niet

Afrikaans: nie

Berbice Creole Dutch: ni

Javindo: niet

Jersey Dutch: nît, nî

desc

Negerhollands: na, no, nu, ne, ni, nit, niet

Petjo: niet

Skepi Creole Dutch: ni, niti

From Middle Dutch niwet, niet, from Old Dutch *niowiht, niewiht, from nio (“never”) + wiht (“thing, creature”). The former in turn derives from Proto-Germanic *ne (“not”) + *aiw- (“ever”) + *wihtą (“thing”).
It was originally a pronoun meaning "not a thing", and was later used to reinforce a regular negation. The pronomial meaning was lost in Middle Dutch. English not, and its older forms naught and nought, were formed in the same way, but "not" also lost its sense as a pronoun and became a negation adverb as in Dutch.

Niet storen!

Dat is niet waar.


van

From Middle Dutch van, from Old Dutch fan (“from”), from Proto-Germanic *fanē, from Proto-Indo-European *h₂poneh₁ (“from”), from Proto-Indo-European *h₂epo, *h₂pó (“off, of”). Cognate with Old Saxon fana, fan (“from”), Old Frisian fan, fon (“from”), Old High German fona, fon (“from”).

Ik neem er tien van.

Ik vertrek van daar.

Ik word er gek van.

Men wordt daar sloom van.

Wat zegt u daar van?

Ik weet daar niks van.


nu

Negerhollands: nue, nu, noe, nou

Skepi Creole Dutch: nou

From Middle Dutch nu, from Old Dutch nū, from Proto-Germanic *nu.

Kom je nu of morgen?

Wat is er nu weer dan?

now, this time (indicating a certain amount of impatience)


te

Negerhollands: tu, tee

Petjo: te

From Old Dutch te, ti, from Proto-Germanic *ta.

Te veel is nooit goed!

Te gek!


on

rarely used as shorthand for oneven (odd), the prefix on- means not (corresponds to English un-)


voornamelijk

Negerhollands: vornaamlyk, voornaemlik

De bewoners van Samana bestaan nu voornamelijk uit Dominicanen en Europeanen, voornamelijk Fransen, gevolgd door Italianen en Spanjaarden.

Samana's residents are mainly Dominicans and Europeans -- predominantly French, followed by Italians and Spanish.


in

From Middle Dutch in, from Old Dutch in, from Proto-Germanic *in.

De jongen rende het huis in.


rechtsomkeert

(chiefly Netherlands) (only used with maken) rechtsomkeert maken: do an about-turn, do an about-face; turn on one's heels, make a U-turn


toe

tot (prepositional)
toe (adverb postpositional)
ertoe
hiertoe
daartoe
waartoe
ergens toe
nergens toe
overal toe

Afrikaans: toe

Jersey Dutch: tû

Negerhollands: tu, toe, due

From Middle Dutch toe, from Old Dutch *tuo, from Proto-Germanic *tō.

Het doet er niet toe.

(postpositional) adverbial form of tot (“to, till, towards”)

Hij kreeg nog wat lekkers toe.

De deur is toe.

Doe de deur toe.

Oogjes toe.

shut, closed (especially as part of a compound verb like toedoen)


toe

(now dialectal) Alternative form of toen


en

From Middle Dutch ne, en, from Old Dutch ne, from Proto-Germanic *ne, from Proto-Indo-European *ne.

1544, "Van proper Janneken" (song 123), in Dieuwke E. van der Poel, Dirk Geirnaert, Hermina Joldersma, J.B. Oosterman & Louis Peter Grijp (eds.) Het Antwerps liedboek, vol. 1, Lannoo (publ. 2004), page 283.
Schoon soete lief, waert u bequame / Dat ghi mi gaeft een troostelijc woort, / Ic en soude certeyn geen ander boelken kiesen, / Al sout mi oock aen mijn leven gaen.

Beautiful sweet darling, if it were pleasing to you / that you gave me a word of consolation, / I would certainly choose no other girlfriend, / even if it were to put my life at risk.

1632, Jacob Cats, Spiegel van den ouden ende nieuwen tijt, bestaende uyt spreeckwoorden ende sinspreucken, "Een rotten appel in de mande, maeckt oock het gave fruyt te schande.", in J. van Vloten (ed.), Alle de werken, vol. 1, 1862, page 649.
Daer magh geen rotte peer in onse manden wesen, / En wat'er niet en deught, dat dient'er uyt gelesen;

There should not be any rotten pear in our baskets, / and what is not of decent quality, that ought be taken out of it;

"Herr Halewyn", A.H. Hoffmann von Fallersleben, Horae Belgicae, page 41.
‘Uw zoon heer Halewyn is gaen jagen, / g’ en ziet hem weêr uw levens dagen.’

'Your son Lord Halewyn has gone hunting / you won't see him again for the rest of your life.'

Gij zegt dat 't vlaamsch te niet zal gaan: / 't en zal! / dat 't waalsch gezwets zal boven slaan: / 't en zal!

c. 1860, Guido Gezelle, Gij zegt dat 't vlaamsch te niet zal gaan:

You say that Flemish will go extinct: / no, it won't! / That Walloon banter [i.e. Belgian French, not the Walloon language] will gain the upper hand: / No, it won't!

...dat aldaer binnen Utrecht niet meer geacht ende respecteert en wordt, ...

that in Utrecht is no longer valued and respected...

(colloquial or dialectal in Belgium, obsolete elsewhere) not (often with another negator, see usage notes)

(obsolete) only, merely, no other than, none other than (together with maar)


her

From Middle Dutch her. Cognate with Old High German hera (“hither”) and likely Gothic 𐌷𐌹𐍂𐌹 (hiri).

van hot naar her

from pillar to post, here, there and everywhere

(obsolete outside fixed expressions) here

(obsolete outside fixed expressions) hither


vrij

From Middle Dutch vri, from Old Dutch frī, from Proto-West Germanic *frī, from Proto-Germanic *frijaz, from Proto-Indo-European *priHós, a derivation from *preyH- (“to be fond of”). Related to vrijen (“to make love”), vrijdag (“Friday”), vriend (“friend”), and vrede (“peace”).

Hij is vrij betrouwbaar

De computer waarmee ik werk is vrij oud.

The computer with which I work is quite old.


om

Afrikaans: om

From Middle Dutch ombe, omme, from Old Dutch umbi, umbe, from Proto-West Germanic *umbi.

Hij zette de schakelaar om.

over, from an upright to a horizontal position (as in "fall over")


gans

From Middle Dutch gansch, gans, gands, gants, borrowed from Middle High German ganz, from Old High German, from Proto-West Germanic *gant (“all, whole, entire”).


al

Petjo: al

From Middle Dutch al, from Old Dutch al, from Proto-West Germanic *all.

Het is al negen uur.

Heb je al een kip gekocht?

(obsolete, today only in fixed phrases and compounds) emphatic modifier of adverbs


ver

From earlier verre, from Middle Dutch verre, Old Dutch ferro, from Proto-West Germanic *ferrō, from Proto-Germanic *ferrai, from Proto-Indo-European *per- (“to go over”). Originally solely an adverb, adjectival usages represent a secondary development visible in many Germanic languages.
The now-obsolete sense of "by far" was already present in the Middle Dutch word, and survived until as late as the nineteenth century.
The inflected adjective form verre was historically sometimes re-formed as verde (see there for more).

Hij kwam ver, maar faalde alsnog.

Deze methode is ver de beste.


ad libitum

ad libitum, at one's pleasure, impromptu


west

Afrikaans: wes

Negerhollands: west

→ Papiamentu: wèst

From Middle Dutch west, from Old Dutch west, from Proto-West Germanic *westr, from Proto-Germanic *westrą. Compare German West, English and West Frisian west, Danish vest.


daar

Afrikaans: daar

Berbice Creole Dutch: da

Jersey Dutch: dääir, dêr, dä

Negerhollands: dae, daar, da

Skepi Creole Dutch: thar

→ Sranan Tongo: *dra; ⇒ drape, dape

From Middle Dutch dâer, from Old Dutch thār, from Proto-West Germanic *þār.

Daar ben ik blij om.


hier

Afrikaans: hier

Berbice Creole Dutch: hiri

Jersey Dutch: hîr, hî

Negerhollands: hier, hie, hi

From Middle Dutch hier, from Old Dutch hier, from Proto-West Germanic *hēr, from Proto-Germanic *hē₂r.


dada

Oma gaat dada.


heel

Jersey Dutch: hêl, hê

From Middle Dutch hêel, from Old Dutch hēl, from Proto-West Germanic *hail, from Proto-Germanic *hailaz.


hard

Ik heb een bekeuring gekregen omdat ik te hard heb gereden.

I got a ticket because I drove too fast.


er

Petjo: d'r

Weak form of der, the unstressed form of daar ("there")

Ik heb ermee gewerkt.

Je kunt er de bergen boven zien.

You can see the mountains above it/them.


er

From Old Dutch iro, genitive of the personal pronoun (3rd person plural).

Mijn broer heeft drie kinderen en ik heb er twee.

My brother has three children and I have two. (literally: two of those)

Ik zie er geen meer.

(partitive pronoun) of them, of those (often not translated in English)


etcetera

Borrowed from Latin et cētera (“and the others”).


meer

From Middle Dutch mêer, from Old Dutch mēr. This form stood alongside the older Middle Dutch mêe, from Old Dutch *mē, from Proto-Germanic *maiz.

Ik ben niet meer mee.


weer

Berbice Creole Dutch: were

Jersey Dutch: wêr

Negerhollands: weer

Contracted form of weder (“again”), from Middle Dutch wēder, from Old Dutch wither, from Proto-West Germanic *wiþr, from Proto-Germanic *wiþrą (“against”), from Proto-Indo-European *wit(e)rom (“more apart”), from *wi (“separation”).

common Belgian and South Dutch realisations

North and East of the Netherlands, audio example

Ze probeert weer te stoppen met roken.

Ik moet weer opnieuw beginnen met mijn dieet.

Hij draaide zich om en liep weer terug naar huis.

Ik moet mijn boek weer naar de bibliotheek brengen.

I have to take my book back to the library.


door

Afrikaans: deur

From Middle Dutch dōre, from Old Dutch thuro, from Proto-Germanic *þurhw.

Ondanks slecht weer ging het feest toch door.

Despite bad weather, the party went on anyway.

Ik rijd nu de stad door.

(postpositional, directional) through (implying motion)

Dolenthousiast rende het hondje de kamer door.

Very enthusiastically the puppy ran around the room.

(postpositional, spatial) across, around (within a certain space)

Zij kon geen maaltijd meer binnenhouden en moest de hele dag door kleine beetjes eten.

She was unable to keep a meal in her stomach anymore and had to eat little snacks throughout the day.

Het hele jaar door waren er problemen met hooligans.

There were problems with hooligans all year round.

De kinderen waren de hele vakantie door in het zwembad te vinden.

The children could be seen at the swimming pool throughout the holidays.

(postpositional, temporal) throughout, round (occurring all the time – constantly or frequently – within a certain time period)


bij

From Middle Dutch bi, from Old Dutch bī, from Proto-West Germanic *bī, from Proto-Germanic *bi.


links

From Middle Dutch lincs (“left, clumsy”). Equivalent to link + -s.

Zie je die auto links?

Bij het volgende verkeerslicht links afslaan.

We gaan naar links.


echt

Afrikaans: eg

Petjo: echt, echies

→ Papiamentu: echt

From Middle Dutch echt, from Old Dutch *ēhaft, from Proto-West Germanic *aiwahaft.

We moeten echt weer eens een keer naar dat restaurant gaan.

We should really go to that restaurant again sometime.


online

Borrowed from English online. The forms on line and on-line are older in Dutch.

online (on, via or connected to the Internet or another network)


halal

(Islam) done in keeping with Islamic principles


es

Kom es hier

(informal, dialectal) Alternative form of eens (“once”)


zoo

See the etymology of the corresponding lemma form.


enkel

Afrikaans: enkel

Jersey Dutch: änkelt

→ Papiamentu: ènkel

Dit product is enkel verkrijgbaar in gespecialiseerde winkels.

This product is available exclusively in specialized stores.

Hij richt zich enkel op zijn studie en niets anders.

He focuses only on his studies and nothing else.

Ze werkt enkel met biologische ingrediënten in haar restaurant.

She works solely with organic ingredients in her restaurant.


wat

From Middle Dutch wat, from Old Dutch wat, from Proto-West Germanic *hwat, from Proto-Germanic *hwat, from Proto-Indo-European *kʷód, *kʷod, compare West Frisian wat, English what, German was, Danish hvad.

Hij doet dat wat onbedachtzaam.

Wat leuk!


glad

From Middle Dutch glat, from Old Dutch *glad, from Proto-Germanic *gladaz.

completely, entirely (mostly along with verbs and adjective with a negative meaning)


bar

Doublet of baar (“bare”), which see for more. Baar continues the Middle Dutch inflected stem, bar the uninflected stem.


net

→ Indonesian: necis (“neatly”)

→ Papiamentu: nèchi, netsje, netjes

From Middle Dutch net, which is borrowed from Old French net, from Latin nitidus.


rechts

Afrikaans: regs

Zie je die auto rechts?

Bij het volgende verkeerslicht rechts afslaan.

We gaan naar rechts.


wen

From Proto-Germanic *hwannē. Cognate with English when, German wann.

And I thought about the scent of her blossoms, at the shuddering of her branches, at the songs of her birds, and I asked myself: when do we smell these?

En ik dacht aan den geur harer bloesems, aan het huiveren harer takken, aan den zang harer vogelen; en ik vroeg mij: wen rieken wij die? (V. Someren, 1822)


nie

From niet, with dialectal end-t deletion and shortening of the ie-vowel.


nie

From Middle Dutch nie, from Old Dutch nie, from Proto-Germanic *ne *aiwaz. Cognate to German nie.
Equivalent to n- (“n-”) + ie (“ever”) (from Middle Dutch ie, from Old Dutch io).


direct

Afrikaans: direk

Javindo: direk, drek

→ Papiamentu: dirèkt

→ Sranan Tongo: dièkdirèk

→ Caribbean Javanese: dirèg

Borrowed from Middle French direct, from Latin dīrēctus.


best

From Middle Dutch best, from Old Dutch *betst, from Proto-Germanic *batistaz, superlative of *gōdaz. Compare Low German best, English best, West Frisian best, German besten, Danish bedst.

Dat zou best kunnen.


ook

Afrikaans: ook

Berbice Creole Dutch: oko

Jersey Dutch: ôk

Negerhollands: ook

Petjo: ook

Skepi Creole Dutch: oak

From Middle Dutch ôoc, from Old Dutch ōk, auk, from Proto-West Germanic *auk, from Proto-Germanic *auk.

Dat kan ik ook.

Mentale gezondheid is ook gezondheid.

Ik kan dat ook niet.

wie dan ook

waar ook

Het heeft ook heel lang geduurd.


weg

Afrikaans: weg

Jersey Dutch: wääx

From Middle Dutch wech, from Old Dutch weh, weg, from Proto-West Germanic *weg, from Proto-Germanic *wegaz, from Proto-Indo-European *weǵʰ-.

Hij was echt weg toen.
He was really schnockered.


fucking

Ik ga hier zo fucking hard op.

Die nieuwe pooierbak ziet er fucking bruut uit.

That new pimpmobile looks fucking bad-ass.

De bedrijfsleider op haar werk is fucking lelijk.

The company chief at her work is fucking ugly.


dik

From Middle Dutch dicke, from Old Dutch *thicki, from Proto-West Germanic *þikkwī, from Proto-Germanic *þekuz, from Proto-Indo-European *tégus.

(modifying "tevreden") well, rather, considerably


op

From Middle Dutch op, from Old Dutch up, from Proto-Germanic *upp.

De bal stuiterde op en neer.

De kat klom gisteren het dak op.

The cat climbed onto the roof yesterday.

Used in separative verbs meaning “to go away” with rude connotations.


ja

From Middle Dutch ja, from Old Dutch *jā, from Proto-Germanic *ja.


nou

Afrikaans: nou

Berbice Creole Dutch: nau

Negerhollands: noe, nou, nu

Skepi Creole Dutch: nou

→ Caribbean Javanese: na

From Middle Dutch nou, a variant of nu, from Old Dutch *nu, from Proto-Germanic *nu.

Wat is er nou weer dan?

Ga nou! Straks kom je nog te laat!

(Northern) come on; modal particle indicating a certain degree of urgency or impatience on behalf of the speaker.


vandaag

Afrikaans: vandag

Berbice Creole Dutch: fandaka

Javindo: fandaag

Jersey Dutch: vān dâx, fān dâx

desc

Negerhollands: van dag, vandag, fandå, fanda

→ Virgin Islands Creole: fanda (dated)

Skepi Creole Dutch: fandak, fandaeg

From Middle Dutch vandaech, vandaich, van dage, equivalent to van + daag. Compare German Low German vandage, vandaag (“today”).

Ik ga vandaag naar de supermarkt.


Spaans

Inherited from Middle Dutch spaensch, equivalent to Spanje + -s.

(archaic outside fixed phrases) callously, savagely, cruelly


dan

Afrikaans: dan

Berbice Creole Dutch: dana

Negerhollands: dan

Petjo: dan

Skepi Creole Dutch: than

→ Sranan Tongo: dan

→ Kari'na: dan

From Middle Dutch dan, from Old Dutch than, from Proto-West Germanic *þan, from Proto-Germanic *þan.

Morgen wordt het beter weer, maar dan moet ik weer naar mijn werk.

Tomorrow the weather will be better, but then I must go to work again.

Eerst moet je je tanden poetsen, dan mag je naar bed.

First you need to brush your teeth, then you may go to bed.

Als het niet had geregend of gesneeuwd had, dan moet de auto toch veilig zijn.

If it had not rained or snowed, then the car must still be safe.


even

Javindo: efen

Negerhollands: even, eeven

→ Caribbean Javanese: éfe (via Sranan Tongo)

→ Kwinti: even

From Middle Dutch even, effen, from Old Dutch *evan, from Proto-West Germanic *ebn, from Proto-Germanic *ebnaz.

ff

for the temporal senses of the adverb; slang, common chat abbreviation

Ik zal even voor u kijken.

In de tweede helft van de 19e eeuw bloeide Vollenhove weer even op.

In the second half of the 19th century, Vollenhove flourished again for a while.

Zou je even de deur voor me dicht willen doen?

Could you please close the door for me (for a moment)?

for a moment; modal particle indicating that the speaker expects that something will require little time or effort.

In het midden van de vloer stond een tafel van wel vier meter hoog en een even grote stoel er bij.

In the middle of the floor there stood a four-metre tall table and a chair just as large beside it.

just as, to the same degree (used with an adjective)

Die is even kwaad!


hoe

Berbice Creole Dutch: ho

Jersey Dutch: hû

Negerhollands: hoe, ho, hue

From Middle Dutch hoe, from Old Dutch huo, from Proto-Germanic *hwō.


over

→ Indonesian: oper

From Middle Dutch ōver, from Old Dutch *ovar, from Proto-West Germanic *obar, from Proto-Germanic *uber, from Proto-Indo-European *upér, from *upo. Compare German ober, English over.

Kijk uit, er steekt een hond de straat over.

Look out, a dog is crossing over the street.

Na het feest was er bijna geen eten meer over.

After the party there was barely any food remaining.

De pijn gaat weer over.

Ik schrijf je brief over.

denotes an imitative action; again, once again


super

Borrowed from English super, ultimately from Latin super.

De kunststofuitvoering is wel super duur.


anno

Borrowed from Latin annō, ablative of annus.

anno 2010


vast

From Middle Dutch vast, from Old Dutch fast, from Proto-West Germanic *fastī, from Proto-Germanic *fastuz.

vast en zeker

Mijn hond at mijn huiswerk. — Ja, vast!

(informal, sarcastically) sure, yeah, right


per se

From Latin per sē (“by itself”), from per (“by, through”) and sē (“itself, himself, herself, themselves”).


zo

Afrikaans: so

Javindo: so

Jersey Dutch: zô

Negerhollands: soo, so, sa

Petjo: so, soo, zo, zoo

Skepi Creole Dutch: so

From Middle Dutch sô, from Old Dutch sō, from Proto-West Germanic *swā, from a merger of Proto-Germanic *swa and *swē.

Is het zo goed, of wil je nog meer?

Is it good like this, or do you want more?

Het is hier zo koud dat ik sta te beven.

It is so cold here that I'm standing here shaking.

Echt? Zo koud is het niet, hoor.

zo groot als een huis

Ik zal je zo komen helpen, ik ben nu even bezig.

I will come and help you in a second, I'm busy right now.

Het komt er zo aan!

(stressed) right away, in a second/minute, very soon


pal

From Middle French pal, from Latin pālus. Cognate with paal.

(with a preposition or adverb) right, immediately


a.m.

Abbreviation of amica manu.: (delivered) by the hand of a friend (put on an address)

amica manu

Abbreviation of ante meridiem.: a.m., in the forenoon


erin

in (prepositional)
in (adverb postpositional)
erin
hierin
daarin
waarin
ergens in
nergens in
overal in


vet

From Middle Dutch vet, from Old Dutch fētit, fet, from Proto-West Germanic *faitid, originally a past participle.

Hij is vet dik.


ginder

Berbice Creole Dutch: kendre, kendresi

Negerhollands: na genter

Petjo: gunter, gunder, ginter, ginder

Skepi Creole Dutch: genter, giente

From Middle Dutch ginder, from Proto-Germanic *jainar (“over there”). Cognate with English yonder.

yonder; there; used to indicate something that is not here


ginds

From Middle Dutch ginds, gins, gens, guns, akin to Middle Low German junt, English yond, Gothic 𐌾𐌰𐌹𐌽𐌳 (jaind). More at yonder.


stereo

Borrowed from English stereo, shortening of stereophonic and a few other terms.


oft

nl-adv

oft (comparative ofter, superlative oftst)

From Proto-Germanic *ufta. Cognate with English oft and German oft.


erg

From Middle Dutch arch, erch, from Old Dutch *arg, from Proto-West Germanic *arg, from Proto-Germanic *argaz.

Het appartement was erg klein.

Ik haat het zo erg.


tog

Hij kwam tog?


pas

Afrikaans: pas

Negerhollands: pas

→ Aukan: pasi pasi

→ Caribbean Hindustani: pás

→ Caribbean Javanese: pas

→ Indonesian: pas

→ Volapük: pas

Deverbal from passen, from Middle Dutch passen, from pas, from Old French pas, from Latin passus. Equivalent to a derivation from etymology 2.

Pas als je kamer is opgeruimd, krijg je een koekje.

Only when your room has been cleaned up, you'll get a cookie.

Da's pas stoer!


loom

Ultimately from Proto-Germanic *laum-, perhaps related to *lamaz (“withered, lame”). Compare the verb lummelen (“to lounge about”).


extra

Borrowed from Latin extra, influenced by French and Middle French extraordinaire.


subito

Borrowed from Italian subito, from Latin subitō.


dood

From Middle Dutch dôot, doet, from Old Dutch dōt, from Proto-West Germanic *daud, from Proto-Germanic *daudaz. Compare West Frisian dead, German tot, English dead, Danish død.

(colloquial, East and West Flanders) a lot


vice versa

Als je het raam open doet, moet je de verwarming uit doen, en vice versa.

If you open the window, you should turn off the heating, and vice versa.


prompt

Borrowed from Middle French prompt, from Latin prōmptus.

Hij betaalde prompt.


fel

Afrikaans: fel

From Middle Dutch fel, from Old French fel.

De Frisii waren een Germaans volk en net als verscheidene andere Germaanse volkeren wisten ze zich fel te verdedigen tegen de Romeinen

The Frisii were a Germanic people and, just like various other Germanic peoples, they knew how to defend themselves fiercely against the Romans.


alle

all (every individual of the given class)


uit

From Middle Dutch uut, ute, from Old Dutch ūt, from Proto-West Germanic *ūt, from Proto-Germanic *ūt. Compare West Frisian út, English out, German aus, Danish ud, Norwegian ut.

Het vuur is uit.

De televisie is uit.

out, off (to an extinguished or switched-off state)

Het spel is uit.

Zij las het boek helemaal uit.

She read the book completely. (that is, to the very end)


undercover

undercover (in a covert fashion, not using one's real identity)


miss

See the etymology of the corresponding lemma form.

(Internet slang, text messaging) Abbreviation of misschien (“maybe”).


bruto

→ Indonesian: bruto

Borrowed from Italian brutto, bruto, from Latin brūtus. Doublet of bruut.


quasi

Learned borrowing from Latin quasi (“as if”).


knap

Ca. 1500. A word originally found only in Dutch and Low German; compare Middle Low German knap, whence German knapp, Danish knap, Swedish knapp, all “scarce, scant”, also “tight-fitting, small” (of clothes). From the last, Dutch derived “attractive, pretty”, which was then further generalised; cf. semantically German schmücken (“to embellish", originally "to fit tightly”).
Further origin unknown. Perhaps comparable to Ancient Greek κνάπτω (knáptō, “to card wool”), κνέφαλλον (knéphallon, “flock, wool”), in the sense of "tight-fitting, shapely."

unk

unknown

cog

quite, rather, pretty (reinforces what follows)


minder

From Middle Dutch minre, from Old Dutch minniro, from Proto-Germanic *minnizô, comparative of adjective deriving from Proto-Indo-European *mey- (“small”).


dito

From French dito, from Italian ditto, variant of detto, past participle of dire (“to say”), from Latin dicere.


samen

Afrikaans: saam

From Middle Dutch tsamen, a contraction of earlier tesamen, from te samen. Although not clear from the spelling, the ⟨s⟩ in the Middle Dutch word was pronounced as voiced /z/. That is, (te)samen was pronounced /(tə)zaːmən/, like the modern descendant tezamen and the related words gezamenlijk and verzamelen. The contracted form tsamen, however, had a voiceless /s/ because it was assimilated to the preceding /t/, creating an affricate. This affricate /ts/ was later simplified to /s/.
Middle Dutch samen derives from Old Dutch saman, from Proto-Germanic *samanai (“together”), from Proto-Indo-European *sem- (“one, together”). Compare also sommige and soms, from the zero grade of the same Indo-European root.


aan

→ Caribbean Javanese: an

From Middle Dutch āne, from Old Dutch ana, from Proto-West Germanic *ana, from Proto-Germanic *ana.

in compounds with verbs:
Denoting growth or restoration.

Denoting connecting, affixing or spatial continuity.

Denoting the beginning of an action or process.


lang

From Middle Dutch lanc, from Old Dutch *lang, from Proto-West Germanic *lang, from Proto-Germanic *langaz.

Lang niet iedereen houdt van vlees.


netto

→ Indonesian: neto

→ Papiamentu: nèto

Early modern borrowing from Italian netto.

Hij verdient netto wat Jan Modaal bruto verdient.

He earns net what Joe Average earns gross.


prima

From Italian prima (“first, best”), which together with secunda and tertia denoted the three classes of wares. The latter two fell out of use, but prima stayed, although with a changed meaning.

Ik vind het helemaal prima.


ie

(obsolete) always, every time, continuously

(obsolete) ever, sometime, at some point


rond

From Middle Dutch ront, from Old French reont, from Latin rotundus.

De tuinier liep nog even de tuin rond.

The gardener walked around the garden just for a moment longer.

(postpositional) around (implying motion)


à la carte

Unadapted borrowing from French à la carte (“on the menu; according to the card”).

ubor

(Food and drink) allowing selection only from a fixed list of options, typically shown on a menu

(by extension) from any longlist of options, or even free choice, as opposed to a shortlist


graf

From French grave (“serious, grave”). Most likely influenced by Dutch erg which can mean "serious, grave" as well as "very". The alternative form graaf (“very”), also slang, has the same origin and meaning, but stays closer to the original French pronunciation.

Dat is graf duur


nog

Afrikaans: nog

Berbice Creole Dutch: noko

Petjo: noh

Skepi Creole Dutch: nug

From Middle Dutch noch, from Old Dutch noh (“until now, still”), from Proto-West Germanic *noh, from Proto-Germanic *nuh (“still”, literally “now too”), from Proto-Indo-European *nu (“now”) + *-kʷe- (“and, also”).

inh

Nu is de auto nog mooi en schoon, maar na een paar jaar niet meer.

Now the car is still nice and clean, but after a few years it won't be anymore.

Ik heb nog genoeg aardappelen, ik heb niet meer nodig.

I still have enough potatoes, I don't need more.

Hij is nog niet gekomen.

Ik geef je nog één kans om het te raden.

I'm giving you one more chance to guess it.

Ik zie nog twee vliegtuigen.

Zij trad in geene dezer gemeenten nog in 1859 in werking

1862, Algemeene Lands-Drukkerij, Verslag van den staat der hooge-, middelbare en lagere scholen in het Koningkrijk der Nederlanden over 1859-1860, page 62:

In none of these municipalities [the regulation] came in force as early as 1859

Toen bleek dat de Nederlandse ambassade onze zorgen deelde, werd besloten de minister met zijn delegatie nog de volgende dag te laten vertrekken.

1987, André Haakmat, De revolutie uitgegleden, Jan Mets, page 74:

When it turned out that the Dutch embassy shared our concerns, it was decided to let the minister with his delegation leave the very next day.

Naar verwachting zal de groei van de Westeuropese economie zich nog dit jaar herstellen. Maar het is niet zeker of dit nog in de eerste jaarhelft zal aanvangen.

1996, Centraal Economisch Plan, Centraal Planbureau, page 12:

It's expected that growth of the Western European economy will already recover this year. But it isn't certain if this will already start in the first half of the year.
Note: nog is used much more often in Dutch than its English equivalents; it has been translated here for the sake of elucidation, but one might choose to not translate it at all in this case.

Nog de volgende dag reizen zij af.

2013, P.J. Risseeuw, Vrijheid en Brood, VBK Media:

(with a time) to indicate the time is soon, soon after another event or within the same timespan → as early as, already

De planoloog ir. G. C. Lange, directeur van de Provinciale Planologische Dienst van Zuid-Holland, heeft nog vorig jaar met klem betoogd dat Nederland de boot zal missen wanneer er geen Westerscheldetunnel (of brug) ligt als de Kanaaltunnel wordt opgesteld.

1967, Kampioen, volume 82, issue 5, ANWB, page 307

The urban and country planner eng. G. C. Lange, director of the Provincial Planning Service of South Holland, has just last year strongly expressed the view that the Netherlands will miss the boat when there is no Western Scheldt Tunnel (or bridge) when the Channel Tunnel is opened to the public.

Door de nieuwe kanalisatietechnieken was het nu ook mogelijk om een grillige rivier als de Maas ‘normaal te maken’ of, zoals dit door het hoofd van de rivierendienst van Rijkswaterstaat, ingenieur F.L. Schlingemann, nog in 1938 werd geformuleerd: door “groote werken aan 's menschen wil te onderwerpen”.

2008, Alex van Heezik, Strijd om de Rivieren, Van Heezik Beleidsresearch in cooperation with Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat/Ministerie van Verkeer en Waterstaat, page 127:

Through the new canalisation techniques it became possible to ‘normalise’ even a fickle river like the Meuse, or, like the head of the river service of Public Works and Water Management, engineer F.L. Schlingemann, put it as recently as 1938: through “big works subjugate it to man's will”.

De Hontedijk, die Mare en Rilland beschermd had en nog in de winter van 1533 op 1534 door Antwerpen was versterkt, lag er al in 1535 verloren bij.

2010, Cornelis Dekker, Roland Baetens, Geld in het Water, Verloren, page 126:

The Hontedike, that had protected Mare en Rilland and had just been reinforced by Antwerp in the winter of 1533 and 1534, was already abandoned in 1535.

(with a time) to indicate the time is recent or just before another event → as recently as, as late as, just


anders

Negerhollands: anders

Ik moet me haasten, anders zal ik te laat komen.

I must hurry, otherwise I will come too late.

Hij is er vandaag vroeger dan anders.

Today he's earlier than [he] otherwise [would've been].

Het loopt vandaag anders dan anders.

Today things go differently than [how they] otherwise [go].

Je had je anders moeten gedragen.

Het loopt vandaag anders dan anders.

De volgende keer doe ik het anders.


enfin

finally; “in the end”; implies that a summary of something will follow


waar

Afrikaans: waar

Javindo: waar

Jersey Dutch: wääir

Negerhollands: waar, wa

Petjo: waar

Skepi Creole Dutch: war

From Middle Dutch wāer, from Old Dutch *war, from Proto-West Germanic *hwār, from Proto-Germanic *hwar. Cognate with English where.

Waar is Jan?

Dit is waar hij woont.

Waar is dat goed voor?

(interrogative, with a preposition) what, which thing

Dit is waar dat goed voor is.

(relative, with a preposition) what, that which


immer

From Middle Dutch immer (“always”), from Old Dutch iomer (“always”). From ie (“always”) + meer (“more”). Related to ieder, iemand, iets, ooit. Cognate with German immer, German Low German ümmer, jümmer, jümmers.

Hij is immer beleefd tegen iedereen.

Het museum is immer geopend, zelfs op feestdagen.

The museum is open always, even on holidays.


morgen

Afrikaans: môre

Jersey Dutch: mârxje, mârxe, mârge

Negerhollands: morg, moruk, morgen

→ Virgin Islands Creole: morek (dated)

Petjo: morhen

From Middle Dutch morgen, from Old Dutch morgan, from Proto-West Germanic *morgin, *murgin, from Proto-Germanic *murganaz, from Proto-Indo-European *mr̥Hko (“to blink, twinkle”).
Cognates:
Compare Low German Morgen, German Morgen, West Frisian moarn, English morn, morrow, Danish morgen, Swedish morgon.

der

Ik zie je morgen op school.

We gaan morgen naar de film.

Morgen is het haar verjaardag.


flink

Borrowed from Middle Low German flink (“quick, gleaming”). Perhaps ultimately related to Proto-Germanic *flakurōną (“to flutter, beat repeatedly”). Compare also Middle Dutch vlinken (verb).


af

af (adverb postpositional)
eraf
hieraf
daaraf
waaraf
ergens af
nergens af
overal af

Jersey Dutch: âf

Negerhollands: af

→ Indonesian: af

From Middle Dutch af, from Old Dutch af, from Proto-West Germanic *ab, from Proto-Germanic *ab.

Stomdronken reed de automobilist de weg af.

Totally drunk, the motorist drove off the road.

(postpositional) off, from (implying motion)


ff

When pronounced as the plural of 'f', it sounds like the Dutch word effen.

(informal) Abbreviation of effen; briefly, just


lijk

Equivalent to the second element of gelijk (“like, similar”). Cognate to English like.


a capella

Borrowed from Italian a cappella (“in the manner of a chapel choir”, literally “from the chapel”).

bor

a cappella, singing without instrumental accompaniment


midden

→ Aukan: mindii

→ Saramaccan: míndi

From Middle Dutch midden, from Old Dutch *middi, from Proto-West Germanic *midi, from Proto-Germanic *midjaz, ultimately from Proto-Indo-European *medʰyo-.


maar

Afrikaans: maar

From Middle Dutch maer, māre, mar, mer, apheretic variant of nemaer, nemāre, from earlier newaer, neware (“except, however, only”), from ne ware (“were not”). Not cognate with English mere.

Hij was maar een clown, maar nu is hij dood.

He was just a clown, but now he is dead.

Het was maar een vraag!

Leg het lepeltje maar op het schoteltje van het koffiekopje.

Just (go ahead and) place the spoon on the saucer of the coffee cup.

Ik ga maar naar de winkel.

Hup, lopen maar.

just; a modal particle indicating a certain degree of indifference towards the result.


zus

From Middle Dutch sus, related to Proto-West Germanic *swā (“in this manner”).


altijd

Afrikaans: altyd

Javindo: altet

Jersey Dutch: āltāid, āltāidt

Negerhollands: altied, altit

→ Virgin Islands Creole: altit

Petjo: altèt

→ Aukan: alateiti

→ Sranan Tongo: altèit

→ Caribbean Javanese: altèt

From Middle Dutch altijt, alle tijt (also altijts), equivalent to al (“all”) + tijd (“time”).

Ik zal altijd van je houden.

Hij komt altijd op tijd op het werk.

Wij proberen altijd ons best te doen.


alsjeblieft

A contraction and univerbation of als + het + je + belieft. Calque of French s’il te plaît.


bijna

Afrikaans: byna

→ Aukan: beina

→ Kwinti: bijna

→ Sranan Tongo: bèina

From Middle Dutch bina. Equivalent to a univerbation of bij + na. Compare German beinahe.


wreed

From Middle Dutch wreet, from Old Dutch *wrēth, from Proto-West Germanic *wraiþ, from Proto-Germanic *wraiþaz. Cognate with English wrath.

Ik heb mij wreed geamuseerd.


vriendelijk

Afrikaans: vriendelik

From Middle Dutch vrintlec, vriendelijc, from Old Dutch *friuntlik, *friuntlik, from Proto-Germanic *frijōndlīkaz, equivalent to vriend + -lijk. Cognate to German freundlich, English friendly.


ziek

From Middle Dutch siec, from Old Dutch *siok, from Proto-West Germanic *seuk, from Proto-Germanic *seukaz. Cognate with English sick, German siech, Swedish sjuk.


daarom

om (prepositional)
om (adverb postpositional)
erom
hierom
daarom
waarom
ergens om
nergens om
overal om

Afrikaans: daarom

Afrikaans: darem
→ English: darem

Negerhollands: daarom, daerom

From Middle Dutch daeromme. Equivalent to a univerbation of daar + om.

Polymethylmethacrylaat laat ongeveer 90% van het licht door en wordt daarom vaak gebruikt ter vervanging van glas, ten opzichte waarvan het een aantal voordelen biedt: het is lichter, het versplintert niet, het is eenvoudig in allerlei vormen te produceren, het laat meer licht door dan gewoon glas.

PMMA lets through approximately 90% of light and is thereby often used as a substitute for glass, with respect to which it offers a number of advantages: it is lighter, it does not break in shards, it is simpler to produce into all kinds of forms, it lets through more light than normal glass.


haast

Afrikaans: haas

Jersey Dutch: hâst

From Middle Dutch haest, from Northern Old French haste. Compare with German fast.


boven

Inherited from Middle Dutch bōven, from Old Dutch *biovan, from Proto-West Germanic *biobanā, from *bi- + *obanā.

Het vliegtuig vloog hoog boven de wolken.

The airplane flew high above the clouds.

Het schilderij hing boven de bank in de woonkamer.

The painting was hanging above the couch in the living room.

De kinderen speelden boven in hun slaapkamer.

The children were playing upstairs in their bedroom.

De vergaderzaal bevindt zich boven, op de tweede verdieping.

The meeting room is located upstairs, on the second floor.


gisteren

Berbice Creole Dutch: kesre

Negerhollands: gester, gistu

→ Virgin Islands Creole: gistu (dated)

Petjo: histeren

Skepi Creole Dutch: geter

From Middle Dutch gisteren, from Old Dutch *gestaron, from Proto-Germanic *gestra-.


alleen

From Middle Dutch allêne, from Old Dutch *allēno, from al + ēno. Morphologically equivalent to modern al + een.

Ik heb alleen interesse in biologische producten.

I have only interest in organic products.

De toegang is alleen voor leden.

Hij is alleen maar geïnteresseerd in geld.

Ik wilde hem iets vertellen, maar hij was alleen maar met zichzelf bezig.

I wanted to tell him something, but he was only concerned with himself.


extreem

Borrowed from Middle French extrême, from Latin extrēmus.


tamelijk

Negerhollands: taemlik

From Middle Dutch tamelijc, temelijc. Related to betamen, betamelijk. Compare German ziemlich.


mogelijk

From Middle Dutch mogelike. Equivalent to mogen + -lijk.


compleet

Borrowed from French complet, from Middle French complet, from Latin complētus.

Het experiment is compleet mislukt.


normaal

Doe normaal!
Calm down!
Get a grip!
Chill out!


ooit

Berbice Creole Dutch: oiti

Jersey Dutch: ôit

Negerhollands: ooit

From Middle Dutch oit. The further etymology is not clear, as there are no parallels in other languages. Possibly a combination of Old Dutch io and *jit (cognate with German jetzt; Old English ġiet > Modern English yet), although this leaves the initial o- unexplained.

Ik zal je ooit weer ontmoeten.

Hij zal ooit zijn droom waarmaken.

Misschien zal ik ooit naar het buitenland verhuizen.

Perhaps I will move abroad at some point.

Ik hoop dat we ooit samen kunnen reizen.

I hope we can travel together sometime in the future.

Ooit zullen we dit avontuur herinneren.

At some point, we will remember this adventure.

Hij gelooft dat hij ooit de wereld zal veranderen.

He believes he will change the world sometime.

sometime (in the future), someday, at some point

Heb je ooit zoiets gezien?

Ik heb ooit een vreemd verhaal gehoord over die plek.

I've ever heard a strange story about that place.

Is er ooit een oplossing voor dit probleem gevonden?

Has a solution to this problem been found ever?

Dit is het beste cadeau dat ik ooit heb gekregen.

This is the best gift I have ever received.

Heb je ooit gedacht dat je zoveel zou bereiken?

Did you ever think you would achieve so much?

Dit is de grootste uitdaging die ik ooit ben tegengekomen.

This is the biggest challenge I have ever encountered.

Ik ben ooit in Parijs geweest.

I have been to Paris once (in the past).

Hij heeft ooit een prijs gewonnen voor zijn werk.

Ze hebben ooit samengewerkt aan een project.

Ooit was dit een bloeiende stad.

We hebben ooit een geweldige vakantie gehad in dat land.

We once had an amazing vacation in that country.

Ooit was hij een beroemde acteur.

Dit is het mooiste schilderij ooit gemaakt.

This is the most beautiful painting of all time.

Hij is de snelste atleet ooit gezien.

Dat was het grappigste wat ik ooit heb gehoord.

That was the funniest thing I have heard of all time.

Dit is het beste restaurant waar ik ooit heb gegeten.

This is the best restaurant I have eaten at ever.

Hij is de slimste persoon die ik ooit heb ontmoet.

He is the smartest person I have met in my life.

Dat was de meest indrukwekkende prestatie ooit geleverd.

That was the most impressive performance ever delivered.

(postpositive, modifying a superlative noun phrase) of all time, ever


vanmorgen

this morning, the morning at the beginning of the current day (in the past)


buiten

Afrikaans: buite

Berbice Creole Dutch: bitmo, bitum

Jersey Dutch: bäute

Negerhollands: bittie, bytten

→ Virgin Islands Creole: abidi (archaic)

→ Caribbean Hindustani: boiti

From Middle Dutch buten, from Old Dutch *būtan, from Proto-West Germanic *biūtan (“outside of, around, without, except”), equivalent to be- + uit + -en. Cognate to English but, Luxembourgish baussen, West Frisian bûten, Saterland Frisian buute (“without”), Dutch Low Saxon buten.

inh

Het is mooi weer, laten we buiten spelen.

The weather is nice, let's play outside.


natuurlijk

From Middle Dutch natuurlijc. Equivalent to natuur + -lijk.


vannacht

Afrikaans: vannag

Vannacht zul je lekker slapen.

tonight, this night, the night at the end of the current day

Vannacht heb ik niet lekker geslapen.

last night, the night at the end of the previous day


waarom

Jersey Dutch: wāāirom

Negerhollands: waerom

From Middle Dutch waeromme. Equivalent to a univerbation of waar + om. Compare German warum.

Waarom ben je zo laat thuisgekomen?

Ik begrijp niet waarom ze boos is.

Kun je me uitleggen waarom je dat besluit hebt genomen?

Can you explain why you made that decision?

Je vraagt me waarom, maar ik ben niet dom / Laat me maar vliegen in m'n luchtballon

2024, Joost (lyrics and music), “Luchtballon”:

You ask me why, but I'm not stupid / Just let me fly in my hot-air balloon


langzaam

From Middle Dutch lancsam, lancsom, lancsaem, from Old Dutch *langsam, from Proto-West Germanic *langasam (“lengthy, long-lasting”). Equivalent to lang + -zaam.

Langzaam werd hij wat beter.


waarschijnlijk

From waerschijnlick, from Middle Dutch schijnlic. Possibly calque of French vraisemblable or Latin vērī similis. By surface analysis, waar (“true”) + schijnen (“to appear”) + -lijk (“-ly”).


thuis

Afrikaans: tuis

Jersey Dutch: täus

From Middle Dutch thuus, contraction of te huus; equivalent to modern te + huis.

tehuis

archaic as adverb; also a noun with a different sense

Ik ben niet thuis.

Ze zijn nog niet thuis.

Ik voel me hier thuis.

at home (at one's dwelling or in one's home area)

zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens


genoeg

From Middle Dutch genuch, from Old Dutch *ginuog, from Proto-Germanic *ganōgaz. Cognate with West Frisian genôch, German genug, English enough, Low German noog, Swedish nog.

Is de auto groot genoeg voor drie kinderen?

enough, to enough of a degree, with sufficient frequency


zeker

From Middle Dutch sēker, from Old Dutch *sikur, from Proto-West Germanic *sikur (“free, secure”), borrowed from Latin sēcūrus.

inh

In noordelijk Europa, zeker in Nederland, eet men het avondeten vroeger dan in het zuiden.

In northern Europe, especially in the Netherlands, people have supper earlier than in the south.

Dat zal hem zeker wel honderd euro kosten.

That will cost him at least a hundred euros.


vaak

nl-adv

vaak (comparative vaker, superlative vaakst)

vaker (comparative)
vaakst (superlative)

From Middle Dutch vake (“often”), from Old Dutch faka, dative singular of *fak (“compartment”) (modern vak). Cognate with Low German faken (“often, frequently”).


goed

From Middle Dutch goet, from Old Dutch guot, from Proto-West Germanic *gōd, from Proto-Germanic *gōdaz, from Proto-Indo-European *gʰedʰ-.

Hij speelt goed tennis.


vroeger

Petjo: froeher

→ Sranan Tongo: fruku

→ Caribbean Javanese: fruku


beetje

From beet + -je. Cognate with German bisschen and English bit.


verder

Afrikaans: verder

Negerhollands: verder

Ik ga geen stap verder totdat je me vertelt waar we naartoe gaan!

I'm not going one step further until you tell me where we're going!

Ik heb alleen wat eten, verder heb ik niets nodig.

I only have some food, I don't need anything otherwise.

furthermore, on top of that, otherwise, for the rest


wanneer

Afrikaans: wanneer

Berbice Creole Dutch: wanere

Jersey Dutch: wāner

Negerhollands: waneer, wanneer

Skepi Creole Dutch: wander

From Middle Dutch wanneer, wan eer, from Old Dutch *wan ēr. The former part is found as Middle Dutch wan, from Old Dutch *wan, from Proto-West Germanic *hwan, from Proto-Germanic *hwan. The latter part is identical with modern eer (“before”). Cognate with Low German wannehr, Luxembourgish wéini, obsolete German wannehe.

Wanneer komt de trein?


veilig

From Middle Dutch veilich, from Proto-West Germanic *failī (“true, familiar, good”). Note the conflation of the stem with *faliz (“venal”) in cognates Dutch veil (“venal”) and German feil (“venal”).


speciaal

From Middle Dutch speciael, from Old French special, from Latin speciālis.


totaal

From Middle Dutch totael, from Middle French total, from Old French total, from Medieval Latin tōtālis, from tōtus (“all, whole, entire”).


gewoon

From Middle Dutch gewone. Equivalent to ge- + wennen with ablaut.

Je moet gewoon op het knopje drukken.


gemeen

From Middle Dutch gemêen, from Old Dutch *gimēni, from Proto-West Germanic *gamainī, from Proto-Germanic *gamainiz.


vierkant

From vier (“four”) + kant (“side”). Compare Danish firkant and Swedish fyrkant.

(uit "De Standaard" (krant): ‘Ik ben hier vierkant tegen’ (politierechter over alcoholslot in wagen)

"I'm completely opposed to this"http://www.standaard.be/cnt/dmf20161206_02611110

Ze lachten hem vierkant uit


gelijk

Inherited from Middle Dutch gelike, from Old Dutch *gilīko, from Proto-West Germanic *galīkō, from Proto-Germanic *galīkô.


zeer

Afrikaans: seer

From Middle Dutch sêre, from Old Dutch sēro, from Proto-Germanic *sairaz. Equivalent to adverbial use of etymology 1.

(literally) sorely, painfully, notably in zeer doen (“to hurt”)


dus

Afrikaans: dus

→ Indonesian: dus

→ Sranan Tongo: dùs

→ Caribbean Javanese: dhes

From Middle Dutch dos, dus, from Old Dutch thus, from Proto-West Germanic *þus.


binnen

From Middle Dutch binnen, from Old Dutch *binnan.

Als het regent kun je beter binnen blijven.

When it rains it's better to stay inside.

Het schip voerde de haven binnen.


veel

nl-adv

veel (comparative meer, superlative meest)

From Middle Dutch vele, from Old Dutch filo, from Proto-Germanic *felu.


steeds

From Middle Dutch stedes, steeds, an adverbial genitive of stede (“steadfast, durable”), with umlaut from the more common stade, from Old Dutch *stādi, from Proto-Germanic *stēdi-.
Cognate with German stets.

Hij is steeds aan het werken.

always, continually, all the time, every time, each time

Hij wordt steeds slimmer.

increasingly, more and more, ever (+ comparative)


laatst

Jersey Dutch: lâst


onafhankelijk

Afrikaans: onafhanklik

→ West Frisian: ûnôfhinklik (calque)


wekelijks

From Middle Dutch wekelijcs. Equivalent to week + -e- + -lijks.


informeel

Probably borrowed. Equivalent to in- + formeel.


limpio

Borrowed from Spanish limpio, from Latin limpidus.


weinig

weinig (comparative minder, superlative minst)

minder (comparative)
minst (superlative)

From Middle Dutch weinich, wenich, from Old Dutch *weinag, *wēnag, from Proto-Germanic *wainagaz.


onder

From Middle Dutch onder, from Old Dutch under, from Proto-Germanic *under. Cognate with Old Saxon undar, German unter, English under.

Hij ging zo de auto onder.

(postpositional) (to) under (implying motion)


enigszins

From Middle Dutch enegssins. It represents a univerbation of enigs (“some”) + zins (“sense, meaning”), a genitival noun phrase used adverbially.

univerbation

somewhat; to some degree; rather; slightly


mede

Negerhollands: mee

From Old Dutch mithi, stressed variant of mit (from which met), from Proto-West Germanic *midi, from Proto-Germanic *midi.

Mede gemaakt door (...). – Co-made by (sponsored by).


elders

Afrikaans: elders

From Middle Dutch elders, from older elre. False friends with English elders.


telkens

From Middle Dutch telken, as a contraction of te elken, in phrases such as te elken male ("at each time"). Later, the adverbial -s was added.

Telkens wordt hij herkozen.

Hij onderbreekt me telkens.


door en door

Hij is door en door slecht.


wel

Afrikaans: wel

Negerhollands: wel

Skepi Creole Dutch: wel

→ Kwinti: wel

From Middle Dutch wel, from Old Dutch *wela, wala, from Proto-Germanic *wela, from Proto-Indo-European *welh₁-. Compare German wohl, English well, Icelandic vel, Swedish väl, Danish and Norwegian vel.

Ik dacht dat je niet van golf hield? — Ik hou wél van golf!

I thought you didn't like golf? — I do like golf!

Je ziet wel dat...

Ik ken hem wel, maar niet goed.

Maar wat wil je dan wel?

the opposite of not (used to add positive emphasis to the verb, much like the auxiliaries do or does in affirmative sentences in English)

Zij heeft wel twaalf uur gewerkt vandaag!

She has worked no less than twelve hours today!

no less than, as much as, as many as (expressing amazement)

Ik voel me wel aardig, maar niet echt goed.

I feel fairly decent, but not really good.

Wat God doet, dat is wel gedaan.

"Dat is wel gedacht," zeide hij.

"That is well thought through, " he said.


neder

Afrikaans: neer

From Middle Dutch nēder, from Old Dutch *nithar, from Proto-West Germanic *niþer, from Proto-Germanic *niþer, from Proto-Indo-European *niter. Cognates include English nether, German nieder and Luxembourgish nidder.


ruim

From Middle Dutch ruum, from Old Dutch rūm (in placenames), from Proto-West Germanic *rūm, from Proto-Germanic *rūmaz.

Het weegt ruim een ton.


weder

(dated) Alternative form of weer (“again”)


reeds

From Middle Dutch reets, from rede or reet + -s.


zat

From Middle Dutch sat, from Old Dutch *sat, from Proto-Germanic *sadaz, from Proto-Indo-European *seh₂-. Compare German satt, English sad, Danish sat.

Het is al erg zat dat mijn wasmachine kapot is, en nu mijn vaatwasser ook al!

It's bad enough that my washing machine is broken, and now my dishwasher too!


gelukkig

Afrikaans: gelukkig

From Middle Dutch geluckig. Equivalent to geluk + -ig.

Gelukkig won ik de weddenschap.

Gelukkig verliep de operatie goed.


schier

From Middle Dutch schiere, from Old Dutch *skīr, from Proto-Germanic *skīriz.


waarvoor

voor (prepositional)
voor (adverb postpositional)
ervoor
hiervoor
daarvoor
waarvoor
ergens voor
nergens voor
overal voor

Javindo: waarvoor, wafor, waffor

Negerhollands: wavoor, wat voor

Compare English wherefore, German wofür, Norwegian and Danish hvorfor, Swedish varför.

Ik weet niet waarvoor hij heeft gekozen.

I don't know what he has chosen (opted for).

Kun je me vertellen waarvoor dit dient?

Waarvoor gebruik je deze sleutel?

Waarvoor ben je aan het sparen?

Ik weet niet waarvoor hij zich verontschuldigde.

Waarvoor bedankte ze jou?


julienne

(cooking) in thin strips, in the manner of julienne


dicht

nl-adv

dicht (comparative dichter, superlative dichtst)

dichter (comparative)
dichtst (superlative)

From Middle Dutch dicht, from Old Dutch *thīht, from Proto-West Germanic *þį̄ht(ī), from Proto-Germanic *þinhtaz. Cognate with English tight and German dicht (“dense”).

Ze zaten erg dicht tegen elkaar aan.

(preceding a preposition) close, closely


rechtdoor

Negerhollands: regt door

Ik ga rechtdoor lopen.

Ga rechtdoor en daarna naar links!


terug

Afrikaans: terug

Javindo: teruh

Negerhollands: teryg

Petjo: truh

Univerbation of te (“to”) + rug (“back”); compare German zurück.

univerbation

Neem een stap terug, en ga dan naar rechts.

Take a step back, and then go to the right.

backwards, back (in the opposite direction)

Geef dat terug!

Toen mijn vriend naar me zwaaide, zwaaide ik naar hem terug.

When my friend waved to me, I waved back at him.

Toen ze zag dat het nog donker was, viel ze terug in slaap.

When she saw it was still dark, she fell back asleep.


nodig

Afrikaans: nodig

From Proto-Germanic *naudigaz (compare English needy and German nötig). By surface analysis, nood + -ig.

Het wegdek hier moet nodig vernieuwd worden.


iets

From Middle Dutch iet, a contraction of earlier iewet, from Old Dutch iowiht.
This Old Dutch compound is formed from Old Dutch ie- 'anything' and a second constituent corresponding to Middle Dutch wicht 'being, creature', earlier meaning 'thing'. Cognate with Limburgish get, Central Franconian jet, English aught.
The suffix -s is taken from Old Dutch niets whose -s is an old partitive genitive ending.

Je zou wel iets meer enthousiasme mogen tonen.

You could show a little more enthusiasm.


neer

Jersey Dutch: nêr

Negerhollands: neer

De appel viel neer van de boom.

Ze keek neer naar de straat vanaf haar balkon.

She looked down at the street from her balcony.

De vogel vloog neer naar zijn nest.


soms

Afrikaans: soms

Negerhollands: som

→ West Frisian: soms

Ben je soms bang?


nooit

Afrikaans: nooit
→ English: nooit

Berbice Creole Dutch: noiti

Jersey Dutch: nôit, nôut

Negerhollands: nooit, noit

→ Virgin Islands Creole: noit (dated)

→ Sranan Tongo: noiti

→ Aukan: noiti

→ Saramaccan: noíti

From Middle Dutch nooit. Equivalent to n- + ooit.

Ik zal nooit dat boek vergeten dat ik als kind las.

I will never forget that book I read as a child.

Hij heeft nooit eerder zo'n vreemd verzoek ontvangen.

He has never received such a strange request before.

We hebben nooit problemen gehad met die machine.

We have never had any issues with that machine.


lustig

From Middle Dutch lustich. Equivalent to lust + -ig.


hele

From heel, by analogy with the inflection of adjectives that follow.

Hele goede, hele dure koffie, met name bestemd voor de Aziatische markt, want Europa is „gevoeliger voor de prijs”, zegt hij elegant.

2018 25 June, Carolien Roelants, “Goed nieuws uit Jemen plus wat Hollandse kortzichtigheid”, nrc.nl

Very good, very expensive coffee, especially destined for the Asiatic market, for “Europe is more sensitive to the price”, he says elegantly.


duidelijk

From duiden + -e- + -lijk, perhaps a calque of German deutlich.


toch

Petjo: toh, toch

→ Aukan: toku

→ Caribbean Hindustani: to

→ Caribbean Javanese: toh, tokh

desc

→ Indonesian: toh (“moreover, after all”)

→ Kwinti: toch

From Middle Dutch toch, alteration of doch.

Hij is ziek, maar toch werkt hij door.

Ach, je bent toch gekomen!

Oh, you did come after all! [I thought you would not.]

Wil je niet meekomen? — Toch wel! ― Don’t you want to come along? — Yes, I do!

yes, surely; implies a positive contradiction, used to contradict a negative.

Dat weet ik toch niet! Ik ben toch geen automonteur!

I wouldn’t know that! I’m no car mechanic!

In positive statements, a modal particle indicating certainty or emphasis, implying that the speaker considers his statement to be obvious.

Hij is toch gekomen? (with emphasis on gekomen)

Jij bent Gerrit, toch?

In questions, a modal particle indicating uncertainty or sometimes worry, implying that the speaker hopes to be confirmed or reassured; may also be postpositioned as a tag question.; right? is that so?


nog steeds

Hij is nog steeds ziek.


plotseling

From earlier plotzelijk, plotselijk, from Early New High German plötzlich.


ongeveer

From Middle High German ungevēr, ungevār (modern German ungefähr), a contraction of āne gevære (“without danger”).


graag

nl-adv

graag (comparative liever, superlative liefst)

liever (comparative)
liefst (superlative)

Afrikaans: graag

Negerhollands: graag, graeg

From Middle Dutch gradig (“desirous, willing”), from Old Dutch *grādag (“desirous, hungry”), from Proto-West Germanic *grādag, from Proto-Germanic *grēdagaz (“hungry”).

inh

Ik loop graag op het strand.

willingly, gladly (meaning that the subject enjoys doing the action of the verb)


ergens

From Middle Dutch ergens, ergent, ergen, irgen, from Old Dutch *iergin, *iowergin, from Proto-Germanic *euhwargin. Cognate with Old Saxon hwergin (> Middle Low German ergent, ergens), Old High German hwergin, iowergin (> Middle High German iergen, > German irgend), Old English hwerġen, Old Norse hvargi.

Ergens op het vliegveld ligt mijn tas.

Ergens vind ik hem wel leuk.

Kan ik je ergens mee helpen?

pronominal adverb
pronominal adverb#English

As part of a pronominal adverb, something (iets)


voorbij

Afrikaans: verby

Jersey Dutch: vôrbāi

Negerhollands: voorbie, voorbi

From Middle Dutch vorebi. Compare English forby, German vorbei.

En rijd dan niet stilletjes ons huisje voorbij.

And then don't quietly ride past our house.


precies

Afrikaans: presies

Borrowed from Middle French precis, from Latin precisus, from praecīsus.

't Is hier precies een feest - de Lotto gewonnen ofzo?


helemaal

Berbice Creole Dutch: helemali

From earlier heeltemael, gheheel te mael. Compare Dutch allemaal, English suffix -meal.

Wie ben jij nu helemaal?


liever

Negerhollands: liever


's avonds

Afrikaans: saans

Originally des avonds, a fossiled genitive form of avond (“evening”) in contemporary Dutch.


's nachts

Afrikaans: snags

Originally des nachts, a fossiled genitive form of nacht (“night”) in contemporary Dutch.

during the night, in the night, at night


's morgens

A fossilised adverbial genitive of morgen (“morning”).

'S morgens is het beste moment om te mediteren.

In the morning is the best time to meditate.

De vogels zingen 's morgens het luidst.

The birds sing the loudest in the morning.

Ik lees de krant 's morgens tijdens het ontbijt.

I read the newspaper in the morning during breakfast.


's middags

Petjo: smiddags

Originally des middags, a fossilized genitive form of middag (“noon”) in contemporary Dutch.

twaalf uur 's middags


juist

From Middle Dutch juust, from Old French juste, from Latin iūstus, from Proto-Italic *jowestos, ultimately from Proto-Indo-European *h₂yew-. More at just.

Ik kwam juist terug van mijn werk, toen ik een ongeluk zag gebeuren.

I was just coming back from work, when I saw an accident happen.

Zo’n laffe uitvlucht van jou is juist wat ik niet wilde horen.

Such a lame excuse from your part is exactly what I didn’t want to hear.

Katten houden niet van water, terwijl honden er juist gek op zijn.

Cats do not like water, while dogs are actually crazy for it.

Ze zei dat ik mijn schuchterheid nog een stukje kwijt moest raken, maar ik had juist alles gedaan om kalm en professioneel te lijken.

She said that I’d still have to lose my shyness a bit, but indeed I’d done everything to seem calm and professional.

conversely, on the other hand; actually; indeed; even (emphasizing a contrast)


eigenlijk

From Middle Dutch eigenlijc. Equivalent to eigen + -lijk.

Het lijkt op een auto, maar eigenlijk is het een fiets.

It looks like a car, but it's really a bicycle.


vanochtend

this morning, the morning at the beginning of the current day (in the past)


vanmiddag

this afternoon, the afternoon of the current day (in the future or past)


nog wel

Ik bel je nog wel.


vanavond

Afrikaans: vanaand

Jersey Dutch: van âvond

Negerhollands: fanaduṅku

tonight, this evening, the evening of the current day (in the future or past)


meteen

Negerhollands: met een

while one is at it (while doing something related), at the same time


gauw

Afrikaans: gou

Berbice Creole Dutch: gau

Javindo: gauw-gauw

Jersey Dutch: xāu, kāu

Negerhollands: gauw, gou, gau

Petjo: gauw-gauw

Skepi Creole Dutch: gaugau, gou

→ Sranan Tongo: gaw

→ Aukan: gaw

→ Saramaccan: gáu

From Middle Dutch gouwe, gauwe (“quick, fast, hasty”), alteration of gâ, from Old Dutch gā, from Proto-Germanic *ganhuz, *ganhwaz (“sudden, quick”), of unknown origin. Cognate with Low German gau (“quick, fast”), German jäh (“sudden, abrupt”). More at gay.


eerder

Reformed by epenthesis of -d- from Middle Dutch eerre, from Old Dutch *ēriro, from Proto-Germanic *airizô, an adjective formed from the comparative adverb *airiz.

Zoals eerder gezegd!

Gaan waar niemand eerder is geweest.

Dat is eerder een struik dan een boom.


waarover

over (prepositional)
over (adverb postpositional)
erover
hierover
daarover
waarover
ergens over
nergens over
overal over


waaruit

uit (prepositional)
uit (adverb postpositional)
eruit
hieruit
daaruit
waaruit
ergens uit
nergens uit
overal uit


althans

Univerbation of al + thans. Originally, in the 17th century, it meant an emphatic version of “now”, as in “already now”/“by now”, but this meaning is now outdated or archaic.

Dit zou geen probleem moeten zijn - althans, dat hoop ik.

This shouldn't be an issue - that's what I hope, at any rate.


vooral

Afrikaans: veral


ermee

met (prepositional)
mee (adverb postpositional)
ermee
hiermee
daarmee
waarmee
ergens mee
nergens mee
overal mee

From ermede. Equivalent to a univerbation of er + mee.


eronder

onder (prepositional)
onder (adverb postpositional)
eronder
hieronder
daaronder
waaronder
ergens onder
nergens onder
overal onder


ernaar

naar (prepositional)
naar (adverb postpositional)
ernaar
hiernaar
daarnaar
waarnaar
ergens naar
nergens naar
overal naar


eraan

aan (prepositional)
aan (adverb postpositional)
eraan
hieraan
daaraan
waaraan
ergens aan
nergens aan
overal aan


daarop

op (prepositional)
op (adverb postpositional)
erop
hierop
daarop
waarop
ergens op
nergens op
overal op

Negerhollands: daer op

Sranan Tongo: tapu dati (calque)

From Middle Dutch dâeroppe. Equivalent to daar + op.


erop

De week erop merkte zij dat haar kelder ondergelopen was.

The following week she noticed that her basement was flooded.


tegenwoordig

From tegen (“against”) + worden (“to become”) + -ig (“-y”).


daarvan

van (prepositional)
van (adverb postpositional)
ervan
hiervan
daarvan
waarvan
ergens van
nergens van
overal van

Negerhollands: van dae

From Middle Dutch dâervan. Equivalent to daar + van. Cognate with German davon.


erbij

bij (prepositional)
bij (adverb postpositional)
erbij
hierbij
daarbij
waarbij
ergens bij
nergens bij
overal bij


waarmee

(informal, formerly proscribed) pronominal adverb form of met + wie


waarvan

Afrikaans: waarvan

Negerhollands: van wa

pronominal adverb form of van + wat; of which


koninklijk

Negerhollands: kooninglig

From Middle Dutch coninclike. Equivalent to koning + -lijk.


dra

From Middle Dutch drade, from Old Dutch [Term?], from Proto-West Germanic [Term?]. cognates include Old High German drāto (“quickly, suddenly, violently, intensely”) and its adjectival counterpart drāti; ultimately all derive from the same root to which draaien (“to turn”) (English throw, German drehen (“to turn”)) belongs.


alvast

Dan doe ik dit alvast.

in advance (to do something before an ensuing event)


tevens

From Middle Dutch teffens. Equivalent to te- + even + -s.


voltijds

Coordinate term: deeltijds

voltijds werken


heen en weer

Hij liep heen en weer in de kamer terwijl hij aan het nadenken was.

He paced to and fro in the room while he was thinking.

De schommel bewoog heen en weer onder de boom.

The swing moved back and forth under the tree.


deeltijds

Coordinate term: voltijds

deeltijds werken


heen

heen (adverb postpositional)
erheen
hierheen
daarheen
waarheen
ergens heen
nergens heen
overal heen

Afrikaans: heen

Jersey Dutch: hên

Negerhollands: hen

From Middle Dutch henen (“away from here, hence”), from a Proto-West Germanic *hin-, from Proto-Germanic *hiz, and Proto-Germanic *-anē. Cognate with English hence.

inh

De baron gaf den koetsier een wenk en het rijtuig rolde heen.

The baron gave the coachman a sign and the carriage rolled away.

Waar ga ik heen?

Hij was echt ver heen toen.

He was already too far gone. (could imply being drunk or having lost his mind)

(slang) gone, outside the boundaries of the norms


achtereen

Equivalent to achter (“behind”) + een (“one”).

Uren achtereen.


zelfs

Afrikaans: selfs

Negerhollands: self

→ Aukan: seefi

From Middle Dutch selves. Equivalent to zelf + -s (genitive ending).

Zelfs de kat zingt nog beter dan jij!


af en toe

Afrikaans: af en toe

Compare German ab und zu, Norwegian av og til, Swedish av och till.


hartstikke

Compound of hart (“heart”) + steek (“stab”). Originally used as an intensifier in the phrase hartstikke dood, usage subsequently spread to other constructions.

De reactie van de premier was dat het hartstikke gaaf was.

The prime minister's response was that it was frigging cool.

(Netherlands, informal) very, freaking, hella


tenminste

Kom maar op - tenminste, als je durft.


rustig

→ Caribbean Javanese: risteg

hoe gaat het met u
hoe gaat het met u#Dutch

hoe gaat het met je
hoe gaat het met je#Dutch

(Suriname) A conventional response to hoe gaat het met u (“how do you do”) or hoe gaat het met je (“how are you”), indicating that one is well; I'm fine, I'm doing well


meestal

Afrikaans: meestal

→ Caribbean Javanese: méstal

Univerbation of meest (“mostly”) + al (“emphatic modifier of adverbs”).

univerbation

most of the time, in most cases, usually


trouwens

Afrikaans: trouens

From trouwen (“indeed, really”) + -s (adverbial suffix).


zelden

Afrikaans: selde

Negerhollands: selden

From Middle Dutch selden, from Old Dutch *seldan, from Proto-West Germanic *seldanā, from Proto-Germanic *seldanē.


daarnaast

naast (prepositional)
naast (adverb postpositional)
ernaast
hiernaast
daarnaast
waarnaast
ergens naast
nergens naast
overal naast

From Middle Dutch dâernâest. Equivalent to daar + naast.


overigens

Afrikaans: origens

Calque of German übrigens, based on overig.


daarna

erna
hierna
daarna
waarna
ergens na
nergens na
overal na

Afrikaans: daarna

From Middle Dutch dâerna. Equivalent to a univerbation of daar + na.

pronominal adverb form of na + dat; thereafter, afterwards


blijkbaar

From blijken (“to become apparent”) + -baar (“able”).


lelijk

From Middle Dutch leetlijc, lelic. Equivalent to leed (“sorrow”) + -lijk (“-like”). Cognate with Old Saxon lēthlīk, Old High German leidlīh (but modern German leidlich (“tolerable”) is not directly related), Old Frisian lēthlik, Old English lāðlīc (Modern English loathly).

Hij heeft zich lelijk bezeerd.


toen

Afrikaans: toe

Negerhollands: toen, die toen

Petjo: toen

From Middle Dutch doe, doen (with -n from dan), from Old Dutch thuo, from Proto-Germanic *þō.
Cognate with Luxembourgish dunn and similar forms (do, du, dun) in German dialects.

Toen ging hij weg.

then, subsequently (at a time in the past)

Toen was dat nog heel gewoon.


stiekem

Borrowed from Yiddish שתיקה (shtike), from Hebrew שתיקה (shtika). Compare regional German stiekum.


waardoor

door (prepositional)
door (adverb postpositional)
erdoor
hierdoor
daardoor
waardoor
ergens door
nergens door
overal door


daarvoor

Negerhollands: voor die, da voor

From Middle Dutch dâervore. Equivalent to daar + voor.

pronominal adverb form of voor + dat
before that, previously, formerly

pronominal adverb form of voor + dat
for that, therefore


meest

Negerhollands: meest

→ Caribbean Javanese: deméste

→ Kwinti: meeste

From Middle Dutch meest, from Old Dutch *mēsto, from Proto-West Germanic *maist, from Proto-Germanic *maistaz.
Cognates include German meist and English most.

Hij volgde meest een langere route.


slechts

Afrikaans: slegs

→ Papiamentu: slechts (dated)

From Middle Dutch slechtes. Equivalent to slecht + -s.


waarin

in (prepositional)
in (adverb postpositional)
erin
hierin
daarin
waarin
ergens in
nergens in
overal in


kennelijk

From kennen (“to know, be acquainted with”) + -lijk.


mee

Afrikaans: mee

Jersey Dutch: mê

From older mede with the frequent loss of intervocalic -d- (cf. kou vs. koude ["cold"]; slee vs. slede ["sleigh"]). The forms mee and mede were subsequently distributed to different senses.


geleden

Jersey Dutch: xjelêde

From the past participle of lijden, preserving an older sense of 'to go' that is now obsolete.

Dat is lang geleden.


aanvankelijk

From aanvang + -e- + -lijk, calque of German anfänglich.


daardoor

From Middle Dutch dâerdore. Equivalent to daar + door.


openlijk

Negerhollands: opentlik, opentlig


zodanig

From Middle Dutch sodanich. Equivalent to zo + gedaan + -ig. Compare dusdanig, hoedanig, and welkdanig

Het product is zodanig beschadigd dat de garantie niet meer geldt.

The product has been damaged to such an extent that the warranty no longer applies.


daarbij

Negerhollands: dabie, bi die

From Middle Dutch dâerbi. Equivalent to daar + bij.


voorop

Univerbation of voor (“before, in front of”) + op (“up, onto”).


waarbij

pronominal adverb form of bij + wat; whereby


krachtig

From Middle Dutch crachtich, from Old Dutch krahtig. Equivalent to kracht + -ig.


nogal

Negerhollands: nogal

From Middle Dutch nochal, equivalent to a univerbation of nog + al.


hierheen

Univerbation of hier (“here”) + heen (“forth”).


daarheen

Afrikaans: daarheen

Univerbation of daar (“there”) + heen (“forth”).


vlak

From Middle Dutch vlac, from Old Dutch *flak, from Proto-Germanic *flakaz.

De Aardes natuurlijke satelliet, de Maan, moet vlak na de vorming van de Aarde zijn ontstaan.

Earth's natural satellite, the Moon, must have arisen just after the formation of the Earth.


haram

nl-adj

haram (comparative haramer, superlative haramst)

haramer (comparative)
haramst (superlative)


nauwelijks

From Middle Dutch nauwelike. Equivalent to nauw + -lijks.


schuin

Origin uncertain. Apparently related to German Low German schüün (“slanting, sloping”), Saterland Frisian schüün (“slanting, sloping”), West Frisian skean (“slanting, sloping”), Middle English askoin (“at a slant, askance”), Norwegian skeina (“to move obliquely”).

cog

schuin achter mij – diagonally behind me


anderszins

Afrikaans: andersins

From Middle Dutch andersins. Equivalent to anders + zin + -s.

Ik kan vanavond niet uitgaan, anderszins had ik graag meegegaan.

I can't go out tonight, otherwise I would have liked to join.

Het is belangrijk om voldoende rust te nemen, anderszins kun je snel oververmoeid raken.

It is important to get enough rest, otherwise you can quickly become overfatigued.

Je moet eerlijk zijn in je antwoorden, anderszins heeft de test geen zin.

You must be honest in your answers, otherwise the test is meaningless.


spoedig

From Middle Dutch spoedich. Equivalent to spoed + -ig.


zelf

Berbice Creole Dutch: selfu

Javindo: sellef

Jersey Dutch: zäl'f

Negerhollands: self, sel

Petjo: self

From Middle Dutch self, from Old Dutch self, *selvo, from Proto-Germanic *selbaz, from Proto-Indo-European *selbʰ- (“one's own”), from *s(w)e- (“separate, apart”). Compare Low German sulv, West Frisian self, English self, German selbst, selber, Danish selv.

der

Zelf ging hij er niet heen.

(intensifier) oneself, referring to the subject of a sentence: myself, yourself, itself, ourselves, themselves etc.

Ik kan dat niet zelf, kun je me helpen?

I can't do that (by) myself, can you help me?


daarmee

From daarmede with syncope of intervocalic -d-. Equivalent to daar + mee.

pronominal adverb form of met + dat; therewith


voorlopig

Calque of German vorläufig. Equivalent to voorlopen (“to go before”) + -ig (“-y”).

for now, for the moment, for the time being


vooralsnog

From a Univerbation of voor (“before”) + als (“if”) + nog (“still”).


echter

From Middle Dutch echter, also efter, standing beside echt, from Old Dutch eft, from Proto-Germanic *aft-.


ondertussen

Negerhollands: ondertuschen, ondertyssen

De cursisten maakten de toets en ondertussen bekeek de docent de schrijfopdrachten.


geheel

From Middle Dutch geheel (and compare Gothic 𐌲𐌰𐌷𐌰𐌹𐌻𐍃 (gahails)). Equivalent to ge- + heel. The noun is a nominalization of the adjective.


volmondig

From vol- (“fully”) + mond (“mouth”) + -ig (“-y”).


gisteravond

Negerhollands: gester tavont


vrijwel

Afrikaans: vrywel


hiervoor

voor (prepositional)
voor (adverb postpositional)
ervoor
hiervoor
daarvoor
waarvoor
ergens voor
nergens voor
overal voor


voort

Afrikaans: voort

Jersey Dutch: vôrt

Negerhollands: voort

From Middle Dutch vort, voort, from Old Dutch forth, from Proto-Germanic *furþą, from Proto-Indo-European *pr̥to-. Compare English forth.


amper

Petjo: amper

Inconclusive. Whilst its current definition was long thought to have come from Indonesian hampir due to its exclusive presence in Dutch (and no other Germanic language), this would not explain its high and almost universal usage in Flemish. More likely would be if it originated on Dutch soil. In that case, the meaning would have changed somewhat from the earlier Middle Dutch amper (“sour”) – compare the semantic development of German sehr (“very”), Alemannic German rüüdig (“very”). This word, in turn, is Germanic, and a cognate to the Swedish amper, German Ampfer.

Dat is amper de moeite waard!


nog maar

Er zijn nog maar twee koekjes over.

only, just, merely, no more than (of a remainder)


alweer

Contraction of alweder, univerbation of al + weder. Equivalent to al (emphatic modifier) + weer (“again”).

Alweer dit gedoe met die paspoorten!

Het is alweer negen uur.

Is het alweer oktober? Wat gaat de tijd snel!


aldus

Afrikaans: aldus

From Middle Dutch aldus. Equivalent to a univerbation of al + dus.

„Hij zal altijd op de verzorger zijn gericht. Hij wordt geen echte ijsbeer“, aldus de directeur van de dierentuin van Aken.Het Algemeen Dagblad, 21 March 2007

“He will always look for directions from his caretaker. He will not become a real polar bear,” according to the director of the zoo in Aachen.

thus said (someone), according to (someone), quoth


buitengewoon

extraordinarily, extremely, very (used as an intensifier)


effe

(colloquial, Netherlands) Alternative form of even (“shortly; for a moment”)


onmiddellijk

17th century, loan translation of Latin immediatus, perhaps after German unmittelbar (older also unmittelich). Analysable as on- (“un-”) + middel (“means, medium”) + -lijk (“-ly”).


inderdaad

From earlier inderdaet, a univerbation of in + der + daet. Equivalent to a univerbation of in + der + daad. Written as one word since the 17th century. Earliest documented use with its current meaning in 1639.
Compare German in der Tat and English indeed.


bewust

Dit streven naar bepaalde effecten gebeurt bewust.

This striving towards certain effects occurs deliberately.


graaf

From French grave (“serious, grave”). Most likely influenced by Dutch erg which can mean "serious, grave" as well as "very".

Dat is graaf duur.


motu proprio

From post-classical Latin motū propriō, from ablative form of classical Latin motus (“motion”) + proprius (“one’s own”).

Mijn instinct zei me dat als hij me weer wilde zien, hij dat motu proprio zou doen en wat deze onvermijdelijke ontmoeting betrof, voelde ik niet de geringste haast.

2008, Carlos Ruiz Zafón, translated by Nelleke Geel, Het spel van de engel [The game of the angel], translation of El juego del ángel (in Spanish):

My instinct told me that if he wanted to see me again, he would do so motu proprio and concerning this unavoidable meeting, I didn’t feel the least of haste.


letterlijk

Afrikaans: letterlik

From Middle Dutch letterlijc. Equivalent to letter + -lijk.


stelselmatig

From stelsel (“system”) + -matig (“manner”).

Zijn gezag werd stelselmatig ondermijnd.

His authority was systematically attacked.


kostelijk

Ik heb me kostelijk vermaakt.


almaar

Hij is almaar aan het werk.

De situatie wordt almaar erger.


noodzakelijk

2010 May 3, “"Spiritualiteit heeft niet noodzakelijk met religie te maken"”, in klasse, archived from the original on 2010-05-18:

Spirituality does not necessarily have to do with religion.


tot en met

Hij heeft het tot-en-met verknoeid.
He botched it completely.


zuid

Afrikaans: suid

Negerhollands: sud, seit, syd

→ Papiamentu: sùit

From Middle Dutch suid, from Old Dutch *sūth, from Proto-West Germanic *sunþr, from Proto-Germanic *sunþrą. Compare West Frisian súd, German Süd, English south, Danish syd.


noord

Afrikaans: noord

Negerhollands: noord

→ Papiamentu: nort, nòrt, noord

From Middle Dutch nort, from Old Dutch *nord, from Proto-Germanic *nurþrą. Compare German Nord, West Frisian noard, English north, Danish nord.


oost

Negerhollands: oost

→ Papiamentu: ost

From Middle Dutch oost, from Old Dutch ōst, from Proto-West Germanic *austr, from Proto-Germanic *austrą. Compare German Ost, English and West Frisian east, Norwegian aust. Doublet of Dutch oosten.

Oost-Berlijn — East Berlin


werkelijk

From Middle Dutch werkelijc. Equivalent to werk + -e- + -lijk.


ten minste

We hebben ten minste een kilometer gelopen.


thans

Afrikaans: tans

From Middle Dutch t(e)hande, t(e)hant, from te (“at”) + hand (“hand”), with the adverbial suffix -s. Compare Middle Low German tohant, Middle High German zehant.

(dated or formal) now (at the present moment)


heden

From Middle Dutch heden, also hude, huden, from Old Dutch hiudo, a contraction of the instrumental phrase *hiu dago (“on this day”), from Proto-West Germanic *hiu dagu, from Proto-Germanic *hinō dagō (*hiz + *dagaz). The appearance of the vowel -e- is unusual, the expected form in modern Dutch would be *huide(n), compare huidig.
Cognate with Old Saxon hiudu, hūdigu, German heute, West Frisian hjoed, Old English hēodæg.


praktisch

Afrikaans: prakties

Borrowed from German praktisch. The adverb meaning “almost always” is a semantic loan from English practically.


uiteraard

Univerbation of uit (“out of, by”) + der (“the”, feminine dative) + aard (“kind, nature”), thus “by nature, naturally”.


eens

Afrikaans: eens

Petjo: eens

From Middle Dutch eens, from Old Dutch ēnis. Equivalent to een + -s.


onverwachts

From on- (“un-”) + verwacht (“expected”) + -s.


onverwacht

Negerhollands: onverdacht

→ Papiamentu: ònferwagt


voortaan

Op 22 april 1864 bepaalt het Amerikaans Congres dat voortaan op alle in de Verenigde Staten geslagen munten de inscriptie "In God We Trust" moet staan.

In April 22, 1864, the American Congress determined that henceforth, on all coins struck [minted] in the United States the inscription "In God We Trust" should be present.


derhalve

From Middle Dutch derhalven. Equivalent to der + -halve.


sowieso

Borrowed from German sowieso. The negated sense niet sowieso (“not necessarily”) does not exist in German, which uses nicht unbedingt instead.

Het maakt me niet uit dat het feest niet doorgaat. Ik wilde er sowieso niet naartoe.

I don’t care that the party was cancelled. I didn’t want to go there anyway.

Duurder hoeft niet sowieso beter te zijn.

More expensive doesn’t necessarily mean better.


wel degelijk

used to deny a negative assertion: certainly, too


moeizaam

Afrikaans: moeisaam

From moe + -zaam, calque of German mühsam.


wat mij betreft

as far as I'm concerned
as far as I'm concerned


behoorlijk

From Middle Dutch behoorlijc. Equivalent to behoren + -lijk.


tegelijkertijd

Univerbation of te (“at”) + gelijker (“same”) + tijd (“time”); gelijker being the dative feminine singular form of gelijk in the now-obsolete Dutch grammatical case system.


tenslotte

Univerbation of ten + slotte, the latter being the (otherwise obsolete) dative form of the word slot (“end, conclusion”).

in the end, finally, in conclusion, after all


hoofdzakelijk

Afrikaans: hoofsaaklik

→ West Frisian: haadsaaklik (calque)

From hoofdzaak (“main matter”) + -e- + -lijk, perhaps a calque of German hauptsächlich.


misschien

Afrikaans: miskien

Berbice Creole Dutch: miskin

Javindo: meschien

Petjo: miskien, mesgien

From Middle Dutch misscien, meschien, maschien, short for (het) mach schien (“(it) may happen”), equivalent to mag + geschieden. Compare with Danish måske.

Heeft u misschien een euro?


jaarlijks

From Middle Dutch jaerlijcs, from earlier jaerlijc, which is cognate with English yearly. Equivalent to jaar + -lijks.

Het festival vindt jaarlijks plaats in de zomer.

The festival takes place annually in the summer.

Deze conferentie wordt jaarlijks georganiseerd door de branchevereniging.

This conference is organized every year by the industry association.

We gaan jaarlijks op vakantie naar dezelfde bestemming.

We go on vacation to the same destination every year.


wellicht

Perhaps from Middle Low German villicht, villîcht (modern German Low German villicht). Cognate with German vielleicht.

Wellicht heeft hij de trein gemist.

Dit zal wellicht helpen.


tevoren

desc

Negerhollands: tevoorn, toevoor, tevooren


alreeds

Negerhollands: alreets


deels

Het boek is deels autobiografisch.


überhaupt

Unadapted borrowing from German überhaupt.

ubor

Hoe is het heelal überhaupt ontstaan?

How did the universe originate in the first place?

Weet je überhaupt wel wat dat betekent, of praat je gewoon uit je nek?

Do you know what that means at all, or are you just making things up as you go along?


eindelijk

Negerhollands: eindlik

From Middle Dutch eindelijc, variant of endelijc. Equivalent to einde + -lijk.


omin

From Sranan Tongo omeni, from English how many.

Die film is omin saai.

(Netherlands, slang) very, a lot, extremely


stevig

From Middle Dutch stēvich. Either from:
* stijf (“stiff”) + -ig (“-y”)
* staf (“stick”) + -ig (“-y”)


enorm

From Middle Dutch enorm, from Middle French énorme, from Latin ēnōrmis.


lichtjes

diminutive of licht; lightly, slightly, to a modest degree


uiteen

uiteengaan

uiteenlopen — to diverge

apart (note: 'uiteen' is the adverbial component of a separable verb)


eerst

Afrikaans: eers

Javindo: eerst

Jersey Dutch: êrst, ast

Negerhollands: eerste, eerst

From Middle Dutch êerst, from Old Dutch *ērist, from Proto-West Germanic *airist(ō).

Het doet nu minder pijn dan eerst.

(literally, “It hurts less now than at first.”)


nimmer

From Middle Dutch nemmer, from Old Dutch niemer. Equivalent to n- + immer.


afschuwelijk

heinously, horribly (used as an intensifier)


afgrijselijk

From afgrijs or afgrijzen + -e- + -lijk.


doorgaans

From Middle Dutch doregaens, from doregaend + -s (adverbial suffix). Equivalent to doorgaand (“go through”) + -s.


daarover

From Middle Dutch dâerover. Equivalent to daar + over.


zeldzaam

From Middle Dutch selsiene, selsane, selsene, also selsame, from Old Dutch *seldsiuni, *seldsāni, from Proto-Germanic *seldasiuniz (“rarely seen”), a compound of *seldaz (“rare”) + *siuniz (“sight”). The formation with -zaam is by analogy and occurred in Middle Dutch because the original formation of the word was no longer understood. The same happened in for example German seltsam and Middle Low German seltsam (from which Swedish sällsam).


formeel

Borrowed from Middle French formel, from Latin fōrmālis.


eenmaal

Negerhollands: eenmaal, eenmal, emal


jawel

Petjo: jewel

Univerbation of ja (“yes”) + wel (“well, indeed”). Compare German jawohl.

univerbation

"Jawel", zei ze, "ik denk wel dat dat juist is."

"Yes" she said, "I do think that that is true."

Je hebt je huiswerk niet gemaakt. — Jawel, ik heb mijn huiswerk wel gemaakt!

You didn't do your homework. — Yes, I did do my homework!

an emphatic yes, to indicate strong agreement, or dissent in reply to a negative statement or question


destijds

Vollenhove wordt al in 936 vermeld als 'Fulnaho'. Het gebied was destijds een woud dat eigendom was van Otto de Grote.

Vollenhove was already in 936 mentioned as 'Fulnaho'. The region was at that time a forest that was the property of Otto the Great.


alleen maar

Ik vind het al vreselijk om ze alleen maar te zien.

I already feel horrified just looking at them.


uiterlijk

De belastingaangifte moet uiterlijk 1 september bij de belastingdienst zijn.

Tax declaration should be submitted to tax authorities no later than 1 September.


tegelijk

Negerhollands: teglik

From te- (“at”) + gelijk (“equal, same, alike”).
Compare German zugleich.


halverwege

halver (archaic genitive form of half) + wege (archaic inflected form of weg)


louter

From Middle Dutch louter, variant of luyter, lûter, lutter, from Old Dutch *lūtir, luttir, from Proto-Germanic *hlūtraz. The -ou- is probably due to influence by late Middle High German lauter, older lūter, from Old High German hlūter, from the same Germanic source. Compare modern German lauter.


gelijktijdig

From gelijk + tijd + -ig.
Compare German gleichzeitig.

De chemische structuur van DNA, een dubbele helix, werd in 1953 ontdekt door Rosalind Franklin, die gelijktijdig met James D. Watson en Francis Crick aan het onderzoek werkte.

The chemical structure of DNA, a double helix, was discovered in 1953 by Rosalind Franklin, who worked doing research simultaneously with James D. Watson and Francis Crick.


straal

Hij liep straal aan mij voorbij.

obliviously, to the point of oblivion, utterly


zozeer

'The curious eye' is niet zozeer een wit oog als wel een Eurocentrisch oog.

'The Curious Eye' is not so much a white eye as a Eurocentric eye.


woest

From Middle Dutch woeste, from Old Dutch wuosti, from Proto-West Germanic *wōstī.

Ik vind dat model woest aantrekkelijk.


continu

Borrowed from Middle French continu, from Old French [Term?], from Latin continuus. Originally appearing in Dutch as an adverb.


zijwaarts

Afrikaans: sywaarts

From Middle Dutch sidewaert with loss of intervolalic -d-. Equivalent to zij (“side”) + -waarts (“ways”).


tjokvol

tjokvol (adverbial positive predicative)
tjokvolle (feminine indefinite masculine positive singular)
tjokvol (indefinite neuter positive singular)
tjokvolle (indefinite plural positive)
tjokvolle (definite positive)
tjokvols (partitive positive)


achterwaarts

From Middle Dutch achterwaert with later -s. Equivalent to achter + -waarts.


daartoe

tot (prepositional)
toe (adverb postpositional)
ertoe
hiertoe
daartoe
waartoe
ergens toe
nergens toe
overal toe

Negerhollands: daartoe

From Middle Dutch dâertoe. Equivalent to Univerbation of daar + toe.

pronominal adverb form of tot + dat, thereto


bovenal

Univerbation of boven (“above”) + al (“all”).


uitvoerig

Ze praatte uitvoerig over haar plannen voor de toekomst.

She talked extensively about her plans for the future.


's zomers

Originally des zomers, a fossiled genitive form of zomer (“summer”) in contemporary Dutch.


's winters

Originally des winters, a fossiled genitive form of winter in contemporary Dutch.


nergens

Afrikaans: nêrens

From Middle Dutch nergens, nergen, from Old Dutch niergin, nieuuergin, equivalent to n- + ergens.

Mijn tas is nergens te vinden.

Jij bent echt nergens goed voor.

as part of a pronominal adverb, nothing (niets)


zodoende

Afrikaans: sodoende

From zo + doende. Literally, “in doing so”.


overal

Afrikaans: oral

Berbice Creole Dutch: oflaru

Negerhollands: overal, obra

→ Russian: аврал (avral)

From Middle Dutch overal, from Old Dutch overal.

Ik heb hem overal gezocht, maar ik kon hem niet vinden.

I've looked for him everywhere, but I couldn't find him.

Het is klein, dus had het overal verborgen kunnen zijn.

It is small, so it could have been hidden anywhere.

all over, throughout (present all over a place)


niettemin

From niet (“not”) + te (“too”) + min (“insignificant, less(er), small(er)”), calque of Latin nihilōminus.


vermoedelijk

Afrikaans: vermoedelik

From Middle Dutch vermoedelijc. Equivalent to vermoeden + -e- + -lijk. Compare German vermutlich.


tezamen

Negerhollands: tesaemen, teesaemen

From Middle Dutch tesamen, from te samen. Both were pronounced with a voiced /z/. See samen for more information.


nader

An old comparative of na, from which also naar originates. Compare also English near.

De nacht komt nader.


daarentegen

Negerhollands: daartegen, tegen die

From Middle Dutch dâerentegen. Equivalent to daar + entegen.


d.w.z.

Abbreviation of dat wil zeggen: i.e., that is


hoogstens

Derived from hoogst (“highest”) on the model of German höchstens.


andersom

Ze probeerde de stekker in het stopcontact te steken, maar het paste niet. Toen deed ze het andersom en lukte het wel.

She tried to plug in the plug, but it didn't fit. Then she did it the other way around and it worked.

Normaal gesproken loop ik eerst door het park en dan door de winkelstraat, maar vandaag deed ik het andersom om wat tijd te besparen.

Normally, I walk through the park first and then through the shopping street, but today I did it the other way around to save some time.

Hij draaide de sleutel in het slot, maar het werkte niet. Toen probeerde hij het andersom en de deur ging open.

He turned the key in the lock, but it didn't work. Then he tried it the other way around and the door opened.

the other way around
the other way around


al dan niet

Ik wist niet of ik het al dan niet moest lezen.

I didn't know whether to read it or not.

Dit is al dan niet een bewuste keuze.

This may or may not be a conscious choice.


vanuit

I am assuming that everything is well.

Ik ga er vanuit dat alles goed is. (standard: Ik ga ervan uit dat alles goed is.)

(proscribed) Alternative spacing in certain forms of the phrasal verb uitgaan van.


eeuwig

Afrikaans: ewig

Negerhollands: eewig, eeuwig

From Middle Dutch êwich, from Old Dutch ēwig. Equivalent to eeuw + -ig. Compare German ewig.

Hij zal eeuwig in onze herinneringen voortleven.

He will live on in our memories forever.

Deze vriendschap zal eeuwig duren.


veelal

mostly – more often than not (not as strong as meestal )


meermaals

From meer (“more”) + maal (“occurrence, time”) + -s (“adverbial suffix”).


nogmaals

Borrowed from German nochmals. Equivalent to nog + maal + -s.


enerzijds

Afrikaans: enersyds

From ener + zijde + -s, calque of German einerseits.


anderzijds

Afrikaans: andersyds

From ander + zijde + -s, calque of German anderseits.

De oorzaken van botbreuken zijn onder te verdelen in twee grote categorieën. Enerzijds ten gevolge van grote externe krachten (bijvoorbeeld ongeval) die op het bot uitgeoefend worden en waartegen het bot niet bestand is. Anderzijds kan er een pathologie van het bot aanwezig zijn waardoor het bot zo broos wordt dat het breekt onder invloed van normale krachten zoals wandelen en rechtstaan (bijvoorbeeld bij osteoporose, botmetastase).

The causes of bone fractures are to be classified under two great categories. On the one side as a consequence of great external forces (for example an accident) that are exerted upon the bone and against which the bone is unable to withstand. On the other hand there can be present a pathology of the bone through which the bone becomes so fragile that it breaks under the influence of normal forces such as walking and standing up (for example due to osteoporosis, bone metastasis).


waartegen

tegen (prepositional)
tegen (adverb postpositional)
ertegen
hiertegen
daartegen
waartegen
ergens tegen
nergens tegen
overal tegen


bijeen

From Middle Dutch biêen. Equivalent to bij + een.


vandaan

vandaan (adverb postpositional)
ervandaan
hiervandaan
daarvandaan
waarvandaan
ergens vandaan
nergens vandaan
overal vandaan

Inherited from Middle Dutch van dane (literally “from thence”); the second element is from Old Dutch *thanana, from Proto-West Germanic *þananā.

inh+

Ga van dat raam vandaan!


waanzinnig

Borrowed from German wahnsinnig. Equivalent to waan + -zinnig. Related waanzin is slightly more recent. For the informal positive meaning, adverbial use is more common than adjectival use.

1980, Herman Pieter de Boer, "Ik heb zo waanzinnig gedroomd", Kinderen voor Kinderen, Kinderen voor Kinderen 1.
Ik heb zo wa-wa-wa-waanzinnig gedroomd
I have had an in-in-in-incredibly good dream

(literally, “I have dreamt in-in-in-incredibly well”)

(informal, with positive connotations) incredibly, extremely (well or good)


achteraan

Negerhollands: asteraan, asteran


specifiek

From Old French specifique, from Late Latin specificus (“specific, particular”), from Latin speciēs (“kind”) + faciō (“make”).


nog wel eens

(especially when used with kunnen) easily


hieronder

onder (prepositional)
onder (adverb postpositional)
eronder
hieronder
daaronder
waaronder
ergens onder
nergens onder
overal onder


eruit

uit (prepositional)
uit (adverb postpositional)
eruit
hieruit
daaruit
waaruit
ergens uit
nergens uit
overal uit


dikwijls

Afrikaans: dikwels

Negerhollands: dikwils, dėlo, dikkels

From Middle Dutch dicwijls. Equivalent to dikwijl + -s. Ultimately from the roots of dik and wijl.


waarnaar

naar (prepositional)
naar (adverb postpositional)
ernaar
hiernaar
daarnaar
waarnaar
ergens naar
nergens naar
overal naar


limpido

Borrowed from Italian limpido, from Latin limpidus.


contant

contant betalen


gedeeltelijk

From gedeelte (“part”) + -lijk (“-tial, -tially”).


terecht

Negerhollands: toerecht

From Middle Dutch terechte, earlier simply te rechte (compare modern ten onrechte); the word is thus equivalent to a univerbation of te + recht.

De weggelopen kat is terecht.

Ook andere nazi-organisaties stonden terecht.

Also other Nazi organizations stood in judgment.

Ik hou niet van tabakrook. — En terecht!

I don't like tobacco smoke. — And rightly so!


ooit nog

Ik wil dit nooit ooit nog meemaken.

I never want to experience this ever again.

Na die ervaring zal ik dat ooit nog doen.

After that experience, I will never do that ever again.

Hij beloofde me dat niet ooit nog te zullen doen.

He promised me he would never do that ever again.

Als ik je weer betrapt, krijg je geen kans meer om het ooit nog goed te maken.

If I catch you again, you won't get a chance to make it right ever again.

Dit was het slechtste idee ooit en ik zal het ooit nog herhalen.

This was the worst idea ever, and I will never repeat it ever again.

Deze film was zo slecht dat ik hem ooit nog wil zien.

This movie was so bad that I never want to see it ever again.


sprekend

Deze twee plantensoorten lijken sprekend op elkaar.

These two species of plant resemble each other strongly.

Hij lijkt sprekend op zijn vader.

strongly resembling, a spitting image of, a dead ringer of


dadelijk

Afrikaans: dadelik, dalk

Berbice Creole Dutch: dalki, daliki

Petjo: dal'k

→ Kwinti: dalek


nadien

Univerbation of na (“after”) + dien (“which”).


straks

tot straks

Steek de Mona Lisa in de fik / Al die shit betekent niks / Want straks zijn we allemaal dood

2023, Abel van Gijlswijk, Ben kraak, Kaj Bos, Nout Kooij (lyrics and music), “STEEK DE MONA LISA IN DE FIK”, in BEN JE BANG?, performed by Hang Youth:

Set the Mona Lisa on fire / All that shit means nothing / Because soon we'll all be dead

Als de EU er niet in slaagt een mondiale speler te worden in de innovatieve sectoren, zijn we straks allemaal Italianen.

2020, Heleen Mees, “Straks zijn we allemaal Italianen”, in de Volkskrant:

If the EU fails to become a global player in the innovative sectors, we will all be Italians soon.

soon (used to indicate what will happen if things continue as present)

(Suriname, elsewhere dialectal) immediately, right now


volzet

(Belgium) full (only in some definitions, like a parking)


dramatisch

Borrowed from German dramatisch or French dramatique, from Latin dramaticus, from Ancient Greek δραματικός (dramatikós). Equivalent to drama + -isch.


grofweg

From grof (“rough”) + -weg (“-ly, -wise”).


kortweg

From kort (“short”) + -weg (“-ly, -wise”).


opnieuw

Probeer het opnieuw.


overmorgen

Afrikaans: oormôre

Berbice Creole Dutch: ofrumorko

Negerhollands: overmorg


schrijlings

From schrijden (“to stride”) + -lings (“-ly”).


eervol

Hij heeft zich altijd eervol gedragen in zijn carrière.

He has always acted honorably in his career.

De atleet heeft het spel eervol gespeeld en met sportiviteit verloren.

The athlete played the game honorably and lost with sportsmanship.

Zij heeft het conflict eervol proberen op te lossen.

She tried to resolve the conflict honourably.


gewoonlijk

Afrikaans: gewoonlik

From Middle Dutch gewoonlike. Equivalent to gewoon + -lijk. Cf. German gewöhnlich.

zoals gewoonlijk


voorheen

→ Indonesian: voorheen


langzamerhand

Univerbation of langzamer + hand, a genitive absolute.

1992, A. F. Th. van der Heijden, Weerborstels, Em. Querido's Uitgeverij, page 70

Gradually, he had become a celebrity among the police in Eindhoven and the surrounding area.

Hij was zo langzamerhand een beroemdheid geworden bij de politie van Eindhoven en omgeving.


grotendeels

Univerbation of groten + deels; compare German größtenteils.

Het werk is grotendeels voltooid, maar er zijn nog een paar dingen te doen.

The work is for the most part completed, but there are a few things left to do.

Het bos is grotendeels beschermd gebied.

The forest is for the most part a protected area.

De studenten waren grotendeels tevreden met de nieuwe docent.

The students were for the most part satisfied with the new teacher.


daaromheen

omheen (prepositional)
omheen (adverb postpositional)
eromheen
hieromheen
daaromheen
waaromheen
ergens omheen
nergens omheen
overal omheen


eertijds

Genitive of the univerbation of eer + tijd.


uiterst

Afrikaans: uiters


ongelijkmatig

De bevolking is ongelijkmatig over het land verdeeld.

The population is unevenly divided over the land.


hieraan

aan (prepositional)
aan (adverb postpositional)
eraan
hieraan
daaraan
waaraan
ergens aan
nergens aan
overal aan


verreweg

/ˈvɛ.rəˌʋɛɣ/

Univerbation of verre weg, an earlier spelling reflecting its original, literal meaning of "far away" (see verre and weg). The current meaning "by far" is attested as early as the late fifteenth century, as Middle Dutch verre wech. The word verre by itself (and indeed the secondary form ver) could also mean "by far" until as late as the nineteenth century.
Today, the word may be interpreted as verre + -weg; as a matter of fact, the -weg suffix is thought to derive from words formed by analogy with verreweg.


daarstraks

earlier today, a moment ago, a while ago


systematisch

Borrowed from German systematisch. By surface analysis, systeem + -atisch.


namelijk

Negerhollands: naamlik, naemlik

Inherited from Middle Dutch namelike (adverb) and namelijc (adjective). Equivalent to naam + -e- + -lijk. Compare German nämlich and English namely

inh+

Franske is eten gaan kopen. Ik had dat namelijk gevraagd.

Franske went to buy food because I asked him to.

Used to indicate that a statement explains an earlier one.


zomaar

Afrikaans: sommer

→ Aukan: sowmali

→ Caribbean Javanese: somar

just because; for no reason, out of the blue


waarheen

Afrikaans: waarheen

Jersey Dutch: wääir-hên

Waar gaat zij heen?


tuurlijk

Javindo: tierlek

(informal, sarcastic) yeah, right, sure, as if


ondersteboven

Negerhollands: onderst toe boven

From onderste (“bottom part”) + boven (“above”).


levendig

From Middle Dutch levendich (“alive”). Equivalent to levend + -ig.


vooruit

Negerhollands: voorut, voor yt

→ Caribbean Javanese: forèt, porèt


daarin

From Middle Dutch dâerinne. Equivalent to daar + in.


omver

in a way to cause something to be knocked over


bijwijlen

From Middle Dutch biwilen. Equivalent to a univerbation of bij wijlen.


nadelig

From nadeel (“disadvantage”) + -ig (“-ous”).


onopzettelijk

From on- (“un-”) + opzettelijk (“intentional”).


veiligheidshalve

Ik heb veiligheidshalve een paraplu meegenomen.

just in case, in order to be on the safe side

De tunnel is veiligheidshalve afgesloten.

The tunnel is closed for safety reasons.


beroepshalve

Ik kom beroepshalve veel diabetici tegen.

in one's professional capacity, while doing one's job; professionally


onverrichterzake

Hij was er niet, dus ik moest onverrichterzake naar huis.

He was not there, so I had to go home without having done what I came to do.

onverrichter zake
onverrichter zake#Dutch

(proscribed) Alternative form of onverrichter zake


maar liefst

Er zijn gisteren maar liefst vijf bomen omgewaaid!

No less than five trees were blown over yesterday!

no less than, as much as (indicating a certain amount of amazement)


onderweg

From onder (“under”) + weg (“way”), compare under way.