шала

head

шала • (şala)

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script


asa

Latin spelling of аса (asa, “very, extremely”)


аз

From Proto-Turkic *āŕ (“few, little”). Cognate with Turkish az, Azerbaijani az, etc.


тура

Cognate with
Bashkir тура (tura, “straight, direct”),
Kyrgyz туура (tuura, “straight”),
Uyghur توغرا (toghra, “straight”);
perhaps also Southern Altai туура (tuura, “width”),
Tuvan доора (doora, “transverse; indirect”),
Yakut туора (tuora, “transverse; aside”), etc.


сонда

sonda (romanization)
онда (alternative)
анда (alternative)


аман

Borrowed from Arabic اَمَان (amān, “tranquillity, peacefulness”).


иә

From Proto-Turkic *edgü. Kipchak: *ezge > *ezʲge > *eyge > *eyye > *eye > *iye > иә. Doublet of ізгі (ızgı) and игі (igı).


жоқ

From Proto-Turkic *yōk (“no; is not, there is not”). Cognate with Turkish yok, Kazakh жою (joü).

inh

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
İske imlâ alphabet


бек

From Proto-Turkic *bek (“firm, solid, stable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (bek, “firm, solid; very”); Uyghur بەك (bek, “very”), Bashkir бик (bik, “very”), Turkish pek (“much, very”), etc.


اسا

Arabic spelling of аса (asa, “very, extremely”)


кеше

head

кеше • (keşe)

From Proto-Turkic *kēče (“night, evening”).
Cognate with
Old Turkic 𐰛𐰃𐰲𐰀 (kéče, “late in the evening”),
Turkish gece (“night”), Turkmen gije (“night”), Yakut киэһэ (kiehe, “evening”), etc.


онлайн

Borrowed from Russian онла́йн (onlájn), from English online.

online (connected to the Internet or a computer network)


тез

From Persian تیز (tiz), from Proto-Turkic *teŕ-.


шарт

head

шарт • (şart)

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
kk:шарт

шарт ету

шарт кетті

шарт түю


бағана

бағана • (bağana)


ең

Иә, сен күштісің, бірақ ең емес
Иә, сен байсың, бірақ ең емес
Әп-әдемі, бірақ ең емес
Сен мен емес, сен мен емес

2019, “Men emes”performed by Ninety One [Ninety One]:

Yeah, you’re cool, but not the coolest,
Yeah, you’re rich, but not the wealthiest
Beautiful, but not the most
Coz you’re not me, you're not me

İä, sen küştısıñ, bıraq eñ emes
İä, sen baisyñ, bıraq eñ emes
Äp-ädemı, bıraq eñ emes
Sen men emes, sen men emes

most (forms the superlative of many adjectives)


тап

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
kk:тап


бәлки

бәлки • (bälki)

Borrowed from Classical Persian بَلْکِه (balki). Cognate with
Kyrgyz балки (balki),
Bashkir бәлки (bəlki),
Uzbek balki,
Azerbaijani bəlkə,
Turkish belki, etc.


қазақша

kk-adv

қазақша • (qazaqşa)

From қазақ (qazaq, “the Kazakhs”, collectively) + -ша (-şa, denominal adverb-forming suffix).

suf

қазақша сөйлеу

қазақша кітаптар


қашан

head

қашан • (qaşan)

Inherited from Proto-Turkic *kačan, from *ka-.


бірге

бірге • (bırge)


аса

From Arabic عَصَاء (ʕaṣāʔ), cognate with Turkish asa (scepter; stick used to walk).

bor

Arabic عَصَاء (ʕaṣāʔ)


бүгін

kk-adv

бүгін • (bügın)

From Proto-Turkic *bu kün. Cognate with Uzbek bugun, Turkish bugün, etc.


мұнда

head

мұнда • (mūnda)

mūnda (romanization)
мында (alternative)

From Proto-Turkic *bun-ta (“here”), locative of *bu(n) (“this”). See бұл (būl). Cognate with Turkish bunda.


мында

mynda (romanization)
мұнда (alternative)


былтыр

From Common Kypchak *bïltïr "last year", from Proto-Turkic *bïldur (“last year”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (bïldur, “last year”);
Uzbek bultur (“last year”),
Uyghur بۇلتۇر (bultur, “last year”),
Kyrgyz былтыр (bıltır, “last year”),
Crimean Tatar bıltır (“last year”),
Turkish bıldır (“last year”),
Khakas пылтыр (pıltır, “last year”),
Turkmen bildir (“last year”),
Yakut былыр (bılır, “formerly, in the ancient times”)
Chuvash пӗлтӗр (pĕlt̬ĕr, “last year”), etc.


ғана

head

ғана • (ğana)

From Middle Mongol. Compare Mongolian ганц (ganc)


біраз

біраз • (bıraz)

From бір (bır, “one”) + аз (az, “few, little”).


қарамастан

in spite of, despite, regardless of, notwithstanding, although


бірте-бірте

head

бірте-бірте • (bırte-bırte)


шамасында

шамасында • (şamasynda)


әлбетте

әлбетте • (älbette)

From Persian البته (albatte, “of course”), from Arabic اَلْبَتَّة (al-batta).
Cognate with
Tatar әлбәттә (älbättä), Kyrgyz албетте (albette), Uzbek albatta, Turkmen elbetde, Azerbaijani əlbəttə, Turkish elbette, etc.


бірталай

бірталай • (bırtalai)


тікелей

тікелей • (tıkelei)


әдетте

әдетте • (ädette)

Cognate with Tatar гадәттә (ğadättä),
Bashkir ғәҙәттә (ğəźəttə),
Kyrgyz адетте (adette),
Uzbek odatda,
Uyghur ئادەتتە (adette, “usually, typically”), etc.

cog

Bashkir ғәҙәттә (ğəźəttə)


жасырын

Cognate with
Bashkir йәшерен (yəşeren),
Uzbek yashirin,
Uyghur يوشۇرۇن (yoshurun),
Turkmen ýaşyryn (“hidden, concealed, secret”), etc.


астыртын

Cognate with Tatar астыртын (astırtın, “secret, covert”), Bashkir аҫтыртын (aśtırtın, “secretly”), Kyrgyz астыртын (astırtın, “from below; secretly”), Uyghur ئاستىرتىن (astirtin, “secretly, covertly”), etc.


әбден

head

әбден • (äbden)


бұнда

бұнда • (būnda)


шақ

From Proto-Turkic *čāk (“time; precisely, exactly”). Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čaq, “time, period; precisely, exactly”);
Bashkir саҡ (saq, “time”),
Uzbek chogʻ (“time, period; small”),
Turkish çağ (“epoch, age, period”),
Tuvan шак (şak, “time, hour”),
Yakut сах (saq, “time”), etc.


ұзақ

head

ұзақ • (ūzaq)

Inherited from Proto-Turkic *uŕa-k (“long”). Analyzable as ұзау (ūzau) + -к (-k).


әсіресе

head

әсіресе • (äsırese)


үнемі

үнемі • (ünemı)


әлденешеу

әлденешеу • (äldeneşeu)


күнде

күнде • (künde)

күн (kün) + -де (-de). Cognate with Kyrgyz күндө (kündö, “every day”), Uzbek kunda (“every day”), etc.


әпсәтте

әпсәтте • (äpsätte)


күндіз

күндіз • (kündız)

From Proto-Turkic *küntüŕ (“at day, at daytime”). Cognate with Bashkir көндөҙ (köndöź), Kyrgyz күндүз (kündüz), Uzbek kunduz, Turkmen gündiz, etc.

inh

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
kk:күндіз


ыңғайлы

head

ыңғайлы • (yñğaily)


алға

kk-adv

алға • (alğa)

From *ал (*al, “front”) + -ға (-ğa, “to”).
Compare to
Bashkir алға (alğa, “forward”),
Karachay-Balkar алгъа (alğa, “forward”),
Kyrgyz алга (alga, “forward”),
Uzbek olgʻa (“forward”),
Uyghur ئالغا (algha, “forward”).

Алға, Қазақстан!


әншейінде

head

әншейінде • (änşeiınde)


әрқашан

әрқашан • (ärqaşan)


ешқашан

ешқашан • (eşqaşan)


арагідік

арагідік • (aragıdık)


батыл

Borrowed from Arabic بَطَل (baṭal, “hero”).


қайта

қайта жазу

қайта келу

қайта қарау

қайта істеу

қайта құру


сондай

сондай жақсы

Гүлді сондай жақсы көремін.


түбегейлі

түбегейлі • (tübegeilı)


негізінен

негізінен • (negızınen)


айрықша

айрықша • (airyqşa)


баяғыда

баяғыда • (baäğyda)


әлгінде

әлгінде • (älgınde)


таяуда

таяуда • (taäuda)


жаңадан

жаңадан • (jañadan)

From *yaŋï-dan /*yaŋa-dan (“again, anew”), originally ablative of Proto-Turkic *yaŋï /*yaŋa (“new”).
Cognate with Tatar яңадан (yañadan),
Bashkir яңынан (yañınan),
Kyrgyz жаңыдан (jaŋıdan),
Kumyk янгыдан (yañıdan),
Uzbek yangidan,
Turkish yeniden (“again”), etc.


мәңгі

мәңгі • (mäñgı)

From Proto-Turkic *beŋkü (“eternal”).
Cognate with Bashkir мәңге (məñge), Kyrgyz маңги (maŋgi), меңги (meŋgi, “eternal”), Southern Altai мӧҥкӱ (möŋkü, “eternity; permanent snow at mountain tops”),
Uzbek mangu (“eternal”),
Khakas мӧге, мӱгӱ (mügü), мӱкӱ (mükü, “eternal”),
Tuvan мөңге (möñge, “eternal”),
Yakut мэҥэ (meñe, “eternal”),
Turkish bengi (“eternal”), etc.


мәжбүр

head

мәжбүр • (mäjbür)

From Persian مجبور, from Arabic مَجْبُور (majbūr).


өзгеше

өзгеше • (özgeşe)


әйтпесе

әйтпесе • (äitpese)

Likely from айтпаса (aitpasa, “if he won't say”).


әуелі

әуелі • (äuelı)

From Persian اول, from Arabic أَوَّل (ʔawwal, “first”). Cognate with Azerbaijani əvvəl, Turkish evvel, etc.

Әуелі ойлап, содан кейін іске кіріс.

Think first, and then get down to business.

Мақаланы қойып, ол өз атын да жаза алмайды, әуелі.

Maqalany qoiyp, ol öz atyn da jaza almaidy, äuelı.

He cannot even write his name, let alone articles.


демек

From Kazakh деу (deu). Cognate with Turkish demek.

Демек жүру керек қой


ауа

aua (romanization)
ауа (nominative singular)
ауалар (nominative plural)
ауаның (genitive singular)
ауалардың (genitive plural)
ауаға (dative singular)
ауаларға (dative plural)
ауаны (accusative singular)
ауаларды (accusative plural)
ауада (locative singular)
ауаларда (locative plural)
ауадан (ablative singular)
ауалардан (ablative plural)
ауамен (instrumental singular)
ауалармен (instrumental plural)

Cognate with Karakalpak awa. Also see Kyrgyz ооба (ooba).

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
kk:ауа

(dialectal, Kyzylorda, Atyrau, Mangystau) yes


ғаламат

ғаламат • (ğalamat)


әлдеқайда

әлдеқайда • (äldeqaida)


іштей

іштей • (ıştei)


әлдеқалай

әлдеқалай • (äldeqalai)


жақын

From Proto-Turkic *yakïn, Proto-Turkic *yak- (“near; approach”).


қанша

қанша • (qanşa)

Cognate with Old Turkic 𐰴𐰲 (qč /kaç/), Turkish kaç, Kyrgyz канча (kanca), etc.


осылайша

осылайша • (osylaişa)


әдетінше

әдетінше • (ädetınşe)


мүлдем

мүлдем • (müldem)


әманда

әманда • (ämanda)


қас

From Arabic خَاصّ (ḵāṣṣ, “special, particular, characteristic”). Cognate with Turkish has (“particular, pure”), Turkmen has (“unique, very”), etc.


мүмкін

head

мүмкін • (mümkın)

From Persian ممکن, from Arabic مُمْكِن (mumkin, “possible”).


қазір

қазір • (qazır)

From Arabic حَاضِر (ḥāḍir). Doublet of әзір (äzır).


емес

From a defective verb е- (e-) + -ме (-me) + -с (-s), the root is from Proto-Turkic *er- (“to be”). Cognate with Kyrgyz эмес (emes), Southern Altai эмес (emes), Uzbek emas, Shor эбес, Uyghur ئەمەس (emes).


тегі

тегі • (tegı)


кейінірек

кейінірек • (keiınırek)


шамамен

шамамен • (şamamen)


ерекше

ерекше • (erekşe)


соң

From Proto-Turkic *soŋ (“back, end, after”). Cognate with Turkish son (“end”), etc.


менше

менше • (menşe)

меніңше меніңше#Kazakh

(dialectal, Semey) form of меніңше (menıñşe)


мәселен

kk-adv

мәселен • (mäselen)


біржолата

head

біржолата • (bırjolata)


ықтимал

From Persian احتمال, from Arabic اِحتِمَال.

der

Arabic اِحتِمَال


шұғыл

head

шұғыл • (şūğyl)

From Persian شغل, from Arabic شُغْل (šuḡl).


мұқият

kk-adv

мұқият • (mūqiät)


әзір

әзір • (äzır)

From Arabic حَاضِر (ḥāḍir, “present, before the eyes, ready”). Doublet of қазір (qazır).


әлі

From Persian حالی. Cognate with
Bashkir әле (əle, “still, yet”),
Kyrgyz али (ali, “still, as yet; just now”),
Turkish hâlâ (“still, yet”),
Azerbaijani hələ (“still, yet”),
Uzbek hali (“still, yet”),
Uyghur ھېلى (hëli, “still, yet, recently”).


бәлкім

head

бәлкім • (bälkım)

Borrowed from Classical Persian بَلْکِه (balki). Doublet of бәлки (bälki).


ешқайда

head

ешқайда • (eşqaida)


ертең

ертең • (erteñ)

From Proto-Turkic *ẹ̄r (“early”). Compare Turkmen ertir (“morning, tomorrow”), Uyghur ئەتە (ete, “tomorrow”), Uyghur ئەتىگەن (etigen, “morning”), Uzbek erta (“morning”), Uzbek ertaga (“tomorrow”), Kyrgyz эртең (erteŋ, “morning, tomorrow”), Tatar иртә (irtä, “morning”), Tatar иртәгә (irtägä, “tomorrow”), etc.


ешбір

head

ешбір • (eşbır)

From Persian هیچ (hič) + бір (bır, “one, any”).


абсолютті

абсолютті • (absolüttı)

абсолют (absolüt) + -ті (-tı). From Russian абсолю́тный (absoljútnyj).


біржола

біржола • (bırjola)


көбіне

көбіне • (köbıne)

köbıne (romanization)
көбінесе (alternative)
көбінеше (alternative)


бүрсігүні

бүрсігүні • (bürsıgünı)


әдейі

әдейі • (ädeiı)


дүниежүзі

дүниежүзі • (düniejüzı)


таяу

таяу • (taäu)

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
kk:таяу


қатесіз

қатесіз • (qatesız)


қайда

From Proto-Turkic *ka- (“interrogative prefix”).


шапшаң

head

шапшаң • (şapşañ)


нешік

kk-adv

нешік • (neşık)

From *nečük (“how, in what manner”), from Proto-Turkic *nē- (“interrogative archetype”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (nečük, “how?”);
Tatar ничек (niçek, “how?”),
Bashkir нисек (nisek, “how?”),
Kumyk нечик (neçik, “how?”),
Uzbek nechik (“how?”),
Turkmen niçik (“how?”).


төтенше

head

төтенше • (tötenşe)


өлгенше

өлгенше • (ölgenşe)


алдыңгүні

алдыңгүні • (aldyñgünı)

day before yesterday
day before yesterday


меніңше

меніңше • (menıñşe)


жаңаша

жаңаша • (jañaşa)


кейін

кейін • (keiın)

From Proto-Turkic *ked (“back, after”).
Cognate with Southern Altai кийин (kiyin), Karakalpak keyin, Kyrgyz кийин (kiyin), Uzbek keyin, Uyghur كېيىن (këyin), Khakas кизін (kizìn, “back”), etc.


көптеген

көптеген • (köptegen)


мезгілінде

мезгілінде • (mezgılınde)


төмен

төмен • (tömen)

Cognate with Kyrgyz төмөн (tömön),
Southern Altai тӧмӧн (tömön, “downward”),
Uzbek tuban (“low”),
Uyghur төвән (töwen, “low”),
Khakas тӧбін (“downward”),
etc.


айнала

From earlier *aylana. Related to айналу (ainalu). Compare Kyrgyz айлана (aylana), Tatar әйләнә (äylänä).

Айналаңа қара!


бері

head

бері • (berı)

Compare to Southern Altai бери (beri, “here”).


жоғары

жоғары • (joğary)

Inherited from Proto-Turkic *yokgaru. See cognates at Bashkir юғары (yuğarı).


өзара

өзара • (özara)

From өз (öz, “self”) + ара (ara, “relation”).


недәуір

недәуір • (nedäuır)


бір-бірімен

бір-бірімен • (bır-bırımen)


сәтті

сәтті • (sättı)


кері

кері • (kerı)

From Proto-Common Turkic *kerü (“back”).
Compare to Old Turkic 𐰚𐰃𐰼𐰇 (kerü, “back, backward”); Southern Altai кери (keri), Bashkir кире (kire), Turkish geri (“back, backward”), etc.


содан

Әуелі ойлап, содан кейін іске кіріс.


анық

Inherited from Proto-Turkic *anuk. Cognate with Bashkir аныҡ (anıq), Kyrgyz анык (anık).


шығар

head

шығар • (şyğar)


енді

енді • (endı)


қана

From Middle Mongol. Compare Mongolian ганц (ganc)


менімше

менімше • (menımşe)

меніңше меніңше#Kazakh

(dialectal, Aktobe) form of меніңше (menıñşe)


қысқасы

From қысқа (qysqa, “short”).
Compare to
Bashkir ҡыҫҡаһы (qıśqahı, “in short”),
Uzbek qisqasi (“in short”),
Uyghur قىسقىسى (qisqisi, “in short”),
etc.


ойбай

From Persian وای وای (vây-vây) > Kazakhː /woj.baj/


алақай

From Arabic الله حي (allāh ḥayy, “Allah is alive”), related to Uzbek alloh hayy.


үйге

head

үйге • (üige)


қотағыма

қотағыма • (qotağyma)

From қотақ (qotaq, “dick”) + -ым (-ym) + -а (-a), literally ”to my dick”. Related to Kyrgyz котогума (kotoguma).


олда-білдә

kk-adv

олда-білдә • (olda-bıldä)

olda-bıldä (romanization)
олла-біллә (alternative)

Arabic وَٱللّٰهِ (wal-lāhi, “by God!”) + بِاللهِ (bi-l-lāhi, “by God!”).


әлмисақ

әлмисақ • (älmisaq)

älmisaq (romanization)
әлмисақ (nominative singular)
әлмисақтар (nominative plural)
әлмисақтың (genitive singular)
әлмисақтардың (genitive plural)
әлмисаққа (dative singular)
әлмисақтарға (dative plural)
әлмисақты (accusative singular)
әлмисақтарды (accusative plural)
әлмисақта (locative singular)
әлмисақтарда (locative plural)
әлмисақтан (ablative singular)
әлмисақтардан (ablative plural)
әлмисақпен (instrumental singular)
әлмисақтармен (instrumental plural)

kk-decl-noun

әлмисақтардың

әлмисақтарға

әлмисақтарды

әлмисақтарда

әлмисақтардан

әлмисақтармен

Borrowed from Arabic الْمِيثَاق (al-mīṯāq, “treaty, covenant”), refering to a Quranic story, in which humanity promised God to follow him.


алда-жалда

Possibly from Arabic اللّٰهُ جَلَّ (allāhu jalla). Cognate with Kyrgyz алда-жалда (alda-jalda).

bor

اللّٰهُ جَلَّ


жайдақ

From Proto-Turkic *yapïtak (“without saddle”).
Cognate with
Bashkir яйҙаҡ (yayźaq, “without a saddle”),
Kyrgyz жайдак (jaydak, “without a saddle”), Southern Altai јайдак (ǰaydak)/јабыдак (ǰabïdak, “without a saddle”),
Kumyk яйдакъ (yaydaq, “without a saddle”),
Uyghur يايداق (yaydaq)/ياۋداغ (yawdagh, “without a saddle”), Khakas чабдах (çabdax, “without a saddle”),
Tuvan чавыдак (çavıdak, “without a saddle”),
Yakut сыбыдах (sıbıdaq, “without a saddle”).


нақ

Possibly a back-formation from нақты (naqty), analyzing it as нақ (naq) + -ты (-ty, “adjective-forming suffix”)


сәресі

head

сәресі • (säresı)

Borrowed from Arabic سُحُور (suḥūr), possibly suffixed with -сі (-sı).

Kazakh alphabets#Arabic script
Kazakh alphabets#Cyrillic script
Kazakh alphabets#Latin script
kk:сәресі