မြင်း

From Proto-Sino-Tibetan *k-m-raŋ ~ s-raŋ (“horse”).

inh

(chess) knight (both in Western chess and in Burmese chess, also known as sittuyin)


ခွေး

Inherited from Old Burmese ခုယ်း (khuy), from Proto-Sino-Tibetan *d-kʷəj-n (“dog”). Compare Tibetan ཁྱི (khyi, “idem”), Old Chinese 犬 (OC *kʰʷeːnʔ, “idem”) (STEDT).

canids: ခွေးမျိုးရင်း: ခွေး · ခွေးအ · မြေခွေး · ဝံပုလွေ · ဝံပုလွေငယ် [edit]


လ

particle prefixed to verbs for emphasis or euphony


နွား

my-noun

နွား • (nwa:) (classifier ကောင် or ရှဉ်း)

nwa: (romanization)
ကောင် (classifier)
ရှဉ်း (classifier)

Inherited from Old Burmese နေား (no:), ultimately from Proto-Sino-Tibetan *ŋwa (“cattle”).

cleat supporting the wall plate of a frame house


ဝက်

From Proto-Sino-Tibetan *pʷak (“pig”) (STEDT)


မြွေ

Inherited from Old Burmese မြုယ် (mruy), from Proto-Sino-Tibetan *s-b/m-ruːl (“snake”). Cognate with Tibetan སྦྲུལ (sbrul) and Mandarin 虺 (huǐ).


နဂါး

na.ga: (romanization)
ကောင် (classifier)

→ Shan: ၼၵႃး (nǎ káa)

Borrowed from Pali nāga, from Sanskrit नाग (nāgá).


နေ့

Inherited from Old Burmese နိယ့် (niy'),
from Proto-Lolo-Burmese *ʔnəj¹/³, from Proto-Sino-Tibetan *s-nəj (“sun; day”). By synchronic analysis, a creaky-tone variant of နေ (ne, “sun”).


ကျား

Inherited from Old Burmese က္လာ (kla), from Proto-Sino-Tibetan *k-la (“tiger”), ultimately from Proto-Mon-Khmer *klaʔ (“idem”).

ကျားလိုက်တုတ်ခုတ်

being forced to respond to a situation without due preparation

ကျားမြီးဆွဲမိ

to be in a fix, be committed without a chance of retraction


ကြက်

From Proto-Sino-Tibetan *k-rak (“chicken, fowl”), which appears to be onomatopoeic (compare English cluck). Cognate with Akha [script needed] (ya, “idem”).

inh

cɛʔhmɑ ə`yo luhmɑ ə`myo
conventional orthography:
ကြက်မှာ အရိုး လူမှာ အမျိုး။
krakhma a.rui: luhma a.myui:||

1962, Hla Pe, Burmese Proverbs, London: John Murray, pp. 18 and 90

With fowls, the pedigree; with men, breeding.


ကြွက်

From Proto-Lolo-Burmese *k-r-wakᴴ, from Proto-Sino-Tibetan *rwak (“rat”). Cognate with Chepang रोक्युः (rok.yuʔ) and Nuosu ꉌ (hxie).


သင်္ကြန်

Borrowed from Sanskrit संक्रान्ति (saṃkrānti, “passage of the sun from one celestial position to another”). Cognate with Mon သၚ်ကြာန်, Shan သၢင်းၵျၢၼ်ႇ (sáang kjàan), and Thai สงกรานต์ (sǒng-graan, “Songkran”).

cog

Mon သၚ်ကြာန်


နှစ်သစ်ကူး မင်္ဂလာပါ

head

နှစ်သစ်ကူး မင်္ဂလာပါ • (hnacsacku: mangga.lapa)

/n̥ɪʔθɪʔkú mɪ̀ɴɡəlàbà/

en-နှစ်သစ်ကူး_မင်္ဂလာပါ-my-phrase-0rhfpqIx


ဆိတ်

From Proto-Lolo-Burmese *V-ci:tᴸ (“goat, sheep”), from Proto-Tibeto-Burman *r-tsit (“goat, beard, goatee, yak-hair”). Cognate with Lashi choyt, Nuosu ꍶ (chyt, “goat”), Japhug tsʰɤt (“goat”), Naxi ceel (“goat”), Drung vchit (“goat”) (STEDT).


ယုန်

yun (romanization)
ကောင် (classifier)
တုတ် (classifier)

From Proto-Sino-Tibetan *b-jəw-n ~ bwəj; cognate with Tibetan ཡོས (yos).


ခရစ္စမတ်

/kʰəɹɪʔsəmaʔ/


နာတာလူးပွဲ

Portuguese Natal (“Christmas”) + ပွဲ (pwai:, “celebration, festival”).


ဒီပါဝလီ

Borrowed from Hindi दीपावली (dīpāvlī), from Sanskrit दीपावलि (dīpāvali).


နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့

head

နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ • (hnachcan:tacrakne.)

/n̥ɪʔsʰáɴtəjɛʔnḛ/

နှစ် (hnac) + ဆန်း (hcan:) + တစ် (tac) + ရက် (rak) + နေ့ (ne.)


နှစ်ဆန်းတစ်ရက်

/n̥ɪʔsʰáɴtəjɛʔ/

နှစ် (hnac) + ဆန်း (hcan:) + တစ် (tac) + ရက် (rak)


ပြည်ထောင်စုနေ့

ပြည်ထောင်စု (pranyhtaungcu.) + နေ့ (ne.)


တောင်သူလယ်သမားနေ့

head

တောင်သူလယ်သမားနေ့ • (taungsulaisa.ma:ne.)

/tàʊɴðùlɛ̀θəmánḛ/

တောင်သူ (taungsu) + လယ်သမား (laisa.ma:) + နေ့ (ne.)


အလုပ်သမားနေ့

/ʔəloʊʔθəmánḛ/


အာဇာနည်နေ့

အာဇာနည် (ajanany, “martyr”) + နေ့ (ne., “day”)


ဘက္ကဒီးအစ်

/bɛʔkədíʔɪʔ/


အစ်

From Hindi ईद (īd), from Arabic عِيد (ʕīd).


တပေါင်းလပြည့်နေ့

head

တပေါင်းလပြည့်နေ့ • (ta.paung:la.prany.ne.)

တပေါင်း (ta.paung:) + လပြည့်နေ့ (la.prany.ne.)


ကရင်နှစ်သစ်ကူး

/kəjɪ̀ɴ n̥ɪʔθɪʔkú/

ကရင် (ka.rang) + နှစ်သစ်ကူး (hnacsacku:)


လပြည့်

လ (la., “moon”) + ပြည့် (prany., “complete”)


လကွယ်

လ (la., “moon”) + ကွယ် (kwai, “blocked”)


လခြမ်း

လ (la., “moon”) + ခြမ်း (hkram:, “halve”)


လပြည့်ဝန်း

လပြည့် (la.prany., “full moon”) + ဝန်း (wan:) + [Term?] (“round, circular”)