აფხაზი

head

აფხაზი • (apxazi) (Latin spelling Apxazi)

apxazi (romanization)
Apxazi (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian აფხაზი (apxazi). Derived from Abkhaz *абазӷа (*abazğa).

აფხაზი გჲუმრუღიში ფოლისიქ ტუა, ნეკნაში ჶოტოღრაჶი ნაგამაბიღი შენი, ჶოტოღრაჶიში მაქინე გოწომიღუ.

The Abkhaz customs police almost took my camera away from me for taking pictures of the gate.

apxazi gyumruğişi polisik ťua, neǩnaşi foťoğrafi nagamabiği şeni, foťoğrafişi makine goǯomiğu.


აპრილი

აპრილი • (ap̌rili) (Latin spelling Ap̌rili)

ap̌rili (romanization)
Ap̌rili (romanization)
Atina (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

ჰანწო აპრილისთი პეჯი მჩოხა ვარგეიქუნაშა გალე ვარგამილენ

Even in April this year, it is not possible to go out without wearing a thick jacket

hanǯo ap̌rilisti p̌eci mçoxa vargeikunaşa gale vargamilen


მარტი

marťi (romanization)
Marťi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Ultimately from Latin mārtius (“month of the god Mars”).

მარტი მოხთაჲიზ რუბაფეზ მფულა დოლოდგითუნ


მაისი

maisi (romanization)
Maisi (romanization)

Ultimately from Latin Māius (“Maia's month”).

პაპულიქ მაჲისიზ ნაეჭოფუ ჩაჲიში გენჭარეჲი ონჯირალეში თუდელე მეშაშინახამზ

My grandfather hides the tea money that he earned in May under the bed

p̌ap̌ulik mayisiz naeç̌opu çayişi genç̌areyi onciraleşi tudele meşaşinaxamz


ხე

ხე • (xe) (plural ხეფე, Latin spelling xe)

ხე ობონუ შენი ბერეს წკარი გელობამს

S/he pours water on the child's hand to wash her/his hands

პაპულის ლუმჯიშა მუსაჶი ხეზ ელოქაჩუნ

The Qur'an is under my grandfather's arm(limb) until the evening

ფორჩაში შლოპერი ხე წკარითე ნუნახუმს

She washes the soiled sleeve(arm) of the shirt with water

(upper extremity, upper limb); hand and/or arm

upper extremity; upper limb; upper extremity; upper limb


ცხენი

ნცხენი ნცხენი#Laz

Apso, Ortaalan, Chanapeti, and Borghola form of ნცხენი (nʒxeni)


დიდი

didi (romanization)
Atina (romanization)

დიდიშკიმიქ ბერეში თომა ნთხოზუმს


დიდი

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

My older brother's third son looks a lot like me

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams

big, large, great
(age in humans and animals) older


წამწამი

წამწამი • (ǯamǯami) (Latin spelling ǯamǯami)

კამწამი კამწამი#Laz

Vitse–Arkabi, Khopa, and Chkhala form of კამწამი (ǩamǯami)


ქატო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *kerṭl- (“dandruff”). Cognate with Georgian ქერტლი (kerṭli).


ალი

ალის თოკი გეიდუმელს დო ეინჭენ

S/he hangs her/himself with a rope around her/his neck ( commits suicide, kills her/himself)


არა

ara (romanization)
Chanapeti (romanization)

Probably Reduplication of არ (ar, “one”).

არა ქომოხთაზნა ჰამ თავლი ბოჩოდინამ

If all-one comes, I'm finishing this game of backgammon

in backgammon, when both dice fall with one


წონუმს

head

წონუმს • (ǯonums) (Latin spelling ǯonums)

სივი ასიტი პწონუმტაშა ელდუვენი მიბიდუმ


ანდერი

ანდერი • (anderi) (Latin spelling anderi)


ანდერი

anderi (romanization)
Vizha (romanization)

დიჲუ დო ჭუმანიში / გონშკორუჲ რაკანეფე / ანდერი მაზიტუკო / ფშერი ოზიტონეფე

It's morning / The hills are getting light / Oh, if only I could say / (Inside) full of words

diyu do ç̌umanişi / gonşǩoruy raǩanepe / anderi maziťuǩo / pşeri oziťonepe


ანდერი

anderi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

ანდერი ნა ნაშკვარე

You leave something awful behind (curse)

anathema, bad thing, terrible thing, damned thing

ხეს ნაგოქაჩუნ ანდერი არ ქონაშქვი დო მემიშველი

Drop that useless thing you've got and help me

xes nagokaçun anderi ar konaşkvi do memişveli

trash, functionless thing, useless thing

ჰა ანდერი მიში რენ? სუმ ნდღა რენ გზაზ გელაძინ.

Whose ander is this? It's been on the road for three days.

ha anderi mişi ren? sum ndğa ren gzaz gelażin.

ანდერი ნა ნაშქვარე, ახირ-ოხორი-სქანი

May you die in a few days, and your house, barn, and everything will be left without you (curse)

the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin

ანდერი თო დოსკუდარ


ჭარუმს

ჭარუმს • (ç̌arums) (Latin spelling ç̌arums)

ç̌arums (romanization)
Arkabi (romanization)

from Proto-Kartvelian *c̣₁er- ~ *c̣₁r- (“to scratch, depict”). Compare Georgian წერა (c̣era) and Old Armenian ծիր (cir).

მა ჰამ მაკალეფე პჭარუმტიში კვაში უფი დობობღი

I shed a sweat while writing these articles

ma ham maǩalepe p̌ç̌arumťişi ǩvaşi upi dobobği


კალმახა

კალმახა • (ǩalmaxa)

კარმახა კარმახა#Laz


ხოლო

xolo (romanization)
Arkabi (romanization)

From earlier *ოხოლო (*oxolo), from Proto-Georgian-Zan *axlo- (“near”).

თქვანი ოხორი დიდო მენდრა დოსქიდუნ. მექთები მციქა ჩქვა ხოლო რენ.

Your house is far away. The school is a little closer.

tkvani oxori dido mendra doskidun. mektebi mʒika çkva xolo ren.


ბედი

bedi (romanization)
Vizha (romanization)

ბედიშკიმი დიდო ვროსი ჯარი იქუმტუ. არ სოთი დუგუნი იჲუკონი ალაჲიცო ჰიმუ ჯარი ოხაზირუ გური აჲერტეჲ.

My grandmother was a very good at cooking. When there was a wedding somewhere, everyone wanted her to cook (wanted her to prepare food).

bedişǩimi dido vrosi cari ikumťu. ar soti duguni iyuǩoni alayiʒo himu cari oxaziru guri ayerťey.


ბოხჩა

boxça (romanization)
Arkabi (romanization)
ბოხჩა (absolutive singular)
ბოხჩაფე (absolutive plural)
ბოხჩაქ (ergative singular)
ბოხჩაფექ (ergative plural)
ბოხჩას (dative singular)
ბოხჩაფეს (dative plural)
ბოხჩაშ (genitive singular)
ბოხჩაშ (genitive singular)
ბოხჩაშიş) (genitive singular)
ბოხჩაშიşi) (genitive singular)
ბოხჩაფეშ (genitive plural)
ბოხჩაფეშ (genitive plural)
ბოხჩაფეშიş) (genitive plural)
ბოხჩაფეშიşi) (genitive plural)
ბოხჩაშე (directive singular)
ბოხჩაფეშე (directive plural)
ბოხჩაშენ (ablative singular)
ბოხჩაფეშენ (ablative plural)
ბოხჩას (locative singular)
ბოხჩაფეს (locative plural)
ბოხჩათენ (instrumental singular)
ბოხჩაფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish بوغچه (boğça).

bor+

ალიქ ბოხჩაზ ნაგჲუფინუ ლაზუტი მემეტიქ თუდე ნუხვამს.

Mehmet spills the corn that Ali had spread on the bundle on the ground.

alik boxçaz nagyupinu lazuťi memeťik tude nuxvams.

(four-cornered fabric used for wrapping laundry, clothes, etc. inside.); bundle

four-cornered fabric used for wrapping laundry; clothes; etc. inside.; four-cornered fabric used for wrapping laundry; clothes; etc. inside.


დოლაბი

head

დოლაბი • (dolabi) (Latin spelling dolabi)

Borrowed from Ottoman Turkish طولاب (dolab), Derived from Persian دولاب (dolâb, “closet”).

der+

ტუცა ტაონის გჲარი დოლაბის ვარმოლადგაში დიბუღენ

When you don't put food in the fridge in hot weather, it molds

ťuʒa ťaonis gyari dolabis varmoladgaşi dibuğen


კარავი

head

კარავი • (ǩaravi) (Latin spelling ǩaravi)

კარავი კაპტანეფექ იხმარს


კომა

დაჩხურიშენ ნა-ჲულუნ კომაქ კატა-სოთი ოუჩანამს

The smoke from the fire darkens everything

daçxurişen na-yulun ǩomak ǩaťa-soti ouçanams


ლორი

Akin to Georgian ლარი (lari), Old Armenian լար (lar).

ლობიჲაში გჲარიზ ლორი ბძირაში ვარ-ბიფხორ

When I see fiber in a bean meal, I don't eat it.


მამული

მამული • (mamuli) (Latin spelling mamuli)

Inherited from Proto-Kartvelian *mama-l- (“male”). Derived from Proto-Kartvelian *mam- (“father”).

der+

მამული ური

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) (poultry) male

მამული კივი

(Sumla, Lome) (fish, insects and plants) male


პანდა

head

პანდა • (p̌anda) (Latin spelling p̌anda)

ჰიმ პანდა ჯორუმჯიშკიმონ


სიგარა

სიგარა • (sigara) (Latin spelling sigara)

ზიგარა ზიგარა#Laz

Apso, Chanapeti, Chenneti, and Borghola form of ზიგარა (zigara)


არაბული

არაბული • (arabuli) (Latin spelling Arabuli)

arabuli (romanization)
Arabuli (romanization)
Borghola (romanization)

სურიჲეზ არაბული იპარამითამან.


ფაფა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *papa- (“milk porridge”). Cognate with Georgian ფაფა (papa).

inh+

ფაფა მჭიფე თოლონი სუზგიშენ კაი ვარწროდუნ

Custard does not drain well through fine-mesh strainer

papa mç̌ipe toloni suzgişen ǩai varǯrodun

(Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) a kind of custard made with milk, sugar, salt, wheat flour and butter


ღოჯი

Inherited from Proto-Kartvelian *zɣwar- (“limit, bound”). Cognate with Georgian ზღვარი (zɣvari).

inh+

ონჯუმალე ოწუდეს თუდე ღოჯიზ მეშადგინ

Salt shaker is in the corner under the shelf

დარაბა დარაბა#Laz

corner of the wooden compartment, corner of დარაბა (daraba)


ღული

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣwl- (“bent, curved”).


მთელი

ჰაქშენ თუდე მუჭო გეილენ? კოჩი მეჲოლაზნა მთელლი გოირაგადენ.

How do you get down from here? If he falls, he'll be all bruised up.

hakşen tude muç̌o geilen? ǩoçi meyolazna mtelli goiragaden.

as a whole, always, all the time, all, alltogether


ღირს

ğirs (romanization)
Atina (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

ჰამ ატამბას აში ლირა ქოღირს

ფარა-ჩქუნი ჰაქო გოლულუნ. ვანა გალე მუთუზ ვარ-ღირს.

Our money is valid here. Otherwise, it has no value abroad.

para-çkuni hako golulun. vana gale mutuz var-ğirs.

(price of trade item) Something worth a price


ტრიკი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭli(n)ḳ- (“lower part of leg”).

inh+

ბოზოქ ტრიკი ქონობაძგუ

The girl stepped on (to put leg on) something, moving her foot parallel to the ground


ბულეკი

head

ბულეკი • (buleǩi) (Latin spelling buleǩi)

buleǩi (romanization)
ბულეკი (absolutive singular)
ბულეკეფე (absolutive plural)
ბულეკიქ (ergative singular)
ბულეკეფექ (ergative plural)
ბულეკის (dative singular)
ბულეკეფეს (dative plural)
ბულეკიშ (genitive singular)
ბულეკიშ (genitive singular)
ბულეკიშიş) (genitive singular)
ბულეკიშიşi) (genitive singular)
ბულეკეფეშ (genitive plural)
ბულეკეფეშ (genitive plural)
ბულეკეფეშიş) (genitive plural)
ბულეკეფეშიşi) (genitive plural)
ბულეკიშე (directive singular)
ბულეკეფეშე (directive plural)
ბულეკიშენ (ablative singular)
ბულეკეფეშენ (ablative plural)
ბულეკის (locative singular)
ბულეკეფეს (locative plural)
ბულეკითენ (instrumental singular)
ბულეკეფეთენ (instrumental plural)

ბულეკი აღუ სთერი ნკოლო რენ. ვარიჭკომენ.

Radish is bitter like poison. It is inedible.

buleǩi ağu steri nǩolo ren. variç̌ǩomen.


თქვა

tkva (romanization)
თქვა (absolutive)
თქვან (absolutive)

ბაბამუშიქ გოშუბღამს. თქვა ბერემუშიზ უჲუჯით.

His father is talking nonsense. You listen to the child.

babamuşik goşubğams. tkva beremuşiz uyucit.


ქური

From Proto-Georgian-Zan *kursl-. See Georgian ქუსლი (kusli) for more.

კუჩხეზ კარჶი გომოხედუ. ქუჲი ვარდომაბაძგენ.

I got a nail in my foot. I can't step on my heel.

ǩuçxez ǩarfi gomoxedu. kuyi vardomabażgen.

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) heel of the foot

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) heel of the sock or shoe


ქური

From Proto-Georgian-Zan *kor-; cognates include Georgian ქორი (kori).

ნადოლობდვი ორე დო შუკა ირიხოლო ქუჲიქ ეშიღუ დო ოჭკომუ-დორენ

All the zucchini and cucumbers I planted were eaten by a falcon

nadolobdvi ore do şuǩa irixolo kuyik eşiğu do oç̌ǩomu-doren


ქადა

kada (romanization)
ქადა (absolutive singular)
ქადაფე (absolutive plural)
ქადაქ (ergative singular)
ქადაფექ (ergative plural)
ქადას (dative singular)
ქადაფეს (dative plural)
ქადაშ (genitive singular)
ქადაშ (genitive singular)
ქადაშიş) (genitive singular)
ქადაშიşi) (genitive singular)
ქადაფეშ (genitive plural)
ქადაფეშ (genitive plural)
ქადაფეშიş) (genitive plural)
ქადაფეშიşi) (genitive plural)
ქადაშე (directive singular)
ქადაფეშე (directive plural)
ქადაშენ (ablative singular)
ქადაფეშენ (ablative plural)
ქადას (locative singular)
ქადაფეს (locative plural)
ქადათენ (instrumental singular)
ქადაფეთენ (instrumental plural)

Related to Middle Armenian գաթայ (gatʻay). See there for more.

ქადა დიდო ჩიჩქუ დივუდორენ. ხეზ დიქაჩაში გოშიბღენ.

Kada is too soft. It falls apart in your hand.

kada dido çiçku divudoren. xez dikaçaşi goşibğen.

გური მქვერი
გური მქვერი#Laz

(Arkabi) a pastry or cake-like food made of cornmeal (გური მქვერი (guri mkveri)), molasses, sugar and water.


ბალკონი

ბალკონი • (balǩoni) (Latin spelling balǩoni)

balǩoni (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)
ბალკონი (absolutive singular)
ბალკონეფე (absolutive plural)
ბალკონიქ (ergative singular)
ბალკონეფექ (ergative plural)
ბალკონის (dative singular)
ბალკონეფეს (dative plural)
ბალკონიშ (genitive singular)
ბალკონიშ (genitive singular)
ბალკონიშიş) (genitive singular)
ბალკონიშიşi) (genitive singular)
ბალკონეფეშ (genitive plural)
ბალკონეფეშ (genitive plural)
ბალკონეფეშიş) (genitive plural)
ბალკონეფეშიşi) (genitive plural)
ბალკონიშე (directive singular)
ბალკონეფეშე (directive plural)
ბალკონიშენ (ablative singular)
ბალკონეფეშენ (ablative plural)
ბალკონის (locative singular)
ბალკონეფეს (locative plural)
ბალკონითენ (instrumental singular)
ბალკონეფეთენ (instrumental plural)

ამეტტი ბერე ბალკონი ჯოკკაჩუ

Ahmet left the child trapped on the balcony


თე

Akin to Mingrelian ვე-თე (ve-te, “bright meadow in dense forest”, literally “field-light”), თეული (teuli, “white spot on forehead”). Klimov uncertainly derives from Proto-Kartvelian *te- (“light”), from which, according to him, Proto-Kartvelian *ten- : *tn- (“to become visible, be getting light”) is derived.

m+

ქემალიქ მწკუფი ივაში თეზ ნუნწამს


მუ

head

მუ • (mu) (Latin spelling mu, Plural მუფერეფე, Plural მუფე)

Inherited from Proto-Kartvelian *ma- (“what”). Cognates include Georgian რომელი (romeli, “that, which”), Mingrelian მუ (mu) and Svan მაჲ (may).

inh+

ფუჯიქ, ონტულეშა ამახთუ დო მუ რენ მუ ვა-ენ მიჟოჭკომაფს

The cow went into the garden and is eating whatever

pucik, onťuleşa amaxtu do mu ren mu va-en mijoç̌ǩomaps


მუ

ნანამუშიქ ბოზომუშიზ ჰაშშო მუფე ნუმსქვანამზ!

What does the mother attribute to her daughter like this!

nanamuşik bozomuşiz haşşo mupe numskvanamz!


მუ

head

მუ • (mu) (Latin spelling mu, Plural ნინთერე, Plural ნინთეფე, Plural მუნთერე, Plural მუთეფე)

Inherited from Proto-Kartvelian *ma- (“pronominal stem of the third person”).


ჯოღორი

head

ჯოღორი • (coğori) (Latin spelling coğori)

coğori (romanization)
ჯოღორი (absolutive singular)
ჯოღორეფე (absolutive plural)
ჯოღორიქ (ergative singular)
ჯოღორეფექ (ergative plural)
ჯოღორის (dative singular)
ჯოღორეფეს (dative plural)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშიş) (genitive singular)
ჯოღორიშიşi) (genitive singular)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშიş) (genitive plural)
ჯოღორეფეშიşi) (genitive plural)
ჯოღორიშე (directive singular)
ჯოღორეფეშე (directive plural)
ჯოღორიშენ (ablative singular)
ჯოღორეფეშენ (ablative plural)
ჯოღორის (locative singular)
ჯოღორეფეს (locative plural)
ჯოღორითენ (instrumental singular)
ჯოღორეფეთენ (instrumental plural)

/d͡ʒɔˈɣɔ(ɹ)i/

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) dog


პაპული

პაპული • (p̌ap̌uli) (Latin spelling p̌ap̌uli)

მჯვეში ორაფეზ პაპულეფეჩქუნი მწუშ ონჯირეზ ინჯირტეზ

Our ancestors used to sleep on beds made of grain stalks

mcveşi orapez p̌ap̌ulepeçkuni mǯuş oncirez incirťez


ღორმოთი

ღორმოთი • (ğormoti) (Latin spelling ğormoti)

Inherited from Proto-Kartvelian *ɣamort-.

inh+

supernatural being in the ancient beliefs of the Laz, god


ჩილი

მა ოხორიშე გობიქთიში ჩილიჩქიმიქ ოჭონეფე ჭუმტუ

When I came home, my wife was sewing what was to be sewn

ma oxorişe gobiktişi çiliçkimik oç̌onepe ç̌umťu


კიბირი

head

კიბირი • (ǩibiri) (Latin spelling ǩibiri)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳb-il-. Cognate with Georgian კბილი (ḳbili) and Mingrelian კიბირი (ḳibiri).

inh+

ხერხი კარჶიზ გეჩინა კიბირი მუბღაფს

If you hit the saw on the nail, the nail dulls the saw

each of the bumps on notched things like wheels, saws, combs, etc.


თი

head

თი • (ti) (plural თიფე, Latin spelling ti)

ნჯაში თი მოჲაკვათუმს


კურკა

წკარიშ კურნა კურკათე მენძგიფუმს

S/he clogs the water trough with corncob


ნოშქერი

ნოშქერი • (noşkeri) (Latin spelling noşkeri)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *na-qšir-; for more detail, see Old Georgian ნაჴშირი (naqširi).

inh+

შანაქ ნოშქერითე დარაბაზ გელოღარამს

Shana draws on wooden panel with charcoal


მქვერი

head

მქვერი • (mkveri) (Latin spelling mkveri)

By surface analysis, მქვ- (mkv-) + -ერი (-eri). Inherited from Proto-Georgian-Zan *pkw-il-, Derived from Proto-Kartvelian *pek(w)- *pk(w)-.

der+

ინორაზ ოჭკომუ შენი მქვერი დო ხაჯი ჰაწიშენ ხაროს ქომოლობობღი

I have already put flour and beans in the cupboard for cold times (winter)

inoraz oç̌ǩomu şeni mkveri do xaci haǯişen xaros komolobobği


ბაბა

head

ბაბა • (baba) (plural ბაბაფე, Latin spelling baba)

ალთუნეფეჩქიმი ბაბაში კასაზ გემიძინ


ბაბა

Borrowed from Ottoman Turkish بابا (baba).

bor+

ორძოში ბაბა


ღომა

ენვერიზ მუ აღოდუ, ვარმიჩქინ. ღომა ჭუმანი ღვინი შვერი სთერი იქთერტუ.

I don't know what happened to Enver. He was spinning as if he had drunk wine yesterday morning.

enveriz mu ağodu, varmiçkin. ğoma ç̌umani ğvini şveri steri ikterťu.


მა

Inherited from Proto-Kartvelian *men (“I”).

inh+

“თოლიზ მუ გაღოდუ” მაშა “ბერექ გემჩუ” ჲა

I said, "What happened to your eye?" He said, "The boy hit me."

(the quotation particle, indicates that the quoted speech belongs to the speaker(s)); I said, we said

the quotation particle; indicates that the quoted speech belongs to the speaker(s)

მემეტიზ “საატი ნაკო რენ ?” მაში “ჟურ დო გვერი” ჲა მიწუ

When I asked Memet, "What time is it?" he said, "Half past two."

memeťiz “saaťi naǩo ren ?” maşi “jur do gveri” ya miǯu


თანი

კვალი შენი მჟა გუბაში კვალიშენ ჩქვა ნადოსქიდუნ წკარიზ “თანი” ითქვენ

The water left after boiling milk for making cheese is called "whey"'

ǩvali şeni mja gubaşi ǩvalişen çkva nadoskidun ǯǩariz “tani” itkven


ცანცა

head

ცანცა • (ʒanʒa)

Borrowed from Old Armenian ցանց (cʻancʻ).

(Vitse–Arkabi) basket for picking grapes and other fruits


აკვანს

აკვანს • (aǩvans) (Latin spelling aǩvans)

From ა- (a-) + კვან- (ǩvan-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed-.

მუსთავაზ მუნთხა უკორემტასენ, პანდა სი გაკვანს

Whatever Mustava needs, he always asks you

mustavaz muntxa uǩoremťasen, p̌anda si gaǩvans

ბაზიზ კიშიზ მთვირი აკვანდანათი ვარმექჩამს

Even if you ask some people for snow in winter, they won't give it to you (Some people don't want something that doesn't work for them to work for someone else) (proverb)

baziz ǩişiz mtviri aǩvandanati varmekçams

to ask, want, wish, beg for something from someone


ტოლოფი

ტოლოფი • (ťolopi) (Latin spelling ťolopi)

ťolopi (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

დულჲაზ ჶოტა ვარგოწიკორაში ნარენ ტოლოფი ფორჩაზ ნასვენ

When you don't wear a loincloth while doing work, all the dirt crawls on the clothes (gets on)

dulyaz foťa vargoǯiǩoraşi naren ťolopi porçaz nasven


წკარი

ǯǩari (romanization)
წკარი (absolutive singular)
წკარეფე (absolutive plural)
წკარიქ (ergative singular)
წკარეფექ (ergative plural)
წკარის (dative singular)
წკარეფეს (dative plural)
წკარიშ (genitive singular)
წკარიშ (genitive singular)
წკარიშიş) (genitive singular)
წკარიშიşi) (genitive singular)
წკარეფეშ (genitive plural)
წკარეფეშ (genitive plural)
წკარეფეშიş) (genitive plural)
წკარეფეშიşi) (genitive plural)
წკარიშე (directive singular)
წკარეფეშე (directive plural)
წკარიშენ (ablative singular)
წკარეფეშენ (ablative plural)
წკარის (locative singular)
წკარეფეს (locative plural)
წკარითენ (instrumental singular)
წკარეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣q̇al-. Cognates include Georgian წყალი (c̣q̇ali) and Mingrelian წყარი (c̣q̇ari).

inh+

მემეთი, ტიკინაზ ნადოლობღუნ ურძენი კაი ჟლიპი. ჰემუში წკარითენ ქჲუმე პათენ.

Memet, crush the grapes in the small basket. We will make kyume from its juice.

memeti, ťiǩinaz nadolobğun urżeni ǩai jlip̌i. hemuşi ǯǩariten kyume p̌aten.

liquid obtained by squeezing fruits, vegetables, etc., juice


აკოშქა

head

აკოშქა • (aǩoşka) (plural აკოშქაფე, Latin spelling aǩoşka)

აკოშქაზ ჯამი გედგუმს

S/he is installing glass in the window frame


ბუძი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buʒ-.

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is present only in women.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

(in adult females and adult female mammals) breast


მოთა

მოთა • (mota) (plural მოთალეფე, plural მოთაფე, Latin spelling mota)

mota (romanization)
მოთალეფე (plural)
მოთაფე (plural)

მოთაჩქიმიზ შალვარი ქამაბოქუნი


ჯოხო

coxo (romanization)
ჯოხო (absolutive singular)
ჯოხოფე (absolutive plural)
ჯოხოქ (ergative singular)
ჯოხოფექ (ergative plural)
ჯოხოს (dative singular)
ჯოხოფეს (dative plural)
ჯოხოშ (genitive singular)
ჯოხოშ (genitive singular)
ჯოხოშიş) (genitive singular)
ჯოხოშიşi) (genitive singular)
ჯოხოფეშ (genitive plural)
ჯოხოფეშ (genitive plural)
ჯოხოფეშიş) (genitive plural)
ჯოხოფეშიşi) (genitive plural)
ჯოხოშე (directive singular)
ჯოხოფეშე (directive plural)
ჯოხოშენ (ablative singular)
ჯოხოფეშენ (ablative plural)
ჯოხოს (locative singular)
ჯოხოფეს (locative plural)
ჯოხოთენ (instrumental singular)
ჯოხოფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Kartvelian *ʒ₁ax-e-; see Georgian სახელი (saxeli) for more.

inh+

ჯოხოქ კოჩი ვარომსქვანამს; კოჩიქ ჯოხო ომსქვანამს.

The name does not beautify the person. The person makes the name beautiful. (proverb)

coxok ǩoçi varomskvanams; ǩoçik coxo omskvanams.


დიკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *diḳ(a)-.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ' დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu' do mamul oç̌ǩomu.


თოფური

head

თოფური • (topuri) (Latin spelling topuri)

Inherited from Proto-Kartvelian *tapl- (“honey”).

inh+

მთუთიქ კარვანეფეს თოფური იხირამს


ღეჯი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣor-.

ჰასან ჰიკკუ მშკურინაჯე ორტტუ ჩი ხოსკინა ღეჯიშეთი აშკურინერტტუ

Hasan was so cowardly that he was even afraid of a dead pig

hasan hiǩǩu mşǩurinace orťťu çi xosǩina ğecişeti aşǩurinerťťu


ბორჯი

borci (romanization)
ბორჯი (absolutive singular)
ბორჯეფე (absolutive plural)
ბორჯიქ (ergative singular)
ბორჯეფექ (ergative plural)
ბორჯის (dative singular)
ბორჯეფეს (dative plural)
ბორჯიშ (genitive singular)
ბორჯიშ (genitive singular)
ბორჯიშიş) (genitive singular)
ბორჯიშიşi) (genitive singular)
ბორჯეფეშ (genitive plural)
ბორჯეფეშ (genitive plural)
ბორჯეფეშიş) (genitive plural)
ბორჯეფეშიşi) (genitive plural)
ბორჯიშე (directive singular)
ბორჯეფეშე (directive plural)
ბორჯიშენ (ablative singular)
ბორჯეფეშენ (ablative plural)
ბორჯის (locative singular)
ბორჯეფეს (locative plural)
ბორჯითენ (instrumental singular)
ბორჯეფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish بورج (borc).

bor+

თოჶიკიში მითიზ ჶეჲდა ვარუღუნ. ჰემუქ ბორჯიმუში ფაღუმს.

Tofik is of no use to anyone. He is clearing his own debt.

tofiǩişi mitiz feyda varuğun. hemuk borcimuşi pağums.


ტარონი

head

ტარონი • (ťaroni) (plural ტარონეფე, Latin spelling ťaroni)

Compare Mingrelian ტაროზი (ṭarozi, “good weather”), Old Georgian ტაროსი (ṭarosi, “(good) weather”), Svan ტარუ̂ეს (ṭarûes, “(good) weather; mood, disposition”).

cog

ბერეფეზ მჭიმონი ტარონიზ გალე ვარ გამალენანში ოხორიზ ნიქაჩენან

Children get bored at home because they can't go outside in rainy weather

berepez mç̌imoni ťaroniz gale var gamalenanşi oxoriz nikaçenan

(dialectal, Kontiva, Motskhora, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) weather

ტაონი ვარენ

(dialectal, Kontiva, Motskhora, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) air


გურუნი

head

გურუნი • (guruni) (plural გურუნეფე, Latin spelling guruni)

The ultimate origin is unknown. Cognate with Mingrelian გირინი (girini); see there for more.

გურუნითე ნცხენიზ ვარიჭიშინენ

You can't chase a horse with a donkey (proverb)


ორა

Borrowed from Pontic Greek ώρα (óra), from Ancient Greek ὥρα (hṓra).

მურეჯი ორა


ჭუბური

ჭუბური • (ç̌uburi) (Latin spelling ç̌uburi)

ç̌uburi (romanization)
ჭუბური (absolutive singular)
ჭუბურეფე (absolutive plural)
ჭუბურიქ (ergative singular)
ჭუბურეფექ (ergative plural)
ჭუბურის (dative singular)
ჭუბურეფეს (dative plural)
ჭუბურიშ (genitive singular)
ჭუბურიშ (genitive singular)
ჭუბურიშიş) (genitive singular)
ჭუბურიშიşi) (genitive singular)
ჭუბურეფეშ (genitive plural)
ჭუბურეფეშ (genitive plural)
ჭუბურეფეშიş) (genitive plural)
ჭუბურეფეშიşi) (genitive plural)
ჭუბურიშე (directive singular)
ჭუბურეფეშე (directive plural)
ჭუბურიშენ (ablative singular)
ჭუბურეფეშენ (ablative plural)
ჭუბურის (locative singular)
ჭუბურეფეს (locative plural)
ჭუბურითენ (instrumental singular)
ჭუბურეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣₁ab- (“chestnut”). See Georgian წაბლი (c̣abli) for more.

მწკო ჭუბური

cherry laurel (Prunus laurocerasus) with especially big fruits

ჭუბურიში კაბუღი ჩიჩქუ ივენ. კოლაჲი გოიწკენ. წიფურიზ პეჯი დო კაპეტი კაბუღი გოძინ. ვარგოიწკენ.

Chestnuts have a soft bark. It peels easily. Hornbeam is covered with thick and hard bark. It cannot be peeled.

ç̌uburişi ǩabuği çiçku iven. ǩolayi goiǯǩen. ǯipuriz p̌eci do ǩap̌eťi ǩabuği gożin. vargoiǯǩen.

ჭუბური ფენცქვაშენ გამახთუში “სო მეშაფხეტი” ჲა თქუდორენ

When the chestnut came out of its shell, it said, "Where have I been?" (ie. when the chestnut came out, it did not like the shell it lived in. ,ie. People should know and respect their past and where they come from)

ç̌uburi penʒkvaşen gamaxtuşi “so meşapxeťi” ya tkudoren


ბილონცა

head

ბილონცა • (bilonʒa) (Latin spelling bilonʒa)

bilonʒa (romanization)
Atina (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

Uncertain. Fähnrich-Sarǯvelaʒe reconstruct Proto-Georgian-Zan *blanc-.See Georgian ბილენცრა (bilencra) for more.

ფუჯეფეზ ბილონცა მოთჩამთ. იჩხანენ.
pucepez bilonʒa motçamt. içxanen.
Don't feed bilonʒa to the cows. They'll get diarrhea.


მშქერი

მშქერი • (mşkeri) (plural მშქერეფე)

Rhododendron ponticum
Rhododendron ponticum#Translingual

(Arkabi) rhododendron, common rhododendron, pontic rhododendron (Rhododendron ponticum)


ქჩე

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qc₁-. Cognate with Mingrelian ჩე (če, “white”), Old Georgian მჴცჱ (mqcē, “grey hair”).

ქჩე ურზენი ხაზი გაჲენნა ნაკუ-თი გორუმ, ეჭოფი

If you like white grapes, take as much as you want

kçe urzeni xazi gayenna naǩu-ti gorum, eç̌opi


ფიმფილი

ფიმფილი • (pimpili) (Latin spelling pimpili)

Borrowed from Georgian ფიმფილი (pimpili, “corn hair; earlobe”), itself from Proto-Georgian-Zan *pimp-, whence also Mingrelian ფიმფი (pimpi, “corn hair”).

bor+

ბიჭეფეზ ფიმფილი ჲუხთამტაშა ოღუნე ფუზური აჩანენ

Men grow fine hairs before they grow a beard

biç̌epez pimpili yuxtamťaşa oğune puzuri açanen


მტი

mťi (romanization)
მტიეფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

მტი მემოხენ


მწკო

head

მწკო • (mǯǩo)

mǯǩo (romanization)
Khopa (romanization)
Arkabi (romanization)
Vitse (romanization)

მწკოლი მწკოლი#Laz


მწკოლი

მწკოლი • (mǯǩoli) (plural მწკოლეფე)

mǯǩoli (romanization)
მწკოლეფე (plural)
Arkabi (romanization)

From Proto-Georgian-Zan *c̣q̇a(w)- or possibly Proto-Kartvelian *mc̣q̇aw-.

Prunus laurocerasus
Prunus laurocerasus#Translingual

cherry laurel (Prunus laurocerasus) (the cultivated form)


მწუ

mǯu (romanization)
მწუეფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)


კანდღო

კანდღო • (ǩandğo)

ǩandğo (romanization)
Arkabi (romanization)

კანდღუ კანდღუ#Laz


უჯი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ur-.

inh+

ფუჯიში უჯიზ ნიშანი გეჩამერი რენ


ცხიმუნტური

head

ცხიმუნტურეფი

ცხიმუნტური • (ʒximunťuri) (plural ცხიმუნტურეფი)

ʒximunťuri (romanization)
ცხიმუნტურეფი (plural)
Borghola (romanization)

ცხი‧მუნ‧ტუ‧რი


ცხემური

ცხემური • (ʒxemuri) (plural ცხემურეფე)

ʒxemuri (romanization)
ცხემურეფე (plural)
Arkabi (romanization)


თუთაჩხა

თუთაჩხა • (tutaçxa) (Latin spelling Tutaçxa)

tutaçxa (romanization)
Tutaçxa (romanization)

From თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Cognate with Mingrelian თუთაშხა (tutašxa).


ჩაჩხა

çaçxa (romanization)
Çaçxa (romanization)
ჩაჩხა (absolutive singular)
ჩაჩხაფე (absolutive plural)
ჩაჩხაქ (ergative singular)
ჩაჩხაფექ (ergative plural)
ჩაჩხას (dative singular)
ჩაჩხაფეს (dative plural)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშიş) (genitive singular)
ჩაჩხაშიşi) (genitive singular)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიş) (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიşi) (genitive plural)
ჩაჩხაშე (directive singular)
ჩაჩხაფეშე (directive plural)
ჩაჩხაშენ (ablative singular)
ჩაჩხაფეშენ (ablative plural)
ჩაჩხას (locative singular)
ჩაჩხაფეს (locative plural)
ჩაჩხათენ (instrumental singular)
ჩაჩხაფეთენ (instrumental plural)

By regressive assimilation from ცაჩხა (ʒaçxa), from ცა (ʒa, “sky”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Compare Mingrelian ცაშხა (cašxa), Svan ცა̈̄შ (cǟš).

cog

Svan ცა̈̄შ (cǟš)


ბერგი

head

ბერგი • (bergi) (plural ბერგეფე, Latin spelling bergi)

→ Armenian: փերգ (pʻerg)

From Proto-Kartvelian *berg- (“to hoe, hack”).

inh

ბერგი მჭკადუ დიშქაში ბერგითე დიხვენ

The pickaxe maker is buried with a pickaxe made of wood (proverb)


ისირი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *isl-.

ნანაქ აღნე ისირიში შირთე გელახუნონიზ ქოგელორჩუ

My mother spread the new straw mattress on the ottoman

nanak ağne isirişi şirte gelaxunoniz kogelorçu


ტობა

head

ტობა • (ťoba) (plural ტობაფე, Latin spelling ťoba)

ხასანიქ ტობას დოლობაზგამს

(Jigetore, Okordule, Borghola) small potholes where water has accumulated due to rain; puddle

ამეტი ტობაზ დოლოდგითუნ დო მჩხომიზ ანკესი უტკომერზ
ameťi ťobaz dolodgitun do mçxomiz anǩesi uťǩomerz
Amet stands inside the ťoba and casts a fishing rod

(Vizha, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Peroniti, Batumi) the point where flowing waters such as streams and rivers become stagnant and deep


დიხა

dixa (romanization)
დიხა (absolutive singular)
დიხაფე (absolutive plural)
დიხაქ (ergative singular)
დიხაფექ (ergative plural)
დიხას (dative singular)
დიხაფეს (dative plural)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშიş) (genitive singular)
დიხაშიşi) (genitive singular)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშიş) (genitive plural)
დიხაფეშიşi) (genitive plural)
დიხაშე (directive singular)
დიხაფეშე (directive plural)
დიხაშენ (ablative singular)
დიხაფეშენ (ablative plural)
დიხას (locative singular)
დიხაფეს (locative plural)
დიხათენ (instrumental singular)
დიხაფეთენ (instrumental plural)

აშექ ნჯა დიხაშენ ჲეჭკირუფს
aşek nca dixaşen yeç̌ǩirups
Ayşe has been mowing the tree from the ground


გუნძე

gunże (romanization)
spellling gunże (Latin)

From Proto-Georgian-Zan *grʒ-el-, from Proto-Kartvelian *grʒ-.

სელიმიქ “ნთხირიზ ღარი მოთაეტაზ” დეჲი ჟინდოლემუში გუნძე ნთხომბუში ტატეფე მოუკვათამს

Selim cuts the long branches of the redwood tree above him so that it doesn't shade the hazelnuts

selimik “ntxiriz ğari motaeťaz” deyi jindolemuşi gunże ntxombuşi ťaťepe mouǩvatams

ჰეკო გუნძე კოჩი მუჭო ივენ? თი ნჭერიზ ნანწენ.

How can he be so tall? His head touches the ceiling.

heǩo gunże ǩoçi muç̌o iven? ti nç̌eriz nanǯen.

ჲაზიში ნდღალეფე გუნძე იჲენ. კიში მოხტასი ნდღალეფე დიმკულანენ.

Summer days are long. In winter the days get shorter.

yazişi ndğalepe gunże iyen. ǩişi moxťasi ndğalepe dimǩulanen.

long, tall
(about time of day, night, year etc.)

about time of day; night; year etc.; about time of day; night; year etc.


თხომუ

txomu (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Alnus glutinosa
Alnus glutinosa#Translingual


რუბა

რუბა • (ruba) (plural რუბაფე, Latin spelling ruba)

From Proto-Georgian-Zan *rabo- (“ditch”).

მთუთი არ მითი აზირასი არ ფირჩი ორაში რუბა დოლილაჲ

When the bear sees someone, he suddenly goes to the creek

mtuti ar miti azirasi ar pirçi oraşi ruba dolilay

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi) river, creek, stream

რუბაზ ნა-გოლიჯინუ ზაპიში ჟინდოლე გოლობულურ

I'm walking over the snowdrift that stretches sideways in the valley

rubaz na-golicinu zap̌işi jindole golobulur

(dialectal, Artasheni, Vitse–Arkabi) valley


ღალი

From Proto-Kartvelian *ɣel- (“ravine, gully”). Compare Georgian ღელე (ɣele, “stream, fleet, creek, ford”).

cog

ღალეფე დოსქურეზ


უმპა

head

უმპა • (ump̌a) (plural უმპაფე, Latin spelling ump̌a)

ბერე დირინასი ემოგი უმპა ნუკვათამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord


ნჭამი

ნჭამი • (nç̌ami) (Latin spelling nç̌ami)

nç̌ami (romanization)
ნჭამი (absolutive singular)
ნჭამეფე (absolutive plural)
ნჭამიქ (ergative singular)
ნჭამეფექ (ergative plural)
ნჭამის (dative singular)
ნჭამეფეს (dative plural)
ნჭამიშ (genitive singular)
ნჭამიშ (genitive singular)
ნჭამიშიş) (genitive singular)
ნჭამიშიşi) (genitive singular)
ნჭამეფეშ (genitive plural)
ნჭამეფეშ (genitive plural)
ნჭამეფეშიş) (genitive plural)
ნჭამეფეშიşi) (genitive plural)
ნჭამიშე (directive singular)
ნჭამეფეშე (directive plural)
ნჭამიშენ (ablative singular)
ნჭამეფეშენ (ablative plural)
ნჭამის (locative singular)
ნჭამეფეს (locative plural)
ნჭამითენ (instrumental singular)
ნჭამეფეთენ (instrumental plural)


ჰამთეფე

ჰამთეფე • (hamtepe) (Latin spelling hamtepe)

ჰანთეფე ჰანთეფე#Laz


ჰანთეფე

ჰანთეფე • (hantepe) (Latin spelling hantepe)


წონერი

წონერი • (ǯoneri) (Latin spelling ǯoneri)


ალა

ala (romanization)
Arkabi (romanization)


აღანი

ağani (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)
Chkhala (romanization)

აღანი ნოღამისაზ ხეზ ვიტოხუთ ბელეძძუღი დოლობუნ

The new bride wears fifteen bracelets on her wrist

ağani noğamisaz xez viťoxut beleżżuği dolobun


ქი

From Ottoman Turkish كه, from Classical Persian که.

კოჩიქ ოკო გჲარი ჭკომუ ქი აწი იშიბლოქუფს

The man ate so much that he is now burping

ǩoçik oǩo gyari ç̌ǩomu ki aǯi işiblokups


ფაცხა

ფაცხა • (paʒxa) (plural ფაცხაფე, Latin spelling paʒxa)

→ Armenian: փացխա (pʻacʻxa) — Hamshen

desc

→ Turkish: paska, pasha, pasḫa, paçğa, paḉḫa, paçḫa (Hemşin)

Borrowed from Abkhaz абыцаҟьа (abəcaqʲʼa).

bor+

მუ გომსქიმეჲი გულუნ დო ოხორი ფაცხა უღუნ

S/he dresses very stylishly herself/himself, but her/his house is a like hut

(dialectal, Vizha, Vitse–Arkabi) makeshift wooden hut

ნთხირეფუნას ნა-ფქოსუმტით ჩაჩი ფაცხათე ბზდიმტით

We used to carry the dry leaves that we swept in the hazelnut grove with a basket

ntxirepunas na-pkosumťit çaçi paʒxate bzdimťit

(Vitse–Arkabi) multi spaced basket, leaf basket


ჩქარ

According to Aleksiva, from Armenian չկար (čʻkar, “didn't exist, was not”), from կամ (kam).

bor

ბიჭი-ჩქიმი, არაბა-ჩქიმი ოხმარინუ შენი დიდო იხვეწენ, ჩქვა მა ჩქარ იზინი ვარ-მეფჩამ

My son begs a lot to use my car, but I never let him

biç̌i-çkimi, araba-çkimi oxmarinu şeni dido ixveǯen, çkva ma çkar izini var-mepçam


ბული

მბული მბული#Laz

Khopa–Batumi and Arkabi form of მბული (mbuli)


ოხორჯა

head

ოხორჯა • (oxorca) (Latin spelling oxorca)

Usually explained as ოხორი (oxori, “house”) + ჯა (ca, “tree”), literally “tree of house” but It's consired as a folk etymology by Arnold Chikobava. Instead he derives it from Laz ოხორი (oxori, “house”) and Georgian რძალი (rʒali, “bride”). He supports his theory with plural of ოხორჯა (oxorca) is ოხორჯალეფე (oxorcalepe) rather than *ოხორჯაფე (*oxorcape). also having -ძ- (-ż-) explains the dialectal variations of the word. Chikobava also substantiates his thesis with other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხრასქირი (oxraskiri), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura). Note that Georgian რძალი (rʒali, “bride”) is not used in Laz.

af

მესქურინერი ოჯაღი უმჩანე არ ოხორჯაქ ქოგამოგზამს

An ingenious and resourceful woman rekindles an extinct family

meskurineri ocaği umçane ar oxorcak kogamogzams

ოხორჯა-ჩქიმი აწი ვა-რენ


ოხრასურე

head

ოხრასურე • (oxrasure) (Latin spelling oxrasure)

From ოხორი (oxori, “house”) + ოსური (osuri, “daughter”), literally “daughter of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასქირი (oxraskiri) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ოხრასურე-შკიმი ოხორზა-შკიმიშე მსკვა ონ

My sister-in-law is more beautiful than my wife


ოხრასქირი

head

ოხრასქირი • (oxraskiri) (Latin spelling oxraskiri)

From ოხორი (oxori, “house”) + სქირი (skiri, “son”), literally “son of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status", compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ნუსაქ ოხრასქირი-მუში მალთეში ბოზოს ნუმსქვანამს

The bride suits her brother-in-law to the girl next door

nusak oxraskiri-muşi malteşi bozos numskvanams


თითხუ

ნუსა-ჩქუნიქ თითხუ ნა-დოსქიდუ ლაზუტეფეში არაზ მთელლი ლუ გოშორგამს

Our bride is always planting cabbage among the sparse corn

nusa-çkunik titxu na-doskidu lazuťepeşi araz mtelli lu goşorgams

ფაფა დიდო თითხუ დივუ-დორენ


ბობონჭვა

head

ბობონჭვა • (bobonç̌va) (Latin spelling bobonç̌va)

bobonç̌va (romanization)
Arkabi (romanization)

From Proto-Georgian-Zan *oboba- (“spider”).

ფიცარის თუდე მთელლი ბობონჭვა მეშობღუნ


დუმჭკუ

დუმჭკუ • (dumç̌ǩu) (Latin spelling dumç̌ǩu)

From Proto-Georgian-Zan *ǯinč̣wel- (“ant”).

ბერეში ქორბაზ დუმჭკუ ბუზალამს

An ant is crawling in the child's stomach


არანძი

არანძი • (aranżi) (Latin spelling aranżi)

aranżi (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from an alternative form of Pontic Greek νεράντζιν (nerántzin).

Citrus × aurantium
Citrus × aurantium#Translingual

bitter orange, Seville orange (Citrus × aurantium) (fruit and tree)


ფოტუკალი

ფოტუკალი • (poťuǩali) (Latin spelling poťuǩali)

poťuǩali (romanization)
Arkabi (romanization)

From Ottoman Turkish پورتقال (portokal, “orange”).

bor

მთუგიქ ფოტუკალი გოხორუმს დო მეშიფხორს

The mouse gnaws around the orange and eats the inside

Citrus sinensis
Citrus sinensis#Translingual

orange (Citrus sinensis) (fruit and tree)


ჩქვა

Inherited from Proto-Kartvelian *s₁xwa- (“one; other”). Cognate with Georgian სხვა (sxva), Mingrelian შხვა (šxva) and Svan ეშხუ (ešxu).

inh+

ჩქვა მუთუ მოთჲოფხორ

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) again, more

ალი დო ამეტიქ ნაჲლაფენიში გამაჩამან. ამეტიში ნანიქ ჩქვა გჲონწონამ.
ali do ameťik naylapenişi gamaçaman. ameťişi nanik çkva gyonǯonam.
Ali and Amet are selling their naylas. Amet's has more weight.

ჰაწინეჲი საატეფე არ ოკიხუი ჩქვა ჩქარ ვაგეიდგენ

Nowadays, once the clocks are broken, they are never set anymore.

haǯineyi saaťepe ar oǩixui çkva çkar vageidgen

again, more
ჩქვა (çkva)
no longer, anymore

არზუ დო ჶერიდე დალეფეში ბოზოფე რენან. ჰეკო ოკუნგამან ქი ჩქვა ნავარუჩქინანფეზ “ექიზი დალეფე რენ” დაწონენან.

Arzu and Feride are each other's cousins. They look so much alike that those who don't know yet think they are twin sisters.

arzu do feride dalepeşi bozope renan. heǩo oǩungaman ki çkva navaruçkinanpez “ekizi dalepe ren” daǯonenan.

ქჩე დოლოქუნუფე ბოზოს კაჲი ვარანახუდორენ. ნანამუშიქ ა ჩქვა მეჲანახუმს.

The girl didn't wash the white clothes well. Her mother washes them once more.

kçe dolokunupe bozos ǩayi varanaxudoren. nanamuşik a çkva meyanaxums.

again, more
ა(რ) ჩქვა (a(r) çkva)
again, once more, once again

ბოჲა უსუმერტაში ჶურჭა მოთდოვალამ. ოწუდეზ ნანაწაპენ ბოჲა ა ჩქვა ვარგამულუნ.

Don't shake your brush when you paint. Paint that drips and sticks to the shelf will never come off.

boya usumerťaşi furç̌a motdovalam. oǯudez nanaǯap̌en boya a çkva vargamulun.

(negative) no longer, anymore, again, once more, once again


ჩქვა

ჰემუშენ ჩქვა გჲარი ნავარჭკომუ მითი ვარდოსქიდუ

There's no one left who hasn't eaten except him

hemuşen çkva gyari navarç̌ǩomu miti vardoskidu

(Borghola) other than something, something else, something other than, other than


გერმა

desc

from Laz <i class="Geor mention" lang="lzz">გერმაკოჩი</i> (germaǩoçi)

→ Mingrelian: გერმაკოჩი (germaḳoči) (from Laz გერმაკოჩი (germaǩoçi)) — Abzhua

According to Aleksiva from *გირმა < *დირმა < *დრიმა (*girma < *dirma < *drima), from Ancient Greek δρυμά (drumá), neutral collective to δρυμός (drumós, “forest”).

მაღალა გერმაფეშენ გელამთე გამიწკედაში ზუღა იძირენ

Looking downhill from high mountains, the sea is visible

mağala germapeşen gelamte gamiǯǩedaşi zuğa iżiren

გერმაკოჩი

a mythological figure who lives in the forests, whose whole body is covered with hair, and who imitates everything that man does, a kind of forest man


ალამანჲა

head

ალამანჲა • (alamanya) (Latin spelling Alamanya)

alamanya (romanization)
Alamanya (romanization)

ნოღამე-ჩქიმიქ ჟურ წანაზ ალამანჲაზ იჩალიშუ დო ჰეშოთე ოხორი პკოდით

My husband worked in Germany for two years, and that's how we built a house

noğame-çkimik jur ǯanaz alamanyaz içalişu do heşote oxori p̌ǩodit


ალლაჲისე

ალლაჲისე • (allayise) (Latin spelling Allayise)

allayise (romanization)
Allayise (romanization)
Arkabi (romanization)

From dialectal Turkish allayise, allahise.

ალლაჲისე აჲდინი ოში ქილოშენ ჶაზლა რენ

For God's sake, Aydini is more than a hundred kilos


ონა

From Proto-Georgian-Zan *q̇an-. Cognate with Georgian ყანა (q̇ana) and Mingrelian ჸონა (ʾona).

ონა ხაჩქუმსნა-თი ნიში შენი ხაჩქუმს

Even if he's digging a field, he's digging for himself


ღარუმს

ღარუმს • (ğarums) (Latin spelling ğarums)

from Proto-Kartvelian *ɣer- ~ *ɣir- (“to stretch; to raise one's hand”). Compare Old Georgian აღერება (aɣereba).

“კალემითე ქარტალი ბღარა” ჲა-ში დიდო გჲაჯინუ დო ღრიცქუ

When she said, "Let me scrawl on the paper with a pen," she pressed it a lot and drew deeply

“ǩalemite karťali bğara” ya-şi dido gyacinu do ğriʒku

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) to scrawl


ჭანდა

ჭანდა • (ç̌anda) (Latin spelling ç̌anda)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁en- (“to summon, invite”). Compare Old Georgian წანა (c̣ana, “feast, banquest”) and Mingrelian ჭანაფა (č̣anapa, “to call, appeal”).

cog

(dialectal, Vitse–Arkabi) Entertainment that usually held at the bride's home the night before the wedding while applying henna on the bride's fingers


ჶორკა

→ Georgian: ფორკა (porḳa) — Adjara

desc

→ Turkish: (Rize, Artvin) forka, (Hemşin) foga

Unknown. Has been compared to Laz ფორჩა (porça).

unk

Unknown

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk ჶოტა (foťa), dressed in a flowered calico forka, and wearing shoes.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz


ზაბუნობა

head

ზაბუნობა • (zabunoba) (Latin spelling zabunoba)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ობა (-oba, “-ness”).

suf

ელემიტა დო კოკიწა სთერი ზაბუნობაფე არ ბერეშენ მაჟურა ბერეფეზ დიდო კოლაჲ ნაკნენ

Diseases such as measles and pertussis are very easily transmitted from one child to another

elemiťa do ǩoǩiǯa steri zabunobape ar bereşen majura berepez dido ǩolay naǩnen


ზაბუნი

head

ზაბუნი • (zabuni) (Latin spelling zabuni)

From Persian زبون (zabun, “humbled, vanquished, weak, helpless, abject”).

der

ზაბუნიშ ოხორიზ ოზაბუნლუღი ა ფიჩორაზ იღოდინენ

In the patient's home, the disease is transmitted in a short time

zabuniş oxoriz ozabunluği a piçoraz iğodinen


იზაბუნენ

head

იზაბუნენ • (izabunen) (Latin spelling izabunen)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”), ultimately from Persian زبون (zabun).

ნანა-შკიმი იზაბუნუსი არ წულუ მჟორა ჯეჩასი ანჩხვაფენ

When my mother gets sick, she gets hot with even a little sun

nana-şǩimi izabunusi ar ǯulu mjora ceçasi ançxvapen


ისა

isa (romanization)
Arkabi (romanization)

ნა-პჭარუმფეს ისა ნა-ვარ-ივუფე ხოლო-თი გებოწკერ დო ბოისანამ

I look over what I wrote, and I rewrite the ones that are not right

na-p̌ç̌arumpes isa na-var-ivupe xolo-ti geboǯǩer do boisanam


მორდერი

მორდერი • (morderi) (Latin spelling morderi)

ჯუმა-ჩქიმიზ ოხოჲიში ოგინე ნა-უდგინ ნთხირეფე ჩქიმეფეშენ დაჰა მორდერი რენან

The hazelnuts standing in front of my brother's house are bigger than mine

cuma-çkimiz oxoyişi ogine na-udgin ntxirepe çkimepeşen daha morderi renan

მოირდენ მოირდენ#Laz

present participle of მოირდენ (moirden), past participle of მოირდენ (moirden)

(dialectal, Artasheni, Vitse, Lome) not fully grown, close to large, sizeable

ბერეფეში მორდერი ნა-რენქ დიშქა ზდიმს

The older one among the children is carrying wood

მოირდენ მოირდენ#Laz

(dialectal, Borghola) among some bigger, older one


წანაღანი

წანაღანი • (ǯanağani) (Latin spelling Ǯanağani)

ǯanağani (romanization)
Ǯanağani (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Lome (romanization)

/t͡sʼɑnɑˈɣɑni/

From წანა (ǯana, “year”) + აღანი (ağani, “new”), literally “new year”.

af

სი-თი წანაღანი ხილა დო კაჲობაფეთე თო გოლოგიხტაჲ

May your new year be filled with abundance and happiness too

si-ti ǯanağani xila do ǩayobapete to gologixťay


ჶოტა

head

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth


ოღურინამს

ოღურინამს • (oğurinams) (Latin spelling oğurinams)

From ო- (o-, “version marker”) + ღურ- (ğur-, “to die”) + -ინ- (-in-, “interfix that creates transitive verbs from intransitive verbs”) + -ამ (-am, “imperfective aspect”) + -ს (-s, “third person singular present tense marker”).

af

ჰემუზ მთუგიში ნჭამი მეფჩარე დო ბოღუინარე

hemuz mtugişi nç̌ami mepçare do boğuinare

(used for humans only) to kill, to murder


წიპილი

head

წიპილი • (ǯip̌ili) (Latin spelling ǯip̌ili)

Probably related to წიპი (ǯip̌i, “alevin, young fish”). Akin to Georgian წიპწიპა (c̣iṗc̣iṗa), Imeretian and Rachan Georgian წიპია (c̣iṗia, “turkey's chick”) and Mingrelian წიპა (c̣iṗa, “small”).

cog

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


კიტიპიროზი

head

კიტიპიროზი • (ǩiťip̌irozi) (Latin spelling ǩiťip̌irozi)

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ოკო კიტიპიროზი კოჩი რენ ქი მითის წკარი ბილე ვარ-მეჩაფს

He is such a stingy man that he does not even give water to anyone

oǩo ǩiťip̌irozi ǩoçi ren ki mitis ǯǩari bile var-meçaps


აბარენ

აბარენ • (abaren) (Latin spelling abaren)

From ა- (a-, “potential mood marker”) + ბარ- (bar-, “to inflate”) + -ენ (-en, “suprapersonal present tense marker”).

af

ქჲამილიქ ინი წკაჲი შვაში ხურხი აბარენ

When Kyamili drinks cold water, his throat swells


აბდეზი

head

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს
xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums
Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


აბდეცხანა

აბდეცხანა • (abdeʒxana) (Latin spelling abdeʒxana)

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Lome form of აბდეზხანა (abdezxana)


ნუკუ

From Proto-Georgian-Zan *niḳel- (“snout”). Cognate with Old Georgian ნიკელი (niḳeli, “snout, lip”) and Mingrelian ნიკუ (niḳu), ნუკუ (nuḳu), ნჷკჷ (nəḳə, “chin”).


გჲონქსი

head

გჲონქსი • (gyonksi) (Latin spelling gyonksi)

gyonksi (romanization)
Arkabi (romanization)

From Ottoman Turkish گوگس (göks, göğüs).


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს
xasanik uba-muşis ç̌aǩi meşǩidums
Hasan puts the pocketknife in his bosom


ნჯღიმერი

head

ნჯღიმერი • (ncğimeri) (Latin spelling ncğimeri)

From ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ერი (-eri, “-ing, -ed”).

suf

ნჯღიმერი ფორჩათე ვაგოილენ

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

participle of ინჯღიმენ (incğimen)
wrinkled, crumpled, creased, puckered


ინჯღიმენ

head

ინჯღიმენ • (incğimen) (Latin spelling incğimen)

From ი- (i-, version marker) + ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ǯɣ(w)l-em- : *ǯɣ(w)l-im- (“to crumple”).

inh+

თუდე დოხედაჲიზ ფონთოლონი ინჯღიმენ


იგბალი

head

იგბალი • (igbali) (Latin spelling igbali)

igbali (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)

იგბალი მიღუტუკო ჭუმანდელე მავეტუ

If I had a chance, it would be in the morning (it is clear from my situation that I have no luck)


მჟვაბუ

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


მაი

Probably of onomatopoeic origin. From მაი (mai) ← მაარი (maari), მაჲარე (mayare) ← მაყაყი (maqaqi). Intervocalic რ (r) regularly disappears in Laz. As a result, an epenthetical consonant ჲ (y) may be substituted. Forms with რ (r) are the result of hypercorrection. Akin to Georgian ბაყაყი (baq̇aq̇i).

მაჲიში კოპალიქ წკარიზ კუდელი ოვალამს დო იმჩვირს

With a wagging tail, a frog's tadpole swims in water

mayişi ǩop̌alik ǯǩariz ǩudeli ovalams do imçvirs


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


ქოვალი

ქოვალი • (kovali) (Latin spelling kovali)

Akin to Georgian ხორბალი (xorbali) and Mingrelian ქობალი (kobali). See Georgian entry for more.

აღნე ჭვეჲი ქოვალიზ საღრა მუთვაჲიზ ქერენჭი-მუში-თი დიჩუჩქანენ

If you cover the tray on the freshly baked wheat bread, the crust will also soften

ağne ç̌veyi kovaliz sağra mutvayiz kerenç̌i-muşi-ti diçuçkanen


მჭკუდი

მჭკუდი • (mç̌ǩudi) (Latin spelling mç̌ǩudi)

მჭკუდი შენი მქვერი მოშქვა დივუ-დორენ


ლობიჲა

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლეტა მოვონჩხიკამ ჭი ლობიჲა დობდვარე

I'm digging the ground, so I'll plant beans

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი

აჲშექ ტაღანერი ლობიჲა მოჯიბუმს


ვაფური

ვაფური • (vapuri) (Latin spelling vapuri)

vapuri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish واپور (vapur, vapor, “steamship”).

bor+

ვაფური სკენჯე ნახოლენ


ფოხუმს

head

ფოხუმს • (poxums) (Latin spelling poxums)

Akin to Mingrelian ფოხ-აფ-ა (pox-ap-a, “to lean, rely”), ფოხ-უ-ა (pox-u-a).

cog

ჰე დიდი კოჩიქ ბერეფე სთერი ფოხუმს


ბონძოლა

head

ბონძოლა • (bonżola) (Latin spelling bonžola)

bonżola (romanization)
bonžola (romanization)
Arkabi (romanization)

ბუჲუღი ბონძოლჲაჲი

(about men's hair, beard, mustache, chest hair, etc) irregularly long

about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc; about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc


ნზი

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)


ხეშთათი

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


ჩაჲნიკი

head

ჩაჲნიკი • (çayniǩi) (Latin spelling çayniǩi)

çayniǩi (romanization)
Arkabi (romanization)

From Russian ча́йник (čájnik), in case of forms with -ღ- (-ğ-) mediated by Turkish dialects.


დიდო

From დიდ- (did-, “big”) + -ო (-o, adverbial case marker).

suf

შკიმი შენი დიდო იხვამი


დიდოთენ

head

დიდოთენ • (didoten) (Latin spelling didoten)

didoten (romanization)
Arkabi (romanization)

From დიდო (dido, “a lot”) + -თენ (-ten, instrumental case marker).

suf

გჲარი ოჭკომუშე დიდოთენ იფთი ჩორბაში ოშუმუთენ გეიჭქენ

Eating usually begins with a bowl of soup

gyari oç̌ǩomuşe didoten ipti çorbaşi oşumuten geiç̌ken


დიდობა

head

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

didoba (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

From დიდი (didi, “big”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).


იქომს

From Proto-Kartvelian *kam- : *km- (“to do”).

არქაბის-თი გჲურჯისთანიშე იხრაჯათი ნა-იქომს დო დულჲა კაჲი ნა-უღუნ თუჯჯარეფე რენან

In Arkabi, there are traders who export(who doing export) to Georgia and do well

arkabis-ti gyurcistanişe ixracati na-ikoms do dulya ǩayi na-uğun tuccarepe renan


ივენ

From Proto-Kartvelian *q̇aw-, akin to Georgian ი‐ყვ‐ი‐ს (i‐q̇v‐i‐s), Mingrelian ი‐ჸუ‐აფ‐უ (i‐ʾu‐ap‐u) and Mingrelian მ‐ა‐ჸუ‐აფ‐უ (m‐a‐ʾu‐ap‐u).

მათბააფეზ კართალიში ჟინ გჲოჭარამან დო გეჭარერი ივენ

They print on paper in printing houses, and paper becomes money

matbaapez ǩartalişi jin gyoç̌araman do geç̌areri iven

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


მტკორი

head

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

mťǩori (romanization)
Vitse (romanization)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren


გამაზურზამს

გამაზურზამს • (gamazurzams) (Latin spelling gamazurzams)

gamazurzams (romanization)
Arkabi (romanization)

გა‧მა‧ზურ‧ზამს

From the root ზურზ- (zurz-). Other derived verbs are ი-ზურზ-ენ (i-zurz-en, “to copulate(used for animals)”), გამ-ო-ზურზ-უნ (gam-o-zurz-un, “to numb”), ზურზ-უნ (zurz-un, “to leak(used for liquids)”).

ბოგნიში გამაბზურზი


ელუდგამს

ელუდგამს • (eludgams) (Latin spelling eludgams)

eludgams (romanization)
Arkabi (romanization)

From ელ- (el-, on one side) + უ- (u-, version marker) + დგ- (dg-, “to stand”) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).


ელა-

ელა- (ela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ელულუნ (elulun, “S/he ascends on a slightly incline”)

ელა- (ela-) + ხედ- (xed-, “to sit”) → ელახედუნ (elaxedun, “S/he sits to the side”)


ქუდი ელუდგამს

head

ქუდი ელუდგამს • (kudi eludgams) (Latin spelling kudi eludgams)

kudi eludgams (romanization)
Arkabi (romanization)

ქემალიქ ბოზოზ ქუდი ელუდგამს


ამა-

ამა- (ama-) + ქუნ- (kun-, “to wear”) → ამოქუნამს (amokunams, “S/he dresses someone pants, skirt etc.”)

(dialectal, Sumla, Arkabi) below the waist

ამა- (ama-) + ოკიდამს (oǩidams, “S/he hangs”) → ამოკიდამს (amoǩidams, “S/he hangs up from height level (usually used for on the ceiling of the house)”)

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) above the height level


ეჭოფუმს

ეჭოფუმს • (eç̌opums) (Latin spelling eç̌opums)

/ˈɛt͡ʃʼɔpʰums/

From ე- (e-, preverb) + ჭოპ- (ç̌op̌-, “to catch”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

მემეტიქ აშე ქეჭოფუ. ნურანი მემეტიში ნობგარე ქოდოსქიდუ.

Mohammed married Aisha. Nuran continued to cry after Muhammad.

memeťik aşe keç̌opu. nurani memeťişi nobgare kodoskidu.


გე-

გე- (ge-) + დგ- (dg-, “to put”) → გედგიმს (gedgims, “S/he puts down”)


თუთამკულე

head

თუთამკულე • (tutamǩule) (Latin spelling Tutamǩule)

tutamǩule (romanization)
Tutamǩule (romanization)
Borghola (romanization)

თუ‧თამ‧კუ‧ლე

From თუთა (tuta, “month”) + მკულე (mǩule, “short”), literally “short month”.


დოსქიდუნ

head

დოსქიდუნ • (doskidun) (Latin spelling doskidun)

From დო- (do-, preverb) + სქიდ- (skid-, “to live”) + -უნ (-un, present tense 3rd person singular marker).

af

ბერექ ანწი ვარიჩალიშუ დო სინიჶის ხოდოსქიდუ

The child did not study this year and failed in the class

berek anǯi variçalişu do sinifis xodoskidu


ნკოლა

head

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს
pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms
My father is making a kamancheh from horsetail hair


ნახუმს

head

ნახუმს • (naxums) (Latin spelling naxums)

From ნახვ- (naxv-, “to wash”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker). Akin to Mingrelian ნახ-უ-ა (nax-u-a).

af

ფორჩა დონაფხვი დო ქოგებოკიდი. ჰაწი სქურუნ.

I washed the shirt and hung it up. It's drying now.

porça donapxvi do kogeboǩidi. haǯi skurun.


გელა-

გელა- (gela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გელულუნ (gelulun, “S/he goes downhill”)

From up to down
Top to bottom on a low slope

From top to bottom, something that is above the ground

გელა- (gela-) + ხენ (xen, “S/he sits”) → გელახენ (gelaxen, “S/he sits on tip or edge”)

by moving from top to bottom, along the edge, or to the end


გეგაფა

head

გეგაფა • (gegapa) (Latin spelling gegapa)

gegapa (romanization)
Arkabi (romanization)

From გე- (ge-, preverb) + გ- (g-, “to get used to”) + -აფა (-apa). Akin to Mingrelian გეგაფა (gegapa).

af

ისმეტიზ ჭუტალაშენ დონი ხიზანი გეგაფაფე უღუნ

Ismet has had bad habits since he was a child

ismeťiz ç̌uťalaşen doni xizani gegapape uğun


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

კოჩიშე კაპულა ვარმემადვენ. ხილაჶი პარამითი დიდო უღუნ.

I can't trust the man. He has a lot of incorrect speech.

ǩoçişe ǩap̌ula varmemadven. xilafi p̌aramiti dido uğun.

(dialectal, Vitse–Arkabi) incorrect, false, wrong


ხილაჶი

მა ჰემ დულჲა ჰეშშო ვარ-ბიქომტი. ხილაჶი დომახენუ-დორენ.

I wasn't doing this work that way. I must have made a mistake.

ma hem dulya heşşo var-bikomťi. xilafi domaxenu-doren.

(dialectal, Vitse–Arkabi) error, mistake


ოჶიდი

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ჰაწინერი

head

ჰაწინერი • (haǯineri) (Latin spelling haǯineri)

ჰაწინერი საპონეფეკ ჩქარ ფოფოჯი ვარიქომს

haǯineri sap̌onepeǩ çkar popoci varikoms


ქელეჶური

ქელეჶური • (kelefuri) (Latin spelling kelefuri)

kelefuri (romanization)
Arkabi (romanization)

From Ottoman Turkish كلاپیر (kelepir). See there for more.

მუსაქ გჲუმრუღიზ იჩალიშამს. ქელეჶური მალი პანდა ხეზ დოლულამს.

Moses works at Customs. Bargain goods always fall into your hands.

musak gyumruğiz içalişams. kelefuri mali p̌anda xez dolulams.

Something that is bought or can be bought at a price far below its value: bargain


ონწელი

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ლესა

head

ლესა • (lesa) (plural ლესაფე, Latin spelling lesa)

lesa (romanization)
ლესაფე (plural)
Arkabi (romanization)

→ Turkish: lesa

A net that is thrown into the creek at night for fishing: fishing net


ბაგენი

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb -ბარგ- (-barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”), whence ბარგუმს (bargums).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers

ბერექ ფუჯი ბაგენიშე ოჲონუ შენი თოკითენ წინწომს

The boy is pulling the cow to the barn with a rope

berek puci bagenişe oyonu şeni toǩiten ǯinǯoms


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


ობღე

obğe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Borghola (romanization)

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

კინჩი ობღეშა ოშკომალე მეშკიღაჲ

(dialectal, Jigetore, Vizha, Borghola) nest

ფუჯი ობღე ვაროკკაპპინუ

(dialectal, Ortaalan, Chanapeti, Lome) placenta


კაჲი

Borrowed from Georgian კარგი (ḳargi), from Old Armenian կարգ (karg).

ჶუნდაქ პატი ჩაჲის კაჲი ჩაჲი ეშობღამს დო ექისფერის მოღერდინამს

Funda pours good tea leaves on bad tea leaves and tricks the expert

fundak p̌aťi çayis ǩayi çayi eşobğams do ekisperis moğerdinams

of good quality, quality, of high quality

წინეჲი ტაონეფე კაჲი ჲენ

pretty, lovely, pleasant, nice, beautiful

კაი ბორე


იკინაჩხა

head

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).

suf

ჰაჲა ლაზური ნენაში თანურა არ კოჩი რენ
haya lazuri nenaşi tanura ar ǩoçi ren
This person is an enlightener of the Laz language


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)
Borghola (romanization)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

Of or relating to Greece, its people, its language, or its culture; Greek


ნჯუმონი

head

ნჯუმონი • (ncumoni) (Latin spelling ncumoni)

ncumoni (romanization)
Arkabi (romanization)

From ნჯუმუ (ncumu, “salt”) + -ონი (-oni).


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


სეჶალი

სეჶალი • (sefali) (Latin spelling sefali)

Borrowed from Ottoman Turkish صفالو (safalı, sefalı).

bor+

ჩიჩქუბერეფექ ოფოხუზ გჲოჩკამტაში დიდო სეჶალი ივენ

Little kids are so cute when they start to crawl

çiçkuberepek opoxuz gyoçǩamťaşi dido sefali iven


ომკულანამს

head

ომკულანამს • (omǩulanams) (Latin spelling omǩulanams)

ომ‧კუ‧ლან‧ამს

ო- (o-, version marker) + მკულე (mǩule, “short”) + -ან (-an, verb deriving suffix; -en, -ize) + -ამ (-am, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ბერეჩქიმი! თოკი მციქა ჩქვა დომკულანი. ოწუდეზ გელანწენ.

My child! shorten the rope a little more. It touches the shelf.

bereçkimi! toǩi mʒika çkva domǩulani. oǯudez gelanǯen.


ზუღა

zuğa (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


მპოლი

head

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ
mp̌oli ǯǩarişi gza povu
Istanbul has become a very visited place
(literally, “Istanbul became a waterway”)


ღომა ლუმჯი

head

ღომა ლუმჯი • (ğoma lumci) (Latin spelling ğoma lumci)


ღომამჯი

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი გებუსთვი დო დიჲო ნაგეფჩი, ჰანდღა დიდო მაჭვენ

I fell and hit my elbow yesterday, and it hurts so bad today

ğomamci gebustvi do diyo nagepçi, handğa dido maç̌ven


ლუმჯი

From the root ლუმჯ- (lumc-, “to get dark, become evening”). Akin to Mingrelian ონჯუა (onǯua, “evening”), მა-ლიმჯ-ე-თ, მა-ინჯ-ე-თ (ma-limǯ-e-t, ma-inǯ-e-t, “evening, black out”).

ლუმჯი დუდეჲი მებოკიდამ. გჲაჲი მოთიფხორთ

I'm cooking dudeyi for the evening. Don't eat.


აბღალ დო ჩაბღალი

აბღალ დო ჩაბღალი

აბღალ დო ჩაბღალი • (abğal do çabğali) (Latin spelling abğal do çabğali)

abğal do çabğali (romanization)
Arkabi (romanization)

Reduplication of აბღალ (abğal). Which has no meaning on its own.

სი ხე ქელაჭიში. დულჲა-ჩქიმი ჩქარ აბღალ დო ჩაბღალი ვარდოსქიდუნ.

Since you've given me a hand, my job will never be messy (complicated).

si xe kelaç̌işi. dulya-çkimi çkar abğal do çabğali vardoskidun.


დუბარა

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish [Term?], Derived from Persian دوبار (dobâr, “twice”).

der+

(dialectal, Atina, Vizha, Arkabi, Batumi) cheat, trick


ჭახრა

head

ჭახრა • (ç̌axra) (Latin spelling ç̌axra)

ç̌axra (romanization)
Arkabi (romanization)

Akin to dialectal Rize Turkish çahra (“spinning wheel; old, corrupt, useless object”).


გამამკასერი

head

გამამკასერი • (gamamǩaseri) (Latin spelling gamamǩaseri)

gamamǩaseri (romanization)
Arkabi (romanization)

ოსმანი დიდო გამამკასერი კოჩი ვარენ


აძაწკი

აძაწკი • (ażaǯǩi) (Latin spelling ażaǯǩi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


დადა

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

მემეტიქ დადა ჰელიკოფთერი “ჰექ ჰაქ გობოფუთხინა” ჲაში ნჯაზ ქონონთხაფუ

While saying, "Let me fly it here and there," Memet crashed the toy helicopter into a tree

memeťik dada heliǩopteri “hek hak goboputxina” yaşi ncaz konontxapu

(childish) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) toy

სკანი წუნა შკიმიში შკალა დადა ნ

(figurative) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) something not considered important (like a toy)


აზჲატსკი

head

აზჲატსკი • (azyaťsǩi) (Latin spelling azyaťsǩi)

azyaťsǩi (romanization)
Arkabi (romanization)

→ Turkish: azaski

Borrowed from Russian азиа́тский (aziátskij, “Asian”).

bor+

ჰაჯინერ დელიკანლეფექ ჰემ დოლოქუნუ მეტკოჩეს დო ბათუმურ ბიჭეფესთერ დოლიქუნამან. კუჩხეს აზჲატსკი მოდვალერ ქილოტ ფანტალონ დო ავჯი-ჩექეთ დოლიქუნამან.

The young people of today have left these clothes and dress like the young people of Batum. They put on "aziatski" boots and wear breeches or trousers and a hunting jacket.

haciner deliǩanlepek hem dolokunu meťǩoçes do batumur biç̌epester dolikunaman. ǩuçxes azyaťsǩi modvaler kiloť panťalon do avci-çeket dolikunaman.

men's knee-length boots worn when dancing horon


ო-

Inherited from Proto-Kartvelian *a- (“verbal prefix of causative”).

inh+

ო- (o-) + იგზალამს (igzalams, “S/he walks”) → ოგზალამს (ogzalams, “S/he sends”)

transitivity marker; transitive verbs being derived from intransitive verbs have the version marker ო- (o-) if they express an action which has no determined beneficiary


მაფხა

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


სერენთი

head

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ' (xerantér').

Coordinate term: ბაგენი (bageni)

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams


კინჩი

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


იგნე

igne (romanization)
Chanapeti (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ

ჶევზიქ კატა ზაბუნობა შენი იგნე იქომს
fevzik ǩaťa zabunoba şeni igne ikoms
Fevzi gets vaccinated for every disease


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


აღნე ბერე

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

(food with more than usual) juicy, watery


შქა

head

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

The cow goes in under the wall, hollowing its waist

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun


იპიჩვამს

head

იპიჩვამს • (ip̌içvams) (Latin spelling ip̌içvams)

პიჩვანორას (ოპიჩუში ორაზ) მუსლიმანეფექ იპიჩვამან
p̌içvanoras (op̌içuşi oraz) muslimanepek ip̌içvaman
Muslims fast during Ramadan


ანტამა

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi


მკჲაფუ

head

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

When my dog sees a jackal, it attacks at once

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


მოჭკა

head

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.


ფუქრინორა

head

ფუქრინორა • (pukrinora) (Latin spelling pukrinora)

pukrinora (romanization)
Borghola (romanization)

From ფუქრი (pukri, “flower”) + ორა (ora, “time”).

af

ფუქრინორაზ მეჲვაფეში ნჯაფექ იფთი გამიკურუმპენ დო ოკაჩხე ბუტკა გონწკიმან

In spring, fruit trees bud first and then leaf out

pukrinoraz meyvapeşi ncapek ipti gamiǩurump̌en do oǩaçxe buťǩa gonǯǩiman


სო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sa-d (“where”). Cognate with Georgian სად (sad), Mingrelian სო (so).

inh+

მამუტიში ოხორიზ მითი ვარენ. ნინთერე (ნინთეფე) სო იდეზ?
mamuťişi oxoriz miti varen. nintere (nintepe) so idez?
There's no one at Mamuti's house. Where did they go on their own?


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit


ნოომს

nooms (romanization)
Arkabi (romanization)

ქჩე ქოთუმექ სუმ ნდღაზ მეჲონეჲი სქუმს. მაოთხანი ნდღა გოშინტალამს. ოკაჩხე სუმ ნდღა ჩქვა სქუმს. ხოლო მათხანი გოშინტალამს დო ჰეშშოთე ნოომს.

For three days straight, the white hen lays eggs. The fourth day is skipped. She continues in this manner for three additional days before skipping the fourth day once more.

kçe kotumek sum ndğaz meyoneyi skums. maotxani ndğa goşinťalams. oǩaçxe sum ndğa çkva skums. xolo matxani goşinťalams do heşşote nooms.


ჲაქა

yaka (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish یاقه (yaka).

bor+

თერზიქ ჲაქას ლემში ელიდაძამს


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.


მშქორინი

head

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate


უგჲარელი

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on


ნოსიჲარი

head

ნოსიჲარი • (nosiyari) (Latin spelling nosiyari)

ჰეჲა დიდო ნოსიჲარი კოჩი-რენ. კოჩეფე მოღერდინამს დო ა შვაჯის კაპულას ეკიფინამს.

He is a very smart man. He deceives people and pulls them along with him all of a sudden.

heya dido nosiyari ǩoçi-ren. ǩoçepe moğerdinams do a şvacis ǩap̌ulas eǩipinams.


პალიკარი

პალიკარი • (p̌aliǩari) (Latin spelling p̌aliǩari)

Borrowed from Pontic Greek παλληκάρι (pallikári).

bor+

(dialectal, Arkabi) skillful, brave, strong boy


ნცა

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

How beautifully her/his mane waves while the horse is running

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz


ბუმბურეღი

head

ბუმბურეღი • (bumbureği) (Latin spelling bumbureği)

bumbureği (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Turkish bumburek (“kidney”), a dialectal form of böbrek.

bor+

კასაპის არ ქილო ბუმბურეღი დო არ ქილო ჩქვა ჯიგერი დობოწონაფი

I had the butcher weigh one kilogram each of the kidneys and the liver

ǩasap̌is ar kilo bumbureği do ar kilo çkva cigeri doboǯonapi


მჭიფაშა

head

მჭიფაშა • (mç̌ipaşa) (Latin spelling mç̌ipaşa)

დიდო მჭიფაშაში კოჩი რე


იგრიკა

იგრიკა • (igriǩa) (Latin spelling İgriǩa)

igriǩa (romanization)
İgriǩa (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian იგრიკა (igriḳa), from Old Georgian იგრიკაჲ (igriḳay), which has been considered a borrowing from Old Armenian արեգ (areg).


მირკანი

მირკანი • (mirǩani) (Latin spelling Mirǩani)

mirǩani (romanization)
Mirǩani (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian მირკანი (mirḳani), from Old Georgian მიჰრაკანი (mihraḳani), from the same Iranian source as Old Armenian մեհեկան (mehekan).


მბულობა

head

მბულობა • (Mbuloba) (Latin spelling Mbuloba)

Mbuloba (romanization)
Borghola (romanization)

მბულობაში ჩოდინაზ მბულეფეზ მუნტური ნოხედუნ

At the end of June, worms are found in cherries

mbulobaşi çodinaz mbulepez munťuri noxedun


საბაახჩამ

საბაახჩამ • (sabaaxçam) (Latin spelling sabaaxçam)

sabaaxçam (romanization)
Arkabi (romanization)


სერინდღალერი

სერინდღალერი • (serindğaleri) (Latin spelling serindğaleri)

serindğaleri (romanization)
Arkabi (romanization)

სერი (seri, “night”) + ნდღალერი (ndğaleri, “of the daytime”).

af

ქჩინიქ “მოთბღურუტა” ჲა დო სეჲინდღალეჲი თანგრიზ ახვამენ

The old woman prays to God day and night that she may not die

kçinik “motbğuruťa” ya do seyindğaleyi tangriz axvamen


ხაშარი

head

ხაშარი • (xaşari) (Latin spelling xaşari)

Borrowed from Ottoman Turkish حشری (haşarı, “of the class of professional vagrants, vagabonds; hence, a wild, dissolute, lascivious man or beast”) (Turkish haşarı), derived from Arabic حَشَرة (ḥašara, “insect, small creeping animal”).

der+

ე, სქირი! სი პანდა მოხთი! ალა ბერეფე დიდო ხაშარი გიჲონუნ

Baby! You can always come, but your children are so naughty

e, skiri! si p̌anda moxti! ala berepe dido xaşari giyonun


ხიზანი

head

ხიზანი • (xizani) (Latin spelling xizani)

Borrowed from Ottoman Turkish خیزان (hızan), خزان (hızan, “poor, miserable”) (dialectal Turkish hızan), which is related to the synonymous Armenian խզան (xzan), Northern Kurdish xizan.


ჲანგაზი

head

ჲანგაზი • (yangazi) (Latin spelling yangazi)

yangazi (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Turkish yanaz (“mean, moody (person)”), dialectal yangaz.

bor+

ჰაკკი დიდო ჲანგაზი ბერე რენ. კოლთუღიზ გამაშირეჲი ჲეეფეზ კითი ამუმერს დო გეხარუმს.

Hakki is a very naughty boy. He puts his finger on the worn parts of the chair and tears it.

haǩǩi dido yangazi bere ren. ǩoltuğiz gamaşireyi yeepez ǩiti amumers do gexarums.


ხომულა

head

ხომულა • (xomula) (Latin spelling xomula)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qm-el- (“dry; dry land”), Derived from Proto-Georgian-Zan *qem- ~ *qm- (“to dry, to wither”).

der+

პაპულიზ ხომულა მჭკუდი მოთმეჩამ. ქენქვე ნუკუთე მუჭო ჭკომას?

Don't give Grandpa dry bread. How can he eat with a toothless mouth?

p̌ap̌uliz xomula mç̌ǩudi motmeçam. kenkve nuǩute muç̌o ç̌ǩomas?


ხომულა

დოღანიქ “ფუჯიზ ხომულაზ ჲანჯირაზ” ჲა დო ჩაჩი ეწურჩამს

Doghan spreads dried leaves so that the cow can sleep on dry ground

doğanik “puciz xomulaz yanciraz” ya do çaçi eǯurçams


ხოხონჭა

head

ხოხონჭა • (xoxonç̌a) (Latin spelling xoxonç̌a)

xoxonç̌a (romanization)
Arkabi (romanization)

Derived from Proto-Kartvelian *qwanč-. See more on Georgian ინჩაჴუ (inčaqu).

ხოხონჭაზ არ პუპუცი ემიხთუ. ალიზ ნა-რენ სთერი დაჩხური ქოგომაგზუ.

A pimple appeared in my throat. My throat hurts.

xoxonç̌az ar p̌up̌uʒi emixtu. aliz na-ren steri daçxuri kogomagzu.

წკარი ხოხონჭაზ ამტაში კოჩიზ დიდო ახვალენ

When water gets into the trachea, makes you cough a lot

ǯǩari xoxonç̌az amťaşi ǩoçiz dido axvalen

იპარამითამტაში ხოხონჭასქანი ხურხიზ ნაჲულუნგჲულუნ იძირენ

As you speak, your Adam's apple going up and down your throat

ip̌aramitamťaşi xoxonç̌askani xurxiz nayulungyulun iżiren

(dialectal, Lome, Borghola) Adam's apple


პურული

პურული • (p̌uruli) (Latin spelling p̌uruli)

p̌uruli (romanization)
Arkabi (romanization)

დიდო მკოლო ჭკომანში კოჩიზ ოკაჩხე პურული გამაჭვენ

When you eat too much spicy food, then your anus burns

dido mǩolo ç̌ǩomanşi ǩoçiz oǩaçxe p̌uruli gamaç̌ven


ღალაჯიჯა

ღალაჯიჯა • (ğalacica) (Latin spelling ğalacica)

From Proto-Kartvelian *ɣel- + ჯიჯი (cici). Cognate with Old Georgian ღლ-ი-ა-ჲ (ɣl-i-a-y), Svan ლა-ღელ-ი-ა̈შ (la-ɣel-i-äš).

cog

ლა-ღელ-ი-ა̈შ

ბერექ ღალაჯიჯაზ მიხიტინამს


დამარი

head

დამარი • (damari) (Latin spelling damari)

Borrowed from Ottoman Turkish طمر (damar).

bor+

ნანაქ ნჯაში ფოჩხოტა ტოტეფე “შუკაში დამარეფე კაი გაკორას” ჲა დო ოჯაღის ელუცონამს

My mother plants the many-branched branches of the tree next to the (cucumber) stove so that the (cucumber) sprouts can get a good hold

nanak ncaşi poçxoťa ťoťepe “şuǩaşi damarepe ǩai gaǩoras” ya do ocağis eluʒonams


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ალი ნანოკვათუ ფუჟიში ოგინდენი ფოლოში არ ტუტული მა ქომომჩუ

Ali gave me one of the front leg thighs of the cow he slaughtered

ali nanoǩvatu pujişi ogindeni poloşi ar ťuťuli ma komomçu

(dialectal, Vizha, Arkabi, Khopa, Chkhala) (animal) thigh


ციცი

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


იმთილანენ

იმთილანენ • (imtilanen) (Latin spelling imtilanen)

From ი- (i-) + მთილ- (mtil-, “to become real”) + -ან- (-an-, “-ize”) + -ენ (-en).

af

დიდო ნამინონტუ მუნთხანეფე თამო თამო იმთილანენ

The things I want so much are slowly coming true

dido naminonťu muntxanepe tamo tamo imtilanen


გზალინერი

head

გზალინერი • (gzalineri) (Latin spelling gzalineri)

gzalineri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Borghola (romanization)

ჰიკუ მენდრალე გზალინერი ვარმოილენ


ჟილე

jile (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ქოსუმს

head

ქოსუმს • (kosums) (Latin spelling kosums)

From Proto-Kartvelian *kwas- (“to sweep, to wipe”) + -უმ (-um, post-stem, indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

suf

(dialectal, Jigetore) to cut grass, thorns, bushes, etc. under trees


ორთა

orta (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)
Chkhala (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish اورتا (orta).

bor+

ეროლიქ ჯუმამუშიშე ინატი ონტულეში ორთას ახირი გოშადგიმს

Erol places a barn in the middle of the field to spite his brother

erolik cumamuşişe inaťi onťuleşi ortas axiri goşadgims


გჲოჭკაფამს

head

გჲოჭკაფამს • (gyoç̌ǩapams) (Latin spelling gyoç̌ǩapams)

From გჲ- (gy-, function unknown) + ო- (o-, causative verb prestem) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to begin”) + -აფ- (-ap-, causative verb infix) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).

af

ჲაკუპიქ შქით წანეჲი ბოზომუშიზ მექთებიზ გჲოჭკაფამს

Jacob starts his seven-year-old daughter in school

yaǩup̌ik şkit ǯaneyi bozomuşiz mektebiz gyoç̌ǩapams


გედუმერს

head

გედუმერს • (gedumers) (Latin spelling gedumers)

From გე- (ge-) + დვ- (dv-, “to put”) + -უმ (-um) + -ერ (-er) + -ს (-s).

af

მა არ ნდღაზ ჟურ ჶარა მჭკუდი გებდუმერ. ნაკო ლავონიზ სუჶჶა დობუდგამ! თქვანი სთერი სუმ კოჩი ვარბორეთ.

I bake bread twice a day. Do you have any idea how many people I set the table for? We don't live in with three people like you.

ma ar ndğaz jur fara mç̌ǩudi gebdumer. naǩo lavoniz suffa dobudgam! tkvani steri sum ǩoçi varboret.

(dialectal, Vitse–Arkabi) to put or to bake the bread


ქიფრიტი

head

ქიფრიტი • (kipriťi) (Latin spelling kipriťi)

kipriťi (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish كبریت (kibrit), Ultimately from Akkadian 𒆠𒀀𒀭𒀀𒇉 (kibrītu, “sulfur, firebrand”).

der

ქემალიქ ქიფრიტი გელონჩახამს


ოკაპინამს

head

ოკაპინამს • (oǩap̌inams) (Latin spelling oǩap̌inams)

From ო- (o-) + კაპ- (ǩap̌-, “to run”) + -ინ- (-in-) + -ამ (-am) + -ს (-s).

ალიქ ტოპიჩქიმი გოწომიმერს დო ღალიშე ოკაპინამს

Ali takes my ball by force and throws it in the stream

alik ťop̌içkimi goǯomimers do ğalişe oǩap̌inams

(dialectal, Lome) to throw, to throw away, to toss

(dialectal, Borghola) to make someone jump


ჭაკლა

ჭაკლა • (ç̌aǩla) (Latin spelling ç̌aǩla)

ჭაკლა მომაქთუ
ç̌aǩla momaktu
I'm so tired
(literally, “ç̌aǩla poured to me”)

(dialectal, Arkabi) (used only as a member of a phrase)


გომთე

gomte (romanization)
Lome (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

ბაბაქ ჩაჲიში გომთე მტკალეფუნა გუჭვამს

My father burns the thorns around the tea plant


გოლამთუმანი

გოლამთუმანი • (golamtumani) (Latin spelling golamtumani)

(dialectal, Borghola) on a horizontal place in the middle of the slope towards the beyond, on the ground

(dialectal, Borghola) the horizontal direction upwards from the person speaking on the slope, from the direction


გოლამთუმანი

ჰამ გოლამთუმანიზ მითიქ ჩაჲი ორდო ვარწილომს

No one picks their tea early in this neighborhood

ham golamtumaniz mitik çayi ordo varǯiloms

(dialectal, Lome) environment, neighborhood

გოლამთუმანიზ ნარენ ოხორეფე ირი ჩქუნეფეში რენ

The houses in the middle of the slope, where the slope is horizontal towards the beyond, are all ours

golamtumaniz naren oxorepe iri çkunepeşi ren

(dialectal, Borghola) a horizontal place in the middle of a slope towards the beyond

(dialectal, Borghola) horizontal direction upwards from the person speaking on the slope


მუნძინამს

მუნძინამს • (munżinams) (Latin spelling munżinams)

From მ- (m-) + უ- (u-) + ნძინ- (nżin-, “to increase”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Cognate with Mingrelian ძინა (ʒina, “to increase”).

af

ბაკკალეფექ ნჯუმუში გეჭარერი ნაუნონან სთერი მუნძინამან

Grocers increase the price of salt as they wish

baǩǩalepek ncumuşi geç̌areri naunonan steri munżinaman


კუჲი

Borrowed from Ottoman Turkish قیو (kuyu).


ეწურჩამს

head

ეწურჩამს • (eǯurçams) (Latin spelling eǯurçams)

From ეწ- (eǯ-, towards the bottom) + უ- (u-) + რჩ- (rç-, “to lay”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

ფუჯეფეზ ლიმხანა ვარეწურჩეზ დო ჭანჭახი დავეზ

They did not lay ferns under the cows, so it became muddy (dirty and uncomfortable for the cow to lie down)

pucepez limxana vareǯurçez do ç̌anç̌axi davez

to lay something under someone or something


ტუცანობა

head

ტუცანობა • (ťuʒanoba) (Latin spelling ťuʒanoba)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალი ტუცანობა ოგნაფუ შენი წულუ კითი ნჯავლა დოლვონწაჲ

Ali dips his pinky finger into milk to measure the temperature

ali ťuʒanoba ognapu şeni ǯulu ǩiti ncavla dolvonǯay


იკვანს

head

იკვანს • (iǩvans) (Latin spelling iǩvans, verbal noun ოკვანდუ)

iǩvans (romanization)
ოკვანდუ (noun-from-verb)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed- (“to want, wish, desire”).

inh+

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარ ავენ დო იკვანს

genci ǩoçik çkar oncğore var aven do iǩvans

to beg, to desire from someone else, to want from someone else, to ask from someone else


თანგრი

head

თანგრი • (tangri) (Latin spelling Tangri)

tangri (romanization)
Tangri (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تكری (tañrı, “god”).

bor+

კოჩეფეზ ელაკიდანში თანგრიშენ ნამუხთანორენ არ ჰიქმეთითე ირიმუთუში ამბარი ავენან

When people go mad, they can be aware of everything with a wisdom from God

ǩoçepez elaǩidanşi tangrişen namuxtanoren ar hikmetite irimutuşi ambari avenan


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contamined with the related ნჯირი (nciri).

inh+

მჩხვაფა ტარონეფეზ გვერდი ტეტელი ინჯირნან

mçxvapa ťaronepez gverdi ťeťeli incirnan

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to lie down, to go to bed, to go to sleep, to lie

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


სთერი

Probably from -ს (-s, dative case) + Ancient Greek ταίρι (taíri, “mate”).

af

კოჩის ოწკედი! არ მუთუს იფელენ სთერი ირი დულჲას თი ოცონამს.

Look at him! He's meddling like he's good for something.

ǩoçis oǯǩedi! ar mutus ipelen steri iri dulyas ti oʒonams.

(dialectal, Arkabi) (after the clauses without ნა- (na-)); as if an action will occur


ზურანი

head

ზურანი • (zurani) (Latin spelling zurani)

zurani (romanization)
Borghola (romanization)

კალმახაქ ზურანეფეს იძღენ. დგინა წკარეფეს მოიშვაჯამს.

Trout feed (hunt) in the current. It rests in still waters.

ǩalmaxak zuranepes iżğen. dgina ǯǩarepes moişvacams.


დუქქჲანი

დუქქჲანი • (dukkyani) (Latin spelling dukkyani)

dukkyani (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish دكان (düḱḱan), ultimately Derived from Sumerian 𒆠𒍇 (/daggan/, “chamber, doorway or its frame, niche in a wall”).

der+

ჰემ დუქქჲანიქ ნაკო ხე ქთურუ დო მითისთი ვარაფელუ

How many hands has that shop changed, and it has never been good for anyone

hem dukkyanik naǩo xe kturu do mitisti varapelu

დუქჲქჲანი — alternative spelling(phonetic spelling)


ელაქთერი

head

ელაქთერი • (elakteri) (Latin spelling elakteri)

elakteri (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

From ელა- (ela-, on the side) + ქთ- (kt-, “to turn”) + -ერი (-eri, participle suffix).

af

ელანქთერი ელანქთერი#Laz

Alternative form of ელანქთერი (elankteri)

ელაქთეჲი ნენაზ ვამაუჯინენ

ელაქთერი ჯოხო
elakteri coxo
More or less modified form of names, like ხაჯულა (xacula, from Turkish Hatice), მემეტინა (memeťina, from Turkish Mehmet), ქუცე (kuʒe, from Turkish Hüseyin), ჶადინა (fadina, from Turkish Fatma), ალიკა (aliǩa, from Turkish Ali) etc.

(figurative) more or less altered from the original


ელაქთერი

ელანქთერი ელანქთერი#Laz

ელაქთეჲი ზოპონს


თისკუპანი

head

თისკუპანი • (tisǩup̌ani) (Latin spelling tişǩup̌ani)

tisǩup̌ani (romanization)
tişǩup̌ani (romanization)
Borghola (romanization)

From თიშ (tiş, “head's”) + *კუპანი (*ǩup̌ani, unknown). Probably evolved form a sense of upside down. Compare Laz თიკოპალი (tiǩop̌ali, “upside-down”).

af

ბერე ბორტიში თიშკუპანიში ოსთერუ დიდო კაი მიწონტუ

When I was a kid, I used to love to do somersaults

bere borťişi tişǩup̌anişi osteru dido ǩai miǯonťu


წკომილი

head

წკომილი • (ǯǩomili) (Latin spelling ǯǩomili)

ǯǩomili (romanization)
Arkabi (romanization)

From წკომილ- (ǯǩomil-, “to look(imperfective root”). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

der+

ირი კოჩიში წკომილი არ ვარივენ


კაჲბანა

head

კაჲბანა • (ǩaybana) (Latin spelling ǩaybana)

ǩaybana (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Turkish kaybana, a dialectal descendant of Ottoman Turkish غایبانه (gayibane).

ბერეჩქიმი ნამეჲოლუ კაჲბანა ჲეჲიზ ვაგოლომალენ

I can't pass that cursed place where my child fell

bereçkimi nameyolu ǩaybana yeyiz vagolomalen

cursed, damned, haunted, wicked, evil, bad


ჲანო

დოთანუ თინა ჲანო ვარ ივუ. დულჲაშე ბიგზალათ!

Even if it's dawn, it's not too late. Let's go to work!

dotanu tina yano var ivu. dulyaşe bigzalat!


ჲანოში

ჲანოში • (yanoşi) (Latin spelling yanoşi)

yanoşi (romanization)
Arkabi (romanization)

From ჲანო (yano, “late (adverb)”) + -ში (-şi, of)

suf

ჭუმანიშე ჲანოში გჲაობაზ ქჩუმერ

I'm waiting for you late tomorrow at dawn


მოიჭიბრამს

head

მოიჭიბრამს • (moiç̌ibrams) (Latin spelling moiç̌ibrams)

moiç̌ibrams (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

From მო- (mo-) + ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

დაჩქიმიქ ქომოჩიმუშიშენ დიდო ნწორუმზ. ხოლოთი მოიჭიბრამზ.

My sister suffers a lot from her husband. Yet she endures it.

daçkimik komoçimuşişen dido nǯorumz. xoloti moiç̌ibramz.

to accept patiently and silently the unpleasant event, to tolerate, to endure


ისაპრამს

head

ისაპრამს • (isap̌rams) (Latin spelling isap̌rams)

isap̌rams (romanization)
Arkabi (romanization)

From ი- (i-) + Ottoman Turkish صبر (sabr) + -ამ (-am) + -ს (-s). Derived from Arabic صَبْر (ṣabr).

af

ხუსენი ოსმანის დიდო ნოჩქინს. ოსმანიქ ისაპრამს. ალა დიდოთი მეშაბღენ.

Hussein teases Osman a lot. Osman is patient. But he also gets very angry.

xuseni osmanis dido noçkins. osmanik isap̌rams. ala didoti meşabğen.

to be patient, to put up with, to endure


კატი

Borrowed from Ottoman Turkish قات (kat).

ხუსენი სქანი ჟურ კატი კო ქორენ


თუჶეღი

head

თუჶეღი • (tufeği) (Latin spelling tufeği)

tufeği (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تفنك (tüfenk).

bor+

თუჶეღი ემთი დიქაჩი


ჩენგე

Borrowed from Ottoman Turkish چكه (çeñe).

ომერიზ ჩენგე ჲუტახეზდორენ


ნთარო

ntaro (romanization)
Borghola (romanization)

Along with Mingrelian თარო (taro) borrowed from Georgian თარო (taro), derived from Middle Armenian թառ (tʻaṙ).

მჟა ნთაოზ ქომოლადგი. თუდე არ მუთუ ნანთხენ დო ნიჲორენ.

Put the milk in the cupboard. If you leave it on the floor, something will touch (the container) and it will spill out.

mja ntaoz komoladgi. tude ar mutu nantxen do niyoren.


ხარო

xaro (romanization)
Arkabi (romanization)

ქარმატექ ლაზუტი გემქუ ბექითა. ნანაქ “ლაზუთ მოთგესქიდუტაზ” ჲა დო ხაროზ ნაგურაგადამს სერსი მულუნ.

I think the mill has ground the corn. I can hear my mother tapping around the xaro to make sure there is no corn.

karmaťek lazuťi gemku bekita. nanak “lazut motgeskiduťaz” ya do xaroz naguragadams sersi mulun.

a prismatic wooden container for corn in the mill

ინორაზ ოჭკომუ შენი მქვერი დო ხაჯი ჰაწიშენ ხაროს ქომოლობობღი

I have already put flour and beans in the cupboard for cold times (winter)

inoraz oç̌ǩomu şeni mkveri do xaci haǯişen xaros komolobobği


დოლონტროცერი

head

დოლონტროცერი • (dolonťroʒeri) (Latin spelling dolonťroʒeri)

From დოლო- (dolo-) + ნტროც- (nťroʒ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ონტულეზ დოლონტროცერი სოთიზ მუთუ ვარდირგენ

onťulez dolonťroʒeri sotiz mutu vardirgen

დოლონტროცუნ დოლონტროცუნ#Laz

participle of დოლონტროცუნ (dolonťroʒun)
collapsed in the field


დოლოკუტალა

head

დოლოკუტალა • (doloǩuťala) (Latin spelling doloǩuťala)

doloǩuťala (romanization)
Lome (romanization)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კუტალა (ǩuťala, “pit”).

prefix

გზას დოლოკუტალა ჲეეფეზ მჭიმაწკარი დოლოდგითუნ

Rainwater accumulates in potholes on the road

gzas doloǩuťala yeepez mç̌imaǯǩari dolodgitun


დოლოკლანტა

head

დოლოკლანტა • (doloǩlanťa) (Latin spelling doloǩlanťa)

doloǩlanťa (romanization)
Arkabi (romanization)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ა (-a).

af

დოლოკლანტუმს

ოხორიზ ლეტა დობობღით. ნთაოში თუდე კაჲი ვარმაბანიკეს. მციქა დოლოკლანტა ქოდოსქიდუ.

We put dirt in the house. We couldn't compact it under the cupboard. It's a bit hollow.

oxoriz leťa dobobğit. ntaoşi tude ǩayi varmabaniǩes. mʒika doloǩlanťa kodoskidu.