мәҫәл

head

мәҫәл • (məśəl)

ba-noun

мәҫәл • (məśəl)

məśəl (romanization)
мәҫәл (absolute singular)
мәҫәлдәр (absolute plural)
мәҫәлдең (definite genitive singular)
мәҫәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәҫәлгә (dative singular)
мәҫәлдәргә (dative plural)
мәҫәлде (accusative definite singular)
мәҫәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәҫәлдә (locative singular)
мәҫәлдәрҙә (locative plural)
мәҫәлдән (ablative singular)
мәҫәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَثَل (maṯal, “fable, proverb”).

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

In many fables, the monkey is (lit. stands as) a symbol representing ignorance.

Maymıl küp kenə məśəldərźə naźanlıqtı sağıldırıwsı simvol bulıp baśa.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the times of (Jean de) La Fontaine.


аҙна

head

аҙна • (aźna)

aźna (romanization)
аҙна (absolute singular)
аҙналар (absolute plural)
аҙнаның (definite genitive singular)
аҙналарҙың (definite genitive plural)
аҙнаға (dative singular)
аҙналарға (dative plural)
аҙнаны (accusative definite singular)
аҙналарҙы (accusative definite plural)
аҙнала (locative singular)
аҙналарҙа (locative plural)
аҙнанан (ablative singular)
аҙналарҙан (ablative plural)

From Persian آدینه (âdine, “Friday”).
In Muslim tradition, the most important day of the week is Friday. Thus, this is a case of metonymy.
Cognate with Tatar атна (atna, “week”), Uyghur ئازنا (azna, “Friday”).

Бер аҙналай интегеп, табипҡа барҙым.

After suffering for a week or so, I went to the doctor.

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week.

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təśire bötə aźnağa huźılasaq.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events.

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.


ауыл

ауыл • (awıl)

ba-noun

ауыл • (awıl)

awıl (romanization)
ауыл (absolute singular)
ауылдар (absolute plural)
ауылдың (definite genitive singular)
ауылдарҙың (definite genitive plural)
ауылға (dative singular)
ауылдарға (dative plural)
ауылды (accusative definite singular)
ауылдарҙы (accusative definite plural)
ауылда (locative singular)
ауылдарҙа (locative plural)
ауылдан (ablative singular)
ауылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āgïl, from Proto-Turkic *āg- (“to enclose”).

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти. (from a fairy-tale)
Ber awılda ber yarlı ğına əbey yəşəgən, anıñ Yəntimer isemle 12 yəşle ulı bulğan ti.
A rather poor old woman lived in a village; she had a 12-year-old son called Yäntimer.

Бүреләр ауылға яҡынлашһа, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to a village, dogs start barking.

Bürelər awılğa yaqınlaşha, ettər örə başlay.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

The old man stood for a long time, holding on a fence and looking at the village street.

Kərtəgə totonop, qart oźaq qına awıl uramına qarap torźo.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

The Tabym icon (of Madonna), widely popular among the Orthodox (people) of the Urals, acquired its name from the village of Tabyn in present-day Gafuri district (in Bashkortostan).

Ural pravoslavtarı arahında kiñ tanılğan Tabın tərehe üź isemen xəźerge Ğafuri rayonındağı Tabın awılınan alğan.

the country, rural area, as opposed to the town or city

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

My grandma forgot both the driver's name and from which aul he was.

Öləsəyem şofyorźıñ isemen də, qayhı awıldan ikənen də onotqan.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

Should there be a holiday, the women in rural communities would visit each other for tea.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

As it happens, there is an aul of the same name in Kazakhstan as well.

aul (a rural community in the Caucasus, Central Asia, Southern Urals or other Turkic-speaking region)


ауыл

head

ауыл • (awıl)

Республикалағы һәр өсөнсө эшһеҙ — ауыл кешеһе.
Respublikalağı hər ösönsö eşheź — awıl keşehe.
Every third unemployed (person) in the republic (of Bashkortostan) is a rural dweller.


ҡәләм

ҡәләм • (qələm)

ba-noun

ҡәләм • (qələm)

qələm (romanization)
ҡәләм (absolute singular)
ҡәләмдәр (absolute plural)
ҡәләмдең (definite genitive singular)
ҡәләмдәрҙең (definite genitive plural)
ҡәләмгә (dative singular)
ҡәләмдәргә (dative plural)
ҡәләмде (accusative definite singular)
ҡәләмдәрҙе (accusative definite plural)
ҡәләмдә (locative singular)
ҡәләмдәрҙә (locative plural)
ҡәләмдән (ablative singular)
ҡәләмдәрҙән (ablative plural)

From Arabic قَلَم (qalam, “pen, pencil”),
from Ancient Greek κάλαμος (kálamos).
Cognate with
Kyrgyz калем (kalem, “pen”),
Kazakh қалам (qalam, “pen”),
Karakalpak қәлем (qälem, “pencil”),
Karachay-Balkar къалам (qalam, “pen”),
Uzbek qalam (“pencil”),
Uyghur قەلەم (qelem, “pen”),
Turkish kalem (“pencil”) etc.

Ҡәләм менән төшөрөлгән һүрәт.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (=continues to write)

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Ҡауырһын ҡәләм.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

Try to write (=practice writing) every day; your style improves with each written page, (each) line (you write)

Kön hayın yaźırğa tırışığıź; hər yaźğan bit, yul menən qələmegeź şımara bara.


һалдат

haldat (romanization)
һалдат (absolute singular)
һалдаттар (absolute plural)
һалдаттың (definite genitive singular)
һалдаттарҙың (definite genitive plural)
һалдатҡа (dative singular)
һалдаттарға (dative plural)
һалдатты (accusative definite singular)
һалдаттарҙы (accusative definite plural)
һалдатта (locative singular)
һалдаттарҙа (locative plural)
һалдаттан (ablative singular)
һалдаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һалдаттарҙың

һалдаттарҙан

From Russian солда́т (soldát, “soldier”),
from French soldat, from Italian soldato (“soldier”).

Һалдат илде һаҡлай.

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле.

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

In the recent years, the prestige of serving as a soldier has steadily been lowered.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.

İśtəlekkə tik ösmöyöşlö haldat xattarı ğına qaldı.


сәскә

head

сәскә • (səskə)

ba-noun

сәскә • (səskə)

səskə (romanization)
сәскә (absolute singular)
сәскәләр (absolute plural)
сәскәнең (definite genitive singular)
сәскәләрҙең (definite genitive plural)
сәскәгә (dative singular)
сәскәләргә (dative plural)
сәскәне (accusative definite singular)
сәскәләрҙе (accusative definite plural)
сәскәлә (locative singular)
сәскәләрҙә (locative plural)
сәскәнән (ablative singular)
сәскәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čeček (“flower”).
Cognates include Old Turkic [script needed] (čečäk), Tuvan and Southern Altai чечек (čeček), Kazakh шешек (şeşek), Uzbek chechak, Uyghur چېچەك (chëchek), Turkish, Gagauz, Crimean Tatar çiçek, Azerbaijani çiçək.
The background of the metathesis *säsäk → säskä that took place in Bashkir remains yet to be explored.
One possible reason for it may have been to resolve the homonymy that is ubiquitous in most Turkic languages: the descendants of the archetype *čeček mean both "flower" and "smallpox".
Secondly, it may have been promoted by the influence of a Oghur stratum in Bashkir; compare Chuvash ҫеҫке (śeśke, “flower”).

Сәскә түтәле.

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

these are not simple flowers, (but) medicinal herbs.

Bılar yabay səskə tügel, darıw üləndəre.


ҡоротҡос

qorotqos (romanization)
ҡоротҡос (absolute singular-only)
ҡоротҡостоң (definite genitive singular-only)
ҡоротҡосҡа (dative singular-only)
ҡоротҡосто (accusative definite singular-only)
ҡоротҡоста (locative singular-only)
ҡоротҡостан (ablative singular-only)

From ҡорот- "to dry sth., make a plant wither" + -ҡос "agent suffix".

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


ыуылдырыҡ

head

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ba-noun

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ıwıldırıq (romanization)
ыуылдырыҡ (absolute singular-only)
ыуылдырыҡтың (definite genitive singular-only)
ыуылдырыҡҡа (dative singular-only)
ыуылдырыҡты (accusative definite singular-only)
ыуылдырыҡта (locative singular-only)
ыуылдырыҡтан (ablative singular-only)

[ɯ̞.wɯ̞ɫ.dɯ̞ˈrɯ̞q]

ы‧уыл‧ды‧рыҡ

From Proto-Turkic *o(bɨ)l-duruk (“roe”).
Cognate with
Tatar уылдык (uwıldıq),
Kazakh уылдырық (uyldyryq),
Karakalpak уўылдырық (uwyldırıq),
Turkish oğulduruk, etc.

Ыуылдырыҡ сәсеү
Iwıldırıq səsew
to spawn.

Баҡа ыуылдырығы

roe, spawn (of fish), also small eggs of frogs or other amphibia

Ҡыҙыл ыуылдырыҡ

Qıźıl ıwıldırıq


ураҡ һәм сүкеш

head

ураҡ һәм сүкеш

ураҡ һәм сүкеш • (uraq həm sükeş)

ba-noun

ураҡ һәм сүкеш

ураҡ һәм сүкеш • (uraq həm sükeş)

uraq həm sükeş (romanization)
ураҡ һәм сүкеш (absolute singular-only)
ураҡ һәм сүкештең (definite genitive singular-only)
ураҡ һәм сүкешкә (dative singular-only)
ураҡ һәм сүкеште (accusative definite singular-only)
ураҡ һәм сүкештә (locative singular-only)
ураҡ һәм сүкештән (ablative singular-only)

[oˈɾɑqˌhæm.sɵˈkɪ̞ʃ]

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

In the period of the Soviet Union, the red banner depicting a hammer and sickle is recognized as the state flag.

Sovettar Soyuzı osoronda dəwlət bayrağı itep uraq həm sükeş töşörölgən qıźıl bayraq tanıla.


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsial xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


еҙ

yeź (romanization)
еҙ (absolute singular-only)
еҙҙең (definite genitive singular-only)
еҙгә (dative singular-only)
еҙҙе (accusative definite singular-only)
еҙҙә (locative singular-only)
еҙҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yeŕ (“brass, copper”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jez, “copper”),
Southern Altai јес (ǰes),
Kyrgyz жез (jez),
Tatar җиз (ciz),
Khakas чис (çis),
Tuvan, Shor чес (čes, “copper”).


дәфтәр

head

дәфтәр • (dəftər)

ba-noun

дәфтәр • (dəftər)

dəftər (romanization)
дәфтәр (absolute singular)
дәфтәрҙәр (absolute plural)
дәфтәрҙең (definite genitive singular)
дәфтәрҙәрҙең (definite genitive plural)
дәфтәргә (dative singular)
дәфтәрҙәргә (dative plural)
дәфтәрҙе (accusative definite singular)
дәфтәрҙәрҙе (accusative definite plural)
дәфтәрҙә (locative singular)
дәфтәрҙәрҙә (locative plural)
дәфтәрҙән (ablative singular)
дәфтәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәфтәрҙәрҙең

дәфтәрҙәрҙән

From Persian دفتر (daftar), from Arabic دَفْتَر (daftar), from Aramaic דפתרא/ܕܦܬܪܐ (diftrāʼ), from Ancient Greek διφθέρα (diphthéra).
Cognate with Kazakh дәптер (däpter), Kyrgyz дептер (depter), Crimean Tatar defter, Azerbaijani dəftər, Turkmen depder, Uzbek daftar, Uyghur دەپتەر (depter) etc.

Буш дәфтәр.

Буй дәфтәр.

Шаҡмаҡ дәфтәр.

Ҡуйын дәфтәре.

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

Write your given and family name on the cover of the work book in block letters.

İsem-familiyağıźźı dəftərźeñ tışına baśma xəreftər menən yaźıp quyığıź.

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

Samat, who was sitting at the back school-desk, surreptitiously tore a page out of his notebook and made a (paper) plane.

Artqı partala ultırğan Samat hiźźerməy genə dəftərenən ber bit yırtıp aldı la samolyot yahanı.


һүрәт

head

һүрәт • (hürət)

ba-noun

һүрәт • (hürət)

hürət (romanization)
һүрәт (absolute singular)
һүрәттәр (absolute plural)
һүрәттең (definite genitive singular)
һүрәттәрҙең (definite genitive plural)
һүрәткә (dative singular)
һүрәттәргә (dative plural)
һүрәтте (accusative definite singular)
һүрәттәрҙе (accusative definite plural)
һүрәттә (locative singular)
һүрәттәрҙә (locative plural)
һүрәттән (ablative singular)
һүрәттәрҙән (ablative plural)

From Arabic صُورَة (ṣūra).
Cognate with
Tatar сүрәт (sürät),
Kazakh сурет (suret),
Kyrgyz сүрөт (süröt),
Uzbek surat (“picture”);
Turkish surat (“face”),
etc.

Ҡәләм менән төшөрөлгән һүрәт.

Бала саҡтан уҡ һүрәттәр төшөрөргә яраттым.

From the very childhood, I liked to draw pictures.

Bala saqtan uq hürəttər töşörörgə yarattım.


мәҡәлә

head

мәҡәлә • (məqələ)

ba-noun

мәҡәлә • (məqələ)

məqələ (romanization)
мәҡәлә (absolute singular)
мәҡәләләр (absolute plural)
мәҡәләнең (definite genitive singular)
мәҡәләләрҙең (definite genitive plural)
мәҡәләгә (dative singular)
мәҡәләләргә (dative plural)
мәҡәләне (accusative definite singular)
мәҡәләләрҙе (accusative definite plural)
мәҡәләлә (locative singular)
мәҡәләләрҙә (locative plural)
мәҡәләнән (ablative singular)
мәҡәләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҡәләләрҙең

мәҡәләләрҙән

From Arabic مَقَالَة (maqāla, “article, essay”).
Cognate with Kazakh мақала (maqala),
Kyrgyz макала (makala),
Turkish makale,
Azerbaijani məqalə,
Turkmen makaala,
Uzbek maqola etc.

bor

Баш мәҡәлә.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

They already published an article on this matter in the district's (=local) newspaper.

Bıl xəl turahında rayon gəzitendə məqələ yaźıp sığarźılar inde.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды.

The number of articles in the Bashkir Wikipedia has reached one thousand.

Başqort Vikipediyahındağı məqələlər hanı meñgə tuldı.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.
Hər İnternet qullanıwsıhı Vikipediyağa — məśələn, yañı məqələ yaźıp yəki bulğandarın töźətep — üź ölöşön inderə ala.
Every Internet user can make his/her contribution to Wikipedia — for example, by writing a new article or by editing the existing (articles).


һүҙ

hüź (romanization)
һүҙ (absolute singular)
һүҙҙәр (absolute plural)
һүҙҙең (definite genitive singular)
һүҙҙәрҙең (definite genitive plural)
һүҙгә (dative singular)
һүҙҙәргә (dative plural)
һүҙҙе (accusative definite singular)
һүҙҙәрҙе (accusative definite plural)
һүҙҙә (locative singular)
һүҙҙәрҙә (locative plural)
һүҙҙән (ablative singular)
һүҙҙәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *sӧz,
from Proto-Turkic *söŕ (“word”).

Тапҡыр һүҙ.

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй.

In the Bashkir language, this word has two meanings.

Başqort telendə bıl hüź ike məğənələ yöröy.

Һүҙ тыңламаҫ улыңдан һыйҙаш булһа, сит артыҡ.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

An outsider who shares your meal is better than your son who wouldn't listen to (your) word.

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

This speech of mine is not a song, but an edification.

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Young man, listen to what I say. You have clearly seen my face, I have my name that is Ayhïlïw.

Yeget, tıñla hüźemde. Asıq kürźeñ yöźömdö, Ayhılıw tigən atım bar.

Anything that is said; utterance, speech, comment, statement

Ултыр әле, һиңә әйтер һүҙем бар.

Малайың оялыусан икән, һүҙ ҡушырға ла шөрләп тора.

Your son appears to be shy, he is even afraid to start speaking.

Malayıñ oyalıwsan ikən, hüź quşırğa la şörləp tora.

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

By tradition, the most honored guest first took the floor.

Yola buyınsa, təw hüźźe iñ xörmətle qunaq totto.


суйын

head

суйын • (suyın)

ba-noun

суйын • (suyın)

suyın (romanization)
суйын (absolute singular-only)
суйындың (definite genitive singular-only)
суйынға (dative singular-only)
суйынды (accusative definite singular-only)
суйында (locative singular-only)
суйындан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid جُوذِن (čoδïn, “copper”);
Tatar чуен (çuyen),
Kazakh шойын (şoiyn),
Kyrgyz чоюн (coyun),
Kumyk чоюн (çoyun),
Karachay-Balkar чоюн (çoyun),
Southern Altai чой (čoy),
Shor шойун (šoyun),
Uzbek choʻyan,
Uyghur چويۇن (choyun, “cast iron”).


тимер

timer (romanization)
тимер (absolute singular-only)
тимерҙең (definite genitive singular-only)
тимергә (dative singular-only)
тимерҙе (accusative definite singular-only)
тимерҙә (locative singular-only)
тимерҙән (ablative singular-only)

From Kipchak تمور (tämür), from Proto-Turkic *temür (“iron”).

Тимер рудаһы.
Timer rudahı.
Iron ore.

Ағастан, ҡаҙ һөйәгенән, тимерҙән эшләнгән ҡумыҙҙар була.

There exist Jew's harps made of wood, goose bone and iron.

Ağastan, qaź höyəgenən, timerźən eşləngən qumıźźar bula.


матбуғат

head

матбуғат • (matbuğat)

ba-noun

матбуғат • (matbuğat)

matbuğat (romanization)
матбуғат (absolute singular-only)
матбуғаттың (definite genitive singular-only)
матбуғатҡа (dative singular-only)
матбуғатты (accusative definite singular-only)
матбуғатта (locative singular-only)
матбуғаттан (ablative singular-only)

From Persian مطبوعات (matbu'ât), from Arabic مَطْبُوعَات (maṭbūʕāt).
Cognate with
Tatar матбугат (matbuğat),
Uzbek matbuot,
Turkish matbuat, etc.

der

Arabic مَطْبُوعَات (maṭbūʕāt)

Матбуғат иреге.

Матбуғат хеҙмәте.

Совет дәүерендә матбуғат партияның иң үткер ҡоралдарының береһе булды.

In the Soviet period, the press was one of the most powerful instruments of the (Communist) party.

Sovet dəwerendə matbuğat partiyanıñ iñ ütker qoraldarınıñ berehe buldı.

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

For a novice (lit. young) journalist, it is especially important to be able to select the topic on which to appear in the press.

Matbuğatta sığış yahar ösön temanı haylap ala belew yəş jurnalist ösön bigerək tə möhim.

(media) the press, printed press, printed media


ирек

irek (romanization)
ирек (absolute singular-only)
иректең (definite genitive singular-only)
иреккә (dative singular-only)
иректе (accusative definite singular-only)
иректә (locative singular-only)
иректән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *erik (“strength, might, will, power”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (erk),
Old Uyghur [script needed] (erk, “power, will, dominance”);
Kazakh ерік (erık),
Kyrgyz эрк (erk), эрик (erik),
Southern Altai эрик (erik),
Uzbek erk (“will, liberty”); see also
Hungarian erő (“strength, force, power”).

cog

Матбуғат иреге.

Ихтыяр иреге.

Шәхес иреге.

Һүҙ йөрөтөү ирке.

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.


майҙан

head

майҙан • (mayźan)

ba-noun

майҙан • (mayźan)

mayźan (romanization)
майҙан (absolute singular)
майҙандар (absolute plural)
майҙандың (definite genitive singular)
майҙандарҙың (definite genitive plural)
майҙанға (dative singular)
майҙандарға (dative plural)
майҙанды (accusative definite singular)
майҙандарҙы (accusative definite plural)
майҙанда (locative singular)
майҙандарҙа (locative plural)
майҙандан (ablative singular)
майҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

майҙандарҙың

майҙандарҙан

From Persian میدان (meydân) or via Arabic مَيْدَان (maydān).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz майдан (maydan), Tatar мәйдан (mäydan), Uzbek maydon, Azerbaijani, Turkish, Crimean Tatar meydan etc.

Ҡала майҙандарында шыршылар ҡуйылды.

Cristmas trees have been set up on the city's squares.

Торлаҡ майҙаны.

Белорет районы майҙаны буйынса республикала беренсе урын алып тора.

The Beloretsk district takes up the first place in the republic (of Bashkortostan) by its area.

Beloret rayonı mayźanı buyınsa respublikala berense urın alıp tora.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Most of Turkmenistan's territory is taken up by the Karakum desert.

Törökmənstandıñ küpselek mayźanın Qaraqom süle alıp tora.

amount of land or flat space designated or used for specific purposes; area, acreage

Фекер алышыу майҙаны.

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.
Eşqıwarlıq — körəş mayźanı, unda barı tik tahıldar, səmseldər yeñew yawlay.
Enterpreneurship is a space of struggle; in it, only the persevering and ambitious will win victory.

(figurative) space, ground, field, forum

(esp. historical) an occasion when many people gather on an open ground for a traditional festivity or a popular counsel

милли көрәш
милли көрәш#Bashkir

at such a popular festivity, men's competition in traditional wresting (see милли көрәш (milli körəş)) or other sports

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamysha lets loose his horse, comes near the wrestling ring and enters the wrestle.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.


күркә

head

күркә • (kürkə)

ba-noun

күркә • (kürkə)

kürkə (romanization)
күркә (absolute singular)
күркәләр (absolute plural)
күркәнең (definite genitive singular)
күркәләрҙең (definite genitive plural)
күркәгә (dative singular)
күркәләргә (dative plural)
күркәне (accusative definite singular)
күркәләрҙе (accusative definite plural)
күркәлә (locative singular)
күркәләрҙә (locative plural)
күркәнән (ablative singular)
күркәләрҙән (ablative plural)

From *körkä (“turkey”), perhaps related to Proto-Turkic *körtük (“woodcock; turkey; blackcock”).
Cognate with
Kazakh күркетауық (kürketauyq, “turkey”),
Tatar күркә (kürkä, “turkey”),
Uzbek kurka (“turkey”),
Uyghur كۈركە (kürke, “turkey”).


иҙән

head

иҙән • (iźən)

ba-noun

иҙән • (iźən)

iźən (romanization)
иҙән (absolute singular)
иҙәндәр (absolute plural)
иҙәндең (definite genitive singular)
иҙәндәрҙең (definite genitive plural)
иҙәнгә (dative singular)
иҙәндәргә (dative plural)
иҙәнде (accusative definite singular)
иҙәндәрҙе (accusative definite plural)
иҙәндә (locative singular)
иҙәндәрҙә (locative plural)
иҙәндән (ablative singular)
иҙәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar идән (idän, “floor”),
Siberian Tatar итән (itän, “floor”),
Karakalpak, Kazakh еден (eden, “floor”).

Иҙән таҡтаһы.
İźən taqtahı.
Floorboard.

Иҙән буяуы.

Икмәкте иҙәнгә төшөрөргә ярамай.

One should not drop bread onto the floor (A cultural taboo).

Төпсөк иҙән ярығына төшөп китеп, баҙҙа ут тоҡанған.

The cigarette stub fell through a floor crack, and fire started in the cellar.

Töpsök iźən yarığına töşöp kitep, baźźa ut toqanğan.

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә намаҙлыҡ түшәлгән.

The room was completely empty, there was only a prayer mat laid onto the floor.

Bülmə bup-buş ine, tik iźəngə namaźlıq tüşəlgən.


ҡош-ҡорт

qoş-qort (romanization)
ҡош-ҡорт (absolute singular-only)
ҡош-ҡорттоң (definite genitive singular-only)
ҡош-ҡортҡа (dative singular-only)
ҡош-ҡортто (accusative definite singular-only)
ҡош-ҡортта (locative singular-only)
ҡош-ҡорттан (ablative singular-only)

[ˈqʊ̞ʂˌqʊ̞ɾt]

From ҡош (qoş, “bird”) + ҡорт (qort, “worm”).
Cognate with Kyrgyz кушкурт (kuşkurt, “the animal world, wild animals”).

cog

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Exactly this type of stray dogs is dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

poultry, domestic fowl raised for eggs and meat


ғүмер

head

ғүмер • (ğümer)

ba-noun

ғүмер • (ğümer)

ğümer (romanization)
ғүмер (absolute singular)
ғүмерҙәр (absolute plural)
ғүмерҙең (definite genitive singular)
ғүмерҙәрҙең (definite genitive plural)
ғүмергә (dative singular)
ғүмерҙәргә (dative plural)
ғүмерҙе (accusative definite singular)
ғүмерҙәрҙе (accusative definite plural)
ғүмерҙә (locative singular)
ғүмерҙәрҙә (locative plural)
ғүмерҙән (ablative singular)
ғүмерҙәрҙән (ablative plural)

Borrowed from Arabic عُمْر (ʕumr, “life, lifespan”).
Cognate with Kazakh өмір (ömır),
Kyrgyz өмүр (ömür),
Tatar гомер (ğomer),
Uzbek umr,
Azerbaijani ömür, Turkish ömür etc.

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Past life is (like) water that has flowed.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға.

Such an opportunity arises only once in a lifetime.

Bınday forsat ğümerźə ber tapqır ğına sığa.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period in life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.

life, length of life, lifespan, lifetime


мәктәп

head

мәктәп • (məktəp)

ba-noun

мәктәп • (məktəp)

məktəp (romanization)
мәктәп (absolute singular)
мәктәптәр (absolute plural)
мәктәптең (definite genitive singular)
мәктәптәрҙең (definite genitive plural)
мәктәпкә (dative singular)
мәктәптәргә (dative plural)
мәктәпте (accusative definite singular)
мәктәптәрҙе (accusative definite plural)
мәктәптә (locative singular)
мәктәптәрҙә (locative plural)
мәктәптән (ablative singular)
мәктәптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәктәптәрҙең

мәктәптәрҙән

From Arabic مَكْتَب (maktab, “elementary school”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz мектеп (mektep),
Tatar мәктәп (mäktäp),
Uzbek maktab,
Azerbaijani məktəb,
Turkish, Crimean Tatar mektep etc.

bor

Мәктәп ― белем усағы.
Məktəp ― belem usağı.
School is the seedbed of knowledge.

Башланғыс мәктәп.

Олораҡ балалар күрше ауыл мәктәбенә йөрөп уҡыны.

Older children went to the school in the neighbor village.

Oloraq balalar kürşe awıl məktəbenə yöröp uqını.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

Мәктәп өйрәтмәгәнде тормош өйрәтер.

What school hasn't taught (you), life will teach.


ҡорос

qoros (romanization)
ҡорос (absolute singular-only)
ҡоростоң (definite genitive singular-only)
ҡоросҡа (dative singular-only)
ҡоросто (accusative definite singular-only)
ҡороста (locative singular-only)
ҡоростан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kurč (“hard, firm, stout”).
Cognate with
Old Uyghur qurč (firm, stout);
Southern Altai курч (kurč, “sharp”);
Kyrgyz курч (kurc, “steel; sharp”),
Tatar корыч (qorıç, “steel”),
Kazakh құрыш (qūryş, “steel”),
Karachay-Balkar къурч (qurç, “steel”),
Kumyk къурч (qurç, “brisk, vigorous”), etc.

der

Ҡорос бысаҡ.


терегөмөш

head

терегөмөш • (teregömöş)

ba-noun

терегөмөш • (teregömöş)

teregömöş (romanization)
терегөмөш (absolute singular-only)
терегөмөштөң (definite genitive singular-only)
терегөмөшкә (dative singular-only)
терегөмөштө (accusative definite singular-only)
терегөмөштә (locative singular-only)
терегөмөштән (ablative singular-only)

[tɪ̞.ˌrɪ̞.ɡʏ̞.ˈmʏ̞ʃ]

те‧ре‧гө‧мөш

тере (tere, “alive, living”) + көмөш (kömöş, “silver”).
Literally "living silver" from its ability to move.
Compare with English quicksilver.

compound

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.

Atmosfera baśımı - teregömöş bağanahı buyınsa 750 mm.


көкөрт

head

көкөрт • (kökört)

ba-noun

көкөрт • (kökört)

kökört (romanization)
көкөрт (absolute singular-only)
көкөрттөң (definite genitive singular-only)
көкөрткә (dative singular-only)
көкөрттө (accusative definite singular-only)
көкөрттә (locative singular-only)
көкөрттән (ablative singular-only)

Borrowed from Persian گوگرد (gugerd, “sulfur”).
Cognate with
Tatar күкерт (kükert),
Kyrgyz күкүрт (kükürt),
Kazakh күкірт (kükırt),
Uzbek oltingugurt,
Turkmen kükürt, Turkish kükürt, Azerbaijani kükürd (“sulfur”), etc.


тумыртҡа

head

тумыртҡа • (tumırtqa)

ba-noun

тумыртҡа • (tumırtqa)

tumırtqa (romanization)
тумыртҡа (absolute singular)
тумыртҡалар (absolute plural)
тумыртҡаның (definite genitive singular)
тумыртҡаларҙың (definite genitive plural)
тумыртҡаға (dative singular)
тумыртҡаларға (dative plural)
тумыртҡаны (accusative definite singular)
тумыртҡаларҙы (accusative definite plural)
тумыртҡала (locative singular)
тумыртҡаларҙа (locative plural)
тумыртҡанан (ablative singular)
тумыртҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тумыртҡаларҙың

тумыртҡаларға

тумыртҡаларҙы

тумыртҡаларҙа

тумыртҡаларҙан

Cognate with Southern Altai томуртка (tomurtka, “woodpecker”), Khakas тобырғы (tobırğı, “woodpecker”), perhaps also Tuvan торга (torga, “woodpecker”).
Perhaps derived from the verb *tomur-, as attested in Khakas тобырарға (tobırarğa, “go through, pierce”).


күгәрсен

head

күгәрсен • (kügərsen)

ba-noun

күгәрсен • (kügərsen)

kügərsen (romanization)
күгәрсен (absolute singular)
күгәрсендәр (absolute plural)
күгәрсендең (definite genitive singular)
күгәрсендәрҙең (definite genitive plural)
күгәрсенгә (dative singular)
күгәрсендәргә (dative plural)
күгәрсенде (accusative definite singular)
күгәрсендәрҙе (accusative definite plural)
күгәрсендә (locative singular)
күгәрсендәрҙә (locative plural)
күгәрсендән (ablative singular)
күгәрсендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәрсендәрҙең

күгәрсендәргә

күгәрсендәрҙе

күгәрсендәрҙә

күгәрсендәрҙән

From Proto-Turkic *kȫkerčin (“dove, pigeon”).


хаж

xaj (romanization)
хаж (absolute singular-only)
хаждың (definite genitive singular-only)
хажға (dative singular-only)
хажды (accusative definite singular-only)
хажда (locative singular-only)
хаждан (ablative singular-only)

From Arabic حَجّ (ḥajj).
Cognate with Tatar хаҗ (xac), Uzbek haj, Turkish hac etc.

Ғүмрә хажы.
Ğümrə xajı.
'umra, the small hajj.

Хажға барыу – изге ғәмәл.
Xajğa barıw – izge ğəməl.
Going to a hajj is a holy deed.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.


ғәмәл

head

ғәмәл • (ğəməl)

ba-noun

ғәмәл • (ğəməl)

ğəməl (romanization)
ғәмәл (absolute singular)
ғәмәлдәр (absolute plural)
ғәмәлдең (definite genitive singular)
ғәмәлдәрҙең (definite genitive plural)
ғәмәлгә (dative singular)
ғәмәлдәргә (dative plural)
ғәмәлде (accusative definite singular)
ғәмәлдәрҙе (accusative definite plural)
ғәмәлдә (locative singular)
ғәмәлдәрҙә (locative plural)
ғәмәлдән (ablative singular)
ғәмәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَمَل (ʕamal, “work, action, deed”).
Cognate with
Kazakh амал (amal),
Tatar гамәл (ğamäl),
Southern Altai эмил (emil),
Uzbek amal, etc.

der

Бала саҡтан мин гел ниндәйҙер ғәҙәттән тыш, бығаса ғәмәлдә булмаған нәмәләрҙе булдырырға ынтылдым.

From childhood, I always strived to implement unusual things that have previously not existed in reality.

Bala saqtan min gel nindəyźer ğəźəttən tış, bığasa ğəməldə bulmağan nəmələrźe buldırırğa ıntıldım.

Күктәге кеүек, ерҙә лә Һинең ихтыярың ғәмәлгә ашһын.

Your will be done (lit. become reality) on earth as it is in heaven.

Küktəge kewek, yerźə lə Hineñ ixtıyarıñ ğəməlgə aşhın.

Ниәт — ярты ғәмәл.
Niət — yartı ğəməl.
An intention is half an action.

Санкт-Петербургтағы террор ғәмәле.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events.

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

In this case the law comes into force from the first date of the following month.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

Элекке өлгөләге паспорттар үҙҙәренең ваҡыты сыҡҡансы ғәмәлдә ҡала.

Passports of the old model remain in validity until their expiration date.

Elekke ölgöləge pasporttar üźźəreneñ vaqıtı sıqqansı ğəməldə qala.

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.

Сафҡа индерелгән суперкомпьютерҙың иҫәпләү тиҙлеге 20 терафлопс (секундына иҫәпләү ғәмәлен) тәшкил итә.
Safqa inderelgən superkompyuterźıñ iśəpləw tiźlege 20 teraflops (sekundına iśəpləw ğəməlen) təşkil itə.
The computing power of the newly implemented supercomputer is 20 Teraflops (computing operations per second).

(mathematics, computing) computing operation


шыршы

head

шыршы • (şırşı)

ba-noun

шыршы • (şırşı)

şırşı (romanization)
шыршы (absolute singular)
шыршылар (absolute plural)
шыршының (definite genitive singular)
шыршыларҙың (definite genitive plural)
шыршыға (dative singular)
шыршыларға (dative plural)
шыршыны (accusative definite singular)
шыршыларҙы (accusative definite plural)
шыршыла (locative singular)
шыршыларҙа (locative plural)
шыршынан (ablative singular)
шыршыларҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakalpak, Kazakh шырша (şyrşa),
Nogai шыршы (şırşı),
Tatar чыршы (çırşı),
Tofa шырыш (šïrïš, “alder”),
Chuvash чӑрӑш (čărăš).
This term exhibits an areal distribution, limited to Nogai-Kypchak and Volga-Ural region.

cog

Nogai шыршы (şırşı)

Tatar чыршы (çırşı)

Күк шыршы.

Шыршы орлоҡтары урман ҡоштарына һәм тейенгә, сысҡанға ем булып тора.

Spruce seeds are food for forest birds, squirrels and mice.

Şırşı orloqtarı urman qoştarına həm teyengə, sısqanğa yem bulıp tora.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

We put a red star cut from cardboard on top of the Christmas tree.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.


Ҡыш бабай

head

Ҡыш бабай • (Qış babay)

ba-noun

Ҡыш бабай • (Qış babay)

Qış babay (romanization)
Ҡыш бабай (absolute singular-only)
Ҡыш бабайҙың (definite genitive singular-only)
Ҡыш бабайға (dative singular-only)
Ҡыш бабайҙы (accusative definite singular-only)
Ҡыш бабайҙа (locative singular-only)
Ҡыш бабайҙан (ablative singular-only)

[ˌqɯʂ.bɑ.ˈβɑj]

From ҡыш (qış, “winter”) + бабай (babay, “old man”).
Calque of Russian Дед Моро́з (Ded Moróz).
Compare with Tatar Кыш бабай (Qış babay), Kazakh and Kyrgyz Аяз Ата (Ayaz Ata).

calque

Father Christmas, Father Frost. A traditional Yuletide gift-bearing character.


Ҡарһылыу

head

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

ba-noun

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

Qarhılıw (romanization)
Ҡарһылыу (absolute singular-only)
Ҡарһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Ҡарһылыуға (dative singular-only)
Ҡарһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Ҡарһылыуҙа (locative singular-only)
Ҡарһылыуҙан (ablative singular-only)

From ҡар (qar, “snow”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Adaptation from Russian Снегу́рочка (Snegúročka).
Compare Tatar Кар Кызы (Qar Qızı, literally “Snow Girl”), Kazakh Қаршақыз (Qarşaqyz).

cog

Ҡыш бабай
Ҡыш бабай#Bashkir

Snow Maiden. A traditional Yuletide character, accompanying Ҡыш бабай (Qış babay) - analog of Santa Claus.


Яңы йыл

head

Яңы йыл • (Yañı yıl)

ba-noun

Яңы йыл • (Yañı yıl)

Yañı yıl (romanization)
Яңы йыл (absolute singular-only)
Яңы йылдың (definite genitive singular-only)
Яңы йылға (dative singular-only)
Яңы йылды (accusative definite singular-only)
Яңы йылда (locative singular-only)
Яңы йылдан (ablative singular-only)

[jɑ.ˌŋɯ̞.ˈjɯ̞ɫ]

Calque of Russian Но́вый год (Nóvyj god, “New Year”).

calque

Яңы йыл кисәһе.

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

At New Near, each child is waiting for a miracle.


ҡалай

qalay (romanization)
ҡалай (absolute singular-only)
ҡалайҙың (definite genitive singular-only)
ҡалайға (dative singular-only)
ҡалайҙы (accusative definite singular-only)
ҡалайҙа (locative singular-only)
ҡалайҙан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic قَلَعِيّ (qalaʕiyy, “related to tin”).
Cognate with Kazakh қалай (qalai, “tin”), Uzbek qalay (“tin”), Azerbaijani qalay (“tin”).

der

Түбә ҡалайы.


ҡалай

From *qalay (“how”), from Proto-Turkic *ka- (“interrogative particle”).
Compare to Kazakh қалай (qalai, “how”), Karachay-Balkar къалай (qalay, “how”), Uzbek qalay (“how”).

inh

Used as a modifier to indicate surprise, delight, or other strong feelings in an exclamation. how


ҡылым

head

ҡылым • (qılım)

ba-noun

ҡылым • (qılım)

qılım (romanization)
ҡылым (absolute singular)
ҡылымдар (absolute plural)
ҡылымдың (definite genitive singular)
ҡылымдарҙың (definite genitive plural)
ҡылымға (dative singular)
ҡылымдарға (dative plural)
ҡылымды (accusative definite singular)
ҡылымдарҙы (accusative definite plural)
ҡылымда (locative singular)
ҡылымдарҙа (locative plural)
ҡылымдан (ablative singular)
ҡылымдарҙан (ablative plural)

From the verb ҡыл- (qïl-) "to do, to act".

Уртаҡ ҡылым.

Күсемле ҡылым.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

Ошо ҡылымдың бойороғо нисек яңғырай?

How does the imperative of this verb sound?


ут

ut (romanization)
ут (absolute singular-only)
уттың (definite genitive singular-only)
утҡа (dative singular-only)
утты (accusative definite singular-only)
утта (locative singular-only)
уттан (ablative singular-only)

Өйгә ҡайтып, усаҡҡа ут яға тор.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.

Шәм уты.

Өйгә ут үткәреү.

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.
Dmitriy Vinogradov — Məskəwźəge ber ofista xeźməttəştərenə ut asqan 30 yəşlek yurist.
Dmitri Vinogradov is a 30 year old lawyer who opened fire on his coworkers in an office in Moscow.


күргәҙмә

head

күргәҙмә • (kürgəźmə)

ba-noun

күргәҙмә • (kürgəźmə)

kürgəźmə (romanization)
күргәҙмә (absolute singular)
күргәҙмәләр (absolute plural)
күргәҙмәнең (definite genitive singular)
күргәҙмәләрҙең (definite genitive plural)
күргәҙмәгә (dative singular)
күргәҙмәләргә (dative plural)
күргәҙмәне (accusative definite singular)
күргәҙмәләрҙе (accusative definite plural)
күргәҙмәлә (locative singular)
күргәҙмәләрҙә (locative plural)
күргәҙмәнән (ablative singular)
күргәҙмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күргәҙмәләрҙең

күргәҙмәләргә

күргәҙмәләрҙе

күргәҙмәләрҙә

күргәҙмәләрҙән

/kɵɾ.ɡæð.ˈmæ/

From *körgäzmä (“exhibition”), from körgäz- (“to show, to exhibit”).
Cognate with
Tatar күргәзмә (kürgäzmä),
Karakalpak көргизбе,
Kyrgyz көргөзмө (körgözmö),
Uzbek ko'rgazma,
Uyghur كۆرگەزمە (körgezme, “exhibition”).

cog

Ауыл хужалығы күргәҙмәһе.


күргәҙмә

head

күргәҙмә • (kürgəźmə)

/kɵɾ.ɡæð.ˈmæ/

Күргәҙмә материалдар.


башҡала

башҡала • (başqala)

ba-noun

башҡала • (başqala)

başqala (romanization)
башҡала (absolute singular)
башҡалалар (absolute plural)
башҡаланың (definite genitive singular)
башҡалаларҙың (definite genitive plural)
башҡалаға (dative singular)
башҡалаларға (dative plural)
башҡаланы (accusative definite singular)
башҡалаларҙы (accusative definite plural)
башҡалала (locative singular)
башҡалаларҙа (locative plural)
башҡаланан (ablative singular)
башҡалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башҡалаларҙың

башҡалаларға

башҡалаларҙы

башҡалаларҙа

башҡалаларҙан

[ˈbɑʂ.qɑˌɫɑ]

баш (baş, “main”) + ҡала (qala, “city”).

Өфө - Башҡортостандың башҡалаһы.
Öfö - Başqortostandıñ başqalahı.
Ufa is the capital of Bashkortostan.

Бөтә юлдар башҡалаға илтә.


ҡурғаш

head

ҡурғаш • (qurğaş)

ba-noun

ҡурғаш • (qurğaş)

qurğaş (romanization)
ҡурғаш (absolute singular-only)
ҡурғаштың (definite genitive singular-only)
ҡурғашҡа (dative singular-only)
ҡурғашты (accusative definite singular-only)
ҡурғашта (locative singular-only)
ҡурғаштан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *korguĺčïn (“lead”).
Cognate with
Karakhanid قُرُغْژٖينْ (qoruγžïn, “lead”),
Chagatai qorğašun (“lead”);
Kyrgyz коргошун (korgoşun),
Kazakh, Karakalpak қорғасын (qorg'asi'n), Southern Altai коргожын (korgožïn),
Uzbek qo'rg'oshin,
Crimean Tatar qurşun,
Azerbaijani qurğuşun,
Turkish kurşun (“lead”).


Абдулла

Abdulla (romanization)
Абдулла (absolute singular-only)
Абдулланың (definite genitive singular-only)
Абдулла (dative singular-only)
Абдулланы (accusative definite singular-only)
Абдуллала (locative singular-only)
Абдулланан (ablative singular-only)

From Arabic عَبْدُ اللّٰهِ (ʕabdu llāhi). Doublet of Ғабдулла (Ğabdulla).

bor

عَبْدُ اللّٰهِ

a male given name from Arabic, of Muslim usage, equivalent to English Abdullah


асы

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ačïğ, “bitter, sour”);
Yakut аһыы (ahıı, “bitter, sour, spicy”),
Chuvash йӳҫек (jüś̬ek, “bitter, sour”), etc.
Compare Bashkir әсе (əse, “bitter, sour”) from the same archetype.


ваҡыт

head

ваҡыт • (vaqıt)

ba-noun

ваҡыт • (vaqıt)

vaqıt (romanization)
ваҡыт (absolute singular)
ваҡыттар (absolute plural)
ваҡыттың (definite genitive singular)
ваҡыттарҙың (definite genitive plural)
ваҡытҡа (dative singular)
ваҡыттарға (dative plural)
ваҡытты (accusative definite singular)
ваҡыттарҙы (accusative definite plural)
ваҡытта (locative singular)
ваҡыттарҙа (locative plural)
ваҡыттан (ablative singular)
ваҡыттарҙан (ablative plural)

From Arabic وَقْت (waqt, “time”).
Cognate with Kazakh уақыт (uaqyt), Kyrgyz убакыт (ubakıt), убакты (ubaktı), Tatar вакыт (waqıt),
Uzbek vaqt, etc.

Ваҡыт тиҙ үтә.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

These days, a watch not only shows the time, but also the owner's social status.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

Electronic applications are reviewed ahead of the queue/line (=take priority); this reduces the time spent in the queue/line as well as the number of those coming to the migration service.

Elektron ğarizalar sirattan tış qarala; bıl siratta torow vaqıtın həm migratsiya xeźmətenə kilewselər hanın qıśqarta.

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

Even a leaf will not come off from its stem unless its time has come.

Vaqıtı yetməhə, yapraq ta habağınan öźölməy.

time (for something), period, term, date; moment, instant


бәрәкәт

head

бәрәкәт • (bərəkət)

ba-noun

бәрәкәт • (bərəkət)

bərəkət (romanization)
бәрәкәт (absolute singular-only)
бәрәкәттең (definite genitive singular-only)
бәрәкәткә (dative singular-only)
бәрәкәтте (accusative definite singular-only)
бәрәкәттә (locative singular-only)
бәрәкәттән (ablative singular-only)

From Arabic بَرَكَة (baraka, “blessing”).
Cognate with Kazakh берекет (bereket), Kyrgyz береке (bereke), Uzbek baraka, etc.

Йортҡа бәрәкәт!


бәрәкәт

head

бәрәкәт • (bərəkət)


рәүеш

рәүеш • (rəweş)

ba-noun

рәүеш • (rəweş)

rəweş (romanization)
рәүеш (absolute singular)
рәүештәр (absolute plural)
рәүештең (definite genitive singular)
рәүештәрҙең (definite genitive plural)
рәүешкә (dative singular)
рәүештәргә (dative plural)
рәүеште (accusative definite singular)
рәүештәрҙе (accusative definite plural)
рәүештә (locative singular)
рәүештәрҙә (locative plural)
рәүештән (ablative singular)
рәүештәрҙән (ablative plural)

From Persian روش (raveš, “manner, method, way”).

bor

Беҙҙең йәшәү рәүешебеҙ ни яйлап ҡына, ауылса.

Our way of life is slow and countrilike.

Beźźeñ yəşəw rəweşebeź ni yaylap qına, awılsa.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.
Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.
To be able to act in different images is the main skill of an actor.

Урын рәүеше.


алмаш

head

алмаш • (almaş)

ba-noun

алмаш • (almaş)

almaş (romanization)
алмаш (absolute singular)
алмаштар (absolute plural)
алмаштың (definite genitive singular)
алмаштарҙың (definite genitive plural)
алмашҡа (dative singular)
алмаштарға (dative plural)
алмашты (accusative definite singular)
алмаштарҙы (accusative definite plural)
алмашта (locative singular)
алмаштарҙа (locative plural)
алмаштан (ablative singular)
алмаштарҙан (ablative plural)

Алмаш кейем

Донъяны көнбайышлаштырыуға алмаш бармы, әллә беҙгә манҡорт булырға яҙғанмы?

Is there an alternative to the westernization of the world, or are we destined to become mankurts (people deprived of their ethnic identities)?

Donyanı könbayışlaştırıwğa almaş barmı, əllə beźgə manqort bulırğa yaźğanmı?

Зат алмаштары

Һорау алмаштары


хеҙмәт

head

хеҙмәт • (xeźmət)

ba-noun

хеҙмәт • (xeźmət)

xeźmət (romanization)
хеҙмәт (absolute singular)
хеҙмәттәр (absolute plural)
хеҙмәттең (definite genitive singular)
хеҙмәттәрҙең (definite genitive plural)
хеҙмәткә (dative singular)
хеҙмәттәргә (dative plural)
хеҙмәтте (accusative definite singular)
хеҙмәттәрҙе (accusative definite plural)
хеҙмәттә (locative singular)
хеҙмәттәрҙә (locative plural)
хеҙмәттән (ablative singular)
хеҙмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хеҙмәттәрҙең

хеҙмәттәрҙән

Матбуғат хеҙмәте.

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

In the recent years, the prestige of military (lit. soldier's) service has steadily been lowered.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

Ҡол хеҙмәте.

Хеҙмәт маймылдан кеше яһаған.

Таштан яһалған тәүтормош хеҙмәт ҡоралдары.

Primitive instruments of labor made of stone.

Taştan yahalğan təwtormoş xeźmət qoraldarı.


гәзит

head

гәзит • (gəzit)

ba-noun

гәзит • (gəzit)

gəzit (romanization)
гәзит (absolute singular)
гәзиттәр (absolute plural)
гәзиттең (definite genitive singular)
гәзиттәрҙең (definite genitive plural)
гәзиткә (dative singular)
гәзиттәргә (dative plural)
гәзитте (accusative definite singular)
гәзиттәрҙе (accusative definite plural)
гәзиттә (locative singular)
гәзиттәрҙә (locative plural)
гәзиттән (ablative singular)
гәзиттәрҙән (ablative plural)

From Russian газе́та (gazéta, “newspaper”),
from French gazette.
Compare to
Kazakh газет (gazet),
Kyrgyz гезит (gezit, “newspaper”).

Көндәлек гәзит.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

This year, I've subscribed to three newspapers

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

There are still locations in our country where newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't touched yet, let alone the Internet.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.


ижек

ijek (romanization)
ижек (absolute singular)
ижектәр (absolute plural)
ижектең (definite genitive singular)
ижектәрҙең (definite genitive plural)
ижеккә (dative singular)
ижектәргә (dative plural)
ижекте (accusative definite singular)
ижектәрҙе (accusative definite plural)
ижектә (locative singular)
ижектәрҙә (locative plural)
ижектән (ablative singular)
ижектәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (üžik, “syllable; letter”),
Karakhanid [script needed] (üžük, “syllable”),
Tatar иҗек (icek, “syllable”),
Tuvan үжүк (üjük, “letter; alphabet”).
Akhmetyanov suggests derivation from Middle Chinese 字 (ji, “letter, symbol, character”).

cog

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.


тәмәке

head

тәмәке • (təməke)

ba-noun

тәмәке • (təməke)

təməke (romanization)
тәмәке (absolute singular-only)
тәмәкенең (definite genitive singular-only)
тәмәке (dative singular-only)
тәмәкене (accusative definite singular-only)
тәмәкелә (locative singular-only)
тәмәкенән (ablative singular-only)

From Persian تنباکو (tanbâko, “tobacco”), from Arabic طَبَاق (ṭabāq, “a type of medicinal herb”) and/or طُبَاق (ṭubāq, “(same)”), or via Russian таба́к (tabák, “tobacco”), from the same source.
Cognate with Kazakh темекі (temekı), Nogai тамеке (tameke), Kyrgyz тамеки (tameki), Uzbek tamaki, Turkmen temmäki, Azerbaijani tənbəki, etc.

der

Тәмәке тартыу.

Тәмәкене тоҡандырып, бер-ике һурып өлгөрмәнем, кеҫә телефоны шылтыраны.

I lit a cigarette and hardly had taken a couple of drags when (my) cellphone rang.

Təməkene toqandırıp, ber-ike hurıp ölgörmənem, keśə telefonı şıltıranı.

Тәмәкенән баш тартыу.


сөгөлдөр

head

сөгөлдөр • (sögöldör)

ba-noun

сөгөлдөр • (sögöldör)

sögöldör (romanization)
сөгөлдөр (absolute singular-only)
сөгөлдөрҙөң (definite genitive singular-only)
сөгөлдөргә (dative singular-only)
сөгөлдөрҙө (accusative definite singular-only)
сөгөлдөрҙә (locative singular-only)
сөгөлдөрҙән (ablative singular-only)

[sʏ̞.ɡʏ̞l.ˈdʏ̞ɾ]

From Persian چغندر (čoğondar, “beet”).
Cognate with Tatar чөгендер (çögender), Karachay-Balkar чюгюндюр (çügündür), Turkmen şuğundyr (“beet”).

Сөгөлдөр һабағы.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


айран

ayran (romanization)
айран (absolute singular-only)
айрандың (definite genitive singular-only)
айранға (dative singular-only)
айранды (accusative definite singular-only)
айранда (locative singular-only)
айрандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ayran.
Cognate with
Tatar әйрән (äyrän),
Kazakh айран (airan),
Turkish ayran.


урын

head

урын • (urın)

ba-noun

урын • (urın)

urın (romanization)
урын (absolute singular)
урындар (absolute plural)
урындың (definite genitive singular)
урындарҙың (definite genitive plural)
урынға (dative singular)
урындарға (dative plural)
урынды (accusative definite singular)
урындарҙы (accusative definite plural)
урында (locative singular)
урындарҙа (locative plural)
урындан (ablative singular)
урындарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *orun (“place”).
Cognate with
Yakut орун (orun, “place”),
Yakut орон (oron, “bed”).

Юл аша тейешле урындан ғына сыҡ.

Cross the street only at a designated place.

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

When the grandma watching TV in the back part of the house saw us, (she) attempted to rise from her place, (but) we ourselves came up to her.

Öy türendəge divanda televizor qarap ultırğan inəy beźźe kürgəs, urınınan tormaqsı itte, uğa üźebeź yaqınlanıq.

Space for something, or to carry out an activity; room

Етәксе урыны.

Урын һалыу.


һабын

head

һабын • (habın)

ba-noun

һабын • (habın)

habın (romanization)
һабын (absolute singular-only)
һабындың (definite genitive singular-only)
һабынға (dative singular-only)
һабынды (accusative definite singular-only)
һабында (locative singular-only)
һабындан (ablative singular-only)

From Arabic صَابُون (ṣābūn), from Latin sāpō, of Germanic origins.
Cognate with
Tuvan саваң (savañ), Khakas, Shor, Karakalpak, Kazakh, Nogai, Tatar сабын (sabın),
Kyrgyz, Southern Altai самын (samïn), Kumyk сапун (sapun), Uzbek sovun, Turkish, Azerbaijani, Gagauz, Crimean Tatar sabun, Turkmen sabyn, etc.

bor

Arabic صَابُون (ṣābūn)

Кер һабыны.

Еҫле һабын.

Шыйыҡ һабын.


белем

belem (romanization)
белем (absolute singular-only)
белемдең (definite genitive singular-only)
белемгә (dative singular-only)
белемде (accusative definite singular-only)
белемдә (locative singular-only)
белемдән (ablative singular-only)

From the verbal stem бел- (bel-) "to know".
Cognate with Kazakh білім (bılım),
Kyrgyz билим (bilim),
Tatar белем (belem),
Uzbek bilim (“knowledge”),
Turkish bilim (“science”), etc.

Китап — белем шишмәһе.
Kitap — belem şişməhe.
A book is the source of knowledge.

Мәктәп ― белем усағы.
Məktəp ― belem usağı.
School is the seedbed of knowledge.

Юғары белем.

Урта белем.

“Ғәлиә”лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.
“Ğəliə”lə başlısa Mısırźa, Süriələ, Törkiələ belem alğan bildəle ğalimdar həm din belgestəre uqıta.
The faculty of (the madrasah of) Ğaliya mostly consists of noted scholars and religion (i.e. Islamic) experts who received education in Egypt, Syria and Turkey.


ҡайсы

head

ҡайсы • (qaysı)

ba-noun

ҡайсы • (qaysı)

qaysı (romanization)
ҡайсы (absolute singular)
ҡайсылар (absolute plural)
ҡайсының (definite genitive singular)
ҡайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡайсыға (dative singular)
ҡайсыларға (dative plural)
ҡайсыны (accusative definite singular)
ҡайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡайсыла (locative singular)
ҡайсыларҙа (locative plural)
ҡайсынан (ablative singular)
ҡайсыларҙан (ablative plural)

Ҡайсы

Ultimately from Proto-Mongolic *kaïčï, compare Mongolian хайч (xajč), Azerbaijani qayçı.

Ағас ҡайсыһы.


педофилия

pedofiliya (romanization)
педофилия (absolute singular)
педофилиялар (absolute plural)
педофилияның (definite genitive singular)
педофилияларҙың (definite genitive plural)
педофилияҡа (dative singular)
педофилияларға (dative plural)
педофилияны (accusative definite singular)
педофилияларҙы (accusative definite plural)
педофилияла (locative singular)
педофилияларҙа (locative plural)
педофилиянан (ablative singular)
педофилияларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

педофилияның

педофилиянан

педофилиялар

педофилияларҙың

педофилияларға

педофилияларҙы

педофилияларҙа

педофилияларҙан

Borrowed from Russian педофили́я (pedofilíja), from German Pädophilie, from Ancient Greek παῖς (paîs, “child”) + φιλία (philía, “love”).

pedophilia/paedophilia (sexual feeling of desire directed towards children)


саңғы

head

саңғы • (sañğı)

ba-noun

саңғы • (sañğı)

sañğı (romanization)
саңғы (absolute singular-only)
саңғының (definite genitive singular-only)
саңғы (dative singular-only)
саңғыны (accusative definite singular-only)
саңғыла (locative singular-only)
саңғынан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh шаңғы (şañğy),
Kyrgyz чаңгы (caŋgı),
Southern Altai чана (čana, “snowshoe, ski, sledge”),
Uzbek changʻi.

cog

Тау саңғыһы.

Һунарсы саңғыһы.

Саңғы юлы.


һан

han (romanization)
һан (absolute singular)
һандар (absolute plural)
һандың (definite genitive singular)
һандарҙың (definite genitive plural)
һанға (dative singular)
һандарға (dative plural)
һанды (accusative definite singular)
һандарҙы (accusative definite plural)
һанда (locative singular)
һандарҙа (locative plural)
һандан (ablative singular)
һандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sā-n (“number”), from Proto-Turkic *sā- (“to count”).
Cognate with:
Old Uyghur s՚n (san, “number”).

Халыҡ һаны.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды.

The number of articles in the Bashkir Wikipedia has reached 1,000.

Başqort Vikipediyahındağı məqələlər hanı meñgə tuldı.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

Ыңғай һан.

Осраҡлы һан.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

The concept of a negative number is first introduced in the fifth grade/form.

Tiśkəre han töşönsəhe təwtapqır bişense sinıfta inderelə.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

In this case, the legal act becomes effective from the first day of the next month.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

Бының турала беҙ гәзиттең киләһе һанының баш мәҡәләһендә яҙып сығасаҡбыҙ.

About this, we will write in the lead article in the next issue of the newspaper.

Bınıñ turala beź gəzitteñ kiləhe hanınıñ baş məqələhendə yaźıp sığasaqbıź.

issue of a newspaper, magazine or journal


ярҙам

head

ярҙам • (yarźam)

ba-noun

ярҙам • (yarźam)

yarźam (romanization)
ярҙам (absolute singular-only)
ярҙамдың (definite genitive singular-only)
ярҙамға (dative singular-only)
ярҙамды (accusative definite singular-only)
ярҙамда (locative singular-only)
ярҙамдан (ablative singular-only)

From an Iranian language; Compare Persian یاری (yâri, “assistance”) and یاردم (yârdom, “assistance”) (reborrowed from Turkic).
Cognate with
Kazakh жәрдем (järdem),
Kyrgyz жардам (jardam),
Uzbek yordam,
Uyghur ياردەم (yardem),
Turkmen ýardam,
Azerbaijani, Turkish yardım (“help, assistance”).

Аҡсалата ярҙам.

Ашығыс ярҙам.

Көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.


кимәл

head

кимәл • (kiməl)

ba-noun

кимәл • (kiməl)

kiməl (romanization)
кимәл (absolute singular-only)
кимәлдең (definite genitive singular-only)
кимәлгә (dative singular-only)
кимәлде (accusative definite singular-only)
кимәлдә (locative singular-only)
кимәлдән (ablative singular-only)

From Arabic كَمَال (kamāl, “fullness, perfection”).

bor

Һыу кимәле.

Үҫеш кимәле.

Йәшәү кимәле.


ҡомартҡы

head

ҡомартҡы • (qomartqı)

ba-noun

ҡомартҡы • (qomartqı)

qomartqı (romanization)
ҡомартҡы (absolute singular)
ҡомартҡылар (absolute plural)
ҡомартҡының (definite genitive singular)
ҡомартҡыларҙың (definite genitive plural)
ҡомартҡыға (dative singular)
ҡомартҡыларға (dative plural)
ҡомартҡыны (accusative definite singular)
ҡомартҡыларҙы (accusative definite plural)
ҡомартҡыла (locative singular)
ҡомартҡыларҙа (locative plural)
ҡомартҡынан (ablative singular)
ҡомартҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡомартҡыларҙың

ҡомартҡыларға

ҡомартҡыларҙы

ҡомартҡыларҙа

ҡомартҡыларҙан

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qumartqu, “legacy, relic”);
Khakas хумартха (xumartxa, “keepsake; bequest”),
Shor қумартқы (“legacy; bequest”).

cog

Тәбиғәт ҡомартҡыһы.

Был китап быуындан быуынға иң ҡәҙерле ғаилә ҡомартҡыһы булараҡ һаҡланып килгән.

This book has been preserved from generation to generation as a most valued family heirloom.

Bıl kitap bıwından bıwınğa iñ qəźerle ğailə qomartqıhı bularaq haqlanıp kilgən.

Буранбайҙың ғына, ай, ҡылысын ҡомартҡыһы итеп тә ҙурлағыҙ.

(Can we date this quote?), “Буранбай [Buranbay]” (folk song):


ҡунаҡ

qunaq (romanization)
ҡунаҡ (absolute singular)
ҡунаҡтар (absolute plural)
ҡунаҡтың (definite genitive singular)
ҡунаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡунаҡҡа (dative singular)
ҡунаҡтарға (dative plural)
ҡунаҡты (accusative definite singular)
ҡунаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡунаҡта (locative singular)
ҡунаҡтарҙа (locative plural)
ҡунаҡтан (ablative singular)
ҡунаҡтарҙан (ablative plural)

From *qonaq (“guest”), from Proto-Turkic *kon- (“to visit, stay overnight, spend a night as a guest”).
Cognate with
Kazakh қонақ (qonaq, “guest”), Kyrgyz конок (konok, “guest; food given to guests as a treat”),
Karachay-Balkar къонакъ (qonaq, “guest”), Kumyk къонакъ (qonaq, “guest”),
Uzbek qoʻnoq (“guest”).

cog

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

By tradition, the most honored guest first took the floor.

Yola buyınsa, təw hüźźe iñ xörmətle qunaq totto.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.

a visit; instance of visiting somebody as a guest


быуын

head

быуын • (bıwın)

ba-noun

быуын • (bıwın)

bıwın (romanization)
быуын (absolute singular)
быуындар (absolute plural)
быуындың (definite genitive singular)
быуындарҙың (definite genitive plural)
быуынға (dative singular)
быуындарға (dative plural)
быуынды (accusative definite singular)
быуындарҙы (accusative definite plural)
быуында (locative singular)
быуындарҙа (locative plural)
быуындан (ablative singular)
быуындарҙан (ablative plural)

From *bogun (“joint, articulation; generation”), possibly derived from Proto-Turkic *bog- (“to tie up, to strangle”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (boɣun, “joint”); Old Anatolian Turkish [script needed] (boğun, “joint, knot”); Kazakh буын (buyn, “joint; generation”), Kyrgyz муун (muun, “joint; generation”), Uzbek boʻgʻin (“joint; generation”).
Compare also Karakhanid [script needed] (boɣïm, “joint”), Turkish boğum (“knuckle, node, knot”), Uyghur بوغۇم (boghum, “generation; joint; syllable”) derived from the same root.

cog

Йәш быуын — илдең киләсәге.
Yəş bıwın — ildeñ kiləsəge.
The young generation is the country's future.

Өлкән быуынға ҡарата ихтирам.

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

I have found out up to ten generations of who my ancestors were.

Min ata-babalarımdıñ un bıwınğa qəźər kemdər bulıwın asıqlanım.

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.


араҡы

head

араҡы • (araqı)

ba-noun

араҡы • (araqı)

araqı (romanization)
араҡы (absolute singular-only)
араҡының (definite genitive singular-only)
араҡы (dative singular-only)
араҡыны (accusative definite singular-only)
араҡыла (locative singular-only)
араҡынан (ablative singular-only)

From *araqï (“vodka”), from Persian عَرَق ('araq, “alcoholic drink”),
from Arabic عَرَق (ʕaraq, “raisin loquor”), from عَرَّقَ (ʕarraqa, “water down, dilute a drink”).
Cognate with
Kumyk гьаракъы (haraqı, “vodka”),
Karachay-Balkar аракъы (araqı, “vodka”),
Southern Altai аракы (arakï, “vodka”),
Khakas араға (arağa, “alcoholic drink”),
Tuvan арага (araga, “vodka; wine”),
Yakut арыгы (arıgı, “wine”).


ҡасҡын

head

ҡасҡын • (qasqın)

ba-noun

ҡасҡын • (qasqın)

qasqın (romanization)
ҡасҡын (absolute singular)
ҡасҡындар (absolute plural)
ҡасҡындың (definite genitive singular)
ҡасҡындарҙың (definite genitive plural)
ҡасҡынға (dative singular)
ҡасҡындарға (dative plural)
ҡасҡынды (accusative definite singular)
ҡасҡындарҙы (accusative definite plural)
ҡасҡында (locative singular)
ҡасҡындарҙа (locative plural)
ҡасҡындан (ablative singular)
ҡасҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡасҡындарҙың

ҡасҡындарҙан

From *qačğïn (“fugitive”), from Proto-Turkic *kač- (“to run away, flee”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (qačğïn, “fugitive”),
Kyrgyz качкын (kackın, “fugitive; defector”);
Southern Altai качкын (kačkïn, “dugitive”),
Uzbek qochqin (“fugitive; defector”),
Uyghur قاچقۇن (qachqun, “fugitive; defector”), etc.


Ҡуҙы

head

Ҡуҙы • (Quźı)

ba-noun

Ҡуҙы • (Quźı)

Quźı (romanization)
Ҡуҙы (absolute singular)
Ҡуҙылар (absolute plural)
Ҡуҙының (definite genitive singular)
Ҡуҙыларҙың (definite genitive plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative definite singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative definite plural)
Ҡуҙыла (locative singular)
Ҡуҙыларҙа (locative plural)
Ҡуҙынан (ablative singular)
Ҡуҙыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŕï (“lamb”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qozï, “lamb”), Kazakh қозы (qozy, “lamb”), Uzbek qoʻzi (“lamb”), Turkish kuzu (“lamb”).


Буға

head

Буға • (Buğa)

ba-noun

Буға • (Buğa)

Buğa (romanization)
Буға (absolute singular)
Буғалар (absolute plural)
Буғаның (definite genitive singular)
Буғаларҙың (definite genitive plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative definite singular)
Буғаларҙы (accusative definite plural)
Буғала (locative singular)
Буғаларҙа (locative plural)
Буғанан (ablative singular)
Буғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buka (“bull”).
This appears to be a loanword from a written Turkic language. Note that үгеҙ (ügeź) is used in Bashkir for the general meaning of 'bull".


Игеҙәктәр

head

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

ba-noun

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

İgeźəktər (romanization)
Игеҙәктәр (absolute plural-only)
Игеҙәктәрҙең (definite genitive plural-only)
Игеҙәктәргә (dative plural-only)
Игеҙәктәрҙе (accusative definite plural-only)
Игеҙәктәрҙә (locative plural-only)
Игеҙәктәрҙән (ablative plural-only)

И‧ге‧ҙәк‧тәр


Ҡыҫала

head

Ҡыҫала • (Qıśala)

ba-noun

Ҡыҫала • (Qıśala)

Qıśala (romanization)
Ҡыҫала (absolute singular)
Ҡыҫалалар (absolute plural)
Ҡыҫаланың (definite genitive singular)
Ҡыҫалаларҙың (definite genitive plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative definite singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative definite plural)
Ҡыҫалала (locative singular)
Ҡыҫалаларҙа (locative plural)
Ҡыҫаланан (ablative singular)
Ҡыҫалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ҡыҫалаларҙың

Ҡыҫалаларҙан

[qɯ̞.θɑ.ˈɫɑ]


Үлсәү

head

Үлсәү • (Ülsəw)

ba-noun

Үлсәү • (Ülsəw)

Ülsəw (romanization)
Үлсәү (absolute singular)
Үлсәүҙәр (absolute plural)
Үлсәүҙең (definite genitive singular)
Үлсәүҙәрҙең (definite genitive plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative definite singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative definite plural)
Үлсәүҙә (locative singular)
Үлсәүҙәрҙә (locative plural)
Үлсәүҙән (ablative singular)
Үлсәүҙәрҙән (ablative plural)


Саян

Sayan (romanization)
Саян (absolute singular)
Саяндар (absolute plural)
Саяндың (definite genitive singular)
Саяндарҙың (definite genitive plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative definite singular)
Саяндарҙы (accusative definite plural)
Саянда (locative singular)
Саяндарҙа (locative plural)
Саяндан (ablative singular)
Саяндарҙан (ablative plural)


Уҡсы

head

Уҡсы • (Uqsı)

ba-noun

Уҡсы • (Uqsı)

Uqsı (romanization)
Уҡсы (absolute singular)
Уҡсылар (absolute plural)
Уҡсының (definite genitive singular)
Уҡсыларҙың (definite genitive plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative definite singular)
Уҡсыларҙы (accusative definite plural)
Уҡсыла (locative singular)
Уҡсыларҙа (locative plural)
Уҡсынан (ablative singular)
Уҡсыларҙан (ablative plural)

From уҡ (uq, “arrow”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


Ылаҡ

Ilaq (romanization)
Ылаҡ (absolute singular)
Ылаҡтар (absolute plural)
Ылаҡтың (definite genitive singular)
Ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative definite singular)
Ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
Ылаҡта (locative singular)
Ылаҡтарҙа (locative plural)
Ылаҡтан (ablative singular)
Ылаҡтарҙан (ablative plural)

See ылаҡ (ılaq, “goatling”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (oğlaq, “Capricorn”);
Turkish Oğlak (“Capricorn”).


Һыуғояр

head

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

ba-noun

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

Hıwğoyar (romanization)
Һыуғояр (absolute singular)
Һыуғоярҙар (absolute plural)
Һыуғоярҙың (definite genitive singular)
Һыуғоярҙарҙың (definite genitive plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative definite singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative definite plural)
Һыуғоярҙа (locative singular)
Һыуғоярҙарҙа (locative plural)
Һыуғоярҙан (ablative singular)
Һыуғоярҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Һыуғоярҙарҙың

Һыуғоярҙарға

Һыуғоярҙарҙы

Һыуғоярҙарҙа

Һыуғоярҙарҙан

[hɯ̞w.ʁʊ̞ˈjɑr]

һыу (hıw, “water”) + ҡойоу (qoyow, “to pour”).


Арыҫлан

head

Арыҫлан • (Arıślan)

ba-noun

Арыҫлан • (Arıślan)

Arıślan (romanization)
Арыҫлан (absolute singular-only)
Арыҫландың (definite genitive singular-only)
Арыҫланға (dative singular-only)
Арыҫланды (accusative definite singular-only)
Арыҫланда (locative singular-only)
Арыҫландан (ablative singular-only)

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]


Балыҡ

head

Балыҡ • (Balıq)

ba-noun

Балыҡ • (Balıq)

Balıq (romanization)
Балыҡ (absolute singular)
Балыҡтар (absolute plural)
Балыҡтың (definite genitive singular)
Балыҡтарҙың (definite genitive plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative definite singular)
Балыҡтарҙы (accusative definite plural)
Балыҡта (locative singular)
Балыҡтарҙа (locative plural)
Балыҡтан (ablative singular)
Балыҡтарҙан (ablative plural)


Ҡыҙ

Qıź (romanization)
Ҡыҙ (absolute singular)
Ҡыҙҙар (absolute plural)
Ҡыҙҙың (definite genitive singular)
Ҡыҙҙарҙың (definite genitive plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative definite singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative definite plural)
Ҡыҙҙа (locative singular)
Ҡыҙҙарҙа (locative plural)
Ҡыҙҙан (ablative singular)
Ҡыҙҙарҙан (ablative plural)


һорау

From Proto-Turkic *sōr(a)- (“to ask, to question”).
Cognate to
Tatar сорау (soraw),
Karakalpak soraw,
Kazakh сұрау (sūrau),
Kyrgyz суроо (suroo),
Southern Altai суру (suru),
Karachay-Balkar соруу (soruu),
Kumyk сорав (soraw),
Azerbaijani soraq,
Turkish soru,
Turkmen sorag,
Uzbek soʻroq,
Uyghur سوراق (soraq),
Khakas сурағ (surağ),
Shor сурағ, etc.

der

Һорау биреү кемгә.

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

The state officer was not able to give an immediate answer to this question.

Bıl horawğa türə totqarlıqhıź yawap birə almanı.

Йәйге ҡоролоҡтан оло зыян күргән ауыл хужалығына нисек ярҙам итергә, тигән һорау алдыбыҙға аяғүрә килеп баҫты.

The question has arisen in front of us in a very urgent way, how to help the agricultural industry that has been sustained heavy damage from the summer drought.

Yəyge qoroloqtan olo zıyan kürgən awıl xujalığına nisek yarźam itergə, tigən horaw aldıbıźğa ayağürə kilep baśtı.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

The demand for Bashkir honey has been growing year after year.

Başqort balına horaw yıldan-yıl arta bara.


һорау

horaw (romanization)
һорау (absolute singular)
һорауҙар (absolute plural)
һорауҙың (definite genitive singular)
һорауҙарҙың (definite genitive plural)
һорауға (dative singular)
һорауҙарға (dative plural)
һорауҙы (accusative definite singular)
һорауҙарҙы (accusative definite plural)
һорауҙа (locative singular)
һорауҙарҙа (locative plural)
һорауҙан (ablative singular)
һорауҙарҙан (ablative plural)

Һорау һөйләм.


яуап

yawap (romanization)
яуап (absolute singular)
яуаптар (absolute plural)
яуаптың (definite genitive singular)
яуаптарҙың (definite genitive plural)
яуапҡа (dative singular)
яуаптарға (dative plural)
яуапты (accusative definite singular)
яуаптарҙы (accusative definite plural)
яуапта (locative singular)
яуаптарҙа (locative plural)
яуаптан (ablative singular)
яуаптарҙан (ablative plural)

From Persian جواب (javâb), from Arabic جَوَاب (jawāb, “answer, reply”).

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

The editorial office accepts no responsibility for the defects arising through the publisher's fault.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.

Йомаҡтың яуабы.

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Write the problems' solutions on a separate sheet (of paper) and deliver it.

Məsələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.

solution (to a problem), answer (to a riddle), etc.

Тапҡыр яуап.

Яңғыраған һорауҙар бик тә урынлы, тик уларға ябай ғына яуап биреп булмаҫ.

The voiced questions are very pertinent; however, it will be difficult to give simple answers to them.

Yañğırağan horawźar bik tə urınlı, tik ularğa yabay ğına yawap birep bulmaś.

The public officer was not able to give an immediate answer to this question.


йондоҙнамә

head

йондоҙнамә • (yondoźnamə)

ba-noun

йондоҙнамә • (yondoźnamə)

yondoźnamə (romanization)
йондоҙнамә (absolute singular-only)
йондоҙнамәнең (definite genitive singular-only)
йондоҙнамәкә (dative singular-only)
йондоҙнамәне (accusative definite singular-only)
йондоҙнамәлә (locative singular-only)
йондоҙнамәнән (ablative singular-only)

йон‧доҙ‧на‧мә

йондоҙ (yondoź, “star”) + -намә (-namə, “book”)

com

Аҙналыҡ йондоҙнамә


нигеҙ

head

нигеҙ • (nigeź)

ba-noun

нигеҙ • (nigeź)

nigeź (romanization)
нигеҙ (absolute singular)
нигеҙҙәр (absolute plural)
нигеҙҙең (definite genitive singular)
нигеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
нигеҙгә (dative singular)
нигеҙҙәргә (dative plural)
нигеҙҙе (accusative definite singular)
нигеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
нигеҙҙә (locative singular)
нигеҙҙәрҙә (locative plural)
нигеҙҙән (ablative singular)
нигеҙҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh негіз (negız),
Kyrgyz негиз (negiz),
Uzbek negiz,
Uyghur نېگىز (nëgiz),
Crimean Tatar negiz.

Өйҙөң нигеҙенә барыбер таш кәрәк була.

Rocks will be needed anyway (to lay) the foundation of the house.

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

The foundation of the family hapinness is laid in the first year (of marriage).

Ğailə bəxeteneñ nigeźe təwge yılda halına.

Үҙ тамырыңдан айырылыу йәшәйештең тап нигеҙен ҡаҡшата.

Cutting loose from your roots disturbs the very basis of being (=human existence).

Üź tamırıñdan ayırılıw yəşəyeşteñ tap nigeźen qaqşata.

Нью-Йорктағы автосалонда Kia компанияһы Rio моделе нигеҙендә эшләнгән яңы седанын күрһәткән.

At the New York automobile show, the company of Kia presented its new sedan, manufactured on the basis of its Rio model.

Nyu-Yorktağı avtosalonda Kia kompaniyahı Rio modele nigeźendə eşləngən yañı sedanın kürhətkən.

(mathematics) base (number raised to the power of an exponent)

Органик нигеҙҙәр.
Organik nigeźźər.
Organic bases.

Өсмөйөштөң нигеҙе.

(mathematics) base (lower, horizontal line in a triangle)


тауыш

head

тауыш • (tawış)

ba-noun

тауыш • (tawış)

tawış (romanization)
тауыш (absolute singular)
тауыштар (absolute plural)
тауыштың (definite genitive singular)
тауыштарҙың (definite genitive plural)
тауышҡа (dative singular)
тауыштарға (dative plural)
тауышты (accusative definite singular)
тауыштарҙы (accusative definite plural)
тауышта (locative singular)
тауыштарҙа (locative plural)
тауыштан (ablative singular)
тауыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar тавыш (tawış),
Kazakh дауыс (dauys),
Karakalpak даўыс (dawıs),
Karachay-Balkar таууш (tauuş),
Kyrgyz тоош (tooş),
Southern Altai табыш (tabïš),
Uzbek tovush,
Uyghur تاۋۇش (tawush),
Crimean Tatar davuş,
Khakas табыс (tabıs, “voice, sound”).

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

Children's cheerful voices fill the room.

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

In a country where there is no democracy, the rulers do not hear the people's voice.

Demokratiya bulmağan ildə xakimdar xalıq tawışın işetməy.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

To elect any participant an administrator, a total of no less than ten votes must be cast.

Nindəy źə bulha qatnaşıwsını xakim itep haylar ösön bötəhe undan da kəm tügel tawış birelergə teyeş.


Урта Азия

Urta Aziya (romanization)
Урта Азия (absolute singular-only)
Урта Азияның (definite genitive singular-only)
Урта Азия (dative singular-only)
Урта Азияны (accusative definite singular-only)
Урта Азияла (locative singular-only)
Урта Азиянан (ablative singular-only)

Compare Kazakh Орта Азия (Orta Aziä), Kyrgyz Орто Азия (Orto Aziya), Uzbek Oʻrta Osiyo, Azerbaijani Orta Asiya, Turkish Orta Asya.

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

This type of spider is common in Central Asia and in the south of Russia.

Ürməkseneñ bıl törö Urta Aziyala həm Rəsəyźeñ könyağında taralğan.

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

If we look at the migration flow, most people come from Central Asia, especially from Uzbekistan.

Migratsiya ağımına küź halhaq, iñ küp keşe Urta Aziyanan, ayırıwsa Üzbəkstandan kilə.

Central Asia
Central Asia#English:_Q27275

Central Asia (A landlocked geographic area of continental central Asia comprising Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan and Uzbekistan)


иптәш

head

иптәш • (iptəş)

ba-noun

иптәш • (iptəş)

iptəş (romanization)
иптәш (absolute singular)
иптәштәр (absolute plural)
иптәштең (definite genitive singular)
иптәштәрҙең (definite genitive plural)
иптәшкә (dative singular)
иптәштәргә (dative plural)
иптәште (accusative definite singular)
иптәштәрҙе (accusative definite plural)
иптәштә (locative singular)
иптәштәрҙә (locative plural)
иптәштән (ablative singular)
иптәштәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar иптәш (iptäş),
Kazakh ептеш (epteş).
Possibly from *eb-täš, in which Proto-Turkic *eb (“house”) + mutuality suffix -täš.

companion, mate, fellow; comrade, friend

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

On a long walk, a dog is okay to keep you company (=is better than no company at all).

company; somebody beside you to share time, trouble, or experience with

(Soviet Union) fellow communist or socialist

(Soviet Union, gender-neutral address) comrade, tovarish


ҡорбан

qorban (romanization)
ҡорбан (absolute singular)
ҡорбандар (absolute plural)
ҡорбандың (definite genitive singular)
ҡорбандарҙың (definite genitive plural)
ҡорбанға (dative singular)
ҡорбандарға (dative plural)
ҡорбанды (accusative definite singular)
ҡорбандарҙы (accusative definite plural)
ҡорбанда (locative singular)
ҡорбандарҙа (locative plural)
ҡорбандан (ablative singular)
ҡорбандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡорбандарҙың

ҡорбандарҙан

(Islam) The ritual sacrifice at Eid ul-Adha


һуғыш

head

һуғыш • (huğış)

ba-noun

һуғыш • (huğış)

huğış (romanization)
һуғыш (absolute singular)
һуғыштар (absolute plural)
һуғыштың (definite genitive singular)
һуғыштарҙың (definite genitive plural)
һуғышҡа (dative singular)
һуғыштарға (dative plural)
һуғышты (accusative definite singular)
һуғыштарҙы (accusative definite plural)
һуғышта (locative singular)
һуғыштарҙа (locative plural)
һуғыштан (ablative singular)
һуғыштарҙан (ablative plural)

From *soquš (“war”), from Proto-Turkic *sok- (“to hit, to beat”).
Synchronously, һуҡ- (huq-, “to beat, to hit”) + -ыш (-ış).
Cognate with
Tatar сугыш (suğış, “war”), Kazakh соғыс (soğys, “war”), Kyrgyz согуш (soguş, “war, battle”), Southern Altai согыш (sogïš, “fighting; battle; war”), Shor соғуш (“fighting, battle”), etc.

cog

Һуғыш ҡоралы.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ҡул һуғышы.


бәйләүес

head

бәйләүес • (bəyləwes)

ba-noun

бәйләүес • (bəyləwes)

bəyləwes (romanization)
бәйләүес (absolute singular)
бәйләүестәр (absolute plural)
бәйләүестең (definite genitive singular)
бәйләүестәрҙең (definite genitive plural)
бәйләүескә (dative singular)
бәйләүестәргә (dative plural)
бәйләүесте (accusative definite singular)
бәйләүестәрҙе (accusative definite plural)
бәйләүестә (locative singular)
бәйләүестәрҙә (locative plural)
бәйләүестән (ablative singular)
бәйләүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәйләүестәрҙең

бәйләүестәргә

бәйләүестәрҙе

бәйләүестәрҙә

бәйләүестәрҙән

From the verb бәйлә- (bäylä-) "to tie (together), to bind".

Эйәлек килеш бәйләүестәре.
Eyəlek kileş bəyləwestəre.
Postpositions that take the genetive case.

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.


теркәүес

head

теркәүес • (terkəwes)

ba-noun

теркәүес • (terkəwes)

terkəwes (romanization)
теркәүес (absolute singular)
теркәүестәр (absolute plural)
теркәүестең (definite genitive singular)
теркәүестәрҙең (definite genitive plural)
теркәүескә (dative singular)
теркәүестәргә (dative plural)
теркәүесте (accusative definite singular)
теркәүестәрҙе (accusative definite plural)
теркәүестә (locative singular)
теркәүестәрҙә (locative plural)
теркәүестән (ablative singular)
теркәүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

теркәүестәрҙең

теркәүестәргә

теркәүестәрҙе

теркәүестәрҙә

теркәүестәрҙән

Бүлеү теркәүесе.

Һөҙөмтә теркәүесе.


ымлыҡ

head

ымлыҡ • (ımlıq)

ba-noun

ымлыҡ • (ımlıq)

ımlıq (romanization)
ымлыҡ (absolute singular)
ымлыҡтар (absolute plural)
ымлыҡтың (definite genitive singular)
ымлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ымлыҡҡа (dative singular)
ымлыҡтарға (dative plural)
ымлыҡты (accusative definite singular)
ымлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ымлыҡта (locative singular)
ымлыҡтарҙа (locative plural)
ымлыҡтан (ablative singular)
ымлыҡтарҙан (ablative plural)


киле

kile (romanization)
киле (absolute singular)
килеләр (absolute plural)
киленең (definite genitive singular)
килеләрҙең (definite genitive plural)
килегә (dative singular)
килеләргә (dative plural)
килене (accusative definite singular)
килеләрҙе (accusative definite plural)
килелә (locative singular)
килеләрҙә (locative plural)
киленән (ablative singular)
килеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹli (“mortar”).
Cognate with
Siberian Tatar кейле (keyle, “mortar”),
Kazakh келi (keli, “mortar”),
Karachay-Balkar кели (keli, “mortar”),
Yakut кэлии (kelii, “wooden mortar”),
Chuvash килӗ (kilĕ, “mortar”),
and Hungarian kölyű, a Turkic loan.

mortar (vessel for rubbing/grinding substances)


сыйырсыҡ

head

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

ba-noun

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

sıyırsıq (romanization)
сыйырсыҡ (absolute singular)
сыйырсыҡтар (absolute plural)
сыйырсыҡтың (definite genitive singular)
сыйырсыҡтарҙың (definite genitive plural)
сыйырсыҡҡа (dative singular)
сыйырсыҡтарға (dative plural)
сыйырсыҡты (accusative definite singular)
сыйырсыҡтарҙы (accusative definite plural)
сыйырсыҡта (locative singular)
сыйырсыҡтарҙа (locative plural)
сыйырсыҡтан (ablative singular)
сыйырсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сыйырсыҡтарҙың

сыйырсыҡтарға

сыйырсыҡтарҙы

сыйырсыҡтарҙа

сыйырсыҡтарҙан

From Proto-Turkic *sïgïrčïk (“starling”).
Cognate with
Tatar сыерчык (sıyerçıq),
Kyrgyz чыйырчык (cıyırcık),
Crimean Tatar sıyırcıq,
Southern Altai сыгырчык (sïgïrčïk, “cricket”),
Azerbaijani sığırçın,
Turkish sığırcık,
Chuvash шӑнкӑрч (šănk̬ărč, “starling”),
etc.

cog

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


натюрморт

Borrowed from Russian натюрмо́рт (natjurmórt), from French nature morte.


тупраҡ

tupraq (romanization)
тупраҡ (absolute singular)
тупраҡтар (absolute plural)
тупраҡтың (definite genitive singular)
тупраҡтарҙың (definite genitive plural)
тупраҡҡа (dative singular)
тупраҡтарға (dative plural)
тупраҡты (accusative definite singular)
тупраҡтарҙы (accusative definite plural)
тупраҡта (locative singular)
тупраҡтарҙа (locative plural)
тупраҡтан (ablative singular)
тупраҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тупраҡтарҙың

тупраҡтарҙан

From Proto-Turkic *toprak (“earth, soil”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (topraq, “soil”);
Tatar туфрак (tufraq),
Kazakh топырақ (topyraq),
Kyrgyz топурак (topurak),
Uzbek tuproq,
Azerbaijani torpaq,
Turkish toprak (“earth, soil”),
Khakas тобырах (tobırax, “soil”),
Shor тобрақ (“soil”),
Yakut тобурах (toburaq, “hail; dust”),
Chuvash тӑпра (tăpra, “soil”).

cog

Диоксин иң тәүҙә тупраҡты, һауаны ағыулай.

Dioxin first of all pollutes soil (and) air.

Dioksin iñ təwźə tupraqtı, hawanı ağıwlay.

Тупраҡтан яралғанбыҙ, тупраҡҡа ҡайтабыҙ.

We are made of soil, and to soil we shall revert. (=Ashes to ashes, dust to dust)

Tupraqtan yaralğanbıź, tupraqqa qaytabıź.

(religion) soil, dust, ashes (from which human is created)


Ер

Yer (romanization)
Ер (absolute singular-only)
Ерҙең (definite genitive singular-only)
Ергә (dative singular-only)
Ерҙе (accusative definite singular-only)
Ерҙә (locative singular-only)
Ерҙән (ablative singular-only)

Cognate with Tatar Җир (Cir),
Kazakh Жер (Jer),
Kyrgyz Жер (Jer),
Southern Altai Јер (J̌er),
Khakas Чир (Çir, “Earth”), etc.

Ер ҡабығы.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

As is known, there were neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.

Bildəle bulıwınsa, taşkümer dəwerendə Yerźə hötimərźər źə, qoştar źa bulmağan; haźamıqtarźa qaźayaq həm qırqbıwın ağastarı üśkən.


дәүер

head

дәүер • (dəwer)

ba-noun

дәүер • (dəwer)

dəwer (romanization)
дәүер (absolute singular)
дәүерҙәр (absolute plural)
дәүерҙең (definite genitive singular)
дәүерҙәрҙең (definite genitive plural)
дәүергә (dative singular)
дәүерҙәргә (dative plural)
дәүерҙе (accusative definite singular)
дәүерҙәрҙе (accusative definite plural)
дәүерҙә (locative singular)
дәүерҙәрҙә (locative plural)
дәүерҙән (ablative singular)
дәүерҙәрҙән (ablative plural)

From
Persian دور (dowr, “period, era, time, age”), from
Arabic دَوْر (dawr, “age, period, epoch”).
Cognate with
Tatar дәвер (däwer),
Kazakh дәуір (däuır),
Kyrgyz доор (door),
Kumyk девюр (dewür),
Uzbek davr,
Uyghur دەۋر (dewr),
Azerbaijani dövr,
Turkmen döwür,
Turkish devir (“epoch, era”).

der

Совет дәүерендә матбуғат партияның иң үткер ҡоралдарының береһе булды.

In the Soviet period, the press was one of the most powerful instruments of the (Communist) party.

Sovet dəwerendə matbuğat partiyanıñ iñ ütker qoraldarınıñ berehe buldı.

Боҙлоҡ дәүере.

As is known, there where neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.


Науруз

Nawruz (romanization)
Науруз (absolute singular-only)
Науруздың (definite genitive singular-only)
Наурузға (dative singular-only)
Наурузды (accusative definite singular-only)
Наурузда (locative singular-only)
Науруздан (ablative singular-only)

Etymology tree
Proto-Indo-European *new-
Proto-Indo-European *néwos
Proto-Indo-Iranian *náwas
Proto-Iranian *náwah
Middle Persian 𐭭𐭥𐭪𐭩 (nʿky)
Proto-Indo-European *lewk-
Proto-Indo-European *-os
Proto-Indo-Iranian *ráwčas
Proto-Iranian *ráwčah
Old Persian 𐎼𐎢𐎨𐏃 (r-u-c-h)
Middle Persian 𐭩𐭥𐭬 (yʿm)
Middle Persian nwklwc
Classical Persian نَوْروز (nawrōz)bor.
Bashkir Науруз (Nawruz)
Borrowed from Classical Persian نَوْروز (nawrōz).

etymon

Науруз йылға баш булыр, бойҙай ашҡа баш булыр.

Nowruz is the beginning of the year, the wheat is the staple food.

Nawruz yılğa baş bulır, boyźay aşqa baş bulır.

Nowruz, New Year in the Iranian/Zoroastrian calendar, celebrated on the spring equinox.


байрам

bayram (romanization)
байрам (absolute singular)
байрамдар (absolute plural)
байрамдың (definite genitive singular)
байрамдарҙың (definite genitive plural)
байрамға (dative singular)
байрамдарға (dative plural)
байрамды (accusative definite singular)
байрамдарҙы (accusative definite plural)
байрамда (locative singular)
байрамдарҙа (locative plural)
байрамдан (ablative singular)
байрамдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

байрамдарҙың

байрамдарҙан

From Proto-Common Turkic *badram, perhaps from an Iranian source. See there for more.
Compare Karakhanid بَذْرَمْ (baḏram), Sogdian 𐼾𐽂𐽀𐼰𐼺 (ptrʾm /patrăm/, “calm, peace”), Persian پدرام (pedrâm, “lucky, happy”).
Cognate with
Tatar бәйрәм (bäyräm),
Kazakh мейрам (meiram),
Kyrgyz майрам (mayram),
Khakas пайрам (payram),
Azerbaijani bayram,
Turkish bayram, etc.

cog

Милли байрам.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

Should there be a holiday, the women in rural communities would visit each other for tea.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.

At the end of the festivity, they burned an effigy made of straw and rags to bid the winter farewell.

Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

üźək (romanization)
үҙәк (absolute singular)
үҙәктәр (absolute plural)
үҙәктең (definite genitive singular)
үҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үҙәккә (dative singular)
үҙәктәргә (dative plural)
үҙәкте (accusative definite singular)
үҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үҙәктә (locative singular)
үҙәктәрҙә (locative plural)
үҙәктән (ablative singular)
үҙәктәрҙән (ablative plural)

A derivation of Proto-Turkic *ȫŕ.
Compare Kyrgyz өзөк (özök, “core, pivot”),
Karachay-Balkar ёзёк (özök, “core, pivot”),
dialectal Turkish özek (“center”),
Yakut үөс (üös, “center, core”).

cog

Ҡала үҙәге.

Ауырлыҡ үҙәге.

Район идаралығы алмашынғас ҡына, кесе эшҡыуарлыҡ проблемалары ниһайәт иғтибар үҙәгенә килеп баҫты.

(It was) only when the district management changed (that) the problems of micro-entrepreneurship finally came into the center of attention (=into the spotlight).

Rayon idaralığı almaşınğas qına, kese eşqıwarlıq problemaları nihayət iğtibar üźəgenə kilep baśtı.

Үҙәгем өҙөлөп тыуған ауылымды һағынам.

I miss my native village (so much that) my heart bleeds.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

Үҙәк гәзит.

Central newspaper (=published in the capital).

Үҙәк мәсьәлә.

Üźək məsələ.


үҙәк

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

Compare
Old Uyghur [script needed] (özäk, “narrow passage in mountains; ravine”);
Southern Altai ӧзӧк (özök, “small river; streambed”).


мәғәнә

head

мәғәнә • (məğənə)

ba-noun

мәғәнә • (məğənə)

məğənə (romanization)
мәғәнә (absolute singular)
мәғәнәләр (absolute plural)
мәғәнәнең (definite genitive singular)
мәғәнәләрҙең (definite genitive plural)
мәғәнәгә (dative singular)
мәғәнәләргә (dative plural)
мәғәнәне (accusative definite singular)
мәғәнәләрҙе (accusative definite plural)
мәғәнәлә (locative singular)
мәғәнәләрҙә (locative plural)
мәғәнәнән (ablative singular)
мәғәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәғәнәләрҙең

мәғәнәләрҙән

From Arabic مَعْنَى (maʕnā, “meaning, sense”).
Cognate with
Tatar мәгънә (mäğnä),
Kazakh мағына (mağyna),
Kyrgyz маани (maani),
Uzbek maʼno,
Azerbaijani məna, معنا,
Ottoman Turkish معنی (me'nâ),
Turkish mana, etc.

cog

Tatar мәгънә (mäğnä)

Йәшәүҙең мәғәнәһе / тормош мәғәнәһе.

Сит кешенең ҡолағына ят булып ишетелгән атамалар шул төбәктә тыуып үҫкәндәр өсөн ҙур мәғәнәгә эйә.

The place names that sound strange to a foreigner's ears, have a deep meaning for those who were born and grew up in that locality.

Sit keşeneñ qolağına yat bulıp işetelgən atamalar şul töbəktə tıwıp üśkəndər ösön źur məğənəgə eyə.

Һүҙҙең тура/күсмә мәғәнәһе.

The direct/figurative meaning of the word.

Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй.

In the Bashkir language, this word has two meanings.

Başqort telendə bıl hüź ike məğənələ yöröy.


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Southern Altai јемиш (ǰemiš) / јумуш (ǰumuš),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


бөжәк

head

бөжәк • (böjək)

ba-noun

бөжәк • (böjək)

böjək (romanization)
бөжәк (absolute singular)
бөжәктәр (absolute plural)
бөжәктең (definite genitive singular)
бөжәктәрҙең (definite genitive plural)
бөжәккә (dative singular)
бөжәктәргә (dative plural)
бөжәкте (accusative definite singular)
бөжәктәрҙе (accusative definite plural)
бөжәктә (locative singular)
бөжәктәрҙә (locative plural)
бөжәктән (ablative singular)
бөжәктәрҙән (ablative plural)

From *bȫgček, where -ček is a diminutive suffix, from Proto-Turkic *bȫg (“insect”).
Cognate with
Tatar бөҗәк (böcäk, “insect”),
Kazakh бөжек (böjek, “insect”),
Azerbaijani böcək,
Turkmen möjek,
Crimean Tatar böcek, Turkish böcek (“insect”), etc.

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
The bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

The study of ancient insects preserved within amber.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.


ғинуар

head

ғинуар • (ğinwar)

ba-noun

ғинуар • (ğinwar)

ğinwar (romanization)
ғинуар (absolute singular)
ғинуарҙар (absolute plural)
ғинуарҙың (definite genitive singular)
ғинуарҙарҙың (definite genitive plural)
ғинуарға (dative singular)
ғинуарҙарға (dative plural)
ғинуарҙы (accusative definite singular)
ғинуарҙарҙы (accusative definite plural)
ғинуарҙа (locative singular)
ғинуарҙарҙа (locative plural)
ғинуарҙан (ablative singular)
ғинуарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғинуарҙарҙың

ғинуарҙарҙан

From obsolete Russian генварь (genvarʹ, “January”), from Old Church Slavonic генуарь (genuarĭ), генуарии (genuarii), from Ancient Greek Γενάρης (Genárēs), Ἰανουάριος (Ianouários), from Latin Iānuārius, from Iānus (“god in Rome mythology”).

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (radio weather forecast):

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.


каруан

karwan (romanization)
каруан (absolute singular)
каруандар (absolute plural)
каруандың (definite genitive singular)
каруандарҙың (definite genitive plural)
каруанға (dative singular)
каруандарға (dative plural)
каруанды (accusative definite singular)
каруандарҙы (accusative definite plural)
каруанда (locative singular)
каруандарҙа (locative plural)
каруандан (ablative singular)
каруандарҙан (ablative plural)

каруандарҙың

каруандарҙан

From Persian کاروان (kârvân, kârevân), from Middle Persian.
Cognate with
Tatar кәрван (kärwan),
Kazakh керуен (keruen, “caravan”).


абруй

abruy (romanization)
абруй (absolute singular)
абруйҙар (absolute plural)
абруйҙың (definite genitive singular)
абруйҙарҙың (definite genitive plural)
абруйға (dative singular)
абруйҙарға (dative plural)
абруйҙы (accusative definite singular)
абруйҙарҙы (accusative definite plural)
абруйҙа (locative singular)
абруйҙарҙа (locative plural)
абруйҙан (ablative singular)
абруйҙарҙан (ablative plural)

From Persian آبروی (âberuy, “reputation, standing, honor”).
Cognate with Kazakh абырой (abyroi), Uyghur ئابروي (abroy, “reputation”).

bor

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

In the recent years, the reputation of serving as a soldier has steadily been lowered.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

The circulation, as is known, is the main indicator of the periodical's authoritativeness.

Tiraj, bildəle bulıwınsa, baśma abruyınıñ töp kürhətkese.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

These days, a watch not only shows the time, but also the person's social status.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.


яуым-төшөм

head

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

ba-noun

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

yawım-töşöm (romanization)
яуым-төшөм (absolute singular-only)
яуым-төшөмдөң (definite genitive singular-only)
яуым-төшөмгә (dative singular-only)
яуым-төшөмдө (accusative definite singular-only)
яуым-төшөмдә (locative singular-only)
яуым-төшөмдән (ablative singular-only)

[jɑ.ˈwɯ̞m.tʏ̞.ˌʃʏ̞m]

я‧уым-тө‧шөм


ҡырау

head

ҡырау • (qıraw)

ba-noun

ҡырау • (qıraw)

qıraw (romanization)
ҡырау (absolute singular)
ҡырауҙар (absolute plural)
ҡырауҙың (definite genitive singular)
ҡырауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырауға (dative singular)
ҡырауҙарға (dative plural)
ҡырауҙы (accusative definite singular)
ҡырауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырауҙа (locative singular)
ҡырауҙарҙа (locative plural)
ҡырауҙан (ablative singular)
ҡырауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïragu (“frost, hoarfrost”).
Cognate with
Karakhanid قِراغُو (qïrağu, “frost”);
Kazakh қырау (qyrau),
Kumyk къырав (qıraw),
Kyrgyz кыроо (kıroo),
Uzbek qirov,
Turkish kırağı,
Khakas хро (xro),
Tuvan хыраа (xıraa),
Yakut кырыа (kırıa, “frost”).

inh

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.

Ҡырау һуҡҡан үләндәй, йөҙө-төҫө һарғайған.

(His) face has grown yellow, like hoarfrost-stricken grass.

Qıraw huqqan üləndəy, yöźö-töśö harğayğan.


томан

toman (romanization)
томан (absolute singular)
томандар (absolute plural)
томандың (definite genitive singular)
томандарҙың (definite genitive plural)
томанға (dative singular)
томандарға (dative plural)
томанды (accusative definite singular)
томандарҙы (accusative definite plural)
томанда (locative singular)
томандарҙа (locative plural)
томандан (ablative singular)
томандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tuman (“mist, fog”).
Unknown whether related to Proto-Indo-European *dʰuh₂mós (“smoke”) (Sanskrit धूम (dhūma, “smoke, mist, vapor”), Latin fūmus (“vapor, smoke”), Avestan 𐬛𐬎𐬥𐬨𐬀𐬥- (dunman-), etc.)
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuman, “mist, fog”);
Kazakh тұман (tūman), Uzbek tuman,
Uyghur تۇمان (tuman),
Yakut туман (tuman),
Turkish duman (“mist, fog”),
etc.

cog

Томан төштө.

Томан таралды.


ысыҡ

head

ысыҡ • (ısıq)

ba-noun

ысыҡ • (ısıq)

ısıq (romanization)
ысыҡ (absolute singular)
ысыҡтар (absolute plural)
ысыҡтың (definite genitive singular)
ысыҡтарҙың (definite genitive plural)
ысыҡҡа (dative singular)
ысыҡтарға (dative plural)
ысыҡты (accusative definite singular)
ысыҡтарҙы (accusative definite plural)
ысыҡта (locative singular)
ысыҡтарҙа (locative plural)
ысыҡтан (ablative singular)
ысыҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with Kazakh шық (şyq), Karachay-Balkar чыкъ (çıq), Southern Altai чык (čïk), чий (čiy), Turkmen çyg (“dew”), Turkish çiy.

Иртүк ысыҡ төшһә, көн аяҙая.

If dew falls early in the morning, the weather will clear up.

Ысыҡ төшкән көйөнсә бесән сабыу еңел.

It is easy to cut hay while (the grass is wet) with dew.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.


ҡан төркөмө

head

ҡан төркөмө • (qan törkömö)

ba-noun

ҡан төркөмө • (qan törkömö)

[ˈqɑn.tʏ̞ɾ.kʏ̞.ˌmʏ̞]

Һирәк осрай торған ҡан төркөмө.