აგურე

agure (romanization)
Vitse (romanization)

From გური (guri, “heart”) + ა- -ე (a- -e), literally “without heart”.

af

ქჲაზიმიქ ნა-ვასენ დულჲა აგურე იქომს
kyazimik na-vasen dulya agure ikoms
Kazım does everything he does reluctantly


შერეპი

head

შერეპი • (şerep̌i)


şerep̌i

შერეპი შერეპი#Laz


ა- -ე

From Pontic Greek α- (a-), from Ancient Greek ἀ- (a-).

ღნოსი (ğnosi, “mind”) → აღნოსე (ağnose, “stupid”)

მეშვენს (meşvens, “to wait”) → ამეშვენე (ameşvene, “sudden”)

გური (guri, “heart”) → აგურე (agure, “involuntarily”)

Circumfixed to nouns or verbs to form adjectives and adverbs meaning 'without (noun affixed)'


შორთი

შორთი • (şorti)

şorti (romanization)
Atina (romanization)

Probably ultimately from Old Georgian შოლტი (šolṭi).

შორთეფე ვიქუმტიტ დო ნჩაი დობდუმტით.

We would make strips on the land and plant tea there.

ნჯონი შორთი შორთი შკორუმტეს.


აღნე

აღანი აღანი#Laz

Vitse-Arkabi,Khopa-Batumi form of აღანი (ağani)


აღნე

აღანი აღანი#Laz

Vitse-Arkabi, Khopa-Batumi form of აღანი (ağani)


ჲენგი

yengi (romanization)
Artasheni (romanization)

ჯუმა-შკიმი ჲენგი არაბა-მუში მოჩინაფაჲ


şorti

შორთი შორთი#Laz


ağne

აღნე აღნე#Laz


ağne

აღნე აღნე#Laz


yengi

ჲენგი ჲენგი#Laz


yengi

ჲენგი ჲენგი#Laz


აღანი

ağani (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)
Chkhala (romanization)

აღანი ნოღამისაზ ხეზ ვიტოხუთ ბელეძძუღი დოლობუნ

The new bride wears fifteen bracelets on her wrist

ağani noğamisaz xez viťoxut beleżżuği dolobun


აჲა

Khopa–Batumi and Chkhala form of ჰამ (ham)


ქი

From Ottoman Turkish كه, from Classical Persian که.

კოჩიქ ოკო გჲარი ჭკომუ ქი აწი იშიბლოქუფს

The man ate so much that he is now burping

ǩoçik oǩo gyari ç̌ǩomu ki aǯi işiblokups


p̌roğoni

პროღონი პროღონი#Laz


აჲინა

ayina (romanization)
Atina (romanization)

İrfan Çağatay Aleksiva suggests that this word is probably related to Greek δεν είναι (den eínai, “it isn't, it doesn't exist”).

cog

ეველის შკუნი ჰანინეფეშა ავრუფალეფე მულუტეს; ჰუს აჲინა ვარ-მულუნ

In the old days, Europeans used to come here; now they never come

evelis şǩuni haninepeşa avrupalepe muluťes; hus ayina var-mulun


აინა

აჲინა აჲინა#Laz


ფაცხა

head

ფაცხა • (paʒxa) (plural ფაცხაფე, Latin spelling paʒxa)

→ Armenian: փացխա (pʻacʻxa) — Hamshen

desc

→ Turkish: paska, pasha, pasḫa, paçğa, paḉḫa, paçḫa (Hemşin)

Borrowed from Abkhaz абыцаҟьа (abəcaqʲʼa).

bor+

დოღანის ვასილითის ჟურ კორეცხალა ფაცხა უღუნ

Doghan has two one-floor, one-room huts in Vasiliti. (Vasiliti, the name of the place given to the highest neighborhood away from the residential area)

doğanis vasilitis jur ǩoreʒxala paʒxa uğun

(dialectal, Atina) Wooden hut for temporary storage of grass on mown areas

ნთხირეფუნას ნა-ფქოსუმტით ჩაჩი ფაცხათე ბზდიმტით

We used to carry the dry leaves that we swept in the hazelnut grove with a basket

ntxirepunas na-pkosumťit çaçi paʒxate bzdimťit

(Vitse–Arkabi) multi spaced basket, leaf basket


ხუჯი

მხუჯი მხუჯი#Laz


მხუჯი

head

მხუჯი • (mxuci) (plural მხუჯეფე, Latin spelling mxuci)

მჭიმა მხუჯიზ ეგომჭიმს


ჰიჩ

ჰიჩი ჰიჩი#Laz


otxo

ოთხო ოთხო#Laz


hiçi

ჰიჩი ჰიჩი#Laz


ჩქარ

According to Aleksiva, from Armenian չկար (čʻkar, “didn't exist, was not”), from կամ (kam).

bor

ბიჭი-ჩქიმი, არაბა-ჩქიმი ოხმარინუ შენი დიდო იხვეწენ, ჩქვა მა ჩქარ იზინი ვარ-მეფჩამ

My son begs a lot to use my car, but I never let him

biç̌i-çkimi, araba-çkimi oxmarinu şeni dido ixveǯen, çkva ma çkar izini var-mepçam


çkar

ჩქარ ჩქარ#Laz


ჰიჩი

hiçi (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)

From Ottoman Turkish هیچ (hiç), ultimately from Persian هیچ (hič).

ნა-მალიმბეტუ ბოზომოთას ჩხორონერი ჶორი ჩაღეტი დევუნჭარი დო ჰიჩი ნენა ვარ-მომჩუ

I wrote a letter to the girl that I love for the ninth time and she never responded

na-malimbeťu bozomotas çxoroneri fori çağeťi devunç̌ari do hiçi nena var-momçu


ჩქართე

head

ჩქართე • (çkarte) (Latin spelling çkarte)

ჩქარ ჩქარ#Laz


çkarte

ჩქართე ჩქართე#Laz


შკუ

ჩქუნ ჩქუნ#Laz


ჩქუ

ჩქუნ ჩქუნ#Laz


çkun

ჩქუნ ჩქუნ#Laz


çkin

ჩქინ ჩქინ#Laz


ჩქინ

ჩქუნ ჩქუნ#Laz


სიჶტერი

სიჶტერი • (sifťeri) (Latin spelling sifťeri)

სიჶთერი სიჶთერი#Laz


sirafi

სირაჶი სირაჶი#Laz


სირაჶი

სირაჶი • (sirafi) (Latin spelling sirafi)

სკურაჶი სკურაჶი#Laz


მკულე

→ Mingrelian: კულე (ḳule) — Abzhua

From Proto-Georgian-Zan *m-ḳl-e- (“deprived, lacking, short”), from Proto-Kartvelian *ḳel- : *ḳl- (“to lack”).


მბული

→ Turkish: buli, bülü

From Proto-Georgian-Zan *bal- (“sweet cherry”), see there for more.

inh

ჰანწო მბულიზ ჰეშშო ჩანს ქი ტოტეფეზ ქონძოლ ქონძოლი გჲობუნ

This year, cherry trees have such fruit that they hang on the branches in bunches

hanǯo mbuliz heşşo çans ki ťoťepez konżol konżoli gyobun

გჲაი ვარ-იფხორნა-თი მბული ოჭკომი

If you're not eating, at least eat cherries

sweet cherry, wild cherry (Prunus avium) (tree and fruit)


ბული

მბული მბული#Laz

Khopa–Batumi and Arkabi form of მბული (mbuli)


ტრაღუდი

head

ტრაღუდი • (ťrağudi) (Latin spelling ťrağudi)

ტრაღოდა ტრაღოდა#Laz


ტრაღოდუ

ტრაღოდუ • (ťrağodu) (Latin spelling ťrağodu)

ტრაღოდა ტრაღოდა#Laz


ტრაღუდა

ტრაღუდა • (ťrağuda) (Latin spelling ťrağuda)

ტრაღოდა ტრაღოდა#Laz


ğnosi

ღნოსი ღნოსი#Laz


ოხორჯა

ოხორჯა • (oxorca) (Latin spelling oxorca)

Usually explained as ოხორი (oxori, “house”) + ჯა (ca, “tree”), literally “tree of house” but It's consired as a folk etymology by Arnold Chikobava. Instead he derives it from Laz ოხორი (oxori, “house”) and Georgian რძალი (rʒali, “bride”). He supports his theory with plural of ოხორჯა (oxorca) is ოხორჯალეფე (oxorcalepe) rather than *ოხორჯაფე (*oxorcape). also having -ძ- (-ż-) explains the dialectal variations of the word. Chikobava also substantiates his thesis with other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხრასქირი (oxraskiri), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura). Note that Georgian რძალი (rʒali, “bride”) is not used in Laz.

af

მესქურინერი ოჯაღი უმჩანე არ ოხორჯაქ ქოგამოგზამს

An ingenious and resourceful woman rekindles an extinct family

meskurineri ocaği umçane ar oxorcak kogamogzams

ოხორჯა-ჩქიმი აწი ვა-რენ


ოხრასქირი

head

ოხრასქირი • (oxraskiri) (Latin spelling oxraskiri)

From ოხორი (oxori, “house”) + სქირი (skiri, “son”), literally “son of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status", compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ნუსაქ ოხრასქირი-მუში მალთეში ბოზოს ნუმსქვანამს

The bride suits her brother-in-law to the girl next door

nusak oxraskiri-muşi malteşi bozos numskvanams


ოხრასურე

head

ოხრასურე • (oxrasure) (Latin spelling oxrasure)

From ოხორი (oxori, “house”) + ოსური (osuri, “daughter”), literally “daughter of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასქირი (oxraskiri) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ოხრასურე-შკიმი ოხორზა-შკიმიშე მსკვა ონ

My sister-in-law is more beautiful than my wife


მორო

Akin to Georgian მარა (mara), Mingrelian მორო (moro), Svan მარ (mar).

მთუთიქ თქუ-ქი: "სი ვარ გიჩქინშია, მორო მუკ ჭკომუჲა?"

The bear said, "If you don't know, then who ate?"

mtutik tku-ki: "si var giçkinşia, moro muǩ ç̌ǩomuya?"

Used for attention, threat, amazement and question


თითხუ

ნუსა-ჩქუნიქ თითხუ ნა-დოსქიდუ ლაზუტეფეში არაზ მთელლი ლუ გოშორგამს

Our bride is always planting cabbage among the sparse corn

nusa-çkunik titxu na-doskidu lazuťepeşi araz mtelli lu goşorgams


ჩორბა

From Ottoman Turkish چوربا (çorba), from Persian شوربا (šurbâ).

გჲარი ოჭკომუშე დიდოთენ იფთი ჩორბაში ოშუმუთენ გეიჭქენ

gyari oç̌ǩomuşe didoten ipti çorbaşi oşumuten geiç̌ken


ტოროჯი

head

ტოროჯი • (ťoroci) (Latin spelling ťoroci)

ტოროჯიქ ნჯაში დუდიზ ჲუვა ვუ-დორენ

A pigeon made a nest at the top of the tree


ბუტკუჯი

ბუტკუჯი • (buťǩuci) (Latin spelling buťǩuci)

From Proto-Georgian-Zan *buṭḳ-ar- (“bee”), from *buṭḳ(a)- (“leaf”).

კარვანიზ თოფური უმცქამტაში “ბუტკუჯი იგზალაზ” ჲა დო კომა ნუფურინამან

While taking honey from the comb, they spray smoke so that the bee goes away

ǩarvaniz topuri umʒkamťaşi “buťǩuci igzalaz” ya do ǩoma nupurinaman


ბობონჭვა

ბობონჭვა • (bobonç̌va) (Latin spelling bobonç̌va)

bobonç̌va (romanization)
Arkabi (romanization)

From Proto-Georgian-Zan *oboba- (“spider”).

ფიცარის თუდე მთელლი ბობონჭვა მეშობღუნ


ფარფალი

ფარფალი • (parpali) (Latin spelling parpali)

Possibly from Proto-Kartvelian *ṗerṗer-.

ლიმსაზ ნა-ნიკიდენ ფარფალეფე ჰექო ნოხროცქუნან

The butterflies caught in the spider web die by sticking there

limsaz na-niǩiden parpalepe heko noxroʒkunan


ბუზულა

ბუზულა • (buzula) (Latin spelling buzula)

buzula (romanization)
Chkhala (romanization)

ბეეში ჟინ ბუზულა გვობუზულაფს


მჭაჯი

მჭაჯი • (mç̌aci) (Latin spelling mç̌aci)

From Proto-Kartvelian *mc̣₁er-. Cognate with Georgian მწერი (mc̣eri, “insect”), Mingrelian ჭანჯი (č̣anǯi, “fly”) and Svan მე̄რ (mēr, “fly”).

ფუჯიზ კუჩხეზ დდთ გობუფურინი დო მჭაჯი ნოხედაში ჰექ ნოხროცქუნ

I sprayed DDT on the cow's foot, and the fly dies as soon as it lands

puciz ǩuçxez ddt gobupurini do mç̌aci noxedaşi hek noxroʒkun


ბოჯეღი

ბოჯეღი • (boceği) (Latin spelling boceği)

boceği (romanization)
Khopa (romanization)

ბოჯეღეფე იმჩინოჯენ


დუმჭკუ

დუმჭკუ • (dumç̌ǩu) (Latin spelling dumç̌ǩu)

From Proto-Georgian-Zan *ǯinč̣wel- (“ant”).

ბერეში ქორბაზ დუმჭკუ ბუზალამს

An ant is crawling in the child's stomach


კარკალამტახუ

კარკალამტახუ • (ǩarǩalamťaxu) (Latin spelling ǩarǩalamťaxu)


ბრესთი

ბრესთი • (bresti) (Latin spelling bresti)

gray:

ash-colored:

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


არანძა

არანძა • (aranża) (Latin spelling Aranża)

aranża (romanization)
Aranża (romanization)


ლეტაშფერი

ლეტაშფერი • (leťaşperi) (Latin spelling leťaşperi)

From ლეტა (leťa, “earth, ground, mud”) + -შ (-ş, genitive case marker) + ფერი (peri, “color”), literally “color of ground”.

compound

brown:


სკითა

yellow:


ჯღატა

Probably from the verb root ჩხატ- (çxať-, “to shine”).


არანძი

head

არანძი • (aranżi) (Latin spelling aranżi)

aranżi (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from an alternative form of Pontic Greek νεράντζιν (nerántzin).

Citrus × aurantium
Citrus × aurantium#Translingual

bitter orange, Seville orange (Citrus × aurantium) (fruit and tree)


ჩქვა

çkva (romanization)
Chanapeti (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *s₁xwa- (“one; other”). Cognate with Georgian სხვა (sxva), Mingrelian შხვა (šxva) and Svan ეშხუ (ešxu).

inh+

ჩქვა, არ კოჩიზ მოთნაღერ დო დულჲამუში დოაზ

Man, stop distracting the man and let him do his job!

çkva, ar ǩoçiz motnağer do dulyamuşi doaz


ფოტუკალი

head

ფოტუკალი • (poťuǩali) (Latin spelling poťuǩali)

poťuǩali (romanization)
Arkabi (romanization)

From Ottoman Turkish پورتقال (portokal, “orange”).

bor

მთუგიქ ფოტუკალი გოხორუმს დო მეშიფხორს

The mouse gnaws around the orange and eats the inside

Citrus sinensis
Citrus sinensis#Translingual

orange (Citrus sinensis) (fruit and tree)


ინგილთერე

head

ინგილთერე • (ingiltere) (Latin spelling İngiltere)

ingiltere (romanization)
İngiltere (romanization)

From Ottoman Turkish انكلتره (ingiltere), from French Angleterre.

ინგილთერე დო ალამანიში ოშკენდას ნაკუ ვერწი ონ?

How many kilometers are between England and Germany?

ingiltere do alamanişi oşǩendas naǩu verǯi on?


ჶრანსა

ჶრანსა • (fransa) (Latin spelling Fransa)

fransa (romanization)
Fransa (romanization)

ჶრანსა დო ჰოლლანდაში ოშკენდას ნაკუ ვერწი ონ?

How many kilometers are between France and Netherlands?

fransa do hollandaşi oşǩendas naǩu verǯi on?


გერმა

desc

from Laz <i class="Geor mention" lang="lzz">გერმაკოჩი</i> (germaǩoçi)

→ Mingrelian: გერმაკოჩი (germaḳoči) (from Laz გერმაკოჩი (germaǩoçi)) — Abzhua

According to Aleksiva from *გირმა < *დირმა < *დრიმა (*girma < *dirma < *drima), from Ancient Greek δρυμά (drumá), neutral collective to δρυμός (drumós, “forest”).

მაღალა გერმაფეშენ გელამთე გამიწკედაში ზუღა იძირენ

Looking downhill from high mountains, the sea is visible

mağala germapeşen gelamte gamiǯǩedaşi zuğa iżiren

გერმაკოჩი

a mythological figure who lives in the forests, whose whole body is covered with hair, and who imitates everything that man does, a kind of forest man


ჰოლლანდა

head

ჰოლლანდა • (hollanda) (Latin spelling Hollanda)

hollanda (romanization)
Hollanda (romanization)

From Turkish Hollanda, ultimately from Old Dutch holt lant (“wood land”).


ავროფა

ავროფა • (avropa) (Latin spelling avropa)

From Ottoman Turkish آوروپا (Avrupa), from Ancient Greek Εὐρώπη (Eurṓpē).


ალამანჲა

ალამანჲა • (alamanya) (Latin spelling Alamanya)

alamanya (romanization)
Alamanya (romanization)

ნოღამე-ჩქიმიქ ჟურ წანაზ ალამანჲაზ იჩალიშუ დო ჰეშოთე ოხორი პკოდით

My husband worked in Germany for two years, and that's how we built a house

noğame-çkimik jur ǯanaz alamanyaz içalişu do heşote oxori p̌ǩodit


რუსჲა

rusya (romanization)
Rusya (romanization)

ქიმი-თი რუსიჲე ულვან


უკრანიმსვა

უკრანიმსვა • (uǩranimsva) (Latin spelling Uǩrani)

uǩranimsva (romanization)
Uǩrani (romanization)

From უკრანი (uǩrani, “Ukrainian”) + -მსვა (-msva, “-land”), literally “land of Ukrainians”.

suf

უკრანიმსვა რუსეფე ქეჭოფეჲ


-მსვა

-msva (romanization)
Artasheni (romanization)

ერმენი (ermeni, “Armenian”) + -მსვა (-msva) → ერმენიმსვა (ermenimsva, “Armenia”)

გურჯი (gurci, “Georgian”) + -მსვა (-msva) → გურჯიმსვა (gurcimsva, “Georgia”)

თურკი (turǩi, “Turk”) + -მსვა (-msva) → თურკიმსვა (turǩimsva, “Turkey”)

ჲონანი (yonani, “Greek”) + -მსვა (-msva) → ჲონანიმსვა (yonanimsva, “Greece”)

Added to nationalities in order to form names of countries: -land


-ათი

From Proto-Georgian-Zan *-et. Doublet of -ეთი (-eti), which is from Old Georgian -ეთი (-eti).

პაპილი (p̌ap̌ili, “Pope”) + -ათი (-ati) → პაპილათი (p̌ap̌ilati, “Arılı, Arhavi”, literally “Land of Pope”)

ფერონი (peroni, “with colour”) + -ათი (-ati) → ფერონითი (peroniti, “Çamlıköy, Hopa”, literally “Land with colours”)

კვარია (ǩvaria, “crow”) + -ათი (-ati) → კვარიათი (ǩvariati, “Kvariati”, literally “Land of crows”)

Added to nouns or adjectives in order to form names of places


ფელერგივათი

head

ფელერგივათი • (pelergivati) (Latin spelling Pelergivati)

pelergivati (romanization)
Pelergivati (romanization)

desc

→ Ottoman Turkish: پیلرگوات (Pilargivat)

From Byzantine Greek Φιλάγρης (Philágrēs, a male given name) + -ივა (-iva, surname-forming suffix) + -ათი (-ati, toponym-forming suffix). The dynasty name is recorded in a 15th century Ottoman register as Ottoman Turkish [script needed] (Filāġriva).

cog

Akkaya (a village in Ardeşen district, Rize, Turkey).


-წა

-ǯa (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)

Suffix used to form diminutive nouns from proper nouns


-შ

Compare Georgian -ის (-is), Mingrelian -იშ (-iš) and Svan -იშ (-iš)


-თენ

Compare Georgian -ით (-it), Mingrelian -ით (-it) and Svan -შუ̂ (-šû).


-ეფე

Compare Georgian -ები (-ebi) and Mingrelian -ეფი (-epi).


ალლაჲისე

head

ალლაჲისე • (allayise) (Latin spelling Allayise)

allayise (romanization)
Allayise (romanization)
Arkabi (romanization)

From dialectal Turkish allayise, allahise.

ალლაჲისე აჲდინი ოში ქილოშენ ჶაზლა რენ

For God's sake, Aydini is more than a hundred kilos


ლაზონა

ლაზონა • (lazona) (Latin spelling Lazona)

lazona (romanization)
Lazona (romanization)

→ English: Lazona

A new term proposed in 1980's from ლაზი (lazi, “Laz”) + -ონა (-ona, “-field”).

suf

მა ლაზონაზ ნა-რენ მსქვა ჯოღრაჶჲაფე ოჭარუთე ირიზ ბოჩინაფამ

I write and introduce the beautiful geography of Lazona to everyone.

ma lazonaz na-ren mskva coğrafyape oç̌arute iriz boçinapam

A historical and cultural region of the southwestern Caucasus and northeastern Anatolia along the Black Sea coastline, traditionally inhabited by the Laz people, also called Lazistan.


მბურა

gray:


-ონა

მსხული (msxuli, “pear”) + -ონა (-ona) → მსხულონა (msxulona, “pear field”)

ჭორჭი (ç̌orç̌i, “mud”) + -ონა (-ona) → ჭორჭონა (ç̌orç̌ona, “swamp”)

Added to inanimate nouns in order to form typonyms which that inanimate noun are plentiful

ლაზი (lazi, “Laz”) + -ონა (-ona) → ლაზონა (lazona, “Lazona”)

ქორთო (korto, “Georgian”) + -ონა (-ona) → ქორთოლონა (kortolona, “Georgia”)

(neologism) Added to animate nouns in order to form typonyms


ონა

From Proto-Georgian-Zan *q̇an-. Cognate with Georgian ყანა (q̇ana) and Mingrelian ჸონა (ʾona).

ონა ხაჩქუმსნა-თი ნიში შენი ხაჩქუმს

Even if he's digging a field, he's digging for himself


ღანჭკუჲ

head

ღანჭკუჲ • (ğanç̌ǩuy) (Latin spelling ğanç̌ǩuy)

ğanç̌ǩuy (romanization)
Artasheni (romanization)

სუფაფე დოღანჭკა-ი, სუფარა დიჲენ

When you scrawl the paper, it becomes a book


ღარუმს

ღარუმს • (ğarums) (Latin spelling ğarums)

from Proto-Kartvelian *ɣer- ~ *ɣir- (“to stretch; to raise one's hand”). Compare Old Georgian აღერება (aɣereba).

“კალემითე ქარტალი ბღარა” ჲა-ში დიდო გჲაჯინუ დო ღრიცქუ

When she said, "Let me scrawl on the paper with a pen," she pressed it a lot and drew deeply

“ǩalemite karťali bğara” ya-şi dido gyacinu do ğriʒku

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) to scrawl


გჲურჯი

გჲურჯი • (gyurci) (Latin spelling Gyurci)

gyurci (romanization)
Gyurci (romanization)

From Turkish Gürcü, from Persian گرجی (gorji).

ნოღაშე გჲურჯეფე მოხთეს

An ethnic group native to the South Caucasus: Georgian


ťapuli

ტაფული ტაფული#Laz


ტაფული

ტაფული • (ťapuli) (Latin spelling ťapuli)

Akin to Armenian թափուլ (tʻapʻul). See it for more.


არტაშენი

არტაშენი • (arťaşeni) (Latin spelling Arťaşeni)

arťaşeni (romanization)
Arťaşeni (romanization)

/ɑɾtʼɑˈʃɛni/


ათინა

atina (romanization)
Atina (romanization)

Named after the Greek goddess Ancient Greek Ᾰ̓θήνη (Athḗnē).


ვიჟა

→ Armenian: Վիժա (Viža)

From Laz *ვი(ნ)ჟა (*vi(n)ja, “mineral (salty) water”), ultimately from Proto-Georgian-Zan *weʒ₁-.

m+

In Çamlıhemşin, Rize district, areas where Hemshin people are in the majority


ვიწე

According to Özhan Öztürk from Thracian vis (“town”).


ჭანდა

head

ჭანდა • (ç̌anda) (Latin spelling ç̌anda)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁en- (“to summon, invite”). Compare Old Georgian წანა (c̣ana, “feast, banquest”) and Mingrelian ჭანაფა (č̣anapa, “to call, appeal”).

cog

(dialectal, Vitse–Arkabi) Entertainment that usually held at the bride's home the night before the wedding while applying henna on the bride's fingers


ჶორკა

→ Georgian: ფორკა (porḳa) — Adjara

desc

→ Turkish: (Rize, Artvin) forka, (Hemşin) foga

Unknown. Has been compared to Laz ფორჩა (porça).

unk

Unknown

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk ჶოტა (foťa), dressed in a flowered calico forka, and wearing shoes.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz


Arťaşenuri

არტაშენური არტაშენური#Laz

Latin spelling of არტაშენური (arťaşenuri)


ზაბუნლუღი

head

ზაბუნლუღი • (zabunluği) (Latin spelling zabunluği)

zabunluği (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ლუღი (-luği, “-ness”).

suf

ანჩელეში ფუჯიზ მუთუ-თი ვარ-ნანთვალუ ედო ჰემ ზაბუნლუღითენ ხროცქუნ
ançeleşi puciz mutu-ti var-nantvalu edo hem zabunluğiten xroʒkun
Nothing helped Ançele's cow, and it is dying from that disease


-ლუღი

ასქერი (askeri, “soldier”) + -ლუღი (-luği) → ასქერლუღი (askerluği, “military service”)

ხაჯი (xaci, “hajji”) + -ლუღი (-luği) → ხაჯილუღი (xaciluği, “pilgrimage”)

კოლაჲი (ǩolayi, “easy”) + -ლუღი (-luği) → კოლაჲილუღი (ǩolayiluği, “easiness”)

მუანატი (muanaťi, “lazy”) + -ლუღი (-luği) → მუანატილუღი (muanaťiluği, “laziness”)

Used to form a noun from an adjective or noun; especially, to form the noun referring to the state, property, or quality of conforming to the adjective's description: -hood, -ism, -ery, -ness


ზაბუნობა

head

ზაბუნობა • (zabunoba) (Latin spelling zabunoba)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ობა (-oba, “-ness”).

suf

ელემიტა დო კოკიწა სთერი ზაბუნობაფე არ ბერეშენ მაჟურა ბერეფეზ დიდო კოლაჲ ნაკნენ

Diseases such as measles and pertussis are very easily transmitted from one child to another

elemiťa do ǩoǩiǯa steri zabunobape ar bereşen majura berepez dido ǩolay naǩnen


ზაბუნი

head

ზაბუნი • (zabuni) (Latin spelling zabuni)

From Persian زبون (zabun, “humbled, vanquished, weak, helpless, abject”).

der

ზაბუნიშ ოხორიზ ოზაბუნლუღი ა ფიჩორაზ იღოდინენ

In the patient's home, the disease is transmitted in a short time

zabuniş oxoriz ozabunluği a piçoraz iğodinen


იზაბუნენ

head

იზაბუნენ • (izabunen) (Latin spelling izabunen)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”), ultimately from Persian زبون (zabun).

ნანა-შკიმი იზაბუნუსი არ წულუ მჟორა ჯეჩასი ანჩხვაფენ

When my mother gets sick, she gets hot with even a little sun

nana-şǩimi izabunusi ar ǯulu mjora ceçasi ançxvapen


ოზაბუნუ

ოზაბუნუ • (ozabunu) (Latin spelling ozabunu)

ozabunu (romanization)
Vizha (romanization)

ალი ოზაბუნუთე ჭიბრეფე გვახუ


ბაღულჲა

ბაღულჲა • (bağulya) (Latin spelling bağulya)

bağulya (romanization)
Chanapeti (romanization)

From Proto-Georgian-Zan *beɣ-ur- (“sparrow”), cognate with Mingrelian ბაღჷრე (baɣəre).


ისა

der

Arabic عِيسَى (ʕīsā)

ისა ფეღამბერიშ სურეთი (მეჲრემ), მერჲემ ნანაშ სურეთი დო პაპაშ დოლოქუნუფე დო ბაირაღი დო დაჩხირი გებღუში დო ბუღურუშ ოჭუში ტაქიმი ქამოშავიღით სანდუღიშენ
isa peğamberiş sureti (meyrem), meryem nanaş sureti do p̌ap̌aş dolokunupe do bairaği do daçxiri gebğuşi do buğuruş oç̌uşi ťakimi kamoşaviğit sanduğişen

1917, Abdullah efendi Aşık Hasanoğlu (a native of Azlagha born ca. 1872), Stories recorded by I. Q̇ipšiʒe in Lazistan

We took out the image of Jesus Christ, the image of Mother Mary (Mother of God), the priest's clothes, flag, incense, and the tool for burning the wick from the chest


მორდერითუთა

head

მორდერითუთა • (morderituta) (Latin spelling morderituta)

morderituta (romanization)
Jigetore (romanization)

/mɔɾdɛɾiˈtʰutʰɑ/

მორ‧დე‧რი‧თუ‧თა

From მორდერი (morderi, “big”) + თუთა (tuta, “month”), literally “big month”.


მორდერი

head

მორდერი • (morderi) (Latin spelling morderi)

ჯუმა-ჩქიმიზ ოხოჲიში ოგინე ნა-უდგინ ნთხირეფე ჩქიმეფეშენ დაჰა მორდერი რენან

The hazelnuts standing in front of my brother's house are bigger than mine

cuma-çkimiz oxoyişi ogine na-udgin ntxirepe çkimepeşen daha morderi renan

მოირდენ მოირდენ#Laz

present participle of მოირდენ (moirden), past participle of მოირდენ (moirden)

(dialectal, Artasheni, Vitse, Lome) not fully grown, close to large, sizeable


წანა

Akin to Adjaran Georgian წენ-ებ-ი (c̣en-eb-i, “years”) and Mingrelian წანა (c̣ana, “year”).

აღანი წანა მთელლი კიჲანა დო კოჩინობა შენი ჯუმალობაში დო დალობაში არ წანა ივას

May the new year be a year of brotherhood and sisterhood for the whole world and humanity

ağani ǯana mtelli ǩiyana do ǩoçinoba şeni cumalobaşi do dalobaşi ar ǯana ivas

სუმენეჩი-დო-ხუთ წანაშე ნა-მოხთუ ნანა-ჩქიმი არ კაჲი ნდღა ძიჲამერი ვა-რენ

My mother, who is sixty-five years old, has not seen a good day

sumeneçi-do-xut ǯanaşe na-moxtu nana-çkimi ar ǩayi ndğa żiyameri va-ren


წანაღანი

წანაღანი • (ǯanağani) (Latin spelling Ǯanağani)

ǯanağani (romanization)
Ǯanağani (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Lome (romanization)

/t͡sʼɑnɑˈɣɑni/

From წანა (ǯana, “year”) + აღანი (ağani, “new”), literally “new year”.

af

სი-თი წანაღანი ხილა დო კაჲობაფეთე თო გოლოგიხტაჲ

May your new year be filled with abundance and happiness too

si-ti ǯanağani xila do ǩayobapete to gologixťay


ქიანა

According to Aleksiva was borrowed from Mingrelian ქიჸანა (kiʾana, “country”), but when borrowed, its meaning was accepted as "world", not "country". It is an obvious transmission error. The word ქიანა (kiana) is not found in written texts before Guram Kartozia's 1993 book Laz Texts II. It is not found in Kutelia's fairy tale book (Lazuri P̆araitepe 1982), or in Sergi Jğent̆i's texts (Ç̆anuri T̆ekst̆ebi, 1938). It is also absent in Chitashi's texts. The word ქიანა (kiana) is not found in Marr, Ačaṙyan, Rosen, or Kartozia's first text book of 1974, in Chikobava's texts, Dumézil, or Qipşidze. The person who introduced the word to Laz is probably Hasan Helimishi. Ç̆andaş Gverdi (1949) uses the expression ქიანაშ დიდი კაბღა (kianaş didi ǩabğa, “the great world war”) in his play. Likewise "სულტანი მტელ ქიანას ("sulťani mťel kianas, “the sultan of all the world”) in his lines confirms that ქიანა (kiana) is used in the sense of the world. The word ქიანა (kiana) was known and spread among the Laz intelligentsia along with the poems of Helimishi. Tandilava also suggests borrowing from Mingrelian.

(Vitse) the place in a village where people gather and chat


დიმონი

head

დიმონი • (dimoni) (Latin spelling dimoni)

Ultimately from Venetian timón (“helm, rudder”), from Late Latin tīmōnem, from Latin tēmōnem. Cognate with Turkish dümen.

დიმონი ქოდიქაჩუ დო ქომეხთუ ე შეერიშა


პოტრა

პოტრა • (p̌oťra) (Latin spelling p̌oťra)

/ˈpʼɔtʼ(ɹ)ɑ/

From Pontic Greek πόρτα (pórta), ultimately from Latin porta.

ფუჯი მოხტეენ დო პოტრაში ქენარის ილადგინ

The cow has arrived and is standing near the fence gate

puci moxťeen do p̌oťraşi kenaris iladgin


ჶურნი

From Pontic Greek φουρνί (fourní), φουρνίν (fournín), ultimately from Latin furnus. Doublet of ჶურუნი (furuni).

ხჩინიქ ჶურნიშა არ კიცი ქომუღუ


ჶოგა

ჶორკა ჶორკა#Laz

Atina and Artasheni form of ჶორკა (forǩa)


ჶურუნი

ჶურუნი • (furuni) (Latin spelling furuni)

From Ottoman Turkish فرون (furun), ultimately from Latin furnus. Doublet of ჶურნი (furni).

მჭკუდი მუგვალა ტეფსითე ჶურუნიზ მეშადგი

Put the bread in the oven on the round tray


porça

ფორჩა ფორჩა#Laz


ფორჩა

ფორჩა • (porça) (plural ფორჩაფე, Latin spelling porça)

/ˈpʰɔ(ɹ)t͡ʃɑ/

Akin to Mingrelian ფორჩა (porča), ხეფორჩა (xeporča).

ქჩე ფორჩათენ ნაპირიშა იდაჲიზ მუ-თუ ტასენ დოლაქთენ

When you go to the workplace with a white shirt, it stains no matter what

kçe porçaten nap̌irişa idayiz mu-tu ťasen dolakten


ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth


კოდაგრესტა

კოდაგრესტა • (ǩodagresťa) (Latin spelling ǩodagresťa)

ǩodagresťa (romanization)
Vizha (romanization)

/kʼɔdɑˈɡɾɛstʼɑ/

კო‧და‧გრეს‧ტა

From კოდა (ǩoda, “wall”) + გრესტა (gresťa, “stone for baking bread”).

af

ნოღა კოდაგრესტათე ჯარი ჭუმან

In town, they bake the bread in the oven


მკორიდა

head

მკორიდა • (mǩorida) (Latin spelling mǩorida)

/m̥kʼɔˈɾidɑ/

From Pontic Greek *κὀριδα (*kὀrida), a by-form of κορίδιν (korídin).

მკორიდაფე ოხროცქინუ შენი ნჭამი ნუფურინარე

mǩoridape oxroʒkinu şeni nç̌ami nupurinare


ღურუნ

ამ ორაზ ჯუმალობა დოღუუ


ოღურინამს

ოღურინამს • (oğurinams) (Latin spelling oğurinams)

From ო- (o-, “version marker”) + ღურ- (ğur-, “to die”) + -ინ- (-in-, “interfix that creates transitive verbs from intransitive verbs”) + -ამ (-am, “imperfective aspect”) + -ს (-s, “third person singular present tense marker”).

af

ჰემუზ მთუგიში ნჭამი მეფჩარე დო ბოღუინარე

hemuz mtugişi nç̌ami mepçare do boğuinare

(used for humans only) to kill, to murder


ი-

1st and 2nd person version of the version marker უ-


წიპილი

head

წიპილი • (ǯip̌ili) (Latin spelling ǯip̌ili)

Probably related to წიპი (ǯip̌i, “alevin, young fish”). Akin to Georgian წიპწიპა (c̣iṗc̣iṗa), Imeretian and Rachan Georgian წიპია (c̣iṗia, “turkey's chick”) and Mingrelian წიპა (c̣iṗa, “small”).

cog

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


ბაქლავა

head

ბაქლავა • (baklava) (Latin spelling baklava)

ალი ნადგენ დო არ ტეფსი ბაქლავა ა ფიჩვაზ იმხოზ

ali nadgen do ar ťepsi baklava a piçvaz imxoz


უ-

Inherited from Proto-Kartvelian *u-. Cognate with Georgian უ- (u-), Mingrelian უ- (u-), Svan ო- (o-).

უ- (u-) + ბონ- (bon-, “to wash”) → უბონამს (ubonams, “he washes another person”)

action taken for the benefit of determined other person(s), action taken for the damage of determined other person(s), action taken instead of determined other person, action taken for an object belonging to determined other person


კავე

From Ottoman Turkish قهوه (kahve), from Arabic قَهْوَة (qahwa).

მურადიქ კავეზ არ-ჟურ საატიზ არქადაშეფე-მუში კალა ოხოქთუნ

Muradi is having fun with his friends for an hour or two at the cafe

muradik ǩavez ar-jur saaťiz arkadaşepe-muşi ǩala oxoktun


ჩაჲი

ზელიხაზ ნაკო ჶარა რენ ჩაჲიზ მოდვალუ გუნდუნუნ

zelixaz naǩo fara ren çayiz modvalu gundunun


ფემბელი

ფემბელი • (pembeli) (Latin spelling pembeli)

From Ottoman Turkish پنبه (pembe, “pink”), from Persian پنبه (panbe, “cotton”).

pink:


კიტიპიროზი

კიტიპიროზი • (ǩiťip̌irozi) (Latin spelling ǩiťip̌irozi)

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ოკო კიტიპიროზი კოჩი რენ ქი მითის წკარი ბილე ვარ-მეჩაფს

He is such a stingy man that he does not even give water to anyone

oǩo ǩiťip̌irozi ǩoçi ren ki mitis ǯǩari bile var-meçaps


ააბისთანი

ააბისთანი • (aabistani) (Latin spelling Aabistani)

aabistani (romanization)
Aabistani (romanization)

არაბისთანი არაბისთანი#Laz

Alternative form of არაბისთანი (arabistani)


Aabistani

ააბისთანი ააბისთანი#Laz


აბაზა

აბაზა • (abaza) (Plural აბაზაფე, Latin spelling Abaza)

abaza (romanization)
Abaza (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Batumi (romanization)

აბაზაფე სო ხენან, ფეჲა?
abazape so xenan, peya?
I wonder where the Abaza/Abkhazians live?


აბარენ

აბარენ • (abaren) (Latin spelling abaren)

From ა- (a-, “potential mood marker”) + ბარ- (bar-, “to inflate”) + -ენ (-en, “suprapersonal present tense marker”).

af

ქჲამილიქ ინი წკაჲი შვაში ხურხი აბარენ

When Kyamili drinks cold water, his throat swells


abaren

აბარენ აბარენ#Laz


აბაენ

აბარენ აბარენ#Laz


abaen

აბაენ აბაენ#Laz


აბჯაკატუ

head

აბჯაკატუ • (abcaǩaťu) (Latin spelling abcaǩaťu)

abcaǩaťu (romanization)
Vizha (romanization)

/ɑbd͡ʒɑˈkʼɑtʼu/

From აბჯა (abca, “river”) + კატუ (ǩaťu, “cat”), literally “river cat”.

af

აბჯაკატუ რუბაფე ჩხომი ოჭოფუ შენი იქთენ


აბდეზი

head

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს
xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums
Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


abdesi

აბდესი აბდესი#Laz


აბდეზხანა

აბდეზხანა • (abdezxana) (Latin spelling abdezxana)

abdezxana (romanization)
Chanapeti (romanization)

აბ‧დეზ‧ხა‧ნა

From Ottoman Turkish آبدستخانه (abdesthane).

(Islam) room or separate building near a mosque or prayer room for performing abdest


აბდესი

აბდესი • (abdesi) (Latin spelling abdesi)

აბდეზი აბდეზი#Laz


აბდეცხანა

აბდეცხანა • (abdeʒxana) (Latin spelling abdeʒxana)

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Lome form of აბდეზხანა (abdezxana)


abdezxana

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეზხანა (abdezxana)


abdeʒxana

აბდეცხანა აბდეცხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეცხანა (abdeʒxana)


ნუკუ

From Proto-Georgian-Zan *niḳel- (“snout”). Cognate with Old Georgian ნიკელი (niḳeli, “snout, lip”) and Mingrelian ნიკუ (niḳu), ნუკუ (nuḳu), ნჷკჷ (nəḳə, “chin”).

cog

ნუკუზ მუ მოლიდვი?

ქემალის ნუკუ ანჩამინენ


nunǩu

ნუნკუ ნუნკუ#Laz


p̌ici

პიჯი პიჯი#Laz


ნუნკუ

ნუკუ ნუკუ#Laz

Khopa–Batumi and Chkhala form of ნუკუ (nuǩu)


nuǩu

ნუკუ ნუკუ#Laz


პიჟი

პიჯი პიჯი#Laz


p̌iji

პიჟი პიჟი#Laz


ყალი

Khopa–Batumi and Chkhala form of ალი (ali)


mxuji

მხუჟი მხუჟი#Laz


congsi

ჯონგსი ჯონგსი#Laz


გჲონქსი

head

გჲონქსი • (gyonksi) (Latin spelling gyonksi)

gyonksi (romanization)
Arkabi (romanization)

From Ottoman Turkish گوگس (göks, göğüs).


მხუჟი

მხუჯი მხუჯი#Laz


მხუჯეფე

მხუჯეფე • (mxucepe) (Latin spelling mxucepe)


mxucepe

მხუჯეფე მხუჯეფე#Laz


gyonksi

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


ჯონგსი

ჯონგსი • (congsi) (Latin spelling congsi)

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


mxuci

მხუჯი მხუჯი#Laz


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს
xasanik uba-muşis ç̌aǩi meşǩidums
Hasan puts the pocketknife in his bosom


ubape

უბაფე უბაფე#Laz


გურპიჯი

head

გურპიჯი • (gurp̌ici) (Latin spelling gurp̌ici)

gurp̌ici (romanization)
Chkhala (romanization)
Batumi (romanization)

From გური (guri, “heart”) + პიჯი (p̌ici, “face”).

af

მჩხვოფათენ გურპიჯიჩქიმის ნოჩხვოფელი ხოგუმაბღუ

mçxvopaten gurp̌iciçkimis noçxvopeli xogumabğu


წიპა

Akin to Georgian ჭიპი (č̣iṗi) and Mingrelian ჩუპა (čuṗa).

ხასანის წიპა გამანჭორერი უღუნ


უმპპა

head

უმპპა • (ump̌p̌a) (plural უმპპაფე, Latin spelling ump̌p̌a)

უმპა უმპა#Laz


ump̌p̌ape

უმპპაფე უმპპაფე#Laz


ump̌ape

უმპაფე უმპაფე#Laz


ǯip̌a

წიპა წიპა#Laz


ǯup̌i

წუპი წუპი#Laz


წუპი

ǯup̌i (romanization)
Vizha (romanization)


ump̌p̌a

უმპპა უმპპა#Laz


ქორბა

ქორბა • (korba) (plural ქორბაფე, Latin spelling korba)

Akin to Mingrelian ქვარა (kvara, “stomach, tummy”).

cog

კინჩი მონთინაფემუში ოჩუ შენი ქორბაშა ოშკომალეფე ეშკიღაჲ

The bird pulls food from its crop to feed its young

ǩinçi montinapemuşi oçu şeni korbaşa oşǩomalepe eşǩiğay


korbape

ქორბაფე ქორბაფე#Laz


ოლე

წუტა ბერეფეს კუტუ, დიდი კოჩეფეზ ოლე უღუნან
ǯuťa berepes ǩuťu, didi ǩoçepez ole uğunan
Kids have pee-pees, adults have penises


ნჯღიმერი

head

ნჯღიმერი • (ncğimeri) (Latin spelling ncğimeri)

From ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ერი (-eri, “-ing, -ed”).

suf

ნჯღიმერი ფორჩათე ვაგოილენ

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

participle of ინჯღიმენ (incğimen)
wrinkled, crumpled, creased, puckered


ინჯღიმენ

head

ინჯღიმენ • (incğimen) (Latin spelling incğimen)

From ი- (i-, version marker) + ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ǯɣ(w)l-em- : *ǯɣ(w)l-im- (“to crumple”).

inh+

თუდე დოხედაჲიზ ფონთოლონი ინჯღიმენ


ქეშიში

head

ქეშიში • (keşişi) (Latin spelling keşişi)

From Ottoman Turkish كشیش (keşiş), ultimately from Classical Syriac ܩܫܝܫܐ (qaššīšā).

ოხვამეს ნატეს ქეშიშეფეს ოგნაფაფტეს

They were informing the monks who were present in the church


ბიჲა

biya (romanization)
Chkhala (romanization)

From Georgian ბია (bia), from Classical Persian به (bih)

ბიჲაფე სო დოდვი?


გვაკორენ

გვაკორენ • (gvaǩoren) (Latin spelling gvaǩoren)

gvaǩoren (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

/ˈɡvɑkʼɔɾɛn/

From გვ- (gv-, preverb meaning around) + ა- (a-, potential mood marker) + კორ- (ǩor-, “to tie”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

დიშკალეფე ფალური გვაკორასი გამვოგზაჲ

When the fire wraps around the wood, it burns


ხასიმი

head

ხასიმი • (xasimi) (Latin spelling xasimi)

From Ottoman Turkish خصم (hasm, hasım), from Arabic خَصْم (ḵaṣm).

ხასიმიშკიმი დიტობუ დო მა მიჲონდრამს


შინუმს

შინუმს • (şinums) (Latin spelling şinums)

Probably along with გაშინენ (gaşinen, “to remember”) from Proto-Georgian-Zan *qs₁-en- (“to remind, to inform, communicate”).

inh

მოთაქ პაპულიმუში აიგდეფს დო ჩქარ ვარშინუფს

The grandson ridicules his grandfather and shows no respect

motak p̌ap̌ulimuşi aigdeps do çkar varşinups


ბიგა

head

ბიგა • (biga) (plural ბიგაფე, Latin spelling biga)

From Proto-Kartvelian *biga- (“stick, cudgel”), cognate with Georgian ბიგა (biga, “cross-beam (wooden)”), Mingrelian ბიგა (biga, “stick”) and Svan ბიჯ (biǯ, “stick”).

cog

ბერექ ობირალე ბიგაფემუში დუვარიზ ნონჩაკამს

Child sticks his toy sticks into the wall

berek obirale bigapemuşi duvariz nonçaǩams


იგბალი

head

იგბალი • (igbali) (Latin spelling igbali)

igbali (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)

იგბალი მიღუტუკო ჭუმანდელე მავეტუ

If I had a chance, it would be in the morning (it is clear from my situation that I have no luck)


მაი

Probably of onomatopoeic origin. From მაი (mai) ← მაარი (maari), მაჲარე (mayare) ← მაყაყი (maqaqi). Intervocalic რ (r) regularly disappears in Laz. As a result, an epenthetical consonant ჲ (y) may be substituted. Forms with რ (r) are the result of hypercorrection. Akin to Georgian ბაყაყი (baq̇aq̇i).

მაჲიში კოპალიქ წკარიზ კუდელი ოვალამს დო იმჩვირს

With a wagging tail, a frog's tadpole swims in water

mayişi ǩop̌alik ǯǩariz ǩudeli ovalams do imçvirs


ფოხო

poxo (romanization)
Atina (romanization)

Compare Laz ფოხორო (poxoro), ფახარა (paxara, “toddler, a baby that still crawls”), ფოხ- (pox-, “to crawl on all fours”).


მჟვაბუ

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


ჩორფა

çorpa (romanization)
Jigetore (romanization)

ალი ნაკუ ჩორფა ონ

clumsy, unskilful (a person who always has minor accidents)


ხალატალი

ხალატალი • (xalaťali) (Latin spelling xalaťali)

xalaťali (romanization)
Vizha (romanization)

ხალატალ ორ-ი?


მაყაყი

მაყაყი • (maqaqi) (Latin spelling maqaqi)


კულფი

From Ottoman Turkish قولپ (kulp, “annular handle”), from Arabic قُلْب (qulb, “bracelet, bangle”).

bor

ქემალიქ იფთი სანდუღი ჟურ კელეშენ-თი ქინარიშენ ელახუმს დო ოკაჩხე-თი ჟურ კელე ხე გეკლიმონი კულფი ნუკიდამს

Kemal pierces both sides of the box from the edge beforehand. And then he attaches hand-held handles on both sides

kemalik ipti sanduği jur ǩeleşen-ti kinarişen elaxums do oǩaçxe-ti jur ǩele xe geǩlimoni ǩulpi nuǩidams


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


წიმინდე

head

წიმინდე • (ǯiminde) (Latin spelling ǯiminde)

ǯiminde (romanization)
Jigetore (romanization)

ალი ებამუშიში წიმინდე ონ


მჭკუდი

მჭკუდი • (mç̌ǩudi) (Latin spelling mç̌ǩudi)

მჭკუდი შენი მქვერი მოშქვა დივუ-დორენ


ქოვალი

ქოვალი • (kovali) (Latin spelling kovali)

Akin to Georgian ხორბალი (xorbali) and Mingrelian ქობალი (kobali). See Georgian entry for more.

აღნე ჭვეჲი ქოვალიზ საღრა მუთვაჲიზ ქერენჭი-მუში-თი დიჩუჩქანენ

If you cover the tray on the freshly baked wheat bread, the crust will also soften

ağne ç̌veyi kovaliz sağra mutvayiz kerenç̌i-muşi-ti diçuçkanen


ლობიჲა

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი


ვაფური

ვაფური • (vapuri) (Latin spelling vapuri)

vapuri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish واپور (vapur, vapor, “steamship”).

bor+

ვაფური სკენჯე ნახოლენ


მანგანასკაჶინდი

head

მანგანასკაჶინდი • (manganasǩafindi) (Latin spelling manganasǩafindi)

manganasǩafindi (romanization)
Vizha (romanization)

მან‧გა‧ნა‧სკა‧ჶინ‧დი

From მანგანა (mangana, “machine”) + სკაჶინდი (sǩafindi, “boat carved from a single piece of wood”).

af

ზუღა მანგანასკაჶინდი დოლიღაჲ


ჯემი

cemi (romanization)
Atina (romanization)

From Ottoman Turkish كمی (gemi, “ship”).

ზუღას ჯემი დიხვენ


ფოხუმს

head

ფოხუმს • (poxums) (Latin spelling poxums)

Akin to Mingrelian ფოხ-აფ-ა (pox-ap-a, “to lean, rely”), ფოხ-უ-ა (pox-u-a).

cog

ჰე დიდი კოჩიქ ბერეფე სთერი ფოხუმს


ნზი

head

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)


ბონძოლა

ბონძოლა • (bonżola) (Latin spelling bonžola)

bonżola (romanization)
bonžola (romanization)
Arkabi (romanization)

ბუჲუღი ბონძოლჲაჲი

(about men's hair, beard, mustache, chest hair, etc) irregularly long

about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc; about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc


ჭანგა

ჭანგა • (ç̌anga) (Latin spelling ç̌anga)

Cynodon dactylon
Cynodon dactylon#Translingual


გურონი

გურონი • (guroni) (Latin spelling guroni)

From გურ- (gur-, “heart”) + -ონი (-oni, with, -y, -ly), literally “with heart, heartly”. Compare Georgian გულოვანი (gulovani), Old Georgian გულოანი (guloani), Mingrelian გურამი (gurami), Ottoman Turkish یوركلی (yürekli).

suf

ხასანი გურონი კოჩი ონ


ხეფათიღი

head

ხეფათიღი • (xepatiği) (Latin spelling xepatiği)

xepatiği (romanization)
Atina (romanization)

From ხე (xe, “hand”) + Ottoman Turkish پاتیك (patik, “small slipper”), in turn borrowed from Greek πατήκι (patíki), πατίκι (patíki, “slipper”), from πατώ (pató, “to tread”) + -ίκι (-íki).

af

ხაფათიღი მიდუმს


ხეშთათი

head

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


ღუტუღუტუ

head

ღუტუღუტუ • (ğuťuğuťu) (Latin spelling ğuťuğuťu)

ğuťuğuťu (romanization)
Vizha (romanization)

Compare dialectal Georgian ღუდო (ɣudo, “mole”).

ავლა წოდერი-ჶირიდაფე არ ღუტუღუტუ იქთენ

A weasel wanders through the holes in the wall in the courtyard

ღუტუ სტერი კოჭი
ğuťu sťeri ǩoç̌i
The man who does the undercover work
(literally, “Man like a weasel”)

(figurative) introverted, secretive person

ღუტუღუტუ ნეზეფე მჯაში ღორმა მეშკვობღაჲ

The squirrel is pouring (filling) the walnuts into the tree's hollow


çikilaze

ჩიქილაზე ჩიქილაზე#Laz


ჩიქილაზე

ჩიქილაზე • (çikilaze) (Latin spelling çikilaze)

çikilaze (romanization)
Chkhala (romanization)


ჩაჲნიკი

ჩაჲნიკი • (çayniǩi) (Latin spelling çayniǩi)

çayniǩi (romanization)
Arkabi (romanization)

From Russian ча́йник (čájnik), in case of forms with -ღ- (-ğ-) mediated by Turkish dialects.


დიდო

From დიდ- (did-, “big”) + -ო (-o, adverbial case marker).

suf

შკიმი შენი დიდო იხვამი


დიდოთენ

head

დიდოთენ • (didoten) (Latin spelling didoten)

didoten (romanization)
Arkabi (romanization)

From დიდო (dido, “a lot”) + -თენ (-ten, instrumental case marker).

suf

გჲარი ოჭკომუშე დიდოთენ იფთი ჩორბაში ოშუმუთენ გეიჭქენ

Eating usually begins with a bowl of soup

gyari oç̌ǩomuşe didoten ipti çorbaşi oşumuten geiç̌ken


დიდობა

head

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

didoba (romanization)
Apso (romanization)

From დიდა (dida, “old women”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).


იქუჲ

იქომს იქომს#Laz

Vizha and Artasheni form of იქომს (ikoms)


დიდი იქუჲ

head

დიდი იქუჲ • (didi ikuy) (Latin spelling didi ikuy)

didi ikuy (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ალი დოჟინა-სოთხანა დიდი იქუჲ


იქომს

From Proto-Kartvelian *kam- : *km- (“to do”).

არქაბის-თი გჲურჯისთანიშე იხრაჯათი ნა-იქომს დო დულჲა კაჲი ნა-უღუნ თუჯჯარეფე რენან

In Arkabi, there are traders who export(who doing export) to Georgia and do well

arkabis-ti gyurcistanişe ixracati na-ikoms do dulya ǩayi na-uğun tuccarepe renan


დიდაშირა

დიდაშირა • (didaşira) (Latin spelling didaşira)

didaşira (romanization)
Jigetore (romanization)

From დიდა (dida, “old women”) + შირა (şira, “widow”).


დიდინანა

head

დიდინანა • (didinana) (Latin spelling didinana)

didinana (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From დიდი (didi, “big, great”) + ნანა (nana, “mother”)

af

დიდინანაზ ბერეფეში ნჯოხო ანტალენ


დიდამანგისა

head

დიდამანგისა • (didamangisa) (Latin spelling didamangisa)

didamangisa (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

დი‧და‧მან‧გი‧სა

From დიდა (dida, “old woman”) + Ancient Greek μάγισσα (mágissa, “witch”).

af

შუკა მეწილანა დიდამანგისა გიჲონასენ

If you pluck the cucumber, the didamangisa will take you

a scary creature that grown-ups used to make up to prevent kids from picking cucumbers before they grew


იჲენ

ივენ ივენ#Laz

Atina, Vizha, Artasheni, and Chanapeti form of ივენ (iven)


ივენ

From Proto-Kartvelian *q̇aw-, akin to Georgian ი‐ყვ‐ი‐ს (i‐q̇v‐i‐s), Mingrelian ი‐ჸუ‐აფ‐უ (i‐ʾu‐ap‐u) and Mingrelian მ‐ა‐ჸუ‐აფ‐უ (m‐a‐ʾu‐ap‐u).

მათბააფეზ კართალიში ჟინ გჲოჭარამან დო გეჭარერი ივენ

They print on paper in printing houses, and paper becomes money

matbaapez ǩartalişi jin gyoç̌araman do geç̌areri iven

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


დიდა იჲენ

head

დიდა იჲენ • (dida iyen) (Latin spelling dida iyen)

dida iyen (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

აჲშე-თი დიდა იჲენ


მტკორი

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

mťǩori (romanization)
Vitse (romanization)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren


კოჶტე

ǩofťe (romanization)
Atina (romanization)

კოჶტე ონ


გამაზურზამს

გამაზურზამს • (gamazurzams) (Latin spelling gamazurzams)

gamazurzams (romanization)
Arkabi (romanization)

გა‧მა‧ზურ‧ზამს

From the root ზურზ- (zurz-). Other derived verbs are ი-ზურზ-ენ (i-zurz-en, “to copulate(used for animals)”), გამ-ო-ზურზ-უნ (gam-o-zurz-un, “to numb”), ზურზ-უნ (zurz-un, “to leak(used for liquids)”).

ბოგნიში გამაბზურზი


მოთ

From Proto-Kartvelian *mad (“verbal negative particle”).

inh

ჯენჭარერეფე ჰიქო მო დოდუმ. ა მითეფე მოხტანენ დო ნიხირანენ

Don't put the money there. Someone will come and steal it

cenç̌arerepe hiko mo dodum. a mitepe moxťanen do nixiranen


ქუდი ელუდგამს

head

ქუდი ელუდგამს • (kudi eludgams) (Latin spelling kudi eludgams)

kudi eludgams (romanization)
Arkabi (romanization)

ქემალიქ ბოზოზ ქუდი ელუდგამს


ელა-

ელა- (ela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ელულუნ (elulun, “S/he ascends on a slightly incline”)


ელუდგამს

ელუდგამს • (eludgams) (Latin spelling eludgams)

eludgams (romanization)
Arkabi (romanization)

From ელ- (el-, on one side) + უ- (u-, version marker) + დგ- (dg-, “to stand”) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).


არქაბი

head

არქაბი • (arkabi) (Latin spelling Arkabi)

arkabi (romanization)
Arkabi (romanization)

Origin is unknown. It is thought to come from one of the ancient Zan dialects. The Roman Governor of Cappadocia, Arrianus, mentions a river named Ἄρχαβίς (Árkhabís) or Ἀρχαβές (Arkhabés) in his work "Periplus Ponti Euxini".

unk

unknown

ჰანდღა არქაბიშა ბულურ


ეჭოფუმს

head

ეჭოფუმს • (eç̌opums) (Latin spelling eç̌opums)

/ˈɛt͡ʃʼɔpʰums/

From ე- (e-, preverb) + ჭოპ- (ç̌op̌-, “to catch”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ნანა დო ფედერიჩქიმიქ პოლიზ ნიში შენი ნაეჭოფეზდორტუნ ოხორი მა ქომომჩეზ

My parents gave me the house that they bought for them in Istanbul

nana do pederiçkimik p̌oliz nişi şeni naeç̌opezdorťun oxori ma komomçez


ამა-

ამა- (ama-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ამულუნ (amulun, “S/he enters”)

ამა- (ama-) + დვ- (dv-, “to put”) → ამადუმერს (amadumers, “S/he puts in”)


გე-

გე- (ge-) + დგ- (dg-, “to put”) → გედგიმს (gedgims, “S/he puts down”)


ჯე-

ჯე- (ce-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ჯულუნ (culun, “S/he comes down”)

ჯე- (ce-) + ბ- (b-, “to hang”) → ჯუბუნ (cubun, “It hangs on a string or pole without touching anything else”)

ჯე- (ce-) + დ- (d-, “to put”) → ჯედუმს (cedums, “S/he puts something horizontally on something or in a container”)

ჯე- (ce-) + ღურუნ (ğurun, “S/he dies”) → ჯეღურუნ (ceğurun, “S/he dies on something”)

ჯე- (ce-) + კვათუმს (ǩvatums, “S/he cuts”) → ჯეკვათუმს (ceǩvatums, “S/he cuts something from top to bottom”)

ჯე- (ce-) + ჩამს (çams, “S/he feeds someone”) → ჯეჩამს (ceçams, “S/he hits someone”)

Atina, Vizha, and Artasheni form of გე- (ge-)


გუჟუღი

head

გუჟუღი • (gujuği) (Latin spelling Gujuği)

gujuği (romanization)
Gujuği (romanization)
Vizha (romanization)

From Ottoman Turkish كوچوك (küçük, “small, little”).

bor

გუჟუღი მოხტასი კატუფე კრიჲამან


წულუთუთა

head

წულუთუთა • (ǯulututa) (Latin spelling Ǯulututa)

ǯulututa (romanization)
Ǯulututa (romanization)
Jigetore (romanization)

From წულუ (ǯulu, “small”) + თუთა (tuta, “month”).


თუთაწუტა

head

თუთაწუტა • (tutaǯuťa) (Latin spelling Tutaǯuťa)

tutaǯuťa (romanization)
Tutaǯuťa (romanization)
Chanapeti (romanization)

From თუთა (tuta, “month”) + წუტა (ǯuťa, “small”), literally “small month”.


თუთამკულე

head

თუთამკულე • (tutamǩule) (Latin spelling Tutamǩule)

tutamǩule (romanization)
Tutamǩule (romanization)
Borghola (romanization)

თუ‧თამ‧კუ‧ლე

From თუთა (tuta, “month”) + მკულე (mǩule, “short”), literally “short month”.


კუნდურა

head

კუნდურა • (ǩundura) (Latin spelling Ǩundura)

ǩundura (romanization)
Ǩundura (romanization)
Sumla (romanization)


მენჯელი

მენჯელი • (menceli) (Latin spelling menceli)

From Proto-Kartvelian *ʒ₁al- (“strength”).

მენჯელიზ მებლი
menceliz mebli
I've lost my strength
(literally, “I fell on strength”)


დო-

ბადი დოვიჲი

სი მუ-თუ ვარე, მა-თი ჰეჲა დობიქომ

ვით-დო-ხუთ დეჶა დეგიწვი ჭი შკიმდა ელა

demonstrates that the verb is indeed positive: Affirmation prefix


დოსქიდუნ

დოსქიდუნ • (doskidun) (Latin spelling doskidun)

From დო- (do-, preverb) + სქიდ- (skid-, “to live”) + -უნ (-un, present tense 3rd person singular marker).

af

მეოჩამათე დივატუნა პატეფე ვარდოსქიდუტუ
meoçamate divaťuna p̌aťepe vardoskiduťu
If cursing had worked, there wouldn't be any wicked people
(literally, “If cursing had worked, no wicked people would remain”)


დოსქიდინერი

head

დოსქიდინერი • (doskidineri) (Latin spellling doskidineri)

doskidineri (romanization)
spellling doskidineri (Latin)
Vitse (romanization)

დოს‧ქი‧დი‧ნე‧რი

ბაბაში ლეტაზ დო დოსქიდინერეფეზ დალეფეთი ნუნჭუნან

(Not only sons, but also) daughters, have a stake in their father's land and inheritance

babaşi leťaz do doskidinerepez dalepeti nunç̌unan

დოსქიდუნ დოსქიდუნ#Laz

participle of დოსქიდუნ (doskidun)
legacy, heritage, inheritance


ზონი

zoni (romanization)
Jigetore (romanization)

ოგინეს წალე მეგზაფეს ირი ზონი ოტუ. პრინჭი ხაშკუმტეს. ანდღა ირი კალე იფშეს. აშკვა პრინჭი ლივადი ვარ-დოსკუდუ.

In the past, the places close to the coastal road were all swamps. They were planting rice there. They're all filled today. There are no rice fields anymore.

ogines ǯale megzapes iri zoni oťu. p̌rinç̌i xaşǩumťes. andğa iri ǩale ipşes. aşǩva p̌rinç̌i livadi var-dosǩudu.


ნკოლა

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


მერემტისუზი

head

მერემტისუზი • (meremťisuzi) (Latin spelling meremťisuzi)

მე‧რემ‧ტი‧სუ‧ზი

From Ottoman Turkish مرحمتسز (merhametsiz, “merciless, pitiless”), ultimately from Arabic مَرْحَمَة (marḥama, “mercy”).

der

მუთებერი დიდო მერემტისუზი არ ოხორჯა რენ. ქომოჯიმუშიქ ნაასერენ მუთუ ვარუშინამს

Muteber is a very ruthless woman. She doesn't take anything her husband does seriously.

muteberi dido meremťisuzi ar oxorca ren. komocimuşik naaseren mutu varuşinams

merciless, cruel, unmerciful, brutal, ruthless


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams


ნოსტონჲაჲი

head

ნოსტონჲაჲი • (nosťonyayi) (Latin spelling nosťonyayi)

nosťonyayi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ნოს‧ტონ‧ჲა‧ჲი

From ნოსტონი (nosťoni, “taste, flavour”) + -ჲაჲი (-yayi, -ful, -y).

suf

ლუს პატილა ვარეკუბღასი ნოსტონჲაჲი ვარიჲენ

It is not delicious when you do not add tallow to the cabbage.

lus p̌aťila vareǩubğasi nosťonyayi variyen


-ჲარი

ნოსი (nosi, “mind”) + -ჲარი (-yari) → ნოსიჲარი (nosiyari, “smart”)

მენჯელი (menceli, “strength”) + -ჲარი (-yari) → მენჯელჲარი (mencelyari, “strong”)

დინცხირი (dinʒxiri, “blood”) + -ჲარი (-yari) → დინცხირჲარი (dinʒxiryari, “bloody”)

ნჯუმორი (ncumori, “vinegar”) + -ჲარი (-yari) → ნჯუმორჲარი (ncumoryari, “mixed or flavoured with vinegar”)

Used to form adjectives from nouns: -y, -al, -ial, -ly, -ish, -ic, -ous, -ful


ნოღაწილიმუნტრი

head

ნოღაწილიმუნტრი • (noğaǯilimunťri) (Latin spelling noğaǯilimunťri)

noğaǯilimunťri (romanization)
Vizha (romanization)

ნო‧ღა‧წი‧ლი‧მუნტ‧რი

From ნოღა (noğa, “city”) + წილიმუნტრი (ǯilimunťri, “medlar”).


ლაჭიკინჩი

head

ლაჭიკინჩი • (laç̌iǩinçi) (Latin spelling laç̌iǩinçi)

laç̌iǩinçi (romanization)
Vizha (romanization)

ლა‧წი‧კინ‧ჩი

From ლაჭი (laç̌i, “dog”) + კინჩი (ǩinçi, “bird”).

af

ლაჭიკინჩი ობღე ღორმაფე დო წოდერიჶირიდაფე იხენაჲ

The tit makes its nest in tree cavities and wall cavities

laç̌iǩinçi obğe ğormape do ǯoderifiridape ixenay


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს
pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms
My father is making a kamancheh from horsetail hair


ჯეკა-

ceǩa- (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ჯეკა- (ceǩa-) + ბგ- (bg-, “to cry”) → ჯეკვობგაჲ (ceǩvobgay, “to cry for or after someone”)

ჯეკა- (ceǩa-) + ღურ- (ğur-, “to die”) → ჯეკუღურუნ (ceǩuğurun, “to die afterward of someone”)


თამო

ბედრიჲე დიდო თამო რენ. ლიმხანა თითო თითო ეჭკორუმს. აშექ ა ხუთ-აში ართე ოკუქაჩამს დო ეჭკორუმს.

Bedriye is very slow. She mows the ferns one by one. Aisha grabs five or six of them and cuts them down.

bedriye dido tamo ren. limxana tito tito eç̌ǩorums. aşek a xut-aşi arte oǩukaçams do eç̌ǩorums.


ნახუმს

head

ნახუმს • (naxums) (Latin spelling naxums)

From ნახვ- (naxv-, “to wash”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker). Akin to Mingrelian ნახ-უ-ა (nax-u-a).

af

ფორჩა დონაფხვი დო ქოგებოკიდი. ჰაწი სქურუნ.

I washed the shirt and hung it up. It's drying now.

porça donapxvi do kogeboǩidi. haǯi skurun.


გელა-

გელა- (gela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გელულუნ (gelulun, “S/he goes downhill”)

From up to down
Top to bottom on a low slope

From top to bottom, something that is above the ground

გელა- (gela-) + ხენ (xen, “S/he sits”) → გელახენ (gelaxen, “S/he sits on tip or edge”)

by moving from top to bottom, along the edge, or to the end


ონახუ

თიფიში დოლოქთიმა დოლოქუნუზ დიდო პატი დოლაქთენ დო ონახუთე ვარნიწკენ

The stain of the grass stains the clothes very badly, but it does not come off with washing

tipişi doloktima dolokunuz dido p̌aťi dolakten do onaxute varniǯǩen

ნახუმს ნახუმს#Laz

verbal noun of ნახუმს (naxums)
washing, wash


უნახუ

From უ- (u-, un-) + ონახუ (onaxu, “washing, wash”).

pre

უფითე შუვეჲი შეჲი უნახუ დოდვაჲიზ ჟურ ნდღაზ დოლოხე ჲექთენ იმტკორენ

If you leave the sweat-soaked item unwashed, it will go moldy within two days.

upite şuveyi şeyi unaxu dodvayiz jur ndğaz doloxe yekten imťǩoren


ხეჲირი

head

ხეჲირი • (xeyiri) (Latin spelling xeyiri)

From Ottoman Turkish خیر (hayır), from Arabic خَيْر (ḵayr, “good, well, wellbeing”).

der

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნა-იქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

My grandfather earns a lot of divine reward from his charity work for orphans

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni na-ikoms xeyirite dido sebabi mogams


გეგაფა

head

გეგაფა • (gegapa) (Latin spelling gegapa)

gegapa (romanization)
Arkabi (romanization)

From გე- (ge-, preverb) + გ- (g-, “to get used to”) + -აფა (-apa). Akin to Mingrelian გეგაფა (gegapa).

af

ისმეტიზ ჭუტალაშენ დონი ხიზანი გეგაფაფე უღუნ

Ismet has had bad habits since he was a child

ismeťiz ç̌uťalaşen doni xizani gegapape uğun


გომფანობა

head

გომფანობა • (gompanoba) (Latin spelling gompanoba)

gompanoba (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

/ɡɔmpʰɑˈnɔbɑ/

გომ‧ფა‧ნო‧ბა

From გომფა (gompa, “large, wide”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალიში ოხორი ეჩიდოოვრო მტო გომფანობა ქუღუნ

Ali's house has twenty-eight inches of width

alişi oxori eçidoovro mťo gompanoba kuğun


იხი

იხი ელომაბარს


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

აჲშე ამეტტი ნანაჲონუ ხილაჶი ონ

Aisha ran away with Ahmet, is rumored (a lie)

(dialectal, Ortaalan) rumored, unverified


ოჶიდი

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ჰაწინერი

head

ჰაწინერი • (haǯineri) (Latin spelling haǯineri)

ჰაწინერი საპონეფეკ ჩქარ ფოფოჯი ვარიქომს

haǯineri sap̌onepeǩ çkar popoci varikoms


გოინთხენ

გოინთხენ • (gointxen) (Latin spelling gointxen)

From გო- (go-, preverb meaning around) + ი- (i-, Impersonal mood marker) + ნთხ- (ntx-, “to stretch, to disconnect”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). From Proto-Kartvelian *ratx- : *rtx- (“to stretch out; break, disconnect”).

af

ჯუმაქ ღომა კუჩხემოდვალუჩქიმი მოიდუ დო მოდვალუ ხაჲი გოინთხუ

My brother wore my shoes yesterday, and the shoe expanded badly

cumak ğoma ǩuçxemodvaluçkimi moidu do modvalu xayi gointxu


ქელეჶური

head

ქელეჶური • (kelefuri) (Latin spelling kelefuri)

kelefuri (romanization)
Arkabi (romanization)

From Ottoman Turkish كلاپیر (kelepir). See there for more.

მუსაქ გჲუმრუღიზ იჩალიშამს. ქელეჶური მალი პანდა ხეზ დოლულამს.

Moses works at Customs. Bargain goods always fall into your hands.

musak gyumruğiz içalişams. kelefuri mali p̌anda xez dolulams.

Something that is bought or can be bought at a price far below its value: bargain


ელექთრიღი

ელექთრიღი • (elektriği) (Latin spelling elektriği)

ე‧ლექ‧თრი‧ღი

From Ottoman Turkish الكتریق (elektrik), from French électrique.


ონწელი

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ლესა

head

ლესა • (lesa) (plural ლესაფე, Latin spelling lesa)

lesa (romanization)
ლესაფე (plural)
Arkabi (romanization)

→ Turkish: lesa

A net that is thrown into the creek at night for fishing: fishing net


ბაგენი

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb -ბარგ- (-barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”), whence ბარგუმს (bargums).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers


მეკტასი

მეკტასი • (meǩťasi) (Latin spelling meǩťasi)

მეტაქსი მეტაქსი#Laz


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


მეკტასობღე

მეკტასობღე • (meǩťasobğe) (Latin spelling meǩťasobğe)

meǩťasobğe (romanization)
Vizha (romanization)

/mɛkʼtʼɑˈsɔbɣɛ/

მეკ‧ტა‧სობ‧ღე

From მეკტასი (meǩťasi, “silk”) + ობღე (obğe, “nest”)


ობღე

obğe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Borghola (romanization)

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

აჲშე ობღე ჯაფაშუ. პოტე ბერე ვარაჲასენ.

Aisha's womb is damaged. She will never have children.


გური კაჲი აჲენ

head

გური კაჲი აჲენ • (guri ǩayi ayen) (Latin spelling guri ǩayi ayen)

guri ǩayi ayen (romanization)
Vizha (romanization)

ალი დამუშიში ჭანდრაშა მენდახტუკო, დამუში გური კაჲი აჲასერტუ

If Ali had gone to his sister's wedding, his sister would have rejoiced

ali damuşişi ç̌andraşa mendaxťuǩo, damuşi guri ǩayi ayaserťu


კაჲი

Borrowed from Georgian კარგი (ḳargi), from Old Armenian կարգ (karg).

ჶუნდაქ პატი ჩაჲის კაჲი ჩაჲი ეშობღამს დო ექისფერის მოღერდინამს

Funda pours good tea leaves on bad tea leaves and tricks the expert

fundak p̌aťi çayis ǩayi çayi eşobğams do ekisperis moğerdinams

of good quality, quality, of high quality


-ერი

პიჩვ- (p̌içv-, “to fast”) + -ერი (-eri) → პიჩვერი (p̌içveri, “fasting, hungry”)

ლახ- (lax-, “to go mad, to go crazy”) + -ერი (-eri) → ლახერი (laxeri, “crazy, mad, lunatic, insane”)

მბარ- (mbar-, “to swell”) + -ერი (-eri) → მბარერი (mbareri, “swelled”)

დოდგ- (dodg-, “to stop”) + -ერი (-eri) → დოდგინერი (dodgineri, “still”)


იკინაჩხა

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


ჰათთი

From Ottoman Turkish خط, from Arabic خَطّ (ḵaṭṭ).

ინთერნეთის ვარნიკორინენ. ჰათთის ა ფრობლემი რენ. ჰათთი მესთუნ.

I am unable to connect to the internet. There is a problem with the line. The line went dead.

internetis varniǩorinen. hattis a problemi ren. hatti mestun.

a wire that provides communication via telephone, television, Internet, and similar means: line


მეგზა

By surface analysis, მე- (me-) + გზა (gza).

surf

ალი ოხორი მეგზა წოდერი ელახუჲ. მეჲოწოდ აფასენ.

Ali is tearing down the wall near the house. He will make someone rebuild it.

ali oxori megza ǯoderi elaxuy. meyoǯod apasen.

ჰაშო მეგზა ჲერი დიშკა ქელებიღამ

I'll take the wood close to the road like this

(dialectal, Atina, Okordule) near, close (to the road)


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).

suf

ჰაჲა ლაზური ნენაში თანურა არ კოჩი რენ
haya lazuri nenaşi tanura ar ǩoçi ren
This person is an enlightener of the Laz language


ბულგარი

head

ბულგარი • (bulgari) (Latin spelling Bulgari)

bulgari (romanization)
Bulgari (romanization)

From Turkish Bulgar, ultimately from Old Church Slavonic блъгаринъ (blŭgarinŭ).


ბულგარისთანი

head

ბულგარისთანი • (bulgaristani) (Latin spelling Bulgaristani)

bulgaristani (romanization)
Bulgaristani (romanization)

ბულ‧გა‧რის‧თა‧ნი

From Ottoman Turkish بولغارستان (Bulgaristan).


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)
Borghola (romanization)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

Of or relating to Greece, its people, its language, or its culture; Greek


მჯუმერი

head

მჯუმერი • (mcumeri) (Latin spelling mcumeri)

mcumeri (romanization)
Vizha (romanization)

From მჯუმუ (mcumu, “salt”) + -ერი (-eri)

აჲშე ნაჭუ კაფჩა მჯუმერონ


-ონი

პეპერი (p̌ep̌eri, “pepper”) + -ონი (-oni) → პეპერონი (p̌ep̌eroni, “hot, peppery”)

სოლოღანი (soloğani, “wave”) + -ონი (-oni) → სოლოღანონი (soloğanoni, “wavy”)

დიცხირი (diʒxiri, “blood”) + -ონი (-oni) → დიცხირონი (diʒxironi, “bloօdy”)

ფიმბილი (pimbili, “beard”) + -ონი (-oni) → ფიმბილონი (pimbiloni, “bearded”)


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


ნჯუმონი

ნჯუმონი • (ncumoni) (Latin spelling ncumoni)

ncumoni (romanization)
Arkabi (romanization)

From ნჯუმუ (ncumu, “salt”) + -ონი (-oni).


ǩoltuği

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


Bulgaristani

ბულგარისთანი ბულგარისთანი#Laz

Latin spelling of ბულგარისთანი (bulgaristani)


ncumoni

ნჯუმონი ნჯუმონი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


კოლთუღი

კოლთუღი • (ǩoltuği) (Latin spelling ǩoltuği)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

ონურიქ თვʼიზ (თელევიზჲონიზ), კოლთუღიზ ნინჯირს დო ოწკერს
onurik tvʼiz (televizyoniz), ǩoltuğiz nincirs do oǯǩers
Onur leans back on the couch and watches TV (television)


ncumu

ნჯუმუ ნჯუმუ#Laz


უჩამზუღა

head

უჩამზუღა • (uçamzuğa) (Latin spelling Uçamzuğa)

uçamzuğa (romanization)
Uçamzuğa (romanization)

Calque of Ottoman Turkish قره دكز (Kara Deñiz, “Black Sea”). From უჩა (uça, “black”) + მზუღა (mzuğa, “sea”).

af

კირიმი უჩამზუღაში ჰექოლე კელე დოსქიდუნ

Crimea is on the other side of the Black Sea


ნთხირი

head

ნთხირი • (ntxiri) (Latin spelling ntxiri)

ჶადიმექ ჶელი დო ლაზუტიში არას ნთხირი ეშობღამს

Fadime pours hazelnuts between pumpkin and corn

fadimek feli do lazuťişi aras ntxiri eşobğams


ტუაჶი

ťuafi (romanization)
Chanapeti (romanization)

From Ottoman Turkish تحاف (tuhaf), from Arabic تُحَف (tuḥaf), plural of تُحْفة (tuḥfa, “something precious, treasure”).

ხასანიქ მდღორა ნამიწუფე ა მციქა ტუაჶი მომიხთუ. - ჩქვა აღნე ტუაჶი მოგიხთამს-ი? ჰეჲაქ ნაზოპონსფე მა პანდა ტუაჶი მომიხთამს.

What Khasan just said to me seemed a little strange. - Is this the first time something has struck you as odd? What he says always sounds weird to me

xasanik mdğora namiǯupe a mʒika ťuafi momixtu. - çkva ağne ťuafi mogixtams-i? heyak nazop̌onspe ma p̌anda ťuafi momixtams.


სეჶალი

სეჶალი • (sefali) (Latin spelling sefali)

Borrowed from Ottoman Turkish صفالو (safalı, sefalı).

bor+

ჩიჩქუბერეფექ ოფოხუზ გჲოჩკამტაში დიდო სეჶალი ივენ

Little kids are so cute when they start to crawl

çiçkuberepek opoxuz gyoçǩamťaşi dido sefali iven


უცხუ

uʒxu (romanization)
Atina (romanization)

ხასანიქ ნდღურა ნამიწუფე მა არ მციქა უცხუ მომალუ. - სიჶტე სი უცხუ მოგალუ-ი? ჰიმუქ ნაიტურსფე მა პანდა ოფშა უცხუ მომალენ.

What Khasan just said seemed a little strange to me. - Is this the first time something seems strange to you? What he says always seems very strange to me.

xasanik ndğura namiǯupe ma ar mʒika uʒxu momalu. - sifťe si uʒxu mogalu-i? himuk naiťurspe ma p̌anda opşa uʒxu momalen.


გარიბი

head

გარიბი • (garibi) (Latin spelling garibi)

From Ottoman Turkish غریب (garib), from Arabic غَرِيب (ḡarīb).

ხასანიქ მდღორა ნათქუ ნენაფე ა მციქა გარიბი მომიხთუ. - სი იფთი გარიბი მოგიხთამს-ი ? ჰეჲაქ ნაზოპონს ნენაფე მა პანდა გარიბი მომიხთამს.

xasanik mdğora natku nenape a mʒika garibi momixtu. - si ipti garibi mogixtams-i ? heyak nazop̌ons nenape ma p̌anda garibi momixtams.


ომკულანამს

ომკულანამს • (omǩulanams) (Latin spelling omǩulanams)

ომ‧კუ‧ლან‧ამს

ო- (o-, version marker) + მკულე (mǩule, “short”) + -ან (-an, verb deriving suffix; -en, -ize) + -ამ (-am, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ბერეჩქიმი! თოკი მციქა ჩქვა დომკულანი. ოწუდეზ გელანწენ.

My child! shorten the rope a little more. It touches the shelf.

bereçkimi! toǩi mʒika çkva domǩulani. oǯudez gelanǯen.


შვაი

şvai (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from Georgian შვავი (švavi). For development, compare ამბაი (ambai), from Georgian ამბავი (ambavi), ჭვაი (ç̌vai), from Georgian ჭვავი (č̣vavi).

შვაი გეხთუ დო მთელი ნჯალეფე დოტახუ

The avalanche came, flowed, and broke all the trees


ზუღა

zuğa (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


Uçamzuğa

უჩამზუღა უჩამზუღა#Laz


ხოპე

Akin to Mingrelian ხოპი (xoṗi), Georgian ხოპი (xoṗi), Old Armenian խոփ (xopʻ).


მუანატი

head

მუანატი • (muanaťi) (Latin spelling muanaťi)

muanaťi (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish مخنث (muhanat, muhannat, muhannes), from Arabic مُخَنَّث (muḵannaṯ).


თემბელი

head

თემბელი • (tembeli) (Latin spelling tembeli)

Borrowed from Ottoman Turkish تنبل (tembel), from Persian تنبل (tanbal).

bor+

დურსუნიქ ოკო თემბელი კოჩი რენ ქი ყონაშა იდუნა ჩქარ ვარიჩალიშეფს დო ბოჲინე იკალანდეფს

Dursun is so lazy that if he goes to the field, he doesn't work at all and always lingers

dursunik oǩo tembeli ǩoçi ren ki qonaşa iduna çkar variçalişeps do boyine iǩalandeps


თითიზი

head

თითიზი • (titizi) (Latin spelling titizi)

Borrowed from Ottoman Turkish تتیز (titiz, “cross, irritable, fastidious”).

bor+

ჰიკკუ თითიზი ონ ჩი ა მუთუ ელანქთერი ორტტუკო ქიჲამეტტი ჯიჲონაჲ

S/he's so meticulous that if anything is a little crooked, s/he's raising hell

hiǩǩu titizi on çi a mutu elankteri orťťuǩo kiyameťťi ciyonay


ჯეტერი

head

ჯეტერი • (ceťeri) (Latin spelling ceťeri)

ceťeri (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

/d͡ʒɛˈtʼɛɾi/

ჰიქოლე მოჲსელი შაფხუ დოხედი / იდი დო ემ ჟილე ქოჯელახედი / მუ გაღოდუ? ჯეტერი მოჲ დოხედი? / სი-თი ქოგიღუნ-ი, დერდეფეშკიმი?
hikole moyseli şapxu doxedi / idi do em jile kocelaxedi / mu gağodu? ceťeri moy doxedi? / si-ti kogiğun-i, derdepeşǩimi?
Get out of there and sit in Şapxu / Go sit on the top / What happened to you? Why did you sit so sad? / Do you have my problems too?


მპოლი

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ
mp̌oli ǯǩarişi gza povu
Istanbul has become a very visited place
(literally, “Istanbul became a waterway”)


ისტანბოლი

head

ისტანბოლი • (isťanboli) (Latin spelling İsťanboli)

isťanboli (romanization)
İsťanboli (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ის‧ტან‧ბო‧ლი

Borrowed from Ottoman Turkish استانبول (İstanbul).

bor+

ისტანბოლიშა იტაშა არ დიდი ტობა ქონ. საფანჯა ჯოზუნ.

On the way to Istanbul, there is a big lake called Sapanca.

isťanbolişa iťaşa ar didi ťoba kon. sapanca cozun.


პოლი

p̌oli (romanization)
Vizha (romanization)


ღომან

ღომა ღომა#Laz


ღომამჯი

head

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი დოთანუშა ხოჭკაკალი დოჭკოდუ

(dialectal, Vitse, Khopa, Chkhala) last night


ღომა ლუმჯი

ღომა ლუმჯი • (ğoma lumci) (Latin spelling ğoma lumci)


ლუმჯი

From the root ლუმჯ- (lumc-, “to get dark, become evening”). Akin to Mingrelian ონჯუა (onǯua, “evening”), მა-ლიმჯ-ე-თ, მა-ინჯ-ე-თ (ma-limǯ-e-t, ma-inǯ-e-t, “evening, black out”).

ლუმჯი დუდეჲი მებოკიდამ. გჲაჲი მოთიფხორთ

I'm cooking dudeyi for the evening. Don't eat.


ონჯღორე

ონჯღორე • (oncğore) (Latin spelling oncğore)

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

From *ნჯღორ- (*ncğor-, “to be embarrassed, be ashamed”) + ო- -ე (o- -e). Akin to Mingrelian ონჯღორე (onǯɣore).

af

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარავენ დო იკვანს

The young man isn't ashamed at all and begs

genci ǩoçik çkar oncğore varaven do iǩvans


აბღალ დო ჩაბღალი

head

აბღალ დო ჩაბღალი

აბღალ დო ჩაბღალი • (abğal do çabğali) (Latin spelling abğal do çabğali)

abğal do çabğali (romanization)
Arkabi (romanization)

Reduplication of აბღალ (abğal). Which has no meaning on its own.

სი ხე ქელაჭიში. დულჲა-ჩქიმი ჩქარ აბღალ დო ჩაბღალი ვარდოსქიდუნ.

Since you've given me a hand, my job will never be messy (complicated).

si xe kelaç̌işi. dulya-çkimi çkar abğal do çabğali vardoskidun.


ვროსი

vrosi (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ვროსსი ვორ


ადესა

adesa (romanization)
Khopa (romanization)

desc

→ Turkish: (Artvin) adesa, adisa, adese, edese (or from Georgian)

Borrowed from Russian Оде́сса (Odéssa, “Odessa”), whence the grape was introduced into the South Caucasus and Pontus.


bargeni

ბარგენი ბარგენი#Laz


bageni

ბაგენი ბაგენი#Laz


ბარგენი

head

ბარგენი • (bargeni) (Latin spelling bargeni)

ბაგენი ბაგენი#Laz


დემირი

დემირი • (demiri) (Latin spelling demiri)

Borrowed from Ottoman Turkish دمیر (demir, “iron”).


demiri

დემირი დემირი#Laz


დუბარა

head

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish [Term?], Derived from Persian دوبار (dobâr, “twice”).

der+

in backgammon, two of the dice rolled have two spotted faces on top


ოჲინი

Borrowed from Ottoman Turkish اویون (oyun, “game, play, drama”).


ჭახრა

head

ჭახრა • (ç̌axra) (Latin spelling ç̌axra)

ç̌axra (romanization)
Arkabi (romanization)

Akin to dialectal Rize Turkish çahra (“spinning wheel; old, corrupt, useless object”).


დალავერა

head

დალავერა • (dalavera) (Latin spelling dalavera)

dalavera (romanization)
Chanapeti (romanization)


ტუბი ჟურ

ტუბი ჟურ • (ťubi jur) (Latin spelling ťubi jur)

ťubi jur (romanization)
Vizha (romanization)


ტუბი

ťubi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇ub- (“twins”).

inh+

აჲშე ტუბი ბერე ქოდვორინუ


ჟურა

jura (romanization)
Chanapeti (romanization)


ნოსონი

head

ნოსონი • (nosoni) (Latin spelling nosoni)

nosoni (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ნოსი (nosi, “mind”) + -ონი (-oni, -y, -ly)

suf

ხასანიში წულუ ბერემუში ოფშა ნოსონი ონ


ნოსი

Borrowed from Pontic Greek γνώση (gnósi, “knowledge; reason, mind, intelligence”).

bor+

ნოსი შუკა ვარენ ქი მეგიტახა კაჲბანა (proverb)
nosi şuǩa varen ki megiťaxa ǩaybana (proverb)
Wisdom is not (like) a cucumber for me to break a piece off and give you some(Wisdom is not easily acquired or passed on)

mind, wisdom, intelligence, reason, brain


გამამკასერი

head

გამამკასერი • (gamamǩaseri) (Latin spelling gamamǩaseri)

gamamǩaseri (romanization)
Arkabi (romanization)

ოსმანი დიდო გამამკასერი კოჩი ვარენ


ბერე

Akin to Mingrelian თუთა-ბერ-ი (tuta-ber-i, “a surname; son of moon”).

cog

სი ბერე გიწუმენან

a person who, despite being old, behaves imprudently; someone who is clueless about something


დადა

head

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

(dialectal, Jigetore) beaded toy with pearls for children. (This does not refer to toys such as dolls or cars)


აძანძგი

head

აძანძგი • (ażanżgi) (Latin spelling ażanżgi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


აძაწკი

აძაწკი • (ażaǯǩi) (Latin spelling ażaǯǩi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


აზჲატსკი

აზჲატსკი • (azyaťsǩi) (Latin spelling azyaťsǩi)

azyaťsǩi (romanization)
Arkabi (romanization)

→ Turkish: azaski

Borrowed from Russian азиа́тский (aziátskij, “Asian”).

bor+

ჰაჯინერ დელიკანლეფექ ჰემ დოლოქუნუ მეტკოჩეს დო ბათუმურ ბიჭეფესთერ დოლიქუნამან. კუჩხეს აზჲატსკი მოდვალერ ქილოტ ფანტალონ დო ავჯი-ჩექეთ დოლიქუნამან.

The young people of today have left these clothes and dress like the young people of Batum. They put on "aziatski" boots and wear breeches or trousers and a hunting jacket.

haciner deliǩanlepek hem dolokunu meťǩoçes do batumur biç̌epester dolikunaman. ǩuçxes azyaťsǩi modvaler kiloť panťalon do avci-çeket dolikunaman.

men's knee-length boots worn when dancing horon


ობირაშე

head

ობირაშე • (obiraşe) (Latin spelling obiraşe)

obiraşe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ო- (o-, preverb absence marker) + ბირ- (bir-, “to play”) + -აშე (-aşe, suffix that derives the instrument name), literally “tool of playing”.

af

მონთაშკიმი ობირაშე ქებუჭჭოფი


-აშე

გამა-ღმალ- (gama-ğmal-, “to be removed from”) + -აშე (-aşe) → მანდრეგამაღმალაშე (mandregamağmalaşe, “rake used for pulling manure in barns”)

წილ- (ǯil-, “to pick”) + -აშე (-aşe) → ოწილაშე (oǯilaşe, “a tool with a hook on the end of a long stick used to pluck fruit from a high branch, with a bag made under it”)

ბაზგ- (bazg-, “to support”) + -აშე (-aşe) → ობაზგაშე (obazgaşe, “pole”)

ქოს- (kos-, “to sweep”) + -აშე (-aşe) → ფავრიოქოსაშე (pavriokosaşe, “leaf picker rake”)

produces the tool name by appending it to the verb stem


ო-

Inherited from Proto-Kartvelian *a- (“verbal prefix of causative”).

inh+

ო- (o-) + იგზალამს (igzalams, “S/he walks”) → ოგზალამს (ogzalams, “S/he sends”)

transitivity marker; transitive verbs being derived from intransitive verbs have the version marker ო- (o-) if they express an action which has no determined beneficiary


nayla

ნაჲლა ნაჲლა#Laz


მაფხა

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


ნჩორი

nçori (romanization)
Vizha (romanization)

Akin to Armenian չոռ (čʻoṙ) and dialectal Turkish çor.

ალი ნჩორი აკნუ


მაზაპუ

head

მაზაპუ • (mazap̌u) (Latin spelling mazap̌u)

mazap̌u (romanization)
Atina (romanization)

From the verb root ზაპ- (zap̌-, “to beat”).

ხასანის მაზაპუ აკნუ დო ჩხინდიშა ჶინგილი ჯალენ. გამიშიჶონამს.

Khasan has the flu and he's sniveling. He's blowing his nose.

xasanis mazap̌u aǩnu do çxindişa fingili calen. gamişifonams.


nçori

ნჩორი ნჩორი#Laz


mazap̌u

მაზაპუ მაზაპუ#Laz


ჩინდა

çinda (romanization)
Vitse (romanization)

From ჩინდ- (çind-, “to sneeze”) + -ა (-a).

ბერეზ ჩინდა დაღოდუ


ნეზლე

Borrowed from Ottoman Turkish نزله (nezle), from Arabic نَزْلَة (nazla, “feebleness, illness, common cold”).

der

მელენკელე დოდგითი! ნეზლე ქომემიკნიმარე

Stand on the other side! You will infect me with your cold


çinda

ჩინდა ჩინდა#Laz


menceli

მენჯელი მენჯელი#Laz


სერენთი

head

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ' (xerantér').

Coordinate term: ბაგენი (bageni)

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams


კინჩი

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


იგნე

igne (romanization)
Chanapeti (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ


ლემში

Inherited from Proto-Georgian-Zan *nems₁-.

inh+

ალი ტოხთორიშა იდუსი სუმ ოშვონი ჭამი არ დო ლემში ქომეჩეჲ

When Ali went to the doctor, they gave him three medicines to drink and an injection

ali ťoxtorişa idusi sum oşvoni ç̌ami ar do lemşi komeçey

ბერეფე მოიზაბუნერტან შენი ჩოჲიში მექთების ფურქიზაბუნიში ლემში დუხენეს

They vaccinated against smallpox in the village school so that the children would not get sick

berepe moizabunerťan şeni çoyişi mektebis purkizabunişi lemşi duxenes

injector needle, treatment with an injector, vaccine


აში

Inherited from Proto-Kartvelian *eks₁w-.


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


lulubere

ლულუბერე ლულუბერე#Laz


ლულუ

ლუბუ ლუბუ#Laz


ლულუბერე

ლულუბერე • (lulubere) (Latin spelling lulubere)

lulubere (romanization)
Vitse (romanization)

From ლულუ (lulu, “soft”) + ბერე (bere, “kid”).

af

აში ნდღანეჲი ლულუბერე


აღნე ბერე

head

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ağne bere

აღნე ბერე
აღნე ბერე#Laz


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

(food with more than usual) juicy, watery


შქა

head

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

The cow goes in under the wall, hollowing its waist

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun


სერენდე

head

სერენდე • (serende) (Latin spelling serende)

სერენთი სერენთი#Laz

Jigetore, Artasheni, and Firtina Valley form of სერენთი (serenti)


იპიჩვამს

იპიჩვამს • (ip̌içvams) (Latin spelling ip̌içvams)

პიჩვანორას (ოპიჩუში ორაზ) მუსლიმანეფექ იპიჩვამან
p̌içvanoras (op̌içuşi oraz) muslimanepek ip̌içvaman
Muslims fast during Ramadan


ანტამა

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi


paʒxa

ფაცხა ფაცხა#Laz


მჭაფუ

head

მჭაფუ • (mç̌apu) (Latin spelling mç̌apu)

/ˈm̥t͡ʃʼɑpʰu/

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz

Apso, Jigetore, and Artasheni form of მკჲაფუ (mǩyapu)


mǩyapu

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz


mç̌apu

მჭაფუ მჭაფუ#Laz


მკჲაფუ

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

When my dog sees a jackal, it attacks at once

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


თუთასტე

head

თუთასტე • (tutasťe) (Latin spelling tutasťe)

tutasťe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From თუთასთე (tutaste), from თუთაშთე (tutaşte), from თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, “of”) + თე (te, “light”), literally “light of moon”.

af

თუთასტე ორა სი მეგანჯუდარე


ხავა

xava (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish هوا (hava), from Arabic هَوَاء (hawāʔ).

bor+

ჯეჩენდეფე ნაკუ ვორსი ხავაფე ორტუ. ჰუს-ტი მჭიმათე ვარ-გოლილვენ.

What beautiful weather we had recently! Now it's raining.

ceçendepe naǩu vorsi xavape orťu. hus-ťi mç̌imate var-golilven.

ხასანიქ ნდაღეფეს დულჲა ნა-იქუმს შენი პანდა ფაღი ხავა შვანუმს

Khasan is always breathing fresh air as he does business in the mountains

xasanik ndağepes dulya na-ikums şeni p̌anda paği xava şvanums


mdiǩa

მდიკა მდიკა#Laz


მდიკა

დიკა დიკა#Laz


კოშკიღამს

head

კოშკიღამს • (ǩoşǩiğams) (Latin spelling ǩoşǩiğams)

კოშკიღაჲ კოშკიღაჲ#Laz


კოშკიღაჲ

კოშკიღაჲ • (ǩoşǩiğay) (Latin spelling ǩoşǩiğay)

ǩoşǩiğay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ოხორი იქუმტაშა მჯალეფე ვროსი კოშკიღარ. მჭიფე მჯალეფე ორდოშა ჯინდრაწენ.

When making a house, it is necessary to choose the planks well. Thin planks bend down early.

oxori ikumťaşa mcalepe vrosi ǩoşǩiğar. mç̌ipe mcalepe ordoşa cindraǯen.

(used for inanimate objects) to pick, to choose, to select, to weed out


ხიტიპიჲოზი

ხიტიპიჲოზი • (xiťip̌iyozi) (Latin spelling xiťip̌iyozi)

xiťip̌iyozi (romanization)
Atina (romanization)

ხი‧ტი‧პი‧ჲო‧ზი

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ჰამ შკუნი ოსმანი ოფშა ხიტიპიჲოზი ონ


მეშაღერმოშაღერი

მეშაღერმოშაღერი • (meşağermoşağeri) (Latin spelling meşağermoşağeri)

meşağermoşağeri (romanization)
Vitse (romanization)

მეშაღერი (meşağeri, “taken in”) + მოშაღერი (moşağeri, “taken out”).

af

ჲაკუპიში წუტელი ბიჭი დიდო მეშაღერ-მოშაღერი კოჩი რენ

Jacob's younger son is a very deceitful man

yaǩup̌işi ǯuťeli biç̌i dido meşağer-moşağeri ǩoçi ren

(dialectal, Chanapeti) trickish, deceitful


მოჭკა

head

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.


მერაღი

head

მერაღი • (meraği) (Latin spelling meraği)

Borrowed from Ottoman Turkish مراق (merak).

bor+

რიჶეთი დიდო მუკელიდი რენ. ოსინაფუთენ კოჩიზ დერდი დო მერაღი გოჭკონდინაფამზ.

Rifet is very witty. With his conversation, he makes people forget their troubles and worries.

rifeti dido muǩelidi ren. osinaputen ǩoçiz derdi do meraği goç̌ǩondinapamz.

curiosity, worry, apprehension, concern, anxiety, sorrow


ჯენჭარერი

head

ჯენჭარერი • (cenç̌areri) (Latin spelling cenç̌areri)

cenç̌areri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ჯე- (ce-, on something) + ნჭარ- (nç̌ar-, “to write”) + -ერი (-eri, participle suffix), literally “written on”.

af

ჰამ სუფარა ეჩიდოვიტოჩხორო ჯენჭარერი ქოღირუნ

ham supara eçidoviťoçxoro cenç̌areri koğirun


ფუფული

head

ფუფული • (pupuli) (Latin spelling pupuli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pupul- (“abscess”).

inh+

კუჩხეზ ფუფული დაშველუ. ალა ჰაწი ხეზ ქოჲუხთუ.

The boil on her/his foot has healed. But now it's on her/his hands.

ǩuçxez pupuli daşvelu. ala haǯi xez koyuxtu.

ალი ნამოღოდუფეში გური ფუფული მიღუნ
ali namoğodupeşi guri pupuli miğun
I'm heartbroken because of what Ali did to me
(literally, “I have a heart wound because of what Ali did to me”)


სივრისინეღი

head

სივრისინეღი • (sivrisineği) (Latin spelling sivrisineği)

Borrowed from Ottoman Turkish سیوری سیڭك (sivri siñek, “mosquito”).


კულანი

head

კულანი • (ǩulani) (Latin spelling ǩulani)

ǩulani (romanization)
Khopa (romanization)


ǩulani

კულანი კულანი#Laz


ლეტასიმადი

ლეტასიმადი • (leťasimadi) (Latin spelling leťasimadi)

leťasimadi (romanization)
Vizha (romanization)

ლეტა (leťa, “ground”) + სიმადი (simadi, “mark”)

af

ალამანჲაში სოთიკორენი ლეტასიმადეფე გიღუნი?

Do you have maps showing the various parts of Germany?

alamanyaşi sotiǩoreni leťasimadepe giğuni?


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

simadi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


ჯენჩხვაორა

ჯენჩხვაორა • (cençxvaora) (Latin spelling cençxvaora)

cençxvaora (romanization)
Vizha (romanization)

From ჯენჩხუჲ (cençxuy, “to get warm”) + ორა (ora, “time”), literally “time that nature gets warm”.

af

აჲშე ჯენჩხვა-ორა მოხტასი ინორა-დოლოქუნაშეფე ეზდუჲ

Aisha removes her winter clothes when spring comes

ayşe cençxva-ora moxťasi inora-dolokunaşepe ezduy


ბეჲარი

head

ბეჲარი • (beyari) (Latin spelling beyari)

beyari (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish بهار (bahâr), from Persian بهار (bahâr).

bor+

წიწილაფე ბეჲარიზ ხუტულაშენ გამიფინენან

Snakes come out of their holes in the spring


ფურქულა

head

ფურქულა • (purkula) (Latin spelling purkula)

purkula (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ფურქულ- (purkul-, “to blossom”) + -ა (-a)

suf

ნანაქ ფურქულა მოხთაჲიზ ფუჯეფე ლივადიზ ნუფინამზ

When spring comes, my mother releases the cows into the garden

nanak purkula moxtayiz pucepe livadiz nupinamz


ფუქრინორა

head

ფუქრინორა • (pukrinora) (Latin spelling pukrinora)

pukrinora (romanization)
Borghola (romanization)

From ფუქრი (pukri, “flower”) + ორა (ora, “time”).

af

ფუქრინორაზ მეჲვაფეში ნჯაფექ იფთი გამიკურუმპენ დო ოკაჩხე ბუტკა გონწკიმან

In spring, fruit trees bud first and then leaf out

pukrinoraz meyvapeşi ncapek ipti gamiǩurump̌en do oǩaçxe buťǩa gonǯǩiman


ჲაზი

Borrowed from Ottoman Turkish یاز (yaz).

წკაიჩქუნი კიშიზ კაჲი გჲულუნ დო ჲაზიზ დაკლინენ

Our water flows well in the winter but less in the summer

ǯǩaiçkuni ǩişiz ǩayi gyulun do yaziz daǩlinen


ტუცორა

head

ტუცორა • (ťuʒora) (Latin spelling ťuʒora)

ťuʒora (romanization)
Vizha (romanization)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + ორა (ora, “time”).

ტუცორა ნდღალეფე გუნზე იჲენ. ინორაფე მოხტასი ნდღალეფე ოიმწულანენ.

Summer days are long. When winter comes, the days get shorter.

ťuʒora ndğalepe gunze iyen. inorape moxťasi ndğalepe oimǯulanen.


ტუცა

From ტუც- (ťuʒ-, “to heat”) + -ა (-a). Ultimately from Proto-Kartvelian *ṭus-.

ნანაქ ტუცა წკაჲითე ნა-ნახუ კაზაღი დოთხუ

The sweater that my mother washed in hot water shrank

(usually about liquids, solids, and vapors)

usually about liquids; solids; and vapors; usually about liquids; solids; and vapors

დიდო ტუცა რენ


სო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sa-d (“where”). Cognate with Georgian სად (sad), Mingrelian სო (so).

inh+

მამუტიში ოხორიზ მითი ვარენ. ნინთერე (ნინთეფე) სო იდეზ?
mamuťişi oxoriz miti varen. nintere (nintepe) so idez?
There's no one at Mamuti's house. Where did they go on their own?


ბურეღი

head

ბურეღი • (bureği) (Latin spelling bureği)

Borrowed from Ottoman Turkish بورك (börek).

bor+

γαλακτομπούρεκο γαλακτομπούρεκο#Greek

some kind of dessert known as Laz böreği in Turkish and γαλακτομπούρεκο (galaktompoúreko) in Greek


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit


ნოომს

nooms (romanization)
Arkabi (romanization)

ქჩე ქოთუმექ სუმ ნდღაზ მეჲონეჲი სქუმს. მაოთხანი ნდღა გოშინტალამს. ოკაჩხე სუმ ნდღა ჩქვა სქუმს. ხოლო მათხანი გოშინტალამს დო ჰეშშოთე ნოომს.

For three days straight, the white hen lays eggs. The fourth day is skipped. She continues in this manner for three additional days before skipping the fourth day once more.

kçe kotumek sum ndğaz meyoneyi skums. maotxani ndğa goşinťalams. oǩaçxe sum ndğa çkva skums. xolo matxani goşinťalams do heşşote nooms.


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


ფაღი

Borrowed from Ottoman Turkish پاك (pak), derived from Persian پاک (pâk, “clean, pure”).

der+

ალი გური ფაღი უღუნ. ა მითი შკალა ოკიშირასი იზადენ.

Ali has a pure(clean) heart. If he fights with someone, he makes up.

ali guri paği uğun. a miti şǩala oǩişirasi izaden.


სინიჶი

head

სინიჶი • (sinifi) (Latin spelling sinifi)

Borrowed from Ottoman Turkish صنف (sınıf, sınf), from Arabic صِنْف (ṣinf).

bor+

ალიში ბერე სინიჶი ვარმეჲალენ

(to pass) from one class to another class


სინიჶი

მამუტიში ბიჭი გოწოზ სინიჶიზ გესქიდუ

მურადი სინიჶიზ ხასანიზ გოწუხენ

Murad is sitting in front of Khasan in the classroom


მაკარინა

head

მაკარინა • (maǩarina) (Latin spelling maǩarina)

Borrowed from Ottoman Turkish مقارنه (makarna), derived from Sicilian maccarruni.

bor+

ხამური ვორსი ვარგახენასი მაკარინა ბიგას ქოგვაჭამბენ

When you don't make the dough well, it sticks to the pasta stick

xamuri vorsi vargaxenasi maǩarina bigas kogvaç̌amben


ჲაქა

yaka (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish یاقه (yaka).

თერზიქ ჲაქას ლემში ელიდაძამს


სეჩიმი

head

სეჩიმი • (seçimi) (Latin spelling seçimi)

seçimi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

არ თუთა შუკულე ბელედიჲე სეჩიმეფე ონ. ჰი-შენი ვულურ-მოვულურ დო ლება ნენა მემაჩენ.

There are municipal elections in a month. That's why I'm busy and I might respond late.

ar tuta şuǩule belediye seçimepe on. hi-şeni vulur-movulur do leba nena memaçen.


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.


მშქორინი

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate


უგჲარელობა

უგჲარელობა • (ugyareloba) (Latin spelling ugyareloba)

ugyareloba (romanization)
Batumi (romanization)

უგჲარელი (ugyareli, “hungry”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).

suf

უგჲარალობათენ აჶრიქალური კოჩეფე სთეი დოხომერენ

He dried up like starving(with hunger) African men

ugyaralobaten afrikaluri ǩoçepe stei doxomeren


უგჲარელი

head

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups


უ- -ელი

head

უ- -ელი • (u- -eli) (Latin spelling u- -eli)

გჲარი (gyari, “food”) → უგჲარელი (ugyareli, “hungry”)

მჭკუდი (mç̌ǩudi, “bread”) → უმჭკუდელი (umç̌ǩudeli, “breadless, without bread”)

მითი (miti, “someone”) → უმითელი (umiteli, “orphan”)

ნენა (nena, “tongue”) → უნენელი (uneneli, “quiet”)

Circumfixed to nouns to form adjectives and adverbs meaning 'without (noun affixed)'


გალენი

გალენი • (galeni) (Latin spelling galeni)

Derived from გალე (gale, “out”). Akin to Mingrelian გალენი (galeni) and Georgian გარეთა (gareta).

ჰამსერი კაი თუთასთე რენ. გალენი ქვაფე იკოროცხენ.

There is good moonlight tonight. The stones outside can be counted.

hamseri ǩai tutaste ren. galeni kvape iǩoroʒxen.


ზიგარა

ზიგარა • (zigara) (Latin spelling zigara)

zigara (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish سیغاره (sigara), from Spanish cigarro.


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu


ხექიმი

head

ხექიმი • (xekimi) (Latin spelling xekimi)

Borrowed from Ottoman Turkish حكیم (hekîm), Derived from Arabic حَكِيم (ḥakīm).

bor+

ნანაქ, ხექიმიქ (დოქთორიქ) ნა-მეჩუ ხაპი წკარიზ ონდღულინამზ დო შუმზ
nanak, xekimik (doktorik) na-meçu xap̌i ǯǩariz ondğulinamz do şumz
My mom dissolves the pill in water that the doctor gave her and drinks it


წუნა

ǯuna (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)


მასა

head

მასა • (masa) (plural მასაფე, Latin spelling masa)

Borrowed from Ottoman Turkish ماسه (masa), from Latin mēnsa.

bor+

ნუსაქ ბერეზ ნთხირი მასაზ ჲუტახამზ დო მეჩამს

The bride breaks the hazelnut on the table and gives it to the child

nusak berez ntxiri masaz yuťaxamz do meçams


ქომოჯერი

head

ქომოჯერი • (komoceri) (Latin spelling komoceri)

komoceri (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)

From ქომოჯ- (komoc-, “to marry”) + -ერი (-eri).


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on