dat

Afrikaans: dat

Negerhollands: dat

From Middle Dutch dat, from Old Dutch that, from Proto-Germanic *þat, neuter form of *sa.
Cognate with German das, English that.

Ik zag dat het goed was.


nu

From Middle Dutch nu, from Old Dutch nū, from Proto-Germanic *nu.

Nu je het zegt, weet ik het weer.


of

Afrikaans: of

Jersey Dutch: ov, of

Negerhollands: of

→ Aukan: ofu

→ Papiamentu: òf, of

From Middle Dutch of, ofte. In Middle Dutch the two words merged; the form of derives from Old Dutch of, from Proto-Germanic *jabai.

Wil je thee, of heb je liever koffie?

Do you want tea, or would you prefer coffee?

Ik weet niet of dat wel zo'n goed idee is.

I don't know if that's such a good idea.

Je kan kiezen: of je bent stil, of je vertrekt.

You can choose: either you stay quiet, or you get out.

Ik weet niet of ik moet vertrekken of dat ik het haar moet uitleggen.

I don't know whether I should leave or I should explain it to her.


toe

(now dialectal) Alternative form of toen


en

Afrikaans: en

Berbice Creole Dutch: an

Jersey Dutch: en

Negerhollands: en, an

Petjo: en

Sranan Tongo: èn

From Middle Dutch ende, from Old Dutch ande, inde, from Proto-Germanic *andi, from Proto-Indo-European *h₂entí.

De oude man en de zee.

En, hoe gaat het ermee?

En?

En, wat zou dat?

Drie en vier is zeven.


om

From Middle Dutch ombe, omme, from Old Dutch umbi, umbe, from Proto-West Germanic *umbi.

Ik ga naar de winkel om boodschappen te kopen.

I am going to the shop to buy some groceries.

(om te) in order to; shortening of om te


al

From Middle Dutch al, from Old Dutch al, from Proto-West Germanic *all.

Al zou ik het willen...


as

(The Hague dialect) Alternative spelling of als


daar

Afrikaans: daar

From Middle Dutch dâer, from Old Dutch thār, from Proto-West Germanic *þār.

Daar ze geen zin heeft, komt ze niet

Since she doesn't feel like it, she won't come

since (preceding a reason why something is like it is)


weer

From older weder, from Middle Dutch wēder, from Old Dutch *wether, from Proto-West Germanic *hwaþar, from Proto-Germanic *hwaþeraz.

common Belgian and South Dutch realisations

North and East of the Netherlands, audio example


want

Afrikaans: want

Negerhollands: want

→ Kwinti: want

From Middle Dutch want, from Old Dutch wanda, from Proto-Germanic *hwandê. Cognate with Old High German wanta, Middle High German wante.

Hij had haast, want hij dreigde de trein te missen.

He was in a hurry, for he was about to miss the train.

Ze ging vroeg naar bed, want ze was erg moe.

She went to bed early, because she was very tired.

Hij gaf haar bloemen, want hij wilde haar laten glimlachen.

He gave her flowers, as he wanted to make her smile.


wen

From Proto-Germanic *hwannē. Cognate with English when, German wann.

There have I, when the birds flew, looked privily in each nest!

Daar heb ik wen de vogels vlogen, heimelik in elk nest geschouwd! (L. De Mont, 1880)


voor

Afrikaans: voor

Berbice Creole Dutch: foro

Javindo: foor

Negerhollands: voor, fo, for

Jersey Dutch: för, f'r

→ Virgin Islands Creole: voor (dated)

Petjo: voor, foor

Skepi Creole Dutch: foo, fou

From Middle Dutch vore, vor, voor, from Old Dutch fora, fore, from Proto-West Germanic *forē, from Proto-Germanic *furai. There were originally two distinct Germanic forms, *furai and *furi, which functionally merged in most Germanic languages, including Dutch. The form derived from the former became standard in Dutch, while the latter survives as the dialectal form veur.

Ik wil even wat zeggen voor we beginnen.

I want to say a few words before we begin.


dan

Afrikaans: dan

Negerhollands: dan

From Middle Dutch dan, from Old Dutch than, from Proto-West Germanic *þan, from Proto-Germanic *þan.

Ik ben ouder dan jij.


hoe

From Middle Dutch hoe, from Old Dutch huo, from Proto-Germanic *hwō.

Hoe meer hoe beter!

Hoe eerder hoe beter!

(hoe ... hoe, hoe ... des te) the ... the, forms a parallel comparative


zo

Afrikaans: so

Negerhollands: soo, so

From Middle Dutch sô, from Old Dutch sō, from Proto-West Germanic *swā, from a merger of Proto-Germanic *swa and *swē.

Heeft u bezwaren? Zo ja, gelieve te verduidelijken.

Do you have any objections? If so, please elaborate.


des

Des te vaker de mensen Willem de rug toekeren des te beter!

The more often people turn their back at Willem the better!

the ... the (used with te as an intensifier to indicate the degree of an action)


tot

From Middle Dutch tot, tōte, from Old Dutch tote, toti (“to, until”), equivalent to toe + te. Compare Old Saxon tōte (“to, until”), Old Frisian tot (“until”), Old High German zuo ze.

Ik kan niet wachten tot het hier ook weer gaat sneeuwen!

I can't wait till it snows here as well!


plus

Twee plus twee is vier.


als

From Middle Dutch alse, an unstressed form of also (modern alzo). The sense “whether” is possibly a semantic loan from Sranan Tongo efu (“if, when; if, whether”).

sl

Als je die knop indrukt, gaat de computer uit.

If you push that button, the computer will turn off.

Als het regent worden alle daken nat.

Ik weet niet als de heer Ramon Cruden de Minister van Arbeid werkelijk zal kunnen adviseren

1978 November 4, “"CRUDEN IS EEN SLECHT ADVISEUR" ZEGT EENDRACHT ["CRUDEN IS A BAD ADVISOR" SAYS EENDRACHT]”, in Vrije Stem: onafhankelijk weekblad voor Suriname, page 6:

I don't know whether Mr Ramon Cruden will be truly able to advise the Minister of Labour

Het document is in opdracht van het OM samengesteld om aan te tonen als de gesloten contracten tussen de CBvS en het Belgische bedrijf Clairfield rechtmatig zijn, als de bedragen die contractueel zijn afgedwongen gangbaar zijn naar internationale maatstaven en als de verdachten wel of geen financieel voordeel hebben gehad aan deze deals.

2021 April 29, Wilfred Leeuwin, “Einde in zicht in geruchtmakende strafzaak Centrale Bank [End in sight in controversial Central Bank criminal case]”, in De Ware Tijd, retrieved 2021-05-02:

The document was commissioned by the prosecution to determine whether the contracts concluded between the Central Bank of Suriname and the Belgian company Clairfield were lawful, whether the sums enforced in the contracts were customary by international standards and whether or not the suspects benefited financially from these deals.

(Suriname, proscribed in the Netherlands) if, whether


indien

Afrikaans: indien

Univerbation of in (“in”) + dien (“that”), with dien representing the now obsolete masculine dative/accusative case of die.

univerbation

Raadpleeg uw arts indien u andere geneesmiddelen neemt.

Consult your physician if you are taking other medicines.


oder

From Middle Dutch oder or borrowed from Low German oder or German oder.

(obsolete, chiefly Eastern Dutch, and Northeastern) or


asa

als en slechts als
als en slechts als#Dutch

Abbreviation of als en slechts als (“iff”).


maar

Afrikaans: maar

Javindo: maar

Jersey Dutch: mâr

Negerhollands: maer, maar, ma

Petjo: maar

→ Ambonese Malay: mar

→ Papiamentu: ma

→ Sranan Tongo: ma

→ Lokono: ma

→ Aukan: ma

→ Kari'na: ma

→ Kwinti: ma

→ Saramaccan: ma

From Middle Dutch maer, māre, mar, mer, apheretic variant of nemaer, nemāre, from earlier newaer, neware (“except, however, only”), from ne ware (“were not”). Not cognate with English mere.

Dat ging goed, maar het kan beter.

Hij was maar een clown, maar nu is hij dood.

He was just a clown, but now he is dead.

Hij zou een succesvol zakenman kunnen worden, maar, hij zou ook zwerver kunnen worden.

He could become a successful businessman, but, he could also become a vagrant.


zoals

Afrikaans: soos

Negerhollands: soo as

Univerbation of zo + als. Compare alzo and the development of als itself.

landen zoals Duitsland en Frankrijk

We hebben in deze muur een gat gelaten, zoals was afgesproken.

We left a hole in this wall, as was agreed.


hoewel

Afrikaans: hoewel


schoon

From Middle Dutch schône, from Old Dutch scōni, from Proto-West Germanic *skaunī, from Proto-Germanic *skauniz.


wanneer

From Middle Dutch wanneer, wan eer, from Old Dutch *wan ēr. The former part is found as Middle Dutch wan, from Old Dutch *wan, from Proto-West Germanic *hwan, from Proto-Germanic *hwan. The latter part is identical with modern eer (“before”). Cognate with Low German wannehr, Luxembourgish wéini, obsolete German wannehe.

Wanneer ik dat doe, gebeurt er dit.

Wanneer hij mij ziet, loopt hij weg.


gelijk

Inherited from Middle Dutch gelike, from Old Dutch *gilīko, from Proto-West Germanic *galīkō, from Proto-Germanic *galīkô.

landen gelijk Engeland en Frankrijk

(Belgium, archaic, elsewhere) like, such as

Juist gelijk dat?

Het is gelijk ge wilt.

(Belgium, archaic, elsewhere) as, just like, just as, the way that


noch

From Middle Dutch noch, from Old Dutch noh (“until now, still”), from Proto-Germanic *nuh (“still”, literally “now too”), from Proto-Indo-European *nu (“now”) + *-kʷe (“and, also”).

inh

Als een ei te gaar gekookt wordt, verschijnt er soms een groenachtige ring rond de eidooier. Dit is het resultaat van ijzer- en zwavelsamenstellingen in het ei. Het kan ook vóórkomen wanneer er veel ijzer in het kokende water zit. De groene ring beïnvloedt noch smaak noch de samenstelling.

If an egg is cooked too well, there sometimes appears a greenish ring around the egg yolk. This is the result of compositions of iron and sulfur in the egg. It can also occur whenever there is much iron in the cooking water. The green ring influences neither the taste nor the composition.


noch

Afrikaans: nog

Negerhollands: noch, nochal

Officieel heeft de Europese Unie echter geen hoofdstad, noch de intentie er een vast te leggen.

Officially, however, the European Union has no capital, nor the intention to declare one.


doch

Negerhollands: doch, dog

→ Papiamentu: doch, dò (dated)

From Middle Dutch doch, from Old Dutch thoh, from Proto-West Germanic *þauh, from Proto-Germanic *þauh.

(formal or dated) yet, but, still, on the contrary, no, yes


telkens als

Telkens als ik op de deur klop, hoor ik iets raars.

Every time I knock on the door, I hear something weird.


telkens wanneer

Telkens wanneer ik dat hoor, denk ik terug aan toen.

Every time I hear that I think back to that time.


ofte

From Middle Dutch ofte, from Old Dutch *oftho, from Proto-West Germanic [Term?], from Proto-Germanic *efþau. Cognate with Old Saxon eftha, Old Norse eða.

Antwoord gewoon ja ofte nee, aan dit gebabbel heb ik niets.

Just answer yes or no, this babbling is of no use to me.

(archaic or formal, except in fixed expressions) or


omdat

Afrikaans: omdat

→ Kwinti: omdat

De machinist komt niet naar zijn werk, omdat hij ziek is.

The train driver is not coming to work because he is sick.

Ik ben moe, omdat ik laat heb gewerkt.

Ze bleef thuis, omdat ze zich niet goed voelde.

She stayed home, because she wasn't feeling well.

Hij is gestrest, omdat hij veel deadlines heeft.

He is stressed, because he has many deadlines.

We gingen eerder weg, omdat het begon te regenen.

We left early, because it started raining.


zowel

From Middle Dutch sôwel. Equivalent to a univerbation of zo + wel.

zowel X als Y


toen

Afrikaans: toe

From Middle Dutch doe, doen (with -n from dan), from Old Dutch thuo, from Proto-Germanic *þō.
Cognate with Luxembourgish dunn and similar forms (do, du, dun) in German dialects.

Hoe oud was je toen je vegetariër werd?

How old were you when you became vegetarian?

Toen João in 1821 terugkeerde naar Portugal bleef zijn zoon Peter als regent achter in Brazilië.
When João returned to Portugal in 1821, his son Peter remained in Brazil as regent.


doordat

Negerhollands: doordie

De wedstrijd werd afgelast, doordat het hevig regende.

The match was canceled, because it was raining heavily.

Hij kon niet slapen, doordat de buren een feestje hielden.

He couldn't sleep, because the neighbors were having a party.

Het evenement liep uit, doordat er technische problemen waren.

The event ran late, because there were technical issues.


terwijl

Afrikaans: terwyl

Negerhollands: derwil

→ Kwinti: tewai

From now-obsolete terwijlen, from Middle Dutch terwilen, a shortening of ter wilen dat (“at the moment that”). See also wijl.

Tussen de geslachten bestaat een groot verschil in gewicht; mannetjes wegen gemiddeld ongeveer 100 gram, terwijl vrouwtjes tot 160 gram kunnen wegen.

Between the sexes there exists a big difference in weight; the males weigh on the average approximately 100 grams, whereas the females can weigh up to 160 grams.


aangezien

Afrikaans: aangesien

Hij was afwezig, aangezien hij ziek was.

We gaan naar binnen, aangezien het begint te regenen.

We're going inside, because it's starting to rain.


nadat

Afrikaans: nadat

Jersey Dutch: nâdāt


alzo

From Middle Dutch alsô, from Old Dutch alsō, from Proto-West Germanic *allswā. Equivalent to al + zo. Doublet of als.


zodat

Afrikaans: sodat

Negerhollands: sodat

From Middle Dutch sodat. Equivalent to a univerbation of zo + dat.

such that (indicating result or consequence)

in order that, so that (indicating goal or intent)


evenals

Negerhollands: eeven as


alhoewel

Afrikaans: alhoewel

/ˌɑl.ɦuˈʋɛl/


tenzij

Represents a univerbation of Middle Dutch het ne si, het en si, from Old Dutch hit ne sī (“if it not be”); thus closely related to hetzij.


zo niet

Als u regelmatig reservekopieën van uw bestanden maakt en die apart bewaart, kunt u de meeste, zo niet alle gegevens terugzetten als er iets met de originele bestanden op uw computer is gebeurd. — If you regularly back up your files and keep them apart, then you can replace most, if not all, of your data, if something were to occur to the original files on your computer.

2007, Beslissen van welke gegevens u een back-up maakt, Microsoft:


alsof

Negerhollands: as of

Petjo: alsof


hetzij

Univerbation of het + zij meaning "be it", zij being the subjunctive of the verb zijn (“to be”); thus closely related to tenzij.

(used as hetzij ... hetzij) either ... or


ofschoon

Afrikaans: ofskoon

Negerhollands: ofskoon

Univerbation of of + schoon (“although”).

univerbation

Ofschoon ik hard reed, haalde een auto mij in.

Although I was driving fast, another car overtook me.


zodra

Afrikaans: sodra

Univerbation of zo (“so”) + dra (“soon”), the latter from Middle Dutch drâde; compare weldra (“soon”). Likely related to Dutch draaien (“to turn”), with an unclear development of sense, in which case from Proto-Germanic *þrēaną. In this case cognate with German drehen (“to throw”) and English throw. Also compare Middle High German drâte (“fast”) from Old High German dratō (“swift, violent”).


opdat

Negerhollands: opdat


net als

De Maan is net als de Aarde een terrestrisch lichaam dat voornamelijk uit silicaten bestaat.) The Moon is, just like the Earth, a terrestrial body that predominantly consists of silicates.

De Frisii waren een Germaans volk en net als verscheidene andere Germaanse volkeren wisten ze zich fel te verdedigen tegen de Romeinen

The Frisii were a Germanic people and, just like various other Germanic peoples, they knew how to defend themselves fiercely against the Romans.


voordat

Afrikaans: voordat

Negerhollands: voor dat

Univerbation of voor (“before”) + dat (“that”).


alsook

Afrikaans: asook


ook al

Ook al investeert de regering, de crisis lijkt onafwendbaar.

Even if the government invests, crisis seems inevitable.

We zijn goed bezig, ook al zeggen ze van niet.

We are doing things right, even though people say we’re not.


teneinde

Afrikaans: ten einde


totdat

Afrikaans: totdat

Negerhollands: tee dat


dan wel

We wisten nog niet of het een jongen zou worden, dan wel een meisje.

We didn’t know yet if it was going to be a boy or a girl.

Dit vereist de toestemming van de ouders dan wel de voogd.

This requires parental or guardian consent.

or, or else (often used in the combination “ of ... dan wel”.)


dewijl

Hij komt niet dewijl hij ziek is.


wijl

From Middle Dutch wile (“while”), Old Dutch *wīla, from Proto-West Germanic *hwīlu.
Cognate with English while, Low German Wiel, German Weile.


edoch

From Middle Dutch idoch, from Old Dutch ithoh.
Compare also German jedoch.

(formal, archaic) but; more formal version of doch


laat staan

→ Sranan Tongo: lastan

→ Caribbean Javanese: lastan

Hij kan zelfs niet tot tien tellen, laat staan integralen berekenen!

He can't even count to ten, let alone calculate integrals!


ingeval

/ˌɪŋ.ɣəˈvɑl/


des te

des te meer

all the, used with a comparative as an intensifier

Des te meer, des te beter!

Hoe eerder, des te beter!

(des te ... des te, hoe ... des te) the ... the, forms a parallel comparative