იკინაჩხა

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


ჰათთი

From Ottoman Turkish خط, from Arabic خَطّ (ḵaṭṭ).

ინთერნეთის ვარნიკორინენ. ჰათთის ა ფრობლემი რენ. ჰათთი მესთუნ.

I am unable to connect to the internet. There is a problem with the line. The line went dead.

internetis varniǩorinen. hattis a problemi ren. hatti mestun.

a wire that provides communication via telephone, television, Internet, and similar means: line


მეგზა

By surface analysis, მე- (me-) + გზა (gza).

surf

ალი ოხორი მეგზა წოდერი ელახუჲ. მეჲოწოდ აფასენ.

Ali is tearing down the wall near the house. He will make someone rebuild it.

ali oxori megza ǯoderi elaxuy. meyoǯod apasen.

ჰაშო მეგზა ჲერი დიშკა ქელებიღამ

I'll take the wood close to the road like this

(dialectal, Atina, Okordule) near, close (to the road)


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).

suf

ჰაჲა ლაზური ნენაში თანურა არ კოჩი რენ
haya lazuri nenaşi tanura ar ǩoçi ren
This person is an enlightener of the Laz language


ბულგარისთანი

head

ბულგარისთანი • (bulgaristani) (Latin spelling Bulgaristani)

bulgaristani (romanization)
Bulgaristani (romanization)

ბულ‧გა‧რის‧თა‧ნი

From Ottoman Turkish بولغارستان (Bulgaristan).


ბულგარი

head

ბულგარი • (bulgari) (Latin spelling Bulgari)

bulgari (romanization)
Bulgari (romanization)

From Turkish Bulgar, ultimately from Old Church Slavonic блъгаринъ (blŭgarinŭ).


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)
Borghola (romanization)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

Of or relating to Greece, its people, its language, or its culture; Greek


მჯუმერი

head

მჯუმერი • (mcumeri) (Latin spelling mcumeri)

mcumeri (romanization)
Vizha (romanization)

From მჯუმუ (mcumu, “salt”) + -ერი (-eri)

აჲშე ნაჭუ კაფჩა მჯუმერონ


ნჯუმონი

ნჯუმონი • (ncumoni) (Latin spelling ncumoni)

ncumoni (romanization)
Arkabi (romanization)

From ნჯუმუ (ncumu, “salt”) + -ონი (-oni).


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


-ონი

პეპერი (p̌ep̌eri, “pepper”) + -ონი (-oni) → პეპერონი (p̌ep̌eroni, “hot, peppery”)

სოლოღანი (soloğani, “wave”) + -ონი (-oni) → სოლოღანონი (soloğanoni, “wavy”)

დიცხირი (diʒxiri, “blood”) + -ონი (-oni) → დიცხირონი (diʒxironi, “bloօdy”)

ფიმბილი (pimbili, “beard”) + -ონი (-oni) → ფიმბილონი (pimbiloni, “bearded”)


კოლთუღი

კოლთუღი • (ǩoltuği) (Latin spelling ǩoltuği)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

ონურიქ თვʼიზ (თელევიზჲონიზ), კოლთუღიზ ნინჯირს დო ოწკერს
onurik tvʼiz (televizyoniz), ǩoltuğiz nincirs do oǯǩers
Onur leans back on the couch and watches TV (television)


ǩoltuği

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


Bulgaristani

ბულგარისთანი ბულგარისთანი#Laz

Latin spelling of ბულგარისთანი (bulgaristani)


ncumu

ნჯუმუ ნჯუმუ#Laz


ncumoni

ნჯუმონი ნჯუმონი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


უჩამზუღა

head

უჩამზუღა • (uçamzuğa) (Latin spelling Uçamzuğa)

uçamzuğa (romanization)
Uçamzuğa (romanization)

Calque of Ottoman Turkish قره دكز (Kara Deñiz, “Black Sea”). From უჩა (uça, “black”) + მზუღა (mzuğa, “sea”).

af

კირიმი უჩამზუღაში ჰექოლე კელე დოსქიდუნ

Crimea is on the other side of the Black Sea


ნთხირი

head

ნთხირი • (ntxiri) (Latin spelling ntxiri)

ჶადიმექ ჶელი დო ლაზუტიში არას ნთხირი ეშობღამს

Fadime pours hazelnuts between pumpkin and corn

fadimek feli do lazuťişi aras ntxiri eşobğams


ტუაჶი

ťuafi (romanization)
Chanapeti (romanization)

From Ottoman Turkish تحاف (tuhaf), from Arabic تُحَف (tuḥaf), plural of تُحْفة (tuḥfa, “something precious, treasure”).

ხასანიქ მდღორა ნამიწუფე ა მციქა ტუაჶი მომიხთუ. - ჩქვა აღნე ტუაჶი მოგიხთამს-ი? ჰეჲაქ ნაზოპონსფე მა პანდა ტუაჶი მომიხთამს.

What Khasan just said to me seemed a little strange. - Is this the first time something has struck you as odd? What he says always sounds weird to me

xasanik mdğora namiǯupe a mʒika ťuafi momixtu. - çkva ağne ťuafi mogixtams-i? heyak nazop̌onspe ma p̌anda ťuafi momixtams.


სეჶალი

სეჶალი • (sefali) (Latin spelling sefali)

Borrowed from Ottoman Turkish صفالو (safalı, sefalı).

bor+

ჩიჩქუბერეფექ ოფოხუზ გჲოჩკამტაში დიდო სეჶალი ივენ

Little kids are so cute when they start to crawl

çiçkuberepek opoxuz gyoçǩamťaşi dido sefali iven


უცხუ

uʒxu (romanization)
Atina (romanization)

ხასანიქ ნდღურა ნამიწუფე მა არ მციქა უცხუ მომალუ. - სიჶტე სი უცხუ მოგალუ-ი? ჰიმუქ ნაიტურსფე მა პანდა ოფშა უცხუ მომალენ.

What Khasan just said seemed a little strange to me. - Is this the first time something seems strange to you? What he says always seems very strange to me.

xasanik ndğura namiǯupe ma ar mʒika uʒxu momalu. - sifťe si uʒxu mogalu-i? himuk naiťurspe ma p̌anda opşa uʒxu momalen.


გარიბი

head

გარიბი • (garibi) (Latin spelling garibi)

From Ottoman Turkish غریب (garib), from Arabic غَرِيب (ḡarīb).

ხასანიქ მდღორა ნათქუ ნენაფე ა მციქა გარიბი მომიხთუ. - სი იფთი გარიბი მოგიხთამს-ი ? ჰეჲაქ ნაზოპონს ნენაფე მა პანდა გარიბი მომიხთამს.

xasanik mdğora natku nenape a mʒika garibi momixtu. - si ipti garibi mogixtams-i ? heyak nazop̌ons nenape ma p̌anda garibi momixtams.


ომკულანამს

ომკულანამს • (omǩulanams) (Latin spelling omǩulanams)

ომ‧კუ‧ლან‧ამს

ო- (o-, version marker) + მკულე (mǩule, “short”) + -ან (-an, verb deriving suffix; -en, -ize) + -ამ (-am, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ბერეჩქიმი! თოკი მციქა ჩქვა დომკულანი. ოწუდეზ გელანწენ.

My child! shorten the rope a little more. It touches the shelf.

bereçkimi! toǩi mʒika çkva domǩulani. oǯudez gelanǯen.


შვაი

şvai (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from Georgian შვავი (švavi). For development, compare ამბაი (ambai), from Georgian ამბავი (ambavi), ჭვაი (ç̌vai), from Georgian ჭვავი (č̣vavi).

შვაი გეხთუ დო მთელი ნჯალეფე დოტახუ

The avalanche came, flowed, and broke all the trees


ზუღა

zuğa (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


Uçamzuğa

უჩამზუღა უჩამზუღა#Laz


ხოპე

Akin to Mingrelian ხოპი (xoṗi), Georgian ხოპი (xoṗi), Old Armenian խոփ (xopʻ).


მუანატი

head

მუანატი • (muanaťi) (Latin spelling muanaťi)

muanaťi (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish مخنث (muhanat, muhannat, muhannes), from Arabic مُخَنَّث (muḵannaṯ).


თემბელი

head

თემბელი • (tembeli) (Latin spelling tembeli)

Borrowed from Ottoman Turkish تنبل (tembel), from Persian تنبل (tanbal).

bor+

დურსუნიქ ოკო თემბელი კოჩი რენ ქი ყონაშა იდუნა ჩქარ ვარიჩალიშეფს დო ბოჲინე იკალანდეფს

Dursun is so lazy that if he goes to the field, he doesn't work at all and always lingers

dursunik oǩo tembeli ǩoçi ren ki qonaşa iduna çkar variçalişeps do boyine iǩalandeps


თითიზი

head

თითიზი • (titizi) (Latin spelling titizi)

Borrowed from Ottoman Turkish تتیز (titiz, “cross, irritable, fastidious”).

bor+

ჰიკკუ თითიზი ონ ჩი ა მუთუ ელანქთერი ორტტუკო ქიჲამეტტი ჯიჲონაჲ

S/he's so meticulous that if anything is a little crooked, s/he's raising hell

hiǩǩu titizi on çi a mutu elankteri orťťuǩo kiyameťťi ciyonay


ჯეტერი

head

ჯეტერი • (ceťeri) (Latin spelling ceťeri)

ceťeri (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

/d͡ʒɛˈtʼɛɾi/

ჰიქოლე მოჲსელი შაფხუ დოხედი / იდი დო ემ ჟილე ქოჯელახედი / მუ გაღოდუ? ჯეტერი მოჲ დოხედი? / სი-თი ქოგიღუნ-ი, დერდეფეშკიმი?
hikole moyseli şapxu doxedi / idi do em jile kocelaxedi / mu gağodu? ceťeri moy doxedi? / si-ti kogiğun-i, derdepeşǩimi?
Get out of there and sit in Şapxu / Go sit on the top / What happened to you? Why did you sit so sad? / Do you have my problems too?


მპოლი

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ
mp̌oli ǯǩarişi gza povu
Istanbul has become a very visited place
(literally, “Istanbul became a waterway”)


ისტანბოლი

head

ისტანბოლი • (isťanboli) (Latin spelling İsťanboli)

isťanboli (romanization)
İsťanboli (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ის‧ტან‧ბო‧ლი

Borrowed from Ottoman Turkish استانبول (İstanbul).

bor+

ისტანბოლიშა იტაშა არ დიდი ტობა ქონ. საფანჯა ჯოზუნ.

On the way to Istanbul, there is a big lake called Sapanca.

isťanbolişa iťaşa ar didi ťoba kon. sapanca cozun.


პოლი

p̌oli (romanization)
Vizha (romanization)


ღომან

ღომა ღომა#Laz


ღომა ლუმჯი

head

ღომა ლუმჯი • (ğoma lumci) (Latin spelling ğoma lumci)


ღომამჯი

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი დოთანუშა ხოჭკაკალი დოჭკოდუ

(dialectal, Vitse, Khopa, Chkhala) last night


ლუმჯი

From the root ლუმჯ- (lumc-, “to get dark, become evening”). Akin to Mingrelian ონჯუა (onǯua, “evening”), მა-ლიმჯ-ე-თ, მა-ინჯ-ე-თ (ma-limǯ-e-t, ma-inǯ-e-t, “evening, black out”).

ლუმჯი დუდეჲი მებოკიდამ. გჲაჲი მოთიფხორთ

I'm cooking dudeyi for the evening. Don't eat.


ონჯღორე

ონჯღორე • (oncğore) (Latin spelling oncğore)

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

From *ნჯღორ- (*ncğor-, “to be embarrassed, be ashamed”) + ო- -ე (o- -e). Akin to Mingrelian ონჯღორე (onǯɣore).

af

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარავენ დო იკვანს

The young man isn't ashamed at all and begs

genci ǩoçik çkar oncğore varaven do iǩvans


აბღალ დო ჩაბღალი

head

აბღალ დო ჩაბღალი

აბღალ დო ჩაბღალი • (abğal do çabğali) (Latin spelling abğal do çabğali)

abğal do çabğali (romanization)
Arkabi (romanization)

Reduplication of აბღალ (abğal). Which has no meaning on its own.

სი ხე ქელაჭიში. დულჲა-ჩქიმი ჩქარ აბღალ დო ჩაბღალი ვარდოსქიდუნ.

Since you've given me a hand, my job will never be messy (complicated).

si xe kelaç̌işi. dulya-çkimi çkar abğal do çabğali vardoskidun.


ვროსი

vrosi (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ვროსსი ვორ


bageni

ბაგენი ბაგენი#Laz


ბარგენი

ბარგენი • (bargeni) (Latin spelling bargeni)

ბაგენი ბაგენი#Laz


bargeni

ბარგენი ბარგენი#Laz


დემირი

დემირი • (demiri) (Latin spelling demiri)

Borrowed from Ottoman Turkish دمیر (demir, “iron”).


დუბარა

head

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish [Term?], Derived from Persian دوبار (dobâr, “twice”).

der+

in backgammon, two of the dice rolled have two spotted faces on top


ოჲინი

Borrowed from Ottoman Turkish اویون (oyun, “game, play, drama”).


ჭახრა

head

ჭახრა • (ç̌axra) (Latin spelling ç̌axra)

ç̌axra (romanization)
Arkabi (romanization)

Akin to dialectal Rize Turkish çahra (“spinning wheel; old, corrupt, useless object”).


დალავერა

head

დალავერა • (dalavera) (Latin spelling dalavera)

dalavera (romanization)
Chanapeti (romanization)


ტუბი ჟურ

ტუბი ჟურ • (ťubi jur) (Latin spelling ťubi jur)

ťubi jur (romanization)
Vizha (romanization)


ტუბი

ťubi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇ub- (“twins”).

inh+

აჲშე ტუბი ბერე ქოდვორინუ


ჟურა

jura (romanization)
Chanapeti (romanization)


ნოსონი

head

ნოსონი • (nosoni) (Latin spelling nosoni)

nosoni (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ნოსი (nosi, “mind”) + -ონი (-oni, -y, -ly)

suf

ხასანიში წულუ ბერემუში ოფშა ნოსონი ონ


გამამკასერი

head

გამამკასერი • (gamamǩaseri) (Latin spelling gamamǩaseri)

gamamǩaseri (romanization)
Arkabi (romanization)

ოსმანი დიდო გამამკასერი კოჩი ვარენ


ნოსი

Borrowed from Pontic Greek γνώση (gnósi, “knowledge; reason, mind, intelligence”).

bor+

ნოსი შუკა ვარენ ქი მეგიტახა კაჲბანა (proverb)
nosi şuǩa varen ki megiťaxa ǩaybana (proverb)
Wisdom is not (like) a cucumber for me to break a piece off and give you some(Wisdom is not easily acquired or passed on)

mind, wisdom, intelligence, reason, brain


აძაწკი

head

აძაწკი • (ażaǯǩi) (Latin spelling ażaǯǩi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


აძანძგი

აძანძგი • (ażanżgi) (Latin spelling ażanżgi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


ობირაშე

ობირაშე • (obiraşe) (Latin spelling obiraşe)

obiraşe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ო- (o-, preverb absence marker) + ბირ- (bir-, “to play”) + -აშე (-aşe, suffix that derives the instrument name), literally “tool of playing”.

af

მონთაშკიმი ობირაშე ქებუჭჭოფი


ბერე

Akin to Mingrelian თუთა-ბერ-ი (tuta-ber-i, “a surname; son of moon”).

cog

სი ბერე გიწუმენან

a person who, despite being old, behaves imprudently; someone who is clueless about something


დადა

head

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

(dialectal, Jigetore) beaded toy with pearls for children. (This does not refer to toys such as dolls or cars)


აზჲატსკი

head

აზჲატსკი • (azyaťsǩi) (Latin spelling azyaťsǩi)

azyaťsǩi (romanization)
Arkabi (romanization)

→ Turkish: azaski

Borrowed from Russian азиа́тский (aziátskij, “Asian”).

bor+

ჰაჯინერ დელიკანლეფექ ჰემ დოლოქუნუ მეტკოჩეს დო ბათუმურ ბიჭეფესთერ დოლიქუნამან. კუჩხეს აზჲატსკი მოდვალერ ქილოტ ფანტალონ დო ავჯი-ჩექეთ დოლიქუნამან.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz

The young people of today have left these clothes and dress like the young people of Batum. They put on "aziatski" boots and wear breeches or trousers and a hunting jacket.

haciner deliǩanlepek hem dolokunu meťǩoçes do batumur biç̌epester dolikunaman. ǩuçxes azyaťsǩi modvaler kiloť panťalon do avci-çeket dolikunaman.

men's knee-length boots worn when dancing horon


-აშე

გამა-ღმალ- (gama-ğmal-, “to be removed from”) + -აშე (-aşe) → მანდრეგამაღმალაშე (mandregamağmalaşe, “rake used for pulling manure in barns”)

წილ- (ǯil-, “to pick”) + -აშე (-aşe) → ოწილაშე (oǯilaşe, “a tool with a hook on the end of a long stick used to pluck fruit from a high branch, with a bag made under it”)

ბაზგ- (bazg-, “to support”) + -აშე (-aşe) → ობაზგაშე (obazgaşe, “pole”)

ქოს- (kos-, “to sweep”) + -აშე (-aşe) → ფავრიოქოსაშე (pavriokosaşe, “leaf picker rake”)

produces the tool name by appending it to the verb stem


ო-

Inherited from Proto-Kartvelian *a- (“verbal prefix of causative”).

inh+

ო- (o-) + იგზალამს (igzalams, “S/he walks”) → ოგზალამს (ogzalams, “S/he sends”)

transitivity marker; transitive verbs being derived from intransitive verbs have the version marker ო- (o-) if they express an action which has no determined beneficiary


მაფხა

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


მაზაპუ

head

მაზაპუ • (mazap̌u) (Latin spelling mazap̌u)

mazap̌u (romanization)
Atina (romanization)

From the verb root ზაპ- (zap̌-, “to beat”).

ხასანის მაზაპუ აკნუ დო ჩხინდიშა ჶინგილი ჯალენ. გამიშიჶონამს.

Khasan has the flu and he's sniveling. He's blowing his nose.

xasanis mazap̌u aǩnu do çxindişa fingili calen. gamişifonams.


ნჩორი

nçori (romanization)
Vizha (romanization)

Akin to Armenian չոռ (čʻoṙ) and dialectal Turkish çor.

ალი ნჩორი აკნუ


ნეზლე

Borrowed from Ottoman Turkish نزله (nezle), from Arabic نَزْلَة (nazla, “feebleness, illness, common cold”).

der

მელენკელე დოდგითი! ნეზლე ქომემიკნიმარე

Stand on the other side! You will infect me with your cold


ჩინდა

çinda (romanization)
Vitse (romanization)

From ჩინდ- (çind-, “to sneeze”) + -ა (-a).

ბერეზ ჩინდა დაღოდუ


nçori

ნჩორი ნჩორი#Laz


çinda

ჩინდა ჩინდა#Laz


mazap̌u

მაზაპუ მაზაპუ#Laz


menceli

მენჯელი მენჯელი#Laz


სერენთი

head

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ' (xerantér').

Coordinate term: ბაგენი (bageni)

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams


კინჩი

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


იგნე

igne (romanization)
Chanapeti (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ


ლემში

Inherited from Proto-Georgian-Zan *nems₁-.

inh+

ალი ტოხთორიშა იდუსი სუმ ოშვონი ჭამი არ დო ლემში ქომეჩეჲ

When Ali went to the doctor, they gave him three medicines to drink and an injection

ali ťoxtorişa idusi sum oşvoni ç̌ami ar do lemşi komeçey

ბერეფე მოიზაბუნერტან შენი ჩოჲიში მექთების ფურქიზაბუნიში ლემში დუხენეს

They vaccinated against smallpox in the village school so that the children would not get sick

berepe moizabunerťan şeni çoyişi mektebis purkizabunişi lemşi duxenes

injector needle, treatment with an injector, vaccine


აში

Inherited from Proto-Kartvelian *eks₁w-.


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


ლულუბერე

ლულუბერე • (lulubere) (Latin spelling lulubere)

lulubere (romanization)
Vitse (romanization)

From ლულუ (lulu, “soft”) + ბერე (bere, “kid”).

af

აში ნდღანეჲი ლულუბერე


lulubere

ლულუბერე ლულუბერე#Laz


სერენდე

head

სერენდე • (serende) (Latin spelling serende)

სერენთი სერენთი#Laz

Jigetore, Artasheni, and Firtina Valley form of სერენთი (serenti)


ağne bere

აღნე ბერე
აღნე ბერე#Laz


აღნე ბერე

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

(food with more than usual) juicy, watery


ლულუ

ლუბუ ლუბუ#Laz


შქა

head

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

The cow goes in under the wall, hollowing its waist

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun


იპიჩვამს

head

იპიჩვამს • (ip̌içvams) (Latin spelling ip̌içvams)

პიჩვანორას (ოპიჩუში ორაზ) მუსლიმანეფექ იპიჩვამან
p̌içvanoras (op̌içuşi oraz) muslimanepek ip̌içvaman
Muslims fast during Ramadan


ანტამა

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi


paʒxa

ფაცხა ფაცხა#Laz


მჭაფუ

head

მჭაფუ • (mç̌apu) (Latin spelling mç̌apu)

/ˈm̥t͡ʃʼɑpʰu/

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz

Apso, Jigetore, and Artasheni form of მკჲაფუ (mǩyapu)


mǩyapu

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz


mç̌apu

მჭაფუ მჭაფუ#Laz


მკჲაფუ

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

When my dog sees a jackal, it attacks at once

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


თუთასტე

head

თუთასტე • (tutasťe) (Latin spelling tutasťe)

tutasťe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From თუთასთე (tutaste), from თუთაშთე (tutaşte), from თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, “of”) + თე (te, “light”), literally “light of moon”.

af

თუთასტე ორა სი მეგანჯუდარე


ხავა

xava (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish هوا (hava), from Arabic هَوَاء (hawāʔ).

bor+

ჯეჩენდეფე ნაკუ ვორსი ხავაფე ორტუ. ჰუს-ტი მჭიმათე ვარ-გოლილვენ.

What beautiful weather we had recently! Now it's raining.

ceçendepe naǩu vorsi xavape orťu. hus-ťi mç̌imate var-golilven.

ხასანიქ ნდაღეფეს დულჲა ნა-იქუმს შენი პანდა ფაღი ხავა შვანუმს

Khasan is always breathing fresh air as he does business in the mountains

xasanik ndağepes dulya na-ikums şeni p̌anda paği xava şvanums


mdiǩa

მდიკა მდიკა#Laz


მდიკა

დიკა დიკა#Laz


კოშკიღამს

head

კოშკიღამს • (ǩoşǩiğams) (Latin spelling ǩoşǩiğams)

კოშკიღაჲ კოშკიღაჲ#Laz


კოშკიღაჲ

კოშკიღაჲ • (ǩoşǩiğay) (Latin spelling ǩoşǩiğay)

ǩoşǩiğay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ოხორი იქუმტაშა მჯალეფე ვროსი კოშკიღარ. მჭიფე მჯალეფე ორდოშა ჯინდრაწენ.

When making a house, it is necessary to choose the planks well. Thin planks bend down early.

oxori ikumťaşa mcalepe vrosi ǩoşǩiğar. mç̌ipe mcalepe ordoşa cindraǯen.

(used for inanimate objects) to pick, to choose, to select, to weed out


ხიტიპიჲოზი

ხიტიპიჲოზი • (xiťip̌iyozi) (Latin spelling xiťip̌iyozi)

xiťip̌iyozi (romanization)
Atina (romanization)

ხი‧ტი‧პი‧ჲო‧ზი

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ჰამ შკუნი ოსმანი ოფშა ხიტიპიჲოზი ონ


მეშაღერმოშაღერი

მეშაღერმოშაღერი • (meşağermoşağeri) (Latin spelling meşağermoşağeri)

meşağermoşağeri (romanization)
Vitse (romanization)

მეშაღერი (meşağeri, “taken in”) + მოშაღერი (moşağeri, “taken out”).

af

ჲაკუპიში წუტელი ბიჭი დიდო მეშაღერ-მოშაღერი კოჩი რენ

Jacob's younger son is a very deceitful man

yaǩup̌işi ǯuťeli biç̌i dido meşağer-moşağeri ǩoçi ren

(dialectal, Chanapeti) trickish, deceitful


მოჭკა

head

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.


მერაღი

head

მერაღი • (meraği) (Latin spelling meraği)

Borrowed from Ottoman Turkish مراق (merak).

bor+

რიჶეთი დიდო მუკელიდი რენ. ოსინაფუთენ კოჩიზ დერდი დო მერაღი გოჭკონდინაფამზ.

Rifet is very witty. With his conversation, he makes people forget their troubles and worries.

rifeti dido muǩelidi ren. osinaputen ǩoçiz derdi do meraği goç̌ǩondinapamz.

curiosity, worry, apprehension, concern, anxiety, sorrow


ჯენჭარერი

head

ჯენჭარერი • (cenç̌areri) (Latin spelling cenç̌areri)

cenç̌areri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ჯე- (ce-, on something) + ნჭარ- (nç̌ar-, “to write”) + -ერი (-eri, participle suffix), literally “written on”.

af

ჰამ სუფარა ეჩიდოვიტოჩხორო ჯენჭარერი ქოღირუნ

ham supara eçidoviťoçxoro cenç̌areri koğirun


სივრისინეღი

head

სივრისინეღი • (sivrisineği) (Latin spelling sivrisineği)

Borrowed from Ottoman Turkish سیوری سیڭك (sivri siñek, “mosquito”).


ფუფული

head

ფუფული • (pupuli) (Latin spelling pupuli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pupul- (“abscess”).

inh+

კუჩხეზ ფუფული დაშველუ. ალა ჰაწი ხეზ ქოჲუხთუ.

The boil on her/his foot has healed. But now it's on her/his hands.

ǩuçxez pupuli daşvelu. ala haǯi xez koyuxtu.

ალი ნამოღოდუფეში გური ფუფული მიღუნ
ali namoğodupeşi guri pupuli miğun
I'm heartbroken because of what Ali did to me
(literally, “I have a heart wound because of what Ali did to me”)


კულანი

head

კულანი • (ǩulani) (Latin spelling ǩulani)

ǩulani (romanization)
Khopa (romanization)


ǩulani

კულანი კულანი#Laz


ლეტასიმადი

ლეტასიმადი • (leťasimadi) (Latin spelling leťasimadi)

leťasimadi (romanization)
Vizha (romanization)

ლეტა (leťa, “ground”) + სიმადი (simadi, “mark”)

af

ალამანჲაში სოთიკორენი ლეტასიმადეფე გიღუნი?

Do you have maps showing the various parts of Germany?

alamanyaşi sotiǩoreni leťasimadepe giğuni?


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

simadi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


ჯენჩხვაორა

ჯენჩხვაორა • (cençxvaora) (Latin spelling cençxvaora)

cençxvaora (romanization)
Vizha (romanization)

From ჯენჩხუჲ (cençxuy, “to get warm”) + ორა (ora, “time”), literally “time that nature gets warm”.

af

აჲშე ჯენჩხვა-ორა მოხტასი ინორა-დოლოქუნაშეფე ეზდუჲ

Aisha removes her winter clothes when spring comes

ayşe cençxva-ora moxťasi inora-dolokunaşepe ezduy


ბეჲარი

head

ბეჲარი • (beyari) (Latin spelling beyari)

beyari (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish بهار (bahâr), from Persian بهار (bahâr).

bor+

წიწილაფე ბეჲარიზ ხუტულაშენ გამიფინენან

Snakes come out of their holes in the spring


ფურქულა

head

ფურქულა • (purkula) (Latin spelling purkula)

purkula (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ფურქულ- (purkul-, “to blossom”) + -ა (-a)

suf

ნანაქ ფურქულა მოხთაჲიზ ფუჯეფე ლივადიზ ნუფინამზ

When spring comes, my mother releases the cows into the garden

nanak purkula moxtayiz pucepe livadiz nupinamz


ფუქრინორა

head

ფუქრინორა • (pukrinora) (Latin spelling pukrinora)

pukrinora (romanization)
Borghola (romanization)

From ფუქრი (pukri, “flower”) + ორა (ora, “time”).

af

ფუქრინორაზ მეჲვაფეში ნჯაფექ იფთი გამიკურუმპენ დო ოკაჩხე ბუტკა გონწკიმან

In spring, fruit trees bud first and then leaf out

pukrinoraz meyvapeşi ncapek ipti gamiǩurump̌en do oǩaçxe buťǩa gonǯǩiman


ჲაზი

Borrowed from Ottoman Turkish یاز (yaz).

წკაიჩქუნი კიშიზ კაჲი გჲულუნ დო ჲაზიზ დაკლინენ

Our water flows well in the winter but less in the summer

ǯǩaiçkuni ǩişiz ǩayi gyulun do yaziz daǩlinen


ტუცორა

head

ტუცორა • (ťuʒora) (Latin spelling ťuʒora)

ťuʒora (romanization)
Vizha (romanization)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + ორა (ora, “time”).

ტუცორა ნდღალეფე გუნზე იჲენ. ინორაფე მოხტასი ნდღალეფე ოიმწულანენ.

Summer days are long. When winter comes, the days get shorter.

ťuʒora ndğalepe gunze iyen. inorape moxťasi ndğalepe oimǯulanen.


ტუცა

From ტუც- (ťuʒ-, “to heat”) + -ა (-a). Ultimately from Proto-Kartvelian *ṭus-.

ნანაქ ტუცა წკაჲითე ნა-ნახუ კაზაღი დოთხუ

The sweater that my mother washed in hot water shrank

(usually about liquids, solids, and vapors)

usually about liquids; solids; and vapors; usually about liquids; solids; and vapors

დიდო ტუცა რენ


ბურეღი

ბურეღი • (bureği) (Latin spelling bureği)

Borrowed from Ottoman Turkish بورك (börek).

bor+

γαλακτομπούρεκο γαλακτομπούρεκο#Greek

some kind of dessert known as Laz böreği in Turkish and γαλακτομπούρεκο (galaktompoúreko) in Greek


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit


ნოომს

nooms (romanization)
Arkabi (romanization)

ქჩე ქოთუმექ სუმ ნდღაზ მეჲონეჲი სქუმს. მაოთხანი ნდღა გოშინტალამს. ოკაჩხე სუმ ნდღა ჩქვა სქუმს. ხოლო მათხანი გოშინტალამს დო ჰეშშოთე ნოომს.

For three days straight, the white hen lays eggs. The fourth day is skipped. She continues in this manner for three additional days before skipping the fourth day once more.

kçe kotumek sum ndğaz meyoneyi skums. maotxani ndğa goşinťalams. oǩaçxe sum ndğa çkva skums. xolo matxani goşinťalams do heşşote nooms.


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


ფაღი

Borrowed from Ottoman Turkish پاك (pak), derived from Persian پاک (pâk, “clean, pure”).

der+

ალი გური ფაღი უღუნ. ა მითი შკალა ოკიშირასი იზადენ.

Ali has a pure(clean) heart. If he fights with someone, he makes up.

ali guri paği uğun. a miti şǩala oǩişirasi izaden.


სინიჶი

head

სინიჶი • (sinifi) (Latin spelling sinifi)

Borrowed from Ottoman Turkish صنف (sınıf, sınf), from Arabic صِنْف (ṣinf).

bor+

ალიში ბერე სინიჶი ვარმეჲალენ

(to pass) from one class to another class


სინიჶი

მამუტიში ბიჭი გოწოზ სინიჶიზ გესქიდუ

მურადი სინიჶიზ ხასანიზ გოწუხენ

Murad is sitting in front of Khasan in the classroom


მაკარინა

head

მაკარინა • (maǩarina) (Latin spelling maǩarina)

Borrowed from Ottoman Turkish مقارنه (makarna), derived from Sicilian maccarruni.

bor+

ხამური ვორსი ვარგახენასი მაკარინა ბიგას ქოგვაჭამბენ

When you don't make the dough well, it sticks to the pasta stick

xamuri vorsi vargaxenasi maǩarina bigas kogvaç̌amben


ჲაქა

yaka (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish یاقه (yaka).

თერზიქ ჲაქას ლემში ელიდაძამს


სეჩიმი

head

სეჩიმი • (seçimi) (Latin spelling seçimi)

seçimi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

არ თუთა შუკულე ბელედიჲე სეჩიმეფე ონ. ჰი-შენი ვულურ-მოვულურ დო ლება ნენა მემაჩენ.

There are municipal elections in a month. That's why I'm busy and I might respond late.

ar tuta şuǩule belediye seçimepe on. hi-şeni vulur-movulur do leba nena memaçen.


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.


მშქორინი

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate


უგჲარელობა

უგჲარელობა • (ugyareloba) (Latin spelling ugyareloba)

ugyareloba (romanization)
Batumi (romanization)

უგჲარელი (ugyareli, “hungry”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).

suf

უგჲარალობათენ აჶრიქალური კოჩეფე სთეი დოხომერენ

He dried up like starving(with hunger) African men

ugyaralobaten afrikaluri ǩoçepe stei doxomeren


უგჲარელი

head

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups


გალენი

head

გალენი • (galeni) (Latin spelling galeni)

Derived from გალე (gale, “out”). Akin to Mingrelian გალენი (galeni) and Georgian გარეთა (gareta).

ჰამსერი კაი თუთასთე რენ. გალენი ქვაფე იკოროცხენ.

There is good moonlight tonight. The stones outside can be counted.

hamseri ǩai tutaste ren. galeni kvape iǩoroʒxen.


ზიგარა

ზიგარა • (zigara) (Latin spelling zigara)

zigara (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish سیغاره (sigara), from Spanish cigarro.


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu


ხექიმი

head

ხექიმი • (xekimi) (Latin spelling xekimi)

Borrowed from Ottoman Turkish حكیم (hekîm), Derived from Arabic حَكِيم (ḥakīm).

bor+

ნანაქ, ხექიმიქ (დოქთორიქ) ნა-მეჩუ ხაპი წკარიზ ონდღულინამზ დო შუმზ
nanak, xekimik (doktorik) na-meçu xap̌i ǯǩariz ondğulinamz do şumz
My mom dissolves the pill in water that the doctor gave her and drinks it


წუნა

ǯuna (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)


მასა

head

მასა • (masa) (plural მასაფე, Latin spelling masa)

Borrowed from Ottoman Turkish ماسه (masa), from Latin mēnsa.

bor+

ნუსაქ ბერეზ ნთხირი მასაზ ჲუტახამზ დო მეჩამს

The bride breaks the hazelnut on the table and gives it to the child

nusak berez ntxiri masaz yuťaxamz do meçams


ქომოჯერი

head

ქომოჯერი • (komoceri) (Latin spelling komoceri)

komoceri (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)

From ქომოჯ- (komoc-, “to marry”) + -ერი (-eri).


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on


ნოსერი

head

ნოსერი • (noseri) (Latin spelling noseri)

noseri (romanization)
Batumi (romanization)

ხოჯიქ, დიდო ნოსერი რენ შენი მუთუ ფთქვაში კოჩი სთეჲი იწკენ

Because the ox is very smart, it looks at me like a human when I say something

xocik, dido noseri ren şeni mutu ptkvaşi ǩoçi steyi iǯǩen


ხილა

მეჲვა მეჲვა#Laz

(dialectal) Synonym of მეჲვა (meyva, “fruit”)


ნოსიჲარი

ნოსიჲარი • (nosiyari) (Latin spelling nosiyari)

ჰეჲა დიდო ნოსიჲარი კოჩი-რენ. კოჩეფე მოღერდინამს დო ა შვაჯის კაპულას ეკიფინამს.

He is a very smart man. He deceives people and pulls them along with him all of a sudden.

heya dido nosiyari ǩoçi-ren. ǩoçepe moğerdinams do a şvacis ǩap̌ulas eǩipinams.


თელეჶონი

თელეჶონი • (telefoni) (Latin spelling telefoni)

Borrowed from Ottoman Turkish تلفون (telefon), from French téléphone.

bor+

ა მითხაშენ ნა-მოხთუ თელეჶონითე ქიჲანა დაქთურუ

Her/his world changed with a phone call from someone else

a mitxaşen na-moxtu telefonite kiyana dakturu


პალიკარი

head

პალიკარი • (p̌aliǩari) (Latin spelling p̌aliǩari)

Borrowed from Pontic Greek παλληκάρι (pallikári).

bor+

სერიშ გვერდიზ პალიკაეფე ქეჲემაბღეზ

At midnight, the boys came suddenly and unexpectedly

(dialectal, Vizha, Vitse) boy, young man, lad


ზიტერი

head

ზიტერი • (ziťeri) (Latin spelling ziťeri)

ziťeri (romanization)
Vizha (romanization)

ზიტ- (ziť-, “to say; to read; to study”) + -ერი (-eri).

suf

ალი კატა ლიმჯი ბერეფე ოხორიმუში ოკიფინანი ეველური ნადუგურუმუნ ზიტერეფე უზიტაჲოზიცინაჲ

Every evening, when the children come to his house, Ali tells them the stories he has heard in the past and makes them laugh

ali ǩaťa limci berepe oxorimuşi oǩipinani eveluri nadugurumun ziťerepe uziťayoziʒinay

fairy tale, fable, tale, story, myth, legend


ნცა

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu


არაბა

head

არაბა • (araba) (Latin spelling araba, plural არაბაფე)

Borrowed from Ottoman Turkish عربه (araba).

bor+

ალიში არაბა თხომბუ ნამპონენ დო დვაგუთინენ

Ali's car can stop by leaning against the alder tree

alişi araba txombu namp̌onen do dvagutinen


მანგანა

head

მანგანა • (mangana) (Latin spelling mangana, plural მანგანაფე)

mangana (romanization)
მანგანაფე (plural)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ancient Greek μάγγᾰνον (mánganon).

bor+

არ მეგნაფა გიწვა. ჲულუნ, გჲულუნ, ნცაზ ახვამენ; მუნორენ? - წკა-მანგანა

Let me tell you a riddle. He descends, ascends, and prays to the sky; what is it? - mortar hammer

ar megnapa giǯva. yulun, gyulun, nʒaz axvamen; munoren? - ǯǩa-mangana

The curved wooden mallet of the stone mortar (usually under the serenders) is used for beating grain


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

How beautifully her/his mane waves while the horse is running

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz


თაქსი

Borrowed from Turkish taksi, from French taxi.


დირკუ

Unknown. Compare Old Georgian თირკუმელი (tirḳumeli).


ბუმბურეღი

head

ბუმბურეღი • (bumbureği) (Latin spelling bumbureği)

bumbureği (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Turkish bumburek (“kidney”), a dialectal form of böbrek.

bor+

კასაპის არ ქილო ბუმბურეღი დო არ ქილო ჩქვა ჯიგერი დობოწონაფი

I had the butcher weigh one kilogram each of the kidneys and the liver

ǩasap̌is ar kilo bumbureği do ar kilo çkva cigeri doboǯonapi


მჭიფაშა

head

მჭიფაშა • (mç̌ipaşa) (Latin spelling mç̌ipaşa)

დიდო მჭიფაშაში კოჩი რე


იგრიკა

იგრიკა • (igriǩa) (Latin spelling İgriǩa)

igriǩa (romanization)
İgriǩa (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian იგრიკა (igriḳa), from Old Georgian იგრიკაჲ (igriḳay), which has been considered a borrowing from Old Armenian արեգ (areg).


მირკანი

მირკანი • (mirǩani) (Latin spelling Mirǩani)

mirǩani (romanization)
Mirǩani (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian მირკანი (mirḳani), from Old Georgian მიჰრაკანი (mihraḳani), from the same Iranian source as Old Armenian մեհեկան (mehekan).


ჩერეზი

head

ჩერეზი • (Çerezi) (Latin spelling Çerezi)

Çerezi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Ancient Greek κεράσι (kerási, “cherry”).


მბულობა

head

მბულობა • (Mbuloba) (Latin spelling Mbuloba)

Mbuloba (romanization)
Borghola (romanization)

მბულობაში ჩოდინაზ მბულეფეზ მუნტური ნოხედუნ

At the end of June, worms are found in cherries

mbulobaşi çodinaz mbulepez munťuri noxedun


თექნოლოჟი

თექნოლოჟი • (teknoloji) (Latin spelling teknoloji)

Borrowed from Turkish teknoloji, Derived from French technologie.

“ჟაფონი” მიწვანესუ ოჩალიშუ დო თექნოლოჟი გომაშინენ

When they say Japanese, I think of work and technology

“japoni” miǯvanesu oçalişu do teknoloji gomaşinen


თექნიღი

თექნიღი • (tekniği) (Latin spelling tekniği)

Borrowed from Turkish teknik, Derived from French technique.

ეჩქინდეჲი ბორტიშა ოკოხვერი საატეფე ბოდუზანამტი. თექნიღიქ მთელ შეჲი დოქთურუ. ჰაწი ნა-რენ საატეფე, არ ქოკიხუ-ი ჰემინდორა შქულე ჩქარ ვარ-იდუზანენ.

When I was younger, I fixed broken clocks. Technology has changed everything. Today's clocks, once broken, cannot be fixed.

eçkindeyi borťişa oǩoxveri saaťepe boduzanamťi. tekniğik mtel şeyi dokturu. haǯi na-ren saaťepe, ar koǩixu-i hemindora şkule çkar var-iduzanen.


საბაახჩამ

საბაახჩამ • (sabaaxçam) (Latin spelling sabaaxçam)

sabaaxçam (romanization)
Arkabi (romanization)


ალისარი

ალისარი • (alisari) (Latin spelling alisari)

alisari (romanization)
Vizha (romanization)

ალი (ali, “neck”) + Turkish sarı (“yellow”).

af

კატა ჭუმანიში ალისარი კინჩინა ავლა ელაჟუნ

Every morning, the robin bird flies up from the front door

ǩaťa ç̌umanişi alisari ǩinçina avla elajun


სერინდღალერი

head

სერინდღალერი • (serindğaleri) (Latin spelling serindğaleri)

serindğaleri (romanization)
Arkabi (romanization)

სერი (seri, “night”) + ნდღალერი (ndğaleri, “of the daytime”).

af

ქჩინიქ “მოთბღურუტა” ჲა დო სეჲინდღალეჲი თანგრიზ ახვამენ

The old woman prays to God day and night that she may not die

kçinik “motbğuruťa” ya do seyindğaleyi tangriz axvamen


სონი

soni (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish صوڭ (soñ, “final”).

bor+

ნდღაზ ლუმჯიშა უგჲარელი უწკარელი ფოუში იქომს. სონი ჰექ ნოხროცქასენ.

S/he ends the day without eating or drinking water until the evening. In the end, s/he will die for her/his sake.

ndğaz lumcişa ugyareli uǯǩareli pouşi ikoms. soni hek noxroʒkasen.


ხაშარი

head

ხაშარი • (xaşari) (Latin spelling xaşari)

Borrowed from Ottoman Turkish حشری (haşarı, “of the class of professional vagrants, vagabonds; hence, a wild, dissolute, lascivious man or beast”) (Turkish haşarı), derived from Arabic حَشَرة (ḥašara, “insect, small creeping animal”).

der+

ე, სქირი! სი პანდა მოხთი! ალა ბერეფე დიდო ხაშარი გიჲონუნ

Baby! You can always come, but your children are so naughty

e, skiri! si p̌anda moxti! ala berepe dido xaşari giyonun


ხაჭკეტი

head

ხაჭკეტი • (xaç̌ǩeťi) (Latin spelling xaçǩeťi)

xaç̌ǩeťi (romanization)
xaçǩeťi (romanization)

ხაჯკეტი ხაჯკეტი#Laz


ხიზანი

ხიზანი • (xizani) (Latin spelling xizani)

Borrowed from Ottoman Turkish خیزان (hızan), خزان (hızan, “poor, miserable”) (dialectal Turkish hızan), which is related to the synonymous Armenian խզան (xzan), Northern Kurdish xizan.


ჲანგაზი

head

ჲანგაზი • (yangazi) (Latin spelling yangazi)

yangazi (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Turkish yanaz (“mean, moody (person)”), dialectal yangaz.

bor+

ჰაკკი დიდო ჲანგაზი ბერე რენ. კოლთუღიზ გამაშირეჲი ჲეეფეზ კითი ამუმერს დო გეხარუმს.

Hakki is a very naughty boy. He puts his finger on the worn parts of the chair and tears it.

haǩǩi dido yangazi bere ren. ǩoltuğiz gamaşireyi yeepez ǩiti amumers do gexarums.


ხოშკა

head

ხოშკა • (xoşǩa) (plural ხოშკაფე, Latin spelling xoşǩa)

xoşǩa (romanization)
ხოშკაფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan, for which Čuxua reconstructs *xaš-ar-, assuming loss of რ (r). Cognate with Georgian ხაშარი (xašari). Note that *a is preserved in Zan only in word-final positions, thus this reconstruction requires the loss of რ (r) to have happened very early on. As such, a more straightforward reconstruction is simply *xaš-, with different suffixes in Laz and Georgian.
Doublet of ხაშარი (xaşari).


აკოშკა

აკოშკა • (aǩoşǩa) (plural აკოშქაფე, Latin spelling aǩoşǩa)

აკოშქა აკოშქა#Laz

Vizha and Artasheni form of აკოშქა (aǩoşka)


ხომულა

ხომულა • (xomula) (Latin spelling xomula)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qm-el- (“dry; dry land”), Derived from Proto-Georgian-Zan *qem- ~ *qm- (“to dry, to wither”).

der+

პაპულიზ ხომულა მჭკუდი მოთმეჩამ. ქენქვე ნუკუთე მუჭო ჭკომას?

Don't give Grandpa dry bread. How can he eat with a toothless mouth?

p̌ap̌uliz xomula mç̌ǩudi motmeçam. kenkve nuǩute muç̌o ç̌ǩomas?


ხომულა

დოღანიქ “ფუჯიზ ხომულაზ ჲანჯირაზ” ჲა დო ჩაჩი ეწურჩამს

Doghan spreads dried leaves so that the cow can sleep on dry ground

doğanik “puciz xomulaz yanciraz” ya do çaçi eǯurçams


ღარღალიდა

head

ღარღალიდა • (ğarğalida) (Latin spelling ğarğalida)

ğarğalida (romanization)
Ortaalan (romanization)

Borrowed from Pontic Greek γαργαλίδα (gargalída).


ხუნჭკული

head

ხუნჭკული • (xunç̌ǩuli) (Latin spelling xunç̌ǩuli)

პაპულიჩქიმიქ ქოთუმეზ ხუნჭკული ამბარაჲიზ ჲუკვათამტუ. ჰემინდორა შქულე კაჲი დუფაღამტუ დო ქელუჭამტუ. ედო ჰეშოთე ქოთუმე ოშლეთინამტუ.

When the gizzard of the chicken swelled up, my grandfather would cut it open, clean it, and sew it up. And thus he would save the chickens.

p̌ap̌uliçkimik kotumez xunç̌ǩuli ambarayiz yuǩvatamťu. hemindora şkule ǩayi dupağamťu do keluç̌amťu. edo heşote kotume oşletinamťu.


ხოხონჭა

ხოხონჭა • (xoxonç̌a) (Latin spelling xoxonç̌a)

xoxonç̌a (romanization)
Arkabi (romanization)

Derived from Proto-Kartvelian *qwanč-. See more on Georgian ინჩაჴუ (inčaqu).


ხიხიტონი

ხიხიტონი • (xixiťoni) (Latin spelling xixiťoni)

xixiťoni (romanization)
Batumi (romanization)

კულანიში ყალის ხიხიტონი სთეი არ მუთხანი რენ

She's got something like an Adam's apple in her throat.

ǩulanişi qalis xixiťoni stei ar mutxani ren


პურული

პურული • (p̌uruli) (Latin spelling p̌uruli)

p̌uruli (romanization)
Arkabi (romanization)

დიდო მკოლო ჭკომანში კოჩიზ ოკაჩხე პურული გამაჭვენ

When you eat too much spicy food, then your anus burns

dido mǩolo ç̌ǩomanşi ǩoçiz oǩaçxe p̌uruli gamaç̌ven


მხუჟიდუღი

მხუჟიდუღი • (mxujiduği) (Latin spelling mxujiduği)

mxujiduği (romanization)
Vizha (romanization)

მხუჟი (mxuji, “shoulder”) + დუღი (duği, “wrist”).


ღალაჯიჯა

head

ღალაჯიჯა • (ğalacica) (Latin spelling ğalacica)

From Proto-Kartvelian *ɣel- + ჯიჯი (cici). Cognate with Old Georgian ღლ-ი-ა-ჲ (ɣl-i-a-y), Svan ლა-ღელ-ი-ა̈შ (la-ɣel-i-äš).

cog

ლა-ღელ-ი-ა̈შ

ბერექ ღალაჯიჯაზ მიხიტინამს


ჯიჯი

cici (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
ჯიჯი (absolutive singular)
ჯიჯეფე (absolutive plural)
ჯიჯიქ (ergative singular)
ჯიჯეფექ (ergative plural)
ჯიჯის (dative singular)
ჯიჯეფეს (dative plural)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშიş) (genitive singular)
ჯიჯიშიşi) (genitive singular)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშიş) (genitive plural)
ჯიჯეფეშიşi) (genitive plural)
ჯიჯიშე (directive singular)
ჯიჯეფეშე (directive plural)
ჯიჯიშენ (ablative singular)
ჯიჯეფეშენ (ablative plural)
ჯიჯის (locative singular)
ჯიჯეფეს (locative plural)
ჯიჯითენ (instrumental singular)
ჯიჯეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ir- (“root, bottom”).

inh+

The bottom part (of cabbage) above the soil, the inner part of the (cabbage) stem


ქოლთუღი

head

ქოლთუღი • (koltuği) (Latin spelling koltuği)

koltuği (romanization)
Batumi (romanization)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


დამარი

head

დამარი • (damari) (Latin spelling damari)

Borrowed from Ottoman Turkish طمر (damar).

bor+

ნანაქ ნჯაში ფოჩხოტა ტოტეფე “შუკაში დამარეფე კაი გაკორას” ჲა დო ოჯაღის ელუცონამს

My mother plants the many-branched branches of the tree next to the (cucumber) stove so that the (cucumber) sprouts can get a good hold

nanak ncaşi poçxoťa ťoťepe “şuǩaşi damarepe ǩai gaǩoras” ya do ocağis eluʒonams


ხურა

ალი ბანჲო მოლახენ. ხურა იმბოჲ.


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ბერე ტუტულეფე მჩხუ უღუნ. ორდოშა ვარაგზალასენ.

The child's hips are too thick. S/he won't be able to walk early.

bere ťuťulepe mçxu uğun. ordoşa varagzalasen.

(dialectal, Vizha) (human) buttocks, hip


ციცი

ფორჩა ქოკიმბინი, ბე ბოზომოთა. ციცი გაზინ.

Button up your shirt, girl. Your tits are showing.

porça koǩimbini, be bozomota. ʒiʒi gazin.

(childish, when adults talk to children) breast of man and all mammals of all sexes and ages

ბერე იბგაჲ. ციცი ქომეჩი.

The child is crying. Give her/him a tit.

(sometimes when adults speak in front of small children) The lactating breast and milk of the adult woman

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


იმთილანენ

იმთილანენ • (imtilanen) (Latin spelling imtilanen)

From ი- (i-) + მთილ- (mtil-, “to become real”) + -ან- (-an-, “-ize”) + -ენ (-en).

af

დიდო ნამინონტუ მუნთხანეფე თამო თამო იმთილანენ

The things I want so much are slowly coming true

dido naminonťu muntxanepe tamo tamo imtilanen


გზალინერი

head

გზალინერი • (gzalineri) (Latin spelling gzalineri)

gzalineri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Borghola (romanization)

ჰიკუ მენდრალე გზალინერი ვარმოილენ


სლოგანი

სლოგანი • (slogani) (Latin spelling slogani)

მუხთარიქ, ტალებეფექ სერიზ მექთებიში დარაბაზ ნანონჭარეზ სლოგანეფე ნოჟილამს

The headmaster erased the slogans that the students had written on the wooden wall of the school at night

muxtarik, ťalebepek seriz mektebişi darabaz nanonç̌arez sloganepe nojilams


ჟილე

jile (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ჰავუზი

head

ჰავუზი • (havuzi) (Latin spelling havuzi)

Borrowed from Ottoman Turkish حوض (havuz), Derived from Arabic حَوْض (ḥawḍ).

bor+

დიდო მჭიმა მჭიმაში ხასანიზ ჰავუზეფე ჭანჭახითე დოლაფშენ

When it rains a lot, Xasan's pools fill with mud.

dido mç̌ima mç̌imaşi xasaniz havuzepe ç̌anç̌axite dolapşen


ხუჲი

Borrowed from Ottoman Turkish خوی (huy), Derived from Persian خو (xu).

რიზას დიდო პატი ხუჲი უღუნ. უჩქინ ვარუჩქინ, ირიში დულჲაზ აკათენ.

Riza has a very bad habit. He interferes in everyone's business whether he knows it or not.

rizas dido p̌aťi xuyi uğun. uçkin varuçkin, irişi dulyaz aǩaten.


ქოსუმს

head

ქოსუმს • (kosums) (Latin spelling kosums)

From Proto-Kartvelian *kwas- (“to sweep, to wipe”) + -უმ (-um, post-stem, indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

suf

(dialectal, Jigetore) to cut grass, thorns, bushes, etc. under trees


ბიკა

ბიგა ბიგა#Laz


ნოშონი

head

ნოშონი • (noşoni) (Latin spelling noşoni)

noşoni (romanization)
Atina (romanization)

ნოშონის პატილა გოლაზუნ


თუღლა

tuğla (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish طوغله (tuğla), ultimately derived from Latin tēgula (“a tile”).

bor+

თუღლა მსკვა ვარეწუბაზგასი ეწვოლაჲ

If I don't place the brick well underneath, it will fall to the bottom


ორთა

orta (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)
Chkhala (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish اورتا (orta).

ეროლიქ ჯუმამუშიშე ინატი ონტულეში ორთას ახირი გოშადგიმს

Erol places a barn in the middle of the field to spite his brother

erolik cumamuşişe inaťi onťuleşi ortas axiri goşadgims


ჩეჲრეღი

head

ჩეჲრეღი • (çeyreği) (Latin spelling çeyreği)

Borrowed from Ottoman Turkish چیرك (çeyrek), derived from Classical Persian چاریک (čāryak, “one of four; a fourth”).

der+

აჲშეში ბერე ჩეჲრეღი მებუბარე

I'll put a quarter (gold) on Aisha's child


გური ნაჭვენ

head

გური ნაჭვენ • (guri naç̌ven) (Latin spelling guri naç̌ven)

ხასანის შკიმდა ოფშა გური ნაჭვენ

(dialectal, Atina) to have mercy, to feel sorry for, to pity


გჲოჭკაფამს

გჲოჭკაფამს • (gyoç̌ǩapams) (Latin spelling gyoç̌ǩapams)

From გჲ- (gy-, function unknown) + ო- (o-, causative verb prestem) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to begin”) + -აფ- (-ap-, causative verb infix) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).

af

ჲაკუპიქ შქით წანეჲი ბოზომუშიზ მექთებიზ გჲოჭკაფამს

Jacob starts his seven-year-old daughter in school

yaǩup̌ik şkit ǯaneyi bozomuşiz mektebiz gyoç̌ǩapams


ნაჭვენ

head

ნაჭვენ • (naç̌ven) (Latin spelling naç̌ven)

From ნ- (n-, preverb) + ა- (a-, potential mood marker) + ჭვ- (ç̌v-, “to burn”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

კუჩხე მემაჭუ

(a verb used to mean that a part of someone's body burns or hurts from hot or cold); to burn, to hurt


გური ჯედუჲ

head

გური ჯედუჲ • (guri ceduy) (Latin spelling guri ceduy)

ალი პანდა ნაიბგაჲ ბერეფე გური ჯედუჲ

Ali always feels sorry for crying children

(dialectal, Ghvant) to have mercy, to feel sorry for, to pity


ჯედუჲ

გედუმერს გედუმერს#Laz

Vizha and Artasheni form of გედუმერს (gedumers)


ლუგათი

ლუგათი • (lugati) (Latin spelling lugati)

Borrowed from Ottoman Turkish لغت (lügat), Derived from Arabic لُغَة (luḡa).


გედუმერს

head

გედუმერს • (gedumers) (Latin spelling gedumers)

From გე- (ge-) + დვ- (dv-, “to put”) + -უმ (-um) + -ერ (-er) + -ს (-s).

af

ფინთი შეჲი მასას გედუმერს

He's putting something dirty on the table

to put, to place something horizontally on something

მა არ ნდღაზ ჟურ ჶარა მჭკუდი გებდუმერ. ნაკო ლავონიზ სუჶჶა დობუდგამ! თქვანი სთერი სუმ კოჩი ვარბორეთ.

I bake bread twice a day. Do you have any idea how many people I set the table for? We don't live in with three people like you.

ma ar ndğaz jur fara mç̌ǩudi gebdumer. naǩo lavoniz suffa dobudgam! tkvani steri sum ǩoçi varboret.

(dialectal, Vitse–Arkabi) to put or to bake the bread


არმოზი

head

არმოზი • (armozi) (Latin spelling armozi)

armozi (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Turkish armoz, from Pontic Greek αρμός (armós), from Ancient Greek ἁρμός (harmós).

ჩილფი ნჯაში არმოზიზ დიქაჩი დო გეფჩათ

Hold the whisk to the corner of the tree, and let's just whack the whisk


კაჲიში

კაჲიში • (ǩayişi) (Latin spelling ǩayişi)

Borrowed from Ottoman Turkish قایش (kayış).

bor+

ჲილმაზი კაჲიში ხამი ქელვონცოჲ


მაფუსი

head

მაფუსი • (mapusi) (Latin spelling mapusi)

mapusi (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish محبوس (mahbus, “imprisoned”), derived from Arabic مَحْبُوس (maḥbūs).

bor+

ჟანდარმაფექ ნიჲაზი ქჲოჭოფეს დო მაფუსის მულოხუნასინონან

The police caught Niyazi and they are going to put him in prison(imprison him)

jandarmapek niyazi kyoç̌opes do mapusis muloxunasinonan


ქჲოშე

Borrowed from Ottoman Turkish كوشه (köşe), Derived from Persian گوشه (guše).

უსთაზ ამშქორინუ. ქჲოშეზ ელახენ დო მკვალ დო მჭკუდი ელიფხორს.

The master is hungry. He sits in a corner and eats cheese and bread.

ustaz amşkorinu. kyoşez elaxen do mǩval do mç̌ǩudi elipxors.


ხასტა

xasťa (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish خسته (hasta), Derived from Persian خسته (xaste).


ოკაპინუში

head

ოკაპინუში • (oǩap̌inuşi) (Latin spelling oǩap̌inuşi)

oǩap̌inuşi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)

From ოკაპინუ (oǩap̌inu, “to run, running”) + -შ (-ş, of, related to).

suf

მექთების ოკაპინუშის მა ხუთინერი მოჶტი


ქიფრიტი

head

ქიფრიტი • (kipriťi) (Latin spelling kipriťi)

kipriťi (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish كبریت (kibrit), Ultimately from Akkadian 𒆠𒀀𒀭𒀀𒇉 (kibrītu, “sulfur, firebrand”).

der

ქემალიქ ქიფრიტი გელონჩახამს


ოკაპინამს

head

ოკაპინამს • (oǩap̌inams) (Latin spelling oǩap̌inams)

From ო- (o-) + კაპ- (ǩap̌-, “to run”) + -ინ- (-in-) + -ამ (-am) + -ს (-s).

(dialectal, Sumla) to roll down from a cliff


ჶაჲანსი

ჶაჲანსი • (fayansi) (Latin spelling fayansi)

Borrowed from Turkish fayans, Derived from French faïence.

მუთჶაღი ნადვორჩუნ ჶაჲანსი ეტახუჲ


ჭაკლა

ჭაკლა • (ç̌aǩla) (Latin spelling ç̌aǩla)

კინჩხიშ ჭაკლა

Lighting device made by combining and igniting dry hessian reeds

(dialectal, Vitse) generic name for a primitive lighting device(s)


გომთე

gomte (romanization)
Lome (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

“შუ თიფეფე გამახომაზ” ჲა დო ნანაქ ბაგენიში გომთე გუფინამს

My mother spreads (the grass) around the hut so that the wet grass dries well

“şu tipepe gamaxomaz” ya do nanak bagenişi gomte gupinams


გოლამთუმანი

გოლამთუმანი • (golamtumani) (Latin spelling golamtumani)

(dialectal, Borghola) the horizontal direction upwards from the person speaking on the slope, from the direction


გოლამთუმანი

(dialectal, Okordule) horizontal or slightly sloping distance on the slope

(dialectal, Borghola) horizontal direction upwards from the person speaking on the slope


ესკატი

ესკატი • (esǩaťi) (Latin spelling esǩaťi)

Borrowed from Byzantine Greek ἐσχάτη (eskhátē), the feminine of ἔσχατος (éskhatos, “final, last”).

bor+

the money for burying the deceased, which was collected and kept by the old people in advance

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

May you be left with no one and nothing(curse)

(Atina) the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin


მუნძინამს

head

მუნძინამს • (munżinams) (Latin spelling munżinams)

From მ- (m-) + უ- (u-) + ნძინ- (nżin-, “to increase”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Cognate with Mingrelian ძინა (ʒina, “to increase”).

af

ბაკკალეფექ ნჯუმუში გეჭარერი ნაუნონან სთერი მუნძინამან

Grocers increase the price of salt as they wish

baǩǩalepek ncumuşi geç̌areri naunonan steri munżinaman


კუჲი

Borrowed from Ottoman Turkish قیو (kuyu).


ლისთე

Borrowed from Turkish liste, Derived from French liste.

კოპერატიჶიზ ვეესიჲა გჲუბრე ნაეჭოფასენფეში ლისთე იქომან. ჩაჲიში ფარა მეჩამტანში გჲუბრეში ფარა ნაგჲოკვათაფანორენფე ლისთეზ ნიჟილენ.

A list of those who buy fertilizer on credit from the cooperative is being made. When the tea money is given, those who have the fertilizer money deducted are deleted from the list.

ǩop̌eraťifiz veesiya gyubre naeç̌opasenpeşi liste ikoman. çayişi para meçamťanşi gyubreşi para nagyoǩvatapanorenpe listez nijilen.


კუდელი

head

კუდელი • (ǩudeli) (Latin spelling ǩudeli)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳud-, *ḳwed-. Cognate with Georgian კუდი (ḳudi), Mingrelian კუდელი (ḳudeli), and Svan ჰაკუ̂ა̈დ (haḳûäd).

cog

Svan ჰაკუ̂ა̈დ (haḳûäd)

ჯოღოჲიშ ქუდელიზ თოკი ნუბუნ


ეწურჩამს

head

ეწურჩამს • (eǯurçams) (Latin spelling eǯurçams)

From ეწ- (eǯ-, towards the bottom) + უ- (u-) + რჩ- (rç-, “to lay”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

ფუჯეფეზ ლიმხანა ვარეწურჩეზ დო ჭანჭახი დავეზ

They did not lay ferns under the cows, so it became muddy (dirty and uncomfortable for the cow to lie down)

pucepez limxana vareǯurçez do ç̌anç̌axi davez

to lay something under someone or something


ტუცანობა

head

ტუცანობა • (ťuʒanoba) (Latin spelling ťuʒanoba)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალი ტუცანობა ოგნაფუ შენი წულუ კითი ნჯავლა დოლვონწაჲ

Ali dips his pinky finger into milk to measure the temperature

ali ťuʒanoba ognapu şeni ǯulu ǩiti ncavla dolvonǯay


იკვანს

head

იკვანს • (iǩvans) (Latin spelling iǩvans, verbal noun ოკვანდუ)

iǩvans (romanization)
ოკვანდუ (noun-from-verb)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed- (“to want, wish, desire”).

inh+

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარ ავენ დო იკვანს

genci ǩoçik çkar oncğore var aven do iǩvans

to beg, to desire from someone else, to want from someone else, to ask from someone else


ნჯირი

nciri (romanization)
ნჯირი (absolutive singular)
ნჯირეფე (absolutive plural)
ნჯირიქ (ergative singular)
ნჯირეფექ (ergative plural)
ნჯირის (dative singular)
ნჯირეფეს (dative plural)
ნჯირიშ (genitive singular)
ნჯირიშ (genitive singular)
ნჯირიშიş) (genitive singular)
ნჯირიშიşi) (genitive singular)
ნჯირეფეშ (genitive plural)
ნჯირეფეშ (genitive plural)
ნჯირეფეშიş) (genitive plural)
ნჯირეფეშიşi) (genitive plural)
ნჯირიშე (directive singular)
ნჯირეფეშე (directive plural)
ნჯირიშენ (ablative singular)
ნჯირეფეშენ (ablative plural)
ნჯირის (locative singular)
ნჯირეფეს (locative plural)
ნჯირითენ (instrumental singular)
ნჯირეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁il- (“dream, sleep”). Cognate with Georgian ძილი (ʒili, “sleep”) and Mingrelian ჯირა (ǯira, “sleeping”).

inh+

ნჯირი ქემაჯინუ
nciri kemacinu
I'm sleepy
(literally, “Sleep has stepped on me”)


თანგრი

head

თანგრი • (tangri) (Latin spelling Tangri)

tangri (romanization)
Tangri (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تكری (tañrı, “god”).

bor+

კოჩეფეზ ელაკიდანში თანგრიშენ ნამუხთანორენ არ ჰიქმეთითე ირიმუთუში ამბარი ავენან

When people go mad, they can be aware of everything with a wisdom from God

ǩoçepez elaǩidanşi tangrişen namuxtanoren ar hikmetite irimutuşi ambari avenan


დიჯინენ

head

დიჯინენ • (dicinen) (Latin spelling dicinen)

dicinen (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)

From დ- (d-) + ი- (i-) + ნჯინ- (ncin-, “to lie down”) + -ენ (-en), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”).

inh+

ხუსეჲინი ნჭინერი დიჯინასი ოფშა ხურხულამს

Hussein snores a lot when he goes to bed tired

xuseyini nç̌ineri dicinasi opşa xurxulams

to lie down,to go to bed, to go to sleep, to lie


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contamined with the related ნჯირი (nciri).

af

მჩხვაფა ტარონეფეზ გვერდი ტეტელი ინჯირნან

mçxvapa ťaronepez gverdi ťeťeli incirnan

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to lie down, to go to bed, to go to sleep, to lie

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


საღანი

head

საღანი • (sağani) (Latin spelling sağani)

sağani (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish صحان (sahan), صحن (sahn), dialectal sağan, derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

bor+

ბერექ არ დიდი საღანი ჲოღუტი არ შვაჯის გეიფხორს

The child devours a large bowl of in a blink of an eye

berek ar didi sağani yoğuťi ar şvacis geipxors


ტაბაღი

head

ტაბაღი • (ťabaği) (Latin spelling ťabaği)

Borrowed from Ottoman Turkish طبق (tabak), Derived from Arabic طَابَق (ṭābaq).

bor+

ასიჲე ნაშკომასენ ტაბაღი ირი ორა ჯეჩხუჲ

Asiye always washes the plate she eats from


კოლი

Borrowed from Turkish koli, ultimately Derived from Latin collum (“neck”).

ალიქ ქითაბეფემუში კოლიზ დოლოსვარამს


მაჲბენოდა

head

მაჲბენოდა • (maybenoda) (Latin spelling maybenoda)

maybenoda (romanization)
Vitse (romanization)

From *მაჲბენ (*mayben) + ოდა (oda, “room”). Meaning of the first part is unknown.

ფედერიქ მაჲბენოდა ორდამზ

My father enlarges the room that used to be a storage room

storehouse, storage, storeroom, warehouse


სთერი

Probably from -ს (-s, dative case) + Ancient Greek ταίρι (taíri, “mate”).

af

სი ირიმუთუ გურიზ ნადოლოგანგონენ სთერი გახენენი?

Can you do everything as your heart desires?

si irimutu guriz nadologangonen steri gaxeneni?

stative verb + სთერი (steri); while in a state, in accordance with a state


დერსი

Borrowed from Ottoman Turkish درس (ders), Derived from Arabic دَرْس (dars).

bor+

ბერექ ნანამუში “დერსი დოპი” ჲა დო მოღერდინამს

Child deceives his mother by saying "I studied my lesson"

berek nanamuşi “dersi dop̌i” ya do moğerdinams


ზურანი

head

ზურანი • (zurani) (Latin spelling zurani)

zurani (romanization)
Borghola (romanization)

კალმახაქ ზურანეფეს იძღენ. დგინა წკარეფეს მოიშვაჯამს.

Trout feed (hunt) in the current. It rests in still waters.

ǩalmaxak zuranepes iżğen. dgina ǯǩarepes moişvacams.


სეჶი

sefi (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Turkish sef, a dialectal variant of sehiv, from Ottoman Turkish سهو (sehv), from Arabic سَهْو (sahw).


სეჶი

sefi (romanization)
Atina (romanization)

ხასანიქ სეჶიმუშითე კოკითორამს


მააში

maaşi (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish معاش, borrowed from Arabic مَعَاش (maʕāš), from عَاشَ (ʕāša).

etymon

ბაბამუშიშ მააში გოწუღამს დო უფარელი ამუტალამს

He takes his father's salary by force and leaves him broke

babamuşiş maaşi goǯuğams do upareli amuťalams


დუქქჲანი

head

დუქქჲანი • (dukkyani) (Latin spelling dukkyani)

dukkyani (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish دكان (düḱḱan), ultimately Derived from Sumerian 𒆠𒍇 (/daggan/, “chamber, doorway or its frame, niche in a wall”).

der+

ჰემ დუქქჲანიქ ნაკო ხე ქთურუ დო მითისთი ვარაფელუ

How many hands has that shop changed, and it has never been good for anyone

hem dukkyanik naǩo xe kturu do mitisti varapelu

დუქჲქჲანი — alternative spelling(phonetic spelling)


ელაქთერი

head

ელაქთერი • (elakteri) (Latin spelling elakteri)

elakteri (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

From ელა- (ela-, on the side) + ქთ- (kt-, “to turn”) + -ერი (-eri, participle suffix).

af

ელაქთეჲი ნენაზ ვამაუჯინენ


ოთვა

head

ოთვა • (otva) (plural ოთვაფე, Latin spelling otva)

otva (romanization)
ოთვაფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rtw-l- (“roof”). Cognate with Georgian სართული (sartuli) and Mingrelian ორთვალი (ortvali).

inh+

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

outer surface of the roof; housetop; a covering, usually covered with tiles, built over buildings to protect them from all kinds of external influences


გეჭკაფა

head

გეჭკაფა • (geç̌ǩapa) (Latin spelling geç̌ǩapa)

geç̌ǩapa (romanization)
Sumla (romanization)

From გე- (ge-) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -აფა (-apa).

af

ირ დულჲა ოჩოდინუ შენი არ გეჭკაფა უნონ

For every work to be finished a beginning is required


მეშონუჲ

head

მეშონუჲ • (meşonuy) (Latin spelling meşonuy)

meşonuy (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From მე- (me-) + შონ- (şon-) + -უჲ (-uy).

დიკაფონა ნახაშკარე დიკა მჭეშარ ; ვარმჭეშანა ოგუმუ ვარმეშონარ.

You shall wait (guard) the wheat that you sow in the wheat field; if you do not wait (guard), you shall not hope to reap.(proverb)

diǩapona naxaşǩare diǩa mç̌eşar ; varmç̌eşana ogumu varmeşonar.

to expect; to hope; to wait, dream that something s/he wants will happen


თისკუპანი

თისკუპანი • (tisǩup̌ani) (Latin spelling tişǩup̌ani)

tisǩup̌ani (romanization)
tişǩup̌ani (romanization)
Borghola (romanization)

From თიშ (tiş, “head's”) + *კუპანი (*ǩup̌ani, unknown). Probably evolved form a sense of upside down. Compare Laz თიკოპალი (tiǩop̌ali, “upside-down”).

af

ბერე ბორტიში თიშკუპანიში ოსთერუ დიდო კაი მიწონტუ

When I was a kid, I used to love to do somersaults

bere borťişi tişǩup̌anişi osteru dido ǩai miǯonťu


წკომილი

head

წკომილი • (ǯǩomili) (Latin spelling ǯǩomili)

ǯǩomili (romanization)
Arkabi (romanization)

From წკომილ- (ǯǩomil-, “to look(imperfective root”). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

der+

ირი კოჩიში წკომილი არ ვარივენ


ტარაჶი

head

ტარაჶი • (ťarafi) (Latin spelling ťarafi)

ťarafi (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish طرف (taraf), Derived from Arabic طَرَف (ṭaraf).

bor+

ხასანის ოხორიში არ ტარაჶიმუში ელვაწენ

One side of Hasan's house is breaking off


კაჲბანა

head

კაჲბანა • (ǩaybana) (Latin spelling ǩaybana)

ǩaybana (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Turkish kaybana, a dialectal descendant of Ottoman Turkish غایبانه (gayibane).

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

unclaimed and worthless thing left behind by the dead


ჲანო

დოთანუ თინა ჲანო ვარ ივუ. დულჲაშე ბიგზალათ!

Even if it's dawn, it's not too late. Let's go to work!

dotanu tina yano var ivu. dulyaşe bigzalat!


მეწომილა

მეწომილა • (meǯomila) (Latin spelling meǯomila)

meǯomila (romanization)
Vizha (romanization)

From მე- (me-) + წომილ- (ǯomil-, “to look(imperfect root)”) + -ა (-a). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

af

ალი ნამოწონდასენ მეწომილაფე გუღარაჲ


სემთი

semti (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish سمت (semt), Derived from Arabic سَمْت (samt).

bor+

დუშემეში არ სემთი ილაქთერი რენ

One side of the floor surface is inclined


ჲანოში

head

ჲანოში • (yanoşi) (Latin spelling yanoşi)

yanoşi (romanization)
Arkabi (romanization)

From ჲანო (yano, “late (adverb)”) + -ში (-şi, of)

suf

ჭუმანიშე ჲანოში გჲაობაზ ქჩუმერ

I'm waiting for you late tomorrow at dawn


იჭიბრენ

head

იჭიბრენ • (iç̌ibren) (Latin spelling iç̌ibren)

iç̌ibren (romanization)
Artasheni (romanization)

From ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ენ (-en).

af

ბერე ნანამუში უკრიჲაჲ. ოხორზა ნენა ვარიქუმს. იჭიბრენ.

The child yells at his mother. The woman is silent. She is patient.

bere nanamuşi uǩriyay. oxorza nena varikums. iç̌ibren.

to accept patiently and silently the unpleasant event, to tolerate, to endure


ნობაზგაჲ

head

ნობაზგაჲ • (nobazgay) (Latin spelling nobazgay)

nobazgay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ჟილემონა ნამთუ მთური ოხორი ნობაზგაჲ

Snow falling behind the house puts pressure on the house

ნობაძგამს ნობაძგამს#Laz

Alternative form of ნობაძგამს (nobażgams)


მოიჭიბრამს

მოიჭიბრამს • (moiç̌ibrams) (Latin spelling moiç̌ibrams)

moiç̌ibrams (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

From მო- (mo-) + ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

დაჩქიმიქ ქომოჩიმუშიშენ დიდო ნწორუმზ. ხოლოთი მოიჭიბრამზ.

My sister suffers a lot from her husband. Yet she endures it.

daçkimik komoçimuşişen dido nǯorumz. xoloti moiç̌ibramz.


ისაპრამს

head

ისაპრამს • (isap̌rams) (Latin spelling isap̌rams)

isap̌rams (romanization)
Arkabi (romanization)

From ი- (i-) + Ottoman Turkish صبر (sabr) + -ამ (-am) + -ს (-s). Derived from Arabic صَبْر (ṣabr).

af

ხუსენი ოსმანის დიდო ნოჩქინს. ოსმანიქ ისაპრამს. ალა დიდოთი მეშაბღენ.

Hussein teases Osman a lot. Osman is patient. But he also gets very angry.

xuseni osmanis dido noçkins. osmanik isap̌rams. ala didoti meşabğen.

to be patient, to put up with, to endure


დგუმერი

head

დგუმერი • (dgumeri) (Latin spelling dgumeri)

dgumeri (romanization)
Vizha (romanization)

From დგუმ- (dgum-, “to put”) + -ერი (-eri).

ალი წო ოხორიმუში არ დგუმერი გოჲოდგუჲ

Ali is putting another floor on his house this year


წიქვა

ǯikva (romanization)
Vizha (romanization)

დოლინკორაჲ დო ალი / წიქვაში კირავატი / ჭანდრათი მაზირანენ / მი აჲოროფენ ჲატი

He tied a silk tie around his neck / We'll see at the wedding / Let's see who he loves

dolinǩoray do ali / ǯikvaşi ǩiravaťi / ç̌andrati maziranen / mi ayoropen yaťi


კატი

Borrowed from Ottoman Turkish قات (kat).

ხუსენი სქანი ჟურ კატი კო ქორენ


თუჶეღი

თუჶეღი • (tufeği) (Latin spelling tufeği)

tufeği (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تفنك (tüfenk).

bor+

თუჶეღი ემთი დიქაჩი


არიზა

Borrowed from Ottoman Turkish عارضه (arıza), Derived from Arabic عَارِضَة (ʕāriḍa).

der

Arabic عَارِضَة (ʕāriḍa)

ჟურ ნდღა რენ ელეთრიღი ვარენ. სანთრალიზ არიზა რენდორენ.

There's been no power for two days. There's a malfunction at the power plant.

jur ndğa ren eletriği varen. santraliz ariza rendoren.

fault, breakdown, malfunction, defect, failure


ომჯუნაფა

head

ომჯუნაფა • (omcunapa) (Latin spelling omcunapa)

omcunapa (romanization)
Vizha (romanization)

From ო- (o-) + მჯუნ- (mcun-, “to be out at grass, graze”) + -აფა (-apa).

af

ალი ომჯუნაფა ვარუღუნ. ფუჟეფე მანდრე ოსკულედინაჲ.

Ali has no grazing land. He feeds (cares for) the cows in the barn.

ali omcunapa varuğun. pujepe mandre osǩuledinay.

grass, pasture, pasturage, grassland, grazing place, someone's rightful grazing place


ომჯუნუმსვა

head

ომჯუნუმსვა • (omcunumsva) (Latin spelling omcunumsva)

omcunumsva (romanization)
Vizha (romanization)

From ომჯუნუ (omcunu, “graze”) + -მსვა (-msva, “land”).

af

ფუჟეფე ომჯუნამსვაფეშა ვარუჩვაშა ვარიძღერან

Cows can't get enough until they take them to their grazing grounds

pujepe omcunamsvapeşa varuçvaşa variżğeran


ომჯვინალე

head

ომჯვინალე • (omcvinale) (Latin spelling omcvinale)

omcvinale (romanization)
Chanapeti (romanization)

From მჯვინ- (mcvin-, “to grass down,to graze”) + ო- -ალე (o- -ale).

af

ნანაში ნგენი ჩქარ ვარიქაჩენ. ომჯვინალეში გობერეფეთი მოჲილამზ დო ჲექთენ ოხორიშა ქომულუნ.

My mother's calf never stays. It crosses the perimeter of the pastures and comes home immediately.

nanaşi ngeni çkar varikaçen. omcvinaleşi goberepeti moyilamz do yekten oxorişa komulun.


ჩენგე

Borrowed from Ottoman Turkish چكه (çeñe).

bor+

ომერიზ ჩენგე ჲუტახეზდორენ

კოჩიქ კატა ნდღა ჩენგე იბღაფს


ჯამიკანი

head

ჯამიკანი • (camiǩani) (Latin spelling camiǩani)

camiǩani (romanization)
Chanapeti (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish جامكان (camekân, “dressing room”), derived from Persian جامهکن (jāmakan, “dressing room, wardrobe”).

der+

ბერექ ჯამიკანიზ დოლოხე ნანუბურტუ ამფულიზ ბიგა გეჩუ დო მოლატახუ

Child broke a light bulb in a cupboard by hitting it with a wand

berek camiǩaniz doloxe nanuburťu ampuliz biga geçu do molaťaxu


ნთარო

ntaro (romanization)
Borghola (romanization)

Along with Mingrelian თარო (taro) borrowed from Georgian თარო (taro), derived from Middle Armenian թառ (tʻaṙ).

მჟა ნთაოზ ქომოლადგი. თუდე არ მუთუ ნანთხენ დო ნიჲორენ.

Put the milk in the cupboard. If you leave it on the floor, something will touch (the container) and it will spill out.

mja ntaoz komoladgi. tude ar mutu nantxen do niyoren.


გოტურტოლუმს

head

გოტურტოლუმს • (goťurťolums) (Latin spelling goťurťolums)

goťurťolums (romanization)
Sumla (romanization)

From გო- (go-) + ტურტოლ- (ťurťol-, “to roast”) + -უმ (-um) + -ს (-s).

af

ილჲასიქ ნჭოლო გოტურტოლუმს დო იფხორს

Elijah eats corn in a hurry, cooking it over a fire


ჩუკური

head

ჩუკური • (çuǩuri) (Latin spelling çuǩuri)

Borrowed from Ottoman Turkish چوقور (çukur).

bor+

მა ანდღა გზას ვიგზატიშა ჩუკური ორტუ. ტორა ქოდოლოვოლი.

I was walking down the road today and there was a pothole. I almost fell in it.

ma andğa gzas vigzaťişa çuǩuri orťu. ťora kodolovoli.


ჯენდრაწერი

cendraǯeri (romanization)
Vizha (romanization)

From ჯე- (ce-) + ნდრაწ- (ndraǯ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ალიში ოთვა ჯენდრაწერი ონ. წარი დოლოგუთუნ.

Ali's roof is hollow (leaning inwards). Water is accumulating.

alişi otva cendraǯeri on. ǯari dologutun.


დოლოკუჶა

head

დოლოკუჶა • (doloǩufa) (Latin spelling doloǩufa)

doloǩufa (romanization)
Chanapeti (romanization)

From დოლო- (dolo-) + *კუჶ- (*ǩuf-) + -ა (-a).

ქჲოიში გზაზ დიდო დოლოკუჶა რენ

There are too many potholes (bumps) on the village road


დოლონტროცერი

დოლონტროცერი • (dolonťroʒeri) (Latin spelling dolonťroʒeri)

From დოლო- (dolo-) + ნტროც- (nťroʒ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ონტულეზ დოლონტროცერი სოთიზ მუთუ ვარდირგენ

onťulez dolonťroʒeri sotiz mutu vardirgen

დოლონტროცუნ დოლონტროცუნ#Laz

participle of დოლონტროცუნ (dolonťroʒun)
collapsed in the field


დოლოკუტალა

head

დოლოკუტალა • (doloǩuťala) (Latin spelling doloǩuťala)

doloǩuťala (romanization)
Lome (romanization)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კუტალა (ǩuťala, “pit”).

prefix

გზას დოლოკუტალა ჲეეფეზ მჭიმაწკარი დოლოდგითუნ

Rainwater accumulates in potholes on the road

gzas doloǩuťala yeepez mç̌imaǯǩari dolodgitun


დოლოკლანტერი

head

დოლოკლანტერი • (doloǩlanťeri) (Latin spelling doloǩlanťeri)

doloǩlanťeri (romanization)
Vitse (romanization)

From დოლო- (dolo-) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ლივადიკუდელიზ ნარენ დოლოკლანტერიზ მჭიმა მჭიმაჲიზ წკარითენ ოიფშენ

When it rains in the pit at the bottom of the garden, (the pit) fills with water

livadiǩudeliz naren doloǩlanťeriz mç̌ima mç̌imayiz ǯǩariten oipşen


დოლოკლანტა

head

დოლოკლანტა • (doloǩlanťa) (Latin spelling doloǩlanťa)

doloǩlanťa (romanization)
Arkabi (romanization)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ა (-a).

af

დოლოკლანტუმს

ოხორიზ ლეტა დობობღით. ნთაოში თუდე კაჲი ვარმაბანიკეს. მციქა დოლოკლანტა ქოდოსქიდუ.

We put dirt in the house. We couldn't compact it under the cupboard. It's a bit hollow.

oxoriz leťa dobobğit. ntaoşi tude ǩayi varmabaniǩes. mʒika doloǩlanťa kodoskidu.


კუტალა

head

კუტალა • (ǩuťala) (Latin spelling ǩuťala)

Unknown.Related to Batumi Laz კუტალი (ǩuťali, “dimply”).

(Khopa) low-lying flat land between small hills


ჲემი

Borrowed from Ottoman Turkish یم (yem, “food, ration, bait; primer (for a gun)”).

bor+

ანჭესი არ წულუ ჲემი ქომემიბი


ასქერი

head

ასქერი • (askeri) (Latin spelling askeri)

Borrowed from Ottoman Turkish عسكر (asker), Derived from Middle Persian lškl (/laškar/).

der+

ირაღიში დოლოხეს ამერიქაში ასქერეფე გულუნ

irağişi doloxes amerikaşi askerepe gulun

ნურანის ასქერიზ ნარენ ბერემუში განჭელუ


ტკები

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭq̇aw- (“skin of an animal; hide”).

inh+

მსიჯიშენ ორძო ოხენუ შენი ტკები გოწკუ უკორს

To make a chair from ivy, it is necessary to peel off the skin

msicişen orżo oxenu şeni ťǩebi goǯǩu uǩors

(Arkabi, Chkhala, Batumi) bark of trees and shrubs


ფრანდუჲ

head

ფრანდუჲ • (pranduy) (Latin spelling pranduy)

pranduy (romanization)
Vizha (romanization)

From ფრანდ- (prand-, “to shine”) + -უჲ (-uy).

ოხორიში ჟამეფე დოლუმჯერიში ფრანდუჲ

The windows of the house shine in the evening

to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


ჶარჶალაჲ

ჶარჶალაჲ • (farfalay) (Latin spelling farfalay)

farfalay (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)

From ჶარჶალ- (farfal-) + -აჲ (-ay). Akin to Laz ფარფალაფს (parpalaps, “to flicker, blaze”), Arkabi Laz ჶარჶალუმს (farfalums, “to flick; to light”), and Mingrelian ფარფალი (parpali). Note also Old Armenian փաղփաղիմ (pʻałpʻałim).

m+

ალიში ქჩე წენდეჭეფე ჶარჶალაჲ


კვანჩხუმს

head

კვანჩხუმს • (ǩvançxums) (Latin spelling ǩvançxums)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwerc₁x- (“to break up, split, crush, smash”). Cognate with Georgian კვერცხი (ḳvercxi, “egg”).

inh+

ბაბაქ ხომულა მჭკუდი კვანჩხუმს. ტუცა ჩორბა ჲობასენ დო ჰეშშო ჭკომასენ.

My father is chopping dry bread. He will pour the hot soup over it and eat it.

babak xomula mç̌ǩudi ǩvançxums. ťuʒa çorba yobasen do heşşo ç̌ǩomasen.


ჭალიმი

head

ჭალიმი • (ç̌alimi) (Latin spelling ç̌alimi)

ჭალიმიშ ხამური
ç̌alimiş xamuri
pug


ვით

ჰამ მჭკუდი ვით კოჩიზ ჲონჭუნ


ორდო

ordo (romanization)
Atina (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *adr- (“early, fast”). Cognate with Georgian ადრე (adre) and Mingrelian ორდო (ordo, “morning”).

inh+

ორდო ნდღალეფეს მტუტას დო ლეტას ნა ანტალარე!

May you melt into ashes and dust in the coming days! (curse)

ordo ndğalepes mťuťas do leťas na anťalare!


ოში

ბერეჩქიმიში არ ჶარა ოძიჲამუ ოში წანა ოსქედინუშე ქოღირს

Seeing my child once is worth living for a hundred years

bereçkimişi ar fara ożiyamu oşi ǯana oskedinuşe koğirs


ყოყორე

head

ყოყორე • (qoqore) (Latin spelling qoqore)

qoqore (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *aq̇are- (“gourd”). Cognate with Mingrelian ყოყორე (q̇oq̇ore) and Svan ჰაყარ (haq̇ar).

inh+

ჶათმაქ დიკას ყოყორე ელურგამს

Fatma plants pumpkin seedlings next to wheat


ჰაშო

Inherited from Proto-Kartvelian *a-s₁-. Cognate with Georgian ასე (ase, “so”), Mingrelian აშო (ašo, “here”) and Svan აშ (aš, “so”).

ჰამ ბერექ ჰაშო მუშენი ჭირინამს?


ჰაქო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *a-k- (“here”). Cognate with Georgian აქ (ak) and Mingrelian აქ (ak).

ჰაქო ჩქუნებურა ბისინაფათ დო მითიქ მოთოხოწონამტას

Let's speak Laz here and no one will understand

hako çkunebura bisinapat do mitik motoxoǯonamťas


-უმ

Inherited from Proto-Kartvelian *-am : -m.

ნჩხალ- (nçxal-, “to pound the branches of fruit trees, walnuts, etc. with a pole”) + -უმ (-um) → ნჩხალუმს (nçxalums, “S/he shakes branches with sticks or poles to drop walnuts, chestnuts, etc.”)

კარხ- (ǩarx-, “to tidy up, prepare”) + -უმ (-um) → კარხუმს (ǩarxums, “S/he packs or prepares”)

ხალ- (xal-, “to roast”) + -უმ (-um) → ხალუმს (xalums, “S/he overcooks it turns it black and inedible”)

თან- (tan-, “to shine”) + -უმ (-um) → თანუმს (tanums, “S/he shines”)


დობამს

head

დობამს • (dobams) (Latin spelling dobams)

From დ- (d-) + ო- (o-) + ბ- (b-, “to pour”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *b-.

წუკალი გამიხუდორენ. წკარი დობამს. ლუქუნა მებუნძგიფი. დაჩხურიზ მოთჲოდგამ.

The boiler's punctured. It is leaking water. I plugged it with beeswax. Don't put it on the fire.

ǯuǩali gamixudoren. ǯǩari dobams. lukuna mebunżgipi. daçxuriz motyodgam.


რენ

ren (romanization)
ბორე ((ko)bore)
ქობორე ((ko)bore)

All dialectal forms point to the ორენ (oren) form. Inherited from Proto-Kartvelian *a-r- (“to be”).

inh+

კოჩიქ სუმ თუთა რენ გოხვეწუნ დო არ ნდღაზ ვარნუშველი

He's been begging for three months and you haven't helped him one day

ǩoçik sum tuta ren goxveǯun do ar ndğaz varnuşveli


კაბაატი

head

კაბაატი • (ǩabaaťi) (Latin spelling ǩabaaťi)

ǩabaaťi (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish قباحت, Derived from Arabic قَبَاحَة (qabāḥa).

ხასანიქ ოსმანის კაბაატი მობამს
xasanik osmanis ǩabaaťi mobams
Hasan blames Osman


იმთიჰანი

იმთიჰანი • (imtihani) (Latin spelling imtihani)

Borrowed from Ottoman Turkish امتحان (imtıhan, imtahan), Derived from Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān).

der+

ბერეჩქიმის, მექთების იმთიჰანიში ორა მოხთაში ქოგაგზენ

My child gets bored when it's time for exams at school

bereçkimis, mektebis imtihanişi ora moxtaşi kogagzen


ბოდა

boda (romanization)
Atina (romanization)
Okordule (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *bade- (“net, cobweb”). Cognate with Georgian ბადე (bade) and Svan ბა̈დ (bäd).

inh+

ხასანიქ მჯალეფე კარბუმს. ბოდა ჯობასენ დო სიჶტერი ჭოფასენ.

Hasan drives poles into the trees. He's going to set a net to catch a hawk.

xasanik mcalepe ǩarbums. boda cobasen do sifťeri ç̌opasen.


ჯერჲანი

head

ჯერჲანი • (ceryani) (Latin spelling ceryani)

ceryani (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish جریان (cereyan), Derived from Arabic جَرَيَان (jarayān).

bor+

ამფულიში თექ ჶარჶალუმს. ჯერჲანი ნიკვათასენ სთერი რენ. ლამბა დოხაზირით.

The light from the bulb fluctuates. It's like a blackout. Get the lamp ready.

ampulişi tek farfalums. ceryani niǩvatasen steri ren. lamba doxazirit.


ბონუმს

head

ბონუმს • (bonums) (Latin spelling bonums)

From ბონ- (bon-, “to wash”) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ban- (“to wash, wash oneself”).

inh+

ჰუჲ შეჲი ბონუჲ

(Okordule) to wash (things, living or dead)

ბერე ბონუმს

(Chanapeti, Batumi) to wash (living person)

ჯინაზე მიქ ბონუმს? - ქომოლიშ ჯინაზე ქომოლიქ ბონუმს. ოხორჯაში ჯინაზე ოხორჯაქ ბონუმს.

Who washes the corpse? - A man washes a male corpse. A woman washes a woman's corpse.

cinaze mik bonums? - komoliş cinaze komolik bonums. oxorcaşi cinaze oxorcak bonums.

(Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to wash (dead person)


ადვებ

adveb (romanization)
adven (romanization)

From ა- (a-) + დვ- (dv-, “to blaze, ignite”) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *bdw- (“to set, catch fire”), cognate with Svan მჷბიდ (məbid, “combustible”).

inh+

ჰამ პიპერი დიდო ნკოლო რენ. ნუკუზ მადუ.

This pepper is very hot. My mouth burned.

ham p̌ip̌eri dido nǩolo ren. nuǩuz madu.

somewhere in someone's body it is as if a fire is flaring up


იბგარს

head

იბგარს • (ibgars) (Latin spelling ibgars)

From ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *bger- (“to utter; sound, ring”).

inh+

ჯუმაჩქიმიქ ნაიბგარტუ ბერეზ ნაბირამზ დო ომპლანამზ

My brother clowns a crying child and makes him stop crying

cumaçkimik naibgarťu berez nabiramz do omp̌lanamz


დვინა

dvina (romanization)
Vitse (romanization)

From Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”) + -ა (-a).

af

დიდი დვინა შენი არ ნწინი უბაღუნ

fire (the often accidental occurrence of fire in a certain place leading to its full or partial destruction)


უდვინაჲ

head

უდვინაჲ • (udvinay) (Latin spelling udvinay, verbal noun ოდვინუ)

udvinay (romanization)
ოდვინუ (noun-from-verb)
Vizha (romanization)

From უ- (u-) + დვინ- (dvin-, “to set fire”) + -აჲ (-ay). Inherited from Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”). Cognate with Old Georgian მ-ბდჳნ-ვარე (m-bdwin-vare, “kindled”) and Svan ლი-ბდინ-ე (li-bdin-e, “to set fire”).

cog

აჲშე ოდაში ჩონა უდვინასი პარანთენიშა გალე ჩონა ნოფრანდაჲ

When Aisha turns on the light in the room, light shines out of the window

ayşe odaşi çona udvinasi p̌arantenişa gale çona nopranday


ბავრა

bavra (romanization)
Batumi (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ber-w-a (“blowing”).

inh+

ბავრა ბარუნა ნჯაშენ უშქირი მელაფს

When the wind blows, apples fall from the tree


ბარს

From ბარ- (bar-, “to blow”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ber- (“to blow; inflate, distend”).

inh+

იხიქ მანჩხომეზ ნაუნონ სთერი ვარბარს

The wind does not blow according to the fisherman's will (Things do not go the way you want them to) (proverb)


უბაღუნ

head

უბაღუნ • (ubağun) (Latin spelling ubağun)

From უ- (u-) + ბაღ- (bağ-, “to suffice”) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ- : bɣ- (“to be enough; suffice”).

inh+

მა არ თუთაზ ჟურ ქილო თოფრი მიბაღუნ

Two kilos of honey in a month is enough for me


ბაღუ

Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ-el- (“barn, storehouse”).

inh+

მემეტიქ ბაღუზ ნთხირი მოლობღამს


ბეჯღაჲ

head

ბეჯღაჲ • (becğay) (Latin spelling becğay)

becğay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ბეჯღ- (becğ-) + -აჲ (-ay). Along with Laz ბეჯღამს (becğams) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

inh+

მუსა ჰიკუ ნა ბეჯღაჲ! მუ აღოდუ?

How loud Moses is shouting! What happened?

to shout in unnecessary and erratic voices


დობაძგამს

head

დობაძგამს • (dobażgams) (Latin spelling dobażgams)

From დო- (do-) + ბაძგ- (bażg-, “to press”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒg- (“to push, shove”).


ბეჯღამს

head

ბეჯღამს • (becğams) (Latin spelling becğay)

becğams (romanization)
becğay (romanization)

From ბეჯღ- (becğ-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Along with Laz ბეჯღაჲ (becğay) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

ბერექ, იზაბუნუში დაჩხური ჲუხთუ. ჰემ ორაზ ბეჯღუ.

When the child got sick, he had a fever. Then he became delirious (spoke gibberish).

berek, izabunuşi daçxuri yuxtu. hem oraz becğu.

(Borghola) to be delirious, to speak gibberish


მღუ

mğu (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *b(ɣ)u- (“owl”). Cognate with Georgian ბუ (bu).

inh+

ჰამუს ნჯირიში ხალი ვარუღუნ. თოლეფე მღუ სთერი ოთანამს.

He doesn't seem to sleep. His eyes glow like an owl.

hamus ncirişi xali varuğun. tolepe mğu steri otanams.


ბუტკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buṭḳa-.

სთველის ქარმატეში წკაჲი ბუტკაფეთე ნინძგიფენ

In the fall, the water of the mill is clogged with leaves

stvelis karmaťeşi ǯǩayi buťǩapete ninżgipen

(Vitse, Lome) mixture of leaves of various plants

leaf
mixture of leaves of various plants


იბირს

From ი- (i-) + ბირ- (bir-, “to play; sing”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *br- (“to sing”), cognate with Mingrelian ბირ-აფა (bir-apa) and Svan ლი-ბრ-ჲალ-ი (li-br-yal-i).

inh+

ანდღა ბერეფე შკალა მირასი ვიბირით

Today we played marbles with the children

(Atina, Chanapeti) to play (game, sports, dance, gamble etc.)


მოგამს

head

მოგამს • (mogams) (Latin spelling mogams)

mogams (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

From მ- (m-) + ო- (o-) + გ- (g-, “to win”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *g- (“to acquire, gain, win”). Cognate with Georgian მოგება (mogeba) and Mingrelian მოგაფა (mogapa).

inh+

ხასანიქ ნამოგამს ფარა მთელლ კუმარიზ გონდინამს

Hasan always gambles away his winnings (money that he earn)

xasanik namogams para mtell ǩumariz gondinams

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნაიქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

My grandfather earns a lot of good deeds for his charity work for orphaned children

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni naikoms xeyirite dido sebabi mogams


გიბუფს

head

გიბუფს • (gibups) (Latin spelling gibups)

From გიბ- (gib-, “to cook; boil”) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gab- : gb- (“to cook, boil”).

inh+

ნანაქ თერმონი გიბუ დო ფაქლაჯითენ მანძაგერეფეს გუიფაღუფს

My mother cooked termoni and distributes it to her neighbors in a paklaci

nanak termoni gibu do paklaciten manżagerepes guipağups


ნუნგამს

head

ნუნგამს • (nungams) (Latin spelling nungams)

From ნ- (n-) + უ- (u-) + ნგ- (ng-, “to resemble”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gaw- : gw- (“to resemble”).

inh+

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

My brother's third son looks a lot like me

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams


ნჯენი

nceni (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- (“calf (suckling)”).

inh+

ფუჟი ნჯენიში მტალეფე უმხოჲ


გო-

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ga(n)- (preverb of direction "outside, outwards"). Cognate with Georgian გა- (ga-) and Mingrelian გო- (go-).

inh+

გო- (go-) + ჭკონდ- (ç̌ǩond-, “to forget”) → გოჭკონდუნ (goç̌ǩondun, “S/he forgets”)


ოგნამს

head

ოგნამს • (ognams) (Latin spelling ognams)

From ო- (o-) + გნ- (gn-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- : gn- (“to hear, learn”), cognate with Georgian მიგნება (migneba) and Mingrelian გინაფა (ginapa).

inh+

ხასანის ჟინდო წარი გვაბენ დო ვაროგნამს

Hassan is being poured water from above and he doesn't realize it

(Atina) to find out, to understand, to comprehend


ინგრინენ

head

ინგრინენ • (ingrinen) (Latin spelling ingrinen)

From ი- (i-) + ნგრ- (ngr-) + -ინ- (-in-) + -ენ (-en). Inherited from the zero grade form of Proto-Georgian-Zan *gor- : gr- (“to roll, wallow”). See ინგორს (ingors) for full grade form.

inh

ნაინგრინუ ბუკი ნთხირიში ჰექო ქოგოშირჩაკუ

The rolling old tree bottom got stuck in the hazelnut

naingrinu buǩi ntxirişi heko kogoşirçaǩu


ოგზაფს

head

ოგზაფს • (ogzaps) (Latin spelling ogzaps)

ogzaps (romanization)
Chkhala (romanization)
Batumi (romanization)

From ო- (o-) + გზ- (gz-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gz- (“to kindle, set fire”).

inh+

მან დაჩხერი ვოგზი. ამა ჯუმადიჩქიმითი წკარითენ ხონოსქირინაფს.

I started the fire, but my uncle put it out with water.

man daçxeri vogzi. ama cumadiçkimiti ǯǩariten xonoskirinaps.

to start a fire, to make a fire, to fire up, to light a fire


ნგოლა

ngola (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gora- (“mount, hill”). Cognate with Georgian გორა (gora).

inh+

ნგოლა გზა ჩანგი დოლვობარე დო ოლანდუ იშკინარ

On the ngola paths you will put the bell around the neck (of the animals) and listen to the echo

ngola gza çangi dolvobare do olandu işǩinar


დოლინგონამს

head

დოლინგონამს • (dolingonams) (Latin spelling dolingonams)

From დოლ- (dol-) + ი- (i-) + ნგონ- (ngon-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gon- (“to think, remember”). Cognate with Georgian გონება (goneba) and Mingrelian მოგონუა (mogonua).

inh+

ახმეტიქ ნავარახენასენ მუთუ ვარდოლინგონამს

Ahmet does not set his mind to do something he cannot do

axmeťik navaraxenasen mutu vardolingonams

to be dead set on something, to desire, to mean, to think about, to set mind


ინგორს

head

ინგორს • (ingors) (Latin spelling ingors)

From ი- (i-) + ნგორ- (ngor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gor : gr- (“to roll, wallow”). See ინგრინენ (ingrinen) for zero grade version.

inh+

ჯოღორეფე ოსთერუ შენი გეთასულეზ ინგორნან

to crawl on the ground, to roll on the floor


კერკელი

head

კერკელი • (ǩerǩeli) (Latin spelling ǩerǩeli)

ǩerǩeli (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *grḳ-al- (“ring, hoop”). Cognate with Georgian რკალი (rḳali).

inh+

ღურნი კერკელი გურტასი ვარკოკიწენ

It doesn't come off when you put a hoop in the hive

აჲშენაბედი კატა ჭუმანიში ბერეფე კერკელი უხენამტუ
ayşenabedi ǩaťa ç̌umanişi berepe ǩerǩeli uxenamťu
Grandma Ayşena used to make simits for the children every morning


გჲაგენ

head

გჲაგენ • (gyagen) (Latin spelling gyagen)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + გ- (g-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gu- (“to get accustomed, train”).

inh+

ბერეჩქუნი ძიგარაზ ქოგჲაგუ. პანდა ჯებიზ გოიმერს.

Our kid got used to cigarettes. He always carries them in his pocket.

bereçkuni żigaraz kogyagu. p̌anda cebiz goimers.


კუკუ

ǩuǩu (romanization)
Atina (romanization)
Chanapeti (romanization)
Batumi (romanization)

Probably Inherited from Proto-Kartvelian *gugul- (“cuckoo”). Whatever the case is Onomatopoeic origin.

კუკუფეში სერსი ვოგნათში მეაგნეპტით ქი ხ’ონაშა ჭკემი მეჩამუში ორა მოხთუ

When we hear the cuckoos, we know it's time to sow the seeds in the field

ǩuǩupeşi sersi vognatşi meagnep̌ťit ki x’onaşa ç̌ǩemi meçamuşi ora moxtu


დადი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *da-did- (“elder sister”).

inh+

დადის არ მითიქ ნუშველაში ჰეჲა დიდო ხვამუმს

When someone helps grandma, (grandma) prays a lot for her/him

dadis ar mitik nuşvelaşi heya dido xvamums

(Arkabi, Batumi) old woman, grandma, granny


დამთირე

head

დამთირე • (damtire) (Latin spelling damtire)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *deda-mtil- (“wife's/husband's mother”). Cognate with Georgian დედამთილი (dedamtili) and Mingrelian დიამთირი (diamtiri).

inh+

დამთირექ ბერეფეზ ნუსა გოწუთხოზინამს დო დულჲაზ ნუტალამს

Mother-in-law sends her daughter-in-law to work in front of the children

damtirek berepez nusa goǯutxozinams do dulyaz nuťalams


დგინ

Inherited from Proto-Kartvelian *deg- : dg- (“to stand”).

inh+

ოხოჲიში ოგინე ნადგინ უშქურიში ნჯა ეხომბუნ

The apple tree (that stands) in front of the house is drying up

oxoyişi ogine nadgin uşkurişi nca exombun


დადული

head

დადული • (daduli) (Latin spelling daduli)

Inherited from Proto-Kartvelian *deda-l- (“female”).

inh+

დადული ოშირიდონი

დადული ქივი

(Sumla, Lome) female (of fish, insects, plants)


დადული

(Artasheni, Sumla) young hen that has not yet started laying eggs


შუმს

Inherited from Proto-Kartvelian *gus₁- : gs₁- (“to weave”).

inh+

პაპულიქ გამაჩამუ შენი ნაშუდორტუნ კალათეფე ხეზ ქოდოსქიდუ

My grandfather's baskets that he weaved for sale were left in his hands

p̌ap̌ulik gamaçamu şeni naşudorťun ǩalatepe xez kodoskidu

to knit (baskets, needlework, wool sweaters, lace, etc.), to weave (carpet)


დუყუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *daq̇w- (“elbow”).

ბაბაჩქიმი გამიტუში ხეში დუყუ ნეკნას გჲაჩუ

My father accidentally hit his elbow on the door on his way out

babaçkimi gamiťuşi xeşi duqu neǩnas gyaçu


ნდრიკუფს

head

ნდრიკუფს • (ndriǩups) (Latin spelling ndriǩups)

ndriǩups (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From ნდრიკ- (ndriǩ-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dr-eḳ- : dr-iḳ- : dr-k- (“to bend, curve; stoop”).


ნდღულუნ

head

ნდღულუნ • (ndğulun) (Latin spelling ndğulun)

From ნდღულ- (ndğul-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dɣl- (“to be liquid, fluid”).

inh+

მთვირიზ მჭიმა გეჩაჲიზ ორდოშე ნდღულუნ

Snow melts early when rain hits the snow


ჰე

ჰე შენი

შენი შენი#Laz

he, she, it
(Vizha) (only before შენი (şeni))


ვალუმს

head

ვალუმს • (valums) (Latin spelling valums)

From ვალ- (val-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *el- (“to sparkle (of lightning)”).

inh+

ჲალიქ ვალუმს

(Churchava, Chenneti) to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


-ინ-

Inherited from Proto-Kartvelian *-en : -in (derivatory affix of causative verbs).

inh+

ჭვ- (ç̌v-, “to hurt”) + -ინ- (-in-) → ჭვინ- (ç̌vin-, “to hurt someone”)

წაპ- (ǯap̌-, “to dribble”) + -ინ- (-in-) → წაპინ- (ǯap̌in-, “to drip”)

მტ- (mť-, “to escape”) + -ინ- (-in-) → მტინ- (mťin-, “to smuggle someone”)

ტკობ- (ťǩob-, “to hide”) + -ინ- (-in-) → ტკობინ- (ťǩobin-, “to hide someone”)

Used to form a causative verb/stem from a noncausative verb/stem