ព្រះ

km-noun

ព្រះ • (prĕəh)

From Old Khmer វ្រះ (vraḥ, “to be holy, sacred, divine; celestial or holy being”), of disputed origin. Jenner suggests derivation from Old Khmer រះ (raḥ, “to shine”) with prefix w, potentially a calque of Sanskrit श्री (śrī, “[diffusing light or radiance; splendid; radiant; beautifying; adorning”).
Most dictionaries attribute the source of the Old Khmer as ultimately Sanskrit वर (vara, “best; excellent; foremost; holy; precious; top; valuable; etc”), although some authors maintain that it is an autochthonous Mon-Khmer word, for example Shorto (2006), who reconstructed Proto-Mon-Khmer *brah (“divine being”). Pain (2014) disagreed with both theories, proposing that the Old Khmer originates as a reduced form of Sanskrit ब्राह्मण (brāhmaṇa, “relating to a Brahmin; divine”).
Compare Burmese ဘုရား (bhu.ra:); Telugu వరము (varamu), వరుడు (varuḍu); Thai พระ (prá)


ព្រះពុទ្ធ

km-noun

ព្រះពុទ្ធ • (prĕəh put)

ព្រះ (prĕəh) + ពុទ្ធ (put)

com

ព្រះ (prĕəh) + ពុទ្ធ (put)

km:ព្រះពុទ្ធ


ពុទ្ធ

km-proper noun

ពុទ្ធ • (put)

Borrowed from Pali buddha (“awakened, enlightened”) or Sanskrit बुद्ध (buddha, “awakened, enlightened”).

bor

ពុទ្ធសាសនិក ― putthĕəʼ saasaʼnɨk ― Buddhist

(ព្រះ)ពុទ្ធសាសនា ― (prĕəh) putthĕəʼ saasaʼniə ― Buddhism


លក្ស្មី

km-proper noun

លក្ស្មី • (lĕəksməy)

From Sanskrit लक्ष्मी (lakṣmī, “beauty, wealth, good fortune, splendour”).


យេស៊ូគ្រិស្ត

km-proper noun

យេស៊ូគ្រិស្ត

យេស៊ូគ្រិស្ត • (yeisuu krɨh)


ភាព

From Sanskrit भव (bhava, “state of being, existence, character, being”). Compare Chinese 法 (fǎ), Vietnamese phép, pháp.

bor

(Buddhism) doctrine of "coming into existence"


ព្រហ្មវិហារ

km-noun

ព្រហ្មវិហារ • (prum vihiə)

From Pali brahma (“Brahma”) + vihāra (“abode”), equivalent to ព្រហ្ម (prum) + វិហារ (vihiə). Cognate with Thai พรหมวิหาร (prom-wí-hǎan).

មេត្តា មេត្តា#Khmer

(Buddhism) the name of the four virtues that are practiced by brahmas and that one who wants to be as pure as a brahma should practice, namely:

មេត្តា (meittaa): benevolence, loving kindness

ករុណា ករុណា#Khmer

មុទិតា មុទិតា#Khmer

ឧបេក្ខា ឧបេក្ខា#Khmer


វិហារអ៊ីស្លាម

វិហារអ៊ីស្លាម • (vihiə ʼihslaam)

វិហារ (vihiə, “church”) + អ៊ីស្លាម (ʼihslaam, “Islam”).


អិស្លាម

អិស្លាម • (ʼihslaam)


វិហារ

វិហារ • (vihiə)


មារ

From Pali māra. Compare Thai มาร (maan).


ទេវ

ទេវ • (teivĕəʼ)

Borrowed from Pali deva or Sanskrit देव (deva).


ល្ខោនខោល

lakhon khol (a masked dance theatre where all actors are men and that features the enactment of the Reamker)


យេស៊ូ

From French Jésus, from Hebrew יֵשׁוּ (yeshú, “Jesus”).

ព្រះ ព្រះ#Khmer


គ្រិស្ត

km-proper noun

គ្រិស្ត • (krɨh)

គ្រិស្តសាសនា ― krɨh saasnaa ― Christianity

វិហារគ្រិស្ត


សាមណេរ

From Pali sāmaṇera. Compare Thai สามเณร (sǎam-má-neen), Burmese သာမဏေ (sama.ne).


ព្រះសង្ឃ

km-noun

ព្រះសង្ឃ • (prĕəh sɑng)

ព្រះ (prĕəh) + សង្ឃ (sɑng)

com

ព្រះ (prĕəh) + សង្ឃ (sɑng)


និរៃ

km-noun

និរៃ • (nirɨy)


និព្វាន

និព្វាន • (nɨppiən)


អន្តរវាសក

អន្តរវាសក • (ʼɑntaʼraʼvaasɑk)

(Buddhism) underwear, loincloth (of Buddhist monks)


បញ្ញត្តិ

បញ្ញត្តិ • (baññat)

From Pali paññatti. Cognate with Thai บัญญัติ (ban-yàt), Lao ບັນຍັດ (ban nyat).

ព្រះ~ ព្រះ#Khmer


ព្រហ្មញ្ញ

ព្រហ្មញ្ញ • (prummañ)

From Pali brahmañña, Sanskrit ब्रह्मज्ञ (brahmajña).


ព្រហ្មណ្យ

ព្រហ្មណ្យ • (prumman)


អនិច្ច

អនិច្ច • (ʼaʼnɨccaʼ)


ខុងជឺ

km-proper noun

ខុងជឺ • (khong cɨɨ)


វេទមន្ត

km-noun

វេទមន្ត • (veit mŭən)

(Hinduism) ritual formulas, magic formulas, incantation


អ្នកបួស

អ្នកបួស • (nĕək buəh)

អ្នក (nĕək) + បួស (buəh)

com

អ្នក (nĕək) + បួស (buəh)


លោកសង្ឃ

km-noun

លោកសង្ឃ • (look sɑng)


វេទ

From Old Khmer វេទ (veda), ពេទ (beda), from Pali veda or Sanskrit वेद (veda, “knowledge; Veda”). Compare Thai เวท (wêet).


សង្ឃ

សង្ឃ • (sɑng)

From Pali saṅgha (“assemblage; multitude”) or Sanskrit सङ्घ (saṅgha, “assembly; association; union”).

bor

(Buddhism) official brotherhood of Buddhist monks

ព្រះ ព្រះ#Khmer

(Buddhism, less formally) (ព្រះ~) monk, priest

(Buddhism, less formally) four or more priests, Buddhist assembly


ព្យាការី

km-noun

ព្យាការី • (pyiəkaarəy)

prophet (one who speaks by divine inspiration)


ជាតក

ជាតក • (ciədɑk)


ទសជាតក

ទសជាតក • (tŭəh ciədɑk)

From Pali dasa + Pali jātaka, same as ទស (tŭəh) + ជាតក (ciədɑk).


ទសបារមី

ទសបារមី • (tŭəh baarĕəʼməy)

ទស (tŭəh, “ten”) + បារមី (baarĕəʼməy, “virtues”)

af

(Buddhism) Ten Perfections or principal virtues (paramita) recognized in Buddhist scholarship


យម

From Sanskrit यम (yama), Pali yama. Cognate with Thai ยม (yom), Burmese ယာမာ (yama).

(Hinduism, Buddhism) death; devil; Satan; Yama


បារមី

km-noun

បារមី • (baarĕəʼməy)


រាក្ស័ស

រាក្ស័ស • (riəksah)

Borrowed from Sanskrit राक्षस (rākṣasa) with conceivably some influence from Pali rakkhasa.


រក្សសៈ

រក្សសៈ • (rĕəʼksaʼsaʼ)

Borrowed from Sanskrit राक्षस (rākṣasa) with possibly some influence from Pali rakkhasa.


អសុរ

អសុរ • (ʼaʼsol)

From Pali asura or Sanskrit असुर (asura).

(Buddhism, Hinduism) asura; māra; rākṣasa; yakṣa


យោមរាជ

យោមរាជ • (yoomĕəʼriəc)

From យោម (yoom, “Yama, the god of the dead”) + រាជ (riəc, “king”). Compare Thai ยมราช (yom-má-râat).

com

(Buddhism, Hinduism) underworld overlord


ចក្រី

From Old Khmer cakkrī, cakkri, cakkriya; ultimately from Sanskrit चक्री (cakrī, literally “one who has a discus”). Compare Thai จักรี (jàk-grii).

der

(Hinduism) an epithet of the god Viṣṇu, who possesses the discus Sudarśana.

(Hinduism) an epithet of Rāma, an incarnation of Viṣṇu.


ឧបជ្ឈាយ៍

km-noun

ឧបជ្ឈាយ៍ • (ʼupacchiə)

From Pali upajjhāya (“spiritual teacher; spiritual preceptor”, literally “one who is gone close up to”). Compare Sanskrit उपाध्याय (upādhyāya).

bor

(Buddhism) professor of philosophy or of law; high priest


ដំណឹងល្អ

km-noun

ដំណឹងល្អ • (dɑmnəng lʼɑɑ)

ដំណឹង (dɑmnəng) + ល្អ (lʼɑɑ), literally the good news.

com

ដំណឹង (dɑmnəng) + ល្អ (lʼɑɑ)


ក្តី

km-noun

ក្តី • (kdəy)

From Old Khmer ក្តិ (kti) or Angkorian Old Khmer គតិ (gati, “matter, affair, case; legal matter, affair, or case; etc”); ultimately from Sanskrit गति (gati, “movement; progress, proceeding; etc”). Doublet of គតិ (kĕəʼteʼ).


ព្រះវិហារ

km-noun

ព្រះវិហារ • (prĕəh vihiə)

ព្រះ (prĕəh, “holy, sacred”) + វិហារ (vihiə, “monastery, temple”).

com

ប្រាសាទព្រះវិហារ ― praasaat prĕəh vihiə ― Preah Vihear Temple


ទេពី

Learned borrowing from Pali devī, Sanskrit देवी (devī).


បុណ្យណូអែល

km-proper noun

បុណ្យណូអែល • (bon nouʼael)


បច្ច័យ

(Buddhism) the four requisites or necessities of a Buddhist monk


ទេសនា

Borrowed from Sanskrit देशना (deśanā, “instruction”). Cognate with Thai เทศนา (têet-sà-nǎa).

(religion) preaching; teaching; sermon; discourse; lecture


ចក្រពត្តិ

km-noun

ចក្រពត្តិ • (cakkraʼpŏət)

From Sanskrit चक्र (cakra) + Pali vatti.


បាត្រ

បាត្រ • (baat)

(Buddhism) alms bowl (of a Buddhist monk)


អល់ឡោះ

km-proper noun

អល់ឡោះ • (ʼɑllɑh)


អនត្តា

km-noun

អនត្តា • (ʼaʼnattaa)


ហាឡាល

km-adj

ហាឡាល • (haalaal) (abstract noun ភាពហាឡាល)

haalaal (romanization)
ភាពហាឡាល (abstract-noun)

(Islam) halal (in accordance with Islamic religious law)


ហារ៉ាម

ហារ៉ាម • (haaraam) (abstract noun ភាពហារ៉ាម)

haaraam (romanization)
ភាពហារ៉ាម (abstract-noun)

(Islam) haram (to be not in accordance with Islamic religious law)


អរិយសច្ចបួន

km-noun

អរិយសច្ចបួន • (ʼaʼreyaʼsaccaʼ buən)

អរិយ (ʼaʼreyaʼ, “noble”) + សច្ច (sac, “truth”) + បួន (buən, “four”)


រាហុល

km-proper noun

រាហុល • (riəhul)

(Buddhism) Rahula, son of Gautama Buddha


មូហាំម៉ាត់

មូហាំម៉ាត់ • (muuhammat)


បុណ្យរ៉យ៉ា

km-noun

បុណ្យរ៉យ៉ា • (bonrɑɑyaa)

Compound of បុណ្យ (bon, “festival”) and Malay raya (“great”).


យសោធរា

km-proper noun

យសោធរា • (yĕəʼsaothĕəʼriə)

(Buddhism) Yasodhara, former wife of Gautama Buddha


រតនត្រ័យ

រតនត្រ័យ • (rŏətaʼnaʼtray)

ព្រះ ព្រះ#Khmer

(Buddhism) (ព្រះ~) Three Jewels of Buddhism; Triple Gem


ព្រះធម៌

km-noun

ព្រះធម៌ • (prĕəh thɔə)

ព្រះ (prĕəh) + ធម៌ (thɔə)

com

ព្រះ (prĕəh) + ធម៌ (thɔə)

(Buddhism) The Dhamma, the teachings of the Buddha


ទេវទត្ត

km-proper noun

ទេវទត្ត • (teivĕəʼtŏət)

ចិត្តជាទេវទត្តមាត់ជាទេវតា

a wolf in sheep's clothing (literally "a heart like Devadatta's with the mouth of an angel")

(Buddhism) Devadatta, cousin and former disciple of Gautama Buddha


គោតម

គោតម • (koodɑɑm)


ទេវទូត

km-noun

ទេវទូត • (teivĕəʼtuut)

(Buddhism) divine messengers, angels who assume the form of servants in order to accomplish a certain task. In Buddhist teachings, they appeared to Prince Siddhartha as: an elderly person (old age), a sick person (illness), a corpse (death) and an ascetic.


សីលប្រាំ

សីលប្រាំ • (səl pram)


ចាំសីល

km-verb

ចាំសីល • (cam səl) (abstract noun ការចាំសីល)

cam səl (romanization)
ការចាំសីល (abstract-noun)

(Buddhism) to hold, keep, adhere to the precepts


កថិន

km-proper noun

កថិន • (kɑɑkɑthən)


ដារ

(Buddhism) a Buddhist ceremony for the dead usually held seven days after the death


ចីពរ

km-noun

ចីពរ • (cəypɔɔ)


ថង់យាម

ថង់យាម • (thɑngyiəm)

(Buddhism) a satchel, specifically a cloth one used by Buddhist monks


សង្ឃាដី

សង្ឃាដី • (sɑɑngkhiədəy)

(Buddhism) a monk's outer robe, which can also be used as a blanket


បិណ្ឌបាត

បិណ្ឌបាត • (bənbaat)

(Buddhism) the daily collection of food alms by Buddhist monks


មាយា

km-proper noun

មាយា • (miəyiə)

ព្រះនាង ព្រះនាង#Khmer

(Buddhism) (ព្រះនាង~) Māyā, a queen of the Śākya Kingdom, the biological mother of the Buddha.


ចីវរកាល

ចីវរកាល • (cəyvaʼrĕəʼkaal)

(Buddhism) the one month period during which Buddhist monks may be given robes; from the 15th of Assuja (around the end of September) to the 15th of Kattik (around the end of October)


បង្សុកូល

(Buddhism) a piece of cloth placed over a casket and removed by a Buddhist monk

(Buddhism) a ceremony in which a piece of cloth is removed from a casket


លោកុប្បត្តិ

លោកុប្បត្តិ • (lookupbat)


ស្បង់

km-noun

ស្បង់ • (sbɑng)


អនិច្ចធម្ម

km-verb

អនិច្ចធម្ម • (ʼaʼnɨccaʼ thŏəm) (abstract noun ការអនិច្ចធម្ម)

ʼaʼnɨccaʼ thŏəm (romanization)
ការអនិច្ចធម្ម (abstract-noun)


ចតុប្បច្ច័យ

km-noun

ចតុប្បច្ច័យ • (caʼtoppaccay)

(Buddhism) the four requisites or necessities of a monk (clothing, food, lodging and medicine)


ត្រៃចីវរ

ត្រៃចីវរ • (traycəyvɔɔ)

(Buddhism) the three pieces of clothing that comprise a Buddhist monk's robe


ឈើឆ្កាង

ឈើ (chəə, “wood”) + ឆ្កាង (chkaang, “to crucify”).


កាតូលិក

km-adj

កាតូលិក • (kaatoulɨk) (abstract noun ភាពកាតូលិក)

kaatoulɨk (romanization)
ភាពកាតូលិក (abstract-noun)


អដ្ឋបាន

From Pali aṭṭha (“eight”) + Pali pāna (“beverage”).

(Buddhism) the eight kinds of liquids which may be consumed by Buddhist monks after noon.


អ៊ីស្ទើរ

km-proper noun

អ៊ីស្ទើរ • (ʼiistəə)

បុណ្យអ៊ីស្ទើរ


ប្រូតេស្តង់

km-noun

ប្រូតេស្តង់ • (prouteestɑng)


អភិបូជា

អភិបូជា • (ʼaʼphibouciə)


តាណូអែល

តា (taa, “grandfather”) + ណូអែល (nouʼael, “Christmas”)


អ៊ីម៉ាម

km-noun

អ៊ីម៉ាម • (ʼiimaam)


ហានុកា

បុណ្យហានុកា


វិហារជ្វីហ្វ

វិហារជ្វីហ្វ • (vihiə cviif)

វិហារ (vihiə, “temple”) + ជ្វីហ្វ (cviif, “Jewish”)


បុណ្យហានុកា

បុណ្យ (bon, “holiday”) + ហានុកា (haanukaa, “Hanukkah”)


បុណ្យរំលង

km-proper noun

បុណ្យរំលង • (bon rumlɔɔng)

បុណ្យ (bon, “festival”) + រំលង (rumlɔɔng, “to go over”)


រាត្រីបុណ្យណូអែល

km-proper noun

រាត្រីបុណ្យណូអែល • (riətrəy bon nouʼael)

រាត្រី (riətrəy, “night”) + បុណ្យណូអែល (bon nouʼael, “Christmas”)


ដើមណូអែល

km-noun

ដើមណូអែល • (daəm nouʼael)

ដើម (daəm, “tree”) + ណូអែល (nouʼael, “Christmas”)


វេទនា

km-noun

វេទនា • (veittĕəʼniə)


ឰរាវ័ត

km-proper noun

ឰរាវ័ត • (ʼayraavŏət)

(Hinduism) Airavata, Indra's three-headed elephant


ឯរាវ័ណ

ឯរាវ័ណ • (ʼeeraavŏən)

(Hinduism) Eravan or Airavata, Indra's three-headed elephant


ឦសធរ

ឦសធរ • (ʼiisaʼthɔɔ)

(Buddhism) Isadhara (one of the seven mountain ranges around Mount Meru)


ឫគ្វេទ

ឫគ្វេទ • (rɨkveit)


ឥសូរ

km-noun

ឥសូរ • (ʼisou)

From Pali issara, ultimately from Sanskrit ईश्वर (īśvara).

ព្រះឥសូរ ― prĕəh ʼisou ― Shiva


សិវៈ

km-proper noun

សិវៈ • (sevaʼ)


អវីចី

អវីចី • (ʼaʼviicəy)

From Sanskrit अवीचि (avīci, literally “waveless: having no waves, without waves”).

bor

(Buddhism) Avici (one of the eight great hells; for persons who have committed grave sins)


អាយតនៈ

km-noun

អាយតនៈ • (ʼaayaʼtaʼnaʼ)

(Buddhism) the six senses and the six objects of sensation: eye (visible object), ear (sound), nose (odor), tongue (taste), body (tangible object), mind (cognizable object)


កម្មដ្ឋាន

(Buddhism) occasion, basis, ground, instrument or subject for concentration or meditation


ត្រៃបិដក

km-proper noun

ត្រៃបិដក • (traybedɑɑk)

ព្រះ ព្រះ#Khmer


អកុសលមូល

km-noun

អកុសលមូល • (ʼaʼkosɑl muul)

អកុសល (ʼaʼkosɑl, “evil”) + មូល (muul, “source”)

com

(Buddhism) the sources of evil (greed, anger, ignorance)


បរិនិព្វាន

km-noun

បរិនិព្វាន • (baʼrinɨppiən)

(Buddhism) parinirvana (complete nirvana; death of the Buddha)


អភិធម្ម

km-proper noun

អភិធម្ម • (ʼaʼphithŏəm)

(Buddhism) the Abhidharma (the abstract and impersonal arrangement and logical development of the teachings of the Buddha)


ពោធិសត្វ

ព្រះ ព្រះ#Khmer


ថេរ

(Buddhism) Thera, a senior monk who has been ordained for at least 10 years


វេឡុវ័ន

វេឡុវ័ន • (veilovŏən)

(Buddhism) Veḷuvana (name of the bamboo grove used as a monastery dedicated to the Buddha by King Bimbisara)


ខន្ធ

(Buddhism) feeling, sense; skandha (element of being, essential element of something)


បញ្ចក្ខន្ធ

km-noun

បញ្ចក្ខន្ធ • (pañcakkhan)


បដិច្ចសមុប្បាទ

បដិច្ចសមុប្បាទ • (bɑɑdeccɑɑhmupbaat)


គ្រហស្ថ

គ្រហស្ថ • (krɔɔhŏəh)


ថ្ងៃសីល

(Buddhism) holy day; uposatha day (the 8th and 15th days of the waxing moon and 8th and 15th days of the waning moon; usually days of abstinence and religious observance)


វស្សា

វស្សា • (vŏəhsaa)

(Buddhism) Vassa (annual three month period when Buddhist monks are required to retire to their temples)


ភិក្ខុ

ភិក្ខុ • (phɨkkhoʼ)


ឧបសម្បន្ន

ឧបសម្បន្ន • (ʼupaʼsamban)