မြင်း

From Proto-Sino-Tibetan *k-m-raŋ ~ s-raŋ.

(chess) knight (both in Western chess and in Burmese chess, also known as sittuyin)


ဥ

From Proto-Sino-Tibetan *ʔu (“egg; bird”), which is related to *wa ~ wu. Cognate with Old Chinese 嫗 (OC *qos, “to incubate, nurture; old woman”) (STEDT).


ပျား

From Proto-Sino-Tibetan *b(j/r)a. Cognate with Yao'an Lolopo bbiur (“bee”), Tibetan བྱ (bya, “bird”), Ersu bzɿ³³ ("honeybee"), Japhug pɣa (“bird”), Idu pɹɑ⁵⁵ ɑ⁵⁵ ("bird").


ငှက်

From Proto-Sino-Tibetan *s-ŋak (“bird”).


ခွေး

Inherited from Old Burmese ခုယ်း (khuy), from Proto-Sino-Tibetan *d-kʷəj-n. Compare Tibetan ཁྱི (khyi, “dog”).


ငါး

From Proto-Lolo-Burmese *ŋa², from Proto-Sino-Tibetan *s-ŋja. Cognate with Newar ङ (ṅa), Tibetan ཉ (nya), and Eastern Min 魚／鱼 (ngṳ̀).


နွား

my-noun

နွား • (nwa:) (classifier ကောင် or ရှဉ်း)

nwa: (romanization)
ကောင် (classifier)
ရှဉ်း (classifier)

Inherited from Old Burmese နေား (no:), ultimately from Proto-Sino-Tibetan *ŋwa (“cattle”).


ကြက်ဆင်

ကြက်ဆင် • (krakhcang) (classifier ကောင်)

krakhcang (romanization)
ကောင် (classifier)

/t͡ɕɛʔsʰɪ̀ɴ/

ကြက် (krak, “fowl”) + ဆင် (hcang, “elephant”)


သန်း

From Proto-Tibeto-Burman *s(y)ar (“louse”). Cognate with Akha [script needed] (shɛ́-mɔ̀, “idem”) (STEDT).

tree from the bark of which a dye is obtained; Terminalia oliveri


သန်း

particle suffixed to a verb to convey a sense of going or lying across (equivalent in usage to adverbs, 'across', 'athwart')


တိရစ္ဆာန်

my-noun

တိရစ္ဆာန် • (ti.rachcan) (classifier ကောင်)

ti.rachcan (romanization)
ကောင် (classifier)

/təɹeɪʔsʰàɴ/

Borrowed from Pali tiracchāna, from Sanskrit तिरश्चीन (tiraścīna, “horizontal”) in reference to animals’ walking on all fours rather than upright.


မြွေ

Inherited from Old Burmese မြုယ် (mruy), from Proto-Sino-Tibetan *s-b/m-ruːl (“snake”). Cognate with Tibetan སྦྲུལ (sbrul) and Mandarin 虺 (huǐ).


ငန်း

From Proto-Sino-Tibetan *ŋa-n (“goose”) (compare Cantonese 雁 (ngaan6, “wild goose”) and Tibetan ངང་པ (ngang pa, “goose, wild goose, duck, swan”)).


ငန်း

Possibly cognate with Thai งาน (ngaan) and Shan ငၢၼ်း (ngáan).


ငန်း

general name given to certain species of poisonous snakes


ငန်း

delirium accompanying certain kinds of fever


ဘဲ

great grandfather's great grandfather, six generations removed from oneself


အတောင်

feather (branching, hair-like structure that grows on the wings of birds)


ချို

(colloquial) to not do anything to the fullest extent; to not go full out


အမွေး

အ- (a.-) + မွေး (mwe:), the latter from Proto-Sino-Tibetan *s/r-m(u/i/ja)l. Cognate with Lolopo me (“body hair”), Drung meul (“body hair”), Jingpho mun (“feather”).

hair (the collection or mass of filaments growing from the skin of humans and animals)


ဝက်ဝံ

wak-wam (romanization)
ကောင် (classifier)


ဝံ

From Proto-Sino-Tibetan *d-wam (“bear”). Cognate with Cantonese 熊 (hung4) and Tibetan དོམ (dom).


ဖြူ

From Proto-Lolo-Burmese *ʔ-blu¹ (“porcupine”), from Proto-Tibeto-Burman *s-blu (“porcupine, hedgehog”). Cognate with the second syllable of Manipuri ꯁꯕꯨ (saboo, “porcupine”) (STEDT).

inh

Indian crested porcupine, Indian porcupine (Hystrix indica, syn. H. leucura)


သစ်

From Proto-Sino-Tibetan *g-zik (“leopard”). Cognate with Zhaba ʑe⁵⁵ mei⁵⁵ (“leopard/panther”)


ကြောင်

From Proto-Lolo-Burmese *k-roŋ¹ (“cat, wildcat”), from Proto-Sino-Tibetan *m/s-rwaŋ (“cat, wildcat; tiger”).


ပိုး

Pwo (one of the Kayin dialects and the people who speak it as their mother tongue)


မျောက်

my-noun

မျောက် • (myauk)

From Proto-Sino-Tibetan *m(j/r)uk (“monkey”).


ဒေါင်း

daung: (romanization)
ကောင် (classifier)


ကြံ့

kram. (romanization)
ချောင်း (classifier)

Compare Thai จั่น (jàn, “a kind of trap”).

(archaic) any of the four rafters forming a pavilion-roof


ကျား

Likely a semantic extension of the "variegated" sense of Etymology 2, considering the checkered pattern of the draughts game board (though MED separates the "draughts" and "variegated" senses); for a semantic parallel, note the extension of English checker from the board game to its characteristic alternating square pattern.


ဆင်

Related to Etymology 2, according to MED.


လင်းဆွဲ

လင်းဆွဲ • (lang:hcwai:) (classifier ကောင်)

hcwai: (romanization)
ကောင် (classifier)

megabat, fruit bat, flying fox (member of the Pteropodidae family)


ဖားပြုပ်

ဖားပြုပ် • (hpa:prup) (classifier ကောင်)

ဖား (hpa:, “frog”) + ပြုပ် (prup, “cluster of lumps”)

compound

Asian common toad (Duttaphrynus melanostictus)


ကုလားအုတ်

my-noun

ကုလားအုတ် • (ku.la:ut)

desc

→ Shan: ၵလႃးဢူၵ်ႉ (kǎ láa ʼṵ̂uk)

→ Shan: ၵလႃးဢူၵ်ႉ (kǎ láa ʼṵ̂uk)

Compound of ကုလား (ku.la:, “Indian”) + အုတ် (ut), the latter borrowed from Pali oṭṭha (“camel”), from Sanskrit उष्ट्र (uṣṭra).


စာ

Inherited from Proto-Tibeto-Burman *m-tsa (“sparrow”). Compare Old Chinese 雀 (OC *ʔsewɢ, “sparrow”) and 鵲 (OC *sʰaɡ, “magpie”) (STEDT).
The "shrill" sense is likely a semantic extension of the "sparrow" sense, via "to chirp like a sparrow" > "to be shrill" (supported by MED), though this is disputed (based on STEDT not linking the entry "ca 'shrill ( obs. )'" to the root page).


ကြွက်

From Proto-Lolo-Burmese *k-r-wakᴴ, from Proto-Sino-Tibetan *rwak (“rat”). Cognate with Chepang रोक्युः (rok.yuʔ) and Nuosu ꉌ (hxie).


ကြက်သား

ကြက် (krak, “chicken”) + သား (sa:, “meat”)


သိုက်

my-noun

သိုက် • (suik)


လောက်

လောက် • (lauk)

Borrowed from Mon လံက် (lok), from Proto-Mon-Khmer *lɔk.

maggot (dipterous insect’s larva that eats decomposing flesh)


ငယ်

Inherited from Old Burmese ငဲ, from Proto-Sino-Tibetan *m/s-ŋa-j (“small; inferior; offspring”). Compare Chinese 兒 (OC *ŋeː, *ŋje).
MED appears to consider the "mouse deer" sense etymologically equivalent to the "small" sense, due to the chevrotain's small size.


ကြိုးကြာ

my-noun

ကြိုးကြာ • (krui:kra) (classifier ကောင်)


ပင့်ကူ

pang.ku (romanization)
ကောင် (classifier)


ယုန်

yun (romanization)
ကောင် (classifier)
တုတ် (classifier)

From Proto-Sino-Tibetan *b-jəw-n ~ bwəj; cognate with Tibetan ཡོས (yos).


ဆိတ်

to pinch (squeeze a small amount of skin)


ကျွဲ

kywai: (romanization)
ကောင် (classifier)

Inherited from Old Burmese က္လွယ် (klway), Proto-Tibeto-Burman *lwaːy (“buffalo”). Compare Lao ຄວາຍ (khuāi), Thai ควาย (kwaai), Zhuang vaiz.


ခြင်္သေ့မ

/t͡ɕʰɪ̀ɴðḛma̰/

ခြင်္သေ့ (hkrangse., “lion”) + -မ (-ma.)


ကြောင်ကလေး

/t͡ɕàʊɴɡəlé/


မြင်းမကလေး

/mjɪ́ɴma̰ɡəlé/


ခြင်္သေ့

→ English: chinthe

Inherited from Old Burmese ခြင်သိယ် (khrangsiy).
Compare Shan သၢင်ႇသီႈ (sàang sīi).


သစ်ကုလားအုတ်

my-noun

သစ်ကုလားအုတ်

သစ်ကုလားအုတ် • (sacku.la:ut)

/θɪʔkələʔoʊʔ/

သစ် (sac, “leopard”) + ကုလားအုတ် (ku.la:ut, “camel”).


ရေမြင်း

my-noun

ရေမြင်း • (re-mrang:) (classifier ကောင်)

re-mrang: (romanization)
ကောင် (classifier)

From ရေ (re, “water”) + မြင်း (mrang:, “horse”). Probably a calque from Chinese 河馬／河马 (hémǎ). Compare Shan မႃႉၼမ်ႉ (mâ̰a nâ̰m).

zh-l

河馬／河马 (hémǎ)

cog

Shan မႃႉၼမ်ႉ (mâ̰a nâ̰m)


ယင်ကောင်

my-noun

ယင်ကောင် • (yangkaung) (classifier ကောင်)

yangkaung (romanization)
ကောင် (classifier)


ကဏန်း

ka.nan: (romanization)
ကောင် (classifier)


ကျားသစ်

ကျား (kya:, “tiger”) + သစ် (sac, “leopard”)


မိကျောင်း

my-noun

မိကျောင်း • (mi.kyaung:) (classifier ကောင်)

mi.kyaung: (romanization)
ကောင် (classifier)

From Sanskrit मकर (makara) according to Myanmar-English Dictionary (1993). Compare Mon ကျာံ.

my:မိကျောင်း
my:မိကျောင်း (တူရိယာ)

မိကျောင်းပန်း

Aganope heptaphylla (syn. Derris sinuata Benth. ex Thwaites)

mi gyaung, a crocodile-shaped musical instrument with three strings

Brachypterum scandens (syn. Derris scandens (Roxb.) Benth.)


လိပ်

my-verb

လိပ် • (lip)

och-l

衽 (OC *njɯms, “overlapping part of Chinese gown; skirts, flaps”)


လင်းပိုင်

→ Shan: လမ်းၽႅင်ႇ (lám phèng)


ဝေလငါး

wela.nga: (romanization)
ကောင် (classifier)

Borrowing from English whale + ငါး (nga:, “fish”).


ဆိတ်ကုလား

ဆိတ် (hcit, “goat”) + ကုလား (ku.la:, “Indian, foreign”)


ငါးဖန်ခွက်

/ŋəpʰàɴɡwɛʔ/


ပုစွန်

general term for prawn, shrimp, crab, lobster, scampi, other crustaceans, etc.


သားပိုက်ကောင်

my-noun

သားပိုက်ကောင် • (sa:puikkaung)

/θábaɪʔkàʊɴ/

From သား (sa:, “child; young of animals”) + ပိုက် (puik, “to carry”) + ကောင် (kaung, “body”).

com

my:သားပိုက်ကောင်


လိပ်ပြာ

my-noun

လိပ်ပြာ • (lippra)

First element from Proto-Sino-Tibetan *ljap (“butterfly”), whence also Tibetan ཕྱེ་མ་ལེབ (phye ma leb) and Chinese 蝶 (OC *l'eːb).
Second element cognate with Tibetan བླ (bla) and Chinese 魄 (OC *pʰraːɡ).
For the association of "butterfly" with "spirit", compare Thai ผีเสื้อ (pǐi-sʉ̂ʉa, “butterfly”, literally “tutelary soul”).

cog

incorporeal or animate part of a human being; consciousness; spirit


ခရုပက်ကျိ

/kʰəjṵpɛʔt͡ɕḭ/


သမင်

→ English: thamin

Compare Thai สมัน (sà-mǎn, “Rucervus schomburgki”), Khmer ស្មាន់ (sman).


နွားမ

နွား (nwa:, “cow”) + -မ (-ma., “female”)


ကင်းမွန်

my-noun

ကင်းမွန် • (kang:mwan) (classifier ကောင်)

cuttlefish, a sea creature with eight short arms and two long arms with suction cups, and a sponge called an exoskeleton.


ဝံပုလွေ

ဝံ (wam, “bear”) + ပုလွေ (pu.lwe, “flute”)


ရေလက်ဝါး

ရေ (re, “water”) + လက်ဝါး (lak-wa:, “handpalm”)


နွားထီး

နွား (nwa:, “cow”) + -ထီး (-hti:, “male”)


မြေခွေး

မြေ (mre, “soil, earth”) + ခွေး (hkwe:, “dog”)


နကျယ်ကောင်

/nəd͡ʑɛ̀ɡàʊɴ/

/nəd͡ʑìɡàʊɴ/


ခြင်

From Proto-Sino-Tibetan *kraŋ (“mosquito”).


ချေ

From Proto-Tibeto-Burman *d-kəy (“barking deer, deer”). Cognate with Yao'an Lolopo ci (“deer”), Naxi qiq (“muntjac”), S'gaw Karen တခံ (takhee, “deer”), Jingpho chäkhji (“barking deer”).


ကင်းမြီးကောက်

my-noun

ကင်းမြီးကောက်

ကင်းမြီးကောက် • (kang:mri:kauk) (classifier ကောင်)

mri:kauk (romanization)
ကောင် (classifier)

/kɪ́ɴmjíɡaʊʔ/


မြင်းကျား

မြင်း (mrang:, “horse”) + ကျား (kya:, “tiger”)


မြွေပါ

From မြွေ (mrwe, “snake”) + ပါ (pa, “to hold”).


ဟိုင်းအီနာ

my-noun

ဟိုင်းအီနာ • (huing:ina) (classifier ကောင်)

From English hyena, from Latin hyaena, from Ancient Greek ὕαινα (húaina).


ပုတ်သင်ညို

ပုတ်သင်ညို • (putsangnyui) (classifier ကောင်)

putsangnyui (romanization)
ကောင် (classifier)

/poʊʔθɪ̀ɴɲò/


လှေး

Cognate with Lizu ɬe³³ and S'gaw Karen ကျံ (klee).


လိပ်ကျောက်

လိပ်ကျောက် • (lipkyauk) (classifier ကောင်)

lipkyauk (romanization)
ကောင် (classifier)

/leɪʔt͡ɕaʊʔ/


ပွေး

From Proto-Sino-Tibetan *b-jəw-n ~ bwəj (“rabbit, rat”). Compare Tibetan བྱི་བ (byi ba, “mouse”).


ရေနဂါး

rena.ga: (romanization)
ကောင် (classifier)

ရေ (re, “water”) + နဂါး (na.ga:, “dragon”)


အိမ်မြှောင်

my-noun

အိမ်မြှောင် • (imhmraung) (classifier ကောင်)

imhmraung (romanization)
ကောင် (classifier)

desc

→ Shan: ဢိင်ႇမျွင်ႇ (ʼìng mjàung)

→ Shan: ဢိင်ႇမျွင်ႇ (ʼìng mjàung)

/ʔèɪɴm̥jàʊɴ/

အိမ် (im, “house”) + အမြှောင် (a.hmraung, “parasite”)

af

(minute or hour) hand (of a clock or watch)


ရှဉ့်

From Proto-Tibeto-Burman *s-(l/r)e(y/ŋ) (“squirrel, weasel”).


ကြက်ဖ

ကြက် (krak, “chicken”) + -ဖ (-hpa., “male”)


ငါးမန်း

→ Shan: ပႃငမၢၼ်း (pǎa ngǎ máan)

→ Jingpho: ngăman


စာမရီ

From Pali camarī, from Sanskrit चमरी (camarī).


တွားသွားကောင်

my-noun

တွားသွားကောင် • (twa:swa:kaung) (classifier ကောင်)

swa:kaung (romanization)
ကောင် (classifier)

/twá θwá ɡàʊɴ/

တွား (twa:) + သွား (swa:) + ကောင် (kaung).


နို့တိုက်သတ္တဝါ

နို့ (nui.) + တိုက် (tuik) + သတ္တဝါ (satta.wa).


ပုစဉ်းရင်ကွဲ

/bəzɪ́ɴ jɪ̀ɴɡwɛ́/

ပုစဉ်း (pu.cany:) + ရင် (rang) + ကွဲ (kwai:).


ဟင်္သာ

hangsa (romanization)
ကောင် (classifier)

→ Shan: ႁင်းသႃႇ (háng sàa)

Borrowed from Pali haṃsa, from Sanskrit हंस (haṃsa).


ကြက်တူရွေး

ကြက်တူရွေး • (krakturwe:) (classifier ကောင်)

krakturwe: (romanization)
ကောင် (classifier)

/t͡ɕɛʔtùjwé/


ငါးပုဏ္ဏား

ငါးပုဏ္ဏား • (nga:punna:) (classifier ကောင်)

punna: (romanization)
ကောင် (classifier)

ငါး (nga:, “fish”) + ပုဏ္ဏား (punna:, “brahmin”)

af

mango fish, paradise threadfin (Polynemus paradiseus)

my:ငါးပုဏ္ဏား


ငါးရံ့

Channa striata
Channa striata#Translingual

common snakehead fish, striped snakehead, chevron snakehead, banded snakehead (Channa striata, syn. Ophiocephalus striatus)


ကုန်းနှီး

my-noun

ကုန်းနှီး • (kun:hni:)


လင်ကောင်ပိုး

/lɪ̀ɴɡàʊɴbó/

my:လင်ကောင်ပိုး


ကင်းခြေများ

/kɪ́ɴt͡ɕìmjá/

ကင်း (kang:) + ခြေ (hkre) + များ (mya:).


ငါးခူ

ငါး (nga:, “fish”) + ခူ (hku); compare the second element with Proto-Karen *kuᴬ/ᴮ (whence the ကိၣ် (koh̀) in S'gaw Karen ညၣ်ကိၣ် (nyà koh̀, “catfish”)).


ဂွေး

Spondias pinnata
Spondias pinnata#Translingual

hog plum (Spondias pinnata, syn. S. mangifera)


ငါးမြစ်ချင်း

my-noun

ငါးမြစ်ချင်း

/ŋəmjɪʔt͡ɕʰɪ́ɴ/

my:ငါးမြစ်ချင်း


ငါးသလောက်

Borrowed from Mon ကသလံက် (ka salåk, “hilsa”), with the first element က (ka, “fish”) replaced with Burmese native ငါး (nga:).

hilsa, ilish (Tenualosa ilisha, syn. Clupea palasah, Hilsa ilisha)


ငါးဖျင်းသလက်

ငါးဖျင်းသလက်

/ŋəpʰjɪ́ɴθəlɛʔ/

banded gourami (Trichogaster fasciata, syn. T. fasciatus, Colisa fasciata)

my:ငါးဖျင်းသလက်


သစ်ကျုတ်

သစ်ကျုတ် • (sackyut)


ခို

Possibly onomatopoeic. Compare Thai เขา (kǎo), Chinese 鳩 (OC *[k](r)u) (B-S), Vietnamese cu, English coo.


ယင်

From Proto-Sino-Tibetan *s-b-(r/j)aŋ (“fly, bee”). Compare Tibetan སྦྲང་བུ (sbrang bu, “bee”) and Old Chinese 蠅 (OC *b·lɯŋ).


ကျားလက်သည်း

/t͡ɕálɛʔθɛ́/

ကျား (kya:, “tiger”) + လက်သည်း (laksany:, “claw”)

com

Tridacna gigas
Tridacna gigas#Translingual


ငါးကြင်း

Cirrhinus mrigala (a species of carp native to India and Myanmar)


ငှက်ကုလားအုတ်

/ŋ̊ɛʔkəláʔoʊʔ/

ငှက် (hngak, “bird”) + ကုလားအုတ် (ku.la:ut, “camel”).


ပရိုင်းမိတ်

/pəɹáɪɴmeɪʔ/

my:ပရိုင်းမိတ်


ကြက်တော

ကြက် (krak, “chicken, fowl”) + တော (tau:, “forest, jungle”)

af

Alexandrine parakeet
Alexandrine parakeet

Psittacula eupatria
Psittacula eupatria#Translingual

Alexandrine parakeet (Psittacula eupatria)


သိဟ်

my-noun

သိဟ် • (sih)


မိညော်

ကြောင် ကြောင်#Burmese

(regional, Danu) Synonym of ကြောင် (kraung, “cat”)


သာရကာ

Learned borrowing from Pali sālikā. Doublet of သာလိကာ (sali.ka)


သာလိကာ

Learned borrowing from Pali sālikā. Doublet of သာရကာ (sara.ka).


ဝံပုလွေငယ်

/wʊ̀ɴpəlwèŋɛ̀/

ဝံပုလွေ (wampu.lwe, “wolf”) + ငယ် (ngai, “young, small”)


တောင်ခြင်္သေ့

/tàʊɴt͡ɕʰɪ̀ɴθḛ/

တောင် (taung, “mountain”) + ခြင်္သေ့ (hkrangse., “lion”). Calque of English mountain lion.


ချေနက်

Gongshan muntjac (Muntiacus gongshanensis)


အာပဲ့ခြောက်

/ʔàbɛ̰t͡ɕʰaʊʔ/

/ʔàbjɛ́t͡ɕʰaʊʔ/


အိမ်စာ

my-noun

အိမ်စာ • (imca)

အိမ် (im, “house”) + စာ (ca, “sparrow”).

Passer domesticus
Passer domesticus#Translingual


ကြယ်ငါး

ကြယ် (krai, “star”) + ငါး (nga:, “fish”)


လင်းမြွေ

လင်း (lang:, “light”) + မြွေ (mrwe, “snake”)


ပဲတောင့်ပြုတ်

ပဲ (pai:, “bean”) + တောင့် (taung., “corner”) + ပြုတ် (prut, “boil”)


သိုးကလေး

သိုး (sui:, “sheep”) + ကလေး (ka.le:, “offspring”)