ნაშკვარე

You leave something awful behind (curse)

anathema, bad thing, terrible thing, damned thing

ხეს ნაგოქაჩუნ ანდერი არ ქონაშქვი დო მემიშველი

xes nagokaçun anderi ar konaşkvi do memişveli

Drop that useless thing you've got and help me

trash, functionless thing, useless thing

ჰა ანდერი მიში რენ? სუმ ნდღა რენ გზაზ გელაძინ.

ha anderi mişi ren? sum ndğa ren gzaz gelażin.

Whose ander is this? It's been on the road for three days.

ანდერი ნა ნაშქვარე, ახირ-ოხორი-სქანი

May you die in a few days, and your house, barn, and everything will be left without you (curse)

the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin

ანდერი თო დოსკუდარ


ჭაჭა

ç̌aç̌a (romanization)
ჭეჭა (alternative)

Akin to Georgian ჭაჭა (č̣ač̣a). See it for more.

ჩეფლა

nut pomace, in particular hazelnut and wallnut pomace

ნოწილეხი

nut pomace, in particular wallnut pomace

(Atina) silk waste (the remainder of the silk obtained from the silk cocoon after processing)


ჰანი

ჰანი ქოგვოგზი დო დობიტტობათ

make a fire with these and let's get warm


წულუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *c̣wl-il- (“little, small”). Cognate with Georgian წვრილი (c̣vrili).

inh+

კიში ნდღალეფე წულუ იჲენ. ჲაზი მოხტასი ნდღალეფე ირდენ.

ǩişi ndğalepe ǯulu iyen. yazi moxťasi ndğalepe irden.

Winter days are short. When summer comes, the days get longer.


ბობოლა

head

ბობოლა • (bobola) (Latin spelling bobola)

bobola (romanization)
ბომბულა (alternative)
ბომბოლა (alternative)

→ Turkish: bobola, bobol

From Proto-Georgian-Zan *borbal- (“spider”).

ბობოლა მემოხენ-გულუნ


დო

ჭკვა მუჲა გიწვა? ირი თევული დეგიწვი დო.

ç̌ǩva muya giǯva? iri tevuli degiǯvi do.

and
(Jigetore) (at the end of the sentence)


ვალი

vali (romanization)
ვალი (absolutive singular)
ვალეფე (absolutive plural)
ვალიქ (ergative singular)
ვალეფექ (ergative plural)
ვალის (dative singular)
ვალეფეს (dative plural)
ვალიშ (genitive singular)
ვალიშ (genitive singular)
ვალიშიş) (genitive singular)
ვალიშიşi) (genitive singular)
ვალეფეშ (genitive plural)
ვალეფეშ (genitive plural)
ვალეფეშიş) (genitive plural)
ვალეფეშიşi) (genitive plural)
ვალიშე (directive singular)
ვალეფეშე (directive plural)
ვალიშენ (ablative singular)
ვალეფეშენ (ablative plural)
ვალის (locative singular)
ვალეფეს (locative plural)
ვალითენ (instrumental singular)
ვალეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇w-el-.

inh+

ყვალი ყვალი#Laz


ილი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇wl-iw- (“bone”).

ილი ვალა ნააწუნენ შენი კატა ჭუმანიში მოისელასი ინდრიკენ

ili vala naaǯunen şeni ǩaťa ç̌umanişi moiselasi indriǩen

Bones, muscles, etc. are bent and twisted when they get up in the morning because their whole body is tired.

ბერე ჩხომი ჩამტაშა ილეფე იკათალი

Be careful with the bones when feeding fish to a small child

ილი ჯეგიჭორდასი ელაცონაშეთე ქელიმბინი

Fasten with safety pins when the button breaks


კოდა

By surface analysis, კოდ- (ǩod-) + -ა (-a). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳad-el-.

inh+

ტოფი კოდა ნონთხასი გოიქთენ

The ball bounces back after hitting the wall

კოდაში ქვალეფე დიშირუ. აშკვა მოწიხვენ.

The stones of the wall have eroded. Now they are leaking and falling down.


კომა

ǩoma (romanization)
მკომა (alternative)
ნკომა (alternative)

დაჩხურიშენ ნა-ჲულუნ კომაქ კატა-სოთი ოუჩანამს

daçxurişen na-yulun ǩomak ǩaťa-soti ouçanams

The smoke from the fire darkens everything


კუზი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳowz-.

ოწუდეს თუდე ოკუზალე რენ. კუზეფე ჰექ გელობუნ.

oǯudes tude oǩuzale ren. ǩuzepe hek gelobun.

There is a spoon rack under the shelf. The spoons hang there.

ა კუზი წარი ჲერი ჯიშკიდუ


ლორი

Akin to Georgian ლარი (lari), Old Armenian լար (lar).


მანა

Related to Georgian მაგრამ (magram) and Mingrelian მარა (mara).


პანდა

head

პანდა • (p̌anda) (Latin spelling p̌anda)

p̌anda (romanization)
პანტა (alternative)

ჰიმ პანდა ჯორუმჯიშკიმონ


სიგარა

სიგარა • (sigara) (Latin spelling sigara)

ზიგარა ზიგარა#Laz

Apso, Chanapeti, Chenneti, and Borghola form of ზიგარა (zigara)


ფაფა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *papa- (“milk porridge”). Cognate with Georgian ფაფა (papa).

inh+

ანდღა ფაფა დეგიხენა დო ოშკომი


ღარი

ოხორი-ღარი ლივადი ჯედუჲ


შური

şuri (romanization)
შუჲი (alternative alternative)

From Proto-Kartvelian *s₁ul- (“soul, spirit, smell”).

inh

დადალა მსკვა შური ალენ

(dialectal, Atina, Vizha) fragrance, odor, scent, smell


ღირს

ğirs (romanization)
ღის (alternative alternative)
ღირუნ (alternative)
ღინს (alternative)

ჰამ ატამბას აში ლირა ქოღირს

ფარა-ჩქუნი ჰაქო გოლულუნ. ვანა გალე მუთუზ ვარ-ღირს.

para-çkuni hako golulun. vana gale mutuz var-ğirs.

Our money is valid here. Otherwise, it has no value abroad.

(price of trade item) Something worth a price


ქური

kuri (romanization)
ქუჲი (alternative)
ქუი (alternative)
მქუი (alternative)
მქირი (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *kor-; cognates include Georgian ქორი (kori).

ანდღა წიპულინაფეშკიმის ქური ჯანთხუ დო არ წიპულინა ოჭოფუ

andğa ǯip̌ulinapeşǩimis kuri cantxu do ar ǯip̌ulina oç̌opu

Today a kite attacked my chicks and caught one of them


კამწამი

head

კამწამი • (ǩamǯami) (Latin spelling ǩamǯami)

ǩamǯami (romanization)
წამწამი (alternative)
წანწამი (alternative)

By dissimilation from წამწამი (ǯamǯami), from Georgian წამწამი (c̣amc̣ami).


ბალკონი

ბალკონი • (balǩoni) (Latin spelling balǩoni)

balǩoni (romanization)
ბალკონი (absolutive singular)
ბალკონეფე (absolutive plural)
ბალკონიქ (ergative singular)
ბალკონეფექ (ergative plural)
ბალკონის (dative singular)
ბალკონეფეს (dative plural)
ბალკონიშ (genitive singular)
ბალკონიშ (genitive singular)
ბალკონიშიş) (genitive singular)
ბალკონიშიşi) (genitive singular)
ბალკონეფეშ (genitive plural)
ბალკონეფეშ (genitive plural)
ბალკონეფეშიş) (genitive plural)
ბალკონეფეშიşi) (genitive plural)
ბალკონიშე (directive singular)
ბალკონეფეშე (directive plural)
ბალკონიშენ (ablative singular)
ბალკონეფეშენ (ablative plural)
ბალკონის (locative singular)
ბალკონეფეს (locative plural)
ბალკონითენ (instrumental singular)
ბალკონეფეთენ (instrumental plural)
ბალქონი (alternative)

ამეტტი ბერე ბალკონი ჯოკკაჩუ

Ahmet left the child trapped on the balcony


ჯოღორი

ჯოღორი • (coğori) (Latin spelling coğori)

coğori (romanization)
ჯოღორი (absolutive singular)
ჯოღორეფე (absolutive plural)
ჯოღორიქ (ergative singular)
ჯოღორეფექ (ergative plural)
ჯოღორის (dative singular)
ჯოღორეფეს (dative plural)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშიş) (genitive singular)
ჯოღორიშიşi) (genitive singular)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშიş) (genitive plural)
ჯოღორეფეშიşi) (genitive plural)
ჯოღორიშე (directive singular)
ჯოღორეფეშე (directive plural)
ჯოღორიშენ (ablative singular)
ჯოღორეფეშენ (ablative plural)
ჯოღორის (locative singular)
ჯოღორეფეს (locative plural)
ჯოღორითენ (instrumental singular)
ჯოღორეფეთენ (instrumental plural)
ჯოღოი (alternative alternative)
ჯოღოჲი (alternative alternative)

/d͡ʒɔˈɣɔ(ɹ)i/


ჭუმანი

ჭუმანი • (ç̌umani) (Latin spelling ç̌umani)

ç̌umani (romanization)
ოჭუმე (alternative)
ჭუმე (alternative)
ჭუმანიშე (alternative)
ჭუმენ (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *Lam-. Cognate with Mingrelian ჭუმე (č̣ume) and Svan ჰამ (ham).

ჭუმანი ვარ დო ჯენდღანი მეჶტარე.

Not tomorrow. I'll come the day after tomorrow.

(Atina, Viza, Artasheni, Sumla, Khopa) tomorrow


ოჭუმე

ოჭუმე • (oç̌ume) (Latin spelling oç̌ume)

ჭუმანი ჭუმანი#Laz

Atina and Vizha form of ჭუმანი (ç̌umani)


ჰამ

ჰაჲა ჰაჲა#Laz


ჭაბუ

ç̌abu (romanization)
მჭაბუ (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁eb-o-.
The second meaning is akin to Svan ჭა̈ბ (č̣äb, id.), ჭა̈ბრ (č̣äbr).

წო ოშკურიში-მჯას ჭაბუ ქოგვაკორუ. აჲინა ვარ-იჩანუ.

ǯo oşǩurişi-mcas ç̌abu kogvaǩoru. ayina var-içanu.

This year the apple tree was infested with mistletoe. It didn't bear any fruit.

(Jigetore, Vizha) European mistletoe (Viscum album)


ართი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ert-.

არ მუთხა ართი არ მუთხაფე შკალა ოკონტალერი ონ.

ar mutxa arti ar mutxape şǩala oǩonťaleri on.


თოლი

toli (romanization)
თოლი (absolutive singular)
თოლეფე (absolutive plural)
თოლიქ (ergative singular)
თოლეფექ (ergative plural)
თოლის (dative singular)
თოლეფეს (dative plural)
თოლიშ (genitive singular)
თოლიშ (genitive singular)
თოლიშიş) (genitive singular)
თოლიშიşi) (genitive singular)
თოლეფეშ (genitive plural)
თოლეფეშ (genitive plural)
თოლეფეშიş) (genitive plural)
თოლეფეშიşi) (genitive plural)
თოლიშე (directive singular)
თოლეფეშე (directive plural)
თოლიშენ (ablative singular)
თოლეფეშენ (ablative plural)
თოლის (locative singular)
თოლეფეს (locative plural)
თოლითენ (instrumental singular)
თოლეფეთენ (instrumental plural)

ფუფულიშ(ი) თოლი/ ფუფული თოლი/ ფუფულიშში თოლი

pupuliş(i) toli/ pupuli toli/ pupulişşi toli

მესოღონიზ ნაემიხთუ ფუფულიქ თოლი დოვუდორენ. თხომბური გამულუნ.

mesoğoniz naemixtu pupulik toli dovudoren. txomburi gamulun.

My thigh boil has formed an eye. It's inflamed.

(Atina, Vizha, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) the point of complete incision of an inflamed mature wound


დინცხირი

დინცხირი • (dinʒxiri) (Latin spelling dinʒxiri)

dinʒxiri (romanization)
დიცხირი (alternative)
ძიცხირი (alternative)

desc

→ Mingrelian: დინცხირი (dincxiri) — Abzhua

დინცხირი ნუნქთუ


მუმული

მამული მამული#Laz


ღომა

ენვერიზ მუ აღოდუ, ვარმიჩქინ. ღომა ჭუმანი ღვინი შვერი სთერი იქთერტუ.

enveriz mu ağodu, varmiçkin. ğoma ç̌umani ğvini şveri steri ikterťu.

I don't know what happened to Enver. He was spinning as if he had drunk wine yesterday morning.


ანდღა

andğa (romanization)
ჰამდღა (alternative)
ჰანდღა (alternative)

From ამ (am, “this”) + ნდღა (ndğa, “day”).

ანდღა მენცხულეფე მაწუნენ.


წარი

წკარი წკარი#Laz

Atina, Vizha, and Artasheni form of წკარი (ǯǩari)


ბუძი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

bużi (romanization)
ბუზი (alternative)
ბუძუ (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buʒ-.

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is present only in women.

(in adult females and adult female mammals) breast


ჩხომი

(Apso, Vizha, Artasheni, Khopa, Chkhala)

çxomi (romanization)
ჩხომი (absolutive singular)
ჩხომეფე (absolutive plural)
ჩხომიქ (ergative singular)
ჩხომეფექ (ergative plural)
ჩხომის (dative singular)
ჩხომეფეს (dative plural)
ჩხომიშ (genitive singular)
ჩხომიშ (genitive singular)
ჩხომიშიş) (genitive singular)
ჩხომიშიşi) (genitive singular)
ჩხომეფეშ (genitive plural)
ჩხომეფეშ (genitive plural)
ჩხომეფეშიş) (genitive plural)
ჩხომეფეშიşi) (genitive plural)
ჩხომიშე (directive singular)
ჩხომეფეშე (directive plural)
ჩხომიშენ (ablative singular)
ჩხომეფეშენ (ablative plural)
ჩხომის (locative singular)
ჩხომეფეს (locative plural)
ჩხომითენ (instrumental singular)
ჩხომეფეთენ (instrumental plural)
ჩხომბი (alternative)
მჩხომი (alternative)
ნჩხომი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *čxam- (“fish”). Cognate with Mingrelian ჩხომი (čxomi) and dialectal Georgian ჩხამა (čxama).

inh+

ბერეშკიმი ჩხომიში ილი წუწონუჲ. ხაზი აენ.

bereşǩimi çxomişi ili ǯuǯonuy. xazi aen.

My child sucks the bone of the fish. He's happy.


ღეჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣor-.

ჰასან ჰიკკუ მშკურინაჯე ორტტუ ჩი ხოსკინა ღეჯიშეთი აშკურინერტტუ

hasan hiǩǩu mşǩurinace orťťu çi xosǩina ğecişeti aşǩurinerťťu

Hasan was so cowardly that he was even afraid of a dead pig


კათა

head

კათა • (ǩata) (plural კათაფე, Latin spelling ǩata)

კათ- (ǩat-, “to include”) + -ა (-a). Cognate with Mingrelian კათა (ḳata, “folk”).

(dialectal, Atina) another animal that is an animal's friend

აჲშეში ფუჯი ხვალა ნაოტუ შენი ოფშა ბეჯღამტუ. არ კათა ქელუმჭეშუ. დირახატუ. ჰუს ვარბეჯღამს.

ayşeşi puci xvala naoťu şeni opşa becğamťu. ar ǩata kelumç̌eşu. diraxaťu. hus varbecğams.

Aisha's cow was screaming a lot because she was alone. (Aisha) brought an animal friend (a cow) to her. (Cow) relaxed. She doesn't shout anymore.

(dialectal, Atina) another animal mating with one animal


გურუნი

გურუნი • (guruni) (plural გურუნეფე, Latin spelling guruni)

guruni (romanization)
გურუნეფე (plural)
გირინი (alternative)
გიინი (alternative)

→ Turkish: gurun — Bolu

The ultimate origin is unknown. Cognate with Mingrelian გირინი (girini); see there for more.

გურუნი დო მსქვეჲი ნავარიჩინომს მუ გურუნი რენ

guruni do mskveyi navariçinoms mu guruni ren

S/he who cannot distinguish a donkey from a deer is herself/himself a donkey (proverb)

(figurative) rude and incompetent person


აღუსტოზი

აღუსტოზი • (ağusťozi) (Latin spelling Ağusťozi)

ağusťozi (romanization)
Ağusťozi (romanization)

აღუსთოზი აღუსთოზი#Laz

Atina and Artasheni form of აღუსთოზი (ağustozi)


ლაჯი

From Ottoman Turkish علاج (ilac), For the deletion of the word-initial ი- (i-) see მედი (medi).


კული

კული • (ǩuli) (Latin spelling ǩuli, plural კულეფე)

From *კვილ-ი (*ǩvil-i), from Proto-Kartvelian *ḳwil-. Cognate with Mingrelian კველა (ḳvela, “stool, seat”), Svan კუ̂ილ (ḳûil, “block of wood, tree stump; stool”), and possibly dialectal Georgian კვილო (ḳvilo, “small block of wood, tree stump”).
According to Klimov, from a Proto-Northeast Caucasian source. Compare Tsez къуӏри (q’uʿri, “bench”), Hinukh къуре (q’ure), Dargwa уркьули (urq̇uli, “board”), for which Starostin reconstructs Proto-Northeast Caucasian *q̇wǝ̆lʔă.


ბილონცა

head

ბილონცა • (bilonʒa) (Latin spelling bilonʒa)

bilonʒa (romanization)
ლიმბოცა (alternative)
ლიმბროცა (alternative)

Uncertain. Fähnrich-Sarǯvelaʒe reconstruct Proto-Georgian-Zan *blanc-.See Georgian ბილენცრა (bilencra) for more.

ფუჯეფეზ ბილონცა მოთჩამთ. იჩხანენ.

Don't feed bilonʒa to the cows. They'll get diarrhea.


ქჩე

kçe (romanization)
speeling kçe (Latin)
ხჩე (alternative)
ჩე (alternative)
ჩქე (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qc₁-. Cognate with Mingrelian ჩე (če, “white”), Old Georgian მჴცჱ (mqcē, “grey hair”).

ქჩე ურზენი ხაზი გაჲენნა ნაკუ-თი გორუმ, ეჭოფი

kçe urzeni xazi gayenna naǩu-ti gorum, eç̌opi

If you like white grapes, take as much as you want


მშკერი

მშკერი • (mşǩeri) (Latin spelling mşǩeri)

მშქერი მშქერი#Laz

(Atina) alternative form of მშქერი (mşkeri)


მტი

მტი • (mťi) (Latin spelling mťi, plural მტიეფე)

mťi (romanization)
მტიეფე (plural)
მტირი (alternative)
მტიი (alternative)
მტიჲი (alternative)
ტი (alternative)

მტი მემოხენ


ომბრი

ყომური ყომური#Laz


ფოლო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pol-. See more on Mingrelian ფოლო (polo, “hoof”).

ალი ფოლო ნოტროხუ

(dialectal, Atina, Vizha) legs of living things


წუ

alternative form of მწუ (mǯu, “cherry laurel”)


მწუ

მწუ • (mǯu) (Latin spelling mǯu, plural მწუეფე)

mǯu (romanization)
მწუეფე (plural)
წუ (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c̣q̇a(w)- or possibly Proto-Kartvelian *mc̣q̇aw-.

Prunus laurocerasus
Prunus laurocerasus#Translingual

cherry laurel (Prunus laurocerasus) (the cultivated form)


კამპარა

კამპარა • (ǩamp̌ara) (plural კამპარაეფე, Latin spelling ǩamp̌ara)

ǩamp̌ara (romanization)
კამპარაეფე (plural)

Compare Georgian კამპარა (ḳamṗara, “adlay millet (Coix lacryma-jobi)”), კა(მ)პარი (ḳa(m)ṗari, “bladdernuts (Staphylea)”), კაპარი (ḳaṗari, “caper (Capparis spinosa)”), Mingrelian კამპარი (ḳamṗari, “bladdernuts (Staphylea”), Abkhaz а-қампыр (a-kampʼər, “Staphylea colchica”), Pontic Greek κάπαρο (káparo), κάππαρο (kápparo, “Staphylea pinnata”), καπαροτζούφιν (kaparotzoúfin, “a kind of shrub”) (the latter apparently with τζούφος (tzoúfos, “hollow”)).

cog

Sambucus nigra
Sambucus nigra#Translingual


უჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

uci (romanization)
უჟი (alternative)
ყუჯი (alternative)
ჲუჯი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ur-.

inh+

ფუჯიში უჯიზ ნიშანი გეჩამერი რენ


კანდღუ

head

კანდღუ • (ǩandğu) (plural კანდღუეფე, Latin spelling ǩandğu)

ǩandğu (romanization)
კანდღუეფე (plural)
კანდღო (alternative)

Compare Mingrelian კინდღუ (ḳindɣu, “Smilax excelsa”), Hamshen Turkish ǩanduğ, ǩanduğa, ǩandoğa (“Fragaria vesca”), dialectal Armenian կանդող (kandoġ).

cog

Fragaria vesca
Fragaria vesca#Translingual

strawberry (Fragaria)
wild strawberry (Fragaria vesca)


პატულჲა

head

პატულჲა • (p̌aťulya) (Latin spelling p̌aťulya)

p̌aťulya (romanization)
პატული (alternative)

From Pontic Greek πατούλα̤ (patoúlä), the plural of πατούλ’ (patoúl’), πατούλιν (patoúlin). The form პატული (p̌aťuli) is from the singular.


კოპალი

კოპალი • (ǩop̌ali) (Latin spelling ǩop̌ali, plural კოპალეფე)

ǩop̌ali (romanization)
კოპალეფე (plural)

Uncertain. Possibly from Proto-Kartvelian *ḳaṗ- (“stick; pole”).


მჯა

Jigetore, Vizha, and Ortaalan form of ნჯა (nca, “tree, timber”)


სკილიმუნტრი

სკილიმუნტრი • (sǩilimunťri) (Latin spelling sǩilimunťri)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz

Atina and Ortaalan form of ცხიმუნტური (ʒximunťuri)


მცხემბრი

მცხემბრი • (mʒxembri) (Latin spelling mʒxembri)

ცხემური ცხემური#Laz

alternative form of ცხემური (ʒxemuri, “hornbeam”)


ცხემბი

ცხემბი • (ʒxembi) (Latin spelling ʒxembi)

ცხემური ცხემური#Laz


ფენწე

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Arkabi, Khopa, Chkhala)

penǯe (romanization)
ფენწე (absolutive singular)
ფენწეფე (absolutive plural)
ფენწექ (ergative singular)
ფენწეფექ (ergative plural)
ფენწეს (dative singular)
ფენწეფეს (dative plural)
ფენწეშ (genitive singular)
ფენწეშ (genitive singular)
ფენწეშიş) (genitive singular)
ფენწეშიşi) (genitive singular)
ფენწეფეშ (genitive plural)
ფენწეფეშ (genitive plural)
ფენწეფეშიş) (genitive plural)
ფენწეფეშიşi) (genitive plural)
ფენწეშე (directive singular)
ფენწეფეშე (directive plural)
ფენწეშენ (ablative singular)
ფენწეფეშენ (ablative plural)
ფენწეს (locative singular)
ფენწეფეს (locative plural)
ფენწეთენ (instrumental singular)
ფენწეფეთენ (instrumental plural)
ფენწო (alternative)
ფეწო (alternative)
ფეწე (alternative)

Cognate with Mingrelian ფერწო (perc̣o), see there for more.

მჭიმა შქულე გალე ფენწეფე ბუზუნან.

After the rain, slugs crawl around outside.

(Atina, Artasheni, Arkabi, Khopa, Chkhala) general name for shelled and shell-less snails


მჯაჯე

მჯაჯი მჯაჯი#Laz


ჩაჩხა

çaçxa (romanization)
Çaçxa (romanization)
ჩაჩხა (absolutive singular)
ჩაჩხაფე (absolutive plural)
ჩაჩხაქ (ergative singular)
ჩაჩხაფექ (ergative plural)
ჩაჩხას (dative singular)
ჩაჩხაფეს (dative plural)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშიş) (genitive singular)
ჩაჩხაშიşi) (genitive singular)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიş) (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიşi) (genitive plural)
ჩაჩხაშე (directive singular)
ჩაჩხაფეშე (directive plural)
ჩაჩხაშენ (ablative singular)
ჩაჩხაფეშენ (ablative plural)
ჩაჩხას (locative singular)
ჩაჩხაფეს (locative plural)
ჩაჩხათენ (instrumental singular)
ჩაჩხაფეთენ (instrumental plural)
ცაჩხა (alternative)
ნცაჩხა (alternative)

By regressive assimilation from ცაჩხა (ʒaçxa), from ცა (ʒa, “sky”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Compare Mingrelian ცაშხა (cašxa), Svan ცა̈̄შ (cǟš).

cog

Svan ცა̈̄შ (cǟš)


თუთაჩხა

head

თუთაჩხა • (tutaçxa) (Latin spelling Tutaçxa)

tutaçxa (romanization)
Tutaçxa (romanization)

From თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Cognate with Mingrelian თუთაშხა (tutašxa).


ღანჯი

head

ღანჯი • (ğanci) (Latin spelling ğanci, plural ღანჯეფე)


ბერჯი

ველიქ ალიში ბერჯეფე ამადუმს


მსორა

msora (romanization)
მწორა (alternative)
მსურა (alternative)
მსუა (alternative)
სორა (alternative)

Borrowed from Pontic Greek ψώρα (psóra).

მსორა მაკნუ


ტობა

ტობა • (ťoba) (plural ტობაფე, Latin spelling ťoba)

ťoba (romanization)
ტობაფე (plural)
ტიბა (alternative)

ხასანიქ ტობას დოლობაზგამს

(Jigetore, Okordule, Borghola) small potholes where water has accumulated due to rain; puddle


გუნძე

gunże (romanization)
გუნზე (alternative)
გინძე (alternative)
გინზე (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *grʒ-el-, from Proto-Kartvelian *grʒ-.

სელიმიქ “ნთხირიზ ღარი მოთაეტაზ” დეჲი ჟინდოლემუში გუნძე ნთხომბუში ტატეფე მოუკვათამს

selimik “ntxiriz ğari motaeťaz” deyi jindolemuşi gunże ntxombuşi ťaťepe mouǩvatams

Selim cuts the long branches of the redwood tree above him so that it doesn't shade the hazelnuts

ჰეკო გუნძე კოჩი მუჭო ივენ? თი ნჭერიზ ნანწენ.

heǩo gunże ǩoçi muç̌o iven? ti nç̌eriz nanǯen.

How can he be so tall? His head touches the ceiling.

ჲაზიში ნდღალეფე გუნძე იჲენ. კიში მოხტასი ნდღალეფე დიმკულანენ.

yazişi ndğalepe gunże iyen. ǩişi moxťasi ndğalepe dimǩulanen.

Summer days are long. In winter the days get shorter.

long, tall
(about time of day, night, year etc.)

about time of day; night; year etc.; about time of day; night; year etc.


ბულა

ბულაშკიმიში ლივადიში მდუთი მჯაში თუდე არაბაშკიმი მემიშკვაფუტუ. არ საატი ოკაჲი ჰიშოშა გოლავიქთი ჭი არაბაშკიმიში ჟინ ოფშა მდუთი დობღუტუ.

bulaşǩimişi livadişi mduti mcaşi tude arabaşǩimi memişǩvapuťu. ar saaťi oǩayi hişoşa golavikti ç̌i arabaşǩimişi jin opşa mduti dobğuťu.

I had left my car under a mulberry tree in my aunt's garden. I returned there an hour later. A lot of mulberries had fallen on my car.


რუბა

ruba (romanization)
რუბა (absolutive singular)
რუბაფე (absolutive plural)
რუბაქ (ergative singular)
რუბაფექ (ergative plural)
რუბას (dative singular)
რუბაფეს (dative plural)
რუბაშ (genitive singular)
რუბაშ (genitive singular)
რუბაშიş) (genitive singular)
რუბაშიşi) (genitive singular)
რუბაფეშ (genitive plural)
რუბაფეშ (genitive plural)
რუბაფეშიş) (genitive plural)
რუბაფეშიşi) (genitive plural)
რუბაშე (directive singular)
რუბაფეშე (directive plural)
რუბაშენ (ablative singular)
რუბაფეშენ (ablative plural)
რუბას (locative singular)
რუბაფეს (locative plural)
რუბათენ (instrumental singular)
რუბაფეთენ (instrumental plural)

From Proto-Georgian-Zan *rabo- (“ditch”).

მთუთი არ მითი აზირასი არ ფირჩი ორაში რუბა დოლილაჲ

mtuti ar miti azirasi ar pirçi oraşi ruba dolilay

When the bear sees someone, he suddenly goes to the creek

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi) river, creek, stream


დუდი

მჯორათე დუდი ჯეჭვერი იქთენ

S/he walks around with her/his head burnt from the sun

(dialectal, Atina, Vizha, Artasheni) head

დუდის ნა-მომალუ დულჲაფე მომხვადუ


წონერი

წონერი • (ǯoneri) (Latin spelling ǯoneri)


ნჭარუმს

ნჭარუმს • (nç̌arums) (Latin spelling nç̌arums)

ჭარუმს ჭარუმს#Laz

Atina and Vitse form of ჭარუმს (ç̌arums)


შორთი

Probably ultimately from Old Georgian შოლტი (šolṭi).

შორთეფე ვიქუმტიტ დო ნჩაი დობდუმტით.

We would make strips on the land and plant tea there.

ნჯონი შორთი შორთი შკორუმტეს.


აღანი

აღანი ნოღამისაზ ხეზ ვიტოხუთ ბელეძძუღი დოლობუნ

ağani noğamisaz xez viťoxut beleżżuği dolobun

The new bride wears fifteen bracelets on her wrist


აჲინა

İrfan Çağatay Aleksiva suggests that this word is probably related to Greek δεν είναι (den eínai, “it isn't, it doesn't exist”).

cog

ეველის შკუნი ჰანინეფეშა ავრუფალეფე მულუტეს; ჰუს აჲინა ვარ-მულუნ

evelis şǩuni haninepeşa avrupalepe muluťes; hus ayina var-mulun

In the old days, Europeans used to come here; now they never come


ფაცხა

head

ფაცხა • (paʒxa) (plural ფაცხაფე, Latin spelling paʒxa)

paʒxa (romanization)
ფაცხაფე (plural)
ფასხა (alternative)
ფრაცხა (alternative)

→ Armenian: փացխա (pʻacʻxa) — Hamshen

desc

→ Turkish: paska, pasha, pasḫa, paçğa, paḉḫa, paçḫa (Hemşin)

Borrowed from Abkhaz абыцаҟьа (abəcaqʲʼa).

bor+

დოღანის ვასილითის ჟურ კორეცხალა ფაცხა უღუნ

doğanis vasilitis jur ǩoreʒxala paʒxa uğun

Doghan has two one-floor, one-room huts in Vasiliti. (Vasiliti, the name of the place given to the highest neighborhood away from the residential area)

(dialectal, Atina) Wooden hut for temporary storage of grass on mown areas


ჰიჩი

From Ottoman Turkish هیچ (hiç), ultimately from Persian هیچ (hič).

ნა-მალიმბეტუ ბოზომოთას ჩხორონერი ჶორი ჩაღეტი დევუნჭარი დო ჰიჩი ნენა ვარ-მომჩუ

na-malimbeťu bozomotas çxoroneri fori çağeťi devunç̌ari do hiçi nena var-momçu

I wrote a letter to the girl that I love for the ninth time and she never responded


-წა

Suffix used to form diminutive nouns from proper nouns


-შა

ბერე მცხადარი ჯელოხუნაჲ დო დულჲაშა ულუნ.

bere mʒxadari celoxunay do dulyaşa ulun.

S/He sits the child on a wooden stool and goes to work.

(Jigetore, Vizha, Artasheni) ambidirective case marker

სო-ხენშა მელენკალენი ოხორეფე აზინ.

He can see the houses on the other side from where he is sitting.

მანდრეში ნეკნა წულუ ეჲ. ფუჯი ამიტა-გამიტაშა კოშკინჭარქენ.

mandreşi neǩna ǯulu ey. puci amiťa-gamiťaşa ǩoşǩinç̌arken.

They made the barn door too small. The cow gets stuck when she goes in and out.

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse) (derives adverbs from imperfective forms of verbs) while, when

მჯორა დოლილუშა მოლენკალე ქოდოფხედი. მელენკალე ბისეჲირი.

mcora doliluşa molenǩale kodopxedi. melenǩale biseyiri.

I sat on this side until sunset. I watched the opposite side.

(derives adverbs from verbs) untill, by the time

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse, with imperfective forms of verbs)


-შენ

-şen (romanization)
-შე (alternative)
-შა (alternative)

(dialectal, Atina, Artasheni) Ambidirective case marker


ონა

From Proto-Georgian-Zan *q̇an-. Cognate with Georgian ყანა (q̇ana) and Mingrelian ჸონა (ʾona).

ონა ხაჩქუმსნა-თი ნიში შენი ხაჩქუმს

Even if he's digging a field, he's digging for himself


ღარუმს

head

ღარუმს • (ğarums) (Latin spelling ğarums)

ğarums (romanization)
ღარუჲ (alternative)
ღარუფს (alternative)

from Proto-Kartvelian *ɣer- ~ *ɣir- (“to stretch; to raise one's hand”). Compare Old Georgian აღერება (aɣereba).

“კალემითე ქარტალი ბღარა” ჲა-ში დიდო გჲაჯინუ დო ღრიცქუ

“ǩalemite karťali bğara” ya-şi dido gyacinu do ğriʒku

When she said, "Let me scrawl on the paper with a pen," she pressed it a lot and drew deeply

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) to scrawl


ტაფული

ტაფული • (ťapuli) (Latin spelling ťapuli)

Akin to Armenian թափուլ (tʻapʻul). See it for more.


ჭანდა

ჭანდა • (ç̌anda) (Latin spelling ç̌anda)

ç̌anda (romanization)
ჭანდრა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁en- (“to summon, invite”). Compare Old Georgian წანა (c̣ana, “feast, banquest”) and Mingrelian ჭანაფა (č̣anapa, “to call, appeal”).

cog

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse) invitation


ზაბუნი

head

ზაბუნი • (zabuni) (Latin spelling zabuni)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Azlagha)

zabuni (romanization)
ძაბუნი (alternative)

From Persian زبون (zabun, “humbled, vanquished, weak, helpless, abject”).

der

ზაბუნიშ ოხორიზ ოზაბუნლუღი ა ფიჩორაზ იღოდინენ

zabuniş oxoriz ozabunluği a piçoraz iğodinen

In the patient's home, the disease is transmitted in a short time


ზაბუნობა

head

ზაბუნობა • (zabunoba) (Latin spelling zabunoba)

zabunoba (romanization)
ზაბუნობა (absolutive singular)
ზაბუნობაფე (absolutive plural)
ზაბუნობაქ (ergative singular)
ზაბუნობაფექ (ergative plural)
ზაბუნობას (dative singular)
ზაბუნობაფეს (dative plural)
ზაბუნობაშ (genitive singular)
ზაბუნობაშ (genitive singular)
ზაბუნობაშიş) (genitive singular)
ზაბუნობაშიşi) (genitive singular)
ზაბუნობაფეშ (genitive plural)
ზაბუნობაფეშ (genitive plural)
ზაბუნობაფეშიş) (genitive plural)
ზაბუნობაფეშიşi) (genitive plural)
ზაბუნობაშე (directive singular)
ზაბუნობაფეშე (directive plural)
ზაბუნობაშენ (ablative singular)
ზაბუნობაფეშენ (ablative plural)
ზაბუნობას (locative singular)
ზაბუნობაფეს (locative plural)
ზაბუნობათენ (instrumental singular)
ზაბუნობაფეთენ (instrumental plural)
ძაბუნება (alternative)
ძაბუნობა (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ობა (-oba, “-ness”).

suf

ელემიტა დო კოკიწა სთერი ზაბუნობაფე არ ბერეშენ მაჟურა ბერეფეზ დიდო კოლაჲ ნაკნენ

elemiťa do ǩoǩiǯa steri zabunobape ar bereşen majura berepez dido ǩolay naǩnen

Diseases such as measles and pertussis are very easily transmitted from one child to another


იზაბუნენ

head

იზაბუნენ • (izabunen) (Latin spelling izabunen)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Azlagha, Chkhala)

izabunen (romanization)
იძაბუნენ (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”), ultimately from Persian زبون (zabun).

ნანა-შკიმი იზაბუნუსი არ წულუ მჟორა ჯეჩასი ანჩხვაფენ

nana-şǩimi izabunusi ar ǯulu mjora ceçasi ançxvapen

When my mother gets sick, she gets hot with even a little sun


ბაღულჲა

head

ბაღულჲა • (bağulya) (Latin spelling bağulya)

bağulya (romanization)
ბაღულია (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *beɣ-ur- (“sparrow”), cognate with Mingrelian ბაღჷრე (baɣəre).


მორდერითუთა

მორდერითუთა • (morderituta) (Latin spelling morderituta)

/mɔɾdɛɾiˈtʰutʰɑ/

მორ დე რი თუ თა

From მორდერი (morderi, “big”) + თუთა (tuta, “month”), literally “big month”.


მორდერი

head

მორდერი • (morderi) (Latin spelling morderi)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mo-zrd-il- (“grown, grown-up”). From იმორდენ (imorden).

inh+

იმორდენ იმორდენ#Laz

present participle of იმორდენ (imorden), past participle of იმორდენ (imorden)

(In humans and animals) older in age: adult

იმორდენ იმორდენ#Laz

(Among brides) The wife of the older son


წანაღანი

head

წანაღანი • (ǯanağani) (Latin spelling Ǯanağani)

ǯanağani (romanization)
Ǯanağani (romanization)
წანაღნე (alternative)

/t͡sʼɑnɑˈɣɑni/

From წანა (ǯana, “year”) + აღანი (ağani, “new”), literally “new year”.

af

სი-თი წანაღანი ხილა დო კაჲობაფეთე თო გოლოგიხტაჲ

si-ti ǯanağani xila do ǩayobapete to gologixťay

May your new year be filled with abundance and happiness too


ჶოგა

ჶორკა ჶორკა#Laz

Atina and Artasheni form of ჶორკა (forǩa)


ფორჩა

head

ფორჩა • (porça) (plural ფორჩაფე, Latin spelling porça)

porça (romanization)
ფორჩაფე (plural)
ფორჩა (absolutive singular)
ფორჩაფე (absolutive plural)
ფორჩაქ (ergative singular)
ფორჩაფექ (ergative plural)
ფორჩას (dative singular)
ფორჩაფეს (dative plural)
ფორჩაშ (genitive singular)
ფორჩაშ (genitive singular)
ფორჩაშიş) (genitive singular)
ფორჩაშიşi) (genitive singular)
ფორჩაფეშ (genitive plural)
ფორჩაფეშ (genitive plural)
ფორჩაფეშიş) (genitive plural)
ფორჩაფეშიşi) (genitive plural)
ფორჩაშე (directive singular)
ფორჩაფეშე (directive plural)
ფორჩაშენ (ablative singular)
ფორჩაფეშენ (ablative plural)
ფორჩას (locative singular)
ფორჩაფეს (locative plural)
ფორჩათენ (instrumental singular)
ფორჩაფეთენ (instrumental plural)

/ˈpʰɔ(ɹ)t͡ʃɑ/

Akin to Mingrelian ფორჩა (porča), ხეფორჩა (xeporča).


ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth

აჲშექ დუდის ჶოტა დელინკორამს

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk headscarf, dressed in a flowered calico ჶორკა (forǩa), and wearing shoes.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz

(dialectal, Jigetore, Vitse) (woman's) headscarf


ოღურინამს

ოღურინამს • (oğurinams) (Latin spelling oğurinams)

oğurinams (romanization)
ოღურინაჲ (alternative)
ოღურინაფს (alternative)

From ო- (o-, “version marker”) + ღურ- (ğur-, “to die”) + -ინ- (-in-, “interfix that creates transitive verbs from intransitive verbs”) + -ამ (-am, “imperfective aspect”) + -ს (-s, “third person singular present tense marker”).

af

ჰემუზ მთუგიში ნჭამი მეფჩარე დო ბოღუინარე

hemuz mtugişi nç̌ami mepçare do boğuinare

(used for humans only) to kill, to murder


აბაზა

head

აბაზა • (abaza) (Plural აბაზაფე, Latin spelling Abaza)

abaza (romanization)
Abaza (romanization)
აპაზა (alternative)

აბაზაფე სო ხენან, ფეჲა?

I wonder where the Abaza/Abkhazians live?


ჯონგსი

ჯონგსი • (congsi) (Latin spelling congsi)

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi)

uba (romanization)
უბაფე (plural)
ობა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს


წიპა

Akin to Georgian ჭიპი (č̣iṗi) and Mingrelian ჩუპა (čuṗa).

ხასანის წიპა გამანჭორერი უღუნ

ბერე დიჲინასი სიჶტე წიპა დელუშკორამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord


წუპი

წიპა წიპა#Laz


გვაკორენ

head

გვაკორენ • (gvaǩoren) (Latin spelling gvaǩoren)

gvaǩoren (romanization)
გვაკკორენ (alternative alternative)
გაკორენ (alternative)
გაკირენ (alternative)
გვაკირენ (alternative)

/ˈɡvɑkʼɔɾɛn/

From გვ- (gv-, preverb meaning around) + ა- (a-, potential mood marker) + კორ- (ǩor-, “to tie”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

დიშკალეფე ფალური გვაკორასი გამვოგზაჲ

When the fire wraps around the wood, it burns


ფოხო

poxo (romanization)
ფახარა (alternative)

Compare Laz ფოხორო (poxoro), ფახარა (paxara, “toddler, a baby that still crawls”), ფოხ- (pox-, “to crawl on all fours”).


მჟვაბუ

head

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

tlb

(Apso, Jigetore, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

mjvabu (romanization)
მჯვაბუ (alternative)
ჯვაბუ (alternative)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


ჩორფა

ალი ნაკუ ჩორფა ონ

clumsy, unskilful (a person who always has minor accidents)


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


წიმინდე

head

წიმინდე • (ǯiminde) (Latin spelling ǯiminde)


წიმინდე

ბერეჩქიმიქ იზმირიშენ წიმინდე ზეჲთინჲაღი მომინჯღონუ

bereçkimik izmirişen ǯiminde zeytinyaği momincğonu

My child sent me pure olive oil from Izmir

actual, authentic, genuine, pristine, pure, real, true

ხასანი წიმინდე კოჩი რენ


წიმინდე

ალი ებამუშიში წიმინდე ონ


ლობიჲა

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

tlb

(Jigetore, Borghola, Khopa–Batumi, Chkhala)

lobiya (romanization)
ლობიჲაფე (plural)
ლობია (alternative alternative)
ლობჯა (alternative)
ლობჲა (alternative)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლეტა მოვონჩხიკამ ჭი ლობიჲა დობდვარე

I'm digging the ground, so I'll plant beans

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი

აჲშექ ტაღანერი ლობიჲა მოჯიბუმს


ჯემი

From Ottoman Turkish كمی (gemi, “ship”).

ზუღას ჯემი დიხვენ


ვაფური

head

ვაფური • (vapuri) (Latin spelling vapuri)

vapuri (romanization)
ვაფოჲი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish واپور (vapur, vapor, “steamship”).

bor+

ვაფური სკენჯე ნახოლენ


ხეფათიღი

head

ხეფათიღი • (xepatiği) (Latin spelling xepatiği)

From ხე (xe, “hand”) + Ottoman Turkish پاتیك (patik, “small slipper”), in turn borrowed from Greek πατήκι (patíki), πατίκι (patíki, “slipper”), from πατώ (pató, “to tread”) + -ίκι (-íki).

af

ხაფათიღი მიდუმს


დიდობა

head

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

From დიდა (dida, “old women”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).


დიდაშირა

head

დიდაშირა • (didaşira) (Latin spelling didaşira)

didaşira (romanization)
შირადიდა (alternative)

From დიდა (dida, “old women”) + შირა (şira, “widow”).


იჲენ

ივენ ივენ#Laz

Atina, Vizha, Artasheni, and Chanapeti form of ივენ (iven)


კოჶტე

კოჶტე ონ


ელა-

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa)

ელა- (ela-) + ხედ- (xed-, “to sit”) → ელახედუნ (elaxedun, “S/he sits to the side”)


ეჭოფუმს

head

ეჭოფუმს • (eç̌opums) (Latin spelling eç̌opums)

eç̌opums (romanization)
ეჭოფუჲ (alternative)
ეჭჭოფუჲ (alternative)
ეჭოფუფს (alternative)
ჲეჭოუფს (alternative)
ჲეჭოფუფს (alternative)

/ˈɛt͡ʃʼɔpʰums/

From ე- (e-, preverb) + ჭოპ- (ç̌op̌-, “to catch”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ნანა დო ფედერიჩქიმიქ პოლიზ ნიში შენი ნაეჭოფეზდორტუნ ოხორი მა ქომომჩეზ

nana do pederiçkimik p̌oliz nişi şeni naeç̌opezdorťun oxori ma komomçez

My parents gave me the house that they bought for them in Istanbul


ჯე-

ჯე- (ce-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ჯულუნ (culun, “S/he comes down”)

ჯე- (ce-) + ბ- (b-, “to hang”) → ჯუბუნ (cubun, “It hangs on a string or pole without touching anything else”)

ჯე- (ce-) + დ- (d-, “to put”) → ჯედუმს (cedums, “S/he puts something horizontally on something or in a container”)

ჯე- (ce-) + ღურუნ (ğurun, “S/he dies”) → ჯეღურუნ (ceğurun, “S/he dies on something”)

ჯე- (ce-) + კვათუმს (ǩvatums, “S/he cuts”) → ჯეკვათუმს (ceǩvatums, “S/he cuts something from top to bottom”)

ჯე- (ce-) + ჩამს (çams, “S/he feeds someone”) → ჯეჩამს (ceçams, “S/he hits someone”)

Atina, Vizha, and Artasheni form of გე- (ge-)


წულუთუთა

head

წულუთუთა • (ǯulututa) (Latin spelling Ǯulututa)

ǯulututa (romanization)
Ǯulututa (romanization)

From წულუ (ǯulu, “small”) + თუთა (tuta, “month”).


ზონი

ოგინეს წალე მეგზაფეს ირი ზონი ოტუ. პრინჭი ხაშკუმტეს. ანდღა ირი კალე იფშეს. აშკვა პრინჭი ლივადი ვარ-დოსკუდუ.

ogines ǯale megzapes iri zoni oťu. p̌rinç̌i xaşǩumťes. andğa iri ǩale ipşes. aşǩva p̌rinç̌i livadi var-dosǩudu.

In the past, the places close to the coastal road were all swamps. They were planting rice there. They're all filled today. There are no rice fields anymore.


ნკოლა

head

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

nǩola (romanization)
ნკოლაფე (plural)
მკოლა (alternative)
ნკილა (alternative)
კილა (alternative)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


ნოსტონჲაჲი

head

ნოსტონჲაჲი • (nosťonyayi) (Latin spelling nosťonyayi)

nosťonyayi (romanization)
ნოსტონჲარი (alternative)
ნოსთონჲარი (alternative)
ნოსთონჲაჲი (alternative)

ნოს ტონ ჲა ჲი

From ნოსტონი (nosťoni, “taste, flavour”) + -ჲაჲი (-yayi, -ful, -y).

suf

ლუს პატილა ვარეკუბღასი ნოსტონჲაჲი ვარიჲენ

lus p̌aťila vareǩubğasi nosťonyayi variyen

It is not delicious when you do not add tallow to the cabbage.


ნახუმს

head

ნახუმს • (naxums) (Latin spelling naxums)

naxums (romanization)
ნახუჲ (alternative)
ნახუფს (alternative)

From ნახვ- (naxv-, “to wash”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker). Akin to Mingrelian ნახ-უ-ა (nax-u-a).

af

ფორჩა დონაფხვი დო ქოგებოკიდი. ჰაწი სქურუნ.

porça donapxvi do kogeboǩidi. haǯi skurun.

I washed the shirt and hung it up. It's drying now.


გომფანობა

head

გომფანობა • (gompanoba) (Latin spelling gompanoba)

/ɡɔmpʰɑˈnɔbɑ/

გომ ფა ნო ბა

From გომფა (gompa, “large, wide”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალიში ოხორი ეჩიდოოვრო მტო გომფანობა ქუღუნ

alişi oxori eçidoovro mťo gompanoba kuğun

Ali's house has twenty-eight inches of width

ალი ჰიჩი გომფანობა ვარუღუნ


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

ხასანიქ ოფშა ხილაჶ იხაფარს

(dialectal, Jigetore) obscene, racy, impudent, shameless, unembarrassed, abusive


ხილაჶი

ბერეს ხილაჶი მოდოგუამ


ოჶიდი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ofidi (romanization)
ოჶრინდი (alternative)
ოჶრიდი (alternative)

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


მეკტასი

head

მეკტასი • (meǩťasi) (Latin spelling meǩťasi)

(dialectal, Atina, Artasheni) Name of a pear type


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

meťaksi (romanization)
მეკტასი (alternative)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


ობღე

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

კინჩი ობღეშა ოშკომალე მეშკიღაჲ

(dialectal, Jigetore, Vizha, Borghola) nest


მეგზა

By surface analysis, მე- (me-) + გზა (gza).

ჰაშო მეგზა ჲერი დიშკა ქელებიღამ

I'll take the wood close to the road like this

(dialectal, Atina, Okordule) near, close (to the road)


უცხუ

ხასანიქ ნდღურა ნამიწუფე მა არ მციქა უცხუ მომალუ. - სიჶტე სი უცხუ მოგალუ-ი? ჰიმუქ ნაიტურსფე მა პანდა ოფშა უცხუ მომალენ.

xasanik ndğura namiǯupe ma ar mʒika uʒxu momalu. - sifťe si uʒxu mogalu-i? himuk naiťurspe ma p̌anda opşa uʒxu momalen.

What Khasan just said seemed a little strange to me. - Is this the first time something seems strange to you? What he says always seems very strange to me.


ზუღა

tlb

(Atina, Vizha, Ortaalan, Borghola, Khopa, Chkhala)

zuğa (romanization)
მზუღა (alternative)
მზოღა (alternative)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


მუანატი

head

მუანატი • (muanaťi) (Latin spelling muanaťi)

Borrowed from Ottoman Turkish مخنث (muhanat, muhannat, muhannes), from Arabic مُخَنَّث (muḵannaṯ).


დუბარა

head

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish دوباره (dübare), derived from Persian دوباره (dobâre, “twice”).

der+

(dialectal, Atina, Vizha, Arkabi, Batumi) cheat, trick


ტუბი

ťubi (romanization)
ტკუბიში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇ub- (“twins”).


ტუბი

აჲშე ტუბი ბერე ქოდვორინუ


ნოსონი

head

ნოსონი • (nosoni) (Latin spelling nosoni)

From ნოსი (nosi, “mind”) + -ონი (-oni, -y, -ly)

suf

ხასანიში წულუ ბერემუში ოფშა ნოსონი ონ


დადა

head

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

dada (romanization)
დადალი (alternative)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

(dialectal, Jigetore) beaded toy with pearls for children. (This does not refer to toys such as dolls or cars)


ობირაშე

head

ობირაშე • (obiraşe) (Latin spelling obiraşe)

obiraşe (romanization)
ობირაშა (alternative)
ობირალე (alternative)

From ო- (o-, preverb absence marker) + ბირ- (bir-, “to play”) + -აშე (-aşe, suffix that derives the instrument name), literally “tool of playing”.

af

მონთაშკიმი ობირაშე ქებუჭჭოფი


მაფხა

mapxa (romanization)
მაფხაში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


მაზაპუ

head

მაზაპუ • (mazap̌u) (Latin spelling mazap̌u)

From the verb root ზაპ- (zap̌-, “to beat”).

ხასანის მაზაპუ აკნუ დო ჩხინდიშა ჶინგილი ჯალენ. გამიშიჶონამს.

xasanis mazap̌u aǩnu do çxindişa fingili calen. gamişifonams.

Khasan has the flu and he's sniveling. He's blowing his nose.


კინჩი

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

ǩinçi (romanization)
კვინჩი (alternative)
ყვინჩი (alternative)

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)
მჯა (alternative)
ჯა (alternative)

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


სერენდე

სერენდე • (serende) (Latin spelling serende)

სერენთი სერენთი#Laz

Jigetore, Artasheni, and Firtina Valley form of სერენთი (serenti)


მჭაფუ

მჭაფუ • (mç̌apu) (Latin spelling mç̌apu)

/ˈm̥t͡ʃʼɑpʰu/

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz

Apso, Jigetore, and Artasheni form of მკჲაფუ (mǩyapu)

მჭაფუ ქორმეფე ოშკიდაჲ


თუთასტე

თუთასტე • (tutasťe) (Latin spelling tutasťe)

tutasťe (romanization)
თუთასთე (alternative)
თუთაშთე (alternative)

From თუთასთე (tutaste), from თუთაშთე (tutaşte), from თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, “of”) + თე (te, “light”), literally “light of moon”.

af

თუთასტე ორა სი მეგანჯუდარე


ხავა

Borrowed from Ottoman Turkish هوا (hava), from Arabic هَوَاء (hawāʔ).

bor+

ჯეჩენდეფე ნაკუ ვორსი ხავაფე ორტუ. ჰუს-ტი მჭიმათე ვარ-გოლილვენ.

ceçendepe naǩu vorsi xavape orťu. hus-ťi mç̌imate var-golilven.

What beautiful weather we had recently! Now it's raining.

ხასანიქ ნდაღეფეს დულჲა ნა-იქუმს შენი პანდა ფაღი ხავა შვანუმს

xasanik ndağepes dulya na-ikums şeni p̌anda paği xava şvanums

Khasan is always breathing fresh air as he does business in the mountains


მდიკა

დიკა დიკა#Laz


კოშკიღამს

head

კოშკიღამს • (ǩoşǩiğams) (Latin spelling ǩoşǩiğams)

კოშკიღაჲ კოშკიღაჲ#Laz


ხიტიპიჲოზი

ხიტიპიჲოზი • (xiťip̌iyozi) (Latin spelling xiťip̌iyozi)

ხი ტი პი ჲო ზი

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ჰამ შკუნი ოსმანი ოფშა ხიტიპიჲოზი ონ


ჯენჭარერი

ჯენჭარერი • (cenç̌areri) (Latin spelling cenç̌areri)

cenç̌areri (romanization)
გენჭარერი (alternative)
გენჭარეჲი (alternative)
გეჭარერი (alternative)
გეჭარეჲი (alternative)
გეჭარალი (alternative)
გეჭერალი (alternative)
გეჭარელი (alternative)

ჯე- (ce-, on something) + ნჭარ- (nç̌ar-, “to write”) + -ერი (-eri, participle suffix), literally “written on”.

af

ალი ელადვერი ჯენჭარერეფე ომორდინაჲ. ოხორი ოგინდენი ლივადი ეჭოფასენ.

ali eladveri cenç̌arerepe omordinay. oxori ogindeni livadi eç̌opasen.

Ali is saving money. He will buy the garden in front of the house.

ჰამ სუფარა ეჩიდოვიტოჩხორო ჯენჭარერი ქოღირუნ

ham supara eçidoviťoçxoro cenç̌areri koğirun


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

სიმადი ხარაჲი ქოჯემაჩანუ

small dark spot or bump on the skin; mole

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


სეჩიმი

სეჩიმი • (seçimi) (Latin spelling seçimi)

არ თუთა შუკულე ბელედიჲე სეჩიმეფე ონ. ჰი-შენი ვულურ-მოვულურ დო ლება ნენა მემაჩენ.

ar tuta şuǩule belediye seçimepe on. hi-şeni vulur-movulur do leba nena memaçen.

There are municipal elections in a month. That's why I'm busy and I might respond late.


წუნა

From წკუნ- (ǯǩun-, “to ache”) + -ა (-a), from earlier *წყუნ- (*ǯqun-). Cognate with Mingrelian წყუნ-ა (c̣q̇un-a), წყუნ-აფ-ა (c̣q̇un-ap-a).


ქომოჯერი

ქომოჯერი • (komoceri) (Latin spelling komoceri)

komoceri (romanization)
ქომოჟერი (alternative)

From ქომოჯ- (komoc-, “to marry”) + -ერი (-eri).


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
სუტულჲა (alternative)
მსუტოლჲა (alternative)
სუტოლჲა (alternative)
სოტოლია (alternative)
სოტელია (alternative)
სოტულია (alternative)
მსუტულია (alternative)
მსუტელია (alternative)
ფსუტულია (alternative)
მსოტოლჲა (alternative)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness


ზიტერი

head

ზიტერი • (ziťeri) (Latin spelling ziťeri)

ზიტ- (ziť-, “to say; to read; to study”) + -ერი (-eri).

suf

ზიტერი კოჩი

იტურს იტურს#Laz


ზიტერი

ალი კატა ლიმჯი ბერეფე ოხორიმუში ოკიფინანი ეველური ნადუგურუმუნ ზიტერეფე უზიტაჲოზიცინაჲ

ali ǩaťa limci berepe oxorimuşi oǩipinani eveluri nadugurumun ziťerepe uziťayoziʒinay

Every evening, when the children come to his house, Ali tells them the stories he has heard in the past and makes them laugh

fairy tale, fable, tale, story, myth, legend


ნცა

nʒa (romanization)
ნცა (absolutive singular)
ნცაფე (absolutive plural)
ნცაქ (ergative singular)
ნცაფექ (ergative plural)
ნცას (dative singular)
ნცაფეს (dative plural)
ნცაშ (genitive singular)
ნცაშ (genitive singular)
ნცაშიş) (genitive singular)
ნცაშიşi) (genitive singular)
ნცაფეშ (genitive plural)
ნცაფეშ (genitive plural)
ნცაფეშიş) (genitive plural)
ნცაფეშიşi) (genitive plural)
ნცაშე (directive singular)
ნცაფეშე (directive plural)
ნცაშენ (ablative singular)
ნცაფეშენ (ablative plural)
ნცას (locative singular)
ნცაფეს (locative plural)
ნცათენ (instrumental singular)
ნცაფეთენ (instrumental plural)
მცა (alternative)
ცა (alternative)

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

tlb

(Atina, Vizha, Okordule, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

nʒxeni (romanization)
ცხენი (alternative)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz

How beautifully her/his mane waves while the horse is running


ჩერეზი

head

ჩერეზი • (Çerezi) (Latin spelling Çerezi)

Çerezi (romanization)
ქერეზი (alternative)

Borrowed from Ancient Greek κεράσι (kerási, “cherry”).


ხოშკა

head

ხოშკა • (xoşǩa) (plural ხოშკაფე, Latin spelling xoşǩa)

xoşǩa (romanization)
ხოშკაფე (plural)
ხოჩქა (alternative)
ხორშა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan, for which Čuxua reconstructs *xaš-ar-, assuming loss of რ (r). Cognate with Georgian ხაშარი (xašari). Note that *a is preserved in Zan only in word-final positions, thus this reconstruction requires the loss of რ (r) to have happened very early on. As such, a more straightforward reconstruction is simply *xaš-, with different suffixes in Laz and Georgian.
Doublet of ხაშარი (xaşari).


ხუნჭკული

ხუნჭკული • (xunç̌ǩuli) (Latin spelling xunç̌ǩuli)

xunç̌ǩuli (romanization)
ხუნჭული (alternative)

პაპულიჩქიმიქ ქოთუმეზ ხუნჭკული ამბარაჲიზ ჲუკვათამტუ. ჰემინდორა შქულე კაჲი დუფაღამტუ დო ქელუჭამტუ. ედო ჰეშოთე ქოთუმე ოშლეთინამტუ.

p̌ap̌uliçkimik kotumez xunç̌ǩuli ambarayiz yuǩvatamťu. hemindora şkule ǩayi dupağamťu do keluç̌amťu. edo heşote kotume oşletinamťu.

When the gizzard of the chicken swelled up, my grandfather would cut it open, clean it, and sew it up. And thus he would save the chickens.


ჯიჯი

cici (romanization)
ჯიჯი (absolutive singular)
ჯიჯეფე (absolutive plural)
ჯიჯიქ (ergative singular)
ჯიჯეფექ (ergative plural)
ჯიჯის (dative singular)
ჯიჯეფეს (dative plural)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშიş) (genitive singular)
ჯიჯიშიşi) (genitive singular)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშიş) (genitive plural)
ჯიჯეფეშიşi) (genitive plural)
ჯიჯიშე (directive singular)
ჯიჯეფეშე (directive plural)
ჯიჯიშენ (ablative singular)
ჯიჯეფეშენ (ablative plural)
ჯიჯის (locative singular)
ჯიჯეფეს (locative plural)
ჯიჯითენ (instrumental singular)
ჯიჯეფეთენ (instrumental plural)
ჟიჟი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ir- (“root, bottom”).

inh+

The bottom part (of cabbage) above the soil, the inner part of the (cabbage) stem


ციცი

ʒiʒi (romanization)
ციცილი (alternative)

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ხასანიქ ტოპუ ნაიბირს შენი ტუტულეფემუში მჩხუ ონ

xasanik ťop̌u naibirs şeni ťuťulepemuşi mçxu on

Hasan has thick calves because he plays ball

(dialectal, Atina) (In humans and animals) calf


გზალინერი

გზალინერი • (gzalineri) (Latin spelling gzalineri)

gzalineri (romanization)
გზალერი (alternative)

ჰიკუ მენდრალე გზალინერი ვარმოილენ


ჟილე

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ქოსუმს

head

ქოსუმს • (kosums) (Latin spelling kosums)

kosums (romanization)
ქოსუჲ (alternative)
ქოსსუჲ (alternative)
ქოსუფს (alternative)

From Proto-Kartvelian *kwas- (“to sweep, to wipe”) + -უმ (-um, post-stem, indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

suf

(dialectal, Jigetore) to cut grass, thorns, bushes, etc. under trees


ბიკა

ბიგა ბიგა#Laz


ნოშონი

head

ნოშონი • (noşoni) (Latin spelling noşoni)

ნოშონის პატილა გოლაზუნ


გური ნაჭვენ

გური ნაჭვენ • (guri naç̌ven) (Latin spelling guri naç̌ven)

ხასანის შკიმდა ოფშა გური ნაჭვენ

(dialectal, Atina) to have mercy, to feel sorry for, to pity


ხასტა

Borrowed from Ottoman Turkish خسته (hasta), Derived from Persian خسته (xaste).


ოკაპინუში

head

ოკაპინუში • (oǩap̌inuşi) (Latin spelling oǩap̌inuşi)

From ოკაპინუ (oǩap̌inu, “to run, running”) + -შ (-ş, of, related to).

suf

მექთების ოკაპინუშის მა ხუთინერი მოჶტი


ოკაპინამს

head

ოკაპინამს • (oǩap̌inams) (Latin spelling oǩap̌inams)

oǩap̌inams (romanization)
ოკაპინაჲ (alternative)
ოკკაპპინაჲ (alternative)
ოკაპინაჲ (alternative)

From ო- (o-) + კაპ- (ǩap̌-, “to run”) + -ინ- (-in-) + -ამ (-am) + -ს (-s).

ხასანიქ ონცხენიშა სუმ პაჭონი კალათინა ოკაპინამს

xasanik onʒxenişa sum p̌aç̌oni ǩalatina oǩap̌inams

Khasan drops a three-legged basket from the ceiling

(dialectal, Atina) to drop to the ground


ესკატი

ესკატი • (esǩaťi) (Latin spelling esǩaťi)

Borrowed from Byzantine Greek ἐσχάτη (eskhátē), the feminine of ἔσχατος (éskhatos, “final, last”).

bor+

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

May you be left with no one and nothing(curse)

(Atina) the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin


მუნძინამს

head

მუნძინამს • (munżinams) (Latin spelling munżinams)

munżinams (romanization)
მუნზინაჲ (alternative)
მუნძინაჲ (alternative)
მუნძინაფს (alternative)

From მ- (m-) + უ- (u-) + ნძინ- (nżin-, “to increase”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Cognate with Mingrelian ძინა (ʒina, “to increase”).

af

ბაკკალეფექ ნჯუმუში გეჭარერი ნაუნონან სთერი მუნძინამან

baǩǩalepek ncumuşi geç̌areri naunonan steri munżinaman

Grocers increase the price of salt as they wish


კუჲი

ǩuyi (romanization)
კუი (alternative alternative)
ქუჲი (alternative)
ქუი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish قیو (kuyu).


ეწურჩამს

head

ეწურჩამს • (eǯurçams) (Latin spelling eǯurçams)

eǯurçams (romanization)
ეწურჩაჲ (alternative)
ეწურჩაფს (alternative)
იწურჩაფს (alternative)

From ეწ- (eǯ-, towards the bottom) + უ- (u-) + რჩ- (rç-, “to lay”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

ფუჯეფეზ ლიმხანა ვარეწურჩეზ დო ჭანჭახი დავეზ

pucepez limxana vareǯurçez do ç̌anç̌axi davez

They did not lay ferns under the cows, so it became muddy (dirty and uncomfortable for the cow to lie down)

to lay something under someone or something


ტუცანობა

head

ტუცანობა • (ťuʒanoba) (Latin spelling ťuʒanoba)

ťuʒanoba (romanization)
ტუწანობა (alternative)
ტუსანობა (alternative)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალი ტუცანობა ოგნაფუ შენი წულუ კითი ნჯავლა დოლვონწაჲ

ali ťuʒanoba ognapu şeni ǯulu ǩiti ncavla dolvonǯay

Ali dips his pinky finger into milk to measure the temperature


დიჯინენ

head

დიჯინენ • (dicinen) (Latin spelling dicinen)

dicinen (romanization)
დიჟინენ (alternative)
დინჯინენ (alternative)
დინჯიჲ (alternative)
დინჯირამს (alternative)
დინჯირაჲ (alternative)

From დ- (d-) + ი- (i-) + ნჯინ- (ncin-, “to lie down”) + -ენ (-en), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”).

inh+

ხუსეჲინი ნჭინერი დიჯინასი ოფშა ხურხულამს

xuseyini nç̌ineri dicinasi opşa xurxulams

Hussein snores a lot when he goes to bed tired

to lie down,to go to bed, to go to sleep, to lie


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)
ინჯიჲ (alternative)
ინჯის (alternative alternative)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contaminated with the related ნჯირი (nciri).

af

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


საღანი

head

საღანი • (sağani) (Latin spelling sağani)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse, Batumi)

sağani (romanization)
სახანი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish صحان (sahan), صحن (sahn), dialectal sağan, derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

bor+

ბერექ არ დიდი საღანი ჲოღუტი არ შვაჯის გეიფხორს

berek ar didi sağani yoğuťi ar şvacis geipxors

The child devours a large bowl of in a blink of an eye


სეჶი

Borrowed from Turkish sef, a dialectal variant of sehiv, from Ottoman Turkish سهو (sehv), from Arabic سَهْو (sahw).


ოთვა

head

ოთვა • (otva) (plural ოთვაფე, Latin spelling otva)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rtw-l- (“roof”). Cognate with Georgian სართული (sartuli) and Mingrelian ორთვალი (ortvali).

inh+

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

outer surface of the roof; housetop; a covering, usually covered with tiles, built over buildings to protect them from all kinds of external influences


კაჲბანა

head

კაჲბანა • (ǩaybana) (Latin spelling ǩaybana)

Borrowed from Turkish kaybana, a dialectal descendant of Ottoman Turkish غایبانه (gayibane).

place with a bad name and a bad reputation


ტარაჶი

ტარაჶი • (ťarafi) (Latin spelling ťarafi)

Borrowed from Ottoman Turkish طرف (taraf), Derived from Arabic طَرَف (ṭaraf).

bor+

ხასანის ოხორიში არ ტარაჶიმუში ელვაწენ

One side of Hasan's house is breaking off


კვანჩხუმს

head

კვანჩხუმს • (ǩvançxums) (Latin spelling ǩvançxums)

Unknown. Akin to Vizha Laz კვანჩხუჲ (ǩvançxuy, “to shine, glimmer”).

cog

მელენკალეს, მუჲა ნ ვარმიშკუნ, მჟორა ნოდვასი მუნთხაქ კვანჩხუმს

melenǩales, muya n varmişǩun, mjora nodvasi muntxak ǩvançxums

On the other side, I don't know what it is, something sparkles when the sun shines

to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


ორდო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *adr- (“early, fast”). Cognate with Georgian ადრე (adre) and Mingrelian ორდო (ordo, “morning”).

inh+

ორდო ნდღალეფეს მტუტას დო ლეტას ნა ანტალარე!

ordo ndğalepes mťuťas do leťas na anťalare!

May you melt into ashes and dust in the coming days! (curse)


ჰაშო

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

haşo (romanization)
ჰაშშო (alternative)
აშო (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *a-s₁-. Cognate with Georgian ასე (ase, “so”), Mingrelian აშო (ašo, “here”) and Svan აშ (aš, “so”).

ჰამ ბერექ ჰაშო მუშენი ჭირინამს?


დობამს

head

დობამს • (dobams) (Latin spelling dobams)

dobams (romanization)
დვობაჲ (alternative)
დობაჲ (alternative)
დობაფს (alternative)
დობუფს (alternative)

From დ- (d-) + ო- (o-) + ბ- (b-, “to pour”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *b-.

წუკალი გამიხუდორენ. წკარი დობამს. ლუქუნა მებუნძგიფი. დაჩხურიზ მოთჲოდგამ.

ǯuǩali gamixudoren. ǯǩari dobams. lukuna mebunżgipi. daçxuriz motyodgam.

The boiler's punctured. It is leaking water. I plugged it with beeswax. Don't put it on the fire.


ბოდა

Inherited from Proto-Kartvelian *bade- (“net, cobweb”). Cognate with Georgian ბადე (bade) and Svan ბა̈დ (bäd).

inh+

ხასანიქ მჯალეფე კარბუმს. ბოდა ჯობასენ დო სიჶტერი ჭოფასენ.

xasanik mcalepe ǩarbums. boda cobasen do sifťeri ç̌opasen.

Hasan drives poles into the trees. He's going to set a net to catch a hawk.


კაბაატი

head

კაბაატი • (ǩabaaťi) (Latin spelling ǩabaaťi)

Borrowed from Ottoman Turkish قباحت, Derived from Arabic قَبَاحَة (qabāḥa).

ხასანიქ ოსმანის კაბაატი მობამს


იბგარს

იბგარს • (ibgars) (Latin spelling ibgars)

ibgars (romanization)
იბგას (alternative)
იბგაჲ (alternative)
იმგარს (alternative)

From ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *bger- (“to utter; sound, ring”).

inh+

ჯუმაჩქიმიქ ნაიბგარტუ ბერეზ ნაბირამზ დო ომპლანამზ

cumaçkimik naibgarťu berez nabiramz do omp̌lanamz

My brother clowns a crying child and makes him stop crying


ბარს

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

bars (romanization)
ბას (alternative)
ბაჲ (alternative)

From ბარ- (bar-, “to blow”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ber- (“to blow; inflate, distend”).

inh+

იხიქ მანჩხომეზ ნაუნონ სთერი ვარბარს

The wind does not blow according to the fisherman's will (Things do not go the way you want them to) (proverb)


ბეჯღამს

head

ბეჯღამს • (becğams) (Latin spelling becğams)

From ბეჯღ- (becğ-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Along with Laz ბეჯღაჲ (becğay) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

inh+

ბერექ ომწელიშე ბეჯღამს

(Atina) to yell in anger, to shout violently, to scream


იბირს

From ი- (i-) + ბირ- (bir-, “to play; sing”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *br- (“to sing”), cognate with Mingrelian ბირ-აფა (bir-apa) and Svan ლი-ბრ-ჲალ-ი (li-br-yal-i).

inh+

ანდღა ბერეფე შკალა მირასი ვიბირით

Today we played marbles with the children

(Atina, Chanapeti) to play (game, sports, dance, gamble etc.)


ნჯენი

nceni (romanization)
ნგენი (alternative)
გენი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- (“calf (suckling)”).

inh+

ფუჟი ნჯენიში მტალეფე უმხოჲ


ოგნამს

head

ოგნამს • (ognams) (Latin spelling ognams)

ognams (romanization)
ოგნაჲ (alternative)
ოგნაფს (alternative)
ოგნეფს (alternative)

From ო- (o-) + გნ- (gn-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- : gn- (“to hear, learn”), cognate with Georgian მიგნება (migneba) and Mingrelian გინაფა (ginapa).

inh+

ხასანის ჟინდო წარი გვაბენ დო ვაროგნამს

Hassan is being poured water from above and he doesn't realize it

(Atina) to find out, to understand, to comprehend

ნანაქ რადიჲოშენ ოტრაღუდუ ოგნაჲიზ ელოჲონამტუ

nanak radiyoşen oťrağudu ognayiz eloyonamťu

My mother used to sing along when she heard a folk song on the radio


კერკელი

head

კერკელი • (ǩerǩeli) (Latin spelling ǩerǩeli)

ǩerǩeli (romanization)
კირკელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *grḳ-al- (“ring, hoop”). Cognate with Georgian რკალი (rḳali).

inh+

ღურნი კერკელი გურტასი ვარკოკიწენ

It doesn't come off when you put a hoop in the hive

აჲშენაბედი კატა ჭუმანიში ბერეფე კერკელი უხენამტუ

ayşenabedi ǩaťa ç̌umanişi berepe ǩerǩeli uxenamťu

Grandma Ayşena used to make simits for the children every morning


კუკუ

ǩuǩu (romanization)
გუნგული (alternative)
გუგული (alternative)
კუკკუ (alternative)

Probably Inherited from Proto-Kartvelian *gugul- (“cuckoo”). Whatever the case is Onomatopoeic origin.

კუკუფეში სერსი ვოგნათში მეაგნეპტით ქი ყონაშა ჭკემი მეჩამუში ორა მოხთუ

ǩuǩupeşi sersi vognatşi meagnep̌ťit ki qonaşa ç̌ǩemi meçamuşi ora moxtu

When we hear the cuckoos, we know it's time to sow the seeds in the field


შუმს

şums (romanization)
შუჲ (alternative)
შუფს (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *gus₁- : gs₁- (“to weave”).

inh+

პაპულიქ გამაჩამუ შენი ნაშუდორტუნ კალათეფე ხეზ ქოდოსქიდუ

p̌ap̌ulik gamaçamu şeni naşudorťun ǩalatepe xez kodoskidu

My grandfather's baskets that he wove for sale were left in his hands

to knit (baskets, needlework, wool sweaters, lace, etc.), to weave (carpet)


-ამ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *-eb (verbal thematic suffix).

inh+

დუშინ- (duşin-, “to think”) + -ამ (-am) → დუშინამს (duşinams, “S/he thinks”)

მთურ- (mtur-, “to change something”) + -ამ (-am) → მთურამს (mturams, “S/he changes something”)

ხარხალ- (xarxal-, “to boil something”) + -ამ (-am) → ხარხალამს (xarxalams, “S/he boils something”)

ბარბალ- (barbal-, “to talk in one's sleep”) + -ამ (-am) → ბარბალამს (barbalams, “S/he talks in her/his sleep”)


ბოჩი

ალი ანდღა ბოჩეფე ვარუჲ


ოფშამს

head

ოფშამს • (opşams) (Latin spelling opşams)

opşams (romanization)
ოფშაჲ (alternative)

From ო- (o-) + ფშ- (pş-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *wes₁- : ws₁- (“to fill, be filled”).

inh+

აშექ კუკუმაზ წკაითე ოფშუ დო კუკუმამუშიქ გოწიწროდინამს

aşek ǩuǩumaz ǯǩaite opşu do ǩuǩumamuşik goǯiǯrodinams

Aisha filled her bucket with water. But the bucket is leaking at the bottom.


ჟინ

tlb

(Atina, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

jin (romanization)
ჯინ (alternative)
ჯინი (alternative)
ჟინი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *z₁e (“up(wards), upon”). Cognate with Georgian ზე (ze), Mingrelian ჟი (ži) and Svan ჟი (ži).

inh+

ჟინ კატიზ გჲურულთი ვანში ბაბაქ თუდელენ ბიგათე ეწონთხამს

jin ǩaťiz gyurulti vanşi babak tudelen bigate eǯontxams

When they make noise upstairs, my father pokes ceiling with a stick from below


ჟინ

კოჩიზ ჩქარ ნოსი ვარ უღუნ. დიშქათე ოფშა არაბაზ ჟინ ბერე ჲოხუნამს.

ǩoçiz çkar nosi var uğun. dişkate opşa arabaz jin bere yoxunams.

That man has no brains. He sits the kid on a car full of wood.

პაპულიზ ჟინ თი გაქთენ. ტიჲაჲეზ პოტე ვაგეხედუნ.

p̌ap̌uliz jin ti gakten. ťiyayez p̌oťe vagexedun.

My grandfather gets dizzy from heights. He'd never get on an airplane.

ნოღაჲი კოჩეფეზ ჩხინდი ჟინ ოქაჩუნან

კატა გჲაჲიზ ჟინ ლოცა ებოფხორ


ჟინდო

jindo (romanization)
ჯინდო (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *z₁e-da- (“upper”). Cognate with Georgian ზედა (zeda) and Mingrelian ჟინდო (žindo).

from top to bottom in the vertical direction

ჟინდო ჩემანე ჯელაბუტუ. ალიში ბიჭიქ ჯიღუ დო ოჭანდინამს.

jindo çemane celabuťu. alişi biç̌ik ciğu do oç̌andinams.

There was a kemencha hanging upstairs. Ali's kid takes it down and plays it.


თორუმს

head

თორუმს • (torums) (Latin spelling torums)

torums (romanization)
თორუჲ (alternative)
თიომს (alternative)
თიოფს (alternative)
თიჲომს (alternative)
თიჲოფს (alternative)
თირუფს (alternative)
ტირუფს (alternative)

From თორ- (tor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ter : *tr- (“to drag, pull”). Cognate with Georgian თრევა (treva), Mingrelian თირუა (tirua) and Svan ლითრინე (litrine).

inh+

ხასანიში ბოზომოთალეფე მოლენკალენდო ფუჯეფეს ნადურჩანენ ფარვი თორუმან

xasanişi bozomotalepe molenǩalendo pucepes nadurçanen parvi toruman

Hasan's daughters are carrying leaves for the cows from this side


თასუმს

head

თასუმს • (tasums) (Latin spelling tasums)

tasums (romanization)
თასუჲ (alternative)
თასუფს (alternative)

From თას- (tas-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *tes- (“to sow, seed”).

inh+

ლაზუტი თასუმს

ბერე თასუმს

to fertilize (about humans), to have a child


მთუმს

head

მთუმს • (mtums) (verbal noun ომთუ, Latin spelling mtums)

mtums (romanization)
ომთუ (noun-from-verb)
მთუჲ (alternative)
მთუნ (alternative)
მთუფს (alternative)

From მთ(ვ)- (mt(v)-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *to(w)- (“to snow”).

inh+

ღომა ლუმჯი მთვირიშ ბულთი სთერი ხოშკაკალი მთუ

ğoma lumci mtviriş bulti steri xoşǩaǩali mtu


ნთხოზუმს

head

ნთხოზუმს • (ntxozums) (Latin spelling ntxozums)

ntxozums (romanization)
ნთხოზუჲ (alternative)
ნთხოზუფს (alternative)

From ნთხოზ- (ntxoz-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *txaz- : *txz- (“to plait, weave; to compose”).

inh+

ლაზუტი მთხოზი დო ნაჲლაზ ქოგებოკიდი

I braided corn and hang it on the ნაჲლა (nayla)

to braid, to knit, to weave (hair, rope, thread etc.)


ნთხორუმს

head

ნთხორუმს • (ntxorums) (Latin spelling ntxorums)

ntxorums (romanization)
ნთხორუჲ (alternative)
ნთხორუფს (alternative)

From ნთხორ- (ntxor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *txar- : txr- (“to dig; bury, bury oneself”).

inh+

აღნე ნამთხორით ლივადიზ დიდო კორკოტი რენ

There is a lot of soil in the newly dug garden


ლიმხონა

head

ლიმხონა • (limxona) (Latin spelling limxona)

limxona (romanization)
ლიმხანა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ipxl- (“fern”)

inh+

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

type of fern that is not eaten by animals


კორუმს

head

კორუმს • (ǩorums) (Latin spelling ǩorums)

ǩorums (romanization)
კორუჲ (alternative)
კირუმს (alternative)
კირუფს (alternative)

From კორ- (ǩor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳar-, from Proto-Kartvelian *kar- : *kr- (“to bind”).

inh

ნურიქ ნაკვათუმს დიშქა მუზეჲჲენიქ გოჭკორუმს. აშექთი ოღმალუ კორუმს.

nurik naǩvatums dişka muzeyyenik goç̌ǩorums. aşekti oğmalu ǩorums.

Muzeyyen cleans the wood for Nuri to cut. Aisha ties them up.

to link, to attach, to connect, to tie, to bind, to wrap


კოდუმს

head

კოდუმს • (ǩodums) (Latin spelling ǩodums)

ǩodums (romanization)
კოდუჲ (alternative)
კიდუმს (alternative)
კიდუფს (alternative)

From კოდ- (ǩod-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳad-.

ოხორი კოდუმტაში ნეძი დო ჭუბურიში ნჯა იხმარი. დიდო ნინჭენ.

oxori ǩodumťaşi neżi do ç̌uburişi nca ixmari. dido ninç̌en.

Use walnut and chestnut wood to build houses. It will last a long time.


უკათამს

უკათამს • (uǩatams) (Latin spelling uǩatams)

uǩatams (romanization)
უკათაჲ (alternative)
უკკათაჲ (alternative)
უკათუფს (alternative)
უკათეფს (alternative)

From უ- (u-) + კათ- (ǩat-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳet- (“to add; to mix”).

inh+

წუკალის ფუჯიში მუთუ ბგუბომტაში კენჭინჯუმუ ბუკათამ

ǯuǩalis pucişi mutu bgubomťaşi ǩenç̌incumu buǩatam

I add rock salt when I cook something with the beef in the cauldron


კვათუმს

head

კვათუმს • (ǩvatums) (Latin spelling ǩvatums)

ǩvatums (romanization)
კვათუჲ (alternative)
კვათუფს (alternative)

From კვათ- (ǩvat-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwet- : ḳwt- (“to chop, to cut off”).

inh+

ხუსენიქ ნაკვათუ ხორშაფე ჰაქშენ გოლიმერს

Hüseyin passes the bean poles that he cut through here


მკუსუმს

head

მკუსუმს • (mǩusums) (Latin spelling mǩusum)

mǩusums (romanization)
mǩusum (romanization)
მკუსომს (alternative)
მკუსაფს (alternative)

From მკუს- (mǩus-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwes- : ḳws- (“to moan”).

inh+

ჶადიმეში ბერექ მოთ მკუსუმს? პეჲა სოთი აწკუნენი?

fadimeşi berek mot mǩusums? p̌eya soti aǯǩuneni?

Why is Fadime's child moaning? Is s/he in pain?


გოკუცხუნ

head

გოკუცხუნ • (goǩuʒxun) (Latin spelling goǩuʒxun)

tlb

(Atina, Vizha, Okordule, Chanapeti, Batumi)

goǩuʒxun (romanization)
გოკუსხუნ (alternative)
გოკუნცხუნ (alternative)

From გ- (g-) + ო- (o-) + კუცხ- (ǩuʒx-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwircx- (“to be awake, wake up”).

inh+

დაჩქიმიში ბერე ჟურ ნდღაშენ დონი ორდოშე გოკუცხუნ

daçkimişi bere jur ndğaşen doni ordoşe goǩuʒxun

My sister's child has been waking up early for two days


კიჲამს

head

კიჲამს • (ǩiyams) (Latin spelling ǩiyams)

ǩiyams (romanization)
კიამს (alternative alternative)
კრიჲაჲ (alternative)
კრიაჲ (alternative)
კრიამს (alternative)
კრიჲამს (alternative)
კიჲომს (alternative)
კიომს (alternative)
ყირაფს (alternative)

From კი- (ǩi-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳi- (“to cry”).

inh+

ბერექ კიჲამს. ციცა პიჯის ქომელუდვი დო მოკიჲამტას.

berek ǩiyams. ʒiʒa p̌icis komeludvi do moǩiyamťas.

The child is screaming. Put the pacifier in his mouth so he doesn't scream.

(Atina) (child or woman) to shout in a thin voice

არ გალე გამოწერით ჭი კატუქ მო კიჲამს?

Look outside and see why the cat is meowing.


კოპა

ǩop̌a (romanization)
კოპალი (alternative)
კოპპალი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳop-.

ხასანიში დუდის თომა ვარდუსკუდუ. დუდი კოპა დვაჲუ.

xasanişi dudis toma vardusǩudu. dudi ǩop̌a dvayu.

Xasan has no hair on his head. His head became bald.


კორობუმს

head

კორობუმს • (ǩorobums) (Latin spelling ǩorobums)

ǩorobums (romanization)
კორობუჲ (alternative)
კორობუფს (alternative)

From კორობ- (ǩorob-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳreb- : ḳrb- (“to gather, to get together”).

inh+

ბერეფექ თუთასთეზ ნეძი კორობუმან

Children collect walnuts in the moonlight


ლობუნ

From ლობ- (lob-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *lab- : *lb- (“to become tender, soft; to moisten”).

inh+

ვროსსი ლობასსენ შენი დოღანი ჯარეფე დონტუცუ

vrossi lobassen şeni doğani carepe donťuʒu

Doghan scalded the bread with hot water so that it would soften well


ლოჲა

loya (romanization)
ლოა (alternative alternative)
ლოყა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *laq̇e- (“rotten”).

ლოჲა წარი

(Atina, Artasheni) ((about water) not salty)


ლოჲა

(Atina, Artasheni) water from crushed fruit


ლეშკი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *laš- (“lip”). Doublet of ლაში (laşi).

ინითე ლეშკი მიტვაცუ. დინცხირი ჯემალენ.

My lip is chapped from the cold. It's bleeding.


მკოლი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳal-.

ალიქ ზენის მკოლი ჯოჭოფამს


მწული

mǯuli (romanization)
მწკული (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *m-(s)č̣w-al- (“point, thorn”).

inh+

ჰიმ მწული ნაონ ჲერი ჯუტახაჲ


პეჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

p̌eci (romanization)
მპეჟი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mq̇ar- (“strong, sound, solid”). Cognate with Georgian მყარი (mq̇ari).

inh+

ეჩი წანა ოღინე პეჯი ნამიღუტუ თომა გომახუ

eçi ǯana oğine p̌eci namiğuťu toma gomaxu

Twenty years ago my hair was thick and now it has fallen out

(about hair, beard, mustache etc.) bushy

about hair; beard; mustache etc.; about hair; beard; mustache etc.


იმხორს

head

იმხორს • (imxors) (Latin spelling imxors)

imxors (romanization)
იმხოჲ (alternative)
იმფხორს (alternative)
იფხორს (alternative)

From ი- (i-) + მხორ- (mxor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *mxar- (“to eat”).


ქჩინი

kçini (romanization)
ხჩინი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mqc₁-oan- (“hoary with age”). Cognate with Georgian მხცოვანი (mxcovani) and Mingrelian რჩინუ (rčinu).

inh+

(Atina, Vizha, Artasheni) white-haired (man or woman)

არ ქჩინი ბადი მულუნ

An old man with white hair and a white beard is coming

(Atina, Vizha, Artasheni) white-haired and white bearded (man)


ქჩინი

ალი ქჩინი ქოჯანტალუ


კორეცხუმს

head

კორეცხუმს • (ǩoreʒxums) (Latin spelling ǩoreʒxums)

ǩoreʒxums (romanization)
კორეცხუჲ (alternative)
კოეცხუმს (alternative alternative)
კოროცხუმს (alternative)
კოროცხუფს (alternative)

From კორეცხ- (ǩoreʒx-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *racx- : *rcx- (“to count, compute, calculate; to consider”).

inh+

ნაღურუ ბერე აღანი ჩილეჲი ტუ. ნანამუშიქ ბერემუშიში ოზმონუფე კორეცხუმს დო სვარუმს.

nağuru bere ağani çileyi ťu. nanamuşik beremuşişi ozmonupe ǩoreʒxums do svarums.

The dead boy was a newlywed. His mother mourns, listing the thoughts of her child.

(for unexpected deaths) to mourn, to lament


დორჩამს

head

დორჩამს • (dorçams) (Latin spelling dorçams)

dorçams (romanization)
დვორჩაჲ (alternative)
დორჩაჲ (alternative)
დორჩაფს (alternative)
დვორჩაფს (alternative)

From დ- (d-) + ო- (o-) + რჩ- (rç-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *rec₁- : rc₁- (“to spread; make a bed”).

inh+

ნანაქ მეტკოჩეჲი ქილიმეფე დგუმს ედო ჭარტაღიზ დორჩასენ

nanak meťǩoçeyi kilimepe dgums edo ç̌arťağiz dorçasen

My mom stitchs old rugs together and will lay them in the living room

to lay (carpets, rugs, wood, floor coverings, etc.) on the floor


სულუმს

head

სულუმს • (sulums) (Latin spelling sulums)

sulums (romanization)
ნსხულუჲ (alternative)
სულუჲ (alternative)

From სულ- (sul-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *sel- (“flax”).

inh+

to separate the hemp fiber from the stalk


მსვა

head

მსვა • (msva) (Latin spelling msva, plural მსვალეფე)

msva (romanization)
მსვალეფე (plural)
მსვალა (alternative)
ფსვა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *swe- (“wing, feather”).

inh+

ლაზუტიში მსვა გალე თავაზ ნაგედგინ პეტმეზიზ გელანწენ

lazuťişi msva gale tavaz nagedgin p̌eťmeziz gelanǯen

The corn leaf touches the molasses in the pan outside

(Atina, Ortaalan, Vitse, Lome) leaf of corn


მსუჯი

msuci (romanization)
მსიჯი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sur-.

გემას ბინგრინეტი დო არ მსუჯის ქოგებაკნი

I was rolling down the mountain and I grabbed an ivy


ოფშა

By surface analysis, ო- (o-) + ფშ- (pş-) + -ა (-a). Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-ws₁-e- (“full, complete”). Cognate with Georgian სავსე (savse) and Mingrelian ოფშა (opša).

inh+

ლაზებური ოშკომალეფეს ოფშა ლილვე იხმარენ. ვორსი იჲენ.

lazeburi oşǩomalepes opşa lilve ixmaren. vorsi iyen.

Laz dishes use lots of vegetables. It's good.


ოფშა

ოხორძაშკიმი დიზაბუნუ დო ოფშა მოშკურინუ


ოჩამბრე

head

ოჩამბრე • (oçambre) (Latin spelling oçambre)

oçambre (romanization)
ჩამბრე (alternative)
ოჩამრე (alternative)
ონჩამურე (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-c₁em-ar- (“mortar”).

inh+

შკიმი ებაქ ოჩამბრეში დოლოხე გამაჩხამს


შირუმს

head

შირუმს • (şirums) (Latin spelling şirums)

şirums (romanization)
შირუჲ (alternative)
შირუფს (alternative)

From შირ- (şir-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *s₁ar- : s₁r- (“to destroy, ruin”).

inh+

ხასანიში უნივერსიტეზ ნარენ დიდი ბიჭიქ “ა მუთხა პარე” დეჲი აქშამა ქვა შირუმს

xasanişi universiťez naren didi biç̌ik “a mutxa p̌are” deyi akşama kva şirums

Khasan's eldest son, who is at university, is scouring stones all day long, saying, "I'm going to do something"


შვანუმს

head

შვანუმს • (şvanums) (Latin spelling şvanums)

şvanums (romanization)
შვანუჲ (alternative)
შვანუფს (alternative)

From შვან- (şvan-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *s₁wen- : s₁wn- (“to breathe, sigh; to rest”).

inh+

ღეჯიქ შვანუმს

(Vitse) (about pigs) to growl or make a breathing sound


შიკუმს

head

შიკუმს • (şiǩums) (Latin spelling şiǩums)

From შიკ- (şiǩ-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *s₁loḳ- (“to hiccup”).

inh+

ხასანიქ ანდღა ოფშა შიკუმს


ტახუმს

head

ტახუმს • (ťaxums) (Latin spelling ťaxums)

ťaxums (romanization)
ტახუჲ (alternative)
ტახუფს (alternative)

From ტახ- (ťax-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ṭex- : ṭx- (“to break”).

inh+

ნუსაქ ლაზუტი ტახუმს დო ონტულეზ ოკობღამს. ლუმჯიშა კელე ოხორიშე ზდასენ.

nusak lazuťi ťaxums do onťulez oǩobğams. lumcişa ǩele oxorişe zdasen.

The bride crushes the corn and piles it together in the field. She will carry it home in the evening.


იტიშინამს

head

იტიშინამს • (iťişinams) (Latin spelling iťişinams)

iťişinams (romanization)
ტიშინაჲ (alternative)
იტიშინაჲ (alternative)
იტიშონს (alternative)
იტიშონამს (alternative)
იტიშონაფს (alternative)
იტიშონუფს (alternative)
იტიშინუფს (alternative)

From ი- (i-) + ტიშინ- (ťişin-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ṭis₁-.

ჰასანიქ, ჰანდღა დოხედუ დო ლუმჯი შაკიზ თიზ მტირი იტიშინუ

hasanik, handğa doxedu do lumci şaǩiz tiz mťiri iťişinu

Hasan sat today and picked lice from his head until the evening

to detect, to remove (a swelling, boil, dust or lice in the hair, etc. from a part of one's own body)


ტვაცუნ

ტვაცუნ • (ťvaʒun) (Latin spelling ťvaʒun)

ťvaʒun (romanization)
ტვაცუმს (alternative)
ტვასუნ (alternative)
დიტვაწაჲ (alternative)
დიტკვაწამს (alternative)
ტკვაწუნ (alternative)
ტკვაცუნ (alternative)
ტკვაწუმს (alternative)
ტკვაწუფს (alternative)

From ტვაც- (ťvaʒ-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇oc- (“to throw; to strike (with a crack)”).

inh+

ალი! წარი ხორთუმი ტვაცუ. ჰიმ მენზგიფუჲ.

Ali! The water hose burst. Have him plug it (for patching).


ფუცხოლუმს

head

ფუცხოლუმს • (puʒxolums) (Latin spelling puʒxolums)

puʒxolums (romanization)
ფუცხონუჲ (alternative)
ფუსხოლუჲ (alternative)
ფუცხოლუჲ (alternative)
ფუცსოლუფს (alternative)

From ფუცხოლ- (puʒxol-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *pacx-un- (“to scratch, claw”).


დუფინამს

head

დუფინამს • (dupinams) (Latin spelling dupinams)

dupinams (romanization)
დუფინაჲ (alternative)
დუფინაფს (alternative)

From დ- (d-) + უ- (u-) + ფინ- (pin-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *pen- : pin- (“to spread; to straw”).

inh+

მჟორაზ ნადუფინი ლაზუტეფე კატუქ გოშობღამს

mjoraz nadupini lazuťepe ǩaťuk goşobğams

Cat scatters the corn that you spread under the sun

(wheat, nuts, straw, etc.) to spread on the ground


ფათხუმს

head

ფათხუმს • (patxums) (Latin spelling patxums)

patxums (romanization)
ფათხუჲ (alternative)
ფათხუფს (alternative)

From ფათხ- (patx-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *pertx- (“to shake”).

inh+

თოლიზ მუნთხა გჲულუდორენ დო თოლეფე ფათხუმს

toliz muntxa gyuludoren do tolepe patxums

He has something in his eye and he's blinking


მქუმს

mkums (romanization)
მქუჲ (alternative)
მქუფს (alternative)

From მქ(ვ)- (mk(v)-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *pekw- : pkw-.

ღომა ფედერიქ ქარმატე დოდუზანუ ედო ჰაწი დიდო კაჲი მქუმზ

ğoma pederik karmaťe doduzanu edo haǯi dido ǩayi mkumz

Yesterday my father fixed the mill and now it grinds very well


ფუთხუნ

head

ფუთხუნ • (putxun) (Latin spelling putxun)

putxun (romanization)
ფუთხუმს (alternative)

From ფუთხ- (putx-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *prtx- (“to tremble; to rouse oneself”).


მფუნ

From მფ- (mp-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *pu- (“to inflate; to rise”).

inh+

მჟალვა მფუნ


მხა

head

მხა • (mxa) (plural მხაფე, Latin spelling mxa)

tlb

(Atina, Okordule, Chanapeti, Sumla, Arkabi)

mxa (romanization)
მხაფე (plural)
ნთხა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *pxa- (“frame, small bone”). Cognate with Georgian ფხა (pxa), Mingrelian ხა (xa) and Svan ფხა (pxa).

inh+

ნჩხომიში მხა ხურტულის ქელემაცონუ


ხაკარუმს

head

ხაკარუმს • (xaǩarums) (Latin spelling xaǩarums)

xaǩarums (romanization)
ხაკარუჲ (alternative)
ხაკკარუჲ (alternative)
ხაკარუფს (alternative)

From ხაკარ- (xaǩar-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *px-eḳ- : px-iḳ- (“to scrape”).

inh+

თენჯერეზ ქოგჲაჭუდორენ. ნუსაქ ხამითე ხაკარუმს.

tencerez kogyaç̌udoren. nusak xamite xaǩarums.

The bottom of the pot is burnt. The bride is scraping it with a knife.


ქომოჯი

head

ქომოჯი • (komoci) (Latin spelling komoci)

komoci (romanization)
ქომოჟი (alternative)
ქიმოჯი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *kmar-.

inh+

ჶადიმეში ქომოჯი დიდო ხესისი რენ


ჩილამბრი

head

ჩილამბრი • (çilambri) (Latin spelling çilambri)

çilambri (romanization)
ჩილამბრე (alternative)
ჩილამრე (alternative)
ჩელამურე (alternative)
ჩალამურე (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *kreml- (“tear”). See more on Georgian ცრემლი (cremli).

inh+

ჩილამბრი ნაორენ


ქურჩოლუმს

head

ქურჩოლუმს • (kurçolums) (Latin spelling kurçolums)

kurçolums (romanization)
ქურჩოლუჲ (alternative)
ქირჩოლუმს (alternative)
ქირჩოლუფს (alternative)

From ქურჩოლ- (kurçol-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *kurc₁- (“to peel, remove crust”).

inh+

ლაზუტი ფქურჩოლით დო დოპკაკალით

to rub (a cob of corn, an ear of wheat, etc. to grain it)


ღურზული

head

ღურზული • (ğurzuli) (Latin spelling ğurzuli)

ğurzuli (romanization)
ღურძული (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣwarʒl- (“weed, darnel, tare”). Cognate with Georgian ღვარძლი (ɣvarʒli) and Mingrelian ღურძული (ɣurʒuli).

inh+

ხერამი იმხორნა ღურზული გაჲაჲ

If you commit sin, let it be poison (for you) (curse)


მოღორდამს

head

მოღორდამს • (moğordams) (Latin spelling moğordams)

moğordams (romanization)
მოღორდაჲ (alternative)
მოღერდამს (alternative)
მოღერდაფს (alternative)

From მ- (m-) + ო- (o-) + ღორდ- (ğord-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣor- (“to deceive”).


ინი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇in- (“to cool, freeze”).

inh+

აჲშე ინი მჯავლა მოლა იქუჲ


ნცორუმს

head

ნცორუმს • (nʒorums) (Latin spelling nʒorums)

nʒorums (romanization)
ნცორუჲ (alternative)
ნცირუმს (alternative)
ნციუმს (alternative)
ნციჲუმს (alternative)
ნციჲუფს (alternative)
ნციუფს (alternative)
ნცირუფს (alternative)

From ნცორ- (nʒor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *car-.

ონცორუთენ მქვერი მუშენ ნცორუმან?

Why do they sift the flour with a sieve?


დოცონამს

დოცონამს • (doʒonams) (Latin spelling doʒonams)

doʒonams (romanization)
დვოცონაჲ (alternative)
დოცონაჲ (alternative)

From დ- (d-) + ო- (o-) + ცონ- (ʒon-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *cw- (“to put on; to string”).

inh+

რიზაქ ონტულე ღობასენ. ნადოცონასენ მასარეფე გამაჲაზუმს.

rizak onťule ğobasen. nadoʒonasen masarepe gamayazums.

Riza will build a fence around the field. He is sharpening the stakes.


იჩინამს

head

იჩინამს • (içinams) (Latin spelling içinams)

içinams (romanization)
იჩინაჲ (alternative)
იჩინომს (alternative)
იჩინოფს (alternative)
იჩინაფს (alternative)

From ი- (i-) + ჩინ- (çin-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *c₁an- : c₁n- (“to learn, know”). Cognate with Georgian ცნობა (cnoba) and Mingrelian ჩინება (čineba).

inh+

ნავარბიჩინამ კოჩეფე მაქთენან

Men that I don't know are hanging around me


იჩვამს

head

იჩვამს • (içvams) (Latin spelling içvams)

From ი- (i-) + ჩვ- (çv-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *c₁ew- : c₁w- (“to take care; to watch”).

inh+

სუნთხანი ნარენ ნამეჲიკნენ ოზაბუნლუღიშენთი თისქანი იჩვარე

suntxani naren nameyiǩnen ozabunluğişenti tiskani içvare

You will also protect yourself from infectious diseases anywhere

to guard (something that belongs to oneself), to protect (one's own property)


ჩეჩხური

head

ჩეჩხური • (çeçxuri) (Latin spelling çeçxuri)

çeçxuri (romanization)
ჩეჩხუი (alternative alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *c₁xro- (“cold, chill; shivering”).

inh+

სადიკიქ ჩეჩხურითე ღურუტუ. ვორსი ლაჯი ეჭოფუ. სკუდაშა გოლიქთუ.

sadiǩik çeçxurite ğuruťu. vorsi laci eç̌opu. sǩudaşa goliktu.

Sadiq was dying of malaria. He took good medicine. He came back to life.


გოჩუმს

head

გოჩუმს • (goçums) (Latin spelling goçums)

goçums (romanization)
გოჩუჲ (alternative)
გოჩუფს (alternative)

From გ- (g-) + ო- (o-) + ჩ(ვ)- (ç(v)-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒarc₁w- : ʒrc₁w- (“to take off (clothes)”).

inh+

ბერეშკიმი გოვოჩუმ. კაპულა ვუმბონარე.

I am undressing my child. I will give him a bath (wash his back).

(Apso) to take off (someone's clothes), to undress (someone)

გომჩვეს

(Apso, Vitse–Arkabi) to rob (someone on the road, on the bus, at work, at gambling, etc.)

გომჩვეს

(Apso, Vitse–Arkabi, figurative) to ensure that you spend a lot of money while shopping


იძღენ

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

iżğen (romanization)
ინძღენ (alternative)
იზღენ (alternative)
იგძენ (alternative)

From ი- (i-) + ძღ- (żğ-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒeɣ- : ʒɣ- (“to be sated; be filled”).

inh+

მთუთიქ თოფურითე დიძღაში “ნაგესქიდუნფე მოთძირომტან” ჲა დო ლეტათე მოლაფამს

mtutik topurite diżğaşi “nageskidunpe motżiromťan” ya do leťate molapams

When the bear is full of honey, he covers it with soil so that they don't see the leftovers


დაჩხური

head

დაჩხური • (daçxuri) (Latin spelling daçxuri)

daçxuri (romanization)
დაჩხური (absolutive singular)
დაჩხურეფე (absolutive plural)
დაჩხურიქ (ergative singular)
დაჩხურეფექ (ergative plural)
დაჩხურის (dative singular)
დაჩხურეფეს (dative plural)
დაჩხურიშ (genitive singular)
დაჩხურიშ (genitive singular)
დაჩხურიშიş) (genitive singular)
დაჩხურიშიşi) (genitive singular)
დაჩხურეფეშ (genitive plural)
დაჩხურეფეშ (genitive plural)
დაჩხურეფეშიş) (genitive plural)
დაჩხურეფეშიşi) (genitive plural)
დაჩხურიშე (directive singular)
დაჩხურეფეშე (directive plural)
დაჩხურიშენ (ablative singular)
დაჩხურეფეშენ (ablative plural)
დაჩხურის (locative singular)
დაჩხურეფეს (locative plural)
დაჩხურითენ (instrumental singular)
დაჩხურეფეთენ (instrumental plural)
დაჩხირი (alternative)
დაჩხერი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒec₁xl-. Cognate with Mingrelian დაჩხირი (dačxiri) and Georgian ცეცხლი (cecxli).

inh+

წინეკი დაჩხურის ბოსქურინამ

ბერექ, იზაბუნუში დაჩხური ჲუხთუ. ჰემ ორაზ ბეჯღუ.

berek, izabunuşi daçxuri yuxtu. hem oraz becğu.

When the child got sick, he had a fever. Then he became delirious (spoke gibberish).


მჯუმორი

head

მჯუმორი • (mcumori) (Latin spelling mcumori)

mcumori (romanization)
მჯუმორი (absolutive singular)
მჯუმორეფე (absolutive plural)
მჯუმორიქ (ergative singular)
მჯუმორეფექ (ergative plural)
მჯუმორის (dative singular)
მჯუმორეფეს (dative plural)
მჯუმორიშ (genitive singular)
მჯუმორიშ (genitive singular)
მჯუმორიშიş) (genitive singular)
მჯუმორიშიşi) (genitive singular)
მჯუმორეფეშ (genitive plural)
მჯუმორეფეშ (genitive plural)
მჯუმორეფეშიş) (genitive plural)
მჯუმორეფეშიşi) (genitive plural)
მჯუმორიშე (directive singular)
მჯუმორეფეშე (directive plural)
მჯუმორიშენ (ablative singular)
მჯუმორეფეშენ (ablative plural)
მჯუმორის (locative singular)
მჯუმორეფეს (locative plural)
მჯუმორითენ (instrumental singular)
მჯუმორეფეთენ (instrumental plural)
ნჯუმორი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ʒ₁um-ar-.

inh+

წო თოფრიმჯუმორი ვამახენუ


მჯუმს

mcums (romanization)
ნჯუმს (alternative)
მჯუჲ (alternative)
ნჯუფს (alternative)
ჯუფს (alternative)

From მჯ(ვ)- (mc(v)-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ow- (“to graze, pasture”).

inh+

ოსმანიში ჯოღორი ფუჯეფექ ნამჯუმტეზ კალა გოშატალუ დო ჰენთერე ჲომკუთინუ

osmanişi coğori pucepek namcumťez ǩala goşaťalu do hentere yomǩutinu

Osman's dog wandered into the cow pasture(place that they graze) and startled them


ინთერნეტისვა

head

ინთერნეტისვა • (interneťisva) (Latin spelling interneťisva)

interneťisva (romanization)
ინთერნეტისვა (absolutive singular)
ინთერნეტისვაფე (absolutive plural)
ინთერნეტისვაქ (ergative singular)
ინთერნეტისვაფექ (ergative plural)
ინთერნეტისვას (dative singular)
ინთერნეტისვაფეს (dative plural)
ინთერნეტისვაშ (genitive singular)
ინთერნეტისვაშ (genitive singular)
ინთერნეტისვაშიş) (genitive singular)
ინთერნეტისვაშიşi) (genitive singular)
ინთერნეტისვაფეშ (genitive plural)
ინთერნეტისვაფეშ (genitive plural)
ინთერნეტისვაფეშიş) (genitive plural)
ინთერნეტისვაფეშიşi) (genitive plural)
ინთერნეტისვაშე (directive singular)
ინთერნეტისვაფეშე (directive plural)
ინთერნეტისვაშენ (ablative singular)
ინთერნეტისვაფეშენ (ablative plural)
ინთერნეტისვას (locative singular)
ინთერნეტისვაფეს (locative plural)
ინთერნეტისვათენ (instrumental singular)
ინთერნეტისვაფეთენ (instrumental plural)
ინთერნეტიმსვა (alternative)
ინთერნეტი-მსვა (alternative)
ინთერნეტი მსვა (alternative)
ინთერნეტი-სვა (alternative)
ინთერნეტი სვა (alternative)

From ინთერნეტი (interneťi, “internet”) + სვა (sva, “location, place”).

af

მა ინთერნეტისვა მიღუნ


ლაკირდე

head

ლაკირდე • (laǩirde) (Latin spelling laǩirde)

laǩirde (romanization)
ლაკირდე (absolutive singular)
ლაკირდეფე (absolutive plural)
ლაკირდექ (ergative singular)
ლაკირდეფექ (ergative plural)
ლაკირდეს (dative singular)
ლაკირდეფეს (dative plural)
ლაკირდეშ (genitive singular)
ლაკირდეშ (genitive singular)
ლაკირდეშიş) (genitive singular)
ლაკირდეშიşi) (genitive singular)
ლაკირდეფეშ (genitive plural)
ლაკირდეფეშ (genitive plural)
ლაკირდეფეშიş) (genitive plural)
ლაკირდეფეშიşi) (genitive plural)
ლაკირდეშე (directive singular)
ლაკირდეფეშე (directive plural)
ლაკირდეშენ (ablative singular)
ლაკირდეფეშენ (ablative plural)
ლაკირდეს (locative singular)
ლაკირდეფეს (locative plural)
ლაკირდეთენ (instrumental singular)
ლაკირდეფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish لقردی (lakırdı).

bor+

ალი ნატკვასენ ლაკირდეფე წონერი ვარიტუჲ.

Ali's words are indiscreet. (Ali does not say what he says with moderation, i.e. what he says is nonsense.)

შკუ ჯუმრუქლუღი მუთი ვარვიქუმთ ჩი ჩუმრუქლუღი შენი ლაკირდე მიშკუტან!

şǩu cumrukluği muti varvikumt çi çumrukluği şeni laǩirde mişǩuťan!

We don't do anything related to customs so why should we know the word about customs!

არ ოტრაღოდუ ლაკირდეფე ლაზებური დომჭარი.

ar oťrağodu laǩirdepe lazeburi domç̌ari.


თისჲა

tisya (romanization)
თისჲა (absolutive singular)
თისჲაფე (absolutive plural)
თისჲაქ (ergative singular)
თისჲაფექ (ergative plural)
თისჲას (dative singular)
თისჲაფეს (dative plural)
თისჲაშ (genitive singular)
თისჲაშ (genitive singular)
თისჲაშიş) (genitive singular)
თისჲაშიşi) (genitive singular)
თისჲაფეშ (genitive plural)
თისჲაფეშ (genitive plural)
თისჲაფეშიş) (genitive plural)
თისჲაფეშიşi) (genitive plural)
თისჲაშე (directive singular)
თისჲაფეშე (directive plural)
თისჲაშენ (ablative singular)
თისჲაფეშენ (ablative plural)
თისჲას (locative singular)
თისჲაფეს (locative plural)
თისჲათენ (instrumental singular)
თისჲაფეთენ (instrumental plural)

ჰამ ქიანაში ენნი უნენელი კოჩეფე რტეს, ნაღურეს ჟაფონეფე. მითი ვარელვატერტეს. ჰინი ნაკოშკიჲონუ კოჩეფე “ელექთრიღი გამობიჲონათენ” დეჲი უჭითხელი ზუღაპიჯი არ სანთრალი ქოჯედგეს. არ ნდღა ჰიმ სანთრალითე ჩენდი კოჩეფენიში ნაილანერტუ ვარმეშონუმტეს. ლეტანანა გური ქომუონეს. ოკიტახუ. ზუღათი გური ქომუონეს. ცუნამი დიჲუ. ემფუ. იდუ. ნოღა ქოჯოსტიკუ. ჰეჲ ნასკუდურტეს კრიმა ჟაფონეფე თისჲა დოუ. ზადე გური მაჭუ. მაბგარინუ.

ham kianaşi enni uneneli ǩoçepe rťes, nağures japonepe. miti varelvaťerťes. hini naǩoşǩiyonu ǩoçepe “elektriği gamobiyonaten” deyi uç̌itxeli zuğap̌ici ar santrali kocedges. ar ndğa him santralite çendi ǩoçepenişi nailanerťu varmeşonumťes. leťanana guri komuones. oǩiťaxu. zuğati guri komuones. ʒunami diyu. empu. idu. noğa kocosťiǩu. hey nasǩudurťes ǩrima japonepe tisya dou. zade guri maç̌u. mabgarinu.

Those dead Japanese were the quietest people in the world. They didn't tease anyone. The people they elected put a power plant in the mouth of the sea without asking, so we're going to make electricity. They didn't expect that one day they would cause the death of their own people with that power plant. They angered the mother earth. It broke in the middle. They also angered the sea. There was a tsunami. It swelled. It went away. It crashed the city to the ground. Sacrificing(became victim) the poor Japanese who lived there. My heart hurts so much. I could cry.


წილვა

ǯilva (romanization)
Ǯilva (romanization)
წილვა (absolutive singular)
წილვაფე (absolutive plural)
წილვაქ (ergative singular)
წილვაფექ (ergative plural)
წილვას (dative singular)
წილვაფეს (dative plural)
წილვაშ (genitive singular)
წილვაშ (genitive singular)
წილვაშიş) (genitive singular)
წილვაშიşi) (genitive singular)
წილვაფეშ (genitive plural)
წილვაფეშ (genitive plural)
წილვაფეშიş) (genitive plural)
წილვაფეშიşi) (genitive plural)
წილვაშე (directive singular)
წილვაფეშე (directive plural)
წილვაშენ (ablative singular)
წილვაფეშენ (ablative plural)
წილვას (locative singular)
წილვაფეს (locative plural)
წილვათენ (instrumental singular)
წილვაფეთენ (instrumental plural)

From წილ- (ǯil-, “to pick fruit”) + -ვა (-va).

af

წილვა თუთა ტახვა თუთაში ოგინენი თუთა ონ


სთველი

head

სთველი • (stveli) (Latin spelling Stveli)

stveli (romanization)
Stveli (romanization)
სთველი (absolutive singular)
სთველეფე (absolutive plural)
სთველიქ (ergative singular)
სთველეფექ (ergative plural)
სთველის (dative singular)
სთველეფეს (dative plural)
სთველიშ (genitive singular)
სთველიშ (genitive singular)
სთველიშიş) (genitive singular)
სთველიშიşi) (genitive singular)
სთველეფეშ (genitive plural)
სთველეფეშ (genitive plural)
სთველეფეშიş) (genitive plural)
სთველეფეშიşi) (genitive plural)
სთველიშე (directive singular)
სთველეფეშე (directive plural)
სთველიშენ (ablative singular)
სთველეფეშენ (ablative plural)
სთველის (locative singular)
სთველეფეს (locative plural)
სთველითენ (instrumental singular)
სთველეფეთენ (instrumental plural)