б

Cyrillic script
Appendix:Cyrillic script

The second letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


з

The eleventh letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


к

The fourteenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


м

The seventeenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


н

The eighteenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


о

The twentieth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


п

The twenty-second letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


с

The twenty-fourth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


а

The first letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


в

The third letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


г

The fourth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


д

The sixth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


е

after a consonant, palatalizes the preceding consonant

The eighth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ж

The tenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


и

The twelfth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


й

The thirteenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


л

The sixteenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


р

The twenty-third letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


т

The twenty-sixth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


у

The twenty-seventh letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ф

The twenty-ninth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


х

The thirtieth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ц

The thirty-second letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ч

The thirty-third letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ш

The thirty-fourth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


щ

The thirty-fifth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ъ

The thirty-sixth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ы

The thirty-seventh letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ь

The thirty-eighth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


э

The thirty-ninth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ю

The forty-first letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Я

The forty-second letter of the Bashkir alphabet


Израиль

head

Израиль • (İzrail)

ba-proper noun

Израиль • (İzrail)

Ultimately from Hebrew יִשְׂרָאֵל (yisra'él, “Israel”).

Israel (a country in Western Asia, in the Middle East, at the eastern shore of the Mediterranean)


я

The forty-second letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


он

on (romanization)
он (absolute singular)
ондар (absolute plural)
ондоң (definite genitive singular)
ондарҙың (definite genitive plural)
онға (dative singular)
ондарға (dative plural)
ондо (accusative definite singular)
ондарҙы (accusative definite plural)
онда (locative singular)
ондарҙа (locative plural)
ондан (ablative singular)
ондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ūn (“flour”).
Cognate with Kazakh ұн (ūn, “flour”), Kyrgyz ун (un, “flour”), Uzbek un (“flour”), Khakas ун (un, “flour”), Turkish un (“flour”).

Арыш оно.

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Crack five eggs into the bowl, add flour and stir.

Tabaqqa biş yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.


ё

The ninth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ә

The fortieth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ә

Ә был йортта малай йәнһүрәт ҡарай.

And in this home, a boy is watching a cartoon.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ.

(Can we date this quote?), Bible, John 4:13-14:

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.

introduces a new subject, object or circumstance: and, but

Ә һеҙ бала тапҡас һимерҙегеҙме?

And what about you, did you gain weight after giving birth to a child?

To repeat a question but referring to a different subject or object: and what about...


ғ

The fifth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


арба

arba (romanization)
арба (absolute singular)
арбалар (absolute plural)
арбаның (definite genitive singular)
арбаларҙың (definite genitive plural)
арбаға (dative singular)
арбаларға (dative plural)
арбаны (accusative definite singular)
арбаларҙы (accusative definite plural)
арбала (locative singular)
арбаларҙа (locative plural)
арбанан (ablative singular)
арбаларҙан (ablative plural)

Ҡул арбаһы.

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

Köźön Saniya bar donyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.

cart; a small open wheeled vehicle drawn or pushed by an animal or person

Арыу ғына арба эләктергәнһең икән.

That's a cool car you got yourself there.


Украина

Ukraina (romanization)
Украина (absolute singular-only)
Украинаның (definite genitive singular-only)
Украина (dative singular-only)
Украинаны (accusative definite singular-only)
Украинала (locative singular-only)
Украинанан (ablative singular-only)

Borrowed from Russian Украи́на (Ukraína, “Ukraine”).

Украинаға хакер һөжүмдәре.
Ukrainağa xaker höjümdəre.
Hacker attacks on Ukraine.

Ukraine (a country in Eastern Europe, bordering on the north shore of the Black Sea)


май

may (romanization)
май (absolute singular-only)
майҙың (definite genitive singular-only)
майға (dative singular-only)
майҙы (accusative definite singular-only)
майҙа (locative singular-only)
майҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bań (“fat”).
Cognate with
Tatar май (may),
Kazakh май (mai),
Kyrgyz май (may),
Uyghur ماي (may, “oil, butter, fat, grease”).

cog

Симешкә майы.

Балыҡ майы.


Бутан

Bhutan (a country in South Asia, in the Himalayas)


Европа

Yevropa (romanization)
Европа (absolute singular-only)
Европаның (definite genitive singular-only)
Европа (dative singular-only)
Европаны (accusative definite singular-only)
Европала (locative singular-only)
Европанан (ablative singular-only)

From Russian Евро́па (Jevrópa), from Ancient Greek Εὐρώπη (Eurṓpē).

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

With amusement I watched a small ant: lifting a load, it's crossing from Asia to Europe.


тут

tut (romanization)
тут (absolute singular-only)
туттың (definite genitive singular-only)
тутҡа (dative singular-only)
тутты (accusative definite singular-only)
тутта (locative singular-only)
туттан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tat.
Cognate with Kazakh тот (tot), Southern Altai тат (tat), Kyrgyz дат (dat), Crimean Tatar tot (“rust”), etc.

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 6:19:

Collect treasure in the sky: there, moth does not cut, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.


Македония

Southeast Europe
Southeast Europe#English

Macedonia (a region in the Balkans in Southeast Europe)

Macedonia (an ancient kingdom in the Balkans in Southeast Europe)

administrative region
administrative region

Macedonia (an administrative region of Greece)

Macedonia (former name of North Macedonia, a country in the Balkans in Southeast Europe)


Словения

Balkan Peninsula
Balkan Peninsula#English

Slovenia (a country on the Balkan Peninsula in Central Europe)


Греция

Gretsiya (romanization)
Греция (absolute singular-only)
Грецияның (definite genitive singular-only)
Греция (dative singular-only)
Грецияны (accusative definite singular-only)
Грецияла (locative singular-only)
Грециянан (ablative singular-only)

From Russian Гре́ция (Grécija), from Polish Grecja, from Latin Graecia, from Ancient Greek Γραικός (Graikós), of uncertain origin.

Боронғо Греция.

Ваҡытында түләй алмаһалар, Грецияла дефолт булыуы ихтимал.

If they cannot pay in time, there may be a default in Greece (=Greece may default).

Vaqıtında tüləy almahalar, Gretsiyala defolt bulıwı ixtimal.


республика

respublika (romanization)
республика (absolute singular)
республикалар (absolute plural)
республиканың (definite genitive singular)
республикаларҙың (definite genitive plural)
республикаға (dative singular)
республикаларға (dative plural)
республиканы (accusative definite singular)
республикаларҙы (accusative definite plural)
республикала (locative singular)
республикаларҙа (locative plural)
республиканан (ablative singular)
республикаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

республикалар

республиканың

республикаларҙың

республикаға

республикаларға

республиканы

республикаларҙы

республикала

республикаларҙа

республиканан

республикаларҙан

рес‧пуб‧ли‧ка

Borrowed from Russian респу́блика (respúblika), from Latin rēspūblica.

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (radio weather forecast):

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.


А

The first letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Б

The second letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


В

The third letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Г

The fourth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Д

The sixth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Е

The eighth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Ж

The tenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


З

The eleventh letter of the Bashkir alphabet


И

The twelfth letter of the Bashkir alphabet


Й

The thirteenth letter of the Bashkir alphabet


К

The fourteenth letter of the Bashkir alphabet


Л

The sixteenth letter of the Bashkir alphabet


М

The seventeenth letter of the Bashkir alphabet


Н

The eighteenth letter of the Bashkir alphabet


О

The twentieth letter of the Bashkir alphabet


П

The twenty-second letter of the Bashkir alphabet


Р

The twenty-third letter of the Bashkir alphabet


С

The twenty-fourth letter of the Bashkir alphabet.


Т

The twenty-sixth letter of the Bashkir alphabet


У

The twenty-seventh letter of the Bashkir alphabet


Ф

The twenty-ninth letter of the Bashkir alphabet


Х

The thirtieth letter of the Bashkir alphabet


Ц

The thirty-second letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script, used only in Russian borrowings.


Щ

The thirty-fifth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script, used only in Russian borrowings.


Ъ

The thirty-sixth letter of the Bashkir alphabet


Ы

The thirty-seventh letter of the Bashkir alphabet


Ь

The thirty-eighth letter of the Bashkir alphabet


Э

The thirty-ninth letter of the Bashkir alphabet, used only at the start of the word


Ю

The forty-first letter of the Bashkir alphabet


Ғ

The fifth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Ә

The fortieth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Оман

Oman (a country in Western Asia, in the Middle East)


Уганда

From Swahili Uganda (“Buganda, subnational kingdom”), from Luganda Buganda (“land of the Ganda”).


һ

The thirty-first letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Һ

The thirty-first letter of the Bashkir alphabet


Португалия

head

Португа́лия • (Portugáliya)

Португа́лия (canonical)
Portugáliya (romanization)

ba:Португалия


Австралия

Avstraliya (romanization)
Австралия (absolute singular-only)
Австралияның (definite genitive singular-only)
Австралия (dative singular-only)
Австралияны (accusative definite singular-only)
Австралияла (locative singular-only)
Австралиянан (ablative singular-only)

Ав‧стра‧ли‧я

Borrowed from Russian Австра́лия (Avstrálija, “Australia”), from English Australia.

bor

ba:Австралия

Australia (A country in Oceania comprising the islands of Australia, Tasmania and other smaller islands in the Pacific Ocean, as well as a former colony in the British Empire)

(geology) Australia (a continent consisting of the islands of Australia, New Guinea and intervening islands)

Тарихи йәһәттән Австралия — күсеп килгән кешеләр иле.
Tarixi yəhəttən Avstraliya — küsep kilgən keşelər ile.
Historically, Australia is the country of immigrants.


Сербия

Serbia (a country on the Balkan Peninsula in Southeast Europe)


Черногория

head

Черногория • (Çernogoriya)

Borrowed from Russian Черного́рия (Černogórija).

Montenegro (a country on the Balkan Peninsula in Southeast Europe)


Азия

Aziya (romanization)
Азия (absolute singular-only)
Азияның (definite genitive singular-only)
Азия (dative singular-only)
Азияны (accusative definite singular-only)
Азияла (locative singular-only)
Азиянан (ablative singular-only)

From Russian А́зия (Ázija), from Ancient Greek Ἀσῐ́ᾱ (Asĭ́ā).


Болгария

Bulgaria (a country in Southeast Europe)


Польша

Польша • (Polşa)

ba-proper noun

Польша • (Polşa)


Андорра

Andorra (romanization)
Андорра (absolute singular-only)
Андорраның (definite genitive singular-only)
Андорра (dative singular-only)
Андорраны (accusative definite singular-only)
Андоррала (locative singular-only)
Андорранан (ablative singular-only)

Андорраның үҙ аҡса берәмеге бер ҡасан да булғаны юҡ.

Andorra has never had its own monetary unit.

Andorranıñ üź aqsa berəmege ber qasan da bulğanı yuq.

Andorra (a microstate in Southern Europe, between Spain and France)


Корея

Корея ярымутрауы, азияның көнсығыш ярымутрауы. көнбайышта Һары диңгеҙ, көньяҡта Чеджу боғаҙҙары, көнсығышта Япон диңгеҙ.

Korean peninsula is east Asian peninsula. Its west is the Yellow Sea, south is the Jeju Strait, and its east is the Sea of Japan.

Koreya yarımutrawı, aziyanıñ könsığış yarımutrawı. könbayışta Harı diñgeź, könyaqta Çedju boğaźźarı, könsığışta Yapon diñgeź.

Korea (two countries in East Asia, North Korea and South Korea)


Япония

Yaponiya (romanization)
Япония (absolute singular-only)
Японияның (definite genitive singular-only)
Япония (dative singular-only)
Японияны (accusative definite singular-only)
Японияла (locative singular-only)
Япониянан (ablative singular-only)

From Russian Япо́ния (Japónija, “Japan”).

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

During this period, the USA placed emphasis on strengthening its relationship with Japan.

Bıl osorźa AQŞ Yaponiya menən mönəsəbəten nığıtıwğa baśım yahay ine.

1938 йылда Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев Токиола "Исламиә" мәсетен асып, Японияның тәүге мөфтийе була.
1938 yılda Möxəmmət Qorbanğəliyev Tokiola "İslamiə" məseten asıp, Yaponiyanıñ təwge möftiye bula.
In 1938, Muhammed Kurbangaliev opened the mosque "Islamiya" in Tokyo and became Japan’s first Mufti.

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

We know that healthcare in Russia is essentially state-owned; in Japan, on the contrary, there are many private clinics.

Rəsəyźə meditsinanıñ nigeźźə dəwlətteke bulıwın beləbeź; Yaponiyala, kirehensə, şəxsi klinikalar küp.

Japan (a country and archipelago in East Asia)


штат

head

штат • (ştat)

ba-noun

штат • (ştat)

ştat (romanization)
штат (absolute singular)
штаттар (absolute plural)
штаттың (definite genitive singular)
штаттарҙың (definite genitive plural)
штатҡа (dative singular)
штаттарға (dative plural)
штатты (accusative definite singular)
штаттарҙы (accusative definite plural)
штатта (locative singular)
штаттарҙа (locative plural)
штаттан (ablative singular)
штаттарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian штат (štat, “state”), from Middle Low German stāt, from Middle Dutch staet, from Latin stātus.

Америка Ҡушма Штаттары.

Айдахо штатының ҡушаматы — "аҫыл таш штат".
Aydaxo ştatınıñ quşamatı — "aśıl taş ştat".
The nickname of the state of Idaho is the "Gem State".

state (a political division that possesses a notable degree of autonomy within a federation such as the United States, Brazil, India, etc.)


вагон

vagon (romanization)
вагон (absolute singular)
вагондар (absolute plural)
вагондың (definite genitive singular)
вагондарҙың (definite genitive plural)
вагонға (dative singular)
вагондарға (dative plural)
вагонды (accusative definite singular)
вагондарҙы (accusative definite plural)
вагонда (locative singular)
вагондарҙа (locative plural)
вагондан (ablative singular)
вагондарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian ваго́н (vagón), from French wagon, from English waggon, from Middle Dutch wagen.

Пассажирҙар төшөп бөткәс, проводница кире вагонға инде.

When (all) passengers got off, the carriage hostess again entered the carriage.

Passajirźar töşöp bötkəs, provodnitsa kire vagonğa inde.

railroad car, railway carriage for people or freight


автобус

avtobus (romanization)
автобус (absolute singular)
автобустар (absolute plural)
автобустың (definite genitive singular)
автобустарҙың (definite genitive plural)
автобусҡа (dative singular)
автобустарға (dative plural)
автобусты (accusative definite singular)
автобустарҙы (accusative definite plural)
автобуста (locative singular)
автобустарҙа (locative plural)
автобустан (ablative singular)
автобустарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

автобустарҙың

автобустарға

автобустарҙы

автобустарҙа

автобустарҙан

Автобус хәрәкәте.

Автобус туҡталышы.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

The new buses work on natural gas engines.

Беҙ ингәндә автобус буш ине, өс-дүрт туҡталыштан халыҡ тулып китте.

When we entered, the bus was empty; after three (or) four stops, it became full of people.

Beź ingəndə avtobus buş ine, ös-dürt tuqtalıştan xalıq tulıp kitte.


адрес

adres (romanization)
адрес (absolute singular)
адрестар (absolute plural)
адрестың (definite genitive singular)
адрестарҙың (definite genitive plural)
адресҡа (dative singular)
адрестарға (dative plural)
адресты (accusative definite singular)
адрестарҙы (accusative definite plural)
адреста (locative singular)
адрестарҙа (locative plural)
адрестан (ablative singular)
адрестарҙан (ablative plural)

From Russian а́дрес (ádres), from French adresse.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

As soon as I saw the address on the envelope, I recognized my father's handwriting.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.


бал

bal (romanization)
бал (absolute singular-only)
балдың (definite genitive singular-only)
балға (dative singular-only)
балды (accusative definite singular-only)
балда (locative singular-only)
балдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bạl (“honey”).
Cognate with
Shor пал (“honey”),
Turkish bal (“honey”),
Chuvash пыл (pyl, “honey”).

mead; alcoholic drink fermented from honey and water

Сәскә балы.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

The demand for Bashkir honey has been growing year after year.

Başqort balına horaw yıldan-yıl arta bara.


Беларусь

head

Беларусь • (Belarus)

ba-proper noun

Беларусь • (Belarus)

Borrowed from Russian Белару́сь (Belarúsʹ), from Belarusian Белару́сь (Bjelarúsʹ).

Беларусь Республикаһы
Беларусь Республикаһы#Bashkir

Belarus (a country in Eastern Europe; official name: Беларусь Республикаһы (Belarus Respublikahı))


банан

banan (romanization)
банан (absolute singular)
банандар (absolute plural)
банандың (definite genitive singular)
банандарҙың (definite genitive plural)
бананға (dative singular)
банандарға (dative plural)
бананды (accusative definite singular)
банандарҙы (accusative definite plural)
бананда (locative singular)
банандарҙа (locative plural)
банандан (ablative singular)
банандарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian бана́н (banán), from French banane, from Spanish or Portuguese banana, from Wolof banaana.


театр

teatr (romanization)
театр (absolute singular)
театрҙар (absolute plural)
театрҙың (definite genitive singular)
театрҙарҙың (definite genitive plural)
театрға (dative singular)
театрҙарға (dative plural)
театрҙы (accusative definite singular)
театрҙарҙы (accusative definite plural)
театрҙа (locative singular)
театрҙарҙа (locative plural)
театрҙан (ablative singular)
театрҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian теа́тр (teátr, “theater”), from French théâtre, from Latin theātrum, from Ancient Greek θέατρον (théatron).

Ҡурсаҡ театры.

Театрҙан китәм, тиһәм дә, актёрлыҡтан китеү уйымда юҡ ине.

Although I decided to leave the theater, I was not planning to quit being an actor.

Teatrźan kitəm, tihəm də, aktyorlıqtan kitew uyımda yuq ine.


бар

From Proto-Turkic *bār (“there is/are, there exist(s)”).
Cognate with
Uyghur بار (bar, “there exists”),
Turkish var (“there exists”).

inh

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Ауылда биш сутый ере бар.

((S)he) has 5 ares of land in the village.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

As it happens, there is a village of the same name in Kazakhstan as well.

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Is there a future for agriculture in Russia?

Rəsəyźə awıl xujalığınıñ kiləsəge barmı?

"Ни сәсһәң - шуны урырһың", тигән тапҡыр әйтем бар.

There is a shrewd adage which says "What you sow is what you will reap".

"Ni səshəñ - şunı urırhıñ", tigən tapqır əytem bar.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

Who knows, there might be another reason as well.

Kem belə, bəlki, başqa səbəbe lə barźır.

there is / there are, there exist; I/you have, s/he has, etc.


бар

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

I put my every effort into the Bashkir Wikipedia.

Bar kösömdö başqort Vikipediyahına halam.

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 13:46:

When he found a very valuable, beautiful pearl, (he) went home, sold all his belongings and bought that pearl.

Ul bik qimmətle matur ınyı tapqas, qaytıp bar mölkəten hatqan da, şul ınyını alğan.


бар

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

A people that has its own literary tradition.

(introduces an attributive adjective phrase) with, which have/has...


актер

актёр актёр#Bashkir


актёр

aktyor (romanization)
актёр (absolute singular)
актёрҙар (absolute plural)
актёрҙың (definite genitive singular)
актёрҙарҙың (definite genitive plural)
актёрға (dative singular)
актёрҙарға (dative plural)
актёрҙы (accusative definite singular)
актёрҙарҙы (accusative definite plural)
актёрҙа (locative singular)
актёрҙарҙа (locative plural)
актёрҙан (ablative singular)
актёрҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian актёр (aktjór), from French acteur.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, a telephone in his hand.

Şarşaw asılmaś elek səxnəgə Aktyor sığa, qulında telefon.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.
Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.
To be able to act in different images is an actor's main skill.


на

(directed at a horse) giddyup, gee up, move on!, go faster!


Норвегия

Borrowed from Russian Норве́гия (Norvégija).

Norway (a country in Scandinavia in Northern Europe)


Грузия

Georgia (A transcontinental country in the Caucasus region of Europe and Asia, on the coast of the Black Sea, often considered to belong politically to Europe)


Бельгия

Belgium (a country in Western Europe that has borders with the Netherlands, Germany, Luxembourg and France)


Германия

Germaniya (romanization)
Германия (absolute singular-only)
Германияның (definite genitive singular-only)
Германия (dative singular-only)
Германияны (accusative definite singular-only)
Германияла (locative singular-only)
Германиянан (ablative singular-only)

Borrowed from Russian Герма́ния (Germánija), from Latin Germānia.

Халыҡ һаны буйынса Франция Европала Германиянан ғына ҡалыша.

In terms of population, France in Europe is second only to Germany.

Xalıq hanı buyınsa Frantsiya Yevropala Germaniyanan ğına qalışa.

45-тә Германия еренә аяҡ баҫтыҡ.

Germany (a country in Central Europe, formed in 1949 as West Germany, with its provisional capital Bonn until 1990, when it incorporated East Germany)


Румыния

head

Румыния • (Rumıniya)

ba-proper noun

Румыния • (Rumıniya)


Италия

head

Италия • (İtaliya)

ba-proper noun

Италия • (İtaliya)


Монголия

(chiefly historical) Mongolia (A Mongolian-speaking geographic region in East Asia, including the country of Mongolia (Outer Mongolia), the autonomous region of Inner Mongolia in China, and sometimes also Buryatia, Tuva and the Altai Republic in Russia)


Иран

head

Иран • (İran)

ba-proper noun

Иран • (İran)

From Persian ایران (irân), from Middle Persian 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭 (ērān, “(land) of the Iranians”).

der

Iran (a country in West Asia, in the Middle East)


Мьянма

Borrowed from Russian Мья́нма (Mʹjánma), in turn from Burmese မြန်မာ (mranma).


Швеция

Sweden (a country in Scandinavia in Northern Europe)


Швейцария

Switzerland (a country in Western Europe and Central Europe)


Хорватия

Croatia (a country on the Balkan Peninsula in Southeast Europe)


Исландия

head

Исландия • (İslandiya)

North Atlantic Ocean
North Atlantic Ocean#English

Iceland (an island and country in the North Atlantic Ocean in Europe)


Тибет

Tibet (romanization)
Тибет (absolute singular-only)
Тибеттың (definite genitive singular-only)
Тибетҡа (dative singular-only)
Тибетты (accusative definite singular-only)
Тибетта (locative singular-only)
Тибеттан (ablative singular-only)

Tibet (a geographic region in Central Asia, the homeland of the Tibetan people)

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте.


Джорджия

Georgia (a state in the Southern United States)


ислам

islam (romanization)
ислам (absolute singular-only)
исламдың (definite genitive singular-only)
исламға (dative singular-only)
исламды (accusative definite singular-only)
исламда (locative singular-only)
исламдан (ablative singular-only)

From Arabic إِسْلَام (ʔislām, “submission”).

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.
İslamda ğəybət taratıw — xərəm ğəməl.
In Islam, spreading gossips/rumors is a taboo activity.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

From with the tenth century, the religion of Islam starts to penetrate into the Bashkirs' environment.

X bıwattan başqorttar möxitenə İslam dine ütep inə başlay.


Киев

Kiyev (romanization)
Киев (absolute singular-only)
Киевтың (definite genitive singular-only)
Киевҡа (dative singular-only)
Киевты (accusative definite singular-only)
Киевта (locative singular-only)
Киевтан (ablative singular-only)

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronicle narrates, in the year of 1124 Kyiv was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.


Ирландия

Ирландия • (İrlandiya)

Ireland (an island and country in northwestern Europe)


Сингапур

Singapore (an island and city-state in Southeast Asia, located off the southernmost tip of the Malay Peninsula; a former British crown colony and state of Malaysia (1963-1965))


сыр

sır (romanization)
сыр (absolute singular)
сырҙар (absolute plural)
сырҙың (definite genitive singular)
сырҙарҙың (definite genitive plural)
сырға (dative singular)
сырҙарға (dative plural)
сырҙы (accusative definite singular)
сырҙарҙы (accusative definite plural)
сырҙа (locative singular)
сырҙарҙа (locative plural)
сырҙан (ablative singular)
сырҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian сыр (syr, “cheese”).

Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

I want to eat macaroni and cheese for dinner.

Kis yetkəs, sır menən makaron aşarğa teləyem.


Катар

Qatar (a country in Western Asia, in the Middle East)


телевизор

televizor (romanization)
телевизор (absolute singular)
телевизорҙар (absolute plural)
телевизорҙың (definite genitive singular)
телевизорҙарҙың (definite genitive plural)
телевизорға (dative singular)
телевизорҙарға (dative plural)
телевизорҙы (accusative definite singular)
телевизорҙарҙы (accusative definite plural)
телевизорҙа (locative singular)
телевизорҙарҙа (locative plural)
телевизорҙан (ablative singular)
телевизорҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

телевизорҙың

телевизорҙан

телевизорҙар

телевизорҙарҙың

телевизорҙарға

телевизорҙарҙы

телевизорҙарҙа

телевизорҙарҙан

те‧ле‧ви‧зор

From Russian телеви́зор (televízor, “TV set”).

bor

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


дан

dan (romanization)
дан (absolute singular-only)
дандың (definite genitive singular-only)
данға (dative singular-only)
данды (accusative definite singular-only)
данда (locative singular-only)
дандан (ablative singular-only)

Батыр яуҙан ҡайтмаһа, даны ҡайтыр иленә.

If a hero does not return from war, his good name will return to his homeland.

Batır yawźan qaytmaha, danı qaytır ilenə.

Яҡшыларҙан зат ҡалыр, батырҙарҙан дан ҡалыр.

From the good (people), descendants will remain; from heroes, fame will stay.

Yaqşılarźan zat qalır, batırźarźan dan qalır.

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данғаэээ сыға.

The best of the horses races ahead, the best of the young men gains repute.

Attıñ yaqşıhı alğa sığa, yegetteñ yaqşıhı danğaeee sığa.


каса

kasa (romanization)
каса (absolute singular)
касалар (absolute plural)
касаның (definite genitive singular)
касаларҙың (definite genitive plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative definite singular)
касаларҙы (accusative definite plural)
касала (locative singular)
касаларҙа (locative plural)
касанан (ablative singular)
касаларҙан (ablative plural)

From Persian کاسه (kâse).
Compare with
Kazakh, Kyrgyz кесе (kese),
Turkish kâse,
Turkmen käse, etc.


Непал

Nepal (a country in South Asia, located between China and India)


Википедия

Vikipediya (romanization)
Википедия (absolute singular)
Википедиялар (absolute plural)
Википедияның (definite genitive singular)
Википедияларҙың (definite genitive plural)
Википедияға (dative singular)
Википедияларға (dative plural)
Википедияны (accusative definite singular)
Википедияларҙы (accusative definite plural)
Википедияла (locative singular)
Википедияларҙа (locative plural)
Википедиянан (ablative singular)
Википедияларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Википедиялар

Википедияның

Википедияларҙың

Википедияларға

Википедияларҙы

Википедияларҙа

Википедиянан

Википедияларҙан

Ви‧ки‧пе‧ди‧я

From Russian Википе́дия (Vikipédija), from English Wikipedia.

Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре Европа вики-яҙында ҡатнаша.

The volunteers of the Bashkir Wikipedia participate in Europe's Wiki-Spring (contest).

Başqort Vikipediyahı irekməndəre Yevropa viki-yaźında qatnaşa.

Википедиялағы һымаҡ һәр кем үҙ өлөшөн индерә ала.

Like in Wikipedia, everyone can contribute.

Vikipediyalağı hımaq hər kem üź ölöşön inderə ala.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.
Hər İnternet qullanıwsıhı Vikipediyağa — məśələn, yañı məqələ yaźıp yəki bulğandarın töźətep — üź ölöşön inderə ala.
Every Internet user can make their contribution to Wikipedia — for example, by writing a new article or by editing the existing ones.


телефон

telefon (romanization)
телефон (absolute singular)
телефондар (absolute plural)
телефондың (definite genitive singular)
телефондарҙың (definite genitive plural)
телефонға (dative singular)
телефондарға (dative plural)
телефонды (accusative definite singular)
телефондарҙы (accusative definite plural)
телефонда (locative singular)
телефондарҙа (locative plural)
телефондан (ablative singular)
телефондарҙан (ablative plural)

телефондарҙың

телефондарға

телефондарҙы

телефондарҙа

телефондарҙан

Borrowed from Russian телефо́н (telefón).

etymon

Кеҫә телефоны.
Keśə telefonı.
Cell phone
(literally, “pocket phone.”)

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, (with) a telephone in his hand.


ала

From Proto-Turkic *āla. Cognate to Kyrgyz ала (ala), etc.


водород

Borrowed from Russian водоро́д (vodoród).


гелий

geliy (romanization)
гелий (absolute singular)
гелийҙәр (absolute plural)
гелийҙең (definite genitive singular)
гелийҙәрҙең (definite genitive plural)
гелийгә (dative singular)
гелийҙәргә (dative plural)
гелийҙе (accusative definite singular)
гелийҙәрҙе (accusative definite plural)
гелийҙә (locative singular)
гелийҙәрҙә (locative plural)
гелийҙән (ablative singular)
гелийҙәрҙән (ablative plural)
Һилей (alternative)

Borrowed from Russian ге́лий (gélij), from Ancient Greek ἥλιος (hḗlios, “sun”), because its presence was first theorised in the sun's atmosphere.


кукуруз

kukuruz (romanization)
кукуруз (absolute singular-only)
кукуруздың (definite genitive singular-only)
кукурузға (dative singular-only)
кукурузды (accusative definite singular-only)
кукурузда (locative singular-only)
кукуруздан (ablative singular-only)

From Ottoman Turkish قوقوروز (kukuruz), perhaps via Russian кукуру́за (kukurúza).


Бангладеш

head

Бангладеш • (Bangladeş)

ba-proper noun

Бангладеш • (Bangladeş)


дым

dım (romanization)
дым (absolute singular-only)
дымдың (definite genitive singular-only)
дымға (dative singular-only)
дымды (accusative definite singular-only)
дымда (locative singular-only)
дымдан (ablative singular-only)

Of unknown origin.
Cognate with
Tatar дым (dım, “dampness, moisture”),
Kazakh дым (dym, “dampness, moisture”),
Nogai дым (dım, “dampness, moisture”),
Kumyk дым (dım, “damp, moist”), Southern Altai тым (tïm, “silence”),
perhaps also Uzbek dim (“stuffy, difficult to breathe”).


журнал

jurnal (romanization)
журнал (absolute singular)
журналдар (absolute plural)
журналдың (definite genitive singular)
журналдарҙың (definite genitive plural)
журналға (dative singular)
журналдарға (dative plural)
журналды (accusative definite singular)
журналдарҙы (accusative definite plural)
журналда (locative singular)
журналдарҙа (locative plural)
журналдан (ablative singular)
журналдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

журналдарҙың

журналдарҙан

From Russian журна́л (žurnál),
from French journal,
from Latin diurnālis, from diēs (“day”).

Әсәйем журналдарға ҡышҡыға ғына яҙыла.

My mother subscribes to magazines only for the winter time.

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

In the winters, we read it (together) with classmate boys until (we) tore each issue of the journal into pieces.

Unı qışın klastaş malayźar menən jurnaldıñ hər hanı tetkeləngənse uqıy inek.

Йәнле Журнал.
Yənle jurnal.
Livejournal.


минут

minut (romanization)
минут (absolute singular)
минуттар (absolute plural)
минуттың (definite genitive singular)
минуттарҙың (definite genitive plural)
минутҡа (dative singular)
минуттарға (dative plural)
минутты (accusative definite singular)
минуттарҙы (accusative definite plural)
минутта (locative singular)
минуттарҙа (locative plural)
минуттан (ablative singular)
минуттарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian мину́та (minúta, “minute”), via French minute and/or German Minute, from Medieval Latin minūta (“60th of an hour", "note”).

der

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

There was still a few minutes' time before the lesson started.

Dəres başlanıwğa ber nisə minut vaqıt bar ine əle.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.
Minutına yöź aźım atlaw – ideal fizik kösörgəneş formulahı, ti Amerika ğalimdarı.
Walking a hundred steps per minute is the formula of an ideal physical exercise, US scientists say.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


секунд

sekund (romanization)
секунд (absolute singular)
секундтар (absolute plural)
секундтың (definite genitive singular)
секундтарҙың (definite genitive plural)
секундҡа (dative singular)
секундтарға (dative plural)
секундты (accusative definite singular)
секундтарҙы (accusative definite plural)
секундта (locative singular)
секундтарҙа (locative plural)
секундтан (ablative singular)
секундтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

секундтарҙың

секундтарҙан

Borrowed from Russian секу́нда (sekúnda, “second”),
via French seconde and/or German Sekunde, from Medieval Latin secunda, short for secunda pars minuta (“second diminished part (of the hour)”).

Ел көньяҡтан секундына 3-4 метр тиҙлектә иҫәсәк.

The wind will blow from the south, at the speed of 3-4 meters per second.

Yel könyaqtan sekundına 3-4 metr tiźlektə iśəsək.


мин

min (romanization)
мин (nominative)
мине (accusative)
миңә (dative)
миндә (locative)
минән (ablative)
минең (genitive)

Inherited from Proto-Turkic *ben (“I”). cognate with Tuvan мен (men), Khakas мин (min), Northern Altai мен (men), Kazakh мен (men), Turkish ben, etc.

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Мин һине яратам.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғанмын.

This year, I've subscribed to three newspapers.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай.

I cannot live with him, (I) don't like him (he's not my type).

Tora almayım min unıñ menən, küñelem uğa yatmay.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ.

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.


кг

Abbreviation of килограмм (kilogramm, “kilogram”).

abbrev

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (elementary math textbook):

There are 16 (kg of candies) in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.

Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.


сей

From Proto-Turkic *čɨj (“wet, moist; raw”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (či, “damp, moist”);
Tatar чи (çi),
Khakas чіг (çìg, “raw, half-baked”),
Turkish çiy (“dew”),
etc.

cog

Сей утын насар яна.

Сей бесән.


поезд

poyezd (romanization)
поезд (absolute singular)
поезддар (absolute plural)
поезддың (definite genitive singular)
поезддарҙың (definite genitive plural)
поездға (dative singular)
поезддарға (dative plural)
поездды (accusative definite singular)
поезддарҙы (accusative definite plural)
поездда (locative singular)
поезддарҙа (locative plural)
поезддан (ablative singular)
поезддарҙан (ablative plural)


самолёт

samolyot (romanization)
самолёт (absolute singular)
самолёттар (absolute plural)
самолёттың (definite genitive singular)
самолёттарҙың (definite genitive plural)
самолётҡа (dative singular)
самолёттарға (dative plural)
самолётты (accusative definite singular)
самолёттарҙы (accusative definite plural)
самолётта (locative singular)
самолёттарҙа (locative plural)
самолёттан (ablative singular)
самолёттарҙан (ablative plural)
самолет (alternative)
е (alternative)
ё (alternative)

ba-decl-noun

самолёттарҙың

самолёттарға

самолёттарҙы

самолёттарҙа

самолёттарҙан

From Russian самолёт (samoljót, “aeroplane”).

Самолёт юлы.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.
Suxoy Superdjet-100 — yöź urınlıq reaktiv samolyot.
Sukhoi Superjet 100 is a jet plane with 100 (passenger) seats.

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

Samat, who was sitting at the back school-desk, surreptitiously tore a page out of his notebook and made a (paper) plane.

Artqı partala ultırğan Samat hiźźerməy genə dəftərenən ber bit yırtıp aldı la samolyot yahanı.


самолет

самолёт самолёт#Bashkir

Alternative spelling of самолёт (samolyot)


Ватикан

Vatican City (a city-state in Southern Europe, an enclave within the city of Rome, Italy)


бау

baw (romanization)
бау (absolute singular)
бауҙар (absolute plural)
бауҙың (definite genitive singular)
бауҙарҙың (definite genitive plural)
бауға (dative singular)
бауҙарға (dative plural)
бауҙы (accusative definite singular)
бауҙарҙы (accusative definite plural)
бауҙа (locative singular)
бауҙарҙа (locative plural)
бауҙан (ablative singular)
бауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *baw, from Proto-Common Turkic *bāg (“rope, binder”), from Proto-Turkic *b(i)ā- (“to bind, fasten”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bağ, “band, binder; bond”);
Kazakh бау (bau, “cord, binder”),
Kyrgyz боо (boo, “cord, binder”),
Southern Altai буу (buu, “cord”),
Crimean Tatar bav (“knot”),
Uzbek bogʻ (“cord; bundle”),
Turkish bağ (“connection”),
Yakut быа (bıa, “cord, lace”), etc.


ү

The twenty-eighth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


сабыр

head

сабыр • (sabır)

ba-noun

сабыр • (sabır)

From Arabic صَبْر (ṣabr, “patience, forbearance”).


сабыр

head

сабыр • (sabır)

ba-adj

сабыр • (sabır)

From Arabic صَبُور (ṣabūr, “patient, forbearing”).


сит

From *čet (“edge, border; a location aside/away from sth.; foreign”).
Cognate with
Kazakh шет (şet, “edge”),
Kyrgyz чет (cet, “edge”),
Southern Altai чет (čet, “corner, edge”),
Uzbek chet (“edge”),
Uyghur چەت (chet, “edge”),
Shor чет (“border”), etc.

cog

Юл сите.

Ауыл сите.

Урман сите.

Йылға сите.

Эй, егет, ниңә ситтән генә ҡарап тораһың?

Hey dude, why are you standing and only looking from aside?

Ey, yeget, niñə sittən genə qarap torahıñ?

Ауылда ғына йәшәп, ситкә сығып йөрөмәгән балаларҙың аң даирәһе бер ни тиклем сикләнгән була.

The outlook (reach of thought) is somewhat limited in the children who have only lived in a village and have not traveled outside.

Awılda ğına yəşəp, sitkə sığıp yöröməgən balalarźıñ añ dairəhe ber ni tiklem sikləngən bula.

(in case forms) side, a location outside or away from something


әйбер

head

әйбер • (əyber)

ba-noun

әйбер • (əyber)

əyber (romanization)
әйбер (absolute singular)
әйберләр (absolute plural)
әйбернең (definite genitive singular)
әйберләрҙең (definite genitive plural)
әйбергә (dative singular)
әйберләргә (dative plural)
әйберне (accusative definite singular)
әйберләрҙе (accusative definite plural)
әйберлә (locative singular)
әйберләрҙә (locative plural)
әйбернән (ablative singular)
әйберләрҙән (ablative plural)

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

All (types of) goods were available in the shops, and the prices were cheap.

Magazinda bötön əyber bar ine, xaqtarı oshoź ine.


әгәр

head

әгәр • (əgər) (requires a verb in conditional mood)

Әгәр беренсе килешеүҙең етешһеҙлектәре булмаһа, икенсеһен төҙөүгә ихтыяж тыумаҫ ине.

(Can we date this quote?), Bible, Hebrews 8:7:

If there were no disadvantages of the first covenant, the need would not have arisen for making the second one.

Əgər berense kileşewźeñ yeteşheźlektəre bulmaha, ikensehen töźöwgə ixtıyaj tıwmaś ine.


әле

Perhaps adapted from Persian حالا (hâlâ, “now”), from Arabic حَالًا (ḥālan, “now”).
Cognate with
Kazakh әлі (älı, “still, yet”),
Kyrgyz али (ali, “still, as yet; just now”),
Kumyk гьали (hali, “now; still, yet”),
Uzbek hali (“still, yet”),
Uyghur ھېلى (hëli, “still, yet, recently”).

cog

Ул ваҡытта Яхъя төрмәгә ябылмағайны әле.

(Can we date this quote?), Bible, John 3:24:

At that time, John was not yet put in prison.

Ul vaqıtta Yaxya törməgə yabılmağaynı əle.

with negation or interrogative verb forms (not) yet, still (not)


әле

after optative/imperative verb forms: a modal particle connoting a wish or kind request; please

Ултырам әле.

after non-past indicative verb forms: indicates that the action has not completed and will continue in the near future

after past indicative verb forms or the particle һуң: connotes surprise or regret

after present indicative verb forms or the particle бит: connotes surprise, doubt or hesitation


әрем

head

әрем • (ərem)

ba-noun

әрем • (ərem)

ərem (romanization)
әрем (absolute singular-only)
әремдең (definite genitive singular-only)
әремгә (dative singular-only)
әремде (accusative definite singular-only)
әремдә (locative singular-only)
әремдән (ablative singular-only)

According to Tenishev et al, from a Mongolic source, from Proto-Mongolic *erme (“wormwood”) – compare Mongolian эрэм (erem, “wormwood”).
Note however Hungarian üröm.
Cognate with Tatar әрем (ärem, “wormwood”).

Artemisia vulgaris
Artemisia vulgaris#Translingual

Artemisia absinthium
Artemisia absinthium#Translingual

wormwood; Artemisia vulgaris, Artemisia absinthium, Artemisia spp.


әфәнде

head

әфәнде • (əfənde)

ba-noun

әфәнде • (əfənde)

əfənde (romanization)
әфәнде (absolute singular)
әфәнделәр (absolute plural)
әфәнденең (definite genitive singular)
әфәнделәрҙең (definite genitive plural)
әфәндегә (dative singular)
әфәнделәргә (dative plural)
әфәндене (accusative definite singular)
әфәнделәрҙе (accusative definite plural)
әфәнделә (locative singular)
әфәнделәрҙә (locative plural)
әфәнденән (ablative singular)
әфәнделәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әфәнделәрҙең

әфәнделәрҙән

Via Volga Turki, from Ottoman Turkish افندی (efendi) (compare modern Turkish efendi, also possibly mediated by Arabic أَفَنْدِي (ʔafandī)), from Greek αφέντη (afénti), vocative of αφέντης (aféntis), from Ancient Greek αὐθέντης (authéntēs, “lord, master”).
Cognate with
Kazakh әпенді (äpendı, “eccentric person”),
Kyrgyz апенде (apende)/апенди (apendi, “eccentric person”),
Uzbek afandi (“honorific address; an eccentric person”),
Uyghur ئەپەندى (ependi, “honorific address; an eccentric person”).
The peculiar meaning of "eccentric person" in Central Asian languages evolved as this term had become the alias of Nasreddin Afandi, a literary сharacter known for his eccentricity.

cog

Honorific address on an adult male; mister, sir


ай

ay (romanization)
ай (absolute singular)
айҙар (absolute plural)
айҙың (definite genitive singular)
айҙарҙың (definite genitive plural)
айға (dative singular)
айҙарға (dative plural)
айҙы (accusative definite singular)
айҙарҙы (accusative definite plural)
айҙа (locative singular)
айҙарҙа (locative plural)
айҙан (ablative singular)
айҙарҙан (ablative plural)

Ай

From Proto-Turkic *āy (“moon, month”).
Cognate with Azerbaijani ay, Turkish, Crimean Tatar ay, Tatar, Kazakh, Kyrgyz
ай (ay), Southern Altai ай (ay), Uzbek oy, etc.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.

Айҙар буйы бер тамсы ла ямғыр яуманы.

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

Our daughter comes home from the city once a month.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

Guys, beware of an ignorant friend ― in a month's time, an ignorant friend will become an enemy.


алабута

alabuta (romanization)
алабута (absolute singular)
алабуталар (absolute plural)
алабутаның (definite genitive singular)
алабуталарҙың (definite genitive plural)
алабутаҡа (dative singular)
алабуталарға (dative plural)
алабутаны (accusative definite singular)
алабуталарҙы (accusative definite plural)
алабутала (locative singular)
алабуталарҙа (locative plural)
алабутанан (ablative singular)
алабуталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алабуталарҙың

алабуталарға

алабуталарҙы

алабуталарҙа

алабуталарҙан

From Proto-Common Turkic *alabuda or similar.


ватан

vatan (romanization)
ватан (absolute singular-only)
ватандың (definite genitive singular-only)
ватанға (dative singular-only)
ватанды (accusative definite singular-only)
ватанда (locative singular-only)
ватандан (ablative singular-only)

Etymology tree
Arabic وَطَن (waṭan)bor.
Classical Persian وَطَن (watan)bor.
Bashkir ватан (vatan)
Borrowed from Classical Persian وَطَن (watan).

etymon

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!

motherland, fatherland, mother country, homeland


ватандаш

head

ватандаш • (vatandaş)

ba-noun

ватандаш • (vatandaş)

vatandaş (romanization)
ватандаш (absolute singular)
ватандаштар (absolute plural)
ватандаштың (definite genitive singular)
ватандаштарҙың (definite genitive plural)
ватандашҡа (dative singular)
ватандаштарға (dative plural)
ватандашты (accusative definite singular)
ватандаштарҙы (accusative definite plural)
ватандашта (locative singular)
ватандаштарҙа (locative plural)
ватандаштан (ablative singular)
ватандаштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ватандаштарҙың

ватандаштарға

ватандаштарҙы

ватандаштарҙа

ватандаштарҙан

From ватан (vatan, “homeland”) + -даш (-daş, mutuality affix).
Compare to
Uzbek vatandosh (“compatriot”),
Turkish vatandaş (“compatriot”),
Azerbaijani vətəndaş (“citizen”), etc.


вәкил

head

вәкил • (vəkil)

ba-noun

вәкил • (vəkil)

vəkil (romanization)
вәкил (absolute singular)
вәкилдәр (absolute plural)
вәкилдең (definite genitive singular)
вәкилдәрҙең (definite genitive plural)
вәкилгә (dative singular)
вәкилдәргә (dative plural)
вәкилде (accusative definite singular)
вәкилдәрҙе (accusative definite plural)
вәкилдә (locative singular)
вәкилдәрҙә (locative plural)
вәкилдән (ablative singular)
вәкилдәрҙән (ablative plural)

From Arabic وَكِيل (wakīl, “agent”).
Cognate with Kazakh уәкіл (uäkıl), Uzbek vakil, Azerbaijani vəkil, Turkish vekil.

Ихтилалсылар килешеү төҙөргә мәжбүр була, уларҙың вәкилдәрен аманатҡа алғандар.

The rebels were forced to make an agreement, their representatives were taken hostage.

İxtilalsılar kileşew töźörgə məjbür bula, ularźıñ vəkildəren amanatqa alğandar.


Вьетнам

Эраға тиклем I йөҙ йыллыҡта хәҙерге көньяҡ Ҡытай һәм төньяҡ Вьетнам территорияһында боронғо вьеттарҙың бер нисә дәүләте була.

In the first century BC, modern South China and northern Vietnam had several ancient Vietnamese states.

Erağa tiklem I yöź yıllıqta xəźerge könyaq Qıtay həm tönyaq Vyetnam territoriyahında boronğo vyettarźıñ ber nisə dəwləte bula.


гармун

garmun (romanization)
гармун (absolute singular)
гармундар (absolute plural)
гармундың (definite genitive singular)
гармундарҙың (definite genitive plural)
гармунға (dative singular)
гармундарға (dative plural)
гармунды (accusative definite singular)
гармундарҙы (accusative definite plural)
гармунда (locative singular)
гармундарҙа (locative plural)
гармундан (ablative singular)
гармундарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармундарҙың

гармундарҙан

Borrowed from Russian гармо́нь (garmónʹ, “garmon”).

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.

(music) garmon (a kind of smaller Russian button accordion)


гүр

gür (romanization)
гүр (absolute singular)
гүрҙәр (absolute plural)
гүрҙең (definite genitive singular)
гүрҙәрҙең (definite genitive plural)
гүргә (dative singular)
гүрҙәргә (dative plural)
гүрҙе (accusative definite singular)
гүрҙәрҙе (accusative definite plural)
гүрҙә (locative singular)
гүрҙәрҙә (locative plural)
гүрҙән (ablative singular)
гүрҙәрҙән (ablative plural)

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

A human will not enter grave before he has seen what he is destined to see.


дала

dala (romanization)
дала (absolute singular)
далалар (absolute plural)
даланың (definite genitive singular)
далаларҙың (definite genitive plural)
далаға (dative singular)
далаларға (dative plural)
даланы (accusative definite singular)
далаларҙы (accusative definite plural)
далала (locative singular)
далаларҙа (locative plural)
даланан (ablative singular)
далаларҙан (ablative plural)

Дала үҫемлектәре.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.


дары

head

дары • (darı)

ba-noun

дары • (darı)

darı (romanization)
дары (absolute singular)
дарылар (absolute plural)
дарының (definite genitive singular)
дарыларҙың (definite genitive plural)
дарыға (dative singular)
дарыларға (dative plural)
дарыны (accusative definite singular)
дарыларҙы (accusative definite plural)
дарыла (locative singular)
дарыларҙа (locative plural)
дарынан (ablative singular)
дарыларҙан (ablative plural)

From Persian دارو (dâru, “gunpowder”).
Doublet of дарыу (darıw, “medicine, drug, medication”).

doublet

Дарыңды ҡоро тот.


дымлы

head

дымлы • (dımlı)

ba-adj

дымлы • (dımlı)

дым (dım, “dampness, moisture”) + -лы (-lı, suffix used to form adjectives from nouns)

af

damp, moist (of something that should be dry)


-лы

-lı (romanization)
-ле (alternative)
-ло (alternative)
-лө (alternative)


дошман

head

дошман • (doşman)

ba-noun

дошман • (doşman)

doşman (romanization)
дошман (absolute singular)
дошмандар (absolute plural)
дошмандың (definite genitive singular)
дошмандарҙың (definite genitive plural)
дошманға (dative singular)
дошмандарға (dative plural)
дошманды (accusative definite singular)
дошмандарҙы (accusative definite plural)
дошманда (locative singular)
дошмандарҙа (locative plural)
дошмандан (ablative singular)
дошмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дошмандарҙың

дошмандарҙан

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

Yesterday's friend today has turned enemy.

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

An intelligent enemy is better than a stupid friend.


дәрес

head

дәрес • (dəres)

ba-noun

дәрес • (dəres)

dəres (romanization)
дәрес (absolute singular)
дәрестәр (absolute plural)
дәрестең (definite genitive singular)
дәрестәрҙең (definite genitive plural)
дәрескә (dative singular)
дәрестәргә (dative plural)
дәресте (accusative definite singular)
дәрестәрҙе (accusative definite plural)
дәрестә (locative singular)
дәрестәрҙә (locative plural)
дәрестән (ablative singular)
дәрестәрҙән (ablative plural)

From Arabic دَرْس (dars, “lesson”).
Cognate with
Kazakh дәріс (därıs),
Kyrgyz дарыс (darıs),
Uzbek dars,
Uyghur دەرس (ders),
Turkish ders, etc.

Балалар, һеҙгә дәрес оҡшанымы?

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.


дәүләт

head

дәүләт • (dəwlət)

ba-noun

дәүләт • (dəwlət)

dəwlət (romanization)
дәүләт (absolute singular)
дәүләттәр (absolute plural)
дәүләттең (definite genitive singular)
дәүләттәрҙең (definite genitive plural)
дәүләткә (dative singular)
дәүләттәргә (dative plural)
дәүләтте (accusative definite singular)
дәүләттәрҙе (accusative definite plural)
дәүләттә (locative singular)
дәүләттәрҙә (locative plural)
дәүләттән (ablative singular)
дәүләттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәүләттәрҙең

дәүләттәрҙән

From Classical Persian دَوْلَت (dawlat), from Arabic دَوْلَةٌ f (dawlatun).
Cognate with
Kyrgyz дөөлөт (döölöt),
Uzbek davlat,
Turkmen döwlet,
Turkish devlet, etc.

Тоталитар дәүләт.

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

There needs to be a state (for you to be) a patriot.


дәүләт

head

дәүләт • (dəwlət)

Дәүләт теле.


-ле

-le (romanization)
-лы (alternative)
-ло (alternative)
-лө (alternative)


егәр

егәр • (yegər)

ba-noun

егәр • (yegər)

yegər (romanization)
егәр (absolute singular)
егәрҙәр (absolute plural)
егәрҙең (definite genitive singular)
егәрҙәрҙең (definite genitive plural)
егәргә (dative singular)
егәрҙәргә (dative plural)
егәрҙе (accusative definite singular)
егәрҙәрҙе (accusative definite plural)
егәрҙә (locative singular)
егәрҙәрҙә (locative plural)
егәрҙән (ablative singular)
егәрҙәрҙән (ablative plural)

Back-formation from егәрле (yegərle, “hard-working, industrious”).

bf

diligence, industry, ability to work hard


егәрле

head

егәрле • (yegərle)

ba-adj

егәрле • (yegərle)

[jɪ̞.ɡær.ˈlɪ̞]

Cognate with
Kazakh жігерлі (jıgerlı, “active, vigorous”), Kyrgyz жигердүү (jigerdüü, “brave, valiant; active”). Ultimately derived from Persian جگر (jegar) in the sense of "spirit, courage".

cog

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
The honey bee is an amazingly intelligent [and] very hard-working insect.


егет

yeget (romanization)
егет (absolute singular)
егеттәр (absolute plural)
егеттең (definite genitive singular)
егеттәрҙең (definite genitive plural)
егеткә (dative singular)
егеттәргә (dative plural)
егетте (accusative definite singular)
егеттәрҙе (accusative definite plural)
егеттә (locative singular)
егеттәрҙә (locative plural)
егеттән (ablative singular)
егеттәрҙән (ablative plural)

young man, young male adult (aged around 17-25)


ел

yel (romanization)
ел (absolute singular)
елдәр (absolute plural)
елдең (definite genitive singular)
елдәрҙең (definite genitive plural)
елгә (dative singular)
елдәргә (dative plural)
елде (accusative definite singular)
елдәрҙе (accusative definite plural)
елдә (locative singular)
елдәрҙә (locative plural)
елдән (ablative singular)
елдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yel (“wind”).
Cognate with Tatar җил (cil), Southern Altai јел (ǰel), Kumyk ел (yel), etc.

Ел тирмәне.

Ел ҡайһы яҡтан өрә?

From which direction is the wind blowing?

Мин сапҡанда ел ҡубыр,// Таш та ятып түҙәлмәҫ, // Һыу тулҡыныр-ҡайнашыр, // Һыуҙа балыҡ йөҙәлмәҫ.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

When I gallop, the wind will rise, a stone won't rest unmoved, the water will run high and boil, the fish won't be able to swim in the water.

Min sapqanda yel qubır,// Taş ta yatıp tüźəlməś, // Hıw tulqınır-qaynaşır, // Hıwźa balıq yöźəlməś.


заман

zaman (romanization)
заман (absolute singular)
замандар (absolute plural)
замандың (definite genitive singular)
замандарҙың (definite genitive plural)
заманға (dative singular)
замандарға (dative plural)
заманды (accusative definite singular)
замандарҙы (accusative definite plural)
заманда (locative singular)
замандарҙа (locative plural)
замандан (ablative singular)
замандарҙан (ablative plural)

Заман башҡа, заң башҡа.

Different time, different laws. (=Laws change as time goes).

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the time of (Jean de) La Fontaine.

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.
Qatın-qıźźar ösön maşina yörötə belew — zaman talabı.
For women to be able to drive a car is the modern time’s necessity (=part of modern life).

modern time, the current period in history

Үткән заман.

Хәҙерге заман.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


зәңгәр

head

зәңгәр • (zəñgər)

From Volga Turki زنگار (zäñgâr, “light blue”), from Persian زنگار (zangâr).
Cognate with
Uzbek zangor,
Uyghur زەڭگەر (zengger, “light blue”).


тар

Тар тимер юлы.

Тар бүлмә.

Донъя тар икән.

(pertaining to size, area) small, confined

pertaining to size; area; pertaining to size; area

Ваҡытым тар.


фил

fil (romanization)
фил (absolute singular)
филдәр (absolute plural)
филдең (definite genitive singular)
филдәрҙең (definite genitive plural)
филгә (dative singular)
филдәргә (dative plural)
филде (accusative definite singular)
филдәрҙе (accusative definite plural)
филдә (locative singular)
филдәрҙә (locative plural)
филдән (ablative singular)
филдәрҙән (ablative plural)

From Persian فیل (fil), from Arabic فِيل (fīl).


фатир

fatir (romanization)
фатир (absolute singular-only)
фатирҙың (definite genitive singular-only)
фатирға (dative singular-only)
фатирҙы (accusative definite singular-only)
фатирҙа (locative singular-only)
фатирҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Russian кварти́ра (kvartíra, “apartment, flat”), from German Quartier or Dutch kwartier, from French quartier, from Latin quartārius.
Cognate with Kazakh пәтер (päter), Kyrgyz батир (batir).

bor

Өс бүлмәле фатир.


фирүзә

head

фирүзә • (firüzə)

ba-noun

фирүзә • (firüzə)


фәлсәфә

head

фәлсәфә • (fəlsəfə)

ba-noun

фәлсәфә • (fəlsəfə)

fəlsəfə (romanization)
фәлсәфә (absolute singular)
фәлсәфәләр (absolute plural)
фәлсәфәнең (definite genitive singular)
фәлсәфәләрҙең (definite genitive plural)
фәлсәфәгә (dative singular)
фәлсәфәләргә (dative plural)
фәлсәфәне (accusative definite singular)
фәлсәфәләрҙе (accusative definite plural)
фәлсәфәлә (locative singular)
фәлсәфәләрҙә (locative plural)
фәлсәфәнән (ablative singular)
фәлсәфәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фәлсәфәләрҙең

фәлсәфәләргә

фәлсәфәләрҙе

фәлсәфәләрҙә

фәлсәфәләрҙән

From Arabic فَلْسَفَة (falsafa), from Ancient Greek φιλοσοφία (philosophía).

Фәлсәфә фәндәре докторы.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.

Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора.

The main methods employed in philosophy to examine such questions are logic reasoning and deduction.

Bınday horawźarźı tikşerew ösön fəlsəfələ qullanılğan töp alım bulıp logik fekerləw həm hığımta sığarıw tora.


фәрештә

head

фәрештә • (fəreştə)

ba-noun

фәрештә • (fəreştə)

fəreştə (romanization)
фәрештә (absolute singular)
фәрештәләр (absolute plural)
фәрештәнең (definite genitive singular)
фәрештәләрҙең (definite genitive plural)
фәрештәгә (dative singular)
фәрештәләргә (dative plural)
фәрештәне (accusative definite singular)
фәрештәләрҙе (accusative definite plural)
фәрештәлә (locative singular)
фәрештәләрҙә (locative plural)
фәрештәнән (ablative singular)
фәрештәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фәрештәләрҙең

фәрештәләргә

фәрештәләрҙе

фәрештәләрҙә

фәрештәләрҙән

From Persian فرشته (farešta, ferešte, “angel”), from Middle Persian.
Cognate with Kazakh періште (perışte), Kyrgyz бериште (berişte), Tatar фәрештә (färeştä), Turkmen perişde (“angel”).

der

Үлем фәрештәһе.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

It is on this very night that the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated to prophet Muhammad (peace be upon him) via the angel Gabriel.

Nəq oşo töndə Qörən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.

ba:Фәрештәләр


филтә

head

филтә • (filtə)

ba-noun

филтә • (filtə)

filtə (romanization)
филтә (absolute singular)
филтәләр (absolute plural)
филтәнең (definite genitive singular)
филтәләрҙең (definite genitive plural)
филтәгә (dative singular)
филтәләргә (dative plural)
филтәне (accusative definite singular)
филтәләрҙе (accusative definite plural)
филтәлә (locative singular)
филтәләрҙә (locative plural)
филтәнән (ablative singular)
филтәләрҙән (ablative plural)

Borrowed from Persian فتیله with metathesis, from Arabic فَتِيلَة (fatīla).
Compare with
Kazakh білте (bılte),
Southern Altai мылта (mïlta), мулта (multa),
Crimean Tatar melte,
Kumyk мелте (melte, “wick”),
Uzbek pilta (“wick”),
Uyghur پىلتە (pilte, “wick”);
also
Tajik пилта (pilta, “wick”).

Бомба филтәһен берәй мәл тоҡандырғанығыҙ булдымы?

Bomba filtəhen berəy məl toqandırğanığıź buldımı?

fuse, the cord that conveys fire to some explosive devise


фән

fən (romanization)
фән (absolute singular-only)
фәндең (definite genitive singular-only)
фәнгә (dative singular-only)
фәнде (accusative definite singular-only)
фәндә (locative singular-only)
фәндән (ablative singular-only)

Аныҡ фәндәр.

Тәбиғәт фәндәре.

Тарих фәндәре докторы.

Күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм йәшәүен цитология тигән фән өйрәнә.

The structure and life activities of cells are studied by the science called cytology.

Küźənəktərźeñ töźölöşön həm yəşəwen tsitologiya tigən fən öyrənə.

science, a particular discipline or branch of learning

Берҙәм дәүләт имтиханы ниндәй фәндәрҙән үткәрелә?

On what subjects is the Unified State Exam administered?

Berźəm dəwlət imtixanı nindəy fəndərźən ütkərelə?

(academic) subject, academic discipline, area of knowledge or teaching


империя

imperiya (romanization)
империя (absolute singular)
империялар (absolute plural)
империяның (definite genitive singular)
империяларҙың (definite genitive plural)
империяға (dative singular)
империяларға (dative plural)
империяны (accusative definite singular)
империяларҙы (accusative definite plural)
империяла (locative singular)
империяларҙа (locative plural)
империянан (ablative singular)
империяларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

империяларҙың

империяларға

империяларҙы

империяларҙа

империяларҙан

Borrowed from Russian импе́рия (impérija), from Latin imperium.

Рәсәй империяһы


тура

From *toğra (“direct; correct”). (See the immediate cognates below.)
No consensus exists on the further derivation.
Cognate with
Kazakh тура (tura, “straight, direct; just”),
Kyrgyz туура (tuura, “straight”),
Uyghur توغرا (toghra, “straight”);
Kumyk тувра (tuwra, “straight”),
perhaps also Southern Altai туура (tuura, “width”),
Tuvan доора (doora, “transverse; indirect”),
Yakut туора (tuora, “transverse; aside”).
Note that a parallel archetype form *toğru should be reconstructed to accommodate many other cognates, including Old Uyghur [script needed] (toγru, “correct, direct”), Uzbek to'g'ri (“correct”), Bashkir тоғро (toğro, “loyal”),
Turkish doğru (“correct”), etc.

cog

Тура һыҙыҡ.
Tura hıźıq.
A straight line.

Тура поезд.
Tura poyezd.
Direct train.

Тура бәйләнеш.
Tura bəyləneş.
Direct communication line.

Тура мөйөш.
Tura möyöş.
Right angle.

(geometry, of an angle) 90 degrees, right

(radio, TV, online broadcast) live, on air


двигатель

head

двигатель • (dvigatel)

ba-noun

двигатель • (dvigatel)

dvigatel (romanization)
двигатель (absolute singular)
двигательдәр (absolute plural)
двигательдең (definite genitive singular)
двигательдәрҙең (definite genitive plural)
двигательгә (dative singular)
двигательдәргә (dative plural)
двигательде (accusative definite singular)
двигательдәрҙе (accusative definite plural)
двигательдә (locative singular)
двигательдәрҙә (locative plural)
двигательдән (ablative singular)
двигательдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

двигательдең

двигательдән

двигательдәр

двигательдәрҙең

двигательдәргә

двигательдәрҙе

двигательдәрҙә

двигательдәрҙән

Мәңгелек двигатель.

Эске яныулы двигатель.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

The new buses work on natural gas engines.


совет

From Russian сове́т (sovét, “council, board; soviet”).
Compare to
Uzbek sovet,
Turkmen sowet,
Turkish sovyet (“Soviet”) (the Turkish word is from a different source).

bor

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

In the Soviet times, we used to think that this phenomenon was characteristic only of the West.

Beź sovet osoronda bıl xəl tik Könbayış ösön genə xas tip uylay torğaynıq.

(history, not comparable) Soviet, pertaining to the Soviet Union


ал

al (romanization)
ал (absolute singular)
алдар (absolute plural)
алдың (definite genitive singular)
алдарҙың (definite genitive plural)
алға (dative singular)
алдарға (dative plural)
алды (accusative definite singular)
алдарҙы (accusative definite plural)
алда (locative singular)
алдарҙа (locative plural)
алдан (ablative singular)
алдарҙан (ablative plural)


ал

From Proto-Turkic *āl (“a shade of red”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (al, “bright red”); Turkish al (“crimson, dark red”).


бер

From Proto-Turkic *bīr (“one”).
Cognate with
Old Turkic 𐰋𐰃𐰼 (bir, “one”), Turkish bir (“one, once”).

Used in place of an indefinite article: a, an, one


ике

From Proto-Turkic *ẹk(k)i (“two”).
Compare Old Turkic 𐰚𐰃 (eki, “two”),
Shor ийги (“two”),
Turkish iki (“two”).

Ике үркәсле дөйә.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

The guests say a counting-out rhyme and divide into two groups; a line is drawn in the middle.

Qunaqtar, hanaşmaq əytep, ike törkömgə bülenə; urtala hıźıq hıźıla.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.


дүрт

head

дүрт • (dürt)

From Proto-Turkic *tȫrt (“four”).
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰇𐰼𐱅 (T²UR²T², “four”).

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.


биш

From Proto-Turkic *bẹ̄ĺ (“five”).
Cognate with
Old Turkic 𐰋𐰃𐱁 (béš, “five”), Turkish beş (“five”), Yakut биэс (bies, “five”).

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Crack five eggs into the bowl, add flour and stir.

Tabaqqa biş yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.


алты

алты • (altı)

From Proto-Turkic *altï (“six”).
Cognate with
Old Turkic 𐰞𐱃𐰃 (altï, “six”), Turkish altı (“six”), Yakut алта (alta, “six”).


ун

From Proto-Turkic *ōn (“ten”).
Cognate with
Old Turkic 𐰆𐰣 (on), Turkish on (“ten”), Turkmen ōn (“ten”), Yakut уон (uon, “ten”).

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

I have found out up to ten generations of who my ancestors were.

Min ata-babalarımdıñ un bıwınğa qəźər kemdər bulıwın asıqlanım.


илле

From Proto-Turkic *ellig (“fifty”).
Compare Old Turkic 𐰠𐰏 (el(l)ig, “fifty”), Kyrgyz элүү (elüü), Southern Altai ӧлӱ (ölü),
Turkish elli (“fifty”).


мең

From Proto-Turkic *bïŋ (“thousand”).
Cognate with
Old Turkic 𐰋𐰃𐰭 (biŋ, “thousand”),
Turkish bin (“thousand”).

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

9 thousand Armenians live in Bashkortostan.

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.


алтмыш

алтмыш • (altmış)

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән.

The actress lived in this city block for over sixty years.

Bıl kvartalda aktrisa altmış yıldan aşıw yəşəgən.


килограмм

kilogramm (romanization)
килограмм (absolute singular-only)
килограммдың (definite genitive singular-only)
килограммға (dative singular-only)
килограммды (accusative definite singular-only)
килограммда (locative singular-only)
килограммдан (ablative singular-only)


дүшәмбе

дүшәмбе • (düşəmbe)

ba-noun

дүшәмбе • (düşəmbe)

düşəmbe (romanization)
дүшәмбе (absolute singular)
дүшәмбеләр (absolute plural)
дүшәмбенең (definite genitive singular)
дүшәмбеләрҙең (definite genitive plural)
дүшәмбегә (dative singular)
дүшәмбеләргә (dative plural)
дүшәмбене (accusative definite singular)
дүшәмбеләрҙе (accusative definite plural)
дүшәмбелә (locative singular)
дүшәмбеләрҙә (locative plural)
дүшәмбенән (ablative singular)
дүшәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дүшәмбеләрҙең

дүшәмбеләргә

дүшәмбеләрҙе

дүшәмбеләрҙә

дүшәмбеләрҙән

From Persian دوشنبه (do-šanbe, “Monday”).

Дәрестәребеҙ дүшәмбе һайын, иртәнге унда буласаҡ.

Our classes will take place each Monday at 10 am.

Dərestərebeź düşəmbe hayın, irtənge unda bulasaq.

days of the week: аҙна көндәре: дүшәмбе · шишәмбе · шаршамбы · кесаҙна

кесе йома · йома · шәмбе · йәкшәмбе [edit]


аш

aş (romanization)
аш (absolute singular)
аштар (absolute plural)
аштың (definite genitive singular)
аштарҙың (definite genitive plural)
ашҡа (dative singular)
аштарға (dative plural)
ашты (accusative definite singular)
аштарҙы (accusative definite plural)
ашта (locative singular)
аштарҙа (locative plural)
аштан (ablative singular)
аштарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *aš (“food, meal”), from Proto-Turkic *(i)aĺ (“food, meal”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aš, “food, meal”);
Uzbek osh (“hot meal; pilaf”),
Turkish aş (“cooked food, meal”),
Yakut ас (as, “food, meal”), etc.

cog

Аштың тоҙо сыҡмаған.


эс

From Proto-Turkic *ič (“inner side, interior; stomach”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ič, “interior”);
Turkmen iç,
Turkish iç,
Yakut ис (is, “belly; interior”), etc.

cog

inner side, inside, interior
stomach, abdomen, belly


Эстония

Estonia (a country in northeastern Europe, on the southeastern coast of the Baltic Sea)


бик

From Volga Turki بك (bek, “very, much”), from Proto-Turkic *bek (“firm, solid, stable”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bek, “firm, solid; very”);
Uyghur بەك (bek, “very”),
Turkish pek (“much, very”), etc.

cog

Бик ҙур ҡала.

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

A very cautious bird that feeds at dusk and at night.

Eñerźə həm töndə tuqlanıwsı bik haq qoş.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

There used to be a very skillful garmon player in the village.

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

As air humidity is very low in the desert, it does not protect from solar radiation.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.


машина

head

машина • (maşina)

ba-noun

машина • (maşina)

maşina (romanization)
машина (absolute singular)
машиналар (absolute plural)
машинаның (definite genitive singular)
машиналарҙың (definite genitive plural)
машинаға (dative singular)
машиналарға (dative plural)
машинаны (accusative definite singular)
машиналарҙы (accusative definite plural)
машинала (locative singular)
машиналарҙа (locative plural)
машинанан (ablative singular)
машиналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

машиналарҙың

машиналарҙан

From Russian маши́на (mašína, “motor vehicle, machine”).

bor

Уйынсыҡ машина.

Иҫерек килеш машина йөрөтөү.

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

Our car broke down before we reached the town.

Qalağa barıp yetməś boron maşinabıź vatıldı.

Биш-алты ғына йәшлек малай-ҡыҙҙар, машиналар араһында йөрөп, хәйер һорай.

Boys (and) girls of just five (or) six years old are asking for alms while they walk around cars.

Biş-altı ğına yəşlek malay-qıźźar, maşinalar arahında yöröp, xəyer horay.

(colloquial) Any type of household machine, electric or mechanic device, such as washing machine, milk separator etc.


карта

karta (romanization)
карта (absolute singular)
карталар (absolute plural)
картаның (definite genitive singular)
карталарҙың (definite genitive plural)
картаға (dative singular)
карталарға (dative plural)
картаны (accusative definite singular)
карталарҙы (accusative definite plural)
картала (locative singular)
карталарҙа (locative plural)
картанан (ablative singular)
карталарҙан (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of кәрт (kərt).

der

Картағыҙ юғалһа, банкка шылтыратығыҙ һәм уны блокка ҡуйыуҙарын һорағыҙ.

If your (bank) card gets lost, call the bank and ask to block it.

Kartağıź yuğalha, bankka şıltıratığıź həm unı blokka quyıwźarın horağıź.


сигнал

Borrowed from Russian сигна́л (signál), from Medieval Latin signāle, noun use of the neuter of Late Latin signālis, from Latin signum.


махсус

bor

Arabic مَخْصُوص (maḵṣūṣ)


тире

tire (romanization)
тире (absolute singular)
тиреләр (absolute plural)
тиренең (definite genitive singular)
тиреләрҙең (definite genitive plural)
тирегә (dative singular)
тиреләргә (dative plural)
тирене (accusative definite singular)
тиреләрҙе (accusative definite plural)
тирелә (locative singular)
тиреләрҙә (locative plural)
тиренән (ablative singular)
тиреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tẹri (“skin”).
Cognate with
Kazakh терi (teri),
Karachay-Balkar тери (teri),
Kumyk тери (teri),
Kyrgyz тери (teri),
Uzbek teri,
Uyghur تېرە (tëre),
Yakut тирии (tirii),
Turkmen deri,
Azerbaijani dəri,
Turkish deri (“skin”).


Кувейт

Kuwait (a country in Western Asia, in the Middle East)

Kuwait City (the capital city of Kuwait)


Люксембург

Luxembourg (a small country in Western Europe)

Luxembourg (a province of Wallonia, Belgium)

Luxembourg, Luxembourg City (the capital city of Luxembourg)

Luxembourg (One of the twelve cantons of the country of Luxembourg, which includes its capital city)


Иордания

head

Иордания • (İordaniya)

ba-proper noun

Иордания • (İordaniya)

Jordan (a country in Western Asia, in the Middle East)


риза

Borrowed from
Persian رضا (rezâ, “agreement, satisfaction”), from Arabic رِضًا (riḍan, “being pleased; consent, approval”).


тол

tol (romanization)
тол (absolute singular)
толдар (absolute plural)
толдоң (definite genitive singular)
толдарҙың (definite genitive plural)
толға (dative singular)
толдарға (dative plural)
толдо (accusative definite singular)
толдарҙы (accusative definite plural)
толда (locative singular)
толдарҙа (locative plural)
толдан (ablative singular)
толдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tul(k) (“widow(er)”).
Cognate with
Old Turkic 𐱄𐰆𐰟 (tul),
Old Uyghur [script needed] (tul, “widow”);
Kazakh тұл (tūl),
Uzbek tul,
Turkish dul (“widow(er)”), etc.

cog

Often used as an attributive, in preposition to other nouns

Тол ҡатын.

Утыҙ йәшендә ике бала менән тол ҡалған.

(She) became widow at thirty with two children.


бит

bit (romanization)
бит (absolute singular)
биттәр (absolute plural)
биттең (definite genitive singular)
биттәрҙең (definite genitive plural)
биткә (dative singular)
биттәргә (dative plural)
битте (accusative definite singular)
биттәрҙе (accusative definite plural)
биттә (locative singular)
биттәрҙә (locative plural)
биттән (ablative singular)
биттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bĕt (“face; page”).
Cognate with
Kazakh бет (bet, “face; page”),
Uyghur بەت (bet, “face; page”).

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Write the problems' solutions on a separate sheet (of paper) and submit it.

Məsələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.


бит

From Russian ведь (vedʹ, “indeed, truly”).

Һин бит минең бер генәм!

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.

Indeed, there is no good of talking much.


Литва

Lithuania (a country in northeastern Europe)


барабан

baraban (romanization)
барабан (absolute singular)
барабандар (absolute plural)
барабандың (definite genitive singular)
барабандарҙың (definite genitive plural)
барабанға (dative singular)
барабандарға (dative plural)
барабанды (accusative definite singular)
барабандарҙы (accusative definite plural)
барабанда (locative singular)
барабандарҙа (locative plural)
барабандан (ablative singular)
барабандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабандарҙың

барабандарға

барабандарҙы

барабандарҙа

барабандарҙан

From Russian бараба́н (barabán), from a Turkic source.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.


урам

uram (romanization)
урам (absolute singular)
урамдар (absolute plural)
урамдың (definite genitive singular)
урамдарҙың (definite genitive plural)
урамға (dative singular)
урамдарға (dative plural)
урамды (accusative definite singular)
урамдарҙы (accusative definite plural)
урамда (locative singular)
урамдарҙа (locative plural)
урамдан (ablative singular)
урамдарҙан (ablative plural)

From *oram (“street”), perhaps from Proto-Turkic *or- (“middle; place”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (oram, “street”); Karachay-Balkar орам (oram, “street”), Kazakh (dial.) орам (oram, “city block, street”), Kyrgyz (Southern) ороом (oroom, “household plot”), Southern Altai ором (orom, “street”), Khakas орам (oram, “street”), Shor орам (oram, “street”).

cog

Үрге урам.

The upper (hillside) street (in a village).

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

A large room with two windows overlooking the street.

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.


помидор

pomidor (romanization)
помидор (absolute singular-only)
помидорҙың (definite genitive singular-only)
помидорға (dative singular-only)
помидорҙы (accusative definite singular-only)
помидорҙа (locative singular-only)
помидорҙан (ablative singular-only)

From Russian помидо́р (pomidór), from Italian pomi d'oro.

һабағында бешкән помидор

помидор һуты


проблема

problema (romanization)
проблема (absolute singular)
проблемалар (absolute plural)
проблеманың (definite genitive singular)
проблемаларҙың (definite genitive plural)
проблемаға (dative singular)
проблемаларға (dative plural)
проблеманы (accusative definite singular)
проблемаларҙы (accusative definite plural)
проблемала (locative singular)
проблемаларҙа (locative plural)
проблеманан (ablative singular)
проблемаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

проблемаларҙың

проблемаларға

проблемаларҙы

проблемаларҙа

проблемаларҙан

From Russian пробле́ма (probléma), from Latin problema, from Ancient Greek πρόβλημα (próblēma, “hindrance, obstacle”).

der

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.
Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.
The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.

problem, difficulty that has to be resolved


министр

ministr (romanization)
министр (absolute singular-only)
министрҙың (definite genitive singular-only)
министрға (dative singular-only)
министрҙы (accusative definite singular-only)
министрҙа (locative singular-only)
министрҙан (ablative singular-only)

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

minister (the politician who heads a ministry)


бура

bura (romanization)
бура (absolute singular)
буралар (absolute plural)
бураның (definite genitive singular)
бураларҙың (definite genitive plural)
бураға (dative singular)
бураларға (dative plural)
бураны (accusative definite singular)
бураларҙы (accusative definite plural)
бурала (locative singular)
бураларҙа (locative plural)
буранан (ablative singular)
бураларҙан (ablative plural)

Compare to
Karakhanid [script needed] (buğra-, “to split, cleave”);
Chuvash пура (pura, “framework of a log house; grain barn”),
Tatar бура (bura, “framework of a log house”),
Kazakh бора (bora, “grain barn”).
Perhaps a borrowing from an Oghur source, compare the Chuvash entry.

cog

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.

framework / carcass of log house (consisting of several tiers of hewn logs placed one on top of another in a rectangular set)


ял

Cognate with
Tatar ял (yal, “rest”),
Kumyk ял (yal, “rest”).

Ял көнө.

Төшкө ял.

Беренсенән, Өфө алыҫ түгел, икенсенән, һеҙҙә тәбиғәт матур, ул ял индустрияһын үҫтереү өсөн мөмкинлек бирә.

Firstly, Ufa is not far, secondly, the nature is beautiful at your place, it creates an opportunity to develop the recreation industry.

Berensenən, Öfö alıś tügel, ikensenən, heźźə təbiğət matur, ul yal industriyahın üśterew ösön mömkinlek birə.


ял

yal (romanization)
ял (absolute singular-only)
ялдың (definite genitive singular-only)
ялға (dative singular-only)
ялды (accusative definite singular-only)
ялда (locative singular-only)
ялдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yāl (“mane”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jal, “mane”);
Kazakh,
Kyrgyz жал (jal),
Uzbek yol,
Uyghur يال (yal),
Turkmen ýal,
Azerbaijani yal (“mane”), etc.


шым

Cognate with
Tatar шым (şım, “quiet”),
Southern Altai чым (čïm, “quiet, calm”),
Shor шым (“quiet, calm”),
Khakas сым (sım, “quiet, calm”).


шым

Шым ғына ултыр, өнөң дә сыҡмаһын!

Sit quiet, so not a single sound of yours can be heard!


полиция

From Russian полиция (policija), via Polish policja from German Polizei.


ит

it (romanization)
ит (absolute singular-only)
иттең (definite genitive singular-only)
иткә (dative singular-only)
итте (accusative definite singular-only)
иттә (locative singular-only)
иттән (ablative singular-only)

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


алма

alma (romanization)
алма (absolute singular)
алмалар (absolute plural)
алманың (definite genitive singular)
алмаларҙың (definite genitive plural)
алмаға (dative singular)
алмаларға (dative plural)
алманы (accusative definite singular)
алмаларҙы (accusative definite plural)
алмала (locative singular)
алмаларҙа (locative plural)
алманан (ablative singular)
алмаларҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *alma (“apple”).

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

One rotten apple in the box will make all (apples) rot as well.

Hawıttağı ber serek alma bötəhen də seretə.


Индонезия

head

Индонезия • (İndoneziya)

ba-proper noun

Индонезия • (İndoneziya)

Indonesia (a country and archipelago in maritime Southeast Asia)

ba:Индонезия


баш

baş (romanization)
баш (absolute singular)
баштар (absolute plural)
баштың (definite genitive singular)
баштарҙың (definite genitive plural)
башҡа (dative singular)
баштарға (dative plural)
башты (accusative definite singular)
баштарҙы (accusative definite plural)
башта (locative singular)
баштарҙа (locative plural)
баштан (ablative singular)
баштарҙан (ablative plural)

(figurative) intelligence, intellect, mental aptitude or skill

Баш мөхәррир.
Baş möxərrir.
The editor-in-chief.

Биш баш йылҡы.

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Ике баш һуған.

Өс баш ҡорот.


манга

Borrowed from Russian ма́нга (mánga), from Japanese 漫画(まんが) (manga).

(comics) manga (comic originating in Japan)


тир

tir (romanization)
тир (absolute singular-only)
тирҙең (definite genitive singular-only)
тиргә (dative singular-only)
тирҙе (accusative definite singular-only)
тирҙә (locative singular-only)
тирҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tẹr (“sweat, perspiration”).


ус

us (romanization)
ус (absolute singular)
устар (absolute plural)
устың (definite genitive singular)
устарҙың (definite genitive plural)
усҡа (dative singular)
устарға (dative plural)
усты (accusative definite singular)
устарҙы (accusative definite plural)
уста (locative singular)
устарҙа (locative plural)
устан (ablative singular)
устарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ạbuč (“palm, handful”).
Cognate with
Kazakh уыс (uys),
Kyrgyz ууч (uuc, “handful”),
Turkish avuç (“palm, handful”).

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы.

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes along my forehead.


ир

ir (romanization)
ир (absolute singular)
ирҙәр (absolute plural)
ирҙең (definite genitive singular)
ирҙәрҙең (definite genitive plural)
иргә (dative singular)
ирҙәргә (dative plural)
ирҙе (accusative definite singular)
ирҙәрҙе (accusative definite plural)
ирҙә (locative singular)
ирҙәрҙә (locative plural)
ирҙән (ablative singular)
ирҙәрҙән (ablative plural)

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

This tune is usually played when men dance.

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, sense of dignity makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

Ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй, ире елкәһендә йәшәй.

The woman does not work anywhere (and) lives off her husband.

Qatın ber qayźa la eşləməy, ire yelkəhendə yəşəy.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: bring our husbands home from Siberia!

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

Although ablaze within, (she) did not hurry to show a droplet of her feelings to her husband.

Estən yanıp-köyöwgə qaramaśtan, kisereştəreneñ tamsıhın da irenə kürhətergə aşıqmanı.


һыу

hıw (romanization)
һыу (absolute singular)
һыуҙар (absolute plural)
һыуҙың (definite genitive singular)
һыуҙарҙың (definite genitive plural)
һыуға (dative singular)
һыуҙарға (dative plural)
һыуҙы (accusative definite singular)
һыуҙарҙы (accusative definite plural)
һыуҙа (locative singular)
һыуҙарҙа (locative plural)
һыуҙан (ablative singular)
һыуҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak suw, from Proto-Turkic *sub (“water”).

Һыу буйы.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

We only have cold water (service) in our house.

running water, water supply, water service

Дингеҙ һыуы.
Dingeź hıwı.
Seawater.

Һыу тирмәне.
Hıw tirməne.
Watermill.

Һыу боҙға әйләнде.

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Past life is (like) water that has flowed.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a spray based on seawater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ.

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.


боҙ

boź (romanization)
боҙ (absolute singular-only)
боҙҙоң (definite genitive singular-only)
боҙға (dative singular-only)
боҙҙо (accusative definite singular-only)
боҙҙа (locative singular-only)
боҙҙан (ablative singular-only)

From Common Turkic *būz (“ice”), from Proto-Turkic *būŕ (“ice”).
Cognate with Tatar боз (boz), Kazakh мұз (mūz), Kyrgyz муз (muz), Kumyk, Karachay-Balkar буз (buz), Nogai буз (buz), Shor, Southern Altai мус (mus), Khakas пус (pus), Uzbek muz, Uyghur муз (muz), Turkmen muz, Dolgan буус (buus), Yakut муус (muus), Azerbaijani, Gagauz, Turkish buz, Chuvash пӑр (păr, “ice”).

Һыу боҙға әйләнде.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.


ҡояш

head

ҡояш • (qoyaş)

qoyaş (romanization)
ҡояш (absolute singular-only)
ҡояштың (definite genitive singular-only)
ҡояшҡа (dative singular-only)
ҡояшты (accusative definite singular-only)
ҡояшта (locative singular-only)
ҡояштан (ablative singular-only)

Ҡояш

From Proto-Turkic *kuńāĺ (“the sun, solar heat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qujaš, “solar heat”);
Tatar кояш (qoyaş, “the sun”),
Nogai кыяс (kıyas),
Karakalpak quyas,
Uzbek quyosh, Shor қуяш (quyaš), Karaim къуяш (quyaš),
Northern Altai куяш (kuyaš),
Uzbek quyosh (“the sun”),
Yakut куйаас (kuyaas, “heat”).

cog

Ҡояш байый.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

With the first rays of the sun, we set out for the field.

Qoyaştıñ təwge nurźarı menən baśıwğa sığıp kitəbeź.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.


ҡояш

head

ҡояш • (qoyaş)

Ҡояш

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

As air humidity is very low in deserts, it does not protect from solar radiation.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.


арыҫлан

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.


яҙ

yaź (romanization)
яҙ (absolute singular)
яҙҙар (absolute plural)
яҙҙың (definite genitive singular)
яҙҙарҙың (definite genitive plural)
яҙға (dative singular)
яҙҙарға (dative plural)
яҙҙы (accusative definite singular)
яҙҙарҙы (accusative definite plural)
яҙҙа (locative singular)
яҙҙарҙа (locative plural)
яҙҙан (ablative singular)
яҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yāŕ (“spring; summer”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jaz, “spring”);
Tatar яз (yaz),
Kyrgyz жаз (jaz),
Karachay-Balkar джаз (caz),
Southern Altai јас (ǰas),
Turkmen ýaz,
Azerbaijani yaz,
Nogai язлык (yazlık),
Shor часқы,
Khakas часхы (çasxı, “spring”);
Kazakh жаз (jaz, “summer”),
Uzbek yoz (“summer”),
Uyghur ياز (yaz, “summer”),
Turkish yaz (“summer”),
etc.

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

Яҙ һуң килде.

seasons: йыл миҙгелдәре: яҙ · йәй · көҙ · ҡыш [edit]


йәй

yəy (romanization)
йәй (absolute singular)
йәйҙәр (absolute plural)
йәйҙең (definite genitive singular)
йәйҙәрҙең (definite genitive plural)
йәйгә (dative singular)
йәйҙәргә (dative plural)
йәйҙе (accusative definite singular)
йәйҙәрҙе (accusative definite plural)
йәйҙә (locative singular)
йәйҙәрҙә (locative plural)
йәйҙән (ablative singular)
йәйҙәрҙән (ablative plural)

Йәй

From Proto-Turkic *yāy (“summer”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (yay, “summer”);
Tatar җәй (cäy),
Kyrgyz жай (jay),
Kumyk яй (yay),
Southern Altai јай (ǰay),
Azerbaijani yay; also affixed forms:
Khakas чайғы (çayğı),
Shor чайғы (“summer”),
Yakut сайын (sayın, “summer”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.
Bal təme — yəyźeñ yəme.
The taste of honey is the summer's cream.

Йоҡа ҡар ҡатламында тибенеп, йәйҙән ҡалған үләнде ашап ҡыш сыға башҡорт аты.

The Bashkir horse overwinters by eating the grass remaining from the summer, breaking the thin snow layer with its hooves.

Yoqa qar qatlamında tibenep, yəyźən qalğan ülənde aşap qış sığa başqort atı.


көҙ

köź (romanization)
көҙ (absolute singular)
көҙҙәр (absolute plural)
көҙҙөң (definite genitive singular)
көҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көҙгә (dative singular)
көҙҙәргә (dative plural)
көҙҙө (accusative definite singular)
көҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көҙҙә (locative singular)
көҙҙәрҙә (locative plural)
көҙҙән (ablative singular)
көҙҙәрҙән (ablative plural)

Көҙ

From Proto-Turkic *kǖŕ (“autumn”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (küz, “autumn”).

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

Яҙ йәме сәскә менән, көҙ йәме көлтә менән.

The spring's beauty (is) in flowers, the fall's beauty is in (crop) sheaves.

Yaź yəme səskə menən, köź yəme költə menən.


ҡыш

qış (romanization)
ҡыш (absolute singular)
ҡыштар (absolute plural)
ҡыштың (definite genitive singular)
ҡыштарҙың (definite genitive plural)
ҡышҡа (dative singular)
ҡыштарға (dative plural)
ҡышты (accusative definite singular)
ҡыштарҙы (accusative definite plural)
ҡышта (locative singular)
ҡыштарҙа (locative plural)
ҡыштан (ablative singular)
ҡыштарҙан (ablative plural)

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.
Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.
At the end of the fête, (they) burned the straw man made from straw and rags, and (thus) bade farewell to winter.


күҙ

küź (romanization)
күҙ (absolute singular)
күҙҙәр (absolute plural)
күҙҙең (definite genitive singular)
күҙҙәрҙең (definite genitive plural)
күҙгә (dative singular)
күҙҙәргә (dative plural)
күҙҙе (accusative definite singular)
күҙҙәрҙе (accusative definite plural)
күҙҙә (locative singular)
күҙҙәрҙә (locative plural)
күҙҙән (ablative singular)
күҙҙәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫыҡ күҙ.

Өфө күҙ ауырыуҙары институты.

Бәләкәс баланы яман күҙҙән һаҡлып өс йәшкәсә кешегә күрһәтмәгәндәр.

(They) wouldn't show small children to strangers until they were three, so as to guard them from the evil eye.

Bələkəs balanı yaman küźźən haqlıp ös yəşkəsə keşegə kürhətməgəndər.