ნოსერი

head

ნოსერი • (noseri) (Latin spelling noseri)

noseri (romanization)
Batumi (romanization)

ხოჯიქ, დიდო ნოსერი რენ შენი მუთუ ფთქვაში კოჩი სთეჲი იწკენ

Because the ox is very smart, it looks at me like a human when I say something

xocik, dido noseri ren şeni mutu ptkvaşi ǩoçi steyi iǯǩen


ხილა

მეჲვა მეჲვა#Laz

(dialectal) Synonym of მეჲვა (meyva, “fruit”)


ნოსიჲარი

ნოსიჲარი • (nosiyari) (Latin spelling nosiyari)

ჰეჲა დიდო ნოსიჲარი კოჩი-რენ. კოჩეფე მოღერდინამს დო ა შვაჯის კაპულას ეკიფინამს.

He is a very smart man. He deceives people and pulls them along with him all of a sudden.

heya dido nosiyari ǩoçi-ren. ǩoçepe moğerdinams do a şvacis ǩap̌ulas eǩipinams.


თელეჶონი

თელეჶონი • (telefoni) (Latin spelling telefoni)

Borrowed from Ottoman Turkish تلفون (telefon), from French téléphone.

bor+

ა მითხაშენ ნა-მოხთუ თელეჶონითე ქიჲანა დაქთურუ

Her/his world changed with a phone call from someone else

a mitxaşen na-moxtu telefonite kiyana dakturu


პალიკარი

head

პალიკარი • (p̌aliǩari) (Latin spelling p̌aliǩari)

Borrowed from Pontic Greek παλληκάρι (pallikári).

bor+

სერიშ გვერდიზ პალიკაეფე ქეჲემაბღეზ

At midnight, the boys came suddenly and unexpectedly

(dialectal, Vizha, Vitse) boy, young man, lad


ზიტერი

head

ზიტერი • (ziťeri) (Latin spelling ziťeri)

ziťeri (romanization)
Vizha (romanization)

ზიტ- (ziť-, “to say; to read; to study”) + -ერი (-eri).

suf

ალი კატა ლიმჯი ბერეფე ოხორიმუში ოკიფინანი ეველური ნადუგურუმუნ ზიტერეფე უზიტაჲოზიცინაჲ

Every evening, when the children come to his house, Ali tells them the stories he has heard in the past and makes them laugh

ali ǩaťa limci berepe oxorimuşi oǩipinani eveluri nadugurumun ziťerepe uziťayoziʒinay

fairy tale, fable, tale, story, myth, legend


ნცა

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu


არაბა

head

არაბა • (araba) (Latin spelling araba, plural არაბაფე)

Borrowed from Ottoman Turkish عربه (araba).

bor+

ალიში არაბა თხომბუ ნამპონენ დო დვაგუთინენ

Ali's car can stop by leaning against the alder tree

alişi araba txombu namp̌onen do dvagutinen


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

How beautifully her/his mane waves while the horse is running

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz


მანგანა

head

მანგანა • (mangana) (Latin spelling mangana, plural მანგანაფე)

mangana (romanization)
მანგანაფე (plural)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ancient Greek μάγγᾰνον (mánganon).

bor+

არ მეგნაფა გიწვა. ჲულუნ, გჲულუნ, ნცაზ ახვამენ; მუნორენ? - წკა-მანგანა

Let me tell you a riddle. He descends, ascends, and prays to the sky; what is it? - mortar hammer

ar megnapa giǯva. yulun, gyulun, nʒaz axvamen; munoren? - ǯǩa-mangana

The curved wooden mallet of the stone mortar (usually under the serenders) is used for beating grain


თაქსი

Borrowed from Turkish taksi, from French taxi.


დირკუ

Unknown. Compare Old Georgian თირკუმელი (tirḳumeli).


ბუმბურეღი

head

ბუმბურეღი • (bumbureği) (Latin spelling bumbureği)

bumbureği (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Turkish bumburek (“kidney”), a dialectal form of böbrek.

bor+

კასაპის არ ქილო ბუმბურეღი დო არ ქილო ჩქვა ჯიგერი დობოწონაფი

I had the butcher weigh one kilogram each of the kidneys and the liver

ǩasap̌is ar kilo bumbureği do ar kilo çkva cigeri doboǯonapi


მჭიფაშა

head

მჭიფაშა • (mç̌ipaşa) (Latin spelling mç̌ipaşa)

დიდო მჭიფაშაში კოჩი რე


იგრიკა

იგრიკა • (igriǩa) (Latin spelling İgriǩa)

igriǩa (romanization)
İgriǩa (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian იგრიკა (igriḳa), from Old Georgian იგრიკაჲ (igriḳay), which has been considered a borrowing from Old Armenian արեգ (areg).


მირკანი

მირკანი • (mirǩani) (Latin spelling Mirǩani)

mirǩani (romanization)
Mirǩani (romanization)
Borghola (romanization)

Borrowed from Georgian მირკანი (mirḳani), from Old Georgian მიჰრაკანი (mihraḳani), from the same Iranian source as Old Armenian մեհեկան (mehekan).


ჩერეზი

head

ჩერეზი • (Çerezi) (Latin spelling Çerezi)

Çerezi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Ancient Greek κεράσι (kerási, “cherry”).


მბულობა

head

მბულობა • (Mbuloba) (Latin spelling Mbuloba)

Mbuloba (romanization)
Borghola (romanization)

მბულობაში ჩოდინაზ მბულეფეზ მუნტური ნოხედუნ

At the end of June, worms are found in cherries

mbulobaşi çodinaz mbulepez munťuri noxedun


თექნიღი

თექნიღი • (tekniği) (Latin spelling tekniği)

Borrowed from Turkish teknik, Derived from French technique.

ეჩქინდეჲი ბორტიშა ოკოხვერი საატეფე ბოდუზანამტი. თექნიღიქ მთელ შეჲი დოქთურუ. ჰაწი ნა-რენ საატეფე, არ ქოკიხუ-ი ჰემინდორა შქულე ჩქარ ვარ-იდუზანენ.

When I was younger, I fixed broken clocks. Technology has changed everything. Today's clocks, once broken, cannot be fixed.

eçkindeyi borťişa oǩoxveri saaťepe boduzanamťi. tekniğik mtel şeyi dokturu. haǯi na-ren saaťepe, ar koǩixu-i hemindora şkule çkar var-iduzanen.


თექნოლოჟი

თექნოლოჟი • (teknoloji) (Latin spelling teknoloji)

Borrowed from Turkish teknoloji, Derived from French technologie.

“ჟაფონი” მიწვანესუ ოჩალიშუ დო თექნოლოჟი გომაშინენ

When they say Japanese, I think of work and technology

“japoni” miǯvanesu oçalişu do teknoloji gomaşinen


სერინდღალერი

სერინდღალერი • (serindğaleri) (Latin spelling serindğaleri)

serindğaleri (romanization)
Arkabi (romanization)

სერი (seri, “night”) + ნდღალერი (ndğaleri, “of the daytime”).

af

ქჩინიქ “მოთბღურუტა” ჲა დო სეჲინდღალეჲი თანგრიზ ახვამენ

The old woman prays to God day and night that she may not die

kçinik “motbğuruťa” ya do seyindğaleyi tangriz axvamen


ალისარი

head

ალისარი • (alisari) (Latin spelling alisari)

alisari (romanization)
Vizha (romanization)

ალი (ali, “neck”) + Turkish sarı (“yellow”).

af

კატა ჭუმანიში ალისარი კინჩინა ავლა ელაჟუნ

Every morning, the robin bird flies up from the front door

ǩaťa ç̌umanişi alisari ǩinçina avla elajun


საბაახჩამ

head

საბაახჩამ • (sabaaxçam) (Latin spelling sabaaxçam)

sabaaxçam (romanization)
Arkabi (romanization)


სონი

soni (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish صوڭ (soñ, “final”).

bor+

ნდღაზ ლუმჯიშა უგჲარელი უწკარელი ფოუში იქომს. სონი ჰექ ნოხროცქასენ.

S/he ends the day without eating or drinking water until the evening. In the end, s/he will die for her/his sake.

ndğaz lumcişa ugyareli uǯǩareli pouşi ikoms. soni hek noxroʒkasen.


ხაშარი

head

ხაშარი • (xaşari) (Latin spelling xaşari)

Borrowed from Ottoman Turkish حشری (haşarı, “of the class of professional vagrants, vagabonds; hence, a wild, dissolute, lascivious man or beast”) (Turkish haşarı), derived from Arabic حَشَرة (ḥašara, “insect, small creeping animal”).

der+

ე, სქირი! სი პანდა მოხთი! ალა ბერეფე დიდო ხაშარი გიჲონუნ

Baby! You can always come, but your children are so naughty

e, skiri! si p̌anda moxti! ala berepe dido xaşari giyonun


ხიზანი

head

ხიზანი • (xizani) (Latin spelling xizani)

Borrowed from Ottoman Turkish خیزان (hızan), خزان (hızan, “poor, miserable”) (dialectal Turkish hızan), which is related to the synonymous Armenian խզան (xzan), Northern Kurdish xizan.


ხაჭკეტი

head

ხაჭკეტი • (xaç̌ǩeťi) (Latin spelling xaçǩeťi)

xaç̌ǩeťi (romanization)
xaçǩeťi (romanization)

ხაჯკეტი ხაჯკეტი#Laz


ჲანგაზი

ჲანგაზი • (yangazi) (Latin spelling yangazi)

yangazi (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Turkish yanaz (“mean, moody (person)”), dialectal yangaz.

bor+

ჰაკკი დიდო ჲანგაზი ბერე რენ. კოლთუღიზ გამაშირეჲი ჲეეფეზ კითი ამუმერს დო გეხარუმს.

Hakki is a very naughty boy. He puts his finger on the worn parts of the chair and tears it.

haǩǩi dido yangazi bere ren. ǩoltuğiz gamaşireyi yeepez ǩiti amumers do gexarums.


ხოშკა

head

ხოშკა • (xoşǩa) (plural ხოშკაფე, Latin spelling xoşǩa)

xoşǩa (romanization)
ხოშკაფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan, for which Čuxua reconstructs *xaš-ar-, assuming loss of რ (r). Cognate with Georgian ხაშარი (xašari). Note that *a is preserved in Zan only in word-final positions, thus this reconstruction requires the loss of რ (r) to have happened very early on. As such, a more straightforward reconstruction is simply *xaš-, with different suffixes in Laz and Georgian.
Doublet of ხაშარი (xaşari).


აკოშკა

აკოშკა • (aǩoşǩa) (plural აკოშქაფე, Latin spelling aǩoşǩa)

აკოშქა აკოშქა#Laz

Vizha and Artasheni form of აკოშქა (aǩoşka)


ხომულა

ხომულა • (xomula) (Latin spelling xomula)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qm-el- (“dry; dry land”), Derived from Proto-Georgian-Zan *qem- ~ *qm- (“to dry, to wither”).

der+

პაპულიზ ხომულა მჭკუდი მოთმეჩამ. ქენქვე ნუკუთე მუჭო ჭკომას?

Don't give Grandpa dry bread. How can he eat with a toothless mouth?

p̌ap̌uliz xomula mç̌ǩudi motmeçam. kenkve nuǩute muç̌o ç̌ǩomas?


ღარღალიდა

head

ღარღალიდა • (ğarğalida) (Latin spelling ğarğalida)

ğarğalida (romanization)
Ortaalan (romanization)

Borrowed from Pontic Greek γαργαλίδα (gargalída).


ხუნჭკული

head

ხუნჭკული • (xunç̌ǩuli) (Latin spelling xunç̌ǩuli)

პაპულიჩქიმიქ ქოთუმეზ ხუნჭკული ამბარაჲიზ ჲუკვათამტუ. ჰემინდორა შქულე კაჲი დუფაღამტუ დო ქელუჭამტუ. ედო ჰეშოთე ქოთუმე ოშლეთინამტუ.

When the gizzard of the chicken swelled up, my grandfather would cut it open, clean it, and sew it up. And thus he would save the chickens.

p̌ap̌uliçkimik kotumez xunç̌ǩuli ambarayiz yuǩvatamťu. hemindora şkule ǩayi dupağamťu do keluç̌amťu. edo heşote kotume oşletinamťu.


ხოხონჭა

ხოხონჭა • (xoxonç̌a) (Latin spelling xoxonç̌a)

xoxonç̌a (romanization)
Arkabi (romanization)

Derived from Proto-Kartvelian *qwanč-. See more on Georgian ინჩაჴუ (inčaqu).


პურული

პურული • (p̌uruli) (Latin spelling p̌uruli)

p̌uruli (romanization)
Arkabi (romanization)

დიდო მკოლო ჭკომანში კოჩიზ ოკაჩხე პურული გამაჭვენ

When you eat too much spicy food, then your anus burns

dido mǩolo ç̌ǩomanşi ǩoçiz oǩaçxe p̌uruli gamaç̌ven


ხიხიტონი

ხიხიტონი • (xixiťoni) (Latin spelling xixiťoni)

xixiťoni (romanization)
Batumi (romanization)

კულანიში ყალის ხიხიტონი სთეი არ მუთხანი რენ

She's got something like an Adam's apple in her throat.

ǩulanişi qalis xixiťoni stei ar mutxani ren


მხუჟიდუღი

მხუჟიდუღი • (mxujiduği) (Latin spelling mxujiduği)

mxujiduği (romanization)
Vizha (romanization)

მხუჟი (mxuji, “shoulder”) + დუღი (duği, “wrist”).


ღალაჯიჯა

head

ღალაჯიჯა • (ğalacica) (Latin spelling ğalacica)

From Proto-Kartvelian *ɣel- + ჯიჯი (cici). Cognate with Old Georgian ღლ-ი-ა-ჲ (ɣl-i-a-y), Svan ლა-ღელ-ი-ა̈შ (la-ɣel-i-äš).

cog

ლა-ღელ-ი-ა̈შ

ბერექ ღალაჯიჯაზ მიხიტინამს


ჯიჯი

cici (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
ჯიჯი (absolutive singular)
ჯიჯეფე (absolutive plural)
ჯიჯიქ (ergative singular)
ჯიჯეფექ (ergative plural)
ჯიჯის (dative singular)
ჯიჯეფეს (dative plural)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშიş) (genitive singular)
ჯიჯიშიşi) (genitive singular)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშიş) (genitive plural)
ჯიჯეფეშიşi) (genitive plural)
ჯიჯიშე (directive singular)
ჯიჯეფეშე (directive plural)
ჯიჯიშენ (ablative singular)
ჯიჯეფეშენ (ablative plural)
ჯიჯის (locative singular)
ჯიჯეფეს (locative plural)
ჯიჯითენ (instrumental singular)
ჯიჯეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ir- (“root, bottom”).

inh+

The bottom part (of cabbage) above the soil, the inner part of the (cabbage) stem


ქოლთუღი

head

ქოლთუღი • (koltuği) (Latin spelling koltuği)

koltuği (romanization)
Batumi (romanization)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


დამარი

head

დამარი • (damari) (Latin spelling damari)

Borrowed from Ottoman Turkish طمر (damar).

bor+

ნანაქ ნჯაში ფოჩხოტა ტოტეფე “შუკაში დამარეფე კაი გაკორას” ჲა დო ოჯაღის ელუცონამს

My mother plants the many-branched branches of the tree next to the (cucumber) stove so that the (cucumber) sprouts can get a good hold

nanak ncaşi poçxoťa ťoťepe “şuǩaşi damarepe ǩai gaǩoras” ya do ocağis eluʒonams


ხურა

ალი ბანჲო მოლახენ. ხურა იმბოჲ.


ციცი

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ბერე ტუტულეფე მჩხუ უღუნ. ორდოშა ვარაგზალასენ.

The child's hips are too thick. S/he won't be able to walk early.

bere ťuťulepe mçxu uğun. ordoşa varagzalasen.

(dialectal, Vizha) (human) buttocks, hip


იმთილანენ

იმთილანენ • (imtilanen) (Latin spelling imtilanen)

From ი- (i-) + მთილ- (mtil-, “to become real”) + -ან- (-an-, “-ize”) + -ენ (-en).

af

დიდო ნამინონტუ მუნთხანეფე თამო თამო იმთილანენ

The things I want so much are slowly coming true

dido naminonťu muntxanepe tamo tamo imtilanen


გზალინერი

head

გზალინერი • (gzalineri) (Latin spelling gzalineri)

gzalineri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Borghola (romanization)

ჰიკუ მენდრალე გზალინერი ვარმოილენ


სლოგანი

სლოგანი • (slogani) (Latin spelling slogani)

მუხთარიქ, ტალებეფექ სერიზ მექთებიში დარაბაზ ნანონჭარეზ სლოგანეფე ნოჟილამს

The headmaster erased the slogans that the students had written on the wooden wall of the school at night

muxtarik, ťalebepek seriz mektebişi darabaz nanonç̌arez sloganepe nojilams


ჟილე

jile (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ქოსუმს

head

ქოსუმს • (kosums) (Latin spelling kosums)

From Proto-Kartvelian *kwas- (“to sweep, to wipe”) + -უმ (-um, post-stem, indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

suf

(dialectal, Jigetore) to cut grass, thorns, bushes, etc. under trees


ჰავუზი

head

ჰავუზი • (havuzi) (Latin spelling havuzi)

Borrowed from Ottoman Turkish حوض (havuz), Derived from Arabic حَوْض (ḥawḍ).

bor+

დიდო მჭიმა მჭიმაში ხასანიზ ჰავუზეფე ჭანჭახითე დოლაფშენ

When it rains a lot, Xasan's pools fill with mud.

dido mç̌ima mç̌imaşi xasaniz havuzepe ç̌anç̌axite dolapşen


ხუჲი

Borrowed from Ottoman Turkish خوی (huy), Derived from Persian خو (xu).

რიზას დიდო პატი ხუჲი უღუნ. უჩქინ ვარუჩქინ, ირიში დულჲაზ აკათენ.

Riza has a very bad habit. He interferes in everyone's business whether he knows it or not.

rizas dido p̌aťi xuyi uğun. uçkin varuçkin, irişi dulyaz aǩaten.


ბიკა

ბიგა ბიგა#Laz


თუღლა

tuğla (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish طوغله (tuğla), ultimately derived from Latin tēgula (“a tile”).

თუღლა მსკვა ვარეწუბაზგასი ეწვოლაჲ

If I don't place the brick well underneath, it will fall to the bottom


ნოშონი

head

ნოშონი • (noşoni) (Latin spelling noşoni)

noşoni (romanization)
Atina (romanization)

ნოშონის პატილა გოლაზუნ


ჩეჲრეღი

ჩეჲრეღი • (çeyreği) (Latin spelling çeyreği)

Borrowed from Ottoman Turkish چیرك (çeyrek), derived from Classical Persian چاریک (čāryak, “one of four; a fourth”).

der+

აჲშეში ბერე ჩეჲრეღი მებუბარე

I'll put a quarter (gold) on Aisha's child


ორთა

orta (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)
Chkhala (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish اورتا (orta).

bor+

ეროლიქ ჯუმამუშიშე ინატი ონტულეში ორთას ახირი გოშადგიმს

Erol places a barn in the middle of the field to spite his brother

erolik cumamuşişe inaťi onťuleşi ortas axiri goşadgims


ნაჭვენ

head

ნაჭვენ • (naç̌ven) (Latin spelling naç̌ven)

From ნ- (n-, preverb) + ა- (a-, potential mood marker) + ჭვ- (ç̌v-, “to burn”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

კუჩხე მემაჭუ

(a verb used to mean that a part of someone's body burns or hurts from hot or cold); to burn, to hurt


ლუგათი

head

ლუგათი • (lugati) (Latin spelling lugati)

Borrowed from Ottoman Turkish لغت (lügat), Derived from Arabic لُغَة (luḡa).


გჲოჭკაფამს

head

გჲოჭკაფამს • (gyoç̌ǩapams) (Latin spelling gyoç̌ǩapams)

From გჲ- (gy-, function unknown) + ო- (o-, causative verb prestem) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to begin”) + -აფ- (-ap-, causative verb infix) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).

af

ჲაკუპიქ შქით წანეჲი ბოზომუშიზ მექთებიზ გჲოჭკაფამს

Jacob starts his seven-year-old daughter in school

yaǩup̌ik şkit ǯaneyi bozomuşiz mektebiz gyoç̌ǩapams


გური ნაჭვენ

head

გური ნაჭვენ • (guri naç̌ven) (Latin spelling guri naç̌ven)

ხასანის შკიმდა ოფშა გური ნაჭვენ

(dialectal, Atina) to have mercy, to feel sorry for, to pity


ჯედუჲ

გედუმერს გედუმერს#Laz

Vizha and Artasheni form of გედუმერს (gedumers)


გური ჯედუჲ

გური ჯედუჲ • (guri ceduy) (Latin spelling guri ceduy)

ალი პანდა ნაიბგაჲ ბერეფე გური ჯედუჲ

Ali always feels sorry for crying children

(dialectal, Ghvant) to have mercy, to feel sorry for, to pity


გედუმერს

გედუმერს • (gedumers) (Latin spelling gedumers)

From გე- (ge-) + დვ- (dv-, “to put”) + -უმ (-um) + -ერ (-er) + -ს (-s).

af

ფინთი შეჲი მასას გედუმერს

He's putting something dirty on the table

to put, to place something horizontally on something

მა არ ნდღაზ ჟურ ჶარა მჭკუდი გებდუმერ. ნაკო ლავონიზ სუჶჶა დობუდგამ! თქვანი სთერი სუმ კოჩი ვარბორეთ.

I bake bread twice a day. Do you have any idea how many people I set the table for? We don't live in with three people like you.

ma ar ndğaz jur fara mç̌ǩudi gebdumer. naǩo lavoniz suffa dobudgam! tkvani steri sum ǩoçi varboret.

(dialectal, Vitse–Arkabi) to put or to bake the bread


მაფუსი

head

მაფუსი • (mapusi) (Latin spelling mapusi)

mapusi (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish محبوس (mahbus, “imprisoned”), derived from Arabic مَحْبُوس (maḥbūs).

bor+

ჟანდარმაფექ ნიჲაზი ქჲოჭოფეს დო მაფუსის მულოხუნასინონან

The police caught Niyazi and they are going to put him in prison(imprison him)

jandarmapek niyazi kyoç̌opes do mapusis muloxunasinonan


არმოზი

head

არმოზი • (armozi) (Latin spelling armozi)

armozi (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Turkish armoz, from Pontic Greek αρμός (armós), from Ancient Greek ἁρμός (harmós).

ჩილფი ნჯაში არმოზიზ დიქაჩი დო გეფჩათ

Hold the whisk to the corner of the tree, and let's just whack the whisk


ქჲოშე

Borrowed from Ottoman Turkish كوشه (köşe), Derived from Persian گوشه (guše).

bor+

უსთაზ ამშქორინუ. ქჲოშეზ ელახენ დო მკვალ დო მჭკუდი ელიფხორს.

The master is hungry. He sits in a corner and eats cheese and bread.

ustaz amşkorinu. kyoşez elaxen do mǩval do mç̌ǩudi elipxors.


კაჲიში

head

კაჲიში • (ǩayişi) (Latin spelling ǩayişi)

Borrowed from Ottoman Turkish قایش (kayış).

bor+

ჲილმაზი კაჲიში ხამი ქელვონცოჲ


ხასტა

xasťa (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish خسته (hasta), Derived from Persian خسته (xaste).


ჶაჲანსი

head

ჶაჲანსი • (fayansi) (Latin spelling fayansi)

Borrowed from Turkish fayans, Derived from French faïence.

მუთჶაღი ნადვორჩუნ ჶაჲანსი ეტახუჲ


ქიფრიტი

ქიფრიტი • (kipriťi) (Latin spelling kipriťi)

kipriťi (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish كبریت (kibrit), Ultimately from Akkadian 𒆠𒀀𒀭𒀀𒇉 (kibrītu, “sulfur, firebrand”).

der

ქემალიქ ქიფრიტი გელონჩახამს


ოკაპინუში

head

ოკაპინუში • (oǩap̌inuşi) (Latin spelling oǩap̌inuşi)

oǩap̌inuşi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)

From ოკაპინუ (oǩap̌inu, “to run, running”) + -შ (-ş, of, related to).

suf

მექთების ოკაპინუშის მა ხუთინერი მოჶტი


ოკაპინამს

head

ოკაპინამს • (oǩap̌inams) (Latin spelling oǩap̌inams)

From ო- (o-) + კაპ- (ǩap̌-, “to run”) + -ინ- (-in-) + -ამ (-am) + -ს (-s).

(dialectal, Sumla) to roll down from a cliff


ჭაკლა

ჭაკლა • (ç̌aǩla) (Latin spelling ç̌aǩla)

კინჩხიშ ჭაკლა

Lighting device made by combining and igniting dry hessian reeds

(dialectal, Vitse) generic name for a primitive lighting device(s)


გომთე

gomte (romanization)
Lome (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

“შუ თიფეფე გამახომაზ” ჲა დო ნანაქ ბაგენიში გომთე გუფინამს

My mother spreads (the grass) around the hut so that the wet grass dries well

“şu tipepe gamaxomaz” ya do nanak bagenişi gomte gupinams


გოლამთუმანი

გოლამთუმანი • (golamtumani) (Latin spelling golamtumani)

გჲული, გოლოგამგვანუ / უბა გოლამთუმანი

Darling, yours has swollen beyond / Your chest has swollen beyond

(dialectal, Borghola) the horizontal direction upwards from the person speaking on the slope, from the direction


გოლამთუმანი

(dialectal, Okordule) horizontal or slightly sloping distance on the slope

(dialectal, Borghola) horizontal direction upwards from the person speaking on the slope


ესკატი

ესკატი • (esǩaťi) (Latin spelling esǩaťi)

Borrowed from Byzantine Greek ἐσχάτη (eskhátē), the feminine of ἔσχατος (éskhatos, “final, last”).

bor+

the money for burying the deceased, which was collected and kept by the old people in advance

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

May you be left with no one and nothing(curse)

(Atina) the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin


მუნძინამს

head

მუნძინამს • (munżinams) (Latin spelling munżinams)

From მ- (m-) + უ- (u-) + ნძინ- (nżin-, “to increase”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Cognate with Mingrelian ძინა (ʒina, “to increase”).

af

ბაკკალეფექ ნჯუმუში გეჭარერი ნაუნონან სთერი მუნძინამან

Grocers increase the price of salt as they wish

baǩǩalepek ncumuşi geç̌areri naunonan steri munżinaman


კუჲი

Borrowed from Ottoman Turkish قیو (kuyu).


ლისთე

Borrowed from Turkish liste, Derived from French liste.

კოპერატიჶიზ ვეესიჲა გჲუბრე ნაეჭოფასენფეში ლისთე იქომან. ჩაჲიში ფარა მეჩამტანში გჲუბრეში ფარა ნაგჲოკვათაფანორენფე ლისთეზ ნიჟილენ.

A list of those who buy fertilizer on credit from the cooperative is being made. When the tea money is given, those who have the fertilizer money deducted are deleted from the list.

ǩop̌eraťifiz veesiya gyubre naeç̌opasenpeşi liste ikoman. çayişi para meçamťanşi gyubreşi para nagyoǩvatapanorenpe listez nijilen.


კუდელი

head

კუდელი • (ǩudeli) (Latin spelling ǩudeli)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳud-, *ḳwed-. Cognate with Georgian კუდი (ḳudi), Mingrelian კუდელი (ḳudeli), and Svan ჰაკუ̂ა̈დ (haḳûäd).

cog

Svan ჰაკუ̂ა̈დ (haḳûäd)

ჯოღოჲიშ ქუდელიზ თოკი ნუბუნ


იკვანს

head

იკვანს • (iǩvans) (Latin spelling iǩvans, verbal noun ოკვანდუ)

iǩvans (romanization)
ოკვანდუ (noun-from-verb)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed- (“to want, wish, desire”).

inh+

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარ ავენ დო იკვანს

genci ǩoçik çkar oncğore var aven do iǩvans

to beg, to desire from someone else, to want from someone else, to ask from someone else


ეწურჩამს

head

ეწურჩამს • (eǯurçams) (Latin spelling eǯurçams)

From ეწ- (eǯ-, towards the bottom) + უ- (u-) + რჩ- (rç-, “to lay”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

ფუჯეფეზ ლიმხანა ვარეწურჩეზ დო ჭანჭახი დავეზ

They did not lay ferns under the cows, so it became muddy (dirty and uncomfortable for the cow to lie down)

pucepez limxana vareǯurçez do ç̌anç̌axi davez

to lay something under someone or something


ტუცანობა

head

ტუცანობა • (ťuʒanoba) (Latin spelling ťuʒanoba)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალი ტუცანობა ოგნაფუ შენი წულუ კითი ნჯავლა დოლვონწაჲ

Ali dips his pinky finger into milk to measure the temperature

ali ťuʒanoba ognapu şeni ǯulu ǩiti ncavla dolvonǯay


ნჯირი

nciri (romanization)
ნჯირი (absolutive singular)
ნჯირეფე (absolutive plural)
ნჯირიქ (ergative singular)
ნჯირეფექ (ergative plural)
ნჯირის (dative singular)
ნჯირეფეს (dative plural)
ნჯირიშ (genitive singular)
ნჯირიშ (genitive singular)
ნჯირიშიş) (genitive singular)
ნჯირიშიşi) (genitive singular)
ნჯირეფეშ (genitive plural)
ნჯირეფეშ (genitive plural)
ნჯირეფეშიş) (genitive plural)
ნჯირეფეშიşi) (genitive plural)
ნჯირიშე (directive singular)
ნჯირეფეშე (directive plural)
ნჯირიშენ (ablative singular)
ნჯირეფეშენ (ablative plural)
ნჯირის (locative singular)
ნჯირეფეს (locative plural)
ნჯირითენ (instrumental singular)
ნჯირეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁il- (“dream, sleep”). Cognate with Georgian ძილი (ʒili, “sleep”) and Mingrelian ჯირა (ǯira, “sleeping”).

inh+

ნჯირი ქემაჯინუ
nciri kemacinu
I'm sleepy
(literally, “Sleep has stepped on me”)


თანგრი

head

თანგრი • (tangri) (Latin spelling Tangri)

tangri (romanization)
Tangri (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تكری (tañrı, “god”).

bor+

კოჩეფეზ ელაკიდანში თანგრიშენ ნამუხთანორენ არ ჰიქმეთითე ირიმუთუში ამბარი ავენან

When people go mad, they can be aware of everything with a wisdom from God

ǩoçepez elaǩidanşi tangrişen namuxtanoren ar hikmetite irimutuşi ambari avenan


დიჯინენ

head

დიჯინენ • (dicinen) (Latin spelling dicinen)

dicinen (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)

From დ- (d-) + ი- (i-) + ნჯინ- (ncin-, “to lie down”) + -ენ (-en), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”).

inh+

ხუსეჲინი ნჭინერი დიჯინასი ოფშა ხურხულამს

Hussein snores a lot when he goes to bed tired

xuseyini nç̌ineri dicinasi opşa xurxulams

to lie down,to go to bed, to go to sleep, to lie


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contamined with the related ნჯირი (nciri).

af

მჩხვაფა ტარონეფეზ გვერდი ტეტელი ინჯირნან

mçxvapa ťaronepez gverdi ťeťeli incirnan

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to lie down, to go to bed, to go to sleep, to lie

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


საღანი

head

საღანი • (sağani) (Latin spelling sağani)

sağani (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish صحان (sahan), صحن (sahn), dialectal sağan, derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

bor+

ბერექ არ დიდი საღანი ჲოღუტი არ შვაჯის გეიფხორს

The child devours a large bowl of in a blink of an eye

berek ar didi sağani yoğuťi ar şvacis geipxors


ტაბაღი

head

ტაბაღი • (ťabaği) (Latin spelling ťabaği)

Borrowed from Ottoman Turkish طبق (tabak), Derived from Arabic طَابَق (ṭābaq).

bor+

ასიჲე ნაშკომასენ ტაბაღი ირი ორა ჯეჩხუჲ

Asiye always washes the plate she eats from


კოლი

Borrowed from Turkish koli, ultimately Derived from Latin collum (“neck”).

ალიქ ქითაბეფემუში კოლიზ დოლოსვარამს


მაჲბენოდა

head

მაჲბენოდა • (maybenoda) (Latin spelling maybenoda)

maybenoda (romanization)
Vitse (romanization)

From *მაჲბენ (*mayben) + ოდა (oda, “room”). Meaning of the first part is unknown.

ფედერიქ მაჲბენოდა ორდამზ

My father enlarges the room that used to be a storage room

storehouse, storage, storeroom, warehouse


სთერი

Probably from -ს (-s, dative case) + Ancient Greek ταίρι (taíri, “mate”).

af

სი ირიმუთუ გურიზ ნადოლოგანგონენ სთერი გახენენი?

Can you do everything as your heart desires?

si irimutu guriz nadologangonen steri gaxeneni?

stative verb + სთერი (steri); while in a state, in accordance with a state


დერსი

Borrowed from Ottoman Turkish درس (ders), Derived from Arabic دَرْس (dars).

bor+

ბერექ ნანამუში “დერსი დოპი” ჲა დო მოღერდინამს

Child deceives his mother by saying "I studied my lesson"

berek nanamuşi “dersi dop̌i” ya do moğerdinams


ზურანი

head

ზურანი • (zurani) (Latin spelling zurani)

zurani (romanization)
Borghola (romanization)

კალმახაქ ზურანეფეს იძღენ. დგინა წკარეფეს მოიშვაჯამს.

Trout feed (hunt) in the current. It rests in still waters.

ǩalmaxak zuranepes iżğen. dgina ǯǩarepes moişvacams.


სეჶი

sefi (romanization)
Artasheni (romanization)

Borrowed from Turkish sef, a dialectal variant of sehiv, from Ottoman Turkish سهو (sehv), from Arabic سَهْو (sahw).


სეჶი

sefi (romanization)
Atina (romanization)

ხასანიქ სეჶიმუშითე კოკითორამს


მააში

maaşi (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish معاش, borrowed from Arabic مَعَاش (maʕāš), from عَاشَ (ʕāša).

etymon

ბაბამუშიშ მააში გოწუღამს დო უფარელი ამუტალამს

He takes his father's salary by force and leaves him broke

babamuşiş maaşi goǯuğams do upareli amuťalams


დუქქჲანი

head

დუქქჲანი • (dukkyani) (Latin spelling dukkyani)

dukkyani (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish دكان (düḱḱan), ultimately Derived from Sumerian 𒆠𒍇 (/daggan/, “chamber, doorway or its frame, niche in a wall”).

der+

ჰემ დუქქჲანიქ ნაკო ხე ქთურუ დო მითისთი ვარაფელუ

How many hands has that shop changed, and it has never been good for anyone

hem dukkyanik naǩo xe kturu do mitisti varapelu

დუქჲქჲანი — alternative spelling(phonetic spelling)


ელაქთერი

head

ელაქთერი • (elakteri) (Latin spelling elakteri)

elakteri (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

From ელა- (ela-, on the side) + ქთ- (kt-, “to turn”) + -ერი (-eri, participle suffix).

af

ელაქთეჲი ნენაზ ვამაუჯინენ


ოთვა

head

ოთვა • (otva) (plural ოთვაფე, Latin spelling otva)

otva (romanization)
ოთვაფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rtw-l- (“roof”). Cognate with Georgian სართული (sartuli) and Mingrelian ორთვალი (ortvali).

inh+

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

outer surface of the roof; housetop; a covering, usually covered with tiles, built over buildings to protect them from all kinds of external influences


გეჭკაფა

head

გეჭკაფა • (geç̌ǩapa) (Latin spelling geç̌ǩapa)

geç̌ǩapa (romanization)
Sumla (romanization)

From გე- (ge-) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -აფა (-apa).

af

ირ დულჲა ოჩოდინუ შენი არ გეჭკაფა უნონ

For every work to be finished a beginning is required


მეშონუჲ

head

მეშონუჲ • (meşonuy) (Latin spelling meşonuy)

meşonuy (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From მე- (me-) + შონ- (şon-) + -უჲ (-uy).

დიკაფონა ნახაშკარე დიკა მჭეშარ ; ვარმჭეშანა ოგუმუ ვარმეშონარ.

You shall wait (guard) the wheat that you sow in the wheat field; if you do not wait (guard), you shall not hope to reap.(proverb)

diǩapona naxaşǩare diǩa mç̌eşar ; varmç̌eşana ogumu varmeşonar.

to expect; to hope; to wait, dream that something s/he wants will happen


თისკუპანი

თისკუპანი • (tisǩup̌ani) (Latin spelling tişǩup̌ani)

tisǩup̌ani (romanization)
tişǩup̌ani (romanization)
Borghola (romanization)

From თიშ (tiş, “head's”) + *კუპანი (*ǩup̌ani, unknown). Probably evolved form a sense of upside down. Compare Laz თიკოპალი (tiǩop̌ali, “upside-down”).

af

ბერე ბორტიში თიშკუპანიში ოსთერუ დიდო კაი მიწონტუ

When I was a kid, I used to love to do somersaults

bere borťişi tişǩup̌anişi osteru dido ǩai miǯonťu


კაჲბანა

head

კაჲბანა • (ǩaybana) (Latin spelling ǩaybana)

ǩaybana (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Turkish kaybana, a dialectal descendant of Ottoman Turkish غایبانه (gayibane).

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

unclaimed and worthless thing left behind by the dead


მეწომილა

მეწომილა • (meǯomila) (Latin spelling meǯomila)

meǯomila (romanization)
Vizha (romanization)

From მე- (me-) + წომილ- (ǯomil-, “to look(imperfect root)”) + -ა (-a). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

der+

ალი ნამოწონდასენ მეწომილაფე გუღარაჲ


ტარაჶი

head

ტარაჶი • (ťarafi) (Latin spelling ťarafi)

ťarafi (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish طرف (taraf), Derived from Arabic طَرَف (ṭaraf).

bor+

ხასანის ოხორიში არ ტარაჶიმუში ელვაწენ

One side of Hasan's house is breaking off


ჲანოში

head

ჲანოში • (yanoşi) (Latin spelling yanoşi)

yanoşi (romanization)
Arkabi (romanization)

From ჲანო (yano, “late (adverb)”) + -ში (-şi, of)

suf

ჭუმანიშე ჲანოში გჲაობაზ ქჩუმერ

I'm waiting for you late tomorrow at dawn


ჲანო

დოთანუ თინა ჲანო ვარ ივუ. დულჲაშე ბიგზალათ!

Even if it's dawn, it's not too late. Let's go to work!

dotanu tina yano var ivu. dulyaşe bigzalat!


სემთი

semti (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish سمت (semt), Derived from Arabic سَمْت (samt).

bor+

დუშემეში არ სემთი ილაქთერი რენ

One side of the floor surface is inclined


წკომილი

head

წკომილი • (ǯǩomili) (Latin spelling ǯǩomili)

ǯǩomili (romanization)
Arkabi (romanization)

From წკომილ- (ǯǩomil-, “to look(imperfective root”). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

ირი კოჩიში წკომილი არ ვარივენ


ისაპრამს

ისაპრამს • (isap̌rams) (Latin spelling isap̌rams)

isap̌rams (romanization)
Arkabi (romanization)

From ი- (i-) + Ottoman Turkish صبر (sabr) + -ამ (-am) + -ს (-s). Derived from Arabic صَبْر (ṣabr).

af

ხუსენი ოსმანის დიდო ნოჩქინს. ოსმანიქ ისაპრამს. ალა დიდოთი მეშაბღენ.

Hussein teases Osman a lot. Osman is patient. But he also gets very angry.

xuseni osmanis dido noçkins. osmanik isap̌rams. ala didoti meşabğen.

to be patient, to put up with, to endure


მოიჭიბრამს

head

მოიჭიბრამს • (moiç̌ibrams) (Latin spelling moiç̌ibrams)

moiç̌ibrams (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

From მო- (mo-) + ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

დაჩქიმიქ ქომოჩიმუშიშენ დიდო ნწორუმზ. ხოლოთი მოიჭიბრამზ.

My sister suffers a lot from her husband. Yet she endures it.

daçkimik komoçimuşişen dido nǯorumz. xoloti moiç̌ibramz.

to accept patiently and silently the unpleasant event, to tolerate, to endure


იჭიბრენ

head

იჭიბრენ • (iç̌ibren) (Latin spelling iç̌ibren)

iç̌ibren (romanization)
Artasheni (romanization)

From ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ენ (-en).

af

ბერე ნანამუში უკრიჲაჲ. ოხორზა ნენა ვარიქუმს. იჭიბრენ.

The child yells at his mother. The woman is silent. She is patient.

bere nanamuşi uǩriyay. oxorza nena varikums. iç̌ibren.


ნობაზგაჲ

head

ნობაზგაჲ • (nobazgay) (Latin spelling nobazgay)

nobazgay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

ჟილემონა ნამთუ მთური ოხორი ნობაზგაჲ

Snow falling behind the house puts pressure on the house

ნობაძგამს ნობაძგამს#Laz

Alternative form of ნობაძგამს (nobażgams)


თუჶეღი

თუჶეღი • (tufeği) (Latin spelling tufeği)

tufeği (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تفنك (tüfenk).

bor+

თუჶეღი ემთი დიქაჩი


წიქვა

ǯikva (romanization)
Vizha (romanization)

დოლინკორაჲ დო ალი / წიქვაში კირავატი / ჭანდრათი მაზირანენ / მი აჲოროფენ ჲატი

He tied a silk tie around his neck / We'll see at the wedding / Let's see who he loves

dolinǩoray do ali / ǯikvaşi ǩiravaťi / ç̌andrati maziranen / mi ayoropen yaťi


დგუმერი

head

დგუმერი • (dgumeri) (Latin spelling dgumeri)

dgumeri (romanization)
Vizha (romanization)

From დგუმ- (dgum-, “to put”) + -ერი (-eri).

ალი წო ოხორიმუში არ დგუმერი გოჲოდგუჲ

Ali is putting another floor on his house this year


კატი

Borrowed from Ottoman Turkish قات (kat).

ხუსენი სქანი ჟურ კატი კო ქორენ


არიზა

Borrowed from Ottoman Turkish عارضه (arıza), Derived from Arabic عَارِضَة (ʕāriḍa).

der

Arabic عَارِضَة (ʕāriḍa)

ჟურ ნდღა რენ ელეთრიღი ვარენ. სანთრალიზ არიზა რენდორენ.

There's been no power for two days. There's a malfunction at the power plant.

jur ndğa ren eletriği varen. santraliz ariza rendoren.

fault, breakdown, malfunction, defect, failure


ომჯუნაფა

head

ომჯუნაფა • (omcunapa) (Latin spelling omcunapa)

omcunapa (romanization)
Vizha (romanization)

From ო- (o-) + მჯუნ- (mcun-, “to be out at grass, graze”) + -აფა (-apa).

af

ალი ომჯუნაფა ვარუღუნ. ფუჟეფე მანდრე ოსკულედინაჲ.

Ali has no grazing land. He feeds (cares for) the cows in the barn.

ali omcunapa varuğun. pujepe mandre osǩuledinay.

grass, pasture, pasturage, grassland, grazing place, someone's rightful grazing place


ომჯვინალე

head

ომჯვინალე • (omcvinale) (Latin spelling omcvinale)

omcvinale (romanization)
Chanapeti (romanization)

From მჯვინ- (mcvin-, “to grass down,to graze”) + ო- -ალე (o- -ale).

af

ნანაში ნგენი ჩქარ ვარიქაჩენ. ომჯვინალეში გობერეფეთი მოჲილამზ დო ჲექთენ ოხორიშა ქომულუნ.

My mother's calf never stays. It crosses the perimeter of the pastures and comes home immediately.

nanaşi ngeni çkar varikaçen. omcvinaleşi goberepeti moyilamz do yekten oxorişa komulun.


ომჯუნუმსვა

head

ომჯუნუმსვა • (omcunumsva) (Latin spelling omcunumsva)

omcunumsva (romanization)
Vizha (romanization)

From ომჯუნუ (omcunu, “graze”) + -მსვა (-msva, “land”).

af

ფუჟეფე ომჯუნამსვაფეშა ვარუჩვაშა ვარიძღერან

Cows can't get enough until they take them to their grazing grounds

pujepe omcunamsvapeşa varuçvaşa variżğeran


ჯამიკანი

head

ჯამიკანი • (camiǩani) (Latin spelling camiǩani)

camiǩani (romanization)
Chanapeti (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish جامكان (camekân, “dressing room”), derived from Persian جامهکن (jāmakan, “dressing room, wardrobe”).

der+

ბერექ ჯამიკანიზ დოლოხე ნანუბურტუ ამფულიზ ბიგა გეჩუ დო მოლატახუ

Child broke a light bulb in a cupboard by hitting it with a wand

berek camiǩaniz doloxe nanuburťu ampuliz biga geçu do molaťaxu


ჩენგე

Borrowed from Ottoman Turkish چكه (çeñe).

bor+

ომერიზ ჩენგე ჲუტახეზდორენ

კოჩიქ კატა ნდღა ჩენგე იბღაფს


ნთარო

ntaro (romanization)
Borghola (romanization)

Along with Mingrelian თარო (taro) borrowed from Georgian თარო (taro), derived from Middle Armenian թառ (tʻaṙ).

მჟა ნთაოზ ქომოლადგი. თუდე არ მუთუ ნანთხენ დო ნიჲორენ.

Put the milk in the cupboard. If you leave it on the floor, something will touch (the container) and it will spill out.

mja ntaoz komoladgi. tude ar mutu nantxen do niyoren.


გოტურტოლუმს

head

გოტურტოლუმს • (goťurťolums) (Latin spelling goťurťolums)

goťurťolums (romanization)
Sumla (romanization)

From გო- (go-) + ტურტოლ- (ťurťol-, “to roast”) + -უმ (-um) + -ს (-s).

af

ილჲასიქ ნჭოლო გოტურტოლუმს დო იფხორს

Elijah eats corn in a hurry, cooking it over a fire


ჩუკური

head

ჩუკური • (çuǩuri) (Latin spelling çuǩuri)

Borrowed from Ottoman Turkish چوقور (çukur).

bor+

მა ანდღა გზას ვიგზატიშა ჩუკური ორტუ. ტორა ქოდოლოვოლი.

I was walking down the road today and there was a pothole. I almost fell in it.

ma andğa gzas vigzaťişa çuǩuri orťu. ťora kodolovoli.


ჯენდრაწერი

cendraǯeri (romanization)
Vizha (romanization)

From ჯე- (ce-) + ნდრაწ- (ndraǯ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ალიში ოთვა ჯენდრაწერი ონ. წარი დოლოგუთუნ.

Ali's roof is hollow (leaning inwards). Water is accumulating.

alişi otva cendraǯeri on. ǯari dologutun.


დოლონტროცერი

head

დოლონტროცერი • (dolonťroʒeri) (Latin spelling dolonťroʒeri)

From დოლო- (dolo-) + ნტროც- (nťroʒ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ონტულეზ დოლონტროცერი სოთიზ მუთუ ვარდირგენ

onťulez dolonťroʒeri sotiz mutu vardirgen

დოლონტროცუნ დოლონტროცუნ#Laz

participle of დოლონტროცუნ (dolonťroʒun)
collapsed in the field


დოლოკუჶა

head

დოლოკუჶა • (doloǩufa) (Latin spelling doloǩufa)

doloǩufa (romanization)
Chanapeti (romanization)

From დოლო- (dolo-) + *კუჶ- (*ǩuf-) + -ა (-a).

ქჲოიში გზაზ დიდო დოლოკუჶა რენ

There are too many potholes (bumps) on the village road


დოლოკუტალა

დოლოკუტალა • (doloǩuťala) (Latin spelling doloǩuťala)

doloǩuťala (romanization)
Lome (romanization)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კუტალა (ǩuťala, “pit”).

prefix

გზას დოლოკუტალა ჲეეფეზ მჭიმაწკარი დოლოდგითუნ

Rainwater accumulates in potholes on the road

gzas doloǩuťala yeepez mç̌imaǯǩari dolodgitun


დოლოკლანტერი

head

დოლოკლანტერი • (doloǩlanťeri) (Latin spelling doloǩlanťeri)

doloǩlanťeri (romanization)
Vitse (romanization)

From დოლო- (dolo-) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ლივადიკუდელიზ ნარენ დოლოკლანტერიზ მჭიმა მჭიმაჲიზ წკარითენ ოიფშენ

When it rains in the pit at the bottom of the garden, (the pit) fills with water

livadiǩudeliz naren doloǩlanťeriz mç̌ima mç̌imayiz ǯǩariten oipşen


დოლოკლანტა

head

დოლოკლანტა • (doloǩlanťa) (Latin spelling doloǩlanťa)

doloǩlanťa (romanization)
Arkabi (romanization)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ა (-a).

af

დოლოკლანტუმს

ოხორიზ ლეტა დობობღით. ნთაოში თუდე კაჲი ვარმაბანიკეს. მციქა დოლოკლანტა ქოდოსქიდუ.

We put dirt in the house. We couldn't compact it under the cupboard. It's a bit hollow.

oxoriz leťa dobobğit. ntaoşi tude ǩayi varmabaniǩes. mʒika doloǩlanťa kodoskidu.


ტკები

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭq̇aw- (“skin of an animal; hide”).

inh+

მსიჯიშენ ორძო ოხენუ შენი ტკები გოწკუ უკორს

To make a chair from ivy, it is necessary to peel off the skin

msicişen orżo oxenu şeni ťǩebi goǯǩu uǩors

(Arkabi, Chkhala, Batumi) bark of trees and shrubs


ასქერი

head

ასქერი • (askeri) (Latin spelling askeri)

Borrowed from Ottoman Turkish عسكر (asker), Derived from Middle Persian lškl (/laškar/).

der+

ირაღიში დოლოხეს ამერიქაში ასქერეფე გულუნ

irağişi doloxes amerikaşi askerepe gulun

ნურანის ასქერიზ ნარენ ბერემუში განჭელუ


კუტალა

head

კუტალა • (ǩuťala) (Latin spelling ǩuťala)

Unknown.Related to Batumi Laz კუტალი (ǩuťali, “dimply”).

(Khopa) low-lying flat land between small hills


ჲემი

Borrowed from Ottoman Turkish یم (yem, “food, ration, bait; primer (for a gun)”).

bor+

ანჭესი არ წულუ ჲემი ქომემიბი


კვანჩხუმს

head

კვანჩხუმს • (ǩvançxums) (Latin spelling ǩvançxums)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwerc₁x- (“to break up, split, crush, smash”). Cognate with Georgian კვერცხი (ḳvercxi, “egg”).

inh+

ბაბაქ ხომულა მჭკუდი კვანჩხუმს. ტუცა ჩორბა ჲობასენ დო ჰეშშო ჭკომასენ.

My father is chopping dry bread. He will pour the hot soup over it and eat it.

babak xomula mç̌ǩudi ǩvançxums. ťuʒa çorba yobasen do heşşo ç̌ǩomasen.


ჶარჶალაჲ

head

ჶარჶალაჲ • (farfalay) (Latin spelling farfalay)

farfalay (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)

From ჶარჶალ- (farfal-) + -აჲ (-ay). Akin to Laz ფარფალაფს (parpalaps, “to flicker, blaze”), Arkabi Laz ჶარჶალუმს (farfalums, “to flick; to light”), and Mingrelian ფარფალი (parpali). Note also Old Armenian փաղփաղիմ (pʻałpʻałim).

m+

ალიში ქჩე წენდეჭეფე ჶარჶალაჲ


ფრანდუჲ

head

ფრანდუჲ • (pranduy) (Latin spelling pranduy)

pranduy (romanization)
Vizha (romanization)

From ფრანდ- (prand-, “to shine”) + -უჲ (-uy).

ოხორიში ჟამეფე დოლუმჯერიში ფრანდუჲ

The windows of the house shine in the evening

to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


ჭალიმი

ჭალიმი • (ç̌alimi) (Latin spelling ç̌alimi)

ჭალიმიშ ხამური
ç̌alimiş xamuri
pug


-უმ

Inherited from Proto-Kartvelian *-am : -m.

inh+

ნჩხალ- (nçxal-, “to pound the branches of fruit trees, walnuts, etc. with a pole”) + -უმ (-um) → ნჩხალუმს (nçxalums, “S/he shakes branches with sticks or poles to drop walnuts, chestnuts, etc.”)

კარხ- (ǩarx-, “to tidy up, prepare”) + -უმ (-um) → კარხუმს (ǩarxums, “S/he packs or prepares”)

ხალ- (xal-, “to roast”) + -უმ (-um) → ხალუმს (xalums, “S/he overcooks it turns it black and inedible”)

თან- (tan-, “to shine”) + -უმ (-um) → თანუმს (tanums, “S/he shines”)


ვით

ჰამ მჭკუდი ვით კოჩიზ ჲონჭუნ


ორდო

ordo (romanization)
Atina (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *adr- (“early, fast”). Cognate with Georgian ადრე (adre) and Mingrelian ორდო (ordo, “morning”).

inh+

ორდო ნდღალეფეს მტუტას დო ლეტას ნა ანტალარე!

May you melt into ashes and dust in the coming days! (curse)

ordo ndğalepes mťuťas do leťas na anťalare!


ჰაშო

Inherited from Proto-Kartvelian *a-s₁-. Cognate with Georgian ასე (ase, “so”), Mingrelian აშო (ašo, “here”) and Svan აშ (aš, “so”).

ჰამ ბერექ ჰაშო მუშენი ჭირინამს?


ოში

ბერეჩქიმიში არ ჶარა ოძიჲამუ ოში წანა ოსქედინუშე ქოღირს

Seeing my child once is worth living for a hundred years

bereçkimişi ar fara ożiyamu oşi ǯana oskedinuşe koğirs


ყოყორე

head

ყოყორე • (qoqore) (Latin spelling qoqore)

qoqore (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *aq̇are- (“gourd”). Cognate with Mingrelian ყოყორე (q̇oq̇ore) and Svan ჰაყარ (haq̇ar).

inh+

ჶათმაქ დიკას ყოყორე ელურგამს

Fatma plants pumpkin seedlings next to wheat


ჰაქო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *a-k- (“here”). Cognate with Georgian აქ (ak) and Mingrelian აქ (ak).

ჰაქო ჩქუნებურა ბისინაფათ დო მითიქ მოთოხოწონამტას

Let's speak Laz here and no one will understand

hako çkunebura bisinapat do mitik motoxoǯonamťas


დობამს

head

დობამს • (dobams) (Latin spelling dobams)

From დ- (d-) + ო- (o-) + ბ- (b-, “to pour”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *b-.

წუკალი გამიხუდორენ. წკარი დობამს. ლუქუნა მებუნძგიფი. დაჩხურიზ მოთჲოდგამ.

The boiler's punctured. It is leaking water. I plugged it with beeswax. Don't put it on the fire.

ǯuǩali gamixudoren. ǯǩari dobams. lukuna mebunżgipi. daçxuriz motyodgam.


ბოდა

boda (romanization)
Atina (romanization)
Okordule (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *bade- (“net, cobweb”). Cognate with Georgian ბადე (bade) and Svan ბა̈დ (bäd).

inh+

ხასანიქ მჯალეფე კარბუმს. ბოდა ჯობასენ დო სიჶტერი ჭოფასენ.

Hasan drives poles into the trees. He's going to set a net to catch a hawk.

xasanik mcalepe ǩarbums. boda cobasen do sifťeri ç̌opasen.


რენ

ren (romanization)
ბორე ((ko)bore)
ქობორე ((ko)bore)

All dialectal forms point to the ორენ (oren) form. Inherited from Proto-Kartvelian *a-r- (“to be”).

კოჩიქ სუმ თუთა რენ გოხვეწუნ დო არ ნდღაზ ვარნუშველი

He's been begging for three months and you haven't helped him one day

ǩoçik sum tuta ren goxveǯun do ar ndğaz varnuşveli


კაბაატი

head

კაბაატი • (ǩabaaťi) (Latin spelling ǩabaaťi)

ǩabaaťi (romanization)
Atina (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish قباحت, Derived from Arabic قَبَاحَة (qabāḥa).

ხასანიქ ოსმანის კაბაატი მობამს
xasanik osmanis ǩabaaťi mobams
Hasan blames Osman


ჯერჲანი

ჯერჲანი • (ceryani) (Latin spelling ceryani)

ceryani (romanization)
Arkabi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish جریان (cereyan), Derived from Arabic جَرَيَان (jarayān).

bor+

ამფულიში თექ ჶარჶალუმს. ჯერჲანი ნიკვათასენ სთერი რენ. ლამბა დოხაზირით.

The light from the bulb fluctuates. It's like a blackout. Get the lamp ready.

ampulişi tek farfalums. ceryani niǩvatasen steri ren. lamba doxazirit.


იმთიჰანი

head

იმთიჰანი • (imtihani) (Latin spelling imtihani)

Borrowed from Ottoman Turkish امتحان (imtıhan, imtahan), Derived from Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān).

der+

ბერეჩქიმის, მექთების იმთიჰანიში ორა მოხთაში ქოგაგზენ

My child gets bored when it's time for exams at school

bereçkimis, mektebis imtihanişi ora moxtaşi kogagzen


ადვებ

adveb (romanization)
adven (romanization)

From ა- (a-) + დვ- (dv-, “to blaze, ignite”) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *bdw- (“to set, catch fire”), cognate with Svan მჷბიდ (məbid, “combustible”).

inh+

ჰამ პიპერი დიდო ნკოლო რენ. ნუკუზ მადუ.

This pepper is very hot. My mouth burned.

ham p̌ip̌eri dido nǩolo ren. nuǩuz madu.

somewhere in someone's body it is as if a fire is flaring up


ბონუმს

head

ბონუმს • (bonums) (Latin spelling bonums)

From ბონ- (bon-, “to wash”) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ban- (“to wash, wash oneself”).

inh+

ჰუჲ შეჲი ბონუჲ

(Okordule) to wash (things, living or dead)

ბერე ბონუმს

(Chanapeti, Batumi) to wash (living person)

ჯინაზე მიქ ბონუმს? - ქომოლიშ ჯინაზე ქომოლიქ ბონუმს. ოხორჯაში ჯინაზე ოხორჯაქ ბონუმს.

Who washes the corpse? - A man washes a male corpse. A woman washes a woman's corpse.

cinaze mik bonums? - komoliş cinaze komolik bonums. oxorcaşi cinaze oxorcak bonums.

(Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to wash (dead person)


იბგარს

head

იბგარს • (ibgars) (Latin spelling ibgars)

From ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *bger- (“to utter; sound, ring”).

inh+

ჯუმაჩქიმიქ ნაიბგარტუ ბერეზ ნაბირამზ დო ომპლანამზ

My brother clowns a crying child and makes him stop crying

cumaçkimik naibgarťu berez nabiramz do omp̌lanamz


უდვინაჲ

head

უდვინაჲ • (udvinay) (Latin spelling udvinay, verbal noun ოდვინუ)

udvinay (romanization)
ოდვინუ (noun-from-verb)
Vizha (romanization)

From უ- (u-) + დვინ- (dvin-, “to set fire”) + -აჲ (-ay). Inherited from Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”). Cognate with Old Georgian მ-ბდჳნ-ვარე (m-bdwin-vare, “kindled”) and Svan ლი-ბდინ-ე (li-bdin-e, “to set fire”).

cog

აჲშე ოდაში ჩონა უდვინასი პარანთენიშა გალე ჩონა ნოფრანდაჲ

When Aisha turns on the light in the room, light shines out of the window

ayşe odaşi çona udvinasi p̌arantenişa gale çona nopranday


დვინა

dvina (romanization)
Vitse (romanization)

From Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”) + -ა (-a).

af

დიდი დვინა შენი არ ნწინი უბაღუნ

fire (the often accidental occurrence of fire in a certain place leading to its full or partial destruction)


ბავრა

bavra (romanization)
Batumi (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ber-w-a (“blowing”).

inh+

ბავრა ბარუნა ნჯაშენ უშქირი მელაფს

When the wind blows, apples fall from the tree


უბაღუნ

head

უბაღუნ • (ubağun) (Latin spelling ubağun)

From უ- (u-) + ბაღ- (bağ-, “to suffice”) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ- : bɣ- (“to be enough; suffice”).

inh+

მა არ თუთაზ ჟურ ქილო თოფრი მიბაღუნ

Two kilos of honey in a month is enough for me


ბარს

From ბარ- (bar-, “to blow”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ber- (“to blow; inflate, distend”).

inh+

იხიქ მანჩხომეზ ნაუნონ სთერი ვარბარს

The wind does not blow according to the fisherman's will (Things do not go the way you want them to) (proverb)


ბაღუ

Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ-el- (“barn, storehouse”).

inh+

მემეტიქ ბაღუზ ნთხირი მოლობღამს


დობაძგამს

head

დობაძგამს • (dobażgams) (Latin spelling dobażgams)

From დო- (do-) + ბაძგ- (bażg-, “to press”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒg- (“to push, shove”).


ბეჯღაჲ

head

ბეჯღაჲ • (becğay) (Latin spelling becğay)

becğay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ბეჯღ- (becğ-) + -აჲ (-ay). Along with Laz ბეჯღამს (becğams) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

inh+

მუსა ჰიკუ ნა ბეჯღაჲ! მუ აღოდუ?

How loud Moses is shouting! What happened?

to shout in unnecessary and erratic voices


ბეჯღამს

head

ბეჯღამს • (becğams) (Latin spelling becğay)

becğams (romanization)
becğay (romanization)

From ბეჯღ- (becğ-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Along with Laz ბეჯღაჲ (becğay) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

ბერექ, იზაბუნუში დაჩხური ჲუხთუ. ჰემ ორაზ ბეჯღუ.

When the child got sick, he had a fever. Then he became delirious (spoke gibberish).

berek, izabunuşi daçxuri yuxtu. hem oraz becğu.

(Borghola) to be delirious, to speak gibberish


ბუტკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buṭḳa-.

inh+

სთველის ქარმატეში წკაჲი ბუტკაფეთე ნინძგიფენ

In the fall, the water of the mill is clogged with leaves

stvelis karmaťeşi ǯǩayi buťǩapete ninżgipen

(Vitse, Lome) mixture of leaves of various plants

leaf
mixture of leaves of various plants


იბირს

From ი- (i-) + ბირ- (bir-, “to play; sing”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *br- (“to sing”), cognate with Mingrelian ბირ-აფა (bir-apa) and Svan ლი-ბრ-ჲალ-ი (li-br-yal-i).

inh+

ანდღა ბერეფე შკალა მირასი ვიბირით

Today we played marbles with the children

(Atina, Chanapeti) to play (game, sports, dance, gamble etc.)


მღუ

mğu (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *b(ɣ)u- (“owl”). Cognate with Georgian ბუ (bu).

ჰამუს ნჯირიში ხალი ვარუღუნ. თოლეფე მღუ სთერი ოთანამს.

He doesn't seem to sleep. His eyes glow like an owl.

hamus ncirişi xali varuğun. tolepe mğu steri otanams.


მოგამს

head

მოგამს • (mogams) (Latin spelling mogams)

mogams (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

From მ- (m-) + ო- (o-) + გ- (g-, “to win”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *g- (“to acquire, gain, win”). Cognate with Georgian მოგება (mogeba) and Mingrelian მოგაფა (mogapa).

inh+

ხასანიქ ნამოგამს ფარა მთელლ კუმარიზ გონდინამს

Hasan always gambles away his winnings (money that he earn)

xasanik namogams para mtell ǩumariz gondinams

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნაიქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

My grandfather earns a lot of good deeds for his charity work for orphaned children

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni naikoms xeyirite dido sebabi mogams


გიბუფს

head

გიბუფს • (gibups) (Latin spelling gibups)

From გიბ- (gib-, “to cook; boil”) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gab- : gb- (“to cook, boil”).

inh+

ნანაქ თერმონი გიბუ დო ფაქლაჯითენ მანძაგერეფეს გუიფაღუფს

My mother cooked termoni and distributes it to her neighbors in a paklaci

nanak termoni gibu do paklaciten manżagerepes guipağups


ნუნგამს

head

ნუნგამს • (nungams) (Latin spelling nungams)

From ნ- (n-) + უ- (u-) + ნგ- (ng-, “to resemble”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gaw- : gw- (“to resemble”).

inh+

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

My brother's third son looks a lot like me

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams


გო-

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ga(n)- (preverb of direction "outside, outwards"). Cognate with Georgian გა- (ga-) and Mingrelian გო- (go-).

inh+

გო- (go-) + ჭკონდ- (ç̌ǩond-, “to forget”) → გოჭკონდუნ (goç̌ǩondun, “S/he forgets”)


ნჯენი

nceni (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- (“calf (suckling)”).

inh+

ფუჟი ნჯენიში მტალეფე უმხოჲ


ოგნამს

head

ოგნამს • (ognams) (Latin spelling ognams)

From ო- (o-) + გნ- (gn-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- : gn- (“to hear, learn”), cognate with Georgian მიგნება (migneba) and Mingrelian გინაფა (ginapa).

inh+

ხასანის ჟინდო წარი გვაბენ დო ვაროგნამს

Hassan is being poured water from above and he doesn't realize it

(Atina) to find out, to understand, to comprehend


ოგზაფს

head

ოგზაფს • (ogzaps) (Latin spelling ogzaps)

ogzaps (romanization)
Chkhala (romanization)
Batumi (romanization)

From ო- (o-) + გზ- (gz-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gz- (“to kindle, set fire”).

inh+

მან დაჩხერი ვოგზი. ამა ჯუმადიჩქიმითი წკარითენ ხონოსქირინაფს.

I started the fire, but my uncle put it out with water.

man daçxeri vogzi. ama cumadiçkimiti ǯǩariten xonoskirinaps.

to start a fire, to make a fire, to fire up, to light a fire


დოლინგონამს

head

დოლინგონამს • (dolingonams) (Latin spelling dolingonams)

From დოლ- (dol-) + ი- (i-) + ნგონ- (ngon-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gon- (“to think, remember”). Cognate with Georgian გონება (goneba) and Mingrelian მოგონუა (mogonua).

inh+

ახმეტიქ ნავარახენასენ მუთუ ვარდოლინგონამს

Ahmet does not set his mind to do something he cannot do

axmeťik navaraxenasen mutu vardolingonams

to be dead set on something, to desire, to mean, to think about, to set mind


ნგოლა

ngola (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Arkabi (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gora- (“mount, hill”). Cognate with Georgian გორა (gora).

inh+

ნგოლა გზა ჩანგი დოლვობარე დო ოლანდუ იშკინარ

On the ngola paths you will put the bell around the neck (of the animals) and listen to the echo

ngola gza çangi dolvobare do olandu işǩinar


ინგორს

head

ინგორს • (ingors) (Latin spelling ingors)

From ი- (i-) + ნგორ- (ngor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gor : gr- (“to roll, wallow”). See ინგრინენ (ingrinen) for zero grade version.

inh+

ჯოღორეფე ოსთერუ შენი გეთასულეზ ინგორნან

to crawl on the ground, to roll on the floor


ინგრინენ

head

ინგრინენ • (ingrinen) (Latin spelling ingrinen)

From ი- (i-) + ნგრ- (ngr-) + -ინ- (-in-) + -ენ (-en). Inherited from the zero grade form of Proto-Georgian-Zan *gor- : gr- (“to roll, wallow”). See ინგორს (ingors) for full grade form.

inh

ნაინგრინუ ბუკი ნთხირიში ჰექო ქოგოშირჩაკუ

The rolling old tree bottom got stuck in the hazelnut

naingrinu buǩi ntxirişi heko kogoşirçaǩu


კერკელი

head

კერკელი • (ǩerǩeli) (Latin spelling ǩerǩeli)

ǩerǩeli (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *grḳ-al- (“ring, hoop”). Cognate with Georgian რკალი (rḳali).

inh+

ღურნი კერკელი გურტასი ვარკოკიწენ

It doesn't come off when you put a hoop in the hive

აჲშენაბედი კატა ჭუმანიში ბერეფე კერკელი უხენამტუ
ayşenabedi ǩaťa ç̌umanişi berepe ǩerǩeli uxenamťu
Grandma Ayşena used to make simits for the children every morning


გჲაგენ

head

გჲაგენ • (gyagen) (Latin spelling gyagen)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + გ- (g-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gu- (“to get accustomed, train”).

inh+

ბერეჩქუნი ძიგარაზ ქოგჲაგუ. პანდა ჯებიზ გოიმერს.

Our kid got used to cigarettes. He always carries them in his pocket.

bereçkuni żigaraz kogyagu. p̌anda cebiz goimers.


კუკუ

ǩuǩu (romanization)
Atina (romanization)
Chanapeti (romanization)
Batumi (romanization)

Probably Inherited from Proto-Kartvelian *gugul- (“cuckoo”). Whatever the case is Onomatopoeic origin.

კუკუფეში სერსი ვოგნათში მეაგნეპტით ქი ხ’ონაშა ჭკემი მეჩამუში ორა მოხთუ

When we hear the cuckoos, we know it's time to sow the seeds in the field

ǩuǩupeşi sersi vognatşi meagnep̌ťit ki x’onaşa ç̌ǩemi meçamuşi ora moxtu


შუმს

Inherited from Proto-Kartvelian *gus₁- : gs₁- (“to weave”).

inh+

პაპულიქ გამაჩამუ შენი ნაშუდორტუნ კალათეფე ხეზ ქოდოსქიდუ

My grandfather's baskets that he weaved for sale were left in his hands

p̌ap̌ulik gamaçamu şeni naşudorťun ǩalatepe xez kodoskidu

to knit (baskets, needlework, wool sweaters, lace, etc.), to weave (carpet)


დამთირე

head

დამთირე • (damtire) (Latin spelling damtire)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *deda-mtil- (“wife's/husband's mother”). Cognate with Georgian დედამთილი (dedamtili) and Mingrelian დიამთირი (diamtiri).

inh+

დამთირექ ბერეფეზ ნუსა გოწუთხოზინამს დო დულჲაზ ნუტალამს

Mother-in-law sends her daughter-in-law to work in front of the children

damtirek berepez nusa goǯutxozinams do dulyaz nuťalams


დადი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *da-did- (“elder sister”).

inh+

დადის არ მითიქ ნუშველაში ჰეჲა დიდო ხვამუმს

When someone helps grandma, (grandma) prays a lot for her/him

dadis ar mitik nuşvelaşi heya dido xvamums

(Arkabi, Batumi) old woman, grandma, granny


დგინ

Inherited from Proto-Kartvelian *deg- : dg- (“to stand”).

inh+

ოხოჲიში ოგინე ნადგინ უშქურიში ნჯა ეხომბუნ

The apple tree (that stands) in front of the house is drying up

oxoyişi ogine nadgin uşkurişi nca exombun


დადული

head

დადული • (daduli) (Latin spelling daduli)

Inherited from Proto-Kartvelian *deda-l- (“female”).

inh+

დადული ოშირიდონი

დადული ქივი

(Sumla, Lome) female (of fish, insects, plants)


დადული

(Artasheni, Sumla) young hen that has not yet started laying eggs


ჰე

ჰე შენი

შენი შენი#Laz

he, she, it
(Vizha) (only before შენი (şeni))


ნდღულუნ

head

ნდღულუნ • (ndğulun) (Latin spelling ndğulun)

From ნდღულ- (ndğul-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dɣl- (“to be liquid, fluid”).

inh+

მთვირიზ მჭიმა გეჩაჲიზ ორდოშე ნდღულუნ

Snow melts early when rain hits the snow


ნდრიკუფს

head

ნდრიკუფს • (ndriǩups) (Latin spelling ndriǩups)

ndriǩups (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From ნდრიკ- (ndriǩ-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dr-eḳ- : dr-iḳ- : dr-k- (“to bend, curve; stoop”).


დუყუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *daq̇w- (“elbow”).

ბაბაჩქიმი გამიტუში ხეში დუყუ ნეკნას გჲაჩუ

My father accidentally hit his elbow on the door on his way out

babaçkimi gamiťuşi xeşi duqu neǩnas gyaçu


ვალუმს

head

ვალუმს • (valums) (Latin spelling valums)

From ვალ- (val-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *el- (“to sparkle (of lightning)”).

inh+

ჲალიქ ვალუმს

(Churchava, Chenneti) to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


-ამ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *-eb (verbal thematic suffix).

inh+

დუშინ- (duşin-, “to think”) + -ამ (-am) → დუშინამს (duşinams, “S/he thinks”)

მთურ- (mtur-, “to change something”) + -ამ (-am) → მთურამს (mturams, “S/he changes something”)

ხარხალ- (xarxal-, “to boil something”) + -ამ (-am) → ხარხალამს (xarxalams, “S/he boils something”)

ბარბალ- (barbal-, “to talk in one's sleep”) + -ამ (-am) → ბარბალამს (barbalams, “S/he talks in her/his sleep”)


-ინ-

Inherited from Proto-Kartvelian *-en : -in (derivatory affix of causative verbs).

inh+

ჭვ- (ç̌v-, “to hurt”) + -ინ- (-in-) → ჭვინ- (ç̌vin-, “to hurt someone”)

წაპ- (ǯap̌-, “to dribble”) + -ინ- (-in-) → წაპინ- (ǯap̌in-, “to drip”)

მტ- (mť-, “to escape”) + -ინ- (-in-) → მტინ- (mťin-, “to smuggle someone”)

ტკობ- (ťǩob-, “to hide”) + -ინ- (-in-) → ტკობინ- (ťǩobin-, “to hide someone”)

Used to form a causative verb/stem from a noncausative verb/stem


ულუნ

From უ- (u-) + ლ(ვ)- (l(v)-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *wal- : *wl- (“to go”).

inh+

დულჲაშა ულვან

სითი იდი

პაპულიჩქიმი ბათუმიშა დულჲა ოხენუშა იტუ დო გენჭარეჲი ჭკინდუმტუ

My grandfather was going to Batumi to do business and making money

p̌ap̌uliçkimi batumişa dulya oxenuşa iťu do genç̌areyi ç̌ǩindumťu

შკიმი დოლოქუნაშეფე ნუწირაჲ, დუგუნიშა იტაშა დოლვოქუნასენ

He approves of my clothes. He's going to wear them to the wedding.

şǩimi dolokunaşepe nuǯiray, dugunişa iťaşa dolvokunasen

ალი დამუშიში ჭანდრაშა მენდახტუკო, დამუში გური კაჲი აჲასერტუ

If Ali had gone to his sister's wedding, she would have been happy

ali damuşişi ç̌andraşa mendaxťuǩo, damuşi guri ǩayi ayaserťu

ანიმსეფეჩქიმიქ მა დიდო მპორომან. მოთალეტაზ ჲა დო მოდვალუ მიმფულამან.

My nephews love me very much. They hide my shoe so that I can't leave.

animsepeçkimik ma dido mp̌oroman. motaleťaz ya do modvalu mimpulaman.


იცხამს

head

იცხამს • (iʒxams) (Latin spelling iʒxams)

iʒxams (romanization)
Lome (romanization)

From ი- (i-) + ცხ- (ʒx-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *wasx- (“to lend, borrow”).

inh+

ჶუადიქ ჰექშენ ჰაქშენ ფარა იცხამს დო ამადგინ

Fuad survives by borrowing from here and there

fuadik hekşen hakşen para iʒxams do amadgin


ბოჩი

boçi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Okordule (romanization)

ალი ანდღა ბოჩეფე ვარუჲ


იმტენ

From ი- (i-) + მტ- (mť-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *wlṭ- (“to run away, escape”).

inh+

ნოღაზ თოლიჩქიმიში ოგინე არ ბიჭი ბერექ ნაგელობურტუ მჩოხა ეზდუ დო კოჩეფეზ ნაგოშატალუ სთერი იმტუ

In front of my eyes in the bazaar, a boy took the cardigan hanging in front of me and ran away as he darted between people

noğaz toliçkimişi ogine ar biç̌i berek nageloburťu mçoxa ezdu do ǩoçepez nagoşaťalu steri imťu

to run, fly or swim fast to protect oneself

ალიქ ასქერლუღიშე ნაიმტუ ჯუმადიმუშიში მოთა ნოღაჲი ოხორიზ ოტკობინამს

Ali hides his uncle's grandson who ran away from the army in a house in the street

alik askerluğişe naimťu cumadimuşişi mota noğayi oxoriz oťǩobinams

to escape, to run away, to flee
to leave a place secretly

ავნიჲეს ონჯღორე ნააჲუ შენი შკიმდა იმტენ

Avniye is avoiding me because she's ashamed

to escape, to run away, to flee
to not show oneself

ხუსენიქ ჩქარ ხილლი ვარიჩალიშამს. პანდა დულჲაშენ იმტენ.

Hussein never works right. He's always avoiding work.

xusenik çkar xilli variçalişams. p̌anda dulyaşen imťen.

to escape, to run away, to flee
to avoid work


მი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *win (“who”). Cognate with Georgian ვინ (vin).

სი მი რე?

ჰამ ოხორჯაქ მიფე კალა იმზიკენ, მითიზ ვარუჩქინ.

(as an insult) No one knows who this woman is fucking

ham oxorcak mipe ǩala imziǩen, mitiz varuçkin.

ალიზ ოხორიში ქირა ვარნაჩაში ბაბამუშიქ ნუჩამს. მა მიქ მემიჩასენ?

When Ali can't pay the rent, his father helps him. Who will pay mine?

aliz oxorişi kira varnaçaşi babamuşik nuçams. ma mik memiçasen?

ქჩინიზ მუ აღოდუ? მიზ მეჲოჩამს?

What happened to the old woman? Who is she cursing?


ცხონს

ʒxons (romanization)
Vitse (romanization)

From ცხონ- (ʒxon-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *warcx-wn- (“to comb”).

inh+

ნანაქ კატა ნდღაზ ბერეფეში თომა ცხონს

My mom combs the children's hair every day


იდუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *wed- : wid- (“to go, walk”).

inh+

ხასანი ამეტიზ ნაიჩალიშამტუ კალაშა იდუ დო თიზ ქოგაღუ

Khasan went to where Ahmet was working and disturbed him

xasani ameťiz naiçalişamťu ǩalaşa idu do tiz kogağu

ულუნ ულუნ#Laz

3rd person singular simple perfective of ულუნ (ulun)


ოფშამს

head

ოფშამს • (opşams) (Latin spelling opşams)

From ო- (o-) + ფშ- (pş-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *wes₁- : ws₁- (“to fill, be filled”).

inh+

აშექ კუკუმაზ წკაითე ოფშუ დო კუკუმამუშიქ გოწიწროდინამს

Aisha filled her bucket with water. But the bucket is leaking at the bottom.

aşek ǩuǩumaz ǯǩaite opşu do ǩuǩumamuşik goǯiǯrodinams


ზუმს

From ზ- (z-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *z- (“to press, squeeze”).

inh+

(Solid things like stones, earth, onions, garlic, nuts, walnuts, etc.) to crush

Solid things like stones; earth; onions; garlic; nuts; walnuts; Solid things like stones; earth; onions; garlic; nuts; walnuts


ძირომს

head

ძირომს • (żiroms) (Latin spelling żiroms)

żiroms (romanization)
Arkabi (romanization)

From ძირ- (żir-) + -ომ (-om) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *zer- : zir- (“to see”).

inh+

არგუნიჩქიმი ბგორი დო სოთი ვაბძირი

I looked for my axe, but I couldn't find it anywhere


ირდენ

From ი- (i-) + რდ- (rd-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *zard- : zrd- (“to grow”). Cognate with Georgian ზრდა (zrda), Mingrelian რდუალა (rduala) and Svan ლი̄რდი (līrdi).

inh+

კიში ნდღალეფე წულუ იჲენ. ჲაზი მოხტასი ნდღალეფე ირდენ.

Winter days are short. When summer comes, the days get longer.

ǩişi ndğalepe ǯulu iyen. yazi moxťasi ndğalepe irden.

(Okordule, Chanapeti) to get longer (about days)


ზდიმს

zdims (romanization)
Arkabi (romanization)

From ზდ- (zd-) + -იმ (-im) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *zid- (“to drag, pull”).

inh+

დამთირექ ნუსაში დერდი ვარზდიმს

Mother-in-laws don't suffer from bride's troubles(proverb)


იზმონაჲ

head

იზმონაჲ • (izmonay) (Latin spelling izmonay)

izmonay (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ი- (i-) + ზმონ- (zmon-) + -აჲ (-ay). Inherited from Proto-Georgian-Zan *zm-an- : *zm-n- (“to dream”).

inh+

არ კალე იზმონი. არ კალე მისსინაფი.

Dream on the one hand and tell me on the other.

to imagine, to picture, to design, to plan, to think


ჟინ

Inherited from Proto-Kartvelian *z₁e (“up(wards), upon”). Cognate with Georgian ზე (ze), Mingrelian ჟი (ži) and Svan ჟი (ži).

inh+

ნოღაჲი კოჩეფეზ ჩხინდი ჟინ ოქაჩუნან
noğayi ǩoçepez çxindi jin okaçunan
City people are arrogant
(literally, “City people have their noses up”)


თუდე

Inherited from Proto-Georgian-Zan *taw-da- (“head over heels”).

inh+

ნუკუ ნაგამიჩხუ წკარი ვარგეიშქუმერს დო თუდე დობამს

He does not swallow the water he rinses his mouth with but spills it on the floor

nuǩu nagamiçxu ǯǩari vargeişkumers do tude dobams


მთუგი

Inherited from Proto-Kartvelian *tagw- (“mouse”).

მთუგიქ ნაძირასენ ჩუჩაფე ობღემუშიზ ორჩაკამს

Mouse squeezes corn leaves it finds into its nest

mtugik nażirasen çuçape obğemuşiz orçaǩams


ჟინდო

jindo (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *z₁e-da- (“upper”). Cognate with Georgian ზედა (zeda) and Mingrelian ჟინდო (žindo).

from top to bottom in the vertical direction

ჟინდო ჩემანე ჯელაბუტუ. ალიში ბიჭიქ ჯიღუ დო ოჭანდინამს.

There was a kemencha hanging upstairs. Ali's kid takes it down and plays it.

jindo çemane celabuťu. alişi biç̌ik ciğu do oç̌andinams.


ზოპონს

head

ზოპონს • (zop̌ons) (Latin spelling zop̌ons)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *zoṗ- (“to talk”).

inh+

ქალე, მუ ზოპონ? სი ელეგაკიდუი?


თანუფს

head

თანუფს • (tanups) (Latin spelling tanups)

tanups (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From თან- (tan-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ten- : tn- (“to become visible; be getting light”).


თასუმს

head

თასუმს • (tasums) (Latin spelling tasums)

From თას- (tas-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *tes- (“to sow, seed”).

inh+

ლაზუტი თასუმს

ბერე თასუმს

to fertilize (about humans), to have a child


თორუმს

head

თორუმს • (torums) (Latin spelling torums)

From თორ- (tor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ter : *tr- (“to drag, pull”). Cognate with Georgian თრევა (treva), Mingrelian თირუა (tirua) and Svan ლითრინე (litrine).

inh+

ხასანიში ბოზომოთალეფე მოლენკალენდო ფუჯეფეს ნადურჩანენ ფარვი თორუმან

Hasan's daughters are carrying leaves for the cows from this side

xasanişi bozomotalepe molenǩalendo pucepes nadurçanen parvi toruman


თიფი

tipi (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *tib- (“grass”). Cognate with Georgian თივა (tiva) and Mingrelian თიფი (tipi).

ფუჯიჩქუნიქ ნდღალერი ნაჭკომუ თიფი სერი მკოუმს

Our cow chews grass during the day and ruminates at night

puciçkunik ndğaleri naç̌ǩomu tipi seri mǩoums


მთუმს

head

მთუმს • (mtums) (verbal noun ომთუ, Latin spelling mtums)

mtums (romanization)
ომთუ (noun-from-verb)

From მთ(ვ)- (mt(v)-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *to(w)- (“to snow”).

inh+

ღომა ლუმჯი მთვირიშ ბულთი სთერი ხოშკაკალი მთუ

ğoma lumci mtviriş bulti steri xoşǩaǩali mtu


თირთინს

head

თირთინს • (tirtins) (Latin spelling tirtins)

From თირთინ- (tirtin-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *trt- (“to tremble”). Cognate with Georgian თრთოლა (trtola) and Mingrelian თირთოლუა (tirtolua).

inh+

ხასანის ყინი აყუ დო თირთინს

to shake, to shiver, to tremble, to vibrate


იტუჲ

iťuy (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From ი- (i-) + ტ(ვ)- (ť(v)-) + -უჲ (-uy). Inherited from Proto-Kartvelian *ṭuw- (“to speak, say”).

inh+

აჲშე უნივერსითე იტუჲ


თქუმერს

head

თქუმერს • (tkumers) (Latin spelling tkumers)

From თქუმ- (tkum-) + -ერ (-er) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *tkw-am- : *tk(w)-m- (“to speak, say”).

inh+

ჩქიმდა “ჰომოხთი” ჩქვა თქვას


ლიმხონა

head

ლიმხონა • (limxona) (Latin spelling limxona)

limxona (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Batumi (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *ipxl- (“fern”)

inh+

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

type of fern that is not eaten by animals


გამითხვენ

head

გამითხვენ • (gamitxven) (Latin spelling gamitxven)

gamitxven (romanization)
Arkabi (romanization)

From გამ- (gam-) + ი- (i-) + თხვ- (txv-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *txo(w)- (“to ask”).

inh+

აშე არ თუთაზ დოლოხე გამითხვასენ


ნთხორუმს

head

ნთხორუმს • (ntxorums) (Latin spelling ntxorums)

From ნთხორ- (ntxor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *txar- : txr- (“to dig; bury, bury oneself”).

inh+

აღნე ნამთხორით ლივადიზ დიდო კორკოტი რენ

There is a lot of soil in the newly dug garden


ნთხოზუმს

head

ნთხოზუმს • (ntxozums) (Latin spelling ntxozums)

From ნთხოზ- (ntxoz-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *txaz- : *txz- (“to plait, weave; to compose”).

inh+

to make rope (from hemp), to make yarn (from wool)


კაპკაპი

head

კაპკაპი • (ǩap̌ǩap̌i) (Latin spelling ǩap̌ǩap̌i)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳaṗ- : ḳṗ- (“to chatter; to rattle with one's teeth”). Georgian რუკაპი (ruḳaṗi, “Baba-Yaga”) and Svan კაპრა (ḳaṗra, “chin”).

inh+

(Khopa) cranky, restless and unpleasant person


კორუმს

head

კორუმს • (ǩorums) (Latin spelling ǩorums)

From კორ- (ǩor-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳar-, from Proto-Kartvelian *kar- : *kr- (“to bind”).

inh

ნურიქ ნაკვათუმს დიშქა მუზეჲჲენიქ გოჭკორუმს. აშექთი ოღმალუ კორუმს.
nurik naǩvatums dişka muzeyyenik goç̌ǩorums. aşekti oğmalu ǩorums.
Muzeyyen cleans the wood for Nuri to cut. Aisha ties them up.

to link, to attach, to connect, to tie, to bind, to wrap


გჲაკიბინაფს

head

გჲაკიბინაფს • (gyaǩibinaps) (Latin spelling gyaǩibinaps)

gyaǩibinaps (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + კიბინ- (ǩibin-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳb-en- : ḳb-in- (“to bite”).

inh+

ნენას გემაკიბინუ


უკათამს

head

უკათამს • (uǩatams) (Latin spelling uǩatams)

From უ- (u-) + კათ- (ǩat-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳet- (“to add; to mix”).

inh+

წუკალის ფუჯიში მუთუ ბგუბომტაში კენჭინჯუმუ ბუკათამ

I add rock salt when I cook something with the beef in the cauldron

ǯuǩalis pucişi mutu bgubomťaşi ǩenç̌incumu buǩatam


კოდუმს

head

კოდუმს • (ǩodums) (Latin spelling ǩodums)

From კოდ- (ǩod-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳad-.

ოხორი კოდუმტაში ნეძი დო ჭუბურიში ნჯა იხმარი. დიდო ნინჭენ.

Use walnut and chestnut wood to build houses. It will last a long time.

oxori ǩodumťaşi neżi do ç̌uburişi nca ixmari. dido ninç̌en.


კანკუმს

კანკუმს • (ǩanǩums) (Latin spelling ǩanǩums)

From კანკ- (ǩanǩ-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳeḳ- (“to stoke, pole (with beak); to knock”).

inh+

ბოზოჩქიმიქ ლუყუ კანკუმს. ლიმჯინეჲი გჲაჲი გალიბა ლუყუ კანკეჲი ივასენ.

My daughter is mashing the cabbage. I think the dinner will be mashed cabbage.

bozoçkimik luqu ǩanǩums. limcineyi gyayi galiba luqu ǩanǩeyi ivasen.


მკუთუნ

head

მკუთუნ • (mǩutun) (Latin spelling mǩutun)

mǩutun (romanization)
Chanapeti (romanization)

From მკუთ- (mǩut-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳert- : *ḳrt- (“to tremble, to get frightened”).

inh+

ჯორდანიში ბერე ჯოგორიში ოლალუშე დიდო მკუთუნ

Cordan's child is terrified of dog barking

cordanişi bere cogorişi olaluşe dido mǩutun


კიცი

ǩiʒi (romanization)
Batumi (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳec- (“clay, clay vessel”).

inh+

ხაჯჯექ კიცის ნცომი გედუმერს
xaccek ǩiʒis nʒomi gedumers
Hacce puts dough in ǩiʒi


შქულე

From -შ (-ş) + *კულ- (*ǩul-). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwal- (“track, footprint”).

inh+

ღომამჯი ონდღე შქულე ოხოშე მომალუ

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) after
(after noun)

დაჩხერი (ნ)ადვენ დო მციქა შქულე ოხორი ტიბასი(ნ)ონ
daçxeri (n)adven do mʒika şkule oxori ťibasi(n)on
The fire is blazing and soon the house will be warm

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) after
(after adjective or adverb)

მთვირიქ ლივაზ მეჩუ შქულე ღალი დირდუ

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) after
(after verb)

ვარტაშქულე იგბალი, იქთი დო იბურბალი

If you don't have luck, turn around (if you don't have luck, no matter what you do, it's always the same)(proverb)

(Vitse–Arkabi) while, when (after perfective aspect)

ლიპარდექ ურუ შქულე ნთომალეფე დომიმზ*გუდუ
lip̌ardek uru şkule ntomalepe domimz*gudu
When the male jackal shouted (howled) it gave me goosebumps

(Vitse) while, when (after emperfective aspect)


უკულე

Resulted from dissimilation of ო- -ე (o- -e) + *კულ- (*ǩul-). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwal- (“track, footprint”).

ჰაწი ა მციქა ემთი ეშაფთათენ დო უკულე გემთი გეფთათენ

Now we will go a little uphill and then we will go downhill

haǯi a mʒika emti eşaptaten do uǩule gemti geptaten


კვაი

ǩvai (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)


გოკუცხუნ

head

გოკუცხუნ • (goǩuʒxun) (Latin spelling goǩuʒxun)

goǩuʒxun (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Okordule (romanization)
Chanapeti (romanization)
Batumi (romanization)

From გ- (g-) + ო- (o-) + კუცხ- (ǩuʒx-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwircx- (“to be awake, wake up”).

inh+

დაჩქიმიში ბერე ჟურ ნდღაშენ დონი ორდოშე გოკუცხუნ

My sister's child has been waking up early for two days

daçkimişi bere jur ndğaşen doni ordoşe goǩuʒxun


მკუსუმს

head

მკუსუმს • (mǩusums) (Latin spelling mǩusum)

mǩusums (romanization)
mǩusum (romanization)
Atina (romanization)
Vitse (romanization)

From მკუს- (mǩus-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwes- : ḳws- (“to moan”).

inh+

ჶადიმეში ბერექ მოთ მკუსუმს? პეჲა სოთი აწკუნენი?

Why is Fadime's child moaning? Is s/he in pain?

fadimeşi berek mot mǩusums? p̌eya soti aǯǩuneni?


კვათუმს

head

კვათუმს • (ǩvatums) (Latin spelling ǩvatums)

From კვათ- (ǩvat-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwet- : ḳwt- (“to chop, to cut off”).

inh+

ხუსენიქ ნაკვათუ ხორშაფე ჰაქშენ გოლიმერს
xusenik naǩvatu xorşape hakşen golimers
Hüseyin passes the bean poles that he cut through here


კიჲამს

head

კიჲამს • (ǩiyams) (Latin spelling ǩiyams)

ǩiyams (romanization)
Atina (romanization)
Vitse (romanization)

From კი- (ǩi-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳi- (“to cry”).

inh+

ბერექ კიჲამს. ციცა პიჯის ქომელუდვი დო მოკიჲამტას.

The child is screaming. Put the pacifier in his mouth so he doesn't scream.

berek ǩiyams. ʒiʒa p̌icis komeludvi do moǩiyamťas.

(Atina) (child or woman) to shout in a thin voice


კორკოლა

head

კორკოლა • (ǩorǩola) (Latin spelling ǩorǩola)

ǩorǩola (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwer-ḳwer- (“round object”).

inh+

წკინტილი

feces of chickens, birds, mice, insects, etc.


მკუდი

mǩudi (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Vitse (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳodal- (“woodpecker”).

მკუდი ხომბულა მულა ნაონ ღორმა დოლოხენ

Woodpecker sits in a hollow in a dry elm


კითხოფს

head

კითხოფს • (ǩitxops) (Latin spelling ǩitxops)

ǩitxops (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From კითხ- (ǩitx-) + -ოფ (-op) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳitx- (“to ask”).


კოპა

head

კოპა • (ǩop̌a) (Latin spelling ǩop̌a, plural კოპეფე)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳoṗe- (“scoop (for wine)”).

inh+

ნანაშკიმი არ კოპა ლუუ ჯემიდუ

My mother put a scoop of cabbage for me (on my plate)


კრიჭომს

head

კრიჭომს • (ǩriç̌oms) (Latin speeling ǩriç̌oms)

ǩriç̌oms (romanization)
speeling ǩriç̌oms (Latin)
Arkabi (romanization)

From კრიჭ- (ǩriç̌-) + -ომ (-om) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳreč̣- : ḳrič̣- : ḳrč̣- (“to cut, cut off”).

inh+

ოსმანიქ ხამამიშ ტელლაკი სთერი კოჩი კრიჩომს
osmanik xamamiş ťellaǩi steri ǩoçi ǩriçoms
Osman scrubs the man like a tellak


კორობუმს

head

კორობუმს • (ǩorobums) (Latin spelling ǩorobums)

From კორობ- (ǩorob-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳreb- : ḳrb- (“to gather, to get together”).

inh+

ბერეფექ თუთასთეზ ნეძი კორობუმან

Children collect walnuts in the moonlight


ლობუნ

lobun (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

From ლობ- (lob-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *lab- : *lb- (“to become tender, soft; to moisten”).

inh+

ვროსსი ლობასსენ შენი დოღანი ჯარეფე დონტუცუ

Doghan scalded the bread with hot water so that it would soften well

vrossi lobassen şeni doğani carepe donťuʒu


ლალუმს

head

ლალუმს • (lalums) (Latin spelling lalums)

From ლალ- (lal-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *lal- (“to bark”).

inh+

ჯოღორიქ გალე ა მციქა ნიფუშონაჲიზ ჲექთენ ლალუმზ

The dog barks when there's a bit of wheezing outside

coğorik gale a mʒika nipuşonayiz yekten lalumz

დიდო მოთლალუმ! წიწეფე გეგიხვარე.

Don't talk too much! I'll spill your intestines.


ლოჲა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *laq̇e- (“rotten”).

(Atina, Artasheni) water from crushed fruit


ლეშკი

leşǩi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *laš- (“lip”). Doublet of ლაში (laşi).

ინითე ლეშკი მიტვაცუ. დინცხირი ჯემალენ.

My lip is chapped from the cold. It's bleeding.


ლიბუ

libu (romanization)
Khopa (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il- (“softened, soft”).

inh+

დოლოქუნუ დაჰა ლიბუ რენ

The dirt on the garment (which we soaked in water) has not yet dissolved (loosened)

(dirt from very dirty laundry) has not yet dissolved or loosened despite soaking in water


ლეჟვერი

head

ლეჟვერი • (lejveri) (Latin spelling lejveri)

lejveri (romanization)
Khopa (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lez₁w- (“saliva”). Cognate with Georgian ლეზვი (lezvi) and Mingrelian ლეჟვაა (ležvaa).

inh+

ლაშაონი ჯოღორის ლეჟვერი აბენ


ლოსქუმს

head

ლოსქუმს • (loskums) (Latin spelling loskums)

From ლოსქ- (losk-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *loḳ- (“to lick”).

inh+

კატუქ მოთალიმუში ლოსქუმს


ლირს

lirs (romanization)
Batumi (romanization)

From ლირ- (lir-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *lul- (“to doze, sleep”).

inh+

ოხორჯაქ დიხჩინუ დო ლიმჯი იხ’ვაში ბოჲნე ლირს

She's old, so she always dozes off in the evening

oxorcak dixçinu do limci ix’vaşi boyne lirs


ლასირომს

head

ლასირომს • (lasiroms) (Latin spelling lasiroms)

From ლასირ- (lasir-) + -ომ (-om) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *les- (“to rub, sharpen”).

inh+

ხამი ქვაზ გჲუსუმერს დო ლასირომს

He rubs the knife against the stone and sharpens it


მუნტური

head

მუნტური • (munťuri) (Latin spelling munťuri)

მბულეფეზ დიდო მუნტური უჲონუნ


მაწკინდი

მაწკინდი • (maǯǩindi) (Latin spelling maǯǩindi)

Inherited from Proto-Kartvelian *me-(r)č̣ed- (“finger-ring”). Cognate with Mingrelian მარწკინდი (marc̣ḳindi) and Svan მჷსკად (məsḳad). Possibly Georgian ბეჭედი (beč̣edi) too.

inh+

ჰილმიქ ჶერიდეზ მაწკინდი მოდუმერს
hilmik feridez maǯǩindi modumers
Hilmi puts a ring on Feride


მანჭვალე

head

მანჭვალე • (manç̌vale) (Latin spelling manç̌vale)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *me-c̣₁wel- (“milked”).

inh+

ნანაქ ჟურ მანჭვალე ფუჯი ახირიზ ოსქედინამზ

My mom feeds two milking cows in the barn

nanak jur manç̌vale puci axiriz oskedinamz


მასარი

head

მასარი • (masari) (Latin spelling masari)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *meser- (“palisade; stake”). Cognate with Georgian მესერი (meseri) and Mingrelian მასარი (masari).

inh+

ჟურ მასაჲიში არაზ თოკი გოშობუნ


მონკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *maḳe- (“heavy”).

მობალე მონკა აჲუ. არ ფიჩი მოჲოღაჲ.

It's a heavy load. He's taking it off a bit.

მონკა დულჲაზ ოჩალიშუთე კოჩი დიდო იჟლიპენ

monǩa dulyaz oçalişute ǩoçi dido ijlip̌en

ბერეჩქიმი დიდო მონკა ზაბუნობაფეზ დოლოლუ. აში თუთაზ გეჯანტუ. ჰაწი მციქა ქელიკარუ დო თამო თამო სქიდუნ.

My child was very seriously ill. He was bedridden for six months. Now he has recovered a little and is slowly getting back to his old self.

bereçkimi dido monǩa zabunobapez dololu. aşi tutaz gecanťu. haǯi mʒika keliǩaru do tamo tamo skidun.

მონკა ნენა მოთ ზოპონ


იმონკანენ

head

იმონკანენ • (imonǩanen) (Latin spelling imonǩanen)

From ი- (i-) + მონკა (monǩa) + -ან- (-an-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *maḳen- (“to get heavy, pregnant”).

inh+

ჰანწო უშქურიზ დიდო ჩანს. ვაიმონჭაშა ტოტეფე დიმონკანენ დო გჲოვდეზ ელუჭკოდუნ.

Apples are very productive this year. Before they ripen, the branches get heavy and crack off the trunk.

hanǯo uşkuriz dido çans. vaimonç̌aşa ťoťepe dimonǩanen do gyovdez eluç̌ǩodun.


მთირი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mama-m-til- (“father-in-law”).

ნუსა მთირიმუშიშა ვარჯეწვაზდეტუკო ალაჲიცო ოხორიშა მემხვანერტუ

If the bride was not afraid of her father-in-law, she would have thrown us all out of the house

nusa mtirimuşişa varceǯvazdeťuǩo alayiʒo oxorişa memxvanerťu


მე-

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mi- (aside from speaker).

inh+

მე- (me-) + კვათ- (ǩvat-, “to cut”) → მეკვათუმს (meǩvatums, “S/he cuts”)


მკოლი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳal-.

ალიქ ზენის მკოლი ჯოჭოფამს


პეჯი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mq̇ar- (“strong, sound, solid”). Cognate with Georgian მყარი (mq̇ari).

inh+

ლაზუტი დიდო პეჯი ქოდუტალიდორენ. მციქა ქოგოშუწკი დო ითუთხანაზ.

You've left the corn too tight. Pull it out a little more so it's sparse.

lazuťi dido p̌eci koduťalidoren. mʒika kogoşuǯǩi do itutxanaz.


მჟორა

Inherited from Proto-Kartvelian *mz₁ware- (“sunny side”).

inh+

უჩა დოლოქუნუ მჟორაზ დიდო დოსქიდაში ორდო დიქჩანენ

If a black dress stays in the sun too long, it will fade (turn white) early.

uça dolokunu mjoraz dido doskidaşi ordo dikçanen


მუგვალა

head

მუგვალა • (mugvala) (Latin spelling mugvala)

mugvala (romanization)
Borghola (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mo-rgw- (“ball, skein”). Cognate with Georgian მორგვი (morgvi) and Mingrelian მურგვა (murgva).

inh+

ხოპეში დოქაჩალე “მოგვალა ივას” მა დო გოპაზუმ

I carve around the handle of the shovel to make it round

xop̌eşi dokaçale “mogvala ivas” ma do gop̌azum


მწული

mǯuli (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *m-(s)č̣w-al- (“point, thorn”).

inh+

ჰიმ მწული ნაონ ჲერი ჯუტახაჲ


ამშქორინენ

head

ამშქორინენ • (amşkorinen) (Latin spelling amşkorinen)

From ა- (a-) + მშქორინ- (mşkorin-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *mš(i)- (“to be hungry”).

inh+

ბერეზ დიდო ამშქორინუდორენ. მუნთხა გებუდვარე შა თოთუმს დო იფხორს.

The kid's hungry. Whatever I put down, he eats it.

berez dido amşkorinudoren. muntxa gebudvare şa totums do ipxors.

to get hungry, to feel hungry, to be hungry


გჲომპონამს

head

გჲომპონამს • (gyomp̌onams) (Latin spelling gyomp̌onams)

From გჲ- (gy-) + ო- (o-) + მპონ- (mp̌on-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *mq̇en- : mq̇n- (“to graft”).

inh+

უშქური მცხულიზ გებომპონი დო კაი კაი სქიდუნ

I've grafted the apple to the pear, and it's holding well. It's alive.

uşkuri mʒxuliz gebomp̌oni do ǩai ǩai skidun


მჯიხი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mʒ₁iɣ-.

მჯიხი გეჩუ დო კიბირი ჲუტახუ

S/he punched her/him and broke her/his tooth


იმჭკენ

head

იმჭკენ • (imç̌ǩen) (Latin spelling imç̌ǩen)

imç̌ǩen (romanization)
Sumla (romanization)
Lome (romanization)

From ი- (i-) + მჭკ- (mç̌ǩ-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *mc̣₁q- (“to train (to), break in”).

inh+

ხასანიშ ათმაჯა თამო თამო იმჭკენ

Khasan's hawk is slowly becoming domesticated


მსქვა

Inherited from Proto-Kartvelian *m-šwen- (“beautiful, beauty”).

inh+

ჰამ წანაში ლაზი ბირაფაში ჶესთივალი გოწოშენთი მსქვა ივუ

This year's Laz song festival was even better than last year

ham ǯanaşi lazi birapaşi festivali goǯoşenti mskva ivu

good, lovely, pleasant, pretty, nice, beautiful


მჭოხა

head

მჭოხა • (mç̌oxa) (Latin spelling mç̌oxa)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mč̣axe- (“sour”).

inh+

მჭოხა ომური დო უშქური უხვენე ოხორჯალეფეს კაჲი უწონან

Sour plums and apples pleasant for pregnant women

mç̌oxa omuri do uşkuri uxvene oxorcalepes ǩayi uǯonan


მჭკადუ

head

მჭკადუ • (mç̌ǩadu) (Latin spelling mç̌ǩadu)

mç̌ǩadu (romanization)
Arkabi (romanization)
მჭკადუ (absolutive singular)
მჭკადუფე (absolutive plural)
მჭკადუქ (ergative singular)
მჭკადუფექ (ergative plural)
მჭკადუს (dative singular)
მჭკადუფეს (dative plural)
მჭკადუშ (genitive singular)
მჭკადუშ (genitive singular)
მჭკადუშიş) (genitive singular)
მჭკადუშიşi) (genitive singular)
მჭკადუფეშ (genitive plural)
მჭკადუფეშ (genitive plural)
მჭკადუფეშიş) (genitive plural)
მჭკადუფეშიşi) (genitive plural)
მჭკადუშე (directive singular)
მჭკადუფეშე (directive plural)
მჭკადუშენ (ablative singular)
მჭკადუფეშენ (ablative plural)
მჭკადუს (locative singular)
მჭკადუფეს (locative plural)
მჭკადუთენ (instrumental singular)
მჭკადუფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Kartvelian *m-č̣ed-el- (“smith, blacksmith”).

inh+

ბერგი მჭკადუ დიშქაში ბერგითე დიხვენ

The pickaxe maker is buried with a pickaxe made of wood (proverb)


იმხორს

head

იმხორს • (imxors) (Latin spelling imxors)

From ი- (i-) + მხორ- (mxor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *mxar- (“to eat”).

inh+

სქანდა მუთუ ვარიყვეტუ. ამა ბერესქანი გიმხორს.

You'd be fine. But your kid is eating you up.

skanda mutu variqveťu. ama bereskani gimxors.

(figurative, Batumi) to devour, to cause distress (to parents)


ქჩინი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mqc₁-oan- (“hoary with age”). Cognate with Georgian მხცოვანი (mxcovani) and Mingrelian რჩინუ (rčinu).

inh+

(Atina, Vizha, Artasheni) white-haired (man or woman)

არ ქჩინი ბადი მულუნ

An old man with white hair and a white beard is coming

(Atina, Vizha, Artasheni) white-haired and white bearded (man)

ქჩინი ოხორჯა ხვალა მულუტუ. ვაშა გზას მუთუ დაღოდუ?

The old woman was coming alone. I wonder if something happened to her on the way.

kçini oxorca xvala muluťu. vaşa gzas mutu dağodu?

(Vitse–Arkabi) elderly, aged, old (woman)


ქჩინი

ქჩინიქ ინიზ იტუბინტაში დიშქა ნაუკვათუ კოჩიზ ბერეფე უხვამამს

Old woman prays for the children of the man who chopped her firewood while warming up in the cold

kçinik iniz iťubinťaşi dişka nauǩvatu ǩoçiz berepe uxvamams


ნოთე

Inherited from Proto-Georgian-Zan *nat-e- (“light”), from *nat-.

ბერეზ დაჩხური ნოთე დო ნოპინწკალეთე გამაგზენ

The child can ignite the fire with kindling and thin pieces of wood

berez daçxuri note do nop̌inǯǩalete gamagzen


უნონ

Inherited from Proto-Kartvelian *n- (“to want, desire, wish”).

inh+

ჯუმამუშიქ, ნავარ იხმარს ირი მუთუ ნამოხთასენ ორაფეს უნტაში ჰემუზ მეჩამუ შენი ეშუშინახამს

His brother hides everything that he doesn't use (in something open) to give to him in the future when he wants (needs) it

cumamuşik, navar ixmars iri mutu namoxtasen orapes unťaşi hemuz meçamu şeni eşuşinaxams

ნოღაჲი ბოზოფეზ ქჲოჲიშე კელე გამათხუ ვაუნონან

City girls don't want to marry villagers

noğayi bozopez kyoyişe ǩele gamatxu vaunonan

verbal noun + ვარ-უნონ (var-unon)
to don't want to do anything

ბაბა, ორდეღეფექ ომჩვიჲუ მუნდეს დიგურეზ? - სქირიჩქიმი, ჰამთეფე ომჩვირუ ჩქინერი დიბადენან. დოგურუ ვაუნონან.

Dad, when did the ducks learn to swim? - Son, they know how to swim from birth. No need to learn.

baba, ordeğepek omçviyu mundes digurez? - skiriçkimi, hamtepe omçviru çkineri dibadenan. doguru vaunonan.

verbal noun + ვარ-უნონ (var-unon)
to don't have to do anything

ჭე, ბერე ! დაჰა სი მოჭკა რე. დოგურუ შენი დიდო ორა უნონ.

Hey, kid! You're new. It takes a lot of time to learn.

ç̌e, bere ! daha si moç̌ǩa re. doguru şeni dido ora unon.


მხულული

head

მხულული • (mxululi) (Latin spelling mxululi)

mxululi (romanization)
Vizha (romanization)

Inherited from Proto-Kartvelian *m-xul- (“lizard”).

inh+

ჯენჩხვასი მხულულეფე გამიფინერან

When it gets warmer, the lizards come out


ნოდერი

head

ნოდერი • (noderi) (Latin spelling noderi)

დიშქაფე მეჲახვალონი შაქის ნოდერითე გამაბიღათენ
dişkape meyaxvaloni şakis noderite gamabiğaten
We'll haul the firewood up to meyaxvaloni


ნოპინწკალე

ნოპინწკალე • (nop̌inǯǩale) (Latin spelling nop̌inǯǩale)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *na-ṗerc̣k- (“splinter, chip; spark”).

inh+

Child can ignite fire with kindling and thin pieces of wood

thin piece of wood; toothpick, splinter etc.


უფი

Inherited from Proto-Kartvelian *opl- (“sweat”).

უფითე შუვეჲი შეჲი უნახუ დოდვაჲიზ ჟურ ნდღაზ დოლოხე ჲექთენ იმტკორენ

If you leave a sweat-soaked item unwashed, it will mold within two days

upite şuveyi şeyi unaxu dodvayiz jur ndğaz doloxe yekten imťǩoren


მწკა

mǯǩa (romanization)
Chanapeti (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṗrc̣ḳa- (“fragment, splinter; stone”).

inh+

ნჩალაში ბარდი იჭვერტუშა მწკა იტკოჩერტუ

A ball of corn stalks sparked as it burned


ეჩი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *oc₁-.

წოხლე სქიჲაჶითე ფიმფილ ბიბღამტით. ჰაწი ტრაშმაქინასი ბიხმართ. ეჩი წანა შქულე მუთე ტრაში ბივათენ ვამიჩქინან.

In the past, we used to shave our beards with a razor. Today we use shavers. Who knows what we will shave with in twenty years.

ǯoxle skiyafite pimpil bibğamťit. haǯi ťraşmakinasi bixmart. eçi ǯana şkule mute ťraşi bivaten vamiçkinan.


ლემჭკვა

head

ლემჭკვა • (lemç̌ǩva) (Latin spelling lemç̌ǩva)

Inherited from Proto-Kartvelian *ne-rc̣₁q̇w- (“salive, spittle”). Cognate with Georgian ნერწყვი (nerc̣q̇vi), Mingrelian ლერჭკვა (lerč̣ḳva) and Svan ნა̈შყვ (näšq̇v).

cog

Svan ნა̈შყვ (näšq̇v)

ა წკარი ოფშვატი. ლემჭკვა დომიხომუ.

I need a drink of water. My mouth is dry.


ნოტეხი

head

ნოტეხი • (noťexi) (Latin spelling noťexi)

noťexi (romanization)
Arkabi (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *na-ṭex- (“broken; fragment(s)”). Cognate with Georgian ნატეხი (naṭexi) and Mingrelian ნოტეხი (noṭexi).

inh+

დოღანიქ არ ნოტეხი მჭკუდი არ ჶარათე ნუკუზ ამიდუმერს

Dogan takes a mouthful of bread in one go

doğanik ar noťexi mç̌ǩudi ar farate nuǩuz amidumers


ნენა

head

ნენა • (nena) (plural ნენაფე, Latin spelling nena)

Inherited from Proto-Kartvelian *nen(a)- (“tongue, word”).

inh+

ღორმოთიზ ნამექჩუ ნენათე უპარამითი

Speak to Allah/God with the language He has given you

tongue, language, noise, sound, voice, word


მურუნცხი

head

მურუნცხი • (murunʒxi) (Latin spelling murunʒxi)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *racx- (“to count”).

inh+

სერი ნცას ნანოჭაბუნ მურუნცხეფე ნაკო მსქვა იძირენ

How beautiful the stars look (as if they are) glued to the night sky

seri nʒas nanoç̌abun murunʒxepe naǩo mskva iżiren

each of the celestial bodies except the sun and the moon

ხასანიზ პათარაზ ნანუჩანს მურუნწხი წიმინდი ორქო რენ

The star on Khasan's hat is genuine gold

xasaniz p̌ataraz nanuçans murunǯxi ǯimindi orko ren

a shape consisting of many short lines or triangles drawn from a point to the periphery, and what is in this shape


კორეცხუმს

head

კორეცხუმს • (ǩoreʒxums) (Latin spelling ǩoreʒxums)

ǩoreʒxums (romanization)
Atina (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

From კორეცხ- (ǩoreʒx-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *racx- : *rcx- (“to count, compute, calculate; to consider”).

inh+

ნაღურუ ბერე აღანი ჩილეჲი ტუ. ნანამუშიქ ბერემუშიში ოზმონუფე კორეცხუმს დო სვარუმს.

The dead boy was a newlywed. His mother mourns, listing the thoughts of her child.

nağuru bere ağani çileyi ťu. nanamuşik beremuşişi ozmonupe ǩoreʒxums do svarums.

(for unexpected deaths) to mourn, to lament


რაგი

desc

→ Turkish: (Artvin) ragvi (or from Georgian)

Inherited from Proto-Kartvelian *regw- (“to throw on, fall upon”). Note also Georgian რაგვი (ragvi), a Zan borrowing.

inh+

ხასანის არ კაჲი რაგი ქომებონდვი
xasanis ar ǩayi ragi komebondvi
I ordered Khasan a good ragi

(Khopa, Chkhala) trap (used only for catching starlings)

trap, snare
trap (used only for catching starlings)


ჩხიფს

From ჩხ- (çx-) + -იფ (-ip) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *rec₁x- : rc₁x- (“to wash, launder”).

inh+

ღომამჯინეჲი ანგეფე ანდღა ფჩხიფთ. კაჲი შეჲი ვარენ.

We're washing last night's dishes today. It's not nice.

ğomamcineyi angepe andğa pçxipt. ǩayi şeyi varen.

(things other than the human body and laundry) to wash


დორჩამს

head

დორჩამს • (dorçams) (Latin spelling dorçams)

From დ- (d-) + ო- (o-) + რჩ- (rç-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *rec₁- : rc₁- (“to spread; make a bed”).

inh+

ნანაქ მეტკოჩეჲი ქილიმეფე დგუმს ედო ჭარტაღიზ დორჩასენ

My mom stitchs old rugs together and will lay them in the living room

nanak meťǩoçeyi kilimepe dgums edo ç̌arťağiz dorçasen

to lay (carpets, rugs, wood, floor coverings, etc.) on the floor


რანწკალუმს

head

რანწკალუმს • (ranǯǩalums) (Latin spelling ranǯǩalums)

ranǯǩalums (romanization)
Lome (romanization)

From რანწკალ- (ranǯǩal-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *rec̣ḳ- : ric̣ḳ- (“to jingle, tinkle, ring”).

inh+

ხოჯაქ იზანი იჯოხაში სერსიმუში რაკანეფეზ რანწკალუმს

When the imam calls for prayer, his voice echoes from the hills

xocak izani icoxaşi sersimuşi raǩanepez ranǯǩalums


სუმ

კოჩიქ სუმ თუთა რენ გოხვეწუნ დო არ ნდღაზ ვარნუშველი

He's been begging for three months and you haven't helped him one day

ǩoçik sum tuta ren goxveǯun do ar ndğaz varnuşveli


გოჲოთუჲ

head

გოჲოთუჲ • (goyotuy) (Latin spelling goyotuy)

goyotuy (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From გოჲო- (goyo-) + ო- (o-) + თ(ვ)- (t(v)-) + -უჲ (-uy). Inherited from Proto-Georgian-Zan *rtw- (“to cover”).

inh+

ონჩახულე დემეტულა ქოგოჲოთვი


გონთხიმს

head

გონთხიმს • (gontxims) (Latin spelling gontxims)

gontxims (romanization)
Arkabi (romanization)

From გო- (go-) + ო- (o-) + ნთხიმ- (ntxim-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *rtx-am- : rtx-m- (“to stretch (out); to break, disconnect”).

inh+

ჰაქ ფუქურეფე ორდო ვარგონთხიმს

to open, to open up, to stretch out, to stretch

to develop blossoming flowers or leaves, to develop blossoming flowers (subject not shown; a supernatural force)


სულუმს

head

სულუმს • (sulums) (Latin spelling sulums)

sulums (romanization)
Atina (romanization)
Vitse (romanization)

From სულ- (sul-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *sel- (“flax”).

inh+

to separate the hemp fiber from the stalk


უსიმინს

head

უსიმინს • (usimins) (Latin spelling usimins)

usimins (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From უ- (u-) + სიმინ- (simin-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *sem- : *sm- (“to hear; to be heard”).


ისურინამს

head

ისურინამს • (isurinams) (Latin spelling isurinams)

From ი- (i-) + სურინ- (surin-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ser- : sr- (“to slide, slip, glide”).

inh+

ბერეფე ისურინამან

to skate willingly, to skate for pleasure


მსვა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *swe- (“wing, feather”).

inh+

დუმჭკუზ ეჯელი მუხთაში მსვა ნაჩანენ

When an ant dies, its wings are attached (proverb)

(Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) wing (of birds and insects)


მსვა

head

მსვა • (msva) (plural მსვაფე, Latin spelling msva)

msva (romanization)
მსვაფე (plural)
Vizha (romanization)

Likely the same word as მსვა (msva, “wing”) with a sense development "wing" → "side" → "location". Compare the sense developments seen in Georgian ფრთა (prta), მხარე (mxare), Armenian թև (tʻew), կողմ (koġm), French côté.

ოთვა მჭიფე სოჲაფე სოონ მსვაფე მთურითე დოლინდრაწენ

Snow pits the roof where there are thin timbers

otva mç̌ipe soyape soon msvape mturite dolindraǯen

geographical point where someone or something is located; location, place


სვარუფს

სვარუფს • (svarups) (Latin spelling svarups)

From სვარ- (svar-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *swer- : swr- (“to lay out; to arrange, order; to draw up”).


ორძო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-warʒ-el- (“seat”). Cognate with Georgian სავარძელი (savarʒeli).

ბერექ ორძო დაჩხურიზ დიდო ნუნჭინამს

The child brings the chair too close to the fire


ოშუმალე

head

ოშუმალე • (oşumale) (Latin spelling oşumale)

By surface analysis, ო- -ალე (o- -ale) + შუმ- (şum-). Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-s₁wm-el- (“drinking”). Cognate with Georgian სასმელი (sasmeli) and Mingrelian ოშუმალი (ošumali).

inh+

ენნი კაჲი ოშუმალე წკარი რენ


მსუჯი

msuci (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sur-.

გემას ბინგრინეტი დო არ მსუჯის ქოგებაკნი

I was rolling down the mountain and I grabbed an ivy


სთვინუმს

head

სთვინუმს • (stvinums) (Latin spelling stvinums)

stvinums (romanization)
Vitse (romanization)

From სთვინ- (stvin-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *sṭw-en- : sṭw-in-.


ოცხეჯი

head

ოცხეჯი • (oʒxeci) (Latin spelling oʒxeci)

oʒxeci (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lʿa-warcx-ar-. Cognate with Georgian სავარცხელი (savarcxeli) and Mingrelian ორცხონჯი (orcxonǯi).

inh+

ნანდიდიჩქიმიქ კატა ნდღაზ ბოზომოთამუშიზ ოცხეჯითენ თომალეფე უცხონამზ

My grandmother combs her granddaughter's hair with a comb every day

nandidiçkimik ǩaťa ndğaz bozomotamuşiz oʒxeciten tomalepe uʒxonamz


ოფშა

By surface analysis, ო- (o-) + ფშ- (pş-) + -ა (-a). Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-ws₁-e- (“full, complete”). Cognate with Georgian სავსე (savse) and Mingrelian ოფშა (opša).

inh+

ლაზებური ოშკომალეფეს ოფშა ლილვე იხმარენ. ვორსი იჲენ.

Laz dishes use lots of vegetables. It's good.

lazeburi oşǩomalepes opşa lilve ixmaren. vorsi iyen.


ონცორუ

head

ონცორუ • (onʒoru) (Latin spelling onʒoru)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lʿa-car-.

inh+

ონცორუჩქიმი ღოჯიზ გელობუნ

My sieve hangs in the corner of the wooden wall