rijksgenoot

rijksgenoot m or f (plural rijksgenoten)

(...) hoe dierbaarder er gedaan wordt over de Koninkrijksband en onze verbondenheid met de rijksgenoten overzee, des te geringer blijkt men rekening te houden met de gevoelens in de West wanneer het gaat om publiekelijk stelling te nemen tegen rassen discriminatie [sic] bedrijvende, door blanken beheerste landen.

1969 November 22, “Een sterk argument [A strong argument]”, in Trouw, page 3:

The more fondly people talk about the Kingdom bond and our solidarity with our fellow citizens overseas, the less they seem to take into account sentiments in the West Indies when it comes to taking a public stand against racially discriminating white-dominated countries.

De kraakactie, een van de eerste uitingen van zwart activisme in Nederland, was volgens de krakers nodig omdat de overheid zich te weinig bekommerde om het lot van duizenden Surinamers die als Rijksgenoten naar Nederland emigreerden.

2017 September 6, Nadia Ezzeroili, “Hoe de Bijlmer de Bijlmer werd: het verhaal van de voormalige Gliphoeve-bewoners [How De Bijlmer became De Bijlmer: the story of the former Gliphoeve residents]”, in De Volkskrant, retrieved 2022-11-22:

The squatting action, one of the first manifestations of black activism in the Netherlands, was necessary, according to the squatters, because the government did not concern itself enough with the fate of thousands of Surinamese people who emigrated to the Netherlands as Dutch citizens.

Ik snap nu dat een bevel uit de mond van een ex-rijksgenoot-van-Afrikaanse origine (sorry dat ik dit zo cru opschrijf) hetzelfde is als een verzoek.

2016 November 25, Roel Metz, “Etnisch profileren, ik doe het dagelijks [Ethnic profiling? I do so on a daily basis]”, in NRC Handelsblad, retrieved 2021-01-18:

I now know that an order coming from a former overseas fellow citizen of African origin (sorry to write it so bluntly) is the same as a request.

(dated in the Netherlands and the Antilles, historical in Suriname) a fellow Dutch citizen native to another constituent country of the Kingdom of the Netherlands, (dated, Netherlands) a Caribbean Dutch citizen


uitlandig

De bondscoach is weliswaar uitlandig, maar de conditietrainer kan alvast de draad weer oppakken en in groepen met de spelers aan de slag.

2020 July 2, Mireille Hoepel, “Column: Aan de slag [Column: Let's get to work]”, in StarNieuws, retrieved 2021-02-04:

Although the national coach is abroad, the fitness trainer can already pick up the threads and work with the players in groups.

(Suriname, Antilles, rare elsewhere) out of the country, abroad


bazuinkoor

nl-noun

bazuinkoor m (plural bazuinkoren, diminutive bazuinkoortje n)

bazuinkoren (plural)
bazuinkoortje (diminutive neuter)

Calque of German Posaunenchor, equivalent to bazuin (“trumpet”) + koor (“choir”). The vocal element is no longer present today.

De prijzen voor een ‘eenvoudige begrafenis’ beginnen rond de SRD 8.500. “Natuurlijk lopen de kosten op, voor zij die extra opties bij een uitvaart willen zoals een bazuinkoor of in een limousine willen rijden.”

2017 February 13, “Choennie: Van begraafplaats naar begraafpark [Choennie: From cemetery to funerary park]”, in StarNieuws, retrieved 2021-02-04:

Prices for a 'simple funeral' start around SRD 8,500. "Of course the costs go up for those who want extra options at a funeral such as a religious brass ensemble or a limousine ride."

(Suriname) a small brass ensemble, often with percussion, that plays festive and religious music in the tradition of the Moravian Church on special occasions such as birthdays and funerals


burgervader

burgervader m (plural burgervaders, diminutive burgervadertje n, feminine burgermoeder)

burgervaders (plural)
burgervadertje (diminutive neuter)
burgermoeder (feminine)

(Suriname, poetic) Synonym of districtscommissaris (“district commissioner”)


Natio

De qualifier werd de eerste officiële A-interland waarbij ook profspelers met Surinaamse roots uitkwamen voor Natio.

2021 March 25, “'Geen zij en wij maar één Surinaams team' ['No us and them but one Surinamese team']”, in De Ware Tijd, retrieved 2021-03-26:

The qualifier became the first official international "A" match which included professional players with Surinamese roots playing for the Surinamese national team.

(Suriname) the national soccer team of Suriname


basya

Borrowed from Sranan Tongo basya, from English overseer. Doublet of bastiaan and officier.

“We kunnen onze mobiele telefoons niet thuis chargen en [dus] moeten we dat doen bij de polikliniek van het Mungra Medisch Centrum dat zonnepanelen heeft. Want telecommunicatie is niet meer weg te denken”, zegt Oda Banda, basya van Corneliskondre.

2021 March 24, “Dorpen blijven in het donker door defecte generators [Villages remain in the dark due to faulty generators]”, in GFC Nieuws, retrieved 2021-06-15:

"We cannot charge our mobile phones at home, so we have to do it at the Mungra Medical Centre outpatient clinic, which has solar panels. Because telecommunication is here to stay," says Oda Banda, assistant village chief of Corneliskondre.

"Er is nog altijd verdeeldheid", bevestigt districtscommissaris Frits Dinge van bestuursressort Boven-Suriname. "De kapiteins en basya's ondersteunen granman Aboikoni niet."

2021 June 12, Samuel Wens, “Wie van de drie is granman? [Which one of the three is paramount chief?]”, in De Ware Tijd, retrieved 2021-06-17:

"There still is discord," District Commissioner Frits Dinge of the Upper Suriname administrative district confirms. "The village chiefs and assistant village chiefs do not support paramount chief Aboikoni."

(Suriname) Maroon or Amerindian assistant village chief; the lowest tier in the hierarchy of tribal authority

Overal waar ze langs kwamen was er een zwijgende groep hard aan het werk, en de basya stond aan de kant, met de zweep in de ene hand en een houwer in de andere hand.

1987, Cynthia McLeod, Hoe duur was de suiker? [The Cost of Sugar], Paramaribo: Vaco N.V. Uitgeversmaatschappij, →ISBN, page 73:

Everywhere they passed, a silent group was hard at work, and the basya stood by, whip in one hand and a hack in the other.

(Suriname, historical) enslaved person charged with overseeing work at a plantation and administering corporal punishment


klop klop

‘Klop, klop, klop’. De stem van de vrouw verraadde een zekere ironie. De twee op de veranda hadden haar al zien aankomen. Het was een aankondiging en groet tegelijk.

1992, Morales Wijngaarde, “Wonen op stolk buiten [Living in Stolk Buiten]”, in OSO. Tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis, page 56:

‘Knock, knock, knock’. The woman's voice betrayed a certain irony. The two [people sitting] on the porch had already seen her coming. It was an announcement and a greeting at the same time.

(Suriname, colloquial) used to announce one's presence when standing outside, or entering, someone's premises


dat brengt moesje niet naar Parijs

Literally, “that won't get mum to Paris”. Ultimately, a corruption of dat brengt monsieur niet naar Parijs (“that won't get Monsieur [a Frenchman] to Paris”); compare Sranan Tongo musyu (“Frenchman”). Cognate of Sranan Tongo dati no e tyari musyu go na Paresi.

cog

We kunnen blijven kijken in de achteruitkijkspiegel, maar dat brengt moesje niet naar Parijs.

2021 March 31, Priscilla Kia, “Illegaliteit wordt aangepakt: natuurlijke personen mogen geen valuta verhandelen [Illegality tackled: natural persons not allowed to trade currencies]”, in De West, retrieved 2021-06-23:

We can keep looking in the rear-view mirror, but that won't get us any further at all.

(Suriname) it doesn't have a significant effect; it's not a useful contribution; it doesn't advance the matter


loperij

In een sterke staat kunnen ondernemers makkelijk zakendoen, op basis van glasheldere en bekende regels, en handhaving ervan. Er is geen traagheid, rompslomp, papierenlast, loperij en tjoekoe-tjoekoe om je zaken te regelen.

2020 December 31, D. Balraadjsing, “Suriname op weg naar een betere politieke orde [Suriname on the path to a better political system]”, in StarNieuws, retrieved 2021-07-05:

In a strong state, entrepreneurs can do business easily, based on crystal clear and well-known rules, and enforcement thereof. There is no slowness, cumbersomeness, burden of paperwork, bureaucratic hassle or bribery to get your business done.

(Suriname) going to one government or company office after another to get paperwork in order; bureaucratic hassle; red tape


voorie

Na wat verbale plichtplegingen over en weer besluit voorie inhoudelijker te worden.

2020 August 25, Gerold Rozenblad, “Tafra drai [The table has turned]”, in De Ware Tijd, retrieved 2021-07-14:

After some verbal pleasantries back and forth, the chairman decides to get more specific.

(Suriname, informal, endearing) chairperson


Bruynzeelwoning

nl-noun

Bruynzeelwoning f (plural Bruynzeelwoningen, diminutive Bruynzeelwoninkje n)

Bruynzeelwoningen (plural)
Bruynzeelwoninkje (diminutive neuter)

Literally, “Bruynzeel house”; a compound of Bruynzeel (a trademark) + woning (“house, dwelling”).

compound

Momenteel heeft men op de meeste projecten een woning van de Bruynzeel maatschappij, waarover wij reeds bij de aankondiging schreven. Dit elegante woninkje, met drie slaapkamers[,] maakt thans een grote opgang onder de naam van Bruynzeelwoning.

1955 August 19, “De volkshuisvesting bouwt self-help en seriebouw op grote schaal [Public housing builds self-help and serial construction on a large scale]”, in De Surinamer, page 2:

Currently, most projects have a house from the Bruynzeel company, which we already wrote about when they were announced. This elegant little three-bedroom house is now making great headway under the name of Bruynzeel house.

Het was een warme zondagochtend in de grote droge tijd. De zon hing nog laag maar had al zoveel kracht dat het hoorbaar warm was. Buiten op het erf waren vanuit het raam de ontastbare hittetrillingen op het plaatijzeren dak van Buurvrouw d'r Bruynzeelwoning te zien.

1993, Ellen Ombre, “Kinder Hinder”, in Michiel van Kempen, editor, Sirito. 50 Surinaamse vertellingen [Sirito. 50 Surinamese short stories], Paramaribo: Kennedy Stichting, page 200:

It was a warm Sunday morning during the long dry season. The sun was still hanging low but already had so much power that it was audibly hot. Outside in the yard, the intangible heat vibrations on the sheet-iron roof of our neighbour's Bruynzeel house could be seen from the window.

Druiventak is zelf opgegroeid in een Bruynzeelwoning die in 1959 is gebouwd, en nog steeds in goede staat verkeert.

2020 November 12, Moriah Leysner, “Bruynzeel in Suriname – Vergane Houten Glorie [Bruynzeel in Suriname - Faded Timber Glory]”, in Parbode, retrieved 2021-07-15:

Mr Druiventak himself grew up in a Bruynzeel house built in 1959, which is still in good condition.

(Suriname) collective name for several models of prefabricated single-storey wooden houses, built on storey-high concrete stilts to protect against pests and to enable passive cooling, which were manufactured and popularised by the Bruynzeel timber company between 1950 and 1990


tjappen

From Sranan Tongo tyapu, from English chop; thus distantly related to kappen. By surface analysis, tjap (“hoe”) + -en. For the sense "to eat", compare Nigerian Pidgin chop.

Men weet niet, wat meer te bewonderen: de prachtige bedelving, de schoone bedden (die getjapt worden, wat een ideale, mulle kruin doet ontstaan) of den stand van het gewas, die stammen welke in gesloten gelederen zoo gezond en krachtig daar staan, dat het haast ongelooflijk klinkt dat de kiem van een onvermijdelijken ondergang zich daarin reeds heeft geopenbaard. Die prachtige aanplant is verrezen op velden waar de Gros Michel uitgestorven is aan de Panamaziekte.

1910 September 16, “Een bezoek aan de kweekvelden op de pl. Dordrecht [A visit to the nursery fields at Dordrecht plantation]”, in De West, page 1:

One doesn't know what to admire more: the beautiful tilling, the neat beds (which are being hoed, creating an ideal, crumbly top) or the state of the crop, those trunks that stand there in closed ranks so healthy and vigorous that it sounds almost unbelievable that the seeds of an inevitable demise have already revealed themselves in them. Those beautiful seedlings arose in fields where the Gros Michel [banana] was wiped out by Panama disease.

We gingen naar een culturele manifestatie achter Lelydorp en bezochten de sneldichter Pak Slamet Modiwirjo, een tengere zestiger, gespierde landbouwer met de moeheid van het zware tjappen en gramoxone-spuiten op zijn gezicht, maar in dat gezicht desalniettemin twee schitterend vitale ogen.

1987, Michiel van Kempen, De knuppel in het doksenhok. Leven in de Surinaamse letteren [The cudgel in the duck coop. Life in Surinamese literature], Paramaribo: De Volksboekwinkel, →ISBN, page 47:

We went to a cultural event behind Lelydorp and visited the fast poet Pak Slamet Modiwirjo, a slender sixty-something muscular farmer with the fatigue of heavy hoeing and gramoxone spraying on his face, but in that face nevertheless two splendidly vivacious eyes.

Farzia Jhokoe van het directoraat Openbaar Groen vertelt aan Starnieuws dat zij vanaf de start de jongeren begeleidt. In het begin hebben zij op andere locaties veel gras moeten tjappen en harken. Tot haar verbazing vroegen de jongeren aan haar: “maar mevrouw, ik heb nog nooit getjapt, hoe moet dat”.

2017 September 25, “Scholieren hebben troep opgeruimd in stad en buurten [High school students cleaned up junk in city centre and neighbourhoods]”, in Starnieuws, retrieved 2023-08-07:

Mrs Farzia Jhokoe of the Public Greenery Directorate tells Starnieuws that she has been guiding the youngsters from the start. In the beginning, at other locations, they had to dig up a lot of grass and rake it. To her surprise, the adolescents asked her, "but Madam, I have never used a hoe before, so how to do it?"

(Suriname, transitive, intransitive) to use a hoe


voorzaal

nl-noun

voorzaal m or f (plural voorzalen, diminutive voorzaaltje n)

voorzalen (plural)
voorzaaltje (diminutive neuter)

→ Caribbean Javanese: forsal, porsal

We zaten in de nieuwe voorzaal naar televisie te kijken. Gladys had laten bijbouwen. Een ruime voorzaal met een aparte deur naar Gladys d'r nieuwe slaapkamer met eigen privaat.

2003, Marylin Simons, Carrousel, Paramaribo: Okopipi, →ISBN, page 47:

We were watching television in the new living room. Gladys had had her house extended. A spacious living room with a separate door to Gladys' new bedroom with its own toilet.

Leden die 350 kg cocaïne in hun voorzaal bewaarden of medisch afval vlak voor hun huis verbranden of dieren mishandelen, schaden het imago van het parlement.

2012 November 30, Amzad Abdoel, “Abdoel: Luisteren is een kunst (2) [Abdoel: There is an art to listening]”, in StarNieuws, retrieved 2021-09-20:

Members who keep 350 kg of cocaine in their living rooms or burn medical waste right in front of their homes or mistreat animals damage the image of parliament.


fachong

Niets van het varken werd weggegooid. Van wat overbleef maakten ze fachong.

2021 February 12, Sharon Singh, “Chinees nieuwjaar: 'Een rijke traditie' [Chinese New Year: 'A rich tradition']”, in De Ware Tijd, archived from the original on 2021-10-06:

No parts of the pig were thrown away. Leftovers were used to make Chinese sausage.

(Suriname) a Chinese sausage similar to lap cheong


parastataal

parastataal (adverbial positive predicative)
parastataler (adverbial comparative predicative)
het parastataalst (adverbial predicative superlative)
het parastataalste (adverbial predicative superlative)
parastatale (feminine indefinite masculine positive singular)
parastatalere (comparative feminine indefinite masculine singular)
parastataalste (feminine indefinite masculine singular superlative)
parastataal (indefinite neuter positive singular)
parastataler (comparative indefinite neuter singular)
parastataalste (indefinite neuter singular superlative)
parastatale (indefinite plural positive)
parastatalere (comparative indefinite plural)
parastataalste (indefinite plural superlative)
parastatale (definite positive)
parastatalere (comparative definite)
parastataalste (definite superlative)
parastataals (partitive positive)
parastatalers (comparative partitive)

De volksvertegenwoordiger plaatste vorige week kanttekeningen bij het beleid dat de huidige directie voert bij dit parastataal bedrijf.

2021 October 4, Samuel Wens, “Grassalco-directeur verontwaardigd over opmerkingen Kensenhuis [Grassalco CEO outraged by Kensenhuis comments]”, in De Ware Tijd, archived from the original on 2021-11-16:

Last week, the MP called the policies persued by the current management at this parastatal company into question.

(Belgium, Suriname) parastatal, relating to a company or agency controlled by the government but organizationally separate from it


aan de Noordzee

Het is daarom te hopen dat de delegatie goed geluisterd heeft naar de adviezen die ze ongetwijfeld aan de Noordzee heeft gekregen.

2021 September 16, “Dodelijke werkelijkheid [Lethal reality]”, in De Ware Tijd, archived from the original on 2021-11-16:

It is therefore to be hoped that the delegation listened carefully to the advice that they were undoubtedly given in the Netherlands.

(Suriname, often somewhat derogatory) in the Netherlands


sopropo

sopropo m (plural sopropo's, diminutive sopropootje n)

sopropo's (plural)
sopropootje (diminutive neuter)

Likely borrowed from Sranan Tongo sopropo, possibly from Twi Akan sɔprɔpɔ

De soppropo is eene bevallig klimmende rankplant met een' enkelen gelen bloesem; de rondachtige, niet groote bladen (2 Ned. duimen in middellijn) hebben meerendeels zeven ronde takken.

1835, Marten Douwes Teenstra, De landbouw in de kolonie Suriname [Agriculture in the colony of Suriname], Groningen: H. Eekhoff, page 277:

The bitter melon is a gracefully climbing vine with a single yellow inflorescence; the roundish, not very large leaves (2 Dutch inches in diameter) mostly have seven round branches.

Op social media zag ik recent foto's en filmpjes van vooral sopropo dat tegen woekerprijzen aan de man werd gebracht.

2021 June 7, Gerold Rozenblad, “Sopropo en koersen [Bitter melons and exchange rates]”, in De Ware Tijd, archived from the original on 2021-12-14:

On social media, I recently saw photos and videos of people selling bitter melons, in particular, at exorbitant prices.

Momordica charantia
Momordica charantia#Translingual

(Suriname, Netherlands) bitter melon, bitter gourd, Momordica charantia and its fruit


skalian

skalian m (plural skalians, diminutive skaliantje n)

skalians (plural)
skaliantje (diminutive neuter)

[Vice-president not aware of incineration gold dredges]

In oktober werd het OM door de politie geïnformeerd over skalians die overdag op de Marowijnerivier stilstaan, maar in de nachtelijke uren goudwinningsactiviteiten voortzetten.

2021 December 10, “OM legt beslag op skalians met ondersteuning van leger [Public prosecution seizes gold dredges with support of army]”, in De Ware Tijd, archived from the original on 2021-12-21:

In October, the police informed the public prosecution about gold dredges idling on the Maroni River during the day but continuing gold mining activities at night.

(Suriname) a gold dredge, usually with a superstructure containing accommodation for the crew and processing facilities, which uses vacuum suction to extract sediments from river or lake beds


tjapar

Borrowed from Javanese ꦕꦥꦂ (capar, “sprout”).

(Suriname) mung bean sprout(s), shoots of the mung bean


tjauwmin

Likely from Cantonese 炒麵／炒面 (caau2 min6).

Verschillende malen gebruikte politiek leider Sardjoe de metafoor van een bloementuin als hij sprak over de Surinaamse samenleving: 'Alle culturen zijn net bloemen in een bloementuin. Elke cultuur heeft zijn eigen waarden. Gezamenlijk met erkenning van elkaars tjauwmin en roti, cultuurgebruiken, zeden en gewoonten, koto en sari, willen we een land hebben als een bloementuin. Laat Suriname een bloementuin blijven.'

2005, Anne Blanksma, “Etniciteit en nationalisme tijdens de Surinaamse verkiezingscampagne in mei 2005 [Ethnicity and nationalism during the Surinamese election campaign of May 2005]”, in OSO. Tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis, page 162:

Several times, the political leader Sardjoe used the metaphor of a flower garden when talking about Surinamese society: 'All cultures are like flowers in a flower garden. Each culture has its own values. Together, recognising each other's chow mein and roti, cultural customs, morals and habits, koto and sari, we want to have a country like a flower garden. May Suriname continue to be a flower garden.'


guleh

Borrowed from Javanese gule, from Old Javanese gulay, probably from Tamil குழை (kuḻai, “to become soft, well cooked”).

der

Als ode aan de vrouw hebben mannelijke adspirant kandidaten en structuren van de Pertjajah Luhur (PL) vandaag, Internationale Dag van de Vrouw, gekookt voor alle vrouwelijke bezoekers. (...) De vrouwen werden verwend met heerlijke gerechten, die varieerden van pindasoep, guleh, pom en pastei tot krabben, kwikwi, zoetzure vis en vissenkuit.

2020 March 8, “Ode aan alle vrouwen met geslaagde PL Men's Cook Out [Ode to all women with successful PL Men's Cook Out]”, in Dagblad Suriname, retrieved 2022-02-19:

Today, on International Women's Day, as an ode to women, male prospective candidates and functionaries of the Pertjajah Luhur Party cooked for all female visitors. (...) The women were treated to delicious dishes ranging from peanut soup, guleh, new cocoyam casserole, and pie, to crabs, hassar, sweet-and-sour fish, and fish roe.

(Suriname) a soup made with beef or goat tripe and coconut milk, eaten with compressed rice cakes


sollicitatieoproep

nl-noun

sollicitatieoproep m (plural sollicitatieoproepen)

Compound of sollicitatie (“job application”) + oproep (“appeal”).

compound

(Suriname) job advertisement, job posting


matjok

Probably borrowed from Hakka 麻雀 (mà-chiok), alternatively from Cantonese 麻雀 (maa4 zoek3).

Mijn zusjes en de aanstaande praktizijn zijn op les en de aanstaande dokter maakt van het leven konstant een feest. Als het geen voetbal of zwemmen is, dan is het biljart of matjok. Studeren zie ik hem nooit doen.

1973 August 14, “Vreemde dingen”, in Vrije Stem: onafhankelijk weekblad voor Suriname, page 4:

My sisters and the lawyer-to-be are at school and the doctor-to-be turns life into a permanent party. If it isn't football or swimming, then it's billiards or mahjong. I never see him studying.

(Suriname) the local variant of mahjong most widely played in Suriname


podosiri

From Sranan Tongo podosiri, possibly from Aukan apodo sii (“acai”).

‘Ik heb wat podosiri, roti met vis en saus voor jullie meegebracht. De vis is net vanmorgen gevangen.’

1990, Romeo Grot, Raj Powpi, Paramaribo: Groto Publikasi, →ISBN, page 54:

'I have brought some acai, roti with fish and sauce for you. The fish was caught just this morning.'

Door het veldonderzoek moeten de deelnemers een beter beeld krijgen van de kosten, knelpunten en uitdagingen bij het verwerken van cassave en podosiri.

2022 March 20, “Uitblijven financiële ondersteuning nekt telers cassave en podosiri [Lack of financial support fatal for cassava and acai growers]”, in De Ware Tijd, archived from the original on 2022-04-06:

The field study is intended to give the participants a better idea of the costs, bottlenecks and challenges involved in processing cassava and acai.

Waar komt de podosiri cultuur^([sic – meaning podosiri-cultuur]) van Brazilië eigenlijk vandaan? In alles verwerken ze podosiri, zowel in voeding, snoepgoed, drankjes als cosmetica.

2022 December 10, Stephany Kasketi, “Girls Trip: De beste monteur van Belem is een Surinamer [Girls' trip: Belém's best mechanic is a Surinamese man]”, in Starnieuws, retrieved 2024-07-17:

Where did Brazil's acai culture actually stem from? They incorporate acai in everything, whether in food, sweets, drinks or cosmetics.

Euterpe oleracea
Euterpe oleracea#Translingual

(chiefly Suriname) acai (the fruit of Euterpe oleracea, consumed as pulp, mousse, or juice)


Surined

Blend of Surinaamse (“Surinamese”) + Nederlander (“Dutchman”).

blend

Vaker vertonen die Surineds aldaar tekenen van ‘blijven-steken-in-frustraties-en-hebies['].

2021 September 12, Rappa, “Column: Politieke Borrelpraat 679 [Column: Political Banter 679]”, in StarNieuws, retrieved 2022-05-04:

More often than not, Surinamese-Dutch people over there show signs of staying stuck in frustration and hang-ups.

(chiefly Suriname) a Surinamese-Dutch person, a Dutch person of Surinamese descent; a member of the Surinamese diaspora in the Netherlands


kapasie

From Sranan Tongo kapasi, from Kari'na kapasi.

Gisteren keerden de jagers terug. De buit bestond uit drie herten en een kapasie.

1951 May 15, “Flinke buit [Nice catch]”, in De West:

Yesterday the hunters returned. The catch consisted of three deer and an armadillo.


orichinees

Blend of origineel (“original”) + Chinees (“Chinese”).

(Suriname) relating to a knockoff, to a cheap imitation of a product by a well-known brand


kostgrond

nl-noun

kostgrond m (plural kostgronden, diminutive kostgrondje n)

kostgronden (plural)
kostgrondje (diminutive neuter)

Ik gaf ordres dezelve met alle spoed te volgen, dat met alle moogelyke schielykheid geëxecuteerd wierd, en ons om half drie uuren bragt in een Kostgrond, groot circa 10 akkers, beplant met Casaven, Bannane, Tayers, Pindas, Okkerom, en Tabak (...).

1796, [Charles Brouwn], “Historie der oorlogen met de Marrons of Surinaamsche boschnegers. [History of the wars with the Maroons or Surinamese bush negroes]”, in Surinaamsche Staatkundige Almanach voor den Jaare 1796, Paramaribo: W.P. Wilkens, page 108:

I gave orders to follow them at full speed, which were executed with all possible hastiness, and, at half past two, we got to a plot of land cleared for subsistence agriculture, measuring about 10 distinct fields, planted with cassava, banana, cocoyam, peanut, okra, and tobacco (...).

Ga rustig in je tuin of kostgrond werken, met je kinderen bezig zijn en klusjes in huis afmaken, zolang je water en brood en rijst met wat toespijs en groente uit de tuin hebt…

2020 April 5, Rappa, “Column: Politieke Borrelpraat 606 [Column: Political Banter 606]”, in StarNieuws, retrieved 2022-11-10:

Go and work quietly in your garden or allotment, spend some time with your children and finish chores around the house, as long as you have water and bread and rice with some sidedishes and vegetables from the garden...

(Suriname) a plot of rainforest cleared for subsistence agriculture; an allotment

(Suriname, historical) a plot of land allocated to enslaved people for subsistence agriculture


erfkraan

erfkraan m or f (plural erfkranen, diminutive erfkraantje n)

erfkranen (plural)
erfkraantje (diminutive neuter)

(chiefly Suriname) an outdoor communal water tap serving several households


concubant

concubant m (plural concubanten, feminine concubine)

concubanten (plural)
concubine (feminine)

Likely ultimately from Latin concumbens.

(Suriname) male partner in a common-law marriage


concubaan

concubaan m (plural concubanen, feminine concubine)

concubanen (plural)
concubine (feminine)

Likely ultimately from Latin concumbens or Latin concubinus, compare French concubin.


pajongwaaier

pajongwaaier m or f (plural pajongwaaiers)

/paːˈjɔŋˌʋaːi̯.ər/

Compound of pajong (“Indonesian ceremonial umbrella”) + waaier (“a person who fans”).

compound

Natuurlijk heeft WILFRED LIONARONS ook mislukkingen gehad, maar Gode zij dank, is het voor hem nooit nodig geweest dat hij zich moest verlagen tot pajongwaaier of ruggelikker (...) om aan zijn brood te komen.

1969 February 8, “Calor klaagt [Calor complains]”, in Vrije Stem: onafhankelijk weekblad voor Suriname, page 2:

Of course, Wilfred Lionarons has had failures too, but thank God he never had to stoop to being a lackey or bootlicker (...) in order to earn his living.

Het is natuurlijk nooit leuk als je kwetsbare plek, waarvan je je al terdege bewust bent, expliciet onder de aandacht wordt gebracht. Zeker als het iedere pajongwaaier tot een potentiële Brutus maakt.

1997, Iwan Brave, Enkele reis Paramaribo. Terug in Suriname [One-way ticket to Paramaribo. Back in Suriname], Amsterdam: Ooievaar, →ISBN, page 124:

Obviously, it is never much fun when your vulnerable spot, of which you are already well aware, is explicitly pointed out. Especially when this turns every courtier into a potential Brutus.

Hebben ze sinds de onafhankelijkheid een duurzame ontwikkeling gebracht, behalve zichzelf te zegenen, samen met hun hielenlikkers en pajongwaaiers?

2020 May 3, Rappa, “Column: Politieke Borrelpraat 610 [Column: Political Banter 610]”, in StarNieuws, retrieved 2022-08-27:

Have they brought about any sustainable development since independence except for blessing themselves, along with their bootlickers and kowtowers?

(Suriname, derogatory) sycophant, flunkey, lackey, courtier, kowtower


hof van justitie

nl-noun

hof van justitie n (plural hoven van justitie)

(Suriname, Antilles, law) an appellate court, a court empowered to hear appeals from lower tribunals


voetenkraan

voetenkraan m (plural voetenkranen, diminutive voetenkraantje n)

voetenkranen (plural)
voetenkraantje (diminutive neuter)

Literally, “feet tap”. Compound of voeten + kraan.

In Paramaribo wordt de waterdruk weer opgevoerd. De meeste inwoners konden lange tijd niet douchen. Ze vulden een teil onder de ‘voetenkraan’ en goten met een bakje het water over zich heen.

1997, Iwan Brave, Enkele reis Paramaribo. Terug in Suriname [One-way ticket to Paramaribo. Back in Suriname], Amsterdam: Ooievaar, →ISBN, page 158:

Water pressure is being increased again in Paramaribo. For a long time, most inhabitants were unable to take a shower. They would fill a bowl under the 'feet tap' and pour the water over themselves with a cup.

(Suriname, chiefly colloquial) a water tap installed approximately at knee height that also functions in case of low water pressure, mainly used for washing feet and filling buckets etc.


werk prettig

(Suriname, colloquial) Used to wish someone well or to encourage someone at the start of their working day; have a good day at work, good luck with your work today


markoesa

From Sranan Tongo markusa, from Kari'na merekuya and/or Lokono murukuya.

Niten Seopersad van Fruitly eindigde als tweede en ontving een cheque van 250 euro. Zijn bedrijf doet aan fruitteelt en verwerkt onder meer citrussoorten, markoesa en kersen tot sap.

2022 October 23, Sharon Singh, “Twee landbouwers uitgeroepen tot duurzaamste MKB-landbouwer 2022 [Two farmers awarded most sustainable SME farmer 2022]”, in De Ware Tijd, retrieved 2022-11-28:

Fruitly's Niten Seopersad was runner-up and received a cheque for 250 euros. His company grows fruit and processes citrus varieties, passion fruit, and cherries, among other fruits, into juice.


winti wai, lanti pai

Unadapted borrowing from Sranan Tongo winti wai, lanti pai (“the wind blows, the government pays”).

ubor

Wij vinden het bizonder belangrijk om de jengd^([sic – meaning jeugd]) van ons land ook te betrekken in onze aktiviteiten om de burgers van Suriname het gevoel voor gemeenschapszin bij te brengen. Meestal komt het in alle lagen van de bevolking voor, dat wij allen nog volstrekt leven in de roes van WINTI WAI LANTI PAI, erwijl^([sic – meaning terwijl]) men zich allerminst realiseert, dat lanti gevormd wordt door de gehele bevolking van dit land.

1972 June 29, “Informaties over onze Ontwikkeling [Information on our development]”, in Vrije Stem: onafhankelijk weekblad voor Suriname, page 7:

We attach great importance to involving our country's young people in our activities to instil a sense of community in the citizens of Suriname. Usually, in all layers of the population, we all are still completely intoxicated with winti wai, lanti pai, while people do not realise at all that the state is constituted by the entire population of this country.

Er was geen geld, zei regering altijd. Ze voerden toch al geen kultuurpolitiek! En van dit kultuuronderdeel zou er nóóit iets terechtkomen, als niet een partikulier zich uitermate inspande en zelfs opofferde. Het ‘winti wai, lanti pai’ principe moest, als men wat bereiken wilde, totaal worden uitgebannen.

1977, Edgar Cairo, Adoebe-lobi/Alles tegen alles., Haarlem: In de Knipscheer, →ISBN, page 171:

There is no money, the government always said. They were not pursuing a cultural policy anyway! And nothing would ever come of this aspect of culture, unless a private individual made extreme efforts and even made sacrifices. If anything was to be achieved, the winti wai, lanti pai principle had to be totally eliminated.

Wanneer Jopie Pengel weer eens terugkwam van een zoveelste 'overlegronde' in Den Haag was het vaste prik: Pengel bij aankomst op vliegveld Zanderij zwaaiend met een koffertje. “A moni doro!”, riep hij dan, “het geld is er!” En het toegestroomde volk juichte en ging tevreden in de bussen, terug naar Paramaribo. Voldaan omdat er weer weinig mis kon gaan, immers, 'winti wai, lanti pai', 'laat maar waaien, het land betaalt'.

1996 May 23, Peter van Deutekom, “Nooit zal Nederland uit Suriname verdwijnen [Never will the Netherlands disappear from Suriname]”, in Trouw, retrieved 2023-01-24:

Whenever Jopie Pengel returned from yet another 'consultation round' in The Hague, it was a regular occurrence: Pengel on arrival at Zanderij airport waving a suitcase. "A moni doro!" he would shout, "the money is here!" And the assembled crowd cheered and contentedly boarded the buses back to Paramaribo. Satisfied because, once again, little could go wrong; after all, "winti wai, lanti pai", "never mind, the country pays".

Dubbele salarissen van politici gaan wij ondanks deze olievondst niet meer tolereren, onnodige dienstreizen zullen aan banden worden gelegd. “7 even- mentaliteit” en “winti wai lanti pai” moet verdwijnen uit ons overheidssysteem.

2020 January 8, Peter M. Wolff, “Zal de olievondst Suriname financieel-economisch redden? [Will the oil discovery save Suriname financially and economically?]”, in StarNieuws, retrieved 2022-12-29:

In spite of this oil discovery, we will no longer tolerate double salaries of politicians; needless official travel will be restricted. Absenteeism and winti wai, lanti pai will have to disappear from our government system.

(Suriname, idiomatic) Used to indicate indifference to good governance, prudent management of public assets, or civic engagement; whatever happens, the government will foot the bill; the individual need not take personal responsibility, because the state will do so


landsdienaar

nl-noun

landsdienaar m (plural landsdienaren or landsdienaars, diminutive landsdienaartje n, feminine landsdienares)

landsdienaren (plural)
landsdienaars (plural)
landsdienaartje (diminutive neuter)
landsdienares (feminine)

Compound of land (“country”) + -s- + dienaar (“servant”).

compound

De vakorganisatie roept president Chandrikapersad Santokhi per brief op de twk per ommegaande "terug te brengen op het loon en vooralsnog de inhaalmanoeuvre van 25 procent toe te bedelen aan de landsdienaren".

2021 January 6, “CLO wil twk-betaling terug in salaris ambtenaren [CLO wants backdated bonus payment readded to salary civil servants]”, in De Ware Tijd, retrieved 2021-01-11:

In a letter to President Chandrikapersad Santokhi, the union is calling for the backdated bonus to be "added to the salary again immediately, and to allocate the 25% catch-up measure to the civil servants for the time being."


zeven even

Literally, “seven short while”. Refers to employees who show up at work at 07:00 hours, the traditional start of business hours, but go home soon after.

(Suriname, idiomatic) office worker absenteeism, sinecurism


diaklaroen

Compound of Sranan Tongo dia (“deer”) + klaroen (“Amaranthus dubius”), a partial calque of Sranan Tongo diakrarun.

partial calque

Diaklaroen en javanesi toriman zijn 2 bekende gewassen, die veel langs wegen en op open plaatsen voorkomen, en vooral door de Javanen worden gegeten, wanneer de bladeren nog jong en zacht zijn. Door andere bevolkingsgroepen worden deze beide groenten zelden geconsumeerd.

1942 August 2, Gerold Stahel, “De nuttige planten van Suriname [The useful plants of Suriname]”, in Bulletin, number 57, Paramaribo: Departement Landbouwproefstation in Suriname, Oliveira, page 15:

Centropogon cornutus and Bidens pilosa are two familiar crops, which are common along roads and in open places, and are eaten mainly by Javanese, when the leaves are still young and tender. Both of these vegetables are rarely consumed by other ethnic groups.


gadofowroe

nl-noun

gadofowroe m (plural gadofowroe's, diminutive gadofowroetje n)

gadofowroe's (plural)
gadofowroetje (diminutive neuter)

(Suriname) house wren, Troglodytes aedon


loostrens

loostrens m or f (plural loostrenzen, diminutive loostrensje n)

loostrenzen (plural)
loostrensje (diminutive neuter)

Compound of lozen (“to discharge”) + trens (“ditch, canal”).


kreek

nl-noun

kreek f (plural kreken, diminutive kreekje n)

kreken (plural)
kreekje (diminutive neuter)

From Middle Dutch creke, from Old Dutch krika, from Proto-West Germanic *krikō, from Proto-Germanic *krikô.

(Suriname) a stream of water smaller than a river, a creek (US, Canada, Australia, New Zealand)


postelein

Sranan Tongo: posren

Aukan: posen

→ Kari'na: poseren

From Middle Dutch porceleine, from Middle French porcelaine, from Old French pourcelaine, from Italian porcellana, probably a corruption of Latin porcillāca, an alternative form of Latin portulāca. Cognate of English purslane.

(Suriname) waterleaf, Talinum fruticosum


bitawiri

Hitawiri^([sic – meaning bitawiri]) is een populaire groente in Suriname: de bladeren worden gewassen, fijngesneden en kort in olie gebakken met bijvoorbeeld ui en garnalen. (...) Er wordt wel eens gesuggereerd dat bitawiri een Afrikaanse groente is, die met de slavenschepen Suriname is binnengekomen, maar dat is niet het geval.

2011, Tinde van Andel, Sofie Ruysschaert, Medicinale en rituele planten van Suriname [Medicinal and ritual plants of Suriname], Amsterdam: KIT Publishers, NCB Naturalis, page 449:

Cestrum latifolium is a popular vegetable in Suriname: the leaves are washed, finely chopped and briefly fried in oil with, for example, onion and shrimp. (...) It is sometimes suggested that Cestrum latifolium is an African vegetable that entered Suriname along with the slave ships, but this is not the case.

(chiefly Suriname) Cestrum latifolium, the young leaves of which are eaten as a vegetable


concubinaat

(law, Suriname, Antilles) common-law marriage; a relationship that is not officially registered by the government, from which the partners can nevertheless derive certain legal rights


krabbenmentaliteit

Compound of krab (“crab”) + -en- + mentaliteit (“mentality”).

compound

De heer Ong-A-Kwie denkt hierbij aan het aantrekken van buitenlandse industrieën en aan het kans geven aan het ontwikkelen van eigen initiatieven. Volgens hem is de tijd voorbij van de zogenaamde krabben-mentaliteit. We moeten — volgens hem — niet als krabben in een ton elkaar verhinderen daaruit te komen. Als er iemand in slaagt naar boven te klauteren zodat hij uit die opgesloten situatie geraakt, dan moeten wij ons juist door die persoon laten meeslepen; dat is beter dan de betreffende persoon terug te trekken in de ton.

1985 August 2, “Op de sluiting van Shell. Afzweren krabbenmentaliteit [On Shell's closure. Renounce crab mentality]”, in Amigoe, page 8:

In this context, Mr Ong-A-Kwie envisages attracting foreign industries and giving a chance to develop homegrown initiatives. According to him, the time of the so-called crab mentality is over. We should – according to him – not be like crabs in a barrel preventing each other from getting out. If someone manages to clamber to the top so that he gets out of that confined situation, we should instead let that person pull us along; this is preferable to pulling that person back into the barrel.

(Suriname) crab mentality (the tendency to thwart a successful person out of envy)


srefidensi

Borrowed from Sranan Tongo srefidensi (“independence”).

bor

Wij voelen ons in de emigratie als „ambassadeurs" van het Surinaamse volk. Onze strijd tegen depressie en uitbuiting in Suriname geschiedt onder de Surinaamse vlag. Suriname is ons dierbaar; wij zijn toegewijd aan haar srefidensi en de Surinaamse cultuur.

1990 January 26, Joop Morriën, “De Sawo in woord en daad [The Sawo in word and deed]”, in De Waarheid, page 2:

As emigrants, we consider ourselves "ambassadors" of the Surinamese people. Our struggle against depression and exploitation in Suriname is carried out under the Surinamese flag. Suriname is dear to us; we are committed to its independence and to Surinamese culture.

Zijn we daarom na bijna 48 jaar Srefidensi tot op het bot verarmd; uitgezogen en geplunderd door onze eigen mensen, die we zelf al juichend en zingend daar steeds gezet hebben: hoezee, hupsakee, strey de'f strey!

2023 April 30, Rappa, “Column: Borrelpraat no. 764 [Column: Banter No. 764]”, in StarNieuws, retrieved 2023-11-23:

Is that the reason why, after almost 48 years of independence, we're impoverished to the bone, extorted and plundered by our own people, whom we ourselves put in positions of power, time and time again, cheering and singing all the while: huzzah, alley oop, the fight is to be fought!

(chiefly Suriname, Netherlands) the state or quality of Suriname being an independent sovereign nation


srefidensi

In verband met 47 jaar staatkundige onafhankelijkheid op 25 november zijn woensdag 127 Surinamers onderscheiden door president Santokhi. Traditioneel worden aan de vooravond van de Srefidensi-viering personen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor land en volk door de president van de republiek gedecoreerd.

2022 November 24, “Regen van decoraties aan vooravond Srefidensi [Honours pour down on the eve of Independence Day]”, in De Ware Tijd, retrieved 2023-11-23:

To mark 47 years of political independence on 25 November, 127 Surinamese citizens were decorated by President Santokhi on Wednesday. Traditionally, on the eve of celebrating Independence Day, persons who have rendered meritorious service to country and people are awarded a state honour by the president of the republic.

(chiefly Suriname, Netherlands, informal) Surinamese Independence Day, a national holiday observed in Suriname annually on 25 November


shutterboom

nl-noun

shutterboom m (plural shutterbomen, diminutive shutterboompje n)

shutterbomen (plural)
shutterboompje (diminutive neuter)

Compound of shutter (“glass slat”) + boom (“tree”).

(Suriname) the metal frame and tilting mechanism holding the glass louvers of a jalousie window


bokraaf

bokraaf m (plural bokraven, diminutive bokraafje n)

bokraven (plural)
bokraafje (diminutive neuter)

From bok (“Amerindian”) + raaf (“raven”).

(Suriname) Synonym of geelvleugelara (“scarlet macaw, Ara macao”)


raafparkiet

raafparkiet m (plural raafparkieten, diminutive raafparkietje n)

raafparkieten (plural)
raafparkietje (diminutive neuter)

Compound of raaf (“raven, macaw”) + parkiet (“parakeet”). Compare Sranan Tongo rafruprakiki, of which the Dutch term may be a calque.

compound

(chiefly Suriname) Synonym of dwergara (“Ara severus”)


afleggersvereniging

nl-noun

afleggersvereniging f (plural afleggersverenigingen)

Compound of aflegger (“person who prepares a corpse for burial”) + -s- + vereniging (“association, society”).

compound

Als we met Bethanië - dat is de eerste Surinaamse afleggersvereniging - een overledene gaan verzorgen, komen we altijd met dertien, Jezus en de discipelen, ja, dat waren er dus ook dertien, we dragen witte uniformen, we zijn ongeveer drie uren met de overledene bezig en daar wordt steeds bij gezongen. Bethanië gaat ook mee naar het kerkhof om te zingen en de familie bij te staan.

1994 February 23, Martin Schouten, “‘Als alles goed gaat, vraagt die winti niets’ ['If all goes well, the spiritual entity won't make demands']”, in De Volkskrant, page 8:

Whenever we from 'Bethanië' - that's the first Surinamese enshrouders' society - go to take care of a deceased person, there's always thirteen of us. Jesus and the disciples, right, they were thirteen people too. We wear a white uniform, it takes us about three hours to care for the deceased, singing all the while. 'Bethanië' also goes along to the cemetery to sing and to assist the family.

Op de Drageman Dey worden de korpsen uit Para, Coronie en de negen in Paramaribo, verwacht. Ook personen van uitvaartverzorgingsbedrijven, afleggersverenigingen en kerkbesturen van de verschillende begraafplaatsen zijn uitgenodigd.

2015 September 18, “Dragers houden eerste ‘wedstrijddansen met de kist’ [Pallbearers organise first 'competitive coffin dancing']”, in StarNieuws, retrieved 2023-06-30:

The groups from Para, Coronie, and the nine from Paramaribo, are expected to attend Dancing Pallbearers' Day. Persons representing undertaker companies, enshrouders' societies and church boards of the various cemeteries have also been invited.

(chiefly Suriname) an association of volunteers who ritually wash a corpse and prepare it for burial, in keeping with Afro-Surinamese traditions


sibibusi

Unadapted borrowing from Sranan Tongo sibibusi.

ubor

’t Is regentijd, ’t is regentijd / De grijze wolken drijven aan. / Die sibi-boesi’s neder slaan, / In zwamp en kreek zal langzaamaan / Het water hoger rijzen gaan, / ’t Is regentijd

1941, J. Arno, “Regentijd-liedje”, in Tropenzang. Surinaams-Nederlandse liederenbundel [Song of the tropics. Surinamese-Dutch songbook], Paramaribo: D.A.G., page 64:

It's rainy season, it's rainy season / The grey clouds drift hither / that will throw down torrential rains / In swamp and creek, the water / will slowly rise higher / it's rainy season

Sharman sprak de hoop uit dat na vijf jaar met recht kan worden gezegd dat beide gekozen functionarissen een wezenlijke bijdrage hebben geleverd aan het weer op spoor brengen van dit land. "Wij zijn ons ervan bewust dat dit geen gemakkelijke opgave is, dat de nodige hobbels en sibibusi's nog overwonnen moeten worden, maar voelt u zich gesterkt door het overweldigend vertrouwen dat het Surinaams volk heeft uitgesproken op 25 mei 2020."

2020 July 13, “Hoop en ondersteuning in felicitatie nieuwe president en vp [Hope and support in congratulations to new President and Vice-President]”, in StarNieuws, retrieved 2023-07-14:

Mr Sharman expressed the hope that in five years, it can rightly be said that both elected officials contributed substantially to getting this country back on track. "We are aware that this is not an easy task, that a fair number of hurdles and rainstorms are yet to be overcome, but please feel encouraged by the overwhelming confidence expressed by the Surinamese people on 25 May 2020."

(Suriname) cloudburst, sudden torrential tropical rainstorm


districtscommissaris

nl-noun

districtscommissaris m or f (plural districtscommissarissen)

Compound of district (“district”) + -s- + commissaris (“commissioner”).

affix

(Suriname) district commissioner; a civil servant heading the civil administration in a district or ressort


servicestation

nl-noun

servicestation n (plural servicestations)

(Suriname) filling station, petrol station (UK), gas station (US)


eenmaal vierentwintig uur

"Wij hebben nu 1x24 uur elektriciteit. Dus geen kokolampoe meer. Het dorp zal niet meer donker zijn en is met de verlichting uit zijn isolement gehaald", stelde groot basja Sinandan Lewis, vrijdag bij de ingebruikname van het elektriciteitsnet.

2022 September 24, “Post Utrecht uit het donker [Post Utrecht out of the dark]”, in Starnieuws, retrieved 2023-08-09:

"We'll now have electricity twenty-four seven. So no more oil lamps. The village will no longer be dark and has been brought out of its isolation with the illumination," stated senior assistant village chief Sinandan Lewis, at the inauguration of the power grid on Friday.


eenmaal vierentwintig uur
eenmaal vierentwintig uur#Dutch

(Suriname) Abbreviation of eenmaal vierentwintig uur (“24/7”).


tjanten

'Soms valt mijn mond open van verbazing als ik door de stad loop', aldus Moniek (32). 'Vooral die blauwe hemden zijn je gewoon aan het 'tjanten'. Als je zegt dat je wel hun moeder kon zijn of al getrouwd bent, krijg je antwoorden als 'is niet erg' en dat is echt bizar.'

2014 February 21, Krishan Vinodsingh, “'Op een oude fiets moet je het leren' ['One has to learn how to do it on an old bike']”, in Dagblad Suriname, retrieved 2023-08-11:

'Sometimes my mouth falls open in amazement when I walk through town,' says Moniek (32). 'Especially highschool students are hitting on me, just like that. When I tell them that I could be their mother or that I'm already married, I get replies like 'doesn't matter' and that's really bizarre.

Die kill draagt geeneens designer dan wil hij me komen chanten, wats met hem!?

2023 February 15, Prof. Soortkill, “Alles is ontworpen, maar niet alles is designer [Everything is designed, but not everything is 'designer']”, in NRC Handelsblad, retrieved 2023-08-11:

That guy doesn't even wear designer clothes, still he wants to flirt with me, what's wrong with him?

(transitive, Suriname) to flirt, to seduce, to hit on


pinaren

pinaren (infinitive)
pinaren (gerund neuter)
pinaar (first-person present singular)
pinaarde (first-person past singular)
pinaart (present second-person singular)
pinaar (present second-person singular)
pinaarde (past second-person singular)
pinaart (formal present second-person singular)
pinaarde (formal past second-person singular)
pinaart (Flanders colloquial present second-person singular)
pinaart (archaic formal majestic present second-person singular)
pinaarde (Flanders colloquial past second-person singular)
pinaarde (archaic formal majestic past second-person singular)
pinaart (present singular third-person)
pinaarde (past singular third-person)
pinaren (plural present)
pinaarden (past plural)
pinare (archaic present singular subjunctive)
pinaarde (archaic past singular subjunctive)
pinaren (archaic plural present subjunctive)
pinaarden (archaic past plural subjunctive)
pinaar (imperative present singular)
pinaart (archaic imperative plural present)
pinarend (participle present)
gepinaard (participle past)

From Portuguese penar (“to suffer, to torment”), cognate of Sranan Tongo pina.

bor

(Suriname) to struggle, to have a hard time, to suffer


personenmeerderheidsstelsel

nl-noun

personenmeerderheidsstelsel n (plural personenmeerderheidsstelsels)

Compound of persoon (“person(al)”) + -en- + meerderheidsstelsel (“majoritarian (representative) system”).

compound

(Suriname) plurality block voting (an electoral system in which the voter casts a vote for each seat in the representative body to be elected)


à la dol

Possibly from French à la (“in the manner of”) + dol (“crazy, mindless”).

Naar mijn meening komen al deze ongelukken voor rekening van de Politie. Rijbewijzen worden immers door niet-deskundigen à la dol uitgegeven.

1916 August 22, “Een auto in de rivier [A car in the river]”, in Suriname, Paramaribo: J. Morpurgo:

In my opinion, all these accidents are the fault of the police. After all, driving licences are issued by non-experts without restraint.

Chan baalt al heel lang van sommige ministers, vandaar dat de ene^([sic]) commissie, werkgroep, taskforce, adviseurs, platforms a la dol worden benoemd.

2023 May 23, Nita Ramcharan, “Column: De olifant heeft muisje gebaard... [Column: The elephant has given birth to a mouse...]”, in StarNieuws, retrieved 2023-09-22:

Chan has long been frustrated with some ministers, which is why commissions, working groups, task forces, advisers, forums are appointed like crazy.

Voor Veira is het totaal onbegrijpelijk dat Edenburg vóór het verhoor al in verzekering was gesteld. “We kunnen niet à la dol mensen in verzekering stellen. Een objectief onderzoek zou in feite op basis van hoor en wederhoor moeten zijn. En in dit stadium ben ik van mening dat dat niet is toegepast”, benadrukt de raadsman.

2023 May 29, Jason Pinas, “OAS op de hoogte gesteld van aanhouding mensenrechtenactiviste Asawini [OAS informed of arrest of human rights activist Asawini]”, in De Ware Tijd, retrieved 2023-09-22:

To Mr Veira, it is totally incomprehensible that Mrs Edenburg had been taken into custody before being questioned. "We cannot take people into custody at random. Actually, an objective investigation should be based on hearing both sides. And at this stage I am of the opinion that this was not applied," the defence counsel stressed.

(Suriname, derogatory) unrestrainedly, like crazy, at random


hogere burgerschool

nl-noun

hogere burgerschool m or f (plural hogere burgerscholen)

Can be read as literally, “higher civic school” or literally, “school for the upper bourgeoisie”.

lit

(Netherlands, Indonesia, Antilles, Suriname, education, historical) a former type of secondary education in the Netherlands and its overseas territories which emphasised teaching science, economics, and modern languages, graduates of which were admitted to polytechnic, agricultural, and economic universities


groenhartvogel

nl-noun

groenhartvogel m or f (plural groenhartvogels, diminutive groenhartvogeltje n)

groenhartvogels (plural)
groenhartvogeltje (diminutive neuter)

Compound of groenhart (“Tabebuia serratifolia”) + vogel (“bird”).

compound

(Suriname) screaming piha, Lipaugus vociferans


groenhart

nl-noun

groenhart m (plural groenharten, diminutive groenhartje n)

groenharten (plural)
groenhartje (diminutive neuter)

Compound of groen (“green”) + hart (“heart”).

(chiefly Suriname) araguaney, yellow lapacho, Tabebuia serratifolia, a tree


groenhart

(chiefly Suriname) wood from the Tabebuia serratifolia tree


bospolitie

Literally, “forest police” or literally, “jungle police”, compound of bos (“forest, jungle”) + politie (“police”).

compound

In 1925 werd uit bezuinigingsoverwegingen de Dienst voor het Boswezen opgeheven en slechts een afgeslankte Bospolitie werd als onderdeel van het Departement van Landbouw gehandhaafd. De Bospolitie, die viel onder het oppertoezicht van de PG, was tevens belast met enkele speciale taken met betrekking tot de Bosnegers en de Indianen. Naast het uitvoeren van bestuursopdrachten moest zij controle uitoefenen op de verkoop van hout aan de handelaren en de verschuldigde retributie innen. Verder moest de Bospolitie toezicht houden op de situatie in de dorpen, het aankweken van voedingsgewassen stimuleren en in het algemeen inlichtingen inwinnen over de bevolking. Door gebrek aan menskracht was de Bospolitie nauwelijks in staat om al deze taken adequaat te vervullen.

1994, Ben Scholtens, Bosnegers en overheid in Suriname. De ontwikkeling van de politieke verhouding 1651-1992 [Maroons and state authority in Suriname. The development of the political relationship 1651-1992], Paramaribo: Afdeling Cultuurstudie/Minov, →ISBN, page 57:

For austerity reasons, the Forestry Department was abolished in 1925 and only a slimmed-down Forest Police was maintained as part of the Department of Agriculture. The Forest Police, which was under the supreme supervision of the public prosecutor general, was also tasked with some special duties relating to the Maroons and Amerindians. Besides carrying out orders coming from the civil administration, it had to control the sale of timber to traders and collect the requisite fee. Furthermore, the Forest Police had to monitor the situation in the villages, encourage the cultivation of food crops and gather intelligence on the population in general. Due to lack of manpower, the Forest Police was hardly able to perform all these duties adequately.

(Suriname, historical) former police force tasked with monitoring timber logging, rubber extraction, and the tribal population in the interior of Suriname


bospolitie

nl-noun

bospolitie m or f (plural [please provide], diminutive [please provide])

Calque of Sranan Tongo busiskowtu, in reference to its distinctive loud call, which resembles a police whistle. Compare Spanish guardabosques gritón.

De Cotinga's behooren tot de merkwaardigste vogels van Suriname en zijn van zeer uiteenloopende grootte. Een van de meest bekende, ofschoon men hem zelden te zien krijgt, maar des te meer hoort en over wiens klankvol geluid alle reizigers schrijven, is Lathria cinerea, (sur. Groenhartvogel, n.e. kwit-kwitti-jaba, naar het geluid, of Boesiskoutoe, Boschpolitieagent, arow. Olikako, kar. Paipei) een kleine, grijze vogel.

1914, Herman Daniël Benjamins, Joh. F. Snelleman, editors, Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indië [Encyclopaedia of the Dutch West Indies], Den Haag/Leiden: Martinus Nijhoff/E.J. Brill, page 231:

The Cotingas are among the most remarkable birds of Suriname and vary greatly in size. One of the most famous, although it is rarely seen but heard all the more, and whose resonant sound all travellers write about, is Lathria cinerea (Surinamese Dutch groenhartvogel, Sranan Tongo kwetikwetiyaba, after the sound, or busiskowtu, jungle policeman, Arawak olikako, Carib paipei), a small, grey bird.

Op de kale rotsen broeden zowaar nachtzwaluwen, door hun schutkleur versmelten ze als het ware met de omgeving en je trapt bijna op ze voordat je ze ziet. Het pad naar beneden, glibberig geworden door een regenbui wordt begrensd door heerlijk ruikende orchideeën. In het oerwoud druppelt het nog wat na en de bospolitie is alweer overal te horen.

1995 January 14, Bart de Boer, “Surinameː genieten van bossen[,] watervallen en boeiende fauna [Surinameː relishing forests, waterfalls, and captivating wildlife]”, in Amigoe:

On the bare rocks, there are actually nightjars nesting, their camouflage colour blending in with the surroundings as it were, and one almost steps on them before seeing them. The path down, made slippery by a rain shower, is bordered by fragrant orchids. In the jungle, there is still some lingering trickling and the screaming piha can already be heard everywhere.

De bospolitie blijft waarschuwen, maar zijn sirene raakt overstemd door andere opgewonden vogels. Tegen zonsondergang mengen alle dieren van het bos zich in een merkwaardige kakafonie.

2010 April 17, Toine Heijmans, “Geluidloos door het woud [Soundlessly through the forest]”, in De Volkskrant, retrieved 2023-11-01:

The screaming piha continues to sound the alarm, but its siren gets drowned out by other excited birds. As the sun sets, all the animals of the forest join up in a curious cacophony.

(Suriname, rare) screaming piha, Lipaugus vociferans


het gaat

Literally, “it goes”; compare Sranan Tongo a e go, French ça va.

hoe gaat het met u
hoe gaat het met u#Dutch

hoe gaat het met je
hoe gaat het met je#Dutch

(Suriname) A conventional response to hoe gaat het met u (“how do you do”) or hoe gaat het met je (“how are you”), indicating that one is well; I'm fine, I'm doing well


piauw

Possibly from Hakka 票 (piau4, “ticket”). Cognate of Sranan Tongo pyaw.

Is het dan wonder dat men zich, in de hoop door het geluk uit deze misère verlost te worden, overgeeft aan het piauwspel?

1934, Anton de Kom, Wij slaven van Suriname [We Slaves of Suriname], Amsterdam: Contact, page 177:

Is it any wonder then that, hoping to be delivered from this misery by chance, people indulge in playing pakapoo?

Tenslotte had je ook Chinezen in de straat. Bijvoorbeeld ene A Loy (...). Je kon bij hem piauw spelen. Dat was Chinese lotto streng verboden bij de wet. Diens vrouw hield achter jaloezieën gezeten de straat in de gaten. Op een teken van haar glipte je naar binnen en overhandigde jouw biljet volgedrukt met chinese^([sic]) karakters waarvan je natuurlijk geen bliksem verstond en waarvan je met potlood acht tekens had zwart gemaakt. Met Oost Indische^([sic]) inkt vulde Aloy^([sic]) een gelijksoortig papier in. s^([sic]) Middags of de volgende dag haalde je een biljet op met het resultaat van de trekking.

1993, Don Walther Donner, Swietie Sranang. Kan me nog meer vertellen. Herinneringen aan een rot jeugd [Sweet Suriname. Tell the marines. Recollections of a lousy childhood], Southend on Sea/Noravia/Rotterdam: Laetitia Boeken, pages 42-43:

Finally, there were Chinese people living in the street. For example, one Mr A Loy (...). One could play pakapoo at his place. That was Chinese lotto, strictly forbidden by law. His wife sat behind blinds watching the street. At her signal, you'd slip inside and hand over your ticket printed with Chinese characters, of which, of course, you wouldn't understand a thing and of which you'd have blacked out eight characters with a pencil. With East Indian ink, Mr A Loy would fill in a similar paper. In the afternoon or the next day, you'd collect a note with the result of the draw.

(Suriname) pakapoo (a Chinese lottery game)


gomawiri

From Sranan Tongo agumawiwiri. Compare Jamaican English gouma (“Solanum americanum”), Bahamian English gooma-bush (“Solanum americanum”).

cog

(chiefly Suriname) Solanum americanum, the leaves of which are eaten as a vegetable


mopé

From Sranan Tongo mope, from Kari'na mope.

Spondias mombin
Spondias mombin#Translingual

(chiefly Suriname) hog plum, Spondias mombin


calpol

Wanneer politici met mega(lomane)projecten komen, zoals het bouwen van duizenden woningen, tientallen flatgebouwen, supersonische treinverbindingen, fly-overs, diepwaterhavens en hypermoderne waterstoffabrieken, terwijl het land zelf geen cent heeft om een paar strippen calpol te kopen, krab ik mij behoorlijk achter de oren.

2022 November 23, Ivan Cairo, “Blessuretijd [Injury time]”, in De Ware Tijd, retrieved 2024-02-02:

When politicians come up with mega(lomaniac) projects, such as building thousands of houses, dozens of apartment buildings, supersonic rail links, fly-overs, deep-water ports and state-of-the-art hydrogen factories, while the country itself doesn't have enough money to buy a few strips of paracetamol, I thoroughly scratch my head.

(Suriname, colloquial) paracetamol, acetaminophen (white crystalline compound used in medicine as an anodyne to relieve pain and reduce fever)


dagoeblad

By surface analysis, Sranan Tongo dagu (“dog”) + blad (“leaf”). Cognate of Sranan Tongo dagublat.

surf

Sranan Tongo <i class="Latn mention" lang="srn">dagu</i> (“dog”)

Ipomoea aquatica
Ipomoea aquatica#Translingual

(Suriname) water spinach, Ipomoea aquatica


Negerengels

/ˈneːɣərˌɛŋəls/

Literally, “Negro English”, compound of neger (“Negro”) + Engels (“English”).

Verstaat u Negerengels?

Wilt nu maar Neeger-Engelsch blaffen!

1783-1785, Hendrik Schouten, “Een huishoudelyke twist [A domestic row]”, in Jan Voorhoeve, Ursy M. Lichtveld, editors, Suriname: Spiegel der vaderlandse kooplieden, Den Haag: Martinus Nijhoff, published 1980, →ISBN, page 194:

Alleen de allerlaagste volksklasse bedient zich van een taal, samengesteld uit een mengelmoes van verschillende talen[,] Neger-Engelsch of taki-taki geheeten, welke taal ook gebezigd wordt bij de bestuurs-aanraking met boschnegers en Indianen.

1931 January 3, [J.H. Heslinga], “Uit onze West. Nederlandsch in Suriname. [From our West-Indies. The Dutch language in Suriname.]”, in De Maasbode, page 10:

Only the very lowest classes of the population use a language made up of a mishmash of different languages, called Negro English or takitaki, which is also used in administrative contacts with Bush Negroes and Indians.

Die overgrootmoeder van me, ze was eigenlijk niet van hier, als je goed berekent. Is van Bridgetown was ze. ‘Bados’ zeggen die mensen van daar want ze weten niet als wij te praten. Badyan... is Badyan praten ze daar, een soort van Negerengels ma' toch een beetje anders als van ons.

2003, Marylin Simons, Carrousel, Paramaribo: Okopipi, →ISBN, page 53:

My great-grandmother, she was actually not from here, strictly speaking. From Bridgetown, she was. 'Bados', the local people say, because they can't speak like us. Bajan... Bajan, they speak there, a kind of Creole, but still a bit different from ours.

Tijdens het gesprek met de Ware Tijd praat zij voor 99 procent alleen Sranantongo. Wat een verschil met vroeger: op jongere leeftijd moest ze haar mond met zeep of tandpasta reinigen als ze deze taal sprak. “Geen pak slaag hoor, dat niet, maar het was niet zo geaccepteerd als nu. Op school kreeg je strafregels: ‘ik mag geen Sranantongo praten’. Toen zei men overigens vooral Negerengels.”

2024 January 19, Tascha Aveloo, “Flos Rustveld: ‘Sranatongo^([sic]) is de taal van mijn hart’ [Flos Rustveld: ‘Sranan Tongo is the language of my heart’]”, in De Ware Tijd, retrieved 2024-03-13:

Talking to de Ware Tijd, for 99 percent [of the time], she speaks only Sranan Tongo. What a contrast with the old days: when she was younger, she had to clean her mouth with soap or toothpaste whenever she spoke this language. "I didn't get spanked, not that, but it wasn't as accepted as it is now. At school I was given lines to write: 'I must not speak Sranan Tongo'. Back then, by the way, people mainly called it Negro English."

(colloquial and dated in Suriname, obsolete and possibly offensive in the Netherlands and Belgium) Sranan Tongo (an English-based creole language and lingua franca in Suriname)


djiera

From Caribbean Hindustani jirá, ultimately from Sanskrit जीरक (jīraka).


Tamushi

Borrowed from Kari'na, Trió, and Wayana tamusi.

Elke indiaan kent de witachtige plekken aan den hemel, die bij ons als melkweg^([sic]) bekend zijn en weet te vertellen dat het klei, alino of alina, is, wat er den hemel op die plaats zoo onooglijk en bevlekt doet uitzien. Maar niet ieder weer er de herkomst van. De Indiaan^([sic]) echter zegt u, dat die klei afkomstig van de groote bakkerij, welke Tamusi er eenmaal op nahield, toen hij uit alino of alina, klei of leem, bezig was kalina, menschen te maken.

1908 December 20, F.P. Penard, Ph. Penard, “Indiaansche Legenden en Verhalen [Indian legends and stories]”, in De Surinamer, page 1:

Every Indian knows the whitish spots in the sky, known to us as the Milky Way, and will tell you that it is clay, alino or alina, which makes the sky in that place look so unsightly and stained. But not everyone knows their origin. The Indian, however, will tell you that the clay comes from the big pottery that Tamushi once operated there, when he was making kalina, humans, out of alino or alina, clay or loam.

Het eerste uit de grondbegrippen door Tamoesji opgedacht wezen (schepsel) is „wo“ of het eerst^([sic – meaning eerste]) woord = „wo“, dit beteekent mensch (wo-kili = man; wo-li = vrouw).

1915 July 4, J. Mols C.SS.R., “Encyclopædie van Nederlandsch West-Indië. Eén-Godsidee. III. XVI. [Encyclopedia of the Dutch West Indies. Monotheistic Idea. III. XVI.]”, in De Surinamer, page 1:

The first being (creature) conceived by Tamushi from the basic concepts is "wo" or the first word = "wo", which means human (wo-kili = man; wo-li = woman).

Het oude krakeel der westerse mogendheden om de Guyana's mocht zich dan al door de politieke ontwikkelingen gewijzigd hebben in een nieuw krakeel van kleinere potentaatjes, voor de Indianen die noch in Brazilië en Venezuela, noch in Frans-Guyana of in de onafhankelijke Republiek Suriname een bij de wet vastgelegd ‘grondrecht’ bezitten, bracht ook de coöperatieve Republiek Guiana^([sic]) nauwelijks enige verbetering in hun ‘wettelijke’ status. (...) Tamoesi, de onkennelijke, maar immer en overal tegenwoordige Geest door wie al het zijnde is zoals het is, en alles gebeurt zoals wij het zien gebeuren, moge zich over hen ontfermen en hen redden van algehele ondergang.

1983, Albert Helman, De foltering van Eldorado. Een ecologische geschiedenis van de vijf Guyana's [Eldorado's torment. An ecological history of the five Guianas], The Hague: Nijgh & Van Ditmar:

While political developments may have transformed the old squabbling of Western powers over the Guianas into a new squabbling of smaller potentates, even the Cooperative Republic of Guyana did little to improve the 'legal' status of the Amerindians, who do not enjoy a 'land right' enshrined in law in Brazil or Venezuela, French Guiana, or the independent Republic of Suriname, either. (...) May Tamushi, the unknowable but ever- and omnipresent Spirit who causes all being to be is as it is, and everything to happen as we see it happening, have mercy on them and save them from all-out destruction.

De installaties zijn met gebeden van de pater en een sjamaan in gebruik genomen. Er is heilig water gesprenkeld, sigarenrook geblazen om een lang leven voor de apparatuur af te smeken en is Tamushi gedankt voor de kennis om de krachten van de elementen op deze manier toe te passen.

2016 November 17, René Gompers, “Galibi neemt zonne-energiesysteem in gebruik [Galibi inaugurates solar power system]”, in Starnieuws, retrieved 2024-03-18:

The installations were put into use with prayers by the padre and a shaman. Holy water was sprinkled, cigar smoke was blown to invoke long life for the equipment and Tamushi was thanked for the knowledge to harness the powers of the elements in this way.

Laatst zag ik een bericht voorbijkomen over een ‘kinder-evangelisatie’- event. In een inheems dorp. (...) Het wil ook zeggen dat er nog steeds groepen inheemsen zijn die (...) er actief aan meewerken om de inheemse spiritualiteit verder naar de achtergrond te duwen. Het argument dat het toch allemaal één God is, slaat kant noch wal. Als dat zo was dan zouden christenen ook bidden tot Adayali of Tamoeshi. Maar dat doen ze niet.

2024 March 3, Christio Wijnhard, “Doctrine van LGMS [LGMS Doctrine]”, in De Ware Tijd, retrieved 2024-03-15:

The other day I saw a news item come across about a 'children's evangelisation' event. In an Amerindian village. (...) This also means that there are still groups of indigenous people who (...) actively collaborate in pushing indigenous spirituality further into the background. The argument that 'it is all one God after all' makes no sense. If that were so, then Christians would also pray to Adayali or Tamushi. But they don't.

(religion, chiefly Suriname) the preeminent male deity in the belief system of several indigenous peoples in Suriname


bakabana

Unadapted borrowing from Sranan Tongo bakabana (baka (“to bake”) + bana (“plantain”)).

ubor

(originally Suriname) a Surinamese-style banana fritter


no spang

(Suriname, Netherlands, slang) no worries


fawaka

De zaktelefoons van de jonge Surinaamse Amsterdammers komen nauwelijks uit boven de schetterende salsa en de Afrikaanse drums. „Fawaka? Waar ben je? Rustig.“ De sfeer in het Bijlmerpark is flex. Er wordt hard gepraat en vooral veel gelachen. Gesoigneerde jongens fluiten en sissen naar de meisjes die paraderen rondom het voetbalveld.

1999 August 2, Gerben van der Marel, “'Praten over Suriname, dat doen we liever thuis' ['When we discuss Suriname, we prefer to do so at home']”, in NRC Handelsblad, retrieved 2024-08-20:

The sound of the pocketphones of the young Surinamese Amsterdammers barely rises above the blaring salsa and African drums. "Wagwan? Where are you? I'm fine." The atmosphere at the Bijlmerpark is relaxed. People talk loudly and, above all, laugh a lot. Dapperly dressed young men whistle and hiss at the girls parading around the football pitch.

(Suriname, Netherlands, slang) what's up, how are you


staatslogeergebouw

nl-noun

staatslogeergebouw n (plural staatslogeergebouwen, diminutive staatslogeergebouwtje n)

staatslogeergebouwen (plural)
staatslogeergebouwtje (diminutive neuter)

Compound of staat (“state”) + -s- + logeergebouw (“lodging building”).


logeergebouw

nl-noun

logeergebouw n (plural logeergebouwen, diminutive logeergebouwtje n)

logeergebouwen (plural)
logeergebouwtje (diminutive neuter)

/loːˈʒeːrˌɣəbɑu̯/

From logeren (“to lodge”) + gebouw (“building”).

compound

(Suriname) a state-run facility providing basic short-term accommodation to travellers, chiefly in the hinterland

(historical, Indonesia, Suriname, Antilles) a facility established by Dutch colonial authorities that provided accommodation to colonial functionaries on official business and other travellers, chiefly Europeans


vlaggenparade

From vlag (“flag”) + -en- + parade (“parade, roll call”). Compare German Flaggenparade (“military flag-raising or lowering ceremony”), German Fahnenappell (“school flag-raising ceremony in the GDR”).

cog

(Suriname, education) flag-raising ceremony performed at primary and secondary schools at the start of each schoolday


accommoderen

accommoderen (infinitive)
accommoderen (gerund neuter)
accommodeer (first-person present singular)
accommodeerde (first-person past singular)
accommodeert (present second-person singular)
accommodeer (present second-person singular)
accommodeerde (past second-person singular)
accommodeert (formal present second-person singular)
accommodeerde (formal past second-person singular)
accommodeert (Flanders colloquial present second-person singular)
accommodeert (archaic formal majestic present second-person singular)
accommodeerde (Flanders colloquial past second-person singular)
accommodeerde (archaic formal majestic past second-person singular)
accommodeert (present singular third-person)
accommodeerde (past singular third-person)
accommoderen (plural present)
accommodeerden (past plural)
accommodere (archaic present singular subjunctive)
accommodeerde (archaic past singular subjunctive)
accommoderen (archaic plural present subjunctive)
accommodeerden (archaic past plural subjunctive)
accommodeer (imperative present singular)
accommodeert (archaic imperative plural present)
accommoderend (participle present)
geaccommodeerd (participle past)

→ Indonesian: akomodir

Borrowed from French accommoder, from Latin accommodāre.

Er was een behoefte bij de onderwijzers die aangesloten waren bij de gemeente Arya Dewaker om zich te verenigen. De redenen voor de oprichting van een bond waren van velerlei aard. Zo wilde men door zich te verenigen willekeur en ook het accommoderen van vriendjes, de ‘vriendjespolitiek’, van de werkgever tegengaan.

2013, Indra Hu-Ramdas, De geschiedenis van de Arya Dewaker-scholen. Een oriëntatie op hun functioneren binnen het Surinaams onderwijs [The history of the Arya Dewaker Schools. An outline of their functioning within the Surinamese education system], Stichting Scholengemeenschap Arya Dewaker, page 33:

Teachers affiliated to the Arya Dewaker congregation felt a need to unite. The reasons for creating a union were many. For instance, by uniting, they wanted to counter arbitrariness and also the nepotistic hiring of cronies, ‘favouritism’, on the employer's part.

Ongeacht de route die straks zal worden gevolgd, is het daarom onvoorwaardelijk geboden dat de olieopbrengsten en royalty’s van zowel de staat als Staatsolie, die overigens nog ver in het verschiet liggen, niet ondoelmatig en verkwistend worden ingezet; nog minder mogen deze middelen worden ingezet voor populistische projecten, om a la dol met grote delegaties te gaan reizen, in dure dienstauto’s te gaan rijden, het ondoelmatig benoemen van commissies en projectgroepen, alsook het accommoderen van vrienden, families^([sic]) en partijloyalisten.

2023 September 23, Roy Harpal, “Nu al een hoerastemming of later! [Elation now, or later?]”, in De Ware Tijd, retrieved 2024-08-02:

Irrespective of the route that will be followed in the future, it is therefore unconditionally imperative that the oil revenues and royalties of both the state and the state oil company, which, incidentally, are still far in the offing, should not be used inefficiently and wastefully; still less should these funds be used for populist projects, to travel without restraint with large delegations, drive expensive official cars, inefficiently appoint committees and project groups, nor to provide friends, family members and party loyalists with plush government jobs.

De tweede exodus was na de militaire coup van 1980. De uitholling van instituties is toen begonnen. De “loopjongens en meisjes^([sic – meaning -meisjes])” van de zogenaamde revolutie moesten geaccommodeerd worden. Als je maar luid genoeg het geblaat van de machthebbers reproduceerde was je al geschikt voor een topfunctie.

2024 January 23, Stanley Ramkhelawan, “Gebrek aan uitvoeringscapaciteit (1): Braindrain [Lack of executive capacity (1): brain drain]”, in Starnieuws, retrieved 2024-08-02:

The second exodus took place after the 1980 military coup. The erosion of institutions started then. The 'errand boys and girls' of the so-called revolution had to be put on the state payroll. As long as people reproduced the blathering of those in power loudly enough, they qualified for a top job.

(Suriname, transitive) to hire a staff member out of nepotism or clientelism; to provide a party loyalist or a family member with a job in the government bureaucracy or at a state-owned enterprise


bastiaan

nl-noun

bastiaan m (plural bastiaans, diminutive bastiaantje n)

bastiaans (plural)
bastiaantje (diminutive neuter)

Borrowed from Sranan Tongo basya, from English overseer.

(Suriname, archaic) Synonym of basya (“assistant village chief”)

(Suriname, historical) Synonym of basya (“enslaved assistant plantation overseer”)


siksiyuru

Unadapted borrowing from Sranan Tongo siksiyuru.

ubor

De rivier wordt smaller, het gegons van den motor klinkt dreunend tusschen ’t hooge geboomte aan weerszijden. De zon gaat ter ruste en werpt nog enkele lange stralen door het gebladerte van de oerwoudreuzen, meestal Peto- of Moraboomen die in hun lentetooi zooveel geelbruine bloesems geven dat men aan onze herfstblaren herinnerd wordt. Als met een toverslag begint het geluid van de siksijoeroe, een krekeltje, zoo genoemd, omdat het zich met zonsondergang, dus omstreeks zes uur, laat hooren.

1935 August 16, M. Voullaire, “Onder the indianen [Among the Indians]”, in De Nederlander, page 8:

The river narrows, the roar of the engine is heard between the tall trees on either side. The sun goes to rest and casts a few more long rays through the foliage of the giant jungle trees, most of which are Mora excelsa that, in their spring garb, produce so many yellow-brown blossoms that one is reminded of our autumn leaves. As if by a stroke of magic, the sound of the siksiyuru, a cricket, so called because it makes itself heard at sunset, so around six o'clock, sets in.

Ze zaten op het balkon. Straks zouden de siksijoeroe's vreselijk hard vertellen hoe laat het was.

1969, Thea Doelwijt, Wajono, Paramaribo: Eldorado, page 46:

They sat on the balcony. Soon, the cicadas would be telling them terribly loudly what time it was.

Moesje kookte op houtskool onder het huis want de keuken boven had geen stoof en ook geen waterkraan. Wel een wasbak waarin we 's morgens schuimende tandpasta spuugden nadat er geschuierd was. Zat moesje onder het huis rijst uit te lezen, groenten te snijden, vis in moten te kappen, dan tekende ik met een hark mozaïeken in het zand, ongeduldig wachtend totdat het eten klaar was. Deed ze haar middagdutje in de hangmat, dan speelde ik dyompofutu of schopsteentje met de buurkinderen op straat. Pas als siksiyuru en kikkers hun kelen schraapten, hun snaren stemden, en de schemer ons maande peren aan te draaien, klommen we gebaad en wel de trap op naar boven.

2003, Marylin Simons, Carrousel, Paramaribo: Okopipi, →ISBN, page 75:

Grandma used to cook on charcoal under the house because the kitchen upstairs had neither a stove nor a water tap. It did have a sink, into which we would spit foaming toothpaste in the morning, after scouring. When Grandma sat under the house picking over rice, cutting vegetables, chopping fish into slices, I would draw mosaics in the sand with a rake, impatiently waiting for dinner to be ready. When she took her afternoon nap in the hammock, I would play hopscotch or kick stones around with the neighbourhood children in the street. Only when cicadas and frogs cleared their throats, tuned their strings, and dusk exhorted us to turn on lightbulbs, would we climb the stairs, all bathed.

(Suriname) true cicada (any cicada of the family Cicadidae)


m.b.a.

(Suriname) Abbreviation of meer bekend als (“AKA”).


meer bekend als

De mannen (...) zijn betrokken geweest in de roofmoord aan de Tweekinderenweg. Daarbij werd de 78-jarige Achmedghan Ruben Alimahomed, meer bekend als ‘oom Fred’, om het leven gebracht.

2024 May 24, “Zeven verdachten aangehouden in moordzaak Tweekinderenweg [Seven suspects arrested in Tweekinderenweg murder case]”, in De Ware Tijd, retrieved 2024-07-23:

The men (...) were involved in the murder in the course of robbery at Tweekinderenweg street. It involved the killing of 78-year-old Achmedghan Ruben Alimahomed, also known as ‘Uncle Fred’.

(Suriname) also known as (used to introduce an alternative name)


krapé

Likely of Amerindian origin, compare Old Tupi karambé. Cognate of Sranan Tongo krape.

Chelonia mydas
Chelonia mydas#Translingual

(Suriname) green sea turtle, Chelonia mydas


kapoewa

Borrowed from Sranan Tongo kapuwa, from Kari'na kapiwa and/or Lokono kapoa.

Het suikerriet is gedurende deszelfs groei aan weinige hindernissen blootgesteld, geheel misgewas kent men niet; wanneer men echter het land bemest, (dat slechts bij enkele planters, en dan nog zeer zeldzaam geschiedt,) willen er wel eens wormen in de rietstoelen en derzelver wortelen komen; ook is men vooral op de hooge landen met eene soort van kleine grijze ratten en veldmuizen geplaagd, alsmede door buffels of tapiers, kapoeá's of watervarkens, krabe dago's, houtluizen en mieren.

1835, Marten Douwes Teenstra, De landbouw in de kolonie Suriname [Agriculture in the colony of Suriname], volume 1, Groningen: H. Eekhoff, pages 202-203:

The sugar cane is exposed to few impediments during its growth, there is no complete crop failure; however, when fertilising the land (which only happens with a few planters, and even then very rarely) worms sometimes get into the stem bases and their roots; also, especially on the high grounds, there is a plague of a species of small grey rats and voles, as well as buffaloes or tapirs, capybaras or water pigs, crab-eating raccoons, wood lice and ants.

De Directeur van Landbouw, Veeteelt en Visserij maakt hierbij bekend dat: (...) de jacht op KAPOEWA gedurende het gehele jaar 1978 toegestaan is (...).

1978 January 25, Vrije Stem: onafhankelijk weekblad voor Suriname (advertisement), page 3:

The Permanent Secretary of the Ministry of Agriculture, Animal Husbandry and Fisheries hereby announces that: (...) capybara hunting is permitted throughout the year 1978 (...).

Onder de manschappen bevonden zich wel fervente jagers, die vaker op jacht gingen op groot wild in de bossen van Suriname. De omstandigheden waren dezelfde en zij hadden ervaring met het naar huis vervoeren van afgeschoten groot wild. Als zij bijvoorbeeld een hert, een pakira, een pingo of een kapoewa hadden geschoten, dan moest dat met speciale technieken op de schouders worden gedragen naar de bewoonde wereld.

2008, Bish Ganga, Lalbahadoer. Een fatale liefde [Lalbahadoer. A fatal love], Leiderdorp, pages 126-127:

However, among the men were some fervent hunters, who frequently hunted big game in the forests of Suriname. Conditions were similar and they were experienced in hauling home any big game that they had killed. For instance, if they had shot a deer, a collared peccary, a white-lipped peccary or a capybara, they had to carry it back to civilisation on their shoulders using special techniques.

Hydrochoerus hydrochaeris
Hydrochoerus hydrochaeris#Translingual

(Suriname) capybara (Hydrochoerus hydrochaeris)