тәмәке тартыу

head

тәмәке тартыу • (təməke tartıw) (intransitive)

Compare to
Tatar тәмәке тарту (tämäke tartu),
Kazakh темекі тарту (temekı tartu),
Kyrgyz тамеки тартуу (tameki tartuu),
Tuvan таакпы тыртар (taakpı tırtar, “to smoke”).

cog

тәмәке тарту

темекі тарту

тамеки тартуу

таакпы тыртар

to smoke, smoke cigarette/tobacco (inhale and exhale tobacco smoke)


тәмәке тартыу

head

тәмәке тартыу • (təməke tartıw)

ba-noun

тәмәке тартыу • (təməke tartıw)

təməke tartıw (romanization)
тәмәке тартыу (absolute singular)
тәмәке тартыуҙар (absolute plural)
тәмәке тартыуҙың (definite genitive singular)
тәмәке тартыуҙарҙың (definite genitive plural)
тәмәке тартыуға (dative singular)
тәмәке тартыуҙарға (dative plural)
тәмәке тартыуҙы (accusative definite singular)
тәмәке тартыуҙарҙы (accusative definite plural)
тәмәке тартыуҙа (locative singular)
тәмәке тартыуҙарҙа (locative plural)
тәмәке тартыуҙан (ablative singular)
тәмәке тартыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәмәке тартыу

тәмәке тартыуҙың

тәмәке тартыуға

тәмәке тартыуҙы

тәмәке тартыуҙа

тәмәке тартыуҙан

тәмәке тартыуҙар

тәмәке тартыуҙарҙың

тәмәке тартыуҙарға

тәмәке тартыуҙарҙы

тәмәке тартыуҙарҙа

тәмәке тартыуҙарҙан

cog

тәмәке тарту

темекі тарту

тамеки тартуу

таакпы тыртар

Тәмәке тартыуҙан баш тартығыҙ.

Тәмәке тартыу шулай уҡ тирә-яҡтағы кешеләр өсөн дә хәүефле.

Smoking is also dangerous to the people around (the smoker).

Təməke tartıw şulay uq tirə-yaqtağı keşelər ösön də xəwefle.


ышҡыу

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.


андыҙ

head

андыҙ • (andıź)

ba-noun

андыҙ • (andıź)

andıź (romanization)
андыҙ (absolute singular-only)
андыҙҙың (definite genitive singular-only)
андыҙға (dative singular-only)
андыҙҙы (accusative definite singular-only)
андыҙҙа (locative singular-only)
андыҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *aŋduŕ (“elecampane; juniper”).
Cognate with Kazakh андыз (andyz, “Inula spp.”), Turkish andız (“Juniperus drupaceae”).

inh

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.

Inula helenium
Inula helenium#Translingual


донъя хәлен белеп булмай

head

донъя хәлен белеп булмай

донъя хәлен белеп булмай • (donya xəlen belep bulmay)

[dʊ̞nˈjɑ.χæˌlɪ̞n.bɪ̞ˌlɪ̞ˈb̬ːoɫ.mɑj]

Literally ‘one cannot know (in advance) what may happen in the world’.

(idiomatic) you cannot know what may happen in the future; things don't always work out as they were planned

en-донъя_хәлен_белеп_булмай-ba-intj-ZpN~WTsn


юйыу

From Proto-Turkic *yod- (“to erase, wipe out; destroy”).


баҙыян

head

баҙыян • (baźıyan)

ba-noun

баҙыян • (baźıyan)

baźıyan (romanization)
баҙыян (absolute singular-only)
баҙыяндың (definite genitive singular-only)
баҙыянға (dative singular-only)
баҙыянды (accusative definite singular-only)
баҙыянда (locative singular-only)
баҙыяндан (ablative singular-only)

[bɑ.ðɯ̞ˈjɑn]

From Persian بادیان (bâdiyân, “Illicium verum”).
Cognate with Kazakh бәден (bäden, “anise”), Azerbaijani badyan (“Japanese star anise”).

cog

Illicium verum
Illicium verum#Translingual

Illicium anisatum
Illicium anisatum#Translingual


йышыу

From Proto-Turkic *yïĺ- (“to rub, polish”).
Cognate with
Kyrgyz жышуу (jışuu, “to rub”), Southern Altai јыш- (ǰïš-, “to rub”), Khakas чыс- (çıs-, “to rub”).

(carpentry) to plane, smooth (wood) with a plane.


йышҡы

head

йышҡы • (yışqı)

ba-noun

йышҡы • (yışqı)

yışqı (romanization)
йышҡы (absolute singular)
йышҡылар (absolute plural)
йышҡының (definite genitive singular)
йышҡыларҙың (definite genitive plural)
йышҡыҡа (dative singular)
йышҡыларға (dative plural)
йышҡыны (accusative definite singular)
йышҡыларҙы (accusative definite plural)
йышҡыла (locative singular)
йышҡыларҙа (locative plural)
йышҡынан (ablative singular)
йышҡыларҙан (ablative plural)

йыш- (yış-, “to plane”) + -ҡы (-qı, “tool affix”).


төҙөүсе

head

төҙөүсе • (töźöwse)

ba-noun

төҙөүсе • (töźöwse)

töźöwse (romanization)
төҙөүсе (absolute singular)
төҙөүселәр (absolute plural)
төҙөүсенең (definite genitive singular)
төҙөүселәрҙең (definite genitive plural)
төҙөүсегә (dative singular)
төҙөүселәргә (dative plural)
төҙөүсене (accusative definite singular)
төҙөүселәрҙе (accusative definite plural)
төҙөүселә (locative singular)
төҙөүселәрҙә (locative plural)
төҙөүсенән (ablative singular)
төҙөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төҙөүселәрҙең

төҙөүселәргә

төҙөүселәрҙе

төҙөүселәрҙә

төҙөүселәрҙән

[tʏ̞.ðʏ̞wˈsɪ̞ᵝ]

Synchronously, төҙөү (töźöw, “to build”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.

builder, constructor
construction worker

compilor; author of a collection of texts, digest, anthology etc.


бүлеү

(biology) eliminate substances from organism

a speech, conversation, presenation etc. interrupt, break short, cut off


яңаҡ

head

яңаҡ • (yañaq)

ba-noun

яңаҡ • (yañaq)

yañaq (romanization)
яңаҡ (absolute singular)
яңаҡтар (absolute plural)
яңаҡтың (definite genitive singular)
яңаҡтарҙың (definite genitive plural)
яңаҡҡа (dative singular)
яңаҡтарға (dative plural)
яңаҡты (accusative definite singular)
яңаҡтарҙы (accusative definite plural)
яңаҡта (locative singular)
яңаҡтарҙа (locative plural)
яңаҡтан (ablative singular)
яңаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yạyŋak (“cheek; jaw”).
Cognate with
Dolgan һыңаак (“cheek”), Yakut сыҥаах (sıñaaq, “jaw, cheek”).


арауыҡ

head

арауыҡ • (arawıq)

ba-noun

арауыҡ • (arawıq)

arawıq (romanization)
арауыҡ (absolute singular)
арауыҡтар (absolute plural)
арауыҡтың (definite genitive singular)
арауыҡтарҙың (definite genitive plural)
арауыҡҡа (dative singular)
арауыҡтарға (dative plural)
арауыҡты (accusative definite singular)
арауыҡтарҙы (accusative definite plural)
арауыҡта (locative singular)
арауыҡтарҙа (locative plural)
арауыҡтан (ablative singular)
арауыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арауыҡтарҙың

арауыҡтарҙан

Derived from ара (ara, “interval, distance”).

space (physical extent in 2, 3 or more dimensions)


Яңы йыл менән

head

Яңы йыл менән!

Яңы йыл менән! • (Yañı yıl menən!)

Яңы йыл менән ! (canonical)
Yañı yıl menən! (romanization)

[jɑ.ˌɴɯ̞.ˈjɯ̞ɫ.mɪ̞ˈnæn]


һейеү

Бәләкәй малай ҡурҡынысынан ыштанына һейгән.

The small boy peed in his pants with fear.

Bələkəy malay qurqınısınan ıştanına heygən.


йәбешеү

йәбешеү • (yəbeşew) (intransitive, takes object in dative case)

From Proto-Turkic *yạpïĺč- (“to glue, stick to”).
Cognate with Kazakh жабысу (jabysu), Kyrgyz жабышуу (jabışuu), Kumyk ябушмакъ (yabuşmaq), Uzbek yopishmoq, Turkish yapışmak, etc.

der

Балсыҡ көрәккә йәбешә.

to become or remain glued; to stick, adhere, cling, cleave


төшөрөү

to make or allow sth. to descend; to lower sth, drop, let down


сысыу

From Proto-Turkic *sïč- (“to defecate”).
Note the peculiar development of the initial consonant. It is paralleled in Kumyk чычмакъ (çıçmaq, “to defecate”), Kyrgyz чыч- (cıc-, “to defecate”), Southern Altai чыч- (čïč-, “to defecate”), Turkish sıçmak (“to defecate”).


сәсеү

From Proto-Turkic *sạč- (“to sow; scatter”).

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

Qıyarźı aprel aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

"Ни сәсһәң - шуны урырһың", тигән тапҡыр әйтем бар.

There is a shrewd adage which says "What you sow is what you will reap".

"Ni səshəñ - şunı urırhıñ", tigən tapqır əytem bar.

(knowledge) to spread, disseminate, diffuse


талау

From Proto-Turkic *tāla- (“to rob, plunder; harm”).


талау

to attack ferociously with the teeth (and/or claws), to savage (of dogs and wild predatory animals)

to attack in large numbers (of stinging insects)


эйә

eyə (romanization)
эйә (absolute singular)
эйәләр (absolute plural)
эйәнең (definite genitive singular)
эйәләрҙең (definite genitive plural)
эйәгә (dative singular)
эйәләргә (dative plural)
эйәне (accusative definite singular)
эйәләрҙе (accusative definite plural)
эйәлә (locative singular)
эйәләрҙә (locative plural)
эйәнән (ablative singular)
эйәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *Edi (“owner, host”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (igä, “owner”); Tatar ия (iyä), Kazakh ие (ie), Kyrgyz ээ (ee), Southern Altai ээ (ee), Tuvan ээ (ee), Uzbek ega, Uyghur ئىگە (ige), Azerbaijani yiyə, Turkish iye (“owner, possessor”).

cog

Өй эйәһе.

Һыу эйәһе.

(mythology) spirit/sprite living in and controlling a certain location


эйә

head

эйә • (eyə) (takes dative case, takes the final position in the sentence)

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell and great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.

Сит кешенең ҡолағына ят булып ишетелгән атамалар шул төбәктә тыуып үҫкәндәр өсөн ҙур мәғәнәгә эйә.

The place names that sound strange to a foreigner's ears, have a deep meaning for those who were born and grew up in that region.

Sit keşeneñ qolağına yat bulıp işetelgən atamalar şul töbəktə tıwıp üśkəndər ösön źur məğənəgə eyə.


алһыу

алһыу • (alhıw)

Derived from Proto-Turkic *āl (“bright red”).


терәү

From Proto-Turkic *tīre- (“to support”).

to put a linear object in a leaning position against another object, especially to support the latter; to prop sth. against sth.


терәк

терәк • (terək)

ba-noun

терәк • (terək)

terək (romanization)
терәк (absolute singular)
терәктәр (absolute plural)
терәктең (definite genitive singular)
терәктәрҙең (definite genitive plural)
терәккә (dative singular)
терәктәргә (dative plural)
терәкте (accusative definite singular)
терәктәрҙе (accusative definite plural)
терәктә (locative singular)
терәктәрҙә (locative plural)
терәктән (ablative singular)
терәктәрҙән (ablative plural)

Беҙ бер-беребеҙгә терәк булырға тырыштыҡ.
Beź ber-berebeźgə terək bulırğa tırıştıq.
We tried to have each other's back.

literally, “We tried to be support to each other.”

(figurative) support; stronghold, bulwark


тулыу

to fill a container, place etc., occupy fully


һөҙөү

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

to gore, butt; to pierce or strike with horns (of horned animals)


һөҙөү

From Proto-Turkic *süŕ- (“to strain, filter”).
Compare Turkish süzmek.

inh

to strain, filter, to separate solid from liquid by passing through a strainer or colander


өлкән

head

өлкән • (ölkən)

ba-adj

өлкән • (ölkən)

Cognate with Kazakh үлкен (ülken, “large, big”), Kumyk үьйкен, Kyrgyz үлкөн (ülkön), Uzbek ulkan (“large, big”).

cog

Kumyk үьйкен


ейән

head

ейән • (yeyən)

ba-noun

ейән • (yeyən)

yeyən (romanization)
ейән (absolute singular)
ейәндәр (absolute plural)
ейәндең (definite genitive singular)
ейәндәрҙең (definite genitive plural)
ейәнгә (dative singular)
ейәндәргә (dative plural)
ейәнде (accusative definite singular)
ейәндәрҙе (accusative definite plural)
ейәндә (locative singular)
ейәндәрҙә (locative plural)
ейәндән (ablative singular)
ейәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegin (“nephew”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (yegin, “nephew”), Old Uyghur [script needed] (yegän, “nephew”); Kazakh жиен (jien, “nephew, niece”), Kyrgyz жээн (jeen, “sororal nephew; daughter's son”), Southern Altai јеен (ǰeen), Uzbek jiyan (“nephew”), Turkish yeğen (“nephew, niece”), Northern Altai чеен (čeen), Yakut сиэн (sien, “grandson”), etc.


ейәнсәр

head

ейәнсәр • (yeyənsər)

ba-noun

ейәнсәр • (yeyənsər)

yeyənsər (romanization)
ейәнсәр (absolute singular)
ейәнсәрҙәр (absolute plural)
ейәнсәрҙең (definite genitive singular)
ейәнсәрҙәрҙең (definite genitive plural)
ейәнсәргә (dative singular)
ейәнсәрҙәргә (dative plural)
ейәнсәрҙе (accusative definite singular)
ейәнсәрҙәрҙе (accusative definite plural)
ейәнсәрҙә (locative singular)
ейәнсәрҙәрҙә (locative plural)
ейәнсәрҙән (ablative singular)
ейәнсәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ейәнсәрҙәрҙең

ейәнсәрҙәргә

ейәнсәрҙәрҙе

ейәнсәрҙәрҙә

ейәнсәрҙәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *ǰigenčer (“female line descendant”) — compare Mongolian зээнцэр (zeencer), Buryat зээнсэр (zeenser), Kalmyk зээнчр (zeençr).
Cognate with Kyrgyz жээнчер (jeencer, “grandnephew, grandniece”),Yakut сиэнчэр (siencer, “female line descendants”).


айырыу

From Proto-Common Turkic *adïr- (“to separate”), from Proto-Turkic *adï-.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (adïr-, “to separate”);
Kyrgyz айыруу (ayıruu),
Uzbek ayirmoq,
Turkish ayırmak,
Khakas азырарға (azırarğa),
Yakut атыр (atır),
Chuvash уйăр (ujăr),
etc.

cog

to distinguish, tell apart, tell the difference; differentiate, discriminate


тартыу

From Proto-Turkic *tart- (“to pull”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (tart-, “to pull, weigh”);
Kazakh тарту (tartu, “to pull”),
Kyrgyz тартуу (tartuu, “to pull, draw”),
Uyghur تارتماق (tartmaq, “to pull, weigh”), Uzbek tortmoq (“to pull, weigh”),
Azerbaijani dartmaq (“to tow, tug, pull”), Turkish tartmaq (“to weigh”), Turkmen tartmak (“to pull, stretch”),
Khakas тартарға (tartarğa, “to pull, carry”),
Yakut тарт (tart, “to pull”),
Chuvash туртма (turtma, “to pull, drag, carry, weigh”).

Йәштәрҙе ҡала тарта.

тәмәке тартыу
тәмәке тартыу#Bashkir

Clipping of тәмәке тартыу (təməke tartıw): to smoke

(weight) to weigh, have a specific weight


ҡаплау

Cognate with Tatar капларга (qaplarga, “to cover”), Kazakh қаптау (qaptau, “to cover”), Kumyk къапламакъ (qaplamaq, “to cover”), Uzbek qoplamoq (“to cover”), Uyghur قاپلىماق (qaplimaq, “to cover”), Turkish kaplamak (“to drape”).


шул иҫәптән

head

шул иҫәптән • (şul iśəptən)

[ˈʂoɫ‿e.θæpˈtæn]

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

These days, there are several types of wireless mice alone, including (those) operating via infrared port, Bluetooth etc.

Xəźerge vaqıtta totaştırıwhıź sısqandarźıñ ğına ber nisə törö bar, şul iśəptən infraqıźıl port, Bluetooth aşa eşləgən h.b.

including, such as, among which; introducing one or more parts of the group or topic just mentioned.


һипкел

hipkel (romanization)
һипкел (absolute singular)
һипкелдәр (absolute plural)
һипкелдең (definite genitive singular)
һипкелдәрҙең (definite genitive plural)
һипкелгә (dative singular)
һипкелдәргә (dative plural)
һипкелде (accusative definite singular)
һипкелдәрҙе (accusative definite plural)
һипкелдә (locative singular)
һипкелдәрҙә (locative plural)
һипкелдән (ablative singular)
һипкелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һипкелдәрҙең

һипкелдәрҙән

From *sepkil (“freckle”), from Proto-Turkic *sep- (“to scatter, sprinkle”).
Cognate with
Kazakh секпіл (sekpıl),
Kumyk сепкил (sepkil),
Kyrgyz сепкил (sepkil),
Southern Altai сепкил (sepkil),
Karachay-Balkar сепкил (sepkil),
Uzbek sepkil,
Tuvan секпил (sekpil, “freckle”).


өркөү

From Proto-Turkic *ürk- (“to be afraid”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ürk-, “to startle (of sheep)”);
Kyrgyz үркүү (ürküü, “to be frightened of”), Southern Altai ӱркӱӱр (ürküür), Uzbek hurkmoq, Uyghur ئۈركىمەك (ürkimek), Turkish ürkmek.

cog

to startle, to flee away with fear (of animals)


иркен

From *erkin (“free; spacious”), derived from Proto-Turkic *erik (“strength, might, will, power”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (irkin, “a nobility title”);
Kumyk эркин (erkin, “free”),
Kazakh еркін (erkın, “free”),
Southern Altai эркин (erkin, “freedom, liberty”), etc.


иркәк

head

иркәк • (irkək)

ba-adj

иркәк • (irkək)


иркәк

head

иркәк • (irkək)

ba-noun

иркәк • (irkək)

irkək (romanization)
иркәк (absolute singular)
иркәктәр (absolute plural)
иркәктең (definite genitive singular)
иркәктәрҙең (definite genitive plural)
иркәккә (dative singular)
иркәктәргә (dative plural)
иркәкте (accusative definite singular)
иркәктәрҙе (accusative definite plural)
иркәктә (locative singular)
иркәктәрҙә (locative plural)
иркәктән (ablative singular)
иркәктәрҙән (ablative plural)


һыҙырыу

From Proto-Turkic *sïdïr- (“to peel off”), probably via a Mongolic intermediary, or from Proto-Mongolic *sidur- (“to peel off, rub off”).
Cognate with
Crimean Tatar sıdırmaq,
Kazakh сыдыру (sydyru),
Kyrgyz сыдыруу (sıdıruu),
Uzbek sidirmoq (“to stratch, skin, peel”), etc.

cog

(transitive) to take away the surface layer of something; to strip, scrape, peel

Табип баланы тикшерҙе, уның һыҙырылған урындан башҡа яралары юҡ.

The doctor examined the child, he/she does not have any wounds except the scratched spot.

Tabip balanı tikşerźe, unıñ hıźırılğan urından başqa yaraları yuq.


иртәгә

head

иртәгә • (irtəgə)

From *ertägä (“tomorrow”), originally a dative case of Proto-Turkic *ẹ̄rte (“morning”), from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early”).
Compare Uzbek ertaga (“tomorrow”).

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (radio weather forecast):

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.


иртән

иртән • (irtən)

Compare to
Kazakh ертең (erteñ, “tomorrow”), Kyrgyz эртең (erteŋ, “tomorrow”), Southern Altai эртен (erten, “tomorrow”), Kumyk эртен (erten, “morning”), Khakas иртен (irten, “morning”), Tuvan эртен (erten, “morning”).
There are two plausible archetypes: *erte-n, a historical instrumental case form of
Proto-Common Turkic *ertä (“morning”), or a composition of Proto-Turkic *ẹ̄r (“early; morning”) + *taŋ (“dawn”).


тапшырыу

[tɑp.ʂɯ̞ˈrɯ̞w]

Compare to
Old Uyghur [script needed] (tapšur-, “deliver, hand over”);
Kazakh тапсыру (tapsyru), Kyrgyz тапшыруу (tapşıruu),
Uzbek topshirmoq (“to deliver, hand over”), Turkmen tabşyrmak (“to deliver, hand over”)

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Write the problems' solutions on a separate sheet (of paper) and submit it.

Məsələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.

to deliver; hand in, turn in, hand over; submit

to instruct sb. to do sth., to give an assignment


тапшырыу

head

тапшырыу • (tapşırıw)

tapşırıw (romanization)
тапшырыу (absolute singular)
тапшырыуҙар (absolute plural)
тапшырыуҙың (definite genitive singular)
тапшырыуҙарҙың (definite genitive plural)
тапшырыуға (dative singular)
тапшырыуҙарға (dative plural)
тапшырыуҙы (accusative definite singular)
тапшырыуҙарҙы (accusative definite plural)
тапшырыуҙа (locative singular)
тапшырыуҙарҙа (locative plural)
тапшырыуҙан (ablative singular)
тапшырыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тапшырыуҙарҙың

тапшырыуҙарға

тапшырыуҙарҙы

тапшырыуҙарҙа

тапшырыуҙарҙан

[tɑp.ʂɯ̞ˈrɯ̞w]

(action noun) an act or the action of submitting, delivering


байыу

From *bayu- (“to become rich”), derived from Proto-Turkic *bāy (“rich”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (baju-, “to become rich”);
Kazakh баю (baü), Kyrgyz баюу (bayuu), Southern Altai байыыр (bayïïr), Kumyk байымакъ (bayımaq), Uzbek boyimoq, Uyghur بېيىماق (bëyimaq),
Khakas пайирға (payirğa, “to become rich”).


байыу

From Proto-Turkic *bańï- (“to fade away, disappear, weaken”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (baju-, “to go bad, perish (of fruit)”);
Kyrgyz баюу (bayuu, “to subside (of water); to stop giving milk (of a cow)”),
Turkish bayılmak (“to faint, pass out”).


тигән

head

тигән • (tigən)

Reported past tense of the defective verb ти- (ti-, “to say”).
Cognate with
Tatar дигән (digän),
Kyrgyz деген (degen),
Kumyk деген (degen),
Uzbek degan,
etc.

Чили тигән ил.

Уларҙың иң олоһо Ғәли тигән ҡарт булған.
Ularźıñ iñ oloho Ğəli tigən qart bulğan.
The oldest of them was an old man named Ğäli.

Ғәрәп телендә Мифтахетдин исеме "дин асҡысы" тигәнде аңлата.

In the Arabic language, the name Miftakhetdin means "key of the religion".

Ğərəp telendə Miftaxetdin iseme "din asqısı" tigənde añlata.

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 5:37:

Let your "yes" be "yes", your "no" be "no". Anything beyond this comes from the devil.

Heźźeñ «eye» tigən hüźegeź – «eye», «yuq» tigənegeź «yuq» bulhın. Şunan artığı – İblistən.

Зәр ҡәҙерен зәргәр белер, тигән һүҙ бар.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

There is a saying "the goldsmith shall know the value of gold".

a particle connecting a name, citation or reported speech or phrase to the noun that name or phrase defines; named, called


йөклөлөк

йөклөлөк • (yöklölök)

ba-noun

йөклөлөк • (yöklölök)

ba:Кешенең йөклөлөгө


ынтылыу

From *umtul- (“to reach out; to aspire”), from Proto-Turkic *um- (“to hope for”).
Cognate with Tatar омтылырга (omtılırga), Kazakh ұмтылу (ūmtylu), Kyrgyz умтулуу (umtuluu), Uzbek intilmoq (“to strive”), Uyghur ئىنتىلمەك (intilmek, “to strive, aspire”)/ ئۇمتۇلماق (umtulmaq, “to strive, aspire”)

cog

to reach out, to extend one's hand for something

(figurative) to strive, aspire, reach out


ҡумыҙ

head

ҡумыҙ • (qumıź)

ba-noun

ҡумыҙ • (qumıź)

qumıź (romanization)
ҡумыҙ (absolute singular)
ҡумыҙҙар (absolute plural)
ҡумыҙҙың (definite genitive singular)
ҡумыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡумыҙға (dative singular)
ҡумыҙҙарға (dative plural)
ҡумыҙҙы (accusative definite singular)
ҡумыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡумыҙҙа (locative singular)
ҡумыҙҙарҙа (locative plural)
ҡумыҙҙан (ablative singular)
ҡумыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kopuŕ (“a musical instrument”).

inh

(dated) a three-stringed plucked musical instrument


суҡыныу

Compare to
Kazakh шоқыну (şoqynu), Kyrgyz чокунуу (cokunuu), Kumyk чокъунмакъ (çoqunmaq),
Uzbek choʻqinmoq, Uyghur چوقۇنماق (choqunmaq), Turkmen çokunmak (“to cross oneself; to get baptized”),
Khakas соғынарға (soğınarğa, “to pray; to worship”).

cog

(Christianity) to cross oneself, make the sign of the cross

to accept Christianity; be christened, be baptized

(figurative, especially about pagans, takes dative case) to worship

(vulgar) an expletive verb used in maledictions; to die


етеү

(spatial) to reach a location, arrive, get to

Ҡыш етте.

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

The day will come, (when) a new prophet will come to the earth.

(hair, nails) to grow long enough to require a cut


һаҡлау

From *saqla- (“to preserve”), from
Proto-Turkic *sạk (“aware, cautious”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (saqla-, “to preserve”);
Kumyk сакъламакъ (saqlamaq),
Kazakh сақтау (saqtau),
Southern Altai сакта- (sakta-, “to keep, preserve”),
Uzbek saqlamoq,
Uyghur ساقلىماق (saqlimaq),
Azerbaijani saxlamaq,
Turkish saklamak (“to keep, preserve”)
Crimean Tatar saqlamaq (“to keep”).

Һәр нәҫел үҙенең шәжәрәһен ҡәҙерләп һаҡлаған, быуындан быуынға тапшырып килгән.

Each clan carefully preserved (records of) their family tree, passed it from generation to generation.

Hər nəśel üźeneñ şəjərəhen qəźerləp haqlağan, bıwından bıwınğa tapşırıp kilgən.

Һалдат илде һаҡлай.


һаҡтау

haqtaw (romanization)
һаҡлау (alternative)

Eastern Bashkir form of standard һаҡлау (haqlaw).
Compare to
Kazakh сақтау (saqtau),
Kyrgyz сактоо (saktoo),
Southern Altai сакта- (sakta-, “to keep, preserve”),


һыҙғырыу

[hɯ̞ð.ʁɯ̞r-]

Cognate with
Tatar сызгырырга (sızgırırga),
Crimean Tatar sızğırmaq,
Kumyk сызгъырмакъ (sızğırmaq),
Karachay-Balkar сызгъырыргъа (sızğırırğa),
Karakalpak сызгырув (sızğıruw, “to whistle”),
Southern Altai сыгырар (sïgïrar), Turkmen sygyrmak,
Chuvash шăхăр- (šăhăr-, “to whistle”).

Kumyk сызгъырмакъ (sızğırmaq)

сызгъырыргъа


таҡ

From Persian تاق (“odd”).
Cognate with
Kumyk такъ (taq, “odd”),
Kyrgyz так (tak, “odd; single, alone”),
Uzbek toq (“odd”),
Uyghur تاق (taq, “odd”).

(mathematics, not comparable) odd, numerically indivisible by two


йоп

From Persian جفت (joft, “even; pair, couple”).
Cognate with
Kazakh жұп (jūp, “even”),
Kumyk жуп (jup, “pair”),
Kyrgyz жуп (jup, “even”),
Uzbek juft (“even”),
Uyghur جۈپ (jüp, “pair, even”),
Azerbaijani cüt (“pair, even”),
Turkish çift (“pair, even”).

bor

(mathematics, not comparable) even, numerically divisible by two


суҡмар

suqmar (romanization)
суҡмар (absolute singular)
суҡмарҙар (absolute plural)
суҡмарҙың (definite genitive singular)
суҡмарҙарҙың (definite genitive plural)
суҡмарға (dative singular)
суҡмарҙарға (dative plural)
суҡмарҙы (accusative definite singular)
суҡмарҙарҙы (accusative definite plural)
суҡмарҙа (locative singular)
суҡмарҙарҙа (locative plural)
суҡмарҙан (ablative singular)
суҡмарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суҡмарҙарҙың

суҡмарҙарҙан

Cognate with
Chagatai چوقمار (çoqmar, “cudgel”); Karaim čokmar (“cudgel”), Kumyk чокъмар (çoqmar, “cudgel”), Kazakh шоқпар (şoqpar, “cudgel”), Southern Altai чокпор (čokpor, “cudgel”), Kyrgyz чокмор (cokmor, “cudgel”), Uzbek choʻqmor (“cudgel”), Khakas сохпар (soxpar, “stick, maul”).

cog

cudgel, a heavy club with a rounded head


саҡырыу

From Proto-Turkic *čakïr- (“to call, hail”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čaqïr-, “to summon, convene”);
Turkish çağırmak (“call, summon, invite”),
Chuvash ҫухӑр (śuh̬ăr, “to shout, scream”).

to shout out in order to summon (a person or an animal); call out sb.'s name, call for sb./sth.

to invite sb. to come an/or join some activity


илау

From Proto-Common Turkic *yï̄gla- (“to weep, cry”).

inh

Тол ҡатындар иламай.

Ҡустыңды ҡара, иламаһын.

Watch your smaller brother so he doesn't cry.


һайлау

Cognate with Kazakh сайлау (sailau),
Kumyk сайламакъ (saylamaq),
Crimean Tatar saylamaq,
Uzbek saylamoq,
Uyghur سايلىماق (saylimaq),
Turkmen saýlamak,
Turkish saylamak (“to choose, select”).
Compare also Kyrgyz шайлоо (şayloo, “to elect”),
Southern Altai сайлаар (saylaar, “to remove the husk of nuts”).
In the Kyrgyz cognate, note the untrivial phonetic shift and a narrowed semantic field. The Altay cognate is probably unrelated.


һоноу

From Proto-Turkic *sūn- (“to stretch out”).

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

One of those (sitting) around the bonfire held out (some) bread to him.

Usaq tirəhendəgelərźeñ berehe uğa ikmək hondo.

to hold out/extend one's hand(s) especially offering or intending to take sth.


тәгәрәү

From Proto-Turkic *teker (“round; wheel”), from Proto-Turkic *teg- (“round”).
Compare
Old Uyghur [script needed] (tegirmi, “round”);
Kyrgyz тегерек (tegerek, “circle”), Turkish tekerlek (“wheel”), Chuvash тӗкӗр (tĕk̬ĕr, “mirror”), Hungarian tükör (“mirror”).
See also тәгәрмәс (təgərməs, “wheel”), тирмән (tirmən, “mill”).

Туп өҫтәл аҫтына тәгәрәне.

to roll along, move by rolling, progress by rotating


ҡабырсаҡ

head

ҡабырсаҡ • (qabırsaq)

ba-noun

ҡабырсаҡ • (qabırsaq)

qabırsaq (romanization)
ҡабырсаҡ (absolute singular)
ҡабырсаҡтар (absolute plural)
ҡабырсаҡтың (definite genitive singular)
ҡабырсаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡабырсаҡҡа (dative singular)
ҡабырсаҡтарға (dative plural)
ҡабырсаҡты (accusative definite singular)
ҡабырсаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡабырсаҡта (locative singular)
ҡабырсаҡтарҙа (locative plural)
ҡабырсаҡтан (ablative singular)
ҡабырсаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабырсаҡтарҙың

ҡабырсаҡтарға

ҡабырсаҡтарҙы

ҡабырсаҡтарҙа

ҡабырсаҡтарҙан

Cognate with
Kazakh қабыршақ (qabyrşaq),
Southern Altai кабырчак (kabïrčak).

shell of mollusks and brachiopods; seashell


үтәү

From Proto-Turkic *ȫte- (“to fulfill, execute; pay back”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ötä-, “to fulfill, execute; pay back”);
Kazakh өтеу (öteu),
Kyrgyz өтө- (ötö-),
Southern Altai ӧдӱ- (ödü-, “to pay”),
Uzbek oʻtamoq,
Turkish ödemek,
Uyghur ئۆتىمەك (ötimek, “to fulfill, execute”).

cog

Мин хәҙерге президент өсөн ике тапҡыр тауыш бирҙем, ул иһә бер генә вәғәҙәһен дә үтәмәне.

I have voted twice for the current president, but he has not fulfilled even a single promise of his.

Min xəźerge prezident ösön ike tapqır tawış birźem, ul ihə ber genə vəğəźəhen də ütəməne.


аптырау

Cognate with
Kazakh абдырау (abdyrau),
Kyrgyz абдыроо (abdıroo),
Kumyk абдырамакъ (abdıramaq),
Karachay-Balkar абызыраргъа (abızırarğa),
Crimean Tatar abdıramaq,
Uzbek obdiramoq (“to be taken aback, be lost”).

to be/get confused; lose one's head because of a distressing position


сынаяҡ

head

сынаяҡ • (sınayaq)

ba-noun

сынаяҡ • (sınayaq)

sınayaq (romanization)
сынаяҡ (absolute singular)
сынаяҡтар (absolute plural)
сынаяҡтың (definite genitive singular)
сынаяҡтарҙың (definite genitive plural)
сынаяҡҡа (dative singular)
сынаяҡтарға (dative plural)
сынаяҡты (accusative definite singular)
сынаяҡтарҙы (accusative definite plural)
сынаяҡта (locative singular)
сынаяҡтарҙа (locative plural)
сынаяҡтан (ablative singular)
сынаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сынаяҡтарҙың

сынаяҡтарҙан

From *čïnï-ayaq (“cup; bowl”), a composition of Persian چینی (čini, “porcelain”) + Proto-Turkic *ańak (“vessel, cup”).
Cognate with
Tatar чынаяк (çınayak, “cup”), Southern Altai чын-айак (čïn-ayak), Kazakh шыныаяқ (şynyaäq, “cup”), Khakas сыны аях (sını ayax, “porcelain cup”), Uzbek chinoyoq (“porcelain cup”), Turkmen çanak (“bowl; cup”), Azerbaijani çanaq (“bowl”).

cog

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.


аҡһау

(intransitive) to limp, to walk lame or unevenly


күҙәтеү

[kʏ.ðæˈtɪ̞w]

Compare to
Old Uyghur [script needed] (küzät-, “to watch over, guard”);
Kazakh күзету (küzetu, “watch, guard”), Southern Altai кӱзедер (küzeder, “to watch”), Uzbek koʻzatmoq (“cup”), Turkish gözetmek (“watch, oversee”).
See also Khakas кӱзетчі (küzetçì, “night herdsman”).

to watch (with directed attention, repeatedly, for long time), observe, inspect, examine

to overlook; oversee; inspect; monitor; supervise


күҙәтеү

head

күҙәтеү • (küźətew)

ba-noun

күҙәтеү • (küźətew)

küźətew (romanization)
күҙәтеү (absolute singular)
күҙәтеүҙәр (absolute plural)
күҙәтеүҙең (definite genitive singular)
күҙәтеүҙәрҙең (definite genitive plural)
күҙәтеүгә (dative singular)
күҙәтеүҙәргә (dative plural)
күҙәтеүҙе (accusative definite singular)
күҙәтеүҙәрҙе (accusative definite plural)
күҙәтеүҙә (locative singular)
күҙәтеүҙәрҙә (locative plural)
күҙәтеүҙән (ablative singular)
күҙәтеүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙәтеүҙәрҙең

күҙәтеүҙәргә

күҙәтеүҙәрҙе

күҙәтеүҙәрҙә

күҙәтеүҙәрҙән

[kʏ.ðæˈtɪ̞w]

(action noun) watching, observing, inspecting etc.

Спорт ваҡиғаларына аҙналыҡ күҙәтеү.


ҡоролма

qorolma (romanization)
ҡоролма (absolute singular)
ҡоролмалар (absolute plural)
ҡоролманың (definite genitive singular)
ҡоролмаларҙың (definite genitive plural)
ҡоролмаға (dative singular)
ҡоролмаларға (dative plural)
ҡоролманы (accusative definite singular)
ҡоролмаларҙы (accusative definite plural)
ҡоролмала (locative singular)
ҡоролмаларҙа (locative plural)
ҡоролманан (ablative singular)
ҡоролмаларҙан (ablative plural)

ҡоролмаларҙың

ҡоролмаларға

ҡоролмаларҙы

ҡоролмаларҙа

ҡоролмаларҙан

[qʊ̞.rʊ̞ɫˈmɑ]


Төмән

head

Төмән • (Tömən)

Tömən (romanization)
Төмән (absolute singular-only)
Төмәндең (definite genitive singular-only)
Төмәнгә (dative singular-only)
Төмәнде (accusative definite singular-only)
Төмәндә (locative singular-only)
Төмәндән (ablative singular-only)

The name of the Bashkir city passed into the Russian language after the conquest of the Siberian Khanate.
From Volga Turki تومان (tümän, “ten thousand”). Compare Mongolian түмэн (tümen) and Azerbaijani tümən.

Төмәндә ул ваҡытта һыуыҡ, ҡар яуған ине.

In Tyumen, it was cold, it had snowed at that time.

Töməndə ul vaqıtta hıwıq, qar yawğan ine.

Tyumen (a city, an administrative center of Tyumen Oblast, Russia)


өндәшеү

өндәшеү • (öndəşew) (intransitive, takes dative case)

From *ündäš- (“to greet; call one another”), reciprocal of *ündä- (“to call, address, speak to”) (compare
Old Uyghur [script needed] (ündä-, “to call, speak to”)), derived from Proto-Turkic *ǖn (“voice, sound”).
Cognate with Tatar дәшәргә (däşärgä, “to address, greet”), Kazakh үндесу (ündesu, “to call to one another”), Southern Altai ӱндежер (ündežer, “to call to each other”), Uyghur ئۈندەشمەك (ündeshmek), Khakas ӱндезерге (ündezerge, “to great, address”).

cog

Өндәштем — ишетмәне.
Öndəştem — işetməne.
I said hello, (but s/he) didn't hear.

to (try to) establish voice contact with sb.; to speak to sb. first, greet sb., address sb.

(in negative forms) keep silent, say nothing


ойоҡ

oyoq (romanization)
ойоҡ (absolute singular)
ойоҡтар (absolute plural)
ойоҡтоң (definite genitive singular)
ойоҡтарҙың (definite genitive plural)
ойоҡҡа (dative singular)
ойоҡтарға (dative plural)
ойоҡто (accusative definite singular)
ойоҡтарҙы (accusative definite plural)
ойоҡта (locative singular)
ойоҡтарҙа (locative plural)
ойоҡтан (ablative singular)
ойоҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (ujuq, “felt stocking”);
Tatar оек (oyek), Kazakh ұйық (ūiyq, “woolen sock(s)”), Kumyk уюкъ (uyuq, “felt boot”), Southern Altai ук (uk, “felt stocking”), Khakas ух (ux, “stocking; sock”).


һелкеү

From Proto-Turkic *silk- (“to shake”).
Cognates
Cognate with Old Uyghur [script needed] (silk-, “to shake”), Karakhanid [script needed] (silkmēk, “to shake”), Southern Altai силкиир (silkiir, “to shake”), Azerbaijani silkmək (“to shake down”), Turkish silkmek (“to shake”), Kazakh сілку (sılku, “to shake”), Khakas сілігерге (sìlìgerge, “to shake”), Kyrgyz силкүү (silküü, “to shake”), Tatar селкергә (selkergä, “to shake”), Turkmen silkmek (“to shake”), Tuvan силгиир (silgiir, “to shake”), Uyghur سىلكىمەك (silkimek, “to shake”), Uzbek silkimoq (“to shake”), Yakut илк (ilk, “to cast off, throw away”).

Эсер алдынан яҡшылап һелкегеҙ.


яҡшылап

head

яҡшылап • (yaqşılap)

ba-adv

яҡшылап • (yaqşılap)

[jɑq.ʂɯ̞ˈɫɑp]

Эсер алдынан яҡшылап һелкегеҙ.


ҡабатлау

[qɑ.βɑtˈɫɑw]

Икене өскә ҡабатла.


ҡабатлау

qabatlaw (romanization)
ҡабатлау (absolute singular)
ҡабатлауҙар (absolute plural)
ҡабатлауҙың (definite genitive singular)
ҡабатлауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡабатлауға (dative singular)
ҡабатлауҙарға (dative plural)
ҡабатлауҙы (accusative definite singular)
ҡабатлауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡабатлауҙа (locative singular)
ҡабатлауҙарҙа (locative plural)
ҡабатлауҙан (ablative singular)
ҡабатлауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабатлауҙарҙың

ҡабатлауҙарға

ҡабатлауҙарҙы

ҡабатлауҙарҙа

ҡабатлауҙарҙан

[qɑ.βɑtˈɫɑw]

Доға ҡабатлауҙан иҫкермәй.

A prayer does not get old from repeating.


бисә

head

бисә • (bisə)

ba-noun

бисә • (bisə)

bisə (romanization)
бисә (absolute singular)
бисәләр (absolute plural)
бисәнең (definite genitive singular)
бисәләрҙең (definite genitive plural)
бисәгә (dative singular)
бисәләргә (dative plural)
бисәне (accusative definite singular)
бисәләрҙе (accusative definite plural)
бисәлә (locative singular)
бисәләрҙә (locative plural)
бисәнән (ablative singular)
бисәләрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar бичә (biçä), dialectal Azerbaijani biçə (“uncle's wife”), Khakas пиҷе (“sister”).

(colloquial, informal, derogatory) woman


бәйләү

From Common Kypchak *bayla- (“to tie”), from Proto-Common Turkic *bāgla- (“to tie”), derived from Proto-Common Turkic *bāg (“rope; connection”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (bağla-, “to tie”); Kazakh байлау (bailau, “to tie”), Kumyk байламакъ (baylamaq, “to bind”), Kyrgyz байлоо (bayloo, “to tie”), Southern Altai буулаар (buulaar, “to tie”), Uzbek bogʻlamoq (“to tie”), Uyghur باغلىماق (baghlimaq, “to tie”), Azerbaijani bağlamaq, Turkish bağlamak, Shor пағларға, Tuvan баглаар (baglaar, “to tie”), Yakut быалаа (bıalaa, “to tie”).

cog

Shor пағларға


Нуриев

Нуриева Нуриева#Bashkir

a male surname, feminine equivalent Нуриева (Nuriyeva)


ҡыҙылбаш

head

ҡыҙылбаш • (qıźılbaş)

ba-noun

ҡыҙылбаш • (qıźılbaş)

ҡыҙыл (qıźıl) + баш (baş)

compound

ҡыҙыл (qıźıl) + баш (baş)


Ғариф

head

Ғариф • (Ğarif)

ba-proper noun

Ғариф • (Ğarif)

Borrowed from Arabic عَارِف (ʕārif, “knowing”), active participle of عَرَفَ (ʕarafa, “to know”).


Ғарифулла

head

Ғарифулла • (Ğarifulla)

ba-proper noun

Ғарифулла • (Ğarifulla)

From Arabic العَارِف بِالله (al-ʕārif bi-l-lāh, literally “the Knower of God”).

bor

عَارِف بِالله

العَارِف بِالله


Ғарифуллин

head

Ғарифуллин • (Ğarifullin)

ba-proper noun

Ғарифуллин • (Ğarifullin)

Ғарифуллина Ғарифуллина#Bashkir

a male surname, feminine equivalent Ғарифуллина (Ğarifullina)


Ғарифуллина

head

Ғарифуллина • (Ğarifullina)

ba-proper noun

Ғарифуллина • (Ğarifullina)

Ғарифуллин Ғарифуллин#Bashkir

a female surname, masculine equivalent Ғарифуллин (Ğarifullin)


Ғөбәйҙуллин

head

Ғөбәйҙуллин • (Ğöbəyźullin)

ba-proper noun

Ғөбәйҙуллин • (Ğöbəyźullin)

Ғөбәйҙулла (Ğöbəyźulla) + -ин (-in)

suf

Ғөбәйҙулла (Ğöbəyźulla) + -ин (-in)

Ғөбәйҙуллина Ғөбәйҙуллина#Bashkir

a male surname, feminine equivalent Ғөбәйҙуллина (Ğöbəyźullina)


Ғөбәйҙуллина

head

Ғөбәйҙуллина • (Ğöbəyźullina)

ba-proper noun

Ғөбәйҙуллина • (Ğöbəyźullina)

Ғөбәйҙулла (Ğöbəyźulla) + -ина (-ina)

suf

Ғөбәйҙулла (Ğöbəyźulla) + -ина (-ina)

Ғөбәйҙуллин Ғөбәйҙуллин#Bashkir

a female surname, masculine equivalent Ғөбәйҙуллин (Ğöbəyźullin)


Ниғмәтуллин

head

Ниғмәтуллин • (Niğmətullin)

ba-proper noun

Ниғмәтуллин • (Niğmətullin)

Ниғмәтуллина Ниғмәтуллина#Bashkir

a male surname, feminine equivalent Ниғмәтуллина (Niğmətullina)


Ниғмәтуллина

head

Ниғмәтуллина • (Niğmətullina)

ba-proper noun

Ниғмәтуллина • (Niğmətullina)

Ниғмәтуллин Ниғмәтуллин#Bashkir

a female surname, masculine equivalent Ниғмәтуллин (Niğmətullin)


Нуриева

Нуриев Нуриев#Bashkir

a female surname, masculine equivalent Нуриев (Nuriyev)


нарат

From plural of Middle Mongol ᠨᠠᠷᠠᠰᠤ (narasu), compare Mongolian нарс (nars).


мөҡәддәс

head

мөҡәддәс • (möqəddəs)

ba-adj

мөҡәддәс • (möqəddəs)

Borrowed from Arabic مُقَدَّس (muqaddas). Compare Turkish and Turkmen mukaddes.


ҡәҙим

head

ҡәҙим • (qəźim)

ba-noun

ҡәҙим • (qəźim)

ҡәҙимдән


тәржемә-и хәл

head

тәржемә-и хәл • (tərjemə-i xəl)

ba-noun

тәржемә-и хәл • (tərjemə-i xəl)

[tæɾ.ʒɪ̞.mæ.ˈɪ‿χæl]

Borrowed from Persian ترجمه حال (tarjome-ye hâl).


хәлифә

head

хәлифә • (xəlifə)

ba-noun

хәлифә • (xəlifə)


хәлифәлек

head

хәлифәлек • (xəlifəlek)

ba-noun

хәлифәлек • (xəlifəlek)


әмирлек

head

әмирлек • (əmirlek)

ba-noun

әмирлек • (əmirlek)


әмир

head

әмир • (əmir)

ba-noun

әмир • (əmir)


әмирлектәре

head

әмирлектәре • (əmirlektəre)

әмирлек әмирлек#Bashkir

third-person possessive plural of әмирлек (əmirlek)


йорон

From Proto-Turkic. Cognate to Southern Altai јурун (ǰurun, “rag”), Karachay-Balkar джурун (curun), etc.


ҡаҡ

From Proto-Turkic *kak. Cognate to Southern Altai как (kak, “dry, empty”).


нәтижәлә

нәтижәлә • (nətijələ)

ba-adv

нәтижәлә • (nətijələ)

From the locative of нәтижә (nətijə).
Cognate with Azerbaijani nəticədə, Turkish neticede, Turkmen netijede, Uyghur نەتىجىدە (netijide), Uzbek natijada.


мәшғүл

head

мәшғүл • (məşğül)

ba-adj

мәшғүл • (məşğül)


сәйәси

head

сәйәси • (səyəsi)

ba-adj

сәйәси • (səyəsi)

Borrowed from Arabic سِيَاسِيّ (siyāsiyy).


Пәнжаб

head

Пәнжаб • (Pənjab)

ba-proper noun

Пәнжаб • (Pənjab)


милләтселек

head

милләтселек • (millətselek)

ba-noun

милләтселек • (millətselek)

милләтсе (millətse, “nationalist”) + -лек (-lek)


милли

Borrowed from Arabic مِلِّيّ (milliyy). By surface analysis, милләт (millət, “nation”) + -и (-i).


ҡеүәтле

head

ҡеүәтле • (qewətle)

ba-adj

ҡеүәтле • (qewətle)

From ҡеүәт (qewət, “strength”) + -ле (-le).
Cognate with Azerbaijani qüvvətli, Kazakh қуатты (quatty), Tatar куәтле (quwätle), Turkish kuvvetli, Turkmen kuwwatly, Uyghur قۇۋۋەتلى (quwwetli), Uzbek quvvatli.


ҡеүәт

head

ҡеүәт • (qewət)

ba-noun

ҡеүәт • (qewət)

(please add the primary text of this usage example)

ҡеүәтлелек

ҡеүәтле (qewətle)

ҡеүәтһеҙлек

ҡеүәтһеҙ (qewətheź)


ҡеүәтһеҙ

head

ҡеүәтһеҙ • (qewətheź)

ba-adj

ҡеүәтһеҙ • (qewətheź)

From ҡеүәт (qewət, “strength”) + -һеҙ (-heź).
Cognate with Azerbaijani qüvvətsiz, Kazakh қуатсыз (quatsyz), Tatar куәтсез (quwätsez), Turkish kuvvetsiz, Turkmen kuwwatsyz, Uyghur قۇۋۋەتسىز (quwwetsiz), Uzbek quvvatsiz.


Бәйрүт

head

Бәйрүт • (Bəyrüt)

ba-proper noun

Бәйрүт • (Bəyrüt)


Ҡаһирә

head

Ҡаһирә • (Qahirə)

ba-proper noun

Ҡаһирә • (Qahirə)


һаралйын

head

һаралйын • (haralyın)

ba-noun

һаралйын • (haralyın)

[hɑ.ɾɑɫ.ˈjɯ̞n]

From Middle Mongol siragalǯin. Cognate to Southern Altai сыраалјын (sïraalǰïn).


йәғрәфиә

head

йәғрәфиә • (yəğrəfiə)

ba-noun

йәғрәфиә • (yəğrəfiə)

yəğrəfiə (romanization)
йәғрәфиә (absolute singular)
йәғрәфиәләр (absolute plural)
йәғрәфиәнең (definite genitive singular)
йәғрәфиәләрҙең (definite genitive plural)
йәғрәфиәгә (dative singular)
йәғрәфиәләргә (dative plural)
йәғрәфиәне (accusative definite singular)
йәғрәфиәләрҙе (accusative definite plural)
йәғрәфиәлә (locative singular)
йәғрәфиәләрҙә (locative plural)
йәғрәфиәнән (ablative singular)
йәғрәфиәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәғрәфиәләрҙең

йәғрәфиәләргә

йәғрәфиәләрҙе

йәғрәфиәләрҙә

йәғрәфиәләрҙән

From Persian جغرافیا, from Arabic جُغْرَافِيَا (juḡrāfiyā), from Ancient Greek γεωγραφία (geōgraphía).

der

Persian جغرافیا

جُغْرَافِيَا

Arabic جُغْرَافِيَا (juḡrāfiyā)

Әгәр ҙә, йәғрәфиә мөғәллиме өйрәткәнсә, Ер ҙә, бүтән сәйярәләр ҙә Ҡояш тирәләй әйләнә икән, ниңә улар бер-береһе менән төкәшмәй?(Ә. Хәкимов).
Əgər ðə, yəğrəfiyə müğəllimi üyrətkənsə, Yir ðə, bötən səyyarələr ðə Quyaş terələy əylənə ekən, neñə olar bir-birihi minən tüküşməy?(Ə. Xəkimov)
If, as the geography teacher taught, the Earth and the other planets revolve around the Sun, why do they not collide with each other?


һағаҡ

head

һағаҡ • (hağaq)

ba-noun

һағаҡ • (hağaq)

Cognate to Southern Altai саганак (saganak), Tatar сагак (sağak).


умрау

From Proto-Turkic. Cognate to Tatar умрав (umraw), Kazakh омырау (omyrau), Karakalpak omıraw, Nogai омырав (omırav), Kyrgyz омуроо (omuroo), Southern Altai омуру (omuru), омруу (omruu), Karachay-Balkar омурау (omurau), Uzbek omrav, Khakas омырығ (omırığ), омрығ (omrığ), Chuvash ӑмӑр (ămăr), etc.


ытырғаныу

head

ытырғаныу • (ıtırğanıw)

Compare to Southern Altai чедиргеер (čedirgeer), Kyrgyz итиркөө (itirköö), Khakas ідіргенерге (ìdìrgenerge), etc.


ебәк

ебәк • (yebək)


бәлеш

бәлеш • (bəleş)

ba-noun

бәлеш • (bəleş)

→ Russian: беляш (beljaš)

From Persian بالش (“pillow”).
(Since the Bashkir national dish Belyash has a shape similar to a pillow.)

Сәлимә мейестән әле генә сыҡҡан бәлеште табаһы менән күтәреп килтерҙе. (С. Агиш)
Səlimə miyistən əli ginə sıqqan bəlişti tabahı minən kötərip keltirði. (S. Agiş)
Salima had just pulled out the fresh belyash along with the baking sheet. (S. Agish)


илә

Cognate with Turkish ile, Azerbaijani ilə (“with, and”).


европалы

head

европалы • (yevropalı)

ba-noun

европалы • (yevropalı)

yevropalı (romanization)
европалы (absolute singular)
европалылар (absolute plural)
европалының (definite genitive singular)
европалыларҙың (definite genitive plural)
европалыға (dative singular)
европалыларға (dative plural)
европалыны (accusative definite singular)
европалыларҙы (accusative definite plural)
европалыла (locative singular)
европалыларҙа (locative plural)
европалынан (ablative singular)
европалыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

европалыларҙың

европалыларға

европалыларҙы

европалыларҙа

европалыларҙан


Аурупа

Awrupa (romanization)
Аурупа (absolute singular-only)
Аурупаның (definite genitive singular-only)
Аурупа (dative singular-only)
Аурупаны (accusative definite singular-only)
Аурупала (locative singular-only)
Аурупанан (ablative singular-only)

From Ottoman Turkish آوروپا, from Ancient Greek Εὐρώπη (Eurṓpē).

Аяҡта шығырлап торған итек, өҫтә бер һырын да ҡалдырмай үтекләнгән Аурупа костюм, тәндә текә яҡалы аҡ күлдәк һәм матур итеп алдырылған сәс. (Ғ. Хисамов)
Ayaqta şığırlap turğan etik, üctə bir hırın da qaldırmay ötikləngən Awropa kostûm. Təndə tikə yaqalı aq köldək həm matur etip aldırılğan səs. (Ğ. Xisamov)
Boots, an ironed European suit, a white shirt with a stand-up collar and a neat haircut. (G. Xisamov)


Әдирнә

head

Әдирнә • (Ədirnə)

ba-proper noun

Әдирнә • (Ədirnə)


тарлау

Inherited from Proto-Turkic *tạrïglag (“plantation field”), ultimately from *tạrï- (“to cultivate”), the same root of тары (tarı, “millet, panicgrass”). Cognate with Turkish tarla.


мусиҡа

musiqa (romanization)
мусиҡа (absolute singular)
мусиҡалар (absolute plural)
мусиҡаның (definite genitive singular)
мусиҡаларҙың (definite genitive plural)
мусиҡаға (dative singular)
мусиҡаларға (dative plural)
мусиҡаны (accusative definite singular)
мусиҡаларҙы (accusative definite plural)
мусиҡала (locative singular)
мусиҡаларҙа (locative plural)
мусиҡанан (ablative singular)
мусиҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мусиҡаларҙың

мусиҡаларҙан

Borrowed from Arabic مُوسِيقَى (mūsīqā), from Ancient Greek μουσική (mousikḗ)
Cognate with Uzbek musiqa, Azerbaijani musiqi, etc.

Мусиҡа ҡоралдары сыңлай, сылтырай, гөжләй (Ә. Хәким).
Musiqa qoraldarı sıñlay, sıltıray, göjləy (Ə. Xəkim).
Musical instruments are ringing, murmuring, buzzing (A. Khakim).


көйгәнәк

head

көйгәнәк • (köygənək)

Cognate to Southern Altai кӱйкенек (küykenek), Chagatai [script needed] (küykänäk), Khakas кӧйкенек, etc.

cog

Khakas кӧйкенек


күнәк

head

күнәк • (künək)

ba-noun

күнәк • (künək)

From Proto-Turkic. Cognate to Tatar күнәк (künäk, “dial”), Kazakh көнек (könek), Nogai коьнек (könek), Kyrgyz көнөк (könök), Southern Altai кӧнӧк (könök), Turkmen kȫnek, Khakas кӧнек, etc.


Башҡортса

head

Башҡортса • (Başqortsa)

ba-noun

Башҡортса • (Başqortsa)


йыуыу

head

йыуыу • (yıwıw)

From Proto-Turkic *yu(b)- (“to wash”).
Сognate with
Old Turkic [script needed] (yumak, “to wash”),
Old Uyghur [script needed] (yu-, “to wash”),
Karakhanid [script needed] (yūmāk),
Azerbaijani yumaq,
Chuvash ҫума (śuma),
Kazakh жуу (juu),
Khakas чуурға (çuurğa),
Karachay-Balkar джууаргъа (cuuarğa),
Kumyk жувмакъ (juwmaq),
Southern Altai јунар (ǰunar),
Turkish yumak,
Kipchak [Arabic needed] (yuw-, yuy-, yū-, “to wash”),
Kyrgyz жуу (juu),
Tatar юу (yuu),
Turkmen ýuwmak,
Tuvan чуур (çuur),
Uyghur يۇماق (yumaq),
Uzbek yuvmoq,
Yakut сууй (suuy), etc.


миһнәт

head

миһнәт • (mihnət)

ba-noun

миһнәт • (mihnət)

From Volga Turki محنت (“mexnät”), from Arabic مِحْنَة (miḥna).


шихан

head

шихан • (şixan)

şixan (romanization)
шихан (absolute singular)
шихандар (absolute plural)
шихандың (definite genitive singular)
шихандарҙың (definite genitive plural)
шиханға (dative singular)
шихандарға (dative plural)
шиханды (accusative definite singular)
шихандарҙы (accusative definite plural)
шиханда (locative singular)
шихандарҙа (locative plural)
шихандан (ablative singular)
шихандарҙан (ablative plural)


емһенеү

From ем (yem, “food”) + -һен (-hen). Cognate with Karakhanid يَمْسِنْماكْ (yémsinmēk, “to be acting like eating”).

cog

يَمْسِنْماكْ

Таш араһында емһенеп йөрөгән ҡыҙылғанаттар, алабуғалар уның [Юлдаштың] аяғы тирәһенә йыйылды.
Taş arahında yemhenep yörögən qıźılğanattar, alabuğalar unıñ [Yuldaştıñ] ayağı tirəhenə yıyıldı.


йөрөм

head

йөрөм • (yöröm)

ba-noun

йөрөм • (yöröm)

From Proto-Turkic *yorï-. Cognate to Tatar йөрем (yörem, “step (dial)”), Kyrgyz жүрүм (jürüm, “action”), Southern Altai јӱрӱм (ǰürüm, “life”), Karakalpak júrim (“life”), Khakas чӧрім (“movement”), etc.


йәҙүәл

head

йәҙүәл • (yəźwəl)

yəźwəl (romanization)
йәдүәл (alternative)

From Arabic جَدْوَل (jadwal, “list, chart, table, schedule”)
Cognate with
Tatar җәдвәл (cädwäl),
Crimean Tatar cedvel (“list, table”),
Turkish cetvel (“ruler”).

bor

table (grid of data in rows and columns)

Автобустар йәҙүәле яңыланған икән.


ялт итеү

Fron *yaltïra- or *yaltïr-, from Proto-Turkic *yal-. Cognate to Southern Altai јалт эдер (ǰalt eder), Nogai ялт ялт этуьв (yalt yalt étüv), etc.

cog

ялт ялт этуьв


ҡутаҡбаш

head

ҡутаҡбаш • (qutaqbaş)

From ҡутаҡ (qutaq, “dick”) + баш (baş, “head”). Related to Kazakh қотақбас (qotaqbas), Tatar кутакбаш (qutaqbaş), Uzbek qoʻtoqbosh etc.


мәғәрә

head

мәғәрә • (məğərə)

ba-noun

мәғәрә • (məğərə)


рәхәт

head

рәхәт • (rəxət)

From Arabic رَاحَة (rāḥa, “comfort”)
Cognate with
Tatar рәхәт (räxät),
Uzbek rohat,
Uyghur راھەت (rahet),
Crimean Tatar raat,
Turkish rahat.


бешкәк

бешкәк • (beşkək)

beşkək (romanization)
бешкәк (absolute singular)
бешкәктәр (absolute plural)
бешкәктең (definite genitive singular)
бешкәктәрҙең (definite genitive plural)
бешкәккә (dative singular)
бешкәктәргә (dative plural)
бешкәкте (accusative definite singular)
бешкәктәрҙе (accusative definite plural)
бешкәктә (locative singular)
бешкәктәрҙә (locative plural)
бешкәктән (ablative singular)
бешкәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бешкәктәрҙең

бешкәктәрҙән

Kumys churning device, similar to butter churn


Бешкәк

head

Бешкәк • (Beşkək)

Beşkək (romanization)
Бешкәк (absolute singular)
Бешкәктәр (absolute plural)
Бешкәктең (definite genitive singular)
Бешкәктәрҙең (definite genitive plural)
Бешкәккә (dative singular)
Бешкәктәргә (dative plural)
Бешкәкте (accusative definite singular)
Бешкәктәрҙе (accusative definite plural)
Бешкәктә (locative singular)
Бешкәктәрҙә (locative plural)
Бешкәктән (ablative singular)
Бешкәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Бешкәктәрҙең

Бешкәктәрҙән

Cognate adaptation of Kyrgyz Бишкек (Bişkek).

Улар Бешкәккә баралар.


алғасҡы

head

алғасҡы • (alğasqı)

alğasqı (romanization)
алғасҡы (absolute singular)
алғасҡылар (absolute plural)
алғасҡының (definite genitive singular)
алғасҡыларҙың (definite genitive plural)
алғасҡыға (dative singular)
алғасҡыларға (dative plural)
алғасҡыны (accusative definite singular)
алғасҡыларҙы (accusative definite plural)
алғасҡыла (locative singular)
алғасҡыларҙа (locative plural)
алғасҡынан (ablative singular)
алғасҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алғасҡыларҙың

алғасҡыларға

алғасҡыларҙы

алғасҡыларҙа

алғасҡыларҙан

/ɑl̴.ʁɑsˈqɯ/

From ал (al, “front”) + -ға (-ğa, “to”), possibly a semantic shift from "initial, primary" to "the initial (front) row of an army", i.e. the vanguard.
Compare to
Kazakh алғашқы (alğaşqy, “previous, primary”),
Kyrgyz алгачкы (algackı, “initial, primary”),

cog

Ҡаһым түрә утлы Париждарға алғасҡыла бәреп кергәндә, Салауаттың һынын олатайҙар еңеү тыуы итеп күргәндәр.

(Can we date this quote?), Рәми Ғарипов [Rəmi Ğaripov], (Please provide the book title or journal name):

When Qahım-türə entered the burning Paris in the vanguard, the older men regarded Salawat's figure as the victory banner.


боғаҙ

head

боғаҙ • (boğaź)

boğaź (romanization)
боғаҙ (absolute singular)
боғаҙҙар (absolute plural)
боғаҙҙың (definite genitive singular)
боғаҙҙарҙың (definite genitive plural)
боғаҙға (dative singular)
боғаҙҙарға (dative plural)
боғаҙҙы (accusative definite singular)
боғаҙҙарҙы (accusative definite plural)
боғаҙҙа (locative singular)
боғаҙҙарҙа (locative plural)
боғаҙҙан (ablative singular)
боғаҙҙарҙан (ablative plural)
буғаҙ (alternative)

From Proto-Turkic *boguŕ (“throat, Adam's apple”). Ultimately from Proto-Turkic *bog- (“to strangle”).
Cognate with Turkish boğaz, Azerbaijani boğaz, Crimean Tatar boğaz, Turkmen bogaz, Chuvash пыр (pyr), Kazakh бұғаз (būğaz) etc.


буғаҙ

head

буғаҙ • (buğaź)

buğaź (romanization)
боғаҙ (alternative)

From Proto-Turkic *boguŕ (“throat, Adam's apple”). Ultimately from Proto-Turkic *bog- (“to strangle”).
Cognate with Turkish boğaz, Azerbaijani boğaz, Crimean Tatar boğaz, Turkmen bogaz, Chuvash пыр (pyr) etc.


һыуығай

һыуығай • (hıwığay)

hıwığay (romanization)
һыуығай (absolute singular)
һыуығайҙар (absolute plural)
һыуығайҙың (definite genitive singular)
һыуығайҙарҙың (definite genitive plural)
һыуығайға (dative singular)
һыуығайҙарға (dative plural)
һыуығайҙы (accusative definite singular)
һыуығайҙарҙы (accusative definite plural)
һыуығайҙа (locative singular)
һыуығайҙарҙа (locative plural)
һыуығайҙан (ablative singular)
һыуығайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыуығайҙарҙың

һыуығайҙарға

һыуығайҙарҙы

һыуығайҙарҙа

һыуығайҙарҙан


шаҡай

head

шаҡай • (şaqay)

şaqay (romanization)
шаҡай (absolute singular)
шаҡайҙар (absolute plural)
шаҡайҙың (definite genitive singular)
шаҡайҙарҙың (definite genitive plural)
шаҡайға (dative singular)
шаҡайҙарға (dative plural)
шаҡайҙы (accusative definite singular)
шаҡайҙарҙы (accusative definite plural)
шаҡайҙа (locative singular)
шаҡайҙарҙа (locative plural)
шаҡайҙан (ablative singular)
шаҡайҙарҙан (ablative plural)


буранай

buranay (romanization)
буранай (absolute singular)
буранайҙар (absolute plural)
буранайҙың (definite genitive singular)
буранайҙарҙың (definite genitive plural)
буранайға (dative singular)
буранайҙарға (dative plural)
буранайҙы (accusative definite singular)
буранайҙарҙы (accusative definite plural)
буранайҙа (locative singular)
буранайҙарҙа (locative plural)
буранайҙан (ablative singular)
буранайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буранайҙарҙың

буранайҙарға

буранайҙарҙы

буранайҙарҙа

буранайҙарҙан


алағарай

head

алағарай • (alağaray)

alağaray (romanization)
алағарай (absolute singular)
алағарайҙар (absolute plural)
алағарайҙың (definite genitive singular)
алағарайҙарҙың (definite genitive plural)
алағарайға (dative singular)
алағарайҙарға (dative plural)
алағарайҙы (accusative definite singular)
алағарайҙарҙы (accusative definite plural)
алағарайҙа (locative singular)
алағарайҙарҙа (locative plural)
алағарайҙан (ablative singular)
алағарайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алағарайҙарҙың

алағарайҙарға

алағарайҙарҙы

алағарайҙарҙа

алағарайҙарҙан

/ɑ.l̴ɑ.ʁɑˈrɑj/

From ала "variegated" + ҡар "snow" + ай "month"


һабанай

habanay (romanization)
һабанай (absolute singular)
һабанайҙар (absolute plural)
һабанайҙың (definite genitive singular)
һабанайҙарҙың (definite genitive plural)
һабанайға (dative singular)
һабанайҙарға (dative plural)
һабанайҙы (accusative definite singular)
һабанайҙарҙы (accusative definite plural)
һабанайҙа (locative singular)
һабанайҙарҙа (locative plural)
һабанайҙан (ablative singular)
һабанайҙарҙан (ablative plural)

һабанайҙарҙың

һабанайҙарға

һабанайҙарҙы

һабанайҙарҙа

һабанайҙарҙан


һөтай

head

һөтай • (hötay)

hötay (romanization)
һөтай (absolute singular)
һөтайҙар (absolute plural)
һөтайҙың (definite genitive singular)
һөтайҙарҙың (definite genitive plural)
һөтайға (dative singular)
һөтайҙарға (dative plural)
һөтайҙы (accusative definite singular)
һөтайҙарҙы (accusative definite plural)
һөтайҙа (locative singular)
һөтайҙарҙа (locative plural)
һөтайҙан (ablative singular)
һөтайҙарҙан (ablative plural)


майай

mayay (romanization)
майай (absolute singular)
майайҙар (absolute plural)
майайҙың (definite genitive singular)
майайҙарҙың (definite genitive plural)
майайға (dative singular)
майайҙарға (dative plural)
майайҙы (accusative definite singular)
майайҙарҙы (accusative definite plural)
майайҙа (locative singular)
майайҙарҙа (locative plural)
майайҙан (ablative singular)
майайҙарҙан (ablative plural)


урағай

урағай • (urağay)

urağay (romanization)
урағай (absolute singular)
урағайҙар (absolute plural)
урағайҙың (definite genitive singular)
урағайҙарҙың (definite genitive plural)
урағайға (dative singular)
урағайҙарға (dative plural)
урағайҙы (accusative definite singular)
урағайҙарҙы (accusative definite plural)
урағайҙа (locative singular)
урағайҙарҙа (locative plural)
урағайҙан (ablative singular)
урағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урағайҙарҙың

урағайҙарҙан


һарысай

head

һарысай • (harısay)

harısay (romanization)
һарысай (absolute singular)
һарысайҙар (absolute plural)
һарысайҙың (definite genitive singular)
һарысайҙарҙың (definite genitive plural)
һарысайға (dative singular)
һарысайҙарға (dative plural)
һарысайҙы (accusative definite singular)
һарысайҙарҙы (accusative definite plural)
һарысайҙа (locative singular)
һарысайҙарҙа (locative plural)
һарысайҙан (ablative singular)
һарысайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һарысайҙарҙың

һарысайҙарға

һарысайҙарҙы

һарысайҙарҙа

һарысайҙарҙан

From һары (harı, “yellow”) + -са (-sa, “-ish”) + ай "month"


ҡарасай

qarasay (romanization)
ҡарасай (absolute singular)
ҡарасайҙар (absolute plural)
ҡарасайҙың (definite genitive singular)
ҡарасайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарасайға (dative singular)
ҡарасайҙарға (dative plural)
ҡарасайҙы (accusative definite singular)
ҡарасайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарасайҙа (locative singular)
ҡарасайҙарҙа (locative plural)
ҡарасайҙан (ablative singular)
ҡарасайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарасайҙарҙың

ҡарасайҙарға

ҡарасайҙарҙы

ҡарасайҙарҙа

ҡарасайҙарҙан

From ҡара (qara, “black”) + -са (-sa, “-ish”) + ай "month"


ҡырпағай

head

ҡырпағай • (qırpağay)

qırpağay (romanization)
ҡырпағай (absolute singular)
ҡырпағайҙар (absolute plural)
ҡырпағайҙың (definite genitive singular)
ҡырпағайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырпағайға (dative singular)
ҡырпағайҙарға (dative plural)
ҡырпағайҙы (accusative definite singular)
ҡырпағайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырпағайҙа (locative singular)
ҡырпағайҙарҙа (locative plural)
ҡырпағайҙан (ablative singular)
ҡырпағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырпағайҙарҙың

ҡырпағайҙарға

ҡырпағайҙарҙы

ҡырпағайҙарҙа

ҡырпағайҙарҙан

From ҡырпаҡ "fluffy", "first snow" + ай "month"


аҡъюлай

aqyulay (romanization)
аҡъюлай (absolute singular)
аҡъюлайҙар (absolute plural)
аҡъюлайҙың (definite genitive singular)
аҡъюлайҙарҙың (definite genitive plural)
аҡъюлайға (dative singular)
аҡъюлайҙарға (dative plural)
аҡъюлайҙы (accusative definite singular)
аҡъюлайҙарҙы (accusative definite plural)
аҡъюлайҙа (locative singular)
аҡъюлайҙарҙа (locative plural)
аҡъюлайҙан (ablative singular)
аҡъюлайҙарҙан (ablative plural)

аҡъюлайҙарҙың

аҡъюлайҙарға

аҡъюлайҙарҙы

аҡъюлайҙарҙа

аҡъюлайҙарҙан

From аҡ "white" + юл "road" + ай "month"


ҡырпаҡ

head

ҡырпаҡ • (qırpaq)


ҡырпаҡ

ҡырпаҡ • (qırpaq)

qırpaq (romanization)
ҡырпаҡ (absolute singular)
ҡырпаҡтар (absolute plural)
ҡырпаҡтың (definite genitive singular)
ҡырпаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡырпаҡҡа (dative singular)
ҡырпаҡтарға (dative plural)
ҡырпаҡты (accusative definite singular)
ҡырпаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡырпаҡта (locative singular)
ҡырпаҡтарҙа (locative plural)
ҡырпаҡтан (ablative singular)
ҡырпаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырпаҡтарҙың

ҡырпаҡтарҙан

Ҡырпаҡ ҡар төшкәс ул бесәнде ат менән ташып алдыҡ.

(Can we date this quote?), Ә. Ҡотлогилде [Ə. Qotlogilde], (Please provide the book title or journal name):

When the first snow snowed, we moved away the hay with horse harness.

first snow; only used in conjunction with ҡар (qar) or with a verb denoting snowing.


ваба

vaba (romanization)
ваба (absolute singular)
вабалар (absolute plural)
вабаның (definite genitive singular)
вабаларҙың (definite genitive plural)
вабаға (dative singular)
вабаларға (dative plural)
вабаны (accusative definite singular)
вабаларҙы (accusative definite plural)
вабала (locative singular)
вабаларҙа (locative plural)
вабанан (ablative singular)
вабаларҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic وَبَاء (wabāʔ)
Cognate with Azerbaijani vəba, Uzbek vabo


Бөрө

head

Бөрө • (Börö)

ba-noun

Бөрө • (Börö)

Börö (romanization)
Бөрө (absolute singular)
Бөрөләр (absolute plural)
Бөрөнөң (definite genitive singular)
Бөрөләрҙең (definite genitive plural)
Бөрөгә (dative singular)
Бөрөләргә (dative plural)
Бөрөнө (accusative definite singular)
Бөрөләрҙе (accusative definite plural)
Бөрөлә (locative singular)
Бөрөләрҙә (locative plural)
Бөрөнән (ablative singular)
Бөрөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bür (“bud; leaf; grain”).

ba:Бөрө (ҡала)


тырышыу

head

тырышыу • (tırışıw)

Тырышмайынса бер нимәң дә булмаҫ.

You will have nothing without putting effort


төмән

төмән • (tömən)

From Proto-Turkic *tümen (“ten thousand”).

myriad, ten thousand (archaic, obsolete)


төмән

төмән • (tömən)

Mutation from Proto-Turkic *tǖp (“main, primary”).
See also: төп


Ғәбит

Ғәбит • (Ğəbit)

ba-proper noun

Ғәбит • (Ğəbit)

→ Russian: Габи́т (Gabít)

Borrowed from Arabic عَابِد (ʕābid), meaning “[God] worshipper”, i.e. a pious man. Cognate with Kazakh Ғабит (Ğabit).

Габи́т Габит#Russian

Габі́т Габіт#Ukrainian

a male given name, equivalent to English Gabit, Russian Габи́т (Gabít), or Ukrainian Габі́т (Habít)


һ.б.

башҡалар башҡа#Bashkir

Abbreviation of һәм башҡалар (həm başqalar, “and others”); etc.


Әкмәл

head

Әкмәл • (Əkməl)

ba-proper noun

Әкмәл • (Əkməl)

Əkməl (romanization)
Аҡмал (alternative)

From Arabic أكمل, superlative form of Arabic كامل (“perfect”).


Бәхрәйн

head

Бәхрәйн • (Bəxrəyn)

Bəxrəyn (romanization)
Бәхрәйн (absolute singular-only)
Бәхрәйндең (definite genitive singular-only)
Бәхрәйнгә (dative singular-only)
Бәхрәйнде (accusative definite singular-only)
Бәхрәйндә (locative singular-only)
Бәхрәйндән (ablative singular-only)

bor

Arabic البحرين

Әхмәт Бәхрәйндә йәшәй.
Əxmət Bəxrəyndə yəşəy.
Əxmət lives in Bahrain.

Bahrain (an archipelago, island, and country in Western Asia, in the Persian Gulf)