မြင်း

From Proto-Sino-Tibetan *k-m-raŋ ~ s-raŋ (“horse”).

inh

(chess) knight (both in Western chess and in Burmese chess, also known as sittuyin)


ခွေး

Inherited from Old Burmese ခုယ်း (khuy), from Proto-Sino-Tibetan *d-kʷəj-n (“dog”). Compare Tibetan ཁྱི (khyi, “idem”), Old Chinese 犬 (OC *kʰʷeːnʔ, “idem”) (STEDT).

canids: ခွေးမျိုးရင်း: ခွေး · ခွေးအ · မြေခွေး · ဝံပုလွေ · ဝံပုလွေငယ် [edit]


ည

Nnya, the 11th letter of the Burmese alphabet


လ

particle prefixed to verbs for emphasis or euphony


နွား

my-noun

နွား • (nwa:) (classifier ကောင် or ရှဉ်း)

nwa: (romanization)
ကောင် (classifier)
ရှဉ်း (classifier)

Inherited from Old Burmese နေား (no:), ultimately from Proto-Sino-Tibetan *ŋwa (“cattle”).

cleat supporting the wall plate of a frame house


ဝက်

From Proto-Sino-Tibetan *pʷak (“pig”) (STEDT)


မြွေ

Inherited from Old Burmese မြုယ် (mruy), from Proto-Sino-Tibetan *s-b/m-ruːl (“snake”). Cognate with Tibetan སྦྲུལ (sbrul) and Mandarin 虺 (huǐ).


နဂါး

na.ga: (romanization)
ကောင် (classifier)

→ Shan: ၼၵႃး (nǎ káa)

Borrowed from Pali nāga, from Sanskrit नाग (nāgá).


နေ့

Inherited from Old Burmese နိယ့် (niy'),
from Proto-Lolo-Burmese *ʔnəj¹/³, from Proto-Sino-Tibetan *s-nəj (“sun; day”). By synchronic analysis, a creaky-tone variant of နေ (ne, “sun”).


ကျား

Inherited from Old Burmese က္လာ (kla), from Proto-Sino-Tibetan *k-la (“tiger”), ultimately from Proto-Mon-Khmer *klaʔ (“idem”).

ကျားလိုက်တုတ်ခုတ်

being forced to respond to a situation without due preparation

ကျားမြီးဆွဲမိ

to be in a fix, be committed without a chance of retraction


ကြက်

From Proto-Sino-Tibetan *k-rak (“chicken, fowl”), which appears to be onomatopoeic (compare English cluck). Cognate with Akha [script needed] (ya, “idem”).

inh

cɛʔhmɑ ə`yo luhmɑ ə`myo
conventional orthography:
ကြက်မှာ အရိုး လူမှာ အမျိုး။
krakhma a.rui: luhma a.myui:||

1962, Hla Pe, Burmese Proverbs, London: John Murray, pp. 18 and 90

With fowls, the pedigree; with men, breeding.


ကြွက်

From Proto-Lolo-Burmese *k-r-wakᴴ, from Proto-Sino-Tibetan *rwak (“rat”). Cognate with Chepang रोक्युः (rok.yuʔ) and Nuosu ꉌ (hxie).


နံနက်

From a component နံ (nam) of unclear interpretation and origin (some suggest "planet") + a component နက် (nak) from Proto-Lolo-Burmese *ʔ-nakᴸ ~ m-nak (“early morning”), from Proto-Sino-Tibetan *m-na(k/p) (“idem”), whence also Jingpho mənàp (“idem”) (STEDT). Said Sino-Tibetan root may be related to *s-nak (“black”) (whence နက် (nak, “black, deep, dense”)), as the early morning is often dark.


သင်္ကြန်

Borrowed from Sanskrit संक्रान्ति (saṃkrānti, “passage of the sun from one celestial position to another”). Cognate with Mon သၚ်ကြာန်, Shan သၢင်းၵျၢၼ်ႇ (sáang kjàan), and Thai สงกรานต์ (sǒng-graan, “Songkran”).

cog

Mon သၚ်ကြာန်


နှစ်သစ်ကူး မင်္ဂလာပါ

head

နှစ်သစ်ကူး မင်္ဂလာပါ • (hnacsacku: mangga.lapa)

/n̥ɪʔθɪʔkú mɪ̀ɴɡəlàbà/

en-နှစ်သစ်ကူး_မင်္ဂလာပါ-my-phrase-0rhfpqIx


ဆိတ်

From Proto-Lolo-Burmese *V-ci:tᴸ (“goat, sheep”), from Proto-Tibeto-Burman *r-tsit (“goat, beard, goatee, yak-hair”). Cognate with Lashi choyt, Nuosu ꍶ (chyt, “goat”), Japhug tsʰɤt (“goat”), Naxi ceel (“goat”), Drung vchit (“goat”) (STEDT).


ယုန်

yun (romanization)
ကောင် (classifier)
တုတ် (classifier)

From Proto-Sino-Tibetan *b-jəw-n ~ bwəj; cognate with Tibetan ཡོས (yos).


ခရစ္စမတ်

/kʰəɹɪʔsəmaʔ/


နာတာလူးပွဲ

Portuguese Natal (“Christmas”) + ပွဲ (pwai:, “celebration, festival”).


မနက်

နံနက် နံနက်#Burmese

(colloquial) Alternative form of နံနက် (namnak, “morning”)


ဒီပါဝလီ

Borrowed from Hindi दीपावली (dīpāvlī), from Sanskrit दीपावलि (dīpāvali).


နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့

head

နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ • (hnachcan:tacrakne.)

/n̥ɪʔsʰáɴtəjɛʔnḛ/

နှစ် (hnac) + ဆန်း (hcan:) + တစ် (tac) + ရက် (rak) + နေ့ (ne.)


နှစ်ဆန်းတစ်ရက်

/n̥ɪʔsʰáɴtəjɛʔ/

နှစ် (hnac) + ဆန်း (hcan:) + တစ် (tac) + ရက် (rak)


ပြည်ထောင်စုနေ့

ပြည်ထောင်စု (pranyhtaungcu.) + နေ့ (ne.)


တောင်သူလယ်သမားနေ့

head

တောင်သူလယ်သမားနေ့ • (taungsulaisa.ma:ne.)

/tàʊɴðùlɛ̀θəmánḛ/

တောင်သူ (taungsu) + လယ်သမား (laisa.ma:) + နေ့ (ne.)


အလုပ်သမားနေ့

/ʔəloʊʔθəmánḛ/


အာဇာနည်နေ့

အာဇာနည် (ajanany, “martyr”) + နေ့ (ne., “day”)


ဘက္ကဒီးအစ်

/bɛʔkədíʔɪʔ/


အစ်

From Hindi ईद (īd), from Arabic عِيد (ʕīd).


တပေါင်းလပြည့်နေ့

head

တပေါင်းလပြည့်နေ့ • (ta.paung:la.prany.ne.)

တပေါင်း (ta.paung:) + လပြည့်နေ့ (la.prany.ne.)


ကရင်နှစ်သစ်ကူး

/kəjɪ̀ɴ n̥ɪʔθɪʔkú/

ကရင် (ka.rang) + နှစ်သစ်ကူး (hnacsacku:)


လပြည့်

လ (la., “moon”) + ပြည့် (prany., “complete”)


လကွယ်

လ (la., “moon”) + ကွယ် (kwai, “blocked”)


လခြမ်း

လ (la., “moon”) + ခြမ်း (hkram:, “halve”)


လပြည့်ဝန်း

လပြည့် (la.prany., “full moon”) + ဝန်း (wan:) + [Term?] (“round, circular”)


ကျောက်ခေတ်

my-noun

ကျောက်ခေတ် • (kyaukhket)

/t͡ɕaʊʔkʰɪʔ/

ကျောက် (kyauk, “stone”) + ခေတ် (hket, “era”), calque of English Stone Age.


သံခေတ်

သံ (sam, “iron”) + ခေတ် (hket, “era”), calque of English Iron Age.