гөлйемеш

head

гөлйемеш • (gölyemeş)

ba-noun

гөлйемеш • (gölyemeş)

gölyemeş (romanization)
гөлйемеш (absolute singular-only)
гөлйемештең (definite genitive singular-only)
гөлйемешкә (dative singular-only)
гөлйемеште (accusative definite singular-only)
гөлйемештә (locative singular-only)
гөлйемештән (ablative singular-only)

[ɡʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ]

гөл (göl, “flower”) + емеш (yemeş, “fruit”).

compound

(botany) Rosa majalis, Rosa canina; dog rose


этморон

etmoron (romanization)
этморон (absolute singular-only)
этморондоң (definite genitive singular-only)
этморонға (dative singular-only)
этморондо (accusative definite singular-only)
этморонда (locative singular-only)
этморондан (ablative singular-only)

эт (et, “dog”) + морон (moron, “nose”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (it burun(u), “rosehip”);
Tatar эт борыны (et borını, “Rosa canina”), Kazakh итмұрын (itmūryn, “Rosa canina”), Khakas ит пурун (it purun, “Rosa canina”), Shor ит-пурну (“Rosa canina”), Northern Altai ит-бурну (it-burnu, “honeysuckle”).


әлморон

head

әлморон • (əlmoron)

ba-noun

әлморон • (əlmoron)

əlmoron (romanization)
әлморон (absolute singular-only)
әлморондоң (definite genitive singular-only)
әлморонға (dative singular-only)
әлморондо (accusative definite singular-only)
әлморонда (locative singular-only)
әлморондан (ablative singular-only)


Фатима

Fatima (romanization)
Фатима (absolute singular)
Фатиманың (definite genitive singular)
Фатимаға (dative singular)
Фатиманы (accusative definite singular)
Фатимала (locative singular)
Фатиманан (ablative singular)

a female given name, Fatima, from Arabic

(Islam) Fatima, the daughter of the prophet Muhammad, the wife of Ali


Ғәли

head

Ғәли • (Ğəli)

ba-proper noun

Ғәли • (Ğəli)

Ğəli (romanization)
Ғәли (absolute singular-only)
Ғәлиҙең (definite genitive singular-only)
Ғәлигә (dative singular-only)
Ғәлиҙе (accusative definite singular-only)
Ғәлиҙә (locative singular-only)
Ғәлиҙән (ablative singular-only)

Уларҙың иң олоһо Ғәли тигән ҡарт булған.
Ularźıñ iñ oloho Ğəli tigən qart bulğan.
The oldest of them was an old man named Ğäli.

a male given name, Ali or Ğäli, from Arabic


Ғәйшә

head

Ғәйшә • (Ğəyşə)

ba-proper noun

Ғәйшә • (Ğəyşə)

Ğəyşə (romanization)
Ғәйшә (absolute singular-only)
Ғәйшәнең (definite genitive singular-only)
Ғәйшә (dative singular-only)
Ғәйшәне (accusative definite singular-only)
Ғәйшәлә (locative singular-only)
Ғәйшәнән (ablative singular-only)

der

Arabic عَائِشَة (ʕāʔiša)


Әнүәр

head

Әнүәр • (Ənwər)

ba-proper noun

Әнүәр • (Ənwər)

Ənwər (romanization)
Әнүәр (absolute singular-only)
Әнүәрҙең (definite genitive singular-only)
Әнүәргә (dative singular-only)
Әнүәрҙе (accusative definite singular-only)
Әнүәрҙә (locative singular-only)
Әнүәрҙән (ablative singular-only)


һаңғырау

head

һаңғырау • (hañğıraw)

ba-adj

һаңғырау • (hañğıraw)

[hɑŋ.ɢɯ̞.ˈrɑw]

From Common Kypchak sañïraw ("deaf", see the Kypchak cognates below).
Cognate with
Tatar саңгырау (sañgıraw),
Kazakh саңырау (sañyrau),
Kumyk сангырав (sañıraw),
Karachay-Balkar сангырау (sañırau, “deaf”);
also Uyghur ساغرىغۇ (saghrighu, “deaf”),
probably Turkish sağır (“deaf”).


һуҡыр

head

һуҡыр • (huqır)

ba-adj

һуҡыр • (huqır)


толом

tolom (romanization)
толом (absolute singular)
толомдар (absolute plural)
толомдоң (definite genitive singular)
толомдарҙың (definite genitive plural)
толомға (dative singular)
толомдарға (dative plural)
толомдо (accusative definite singular)
толомдарҙы (accusative definite plural)
толомда (locative singular)
толомдарҙа (locative plural)
толомдан (ablative singular)
толомдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tul(g)uŋ (“temple; braid/plait of hair”).
Cognate with
Kyrgyz тулум (tulum),
Kazakh тұлым (tūlym),
Southern Altai тулуҥ (tuluŋ),
Khakas тулунъ (tulunʺ),
Shor тулуң (tuluñ, “braid/plait of hair”);
Ottoman Turkish طولون (tulun, “temple, etc.”)

cog

Тығыҙ толом.


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

böźrə (romanization)
бөҙрә (absolute singular)
бөҙрәләр (absolute plural)
бөҙрәнең (definite genitive singular)
бөҙрәләрҙең (definite genitive plural)
бөҙрәгә (dative singular)
бөҙрәләргә (dative plural)
бөҙрәне (accusative definite singular)
бөҙрәләрҙе (accusative definite plural)
бөҙрәлә (locative singular)
бөҙрәләрҙә (locative plural)
бөҙрәнән (ablative singular)
бөҙрәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Turkmen buýra (“curl, curly”),
Uyghur بۈدرە (büdre, “curly”).


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

having curls (of people); curly, curly-headed


дөйөм

head

дөйөм • (döyöm)

ba-adj

дөйөм • (döyöm)

Cognate with
Kyrgyz дүйүм (düyüm),
Kazakh дүйім (düiım).


осһоҙ

head

осһоҙ • (oshoź)

ba-adj

осһоҙ • (oshoź)

From *učuz "cheap", from Proto-Turkic *ōču- (“get smaller”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (učuz, “small, insignificant; cheap”);
Turkish ucuz (“cheap”).
The Bashkir form was apparently reinterpreted as having the abessive ending (<sïz/siz).

cog

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

All (types of) goods were available in the shops, and the prices were cheap.

Magazinda bötön əyber bar ine, xaqtarı oshoź ine.

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.


арзан

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.


Ильяс

head

Ильяс • (İlyas)

ba-proper noun

Ильяс • (İlyas)

İlyas (romanization)
Ильяс (absolute singular-only)
Ильястың (definite genitive singular-only)
Ильясҡа (dative singular-only)
Ильясты (accusative definite singular-only)
Ильяста (locative singular-only)
Ильястан (ablative singular-only)

From Arabic إِلْيَاس (ʔilyās), (possibly via Ancient Greek Ἡλίας (Hēlías)) from Biblical Hebrew אֵלִיָּהוּ (ʾēliyyāhû).
Akin to Elias.
Cognate with Uzbek Ilyos, Turkish İlyas.


Ришат

head

Ришат • (Rişat)

ba-proper noun

Ришат • (Rişat)

Rişat (romanization)
Ришат (absolute singular-only)
Ришаттың (definite genitive singular-only)
Ришатҡа (dative singular-only)
Ришатты (accusative definite singular-only)
Ришатта (locative singular-only)
Ришаттан (ablative singular-only)

From Arabic رَشَاد (rašād, “righteousness”), from Arabic رَشَدَ (rašada, “he is rightly guided”), compare Rashidun.
Cognate with Uzbek Rishod, Uyghur رىشات (rishat), Turkish Reşat.


маҡсат

maqsat (romanization)
маҡсат (absolute singular)
маҡсаттар (absolute plural)
маҡсаттың (definite genitive singular)
маҡсаттарҙың (definite genitive plural)
маҡсатҡа (dative singular)
маҡсаттарға (dative plural)
маҡсатты (accusative definite singular)
маҡсаттарҙы (accusative definite plural)
маҡсатта (locative singular)
маҡсаттарҙа (locative plural)
маҡсаттан (ablative singular)
маҡсаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маҡсаттарҙың

маҡсаттарҙан

From Arabic مَقْصَد (maqṣad).
Cognate with
Kyrgyz максат (maksat),
Uzbek maqsad,
Turkish maksat.

Уртаҡ маҡсат берләштерә.

goal, aim; a result one is attempting to achieve


ниәт

head

ниәт • (niət)

ba-noun

ниәт • (niət)

niət (romanization)
ниәт (absolute singular)
ниәттәр (absolute plural)
ниәттең (definite genitive singular)
ниәттәрҙең (definite genitive plural)
ниәткә (dative singular)
ниәттәргә (dative plural)
ниәтте (accusative definite singular)
ниәттәрҙе (accusative definite plural)
ниәттә (locative singular)
ниәттәрҙә (locative plural)
ниәттән (ablative singular)
ниәттәрҙән (ablative plural)

Ниәт — ярты ғәмәл.
Niyət – yartı ğəməl.
An intention is half an action.


ғәйеп

head

ғәйеп • (ğəyep)

ba-noun

ғәйеп • (ğəyep)

From Arabic غَيْب (ḡayb).
Cognate with Azerbaijani qeyb, Turkish gayb, Turkmen gaýb, Uyghur غەيب (gheyb), Uzbek gʻayb.

wp

Ғәйеп (Ислам)


ғәйеп

head

ғәйеп • (ğəyep)

ba-noun

ғәйеп • (ğəyep)

ğəyep (romanization)
ғәйеп (absolute singular)
ғәйептәр (absolute plural)
ғәйептең (definite genitive singular)
ғәйептәрҙең (definite genitive plural)
ғәйепкә (dative singular)
ғәйептәргә (dative plural)
ғәйепте (accusative definite singular)
ғәйептәрҙе (accusative definite plural)
ғәйептә (locative singular)
ғәйептәрҙә (locative plural)
ғәйептән (ablative singular)
ғәйептәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَيْب (ʕayb).
Cognate with Azerbaijani eyb,
Kazakh айып (aiyp),
Kyrgyz айып (ayıp), Turkish ayıp,
Uyghur ئەيب (eyb),
Uzbek ayb.

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

The editorial office accepts no responsibility for the defects arising through the publisher's fault.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.

responsibility for a mistake; fault, guilt; blame, culpability, blameworthiness


яуаплылыҡ

head

яуаплылыҡ • (yawaplılıq)

ba-noun

яуаплылыҡ • (yawaplılıq)

yawaplılıq (romanization)
яуаплылыҡ (absolute singular)
яуаплылыҡтар (absolute plural)
яуаплылыҡтың (definite genitive singular)
яуаплылыҡтарҙың (definite genitive plural)
яуаплылыҡҡа (dative singular)
яуаплылыҡтарға (dative plural)
яуаплылыҡты (accusative definite singular)
яуаплылыҡтарҙы (accusative definite plural)
яуаплылыҡта (locative singular)
яуаплылыҡтарҙа (locative plural)
яуаплылыҡтан (ablative singular)
яуаплылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яуаплылыҡтың

яуаплылыҡтан

яуаплылыҡтар

яуаплылыҡтарҙың

яуаплылыҡтарға

яуаплылыҡтарҙы

яуаплылыҡтарҙа

яуаплылыҡтарҙан

[jɑ.wɑp.ɫɯ̞.ˈɫɯ̞q]

я‧уап‧лы‧лыҡ

responsibility, accountability; the state of being responsible, accountable, or answerable

Шәхси яуаплылыҡ.

Яуаплылыҡ хисе.

responsibility; duty, liability, obligation


яуаплы

head

яуаплы • (yawaplı)

ba-adj

яуаплы • (yawaplı)

яуап (yawap, “answer”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

responsible, accountable, answerable; liable


Йәүҙәт

head

Йәүҙәт • (Yəwźət)

ba-proper noun

Йәүҙәт • (Yəwźət)

Yəwźət (romanization)
Йәүҙәт (absolute singular-only)
Йәүҙәттең (definite genitive singular-only)
Йәүҙәткә (dative singular-only)
Йәүҙәтте (accusative definite singular-only)
Йәүҙәттә (locative singular-only)
Йәүҙәттән (ablative singular-only)

From Classical Persian جَوْدَت (jawdat, “excellence”).


Хәсән

head

Хәсән • (Xəsən)

ba-proper noun

Хәсән • (Xəsən)

Xəsən (romanization)
Хәсән (absolute singular-only)
Хәсәндең (definite genitive singular-only)
Хәсәнгә (dative singular-only)
Хәсәнде (accusative definite singular-only)
Хәсәндә (locative singular-only)
Хәсәндән (ablative singular-only)

From Arabic حَسَن (ḥasan, “fine, good, good-looking, handsome, manly”).
Cognate with Uyghur ھەسەن (hesen), Turkish Hasan.


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).

edible grass (i. e. dill, parsley, etc.)


сәтләүек

head

сәтләүек • (sətləwek)

ba-noun

сәтләүек • (sətləwek)

sətləwek (romanization)
сәтләүек (absolute singular)
сәтләүектәр (absolute plural)
сәтләүектең (definite genitive singular)
сәтләүектәрҙең (definite genitive plural)
сәтләүеккә (dative singular)
сәтләүектәргә (dative plural)
сәтләүекте (accusative definite singular)
сәтләүектәрҙе (accusative definite plural)
сәтләүектә (locative singular)
сәтләүектәрҙә (locative plural)
сәтләүектән (ablative singular)
сәтләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәтләүектәрҙең

сәтләүектәргә

сәтләүектәрҙе

сәтләүектәрҙә

сәтләүектәрҙән

Cognate with
Tatar чикләвек (çikläwek),
Kazakh шаттауық (şattauyq, “hazelnut”),
Karachay-Balkar чёртлеуюк (çörtleuyuk, “nut”).


с.ғ.с.

From Arabic صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (ṣallā llāhu ʕalayhi wasallama, “God bless him and grant him peace”).

bor

صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.
Nəq oşo töndə Qörən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.
On this very night, the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated via the angel Jabrā'īl to the prophet Muhammad, may Allah honor him and give him peace.

peace be upon him
peace be upon him#English

(Islam, eulogy, initialism) a traditional salutation (salawat) that Muslims say after uttering or hearing the name of any of the Islamic prophets,' SAW; God bless him and grant him peace; peace be upon him


саған

head

саған • (sağan)

ba-noun

саған • (sağan)

sağan (romanization)
саған (absolute singular)
сағандар (absolute plural)
сағандың (definite genitive singular)
сағандарҙың (definite genitive plural)
сағанға (dative singular)
сағандарға (dative plural)
сағанды (accusative definite singular)
сағандарҙы (accusative definite plural)
сағанда (locative singular)
сағандарҙа (locative plural)
сағандан (ablative singular)
сағандарҙан (ablative plural)


ҡарама

qarama (romanization)
ҡарама (absolute singular)
ҡарамалар (absolute plural)
ҡараманың (definite genitive singular)
ҡарамаларҙың (definite genitive plural)
ҡарамаға (dative singular)
ҡарамаларға (dative plural)
ҡараманы (accusative definite singular)
ҡарамаларҙы (accusative definite plural)
ҡарамала (locative singular)
ҡарамаларҙа (locative plural)
ҡараманан (ablative singular)
ҡарамаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарамаларҙың

ҡарамаларҙан

Compare Chuvash хурама (hurama, “elm tree”), Southern Altai карама (karama, “elm”), Tatar карама (qarama, “elm”), etc.

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

If sap oozes from elm tree trunks, there will be no more spring frosts.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.


һай

From Proto-Turkic *say (“shallow; rocky bedding”).
Cognate with Tatar сай (say, “shallow”), Southern Altai сай (say, “shallow, shoal”),
Crimean Tatar say (“shallow place”),
Kumyk сай (say, “shallow”),
Khakas сай (say, “shallow place, shoal”).

cog

Үрге кисеү һайыраҡ.


тәрән

head

тәрән • (tərən)

ba-adj

тәрән • (tərən)

Тәрән күл.

Тәрән яра.


таҙа

head

таҙа • (taźa)

ba-adj

таҙа • (taźa)

From Persian تازه (tâze, “new, fresh”).
Cognate with
Kazakh таза (taza), Uzbek toza (“clean”),
Crimean Tatar, Turkish taze (“fresh”), etc.

(of people) strong, fleshy; healthily fat


шаҡмаҡ

head

шаҡмаҡ • (şaqmaq)

ba-noun

шаҡмаҡ • (şaqmaq)

şaqmaq (romanization)
шаҡмаҡ (absolute singular)
шаҡмаҡтар (absolute plural)
шаҡмаҡтың (definite genitive singular)
шаҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
шаҡмаҡҡа (dative singular)
шаҡмаҡтарға (dative plural)
шаҡмаҡты (accusative definite singular)
шаҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
шаҡмаҡта (locative singular)
шаҡмаҡтарҙа (locative plural)
шаҡмаҡтан (ablative singular)
шаҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шаҡмаҡтарҙың

шаҡмаҡтарҙан

From *čaqmaq (“square, box, checkered pattern”), perhaps from
Proto-Turkic *č(i)ak- (“to strike, to cut”).
Cognate with
Kazakh шақпақ (şaqpaq),
Kyrgyz чакмак (cakmak, “square, box”),
Uyghur چاقماق (chaqmaq, “square, box, checkered pattern”).
Note that the Bashkir development from this archetype looks anomalous in its first consonant - the expected form would be *саҡмаҡ (*saqmaq).

cog

Пешка һәр йөрөгәнендә берешәр шаҡмаҡ йөрөй.

A pawn moves one square each time it moves.

Peşka hər yörögənendə bereşər şaqmaq yöröy.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

Only one letter fits into each box; no empty boxes must remain.

Hər şaqmaqqa ber genə xəref yaźıla; buş şaqmaqtar qalmaśqa teyeş.

Шаҡмаҡ шәкәр.

Шаҡмаҡ туҡыма.

Шаҡмаҡ дәфтәр.


һауа

hawa (romanization)
һауа (absolute singular-only)
һауаның (definite genitive singular-only)
һауа (dative singular-only)
һауаны (accusative definite singular-only)
һауала (locative singular-only)
һауанан (ablative singular-only)

From Persian هوا (havâ, “air; weather”).

Саф һауа.

Һауа баҫымы.

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

As air humidity is very low in the desert, it does not protect from solar radiation.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.

Диоксин иң тәүҙә тупраҡты, һауаны ағыулай.

Dioxin first of all pollutes soil (and) air.

Dioksin iñ təwźə tupraqtı, hawanı ağıwlay.

Һауа алмашына.


Һауа

Hawa (romanization)
Һауа (absolute singular-only)
Һауаның (definite genitive singular-only)
Һауа (dative singular-only)
Һауаны (accusative definite singular-only)
Һауала (locative singular-only)
Һауанан (ablative singular-only)

From Arabic حَوَّاء (ḥawwāʔ, “Eve”), from Biblical Hebrew חַוָּה (ḥawwah).


Әҙәм

head

Әҙәм • (Əźəm)

Əźəm (romanization)
Әҙәм (absolute singular-only)
Әҙәмдең (definite genitive singular-only)
Әҙәмгә (dative singular-only)
Әҙәмде (accusative definite singular-only)
Әҙәмдә (locative singular-only)
Әҙәмдән (ablative singular-only)

From Arabic آدَم (ʔādam), from Hebrew אָדָם (âdam).


ғаләм

ғаләм • (ğaləm)

ba-noun

ғаләм • (ğaləm)

ғәләм ғәләм#Bashkir


хәҙер

head

хәҙер • (xəźer)

ba-adv

хәҙер • (xəźer)

From Arabic حَاضِر (ḥāḍir).
A doublet of әҙер (əźer).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you.

Qara hıźat artta qaldı; xəźer bar donya heźźeñ tirələy əylənə.

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

Now, please open your report cards and write down homework.

Xəźer köndəlektəregeźźe asıp öygə eşen yaźıp quyığıź əle.


әҙер

head

әҙер • (əźer)

ba-adj

әҙер • (əźer)

From Arabic حَاضِر (ḥāḍir).
A doublet of хәҙер (xəźer).
Compare with
Kazakh әзiр (äzir),
Kyrgyz азыр (azır).


дауам

dawam (romanization)
дауам (absolute singular)
дауамдар (absolute plural)
дауамдың (definite genitive singular)
дауамдарҙың (definite genitive plural)
дауамға (dative singular)
дауамдарға (dative plural)
дауамды (accusative definite singular)
дауамдарҙы (accusative definite plural)
дауамда (locative singular)
дауамдарҙа (locative plural)
дауамдан (ablative singular)
дауамдарҙан (ablative plural)

From Arabic دَوَام (dawām).
Cognate with
Uzbek davom,
Turkmen dowam,
Turkish devam (“duration, continuation”).


аҙаҡ

head

аҙаҡ • (aźaq)

ba-noun

аҙаҡ • (aźaq)

aźaq (romanization)
аҙаҡ (absolute singular)
аҙаҡтар (absolute plural)
аҙаҡтың (definite genitive singular)
аҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
аҙаҡҡа (dative singular)
аҙаҡтарға (dative plural)
аҙаҡты (accusative definite singular)
аҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
аҙаҡта (locative singular)
аҙаҡтарҙа (locative plural)
аҙаҡтан (ablative singular)
аҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adak (“leg”); however, not a regular Kypchak development thereof (which is аяҡ (ayaq)), but apparently a (now extinct) collateral branch with a peculiar semantic shift. Alternatively, from a Mongolic source, from Proto-Mongolic *adag (“end”).
Compare to
Uyghur ئاداق (adaq, “end”),
Uzbek oyoq (“end, edge”),
Kazakh аяқ (aäq, “end”).

Йыл аҙағы.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.


аҙаҡ

head

аҙаҡ • (aźaq)

ba-adv

аҙаҡ • (aźaq)


тәбиғи

head

тәбиғи • (təbiği)

ba-adj

тәбиғи • (təbiği)

From Arabic طَبِيعِيّ (ṭabīʕiyy, “natural”).

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

In a natural environment, paper decays n 10 years.


үҫенте

head

үҫенте • (üśente)

ba-noun

үҫенте • (üśente)

üśente (romanization)
үҫенте (absolute singular)
үҫентеләр (absolute plural)
үҫентенең (definite genitive singular)
үҫентеләрҙең (definite genitive plural)
үҫентегә (dative singular)
үҫентеләргә (dative plural)
үҫентене (accusative definite singular)
үҫентеләрҙе (accusative definite plural)
үҫентелә (locative singular)
үҫентеләрҙә (locative plural)
үҫентенән (ablative singular)
үҫентеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҫентеләрҙең

үҫентеләрҙән

[ʏ.θɪ̞n.ˈtɪ̞]

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

Qıyarźı aprel aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

seedling, nursery plant (grown for transplanting)


баҫыу

head

баҫыу • (baśıw)

(ambitransitive) to press, exert pressure on sth, push

(transitive) to suppress; subjugate; repress

(transitive) to felt make wool into felt, valenki etc.

(transitive, feeling) to quench; attenuate, soothe

(transitive, books, press) print, press, publish


баҫыу

баҫыу • (baśıw)

ba-noun

баҫыу • (baśıw)

baśıw (romanization)
баҫыу (absolute singular)
баҫыуҙар (absolute plural)
баҫыуҙың (definite genitive singular)
баҫыуҙарҙың (definite genitive plural)
баҫыуға (dative singular)
баҫыуҙарға (dative plural)
баҫыуҙы (accusative definite singular)
баҫыуҙарҙы (accusative definite plural)
баҫыуҙа (locative singular)
баҫыуҙарҙа (locative plural)
баҫыуҙан (ablative singular)
баҫыуҙарҙан (ablative plural)

Compare to Tatar басу (basu, “field”), Chuvash пусă (pusă, “field”).

Арыш баҫыуы.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

With the first rays of sun, we set out for the field.

Qoyaştıñ təwge nurźarı menən baśıwğa sığıp kitəbeź.


аҡбур

aqbur (romanization)
аҡбур (absolute singular)
аҡбурҙар (absolute plural)
аҡбурҙың (definite genitive singular)
аҡбурҙарҙың (definite genitive plural)
аҡбурға (dative singular)
аҡбурҙарға (dative plural)
аҡбурҙы (accusative definite singular)
аҡбурҙарҙы (accusative definite plural)
аҡбурҙа (locative singular)
аҡбурҙарҙа (locative plural)
аҡбурҙан (ablative singular)
аҡбурҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āk (“white”) + *bōr (“chalk; earth, clay”). Equivalent to аҡ (aq) + бур (bur).
Cognate with Uyghur ئاقبور (aqbor, “chalk”).


Тәлғәт

head

Тәлғәт • (Təlğət)

ba-proper noun

Тәлғәт • (Təlğət)

Təlğət (romanization)
Тәлғәт (absolute singular-only)
Тәлғәттең (definite genitive singular-only)
Тәлғәткә (dative singular-only)
Тәлғәтте (accusative definite singular-only)
Тәлғәттә (locative singular-only)
Тәлғәттән (ablative singular-only)

From Arabic طَلْعَة (ṭalʕa, “beauty”). Compare Uyghur تەلئەت (tel'et), Turkish Talat.


Талғат

head

Талғат • (Talğat)

ba-proper noun

Талғат • (Talğat)

Talğat (romanization)
Талғат (absolute singular-only)
Талғаттың (definite genitive singular-only)
Талғатҡа (dative singular-only)
Талғатты (accusative definite singular-only)
Талғатта (locative singular-only)
Талғаттан (ablative singular-only)

[tʰɑɫ.ˈʁatʰ]

From Arabic طَلْعَة (ṭalʕa, “look, appearance”).

der

Тәлғәт Тәлғәт#Bashkir

a male given name from Arabic, Eastern Bashkir form of Тәлғәт (Təlğət); Talaat


еңел

head

еңел • (yeñel)

ba-adj

еңел • (yeñel)

From Proto-Turkic *yeñgül (“light; easy”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jeŋil, “easy”);
Tatar җиңел (ciñel),
Kazakh жеңіл (jeñıl),
Crimean Tatar yengil,
Southern Altai јеҥил (ǰeŋil, “light; easy”),
Azerbaijani yüngül (“light”),
Chuvash ҫӑмӑл (śămăl, “light; easy”).

cog

Был бер ҙә еңел эш түгел.

Өйҙән алыҫ Себерҙә эшләү еңел микән?

Is it easy to work in Siberia, far from home?

Ысыҡ төшкән көйөнсә бесән сабыу еңел.

It is easy to cut hay while (the grass is wet) with dew.

Төрлө йәшәү шарттарына һәм мөхиттәргә еңел яраҡлышыусан, төрлө аҙыҡтан туҡлана алған хайуан.

An animal that easily adapts to different living conditions and environments, can feed on various food.

Törlö yəşəw şarttarına həm möxittərgə yeñel yaraqlışıwsan, törlö aźıqtan tuqlana alğan xaywan.


сыбар

head

сыбар • (sıbar)

ba-adj

сыбар • (sıbar)

From Proto-Turkic *čubar (“variegated”).
Compare Kazakh шұбар (şūbar),
Kyrgyz чыбар (cıbar), чаар (caar), Southern Altai чубар (čubar),
Uzbek chipor, Uyghur چىپار (chipar, “variegated, dappled”).

cog

variegated, motley, speckled, mottled, dappled (of color)


Сания

Saniya (romanization)
Сания (absolute singular-only)
Санияның (definite genitive singular-only)
Сания (dative singular-only)
Санияны (accusative definite singular-only)
Санияла (locative singular-only)
Саниянан (ablative singular-only)

From Arabic ثَانِيَة (ṯāniya, “second child”).

bor

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

Köźön Saniya bar donyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.


Сабира

Sabira (romanization)
Сабира (absolute singular-only)
Сабираның (definite genitive singular-only)
Сабираҡа (dative singular-only)
Сабираны (accusative definite singular-only)
Сабирала (locative singular-only)
Сабиранан (ablative singular-only)

From Arabic صَابِرَة (ṣābira, “patient”).


Сәғит

head

Сәғит • (Səğit)

ba-proper noun

Сәғит • (Səğit)

Səğit (romanization)
Сәғит (absolute singular-only)
Сәғиттең (definite genitive singular-only)
Сәғиткә (dative singular-only)
Сәғитте (accusative definite singular-only)
Сәғиттә (locative singular-only)
Сәғиттән (ablative singular-only)


Сәйет

head

Сәйет • (Səyet)

ba-proper noun

Сәйет • (Səyet)

Səyet (romanization)
Сәйет (absolute singular-only)
Сәйеттең (definite genitive singular-only)
Сәйеткә (dative singular-only)
Сәйетте (accusative definite singular-only)
Сәйеттә (locative singular-only)
Сәйеттән (ablative singular-only)

From Arabic سَيِّد (sayyid, “master, leader”).
Cognate with Uzbek Sayid, Uyghur سېيىت (sëyit).

der

a male given name, Sayyid or Sayed, from Arabic


һөйкәлеш

head

һөйкәлеш • (höykəleş)

ba-noun

һөйкәлеш • (höykəleş)

höykəleş (romanization)
һөйкәлеш (absolute singular)
һөйкәлештәр (absolute plural)
һөйкәлештең (definite genitive singular)
һөйкәлештәрҙең (definite genitive plural)
һөйкәлешкә (dative singular)
һөйкәлештәргә (dative plural)
һөйкәлеште (accusative definite singular)
һөйкәлештәрҙе (accusative definite plural)
һөйкәлештә (locative singular)
һөйкәлештәрҙә (locative plural)
һөйкәлештән (ablative singular)
һөйкәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйкәлештәрҙең

һөйкәлештәргә

һөйкәлештәрҙе

һөйкәлештәрҙә

һөйкәлештәрҙән

From verbal stem һөйкәл- (hӧykäl-) "to lean towards, to be inclined".

Хәбәр һөйкәлеше.

Бойороҡ һөйкәлеше.

Теләк һөйкәлеше.

Шарт һөйкәлеше.


шарт

head

шарт • (şart)

ba-noun

шарт • (şart)

şart (romanization)
шарт (absolute singular)
шарттар (absolute plural)
шарттың (definite genitive singular)
шарттарҙың (definite genitive plural)
шартҡа (dative singular)
шарттарға (dative plural)
шартты (accusative definite singular)
шарттарҙы (accusative definite plural)
шартта (locative singular)
шарттарҙа (locative plural)
шарттан (ablative singular)
шарттарҙан (ablative plural)

Йәшәү шарттары.

condition (state or quality); circumstances

(exact sciences) statement, setting (of a problem)


шарт

head

шарт • (şart) (takes verb in action noun form)

Әлбиттә, был эштәр ирекле башланғысҡа нигеҙләнергә тейеш, мәжбүр итеүгә, баҫымға юл ҡуймау шарт.

Naturally, these actions must be based on free initiative; it is required to hold coercion and pressure at bay.

Əlbittə, bıl eştər irekle başlanğısqa nigeźlənergə teyeş, məjbür itewgə, baśımğa yul quymaw şart.


шарт

шарт • (şart)

(onomatopoeia) Used to represent a loud, sharp sound produced by blow, shot or e.g. a wooden object breaking; crack, bang


бишек

бишек • (bişek)

ba-noun

бишек • (bişek)

bişek (romanization)
бишек (absolute singular)
бишектәр (absolute plural)
бишектең (definite genitive singular)
бишектәрҙең (definite genitive plural)
бишеккә (dative singular)
бишектәргә (dative plural)
бишекте (accusative definite singular)
бишектәрҙе (accusative definite plural)
бишектә (locative singular)
бишектәрҙә (locative plural)
бишектән (ablative singular)
бишектәрҙән (ablative plural)

From Standard Turkic *bẹšik (“cradle”), probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bešik, “cradle”);
Tatar бишек (bişek), Kazakh бесік (besık), Kyrgyz бешик (beşik), Uzbek beshik, Uyghur بۆشۈك (böshük), Azerbaijani beşik, Turkish beşik, Khakas пизік (pizìk), Tofa беӌик, Yakut биһик (bihik, “cradle”); Chuvash пелче (pelč̬e, “swaddling clothes”), also Hungarian bölcső (“cradle”) (an Onogur borrowing).


миләш

head

миләш • (miləş)

ba-noun

миләш • (miləş)

miləş (romanization)
миләш (absolute singular)
миләштәр (absolute plural)
миләштең (definite genitive singular)
миләштәрҙең (definite genitive plural)
миләшкә (dative singular)
миләштәргә (dative plural)
миләште (accusative definite singular)
миләштәрҙе (accusative definite plural)
миләштә (locative singular)
миләштәрҙә (locative plural)
миләштән (ablative singular)
миләштәрҙән (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic) source; compare Udmurt палэзь (paleź, “rowan”) and Komi-Zyrian пелысь (pelyś, “rowan”).
Cognate with Tatar миләш (miläş, “rowan”).

Sorbus aucuparia
Sorbus aucuparia#Translingual

rowan (Sorbus aucuparia) or another tree of the Sorbus genus


мышар

head

мышар • (mışar)

ba-noun

мышар • (mışar)

mışar (romanization)
мышар (absolute singular)
мышарҙар (absolute plural)
мышарҙың (definite genitive singular)
мышарҙарҙың (definite genitive plural)
мышарға (dative singular)
мышарҙарға (dative plural)
мышарҙы (accusative definite singular)
мышарҙарҙы (accusative definite plural)
мышарҙа (locative singular)
мышарҙарҙа (locative plural)
мышарҙан (ablative singular)
мышарҙарҙан (ablative plural)

From a Ugric source; compare Northern Mansi пасяр (pasâr, “rowan”) (Sosva), Eastern Mansi пӓщәр (“rowan”) (Konda).
Cognate with Siberian Tatar мыцар (mïtsar, “rowan”).

rowan (Sorbus aucuparia) or other trees of the Sorbus genus.


сәңгелдәк

head

сәңгелдәк • (səñgeldək)

ba-noun

сәңгелдәк • (səñgeldək)

səñgeldək (romanization)
сәңгелдәк (absolute singular)
сәңгелдәктәр (absolute plural)
сәңгелдәктең (definite genitive singular)
сәңгелдәктәрҙең (definite genitive plural)
сәңгелдәккә (dative singular)
сәңгелдәктәргә (dative plural)
сәңгелдәкте (accusative definite singular)
сәңгелдәктәрҙе (accusative definite plural)
сәңгелдәктә (locative singular)
сәңгелдәктәрҙә (locative plural)
сәңгелдәктән (ablative singular)
сәңгелдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәңгелдәктең

сәңгелдәктән

сәңгелдәктәр

сәңгелдәктәрҙең

сәңгелдәктәргә

сәңгелдәктәрҙе

сәңгелдәктәрҙә

сәңгелдәктәрҙән


Аҡбуҙат

head

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

ba-noun

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

Aqbuźat (romanization)
Аҡбуҙат (absolute singular-only)
Аҡбуҙаттың (definite genitive singular-only)
Аҡбуҙатҡа (dative singular-only)
Аҡбуҙатты (accusative definite singular-only)
Аҡбуҙатта (locative singular-only)
Аҡбуҙаттан (ablative singular-only)

Composition of stems: аҡбуҙ (aqbuź, “blue gray”) + ат (at, “horse”).


аҡбуҙ

head

аҡбуҙ • (aqbuź)

Cognate with Southern Altai ак бос (ak bos, “gray (of horse)”), Uyghur ئاقبوز (aqboz, “blue gray (of horse)”).

cog

Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.


һағыҙ

head

һағыҙ • (hağıź)

ba-noun

һағыҙ • (hağıź)

hağıź (romanization)
һағыҙ (absolute singular-only)
һағыҙҙың (definite genitive singular-only)
һағыҙға (dative singular-only)
һағыҙҙы (accusative definite singular-only)
һағыҙҙа (locative singular-only)
һағыҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sakïŕ (“gum, resin”).
Cognate with
Tatar сагыз (sağız),
Kyrgyz сагыз (sagız),
Kazakh сағыз (sağyz),
Uyghur سېغىز (sëghiz),
Khakas саас (saas),
Yakut ыас (ıas),
Turkish sakız,
Azerbaijani saqqız,
etc.


тал

tal (romanization)
тал (absolute singular)
талдар (absolute plural)
талдың (definite genitive singular)
талдарҙың (definite genitive plural)
талға (dative singular)
талдарға (dative plural)
талды (accusative definite singular)
талдарҙы (accusative definite plural)
талда (locative singular)
талдарҙа (locative plural)
талдан (ablative singular)
талдарҙан (ablative plural)


уҫаҡ

head

уҫаҡ • (uśaq)

ba-noun

уҫаҡ • (uśaq)

uśaq (romanization)
уҫаҡ (absolute singular)
уҫаҡтар (absolute plural)
уҫаҡтың (definite genitive singular)
уҫаҡтарҙың (definite genitive plural)
уҫаҡҡа (dative singular)
уҫаҡтарға (dative plural)
уҫаҡты (accusative definite singular)
уҫаҡтарҙы (accusative definite plural)
уҫаҡта (locative singular)
уҫаҡтарҙа (locative plural)
уҫаҡтан (ablative singular)
уҫаҡтарҙан (ablative plural)

Compare to Southern Altai аспак (aspak, “aspen”).

Populus tremula
Populus tremula#Translingual


ауһаҡ

awhaq (romanization)
ауһаҡ (absolute singular)
ауһаҡтар (absolute plural)
ауһаҡтың (definite genitive singular)
ауһаҡтарҙың (definite genitive plural)
ауһаҡҡа (dative singular)
ауһаҡтарға (dative plural)
ауһаҡты (accusative definite singular)
ауһаҡтарҙы (accusative definite plural)
ауһаҡта (locative singular)
ауһаҡтарҙа (locative plural)
ауһаҡтан (ablative singular)
ауһаҡтарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) aspen, Populus tremula


тоҡор

Cognate with
Kazakh тықыр (tyqyr, “short (of wool, hair, grass)”),
Kyrgyz тыкыс (tıkıs, “short and dense (of wool, grass)”).
Further etymology unknown.


яра

yara (romanization)
яра (absolute singular)
яралар (absolute plural)
яраның (definite genitive singular)
яраларҙың (definite genitive plural)
яраға (dative singular)
яраларға (dative plural)
яраны (accusative definite singular)
яраларҙы (accusative definite plural)
ярала (locative singular)
яраларҙа (locative plural)
яранан (ablative singular)
яраларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yara (“wound”).
Cognate with
Kazakh жара (jara, “wound”),
Uyghur يارا (yara, “wound”),
Crimean Tatar, Azerbaijani, Turkish yara (“wound”),
etc.

Тәрән яра.

Йөрәк яраһы.

(figuratively) pain, suffering; emotional trauma


йәрәхәт

head

йәрәхәт • (yərəxət)

ba-noun

йәрәхәт • (yərəxət)

yərəxət (romanization)
йәрәхәт (absolute singular)
йәрәхәттәр (absolute plural)
йәрәхәттең (definite genitive singular)
йәрәхәттәрҙең (definite genitive plural)
йәрәхәткә (dative singular)
йәрәхәттәргә (dative plural)
йәрәхәтте (accusative definite singular)
йәрәхәттәрҙе (accusative definite plural)
йәрәхәттә (locative singular)
йәрәхәттәрҙә (locative plural)
йәрәхәттән (ablative singular)
йәрәхәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәрәхәттәрҙең

йәрәхәттәргә

йәрәхәттәрҙе

йәрәхәттәрҙә

йәрәхәттәрҙән


бай

From Proto-Turkic *bāy (“rich, noble; many, numerous”). Cognate with Turkish bay.

inh

“Форбс” журналы Рәсәйҙәге иң бай кешеләрҙең исемдәрен асыҡланы.

The Forbes magazine published the names of Russia's richest people.

“Forbs” jurnalı Rəsəyźəge iñ bay keşelərźeñ isemdəren asıqlanı.


Ҡорбан байрамы

head

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

ba-noun

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

[qʊ̞ɾ.ˈβɑn.bɑj.ɾɑ.ˌmɯ̞]

ba:Ҡорбан байрамы


хәл

xəl (romanization)
хәл (absolute singular)
хәлдәр (absolute plural)
хәлдең (definite genitive singular)
хәлдәрҙең (definite genitive plural)
хәлгә (dative singular)
хәлдәргә (dative plural)
хәлде (accusative definite singular)
хәлдәрҙе (accusative definite plural)
хәлдә (locative singular)
хәлдәрҙә (locative plural)
хәлдән (ablative singular)
хәлдәрҙән (ablative plural)

From Persian حال (hâl), from Arabic حَالَ (ḥāla).

Ғаилә хәле.

Астың хәлен туҡ белмәй.

The well-fed does not know the condition of the hungry.

Ғәжәп хәл.

Тормошта төрлө хәлдәр була.

Various events happen in life (=things do happen, all in a lifetime).

An event; a particular incident, occurrence

Ғәҙәттән тыш хәл.

Ğəźəttən tış xəl.

Бындай хәлде күреп, әсәйем өнһөҙ ҡалды.

When my mother saw this situation, she became speechless.

one's financial standing; state of property; condition in regard to worldly estate

Урын хәле.

Ваҡыт хәле.

Рәүеш хәле.


яй

Cognate with Kazakh, Kyrgyz жай (jay, “slow”).


тиҙ

From Proto-Turkic *tēŕ (“fast, quick”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz тез (tez),
Uzbek, Turkish tez (“quick”), etc.


тиҙ

Ваҡыт тиҙ үтә.


шәп

Uncertain. Perhaps from
Arabic شَابّ (šābb, “young”).
However, the semantic shift looks dubious.
Compare with
Karakhanid [script needed] (šeb, “fast, promptly, immediately”).

cog

Бынау заманда алтын ҡуллы шәп ирҙе ҡайҙан таптың?

Where did you find (such) a neat-handed, wonderful husband these days?

Bınaw zamanda altın qullı şəp irźe qayźan taptıñ?


һаҙағай

head

һаҙағай • (haźağay)

ba-noun

һаҙағай • (haźağay)

haźağay (romanization)
һаҙағай (absolute singular-only)
һаҙағайҙың (definite genitive singular-only)
һаҙағайға (dative singular-only)
һаҙағайҙы (accusative definite singular-only)
һаҙағайҙа (locative singular-only)
һаҙағайҙан (ablative singular-only)

[hɑ.ðɑ.ˈʁɑj]

(meteorology) aurora (borealis/australis); northern lights


туҡ

From *tok (“full with food, sated, not hungry”). Related to *toy- (“to satisfy one's appetite”), *tol- (“to get filled”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (toq),
Old Uyghur [script needed] (toq, “sated, not hungry”);
Kazakh тоқ (toq),
Kyrgyz ток (tok),
Southern Altai ток (tok, “satisfied, satiated, full”),
Uzbek to'q,
Turkish tok,
Khakas тох (tox, “full with food, not hungry”),
etc.

cog

having eaten enough food to satisfy one's appetite; satisfied (with food), full, satiated, sated

Астың хәлен туҡ белмәй.


төрлө

head

төрлө • (törlö)

ba-adj

төрлө • (törlö)

törlö (romanization)
төрҙө (alternative)

From *tür-lig (“different, various”), from Proto-Turkic *tür (“sort, type”).
Synchronously, equivalent to төр (tör) + -лө (-lö).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (türlüg, “different”);
Tatar төрле (törle, “different, various”),
Kazakh түрлі (türlı, “different, various”),
Kumyk тюрлю (türlü, “different, various”),
Kyrgyz түрдүү (türdüü, “various”),
Southern Altai тӱрлӱ (türlü, “patterned”)
Uzbek turli (“different, various”),
Uyghur تۈرلۈك (türlük, “different, various”).

cog

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.
Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.
To be able to act in different images is the main skill of an actor.

Тормошта төрлө хәлдәр була.

Various things happen in life (=things do happen, all in a lifetime).

Ай, көн һайын Уралға төрлө йәнлек тулған, ти.

Every day, various animals arrived in the Urals.

Ay, kön hayın Uralğa törlö yənlek tulğan, ti.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Honey bees make three types of honeycombs.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

Киске табынға кәмендә өс төрлө ризыҡ бешерелә.

For the dinner, at least three types of meals get cooked.

Kiske tabınğa kəmendə ös törlö rizıq beşerelə.

бер нисә
бер нисә

(after numerals or certain descriptors, such as күп, әҙ, һәр, нисә, бер нисә etc.) ...type(s) of...


төрҙө

head

төрҙө • (törźö)

ba-adj

төрҙө • (törźö)

törźö (romanization)
төрлө (alternative)

Eastern Bashkir form of төрлө (törlö).
Compare cognate:
Kyrgyz түрдүү (türdüü, “various”).


мәрхүм

head

мәрхүм • (mərxüm)

ba-adj

мәрхүм • (mərxüm)


мәжүси

head

мәжүси • (məjüsi)

ba-adj

мәжүси • (məjüsi)


мәжүси

head

мәжүси • (məjüsi)

ba-noun

мәжүси • (məjüsi)

məjüsi (romanization)
мәжүси (absolute singular)
мәжүсиҙәр (absolute plural)
мәжүсиҙең (definite genitive singular)
мәжүсиҙәрҙең (definite genitive plural)
мәжүсигә (dative singular)
мәжүсиҙәргә (dative plural)
мәжүсиҙе (accusative definite singular)
мәжүсиҙәрҙе (accusative definite plural)
мәжүсиҙә (locative singular)
мәжүсиҙәрҙә (locative plural)
мәжүсиҙән (ablative singular)
мәжүсиҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәжүсиҙәрҙең

мәжүсиҙәрҙән

Утҡа табыныусы мәжүсиҙәр.


мәжүсилек

head

мәжүсилек • (məjüsilek)

ba-noun

мәжүсилек • (məjüsilek)

məjüsilek (romanization)
мәжүсилек (absolute singular-only)
мәжүсилектең (definite genitive singular-only)
мәжүсилеккә (dative singular-only)
мәжүсилекте (accusative definite singular-only)
мәжүсилектә (locative singular-only)
мәжүсилектән (ablative singular-only)

мә‧жү‧си‧лек

мәжүси (məjüsi, “pagan”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).

affix

ba:мәжүсилек


яланғас

head

яланғас • (yalanğas)

ba-adj

яланғас • (yalanğas)

[jɑ.ɫɑŋ.ˈɢɑs]

From Proto-Turkic *yalaŋač (“bare, naked”), from Proto-Turkic *yalïŋ (“bare, naked”), whence also яңғыҙ (yañğıź).
Cognate with Kazakh жалаңаш (jalañaş),
Kyrgyz жылаңач (jılaŋac),
Southern Altai јылаҥаш (ǰïlaŋaš, “naked, nude”),
Crimean Tatar calanğaş (“naked, barefoot”),
Uyghur يالاڭاچ (yala'ngach) / يالاڭغاچ (yalangghach, “bare, naked”),
Turkmen ýalaňaç,
Salar yalañgaş (“naked”), etc.

cog

without trees or other vegetation (of landscape elements)

Ҡулымда һуҡҡы юҡ ине, // Тас яланғас ҡул ине.

I did not have a club in my hands, my hands were absolutely bare.

Qulımda huqqı yuq ine, // Tas yalanğas qul ine.


Мәҙинә

head

Мәҙинә • (Məźinə)

ba-proper noun

Мәҙинә • (Məźinə)

Məźinə (romanization)
Мәҙинә (absolute singular-only)
Мәҙинәнең (definite genitive singular-only)
Мәҙинә (dative singular-only)
Мәҙинәне (accusative definite singular-only)
Мәҙинәлә (locative singular-only)
Мәҙинәнән (ablative singular-only)

From Arabic اَلْمَدِينَة (al-madīna, “Medina”).

bor

اَلْمَدِينَة

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to the holy Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.


Мәккә

head

Мәккә • (Məkkə)

Məkkə (romanization)
Мәккә (absolute singular-only)
Мәккәнең (definite genitive singular-only)
Мәккә (dative singular-only)
Мәккәне (accusative definite singular-only)
Мәккәлә (locative singular-only)
Мәккәнән (ablative singular-only)

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

For those following other religions, the road to Mecca is closed.

Başqa din totqandarğa Məkkəgə yul yabıq.

Mecca (a large city in the Hejaz, Saudi Arabia, the holiest place in Islam)


кәүҙә

кәүҙә • (kəwźə)

ba-noun

кәүҙә • (kəwźə)

kəwźə (romanization)
кәүҙә (absolute singular)
кәүҙәләр (absolute plural)
кәүҙәнең (definite genitive singular)
кәүҙәләрҙең (definite genitive plural)
кәүҙәгә (dative singular)
кәүҙәләргә (dative plural)
кәүҙәне (accusative definite singular)
кәүҙәләрҙе (accusative definite plural)
кәүҙәлә (locative singular)
кәүҙәләрҙә (locative plural)
кәүҙәнән (ablative singular)
кәүҙәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gebde (“body, torso”). Appears to have spread via a medieval written language (Chagatai).
Cognate with
Tatar гәүдә (gäwdä),
Kazakh кеуде (keude),
Kyrgyz көөдө (köödö),
Uzbek gavda,
Azerbaijani gövdə,
Turkish gövde,
Crimean Tatar kevde,
etc.

(anatomy) torso, trunk; human body except head, arms and legs


һәнәк

head

һәнәк • (hənək)

ba-noun

һәнәк • (hənək)

hənək (romanization)
һәнәк (absolute singular)
һәнәктәр (absolute plural)
һәнәктең (definite genitive singular)
һәнәктәрҙең (definite genitive plural)
һәнәккә (dative singular)
һәнәктәргә (dative plural)
һәнәкте (accusative definite singular)
һәнәктәрҙе (accusative definite plural)
һәнәктә (locative singular)
һәнәктәрҙә (locative plural)
һәнәктән (ablative singular)
һәнәктәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar сәнәк (sänäk),
Kazakh сәнек (sänek),
Kyrgyz сенек (senek),
Karachay-Balkar сенек (senek),
Nogai сенек (senek),
Crimean Tatar senek (“pitchfork”).


ҡыпһыуыр

head

ҡыпһыуыр • (qıphıwır)

ba-noun

ҡыпһыуыр • (qıphıwır)

qıphıwır (romanization)
ҡыпһыуыр (absolute singular)
ҡыпһыуырҙар (absolute plural)
ҡыпһыуырҙың (definite genitive singular)
ҡыпһыуырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыпһыуырға (dative singular)
ҡыпһыуырҙарға (dative plural)
ҡыпһыуырҙы (accusative definite singular)
ҡыпһыуырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыпһыуырҙа (locative singular)
ҡыпһыуырҙарҙа (locative plural)
ҡыпһыуырҙан (ablative singular)
ҡыпһыуырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыпһыуырҙарҙың

ҡыпһыуырҙарға

ҡыпһыуырҙарҙы

ҡыпһыуырҙарҙа

ҡыпһыуырҙарҙан


ҡыпсыуыр

head

ҡыпсыуыр • (qıpsıwır)

ba-noun

ҡыпсыуыр • (qıpsıwır)

qıpsıwır (romanization)
ҡыпсыуыр (absolute singular)
ҡыпсыуырҙар (absolute plural)
ҡыпсыуырҙың (definite genitive singular)
ҡыпсыуырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыпсыуырға (dative singular)
ҡыпсыуырҙарға (dative plural)
ҡыпсыуырҙы (accusative definite singular)
ҡыпсыуырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыпсыуырҙа (locative singular)
ҡыпсыуырҙарҙа (locative plural)
ҡыпсыуырҙан (ablative singular)
ҡыпсыуырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыпсыуырҙарҙың

ҡыпсыуырҙарға

ҡыпсыуырҙарҙы

ҡыпсыуырҙарҙа

ҡыпсыуырҙарҙан

From qïpčï- (“to press together”) (attested e.g. in Kyrgyz, dialectal Tatar), from Proto-Turkic *Kɨp- (“to press together; scissors; tongs”).
See also ҡыпһыуыр (qıphıwır).

der

(Eastern Bashkir) pliers, pincers, tongs, nippers


умырзая

head

умырзая • (umırzaya)

ba-noun

умырзая • (umırzaya)

umırzaya (romanization)
умырзая (absolute singular)
умырзаялар (absolute plural)
умырзаяның (definite genitive singular)
умырзаяларҙың (definite genitive plural)
умырзаяҡа (dative singular)
умырзаяларға (dative plural)
умырзаяны (accusative definite singular)
умырзаяларҙы (accusative definite plural)
умырзаяла (locative singular)
умырзаяларҙа (locative plural)
умырзаянан (ablative singular)
умырзаяларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умырзаяларҙың

умырзаяларға

умырзаяларҙы

умырзаяларҙа

умырзаяларҙан


йән

yən (romanization)
йән (absolute singular)
йәндәр (absolute plural)
йәндең (definite genitive singular)
йәндәрҙең (definite genitive plural)
йәнгә (dative singular)
йәндәргә (dative plural)
йәнде (accusative definite singular)
йәндәрҙе (accusative definite plural)
йәндә (locative singular)
йәндәрҙә (locative plural)
йәндән (ablative singular)
йәндәрҙән (ablative plural)

From Persian جان (jân, “soul, vital spirit”).
Cognate with Tatar җан (can), Kazakh жан (jan), Kyrgyz жан (jan),
Uzbek jon, Azerbaijani, Turkish can (“soul”), etc.

Йән һәм тән.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Кешеләрҙе донъяла үлмәҫ йәндәр ҡылайыҡ.

Let's make people in the world immortal souls.

Ғаиләбеҙҙә алты йән.

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur (~trumpet), all living beings will die.

Йән бармы ошо һүҙгә ҡолаҡ һалыр?

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

Is there a person who would listen to these words?

(in possessive forms) sweetheart, beloved


таҫтамал

head

таҫтамал • (taśtamal)

ba-noun

таҫтамал • (taśtamal)

taśtamal (romanization)
таҫтамал (absolute singular)
таҫтамалдар (absolute plural)
таҫтамалдың (definite genitive singular)
таҫтамалдарҙың (definite genitive plural)
таҫтамалға (dative singular)
таҫтамалдарға (dative plural)
таҫтамалды (accusative definite singular)
таҫтамалдарҙы (accusative definite plural)
таҫтамалда (locative singular)
таҫтамалдарҙа (locative plural)
таҫтамалдан (ablative singular)
таҫтамалдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҫтамалдарҙың

таҫтамалдарға

таҫтамалдарҙы

таҫтамалдарҙа

таҫтамалдарҙан

From Persian دستمال (dastmâl, “handherchief”).


мендәр

head

мендәр • (mendər)

ba-noun

мендәр • (mendər)

mendər (romanization)
мендәр (absolute singular)
мендәрҙәр (absolute plural)
мендәрҙең (definite genitive singular)
мендәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мендәргә (dative singular)
мендәрҙәргә (dative plural)
мендәрҙе (accusative definite singular)
мендәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мендәрҙә (locative singular)
мендәрҙәрҙә (locative plural)
мендәрҙән (ablative singular)
мендәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мендәрҙәрҙең

мендәрҙәрҙән

Cognate with
Ottoman Turkish مندر,
Turkish minder,
Crimean Tatar minder (“cushion”).

Мендәр тышы.


сөй

söy (romanization)
сөй (absolute singular)
сөйҙәр (absolute plural)
сөйҙөң (definite genitive singular)
сөйҙәрҙең (definite genitive plural)
сөйгә (dative singular)
сөйҙәргә (dative plural)
сөйҙө (accusative definite singular)
сөйҙәрҙе (accusative definite plural)
сөйҙә (locative singular)
сөйҙәрҙә (locative plural)
сөйҙән (ablative singular)
сөйҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čib (“nail”).
Cognate with
Karachay-Balkar чюй (çüy, “nail”),
Kumyk чюй (çüy, “nail”),
Uzbek chuv (“linchpin”),
Turkmen çüý (“nail”),
Turkish çivi (“nail”).


ҡаҙаҡ

head

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

ba-noun

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

From Volga Turki قاداق (qadaq, “nail”), from *qadağ (“nail”), from *qada- (“to pierce, stick in”), apparently from a Mongolic source.
Cognate with Tatar кадак (qadaq, “nail”), Uzbek qadoq (“rivet; wooden nail”), Uyghur قاداق (qadaq, “nail; rivet”), Tuvan кадаг (kadag, “nail”).


ҡаҙаҡ

head

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

ba-noun

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

qaźaq (romanization)
ҡаҙаҡ (absolute singular)
ҡаҙаҡтар (absolute plural)
ҡаҙаҡтың (definite genitive singular)
ҡаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙаҡҡа (dative singular)
ҡаҙаҡтарға (dative plural)
ҡаҙаҡты (accusative definite singular)
ҡаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙаҡта (locative singular)
ҡаҙаҡтарҙа (locative plural)
ҡаҙаҡтан (ablative singular)
ҡаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki قزاق (qazaq, “Kazakh”), from Kazakh қазақ (qazaq, “Kazakh”).

Ҡаҙаҡ теле.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.

Башҡорт думбыраһынан айырмалы, ҡаҙаҡ думбыраһы ике ҡыллы була.
Başqort dumbırahınan ayırmalı, qaźaq dumbırahı ike qıllı bula.
As distinct from the Bashkir dombyra, the Kazakh dombyra has two strings.

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.

1997, “Мәмбәт [Məmbət]” (chapter 157), in Башҡорт халыҡ ижады: Риүәйәттәр легендалар [Başqort xalıq ijadı: Riwəyəttər legendalar, Bashkort people's creative activity: legends], volume 2, Өфө [Öfö], →ISBN, page 125:

When Mämbät returned to the Kazakhs, (he) developed a bad habit: (he) found it appropriate (to eat the meat of) cattle that had died in the non-halal way (i.e. in violation of the sharia law).


форсат

forsat (romanization)
форсат (absolute singular)
форсаттар (absolute plural)
форсаттың (definite genitive singular)
форсаттарҙың (definite genitive plural)
форсатҡа (dative singular)
форсаттарға (dative plural)
форсатты (accusative definite singular)
форсаттарҙы (accusative definite plural)
форсатта (locative singular)
форсаттарҙа (locative plural)
форсаттан (ablative singular)
форсаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

форсаттарҙың

форсаттарҙан

From Arabic فُرْصَة (furṣa).
Cognate with
Uzbek fursat,
Turkish fırsat, etc.

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға.

Such an opportunity arises only once in a lifetime.

Bınday forsat ğümerźə ber tapqır ğına sığa.


Алла

Alla (romanization)
Алла (absolute singular-only)
Алланың (definite genitive singular-only)
Алла (dative singular-only)
Алланы (accusative definite singular-only)
Аллала (locative singular-only)
Алланан (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic اَللّٰه (allāh, “God”).

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.


ҡаты

head

ҡаты • (qatı)

ba-adj

ҡаты • (qatı)

From *qatïğ (“hard”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (qatïğ), Old Uyghur [script needed] (qatïğ, “hard”);
Kazakh қатты (qatty),
Kyrgyz катуу (katuu),
Karachay-Balkar къаты (qatı),
Uzbek qattiq,
Uyghur قاتتىق (qattiq),
Khakas хатығ (xatığ),
Tuvan кадыг (kadıg),
Chuvash хытӑ (hyt̬ă, “hard”).

cog

severe, stern, harsh (of person, attitude)


йомшаҡ

head

йомшаҡ • (yomşaq)

ba-adj

йомшаҡ • (yomşaq)

From Common Turkic *yumšaq (“soft”),
from Proto-Turkic *yɨm-ĺča-k (“soft”).
Cognate with
Old Uyghur jumšaq (“soft”);
Tatar йомшак (yomşaq),
Kazakh жұмсақ (jūmsaq),
Kyrgyz жумшак (jumşak),
Southern Altai јымжак (ǰïmžak),
Turkish yumuşak,
Khakas нымзах (nımzax),
Tuvan чымчак (çımçak),
Yakut сымна (sımna), сымнаҕас (sımnağas),
Chuvash ҫемҫе (śemś̬e, “soft”),
etc.


шыйыҡ

head

шыйыҡ • (şıyıq)

ba-adj

шыйыҡ • (şıyıq)

From Common Kypchak *suyuq (“liquid, watery, diluted”), from *suvu- or *sugu- (“to become diluted or watery”). Possibly related to Proto-Turkic *sub (“water”).
Compare to Karakhanid [script needed] (suvuq, “watery”);
Tatar сыек (sıyek, “watery, diluted”),
Kazakh сұйық (sūiyq, “watery, diluted”),
Kyrgyz суюк (suyuk, “watery, diluted”),
Uzbek suyuq (“watery, diluted”),
Uyghur سۇيۇق (suyuq, “watery, diluted”),
Khakas суух (suux, “watery, diluted”),
Tuvan суук (suuk, “watery, diluted”).
The initial š- in Bashkir is difficult to explain; all cognates exhibit s- or its regular developments.

cog

Шыйыҡ һабын.

liquid, fluid (existing in the physical state of a liquid)

watery, diluted or containing too much water


ҡуйы

head

ҡуйы • (quyı)

ba-adj

ҡуйы • (quyı)

From Proto-Turkic *koyu-g (“thick, dense”).
Cognate with
Kazakh қою (qoü, “thick”),
Uzbek quyuq (“thick”),
Uyghur قويۇق (qoyuq, “thick”),
Turkish koyu (“dense, dark in color”),
Khakas хойығ (xoyığ, “thick”),
Tuvan хоюг (xoyug, “thick”),
Yakut хойуу (qoyuu, “thick”),
etc.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.


утрау

utraw (romanization)
утрау (absolute singular)
утрауҙар (absolute plural)
утрауҙың (definite genitive singular)
утрауҙарҙың (definite genitive plural)
утрауға (dative singular)
утрауҙарға (dative plural)
утрауҙы (accusative definite singular)
утрауҙарҙы (accusative definite plural)
утрауҙа (locative singular)
утрауҙарҙа (locative plural)
утрауҙан (ablative singular)
утрауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *otrug (“island”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (otruğ, “island”), Northern Altai одра (odra, “island”), одру (odru), одруу (odruu).
Also compare Khakas олтырых (oltırıx, “island”), Tuvan ортулук (ortuluk, “island”).

cog

Ҡазан яулап алынғанда Яуыз Иван Зөя утрауында ҡәлғә ҡорған ине.
Qazan yawlap alınğanda Yawız İvan Zöya utrawında qəlğə qorğan ine.
During the Seige of Kazan, Ivan the Terrible had set up a fortress at Zöyä (Sviyazhsk) island.


милләтсе

head

милләтсе • (millətse)

ba-noun

милләтсе • (millətse)

millətse (romanization)
милләтсе (absolute singular)
милләтселәр (absolute plural)
милләтсенең (definite genitive singular)
милләтселәрҙең (definite genitive plural)
милләтсегә (dative singular)
милләтселәргә (dative plural)
милләтсене (accusative definite singular)
милләтселәрҙе (accusative definite plural)
милләтселә (locative singular)
милләтселәрҙә (locative plural)
милләтсенән (ablative singular)
милләтселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

милләтселәрҙең

милләтселәргә

милләтселәрҙе

милләтселәрҙә

милләтселәрҙән

From милләт (millət, “nation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


милләтсел

head

милләтсел • (millətsel)

ba-adj

милләтсел • (millətsel)

From милләт (millət, “nation”) + -сел (-sel).


сабата

sabata (romanization)
сабата (absolute singular-only)
сабатаның (definite genitive singular-only)
сабата (dative singular-only)
сабатаны (accusative definite singular-only)
сабатала (locative singular-only)
сабатанан (ablative singular-only)

Borrowed from or cognate with Persian چپت (čapat).
Cognate with Kazakh шабата (şabata) and Tatar чабата (çabata).


Даян

Dayan (romanization)
Даян (absolute singular-only)
Даяндың (definite genitive singular-only)
Даянға (dative singular-only)
Даянды (accusative definite singular-only)
Даянда (locative singular-only)
Даяндан (ablative singular-only)


Дауыт

head

Дауыт • (Dawıt)

ba-proper noun

Дауыт • (Dawıt)

Dawıt (romanization)
Дауыт (absolute singular-only)
Дауыттың (definite genitive singular-only)
Дауытҡа (dative singular-only)
Дауытты (accusative definite singular-only)
Дауытта (locative singular-only)
Дауыттан (ablative singular-only)

From Arabic دَاوُد (dāwud), from Hebrew דָּוִד (Davíd). Cognate with Turkish Davut.

Батшаның шиктәре нығына бара, ул Дауытты хатта ике тапҡыр үлтерергә тырыша.

The king's (Saul's) suspicions grow stronger, he even attempts twice to kill David.

Batşanıñ şiktəre nığına bara, ul Dawıttı xatta ike tapqır ülterergə tırışa.


бәшмәк

head

бәшмәк • (bəşmək)

ba-noun

бәшмәк • (bəşmək)

bəşmək (romanization)
бәшмәк (absolute singular)
бәшмәктәр (absolute plural)
бәшмәктең (definite genitive singular)
бәшмәктәрҙең (definite genitive plural)
бәшмәккә (dative singular)
бәшмәктәргә (dative plural)
бәшмәкте (accusative definite singular)
бәшмәктәрҙе (accusative definite plural)
бәшмәктә (locative singular)
бәшмәктәрҙә (locative plural)
бәшмәктән (ablative singular)
бәшмәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәшмәктәрҙең

бәшмәктәрҙән

Compare to
Tatar мәшкә (mäşkä), мәшкәк (mäşkäk, “mushroom, fungus”),
Southern Altai мешке (meške, “mushroom”),
Chulym мӓшкӓ (mäškä, “mushroom”),
Shor мешке (meške, “mushroom”),
Khakas миске (miske, “mushroom”).

cog

ba:Бәшмәктәр


тәнҡит

head

тәнҡит • (tənqit)

ba-noun

тәнҡит • (tənqit)

tənqit (romanization)
тәнҡит (absolute singular-only)
тәнҡиттең (definite genitive singular-only)
тәнҡиткә (dative singular-only)
тәнҡитте (accusative definite singular-only)
тәнҡиттә (locative singular-only)
тәнҡиттән (ablative singular-only)

From Arabic تَنْقِيد (tanqīd).
Cognate with Azerbaijani tənqid, Uzbek tanqid (“criticism”).


тирмән

head

тирмән • (tirmən)

ba-noun

тирмән • (tirmən)

tirmən (romanization)
тирмән (absolute singular)
тирмәндәр (absolute plural)
тирмәндең (definite genitive singular)
тирмәндәрҙең (definite genitive plural)
тирмәнгә (dative singular)
тирмәндәргә (dative plural)
тирмәнде (accusative definite singular)
тирмәндәрҙе (accusative definite plural)
тирмәндә (locative singular)
тирмәндәрҙә (locative plural)
тирмәндән (ablative singular)
тирмәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тирмәндәрҙең

тирмәндәрҙән

From *tegirmän (“mill”), from Proto-Turkic *tegir- (“round, circle; to turn, to spin”).
Compare with
Kazakh диірмен (diırmen), Kyrgyz тегирмен (tegirmen), Southern Altai теермен (teermen), Khakas тербен (terben), Turkish değirmen, Azerbaijani dəyirman, Crimean Tatar degirmen (“mill”), etc.

inh

Ел тирмәне.

Һыу тирмәне.

Ҡул тирмәне.


таҫма

head

таҫма • (taśma)

ba-noun

таҫма • (taśma)

taśma (romanization)
таҫма (absolute singular)
таҫмалар (absolute plural)
таҫманың (definite genitive singular)
таҫмаларҙың (definite genitive plural)
таҫмаҡа (dative singular)
таҫмаларға (dative plural)
таҫманы (accusative definite singular)
таҫмаларҙы (accusative definite plural)
таҫмала (locative singular)
таҫмаларҙа (locative plural)
таҫманан (ablative singular)
таҫмаларҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *tasma (“leash, strap”).

der

(Internet) feed; encapsulated online content, such as news or a blog, that can be subscribed to


тирәк

head

тирәк • (tirək)

ba-noun

тирәк • (tirək)

tirək (romanization)
тирәк (absolute singular)
тирәктәр (absolute plural)
тирәктең (definite genitive singular)
тирәктәрҙең (definite genitive plural)
тирәккә (dative singular)
тирәктәргә (dative plural)
тирәкте (accusative definite singular)
тирәктәрҙе (accusative definite plural)
тирәктә (locative singular)
тирәктәрҙә (locative plural)
тирәктән (ablative singular)
тирәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *dẹrek (“poplar”).
Derivation from Persian درخت (deraxt, “tree”) has also been suggested.
Cognate with Kazakh терек (terek), Kyrgyz терек (terek), Southern Altai терек (terek), Kumyk терек (terek, “tree”), Uzbek terak, Uyghur تېرەك (tërek), Khakas тирек (tirek), Chulym тӓрӓк (täräk, “poplar”), Shor терек, Tuvan терек (terek), Yakut тирэх (tireq, “poplar”), etc.

Тирәк мамығы.


намыҫ

head

намыҫ • (namıś)

ba-noun

намыҫ • (namıś)

namıś (romanization)
намыҫ (absolute singular-only)
намыҫтың (definite genitive singular-only)
намыҫҡа (dative singular-only)
намыҫты (accusative definite singular-only)
намыҫта (locative singular-only)
намыҫтан (ablative singular-only)

From Persian ناموس (nâmus),
from Arabic نَامُوس (nāmūs).
Cognate with
Tatar намус (namus),
Kazakh намыс (namys),
Uzbek nomus,
Uyghur نامۇس (namus, “honor; sense of dignity”),
etc.

cog

honor, one's moral beliefs and standards of behavior

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, sense of dignity makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

conscience, the moral sense of right and wrong, as it affects one's own behaviour


ҡамыш

head

ҡамыш • (qamış)

ba-noun

ҡамыш • (qamış)

qamış (romanization)
ҡамыш (absolute singular-only)
ҡамыштың (definite genitive singular-only)
ҡамышҡа (dative singular-only)
ҡамышты (accusative definite singular-only)
ҡамышта (locative singular-only)
ҡамыштан (ablative singular-only)

From Volga Turki قامش (qamış, “reed”), from Proto-Turkic *kamïĺ (“reed”).

Cattail makes a lake nice, honor makes a man handsome.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

The boat got caught in the cattail and stopped.


алмас

almas (romanization)
алмас (absolute singular)
алмастар (absolute plural)
алмастың (definite genitive singular)
алмастарҙың (definite genitive plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative definite singular)
алмастарҙы (accusative definite plural)
алмаста (locative singular)
алмастарҙа (locative plural)
алмастан (ablative singular)
алмастарҙан (ablative plural)

From Persian الماس (almâs),
from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).


Алмас

Almas (romanization)
Алмас (absolute singular-only)
Алмастың (definite genitive singular-only)
Алмасҡа (dative singular-only)
Алмасты (accusative definite singular-only)
Алмаста (locative singular-only)
Алмастан (ablative singular-only)

From Persian الماس (almâs), from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).
Compare Uyghur ئالماس (almas, male given name).


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


ҡиммәт

head

ҡиммәт • (qimmət)

ba-adj

ҡиммәт • (qimmət)

From Persian قیمت (qimat, “price; expensive”), from Arabic قِيمَة (qīma, “value; price”).
Doublet of ҡыйбат (qıybat).


ҡиммәт

head

ҡиммәт • (qimmət)

ba-noun

ҡиммәт • (qimmət)

qimmət (romanization)
ҡиммәт (absolute singular)
ҡиммәттәр (absolute plural)
ҡиммәттең (definite genitive singular)
ҡиммәттәрҙең (definite genitive plural)
ҡиммәткә (dative singular)
ҡиммәттәргә (dative plural)
ҡиммәтте (accusative definite singular)
ҡиммәттәрҙе (accusative definite plural)
ҡиммәттә (locative singular)
ҡиммәттәрҙә (locative plural)
ҡиммәттән (ablative singular)
ҡиммәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡиммәттәрҙең

ҡиммәттәрҙән

Ғаилә ҡиммәттәре.


ҡыйбат

head

ҡыйбат • (qıybat)

ba-adj

ҡыйбат • (qıybat)

A phonetic adaptation of Persian قیمت (qeymat), from Arabic قِيمَة (qīma). Doublet of ҡиммәт (qimmət).


төйөн

head

төйөн • (töyön)

ba-noun

төйөн • (töyön)

töyön (romanization)
төйөн (absolute singular)
төйөндәр (absolute plural)
төйөндөң (definite genitive singular)
төйөндәрҙең (definite genitive plural)
төйөнгә (dative singular)
төйөндәргә (dative plural)
төйөндө (accusative definite singular)
төйөндәрҙе (accusative definite plural)
төйөндә (locative singular)
төйөндәрҙә (locative plural)
төйөндән (ablative singular)
төйөндәрҙән (ablative plural)

From *tügün (“knot”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”), whence also төйөр (töyör), төймә (töymə),
төйнә- (töynə-).
Compare Old Uyghur [script needed] (tügün, “knot”); Tatar төен (töen), Kazakh түйін (tüiın), Kumyk тююн (tüyun), Kyrgyz түйүн (tüyün), Southern Altai түйүн/түүн, Uzbek tugun,
Uyghur تۈگۈن (tügün, “knot”), Khakas тӱӱнҷек (“knot”) (with a diminutive affix), Turkmen düwün (“knot”).

cog

Лимфа төйөнө.

Бында килгән һәр кешенең дә күңелен өйкәп торған төйөн бар. Шуны сисә белгәндә генә һин уға ысынлап ярҙам итә алаһың.

Every person who comes here has an emotional problem (lit. rubbing his/her soul). The only way you can really help him/her is to find a way to untie that (knot).

Bında kilgən hər keşeneñ də küñelen öykəp torğan töyön bar. Şunı sisə belgəndə genə hin uğa ısınlap yarźam itə alahıñ.

lump in one's throat
lump in one's throat

(figurative) lump in one's throat; heavy heart; emotional problem


ҡатнашыусы

head

ҡатнашыусы • (qatnaşıwsı)

ba-noun

ҡатнашыусы • (qatnaşıwsı)

qatnaşıwsı (romanization)
ҡатнашыусы (absolute singular)
ҡатнашыусылар (absolute plural)
ҡатнашыусының (definite genitive singular)
ҡатнашыусыларҙың (definite genitive plural)
ҡатнашыусыға (dative singular)
ҡатнашыусыларға (dative plural)
ҡатнашыусыны (accusative definite singular)
ҡатнашыусыларҙы (accusative definite plural)
ҡатнашыусыла (locative singular)
ҡатнашыусыларҙа (locative plural)
ҡатнашыусынан (ablative singular)
ҡатнашыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡатнашыусылар

ҡатнашыусының

ҡатнашыусыларҙың

ҡатнашыусыға

ҡатнашыусыларға

ҡатнашыусыны

ҡатнашыусыларҙы

ҡатнашыусыла

ҡатнашыусыларҙа

ҡатнашыусынан

ҡатнашыусыларҙан

ҡат‧на‧шыу‧сы

From ҡатнашыу (qatnaşıw, “participate”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Иң әүҙем ҡатнашыусы.


ялан аяҡ

Historically, composed of Proto-Turkic *yạlïŋ (“naked, bare”) + Proto-Turkic *adak (“foot”).
Cognate with Kazakh жалаңаяқ (jalañaäq), Kyrgyz жыңалаяк (jıŋalayak), Crimean Tatar yalınayaq, Kumyk яланаякъ (yalanayaq), Karachay-Balkar джаланаякъ (calanayaq), Azerbaijani yalınayaq, Turkish yalınayak.


Рөстәм

head

Рөстәм • (Röstəm)

ba-proper noun

Рөстәм • (Röstəm)

Röstəm (romanization)
Рөстәм (absolute singular-only)
Рөстәмдең (definite genitive singular-only)
Рөстәмгә (dative singular-only)
Рөстәмде (accusative definite singular-only)
Рөстәмдә (locative singular-only)
Рөстәмдән (ablative singular-only)

From Persian رستم (rostam).
Cognate with Uzbek Rustam and Uyghur رۇستەم (rustem).


олтораҡ

[ʊ̞ɫ.tʊ̞.ˈrɑq]

Cognate with Kazakh ұлтарақ (ūltaraq), Tatar олтырак (oltıraq).


хыял

head

хыял • (xıyal)

ba-noun

хыял • (xıyal)

xıyal (romanization)
хыял (absolute singular)
хыялдар (absolute plural)
хыялдың (definite genitive singular)
хыялдарҙың (definite genitive plural)
хыялға (dative singular)
хыялдарға (dative plural)
хыялды (accusative definite singular)
хыялдарҙы (accusative definite plural)
хыялда (locative singular)
хыялдарҙа (locative plural)
хыялдан (ablative singular)
хыялдарҙан (ablative plural)

From Arabic خَيَال (ḵayāl, “imagination”).
Cognate with Kazakh қиял (qiäl, “dream”),
Uyghur خىيال (xiyal, “dream”).


гәүһәр

head

гәүһәр • (gəwhər)

ba-noun

гәүһәр • (gəwhər)

gəwhər (romanization)
гәүһәр (absolute singular)
гәүһәрҙәр (absolute plural)
гәүһәрҙең (definite genitive singular)
гәүһәрҙәрҙең (definite genitive plural)
гәүһәргә (dative singular)
гәүһәрҙәргә (dative plural)
гәүһәрҙе (accusative definite singular)
гәүһәрҙәрҙе (accusative definite plural)
гәүһәрҙә (locative singular)
гәүһәрҙәрҙә (locative plural)
гәүһәрҙән (ablative singular)
гәүһәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәүһәрҙәрҙең

гәүһәрҙәрҙән

From Persian گوهر (gowhar, “jewel, gem, pearl”).
Cognate with
Turkish cevher.


Гәүһәр

head

Гәүһәр • (Gəwhər)

ba-proper noun

Гәүһәр • (Gəwhər)

Gəwhər (romanization)
Гәүһәр (absolute singular-only)
Гәүһәрҙең (definite genitive singular-only)
Гәүһәргә (dative singular-only)
Гәүһәрҙе (accusative definite singular-only)
Гәүһәрҙә (locative singular-only)
Гәүһәрҙән (ablative singular-only)


рашҡы

head

рашҡы • (raşqı)

ba-noun

рашҡы • (raşqı)

raşqı (romanization)
рашҡы (absolute singular-only)
рашҡының (definite genitive singular-only)
рашҡы (dative singular-only)
рашҡыны (accusative definite singular-only)
рашҡыла (locative singular-only)
рашҡынан (ablative singular-only)

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.

There is rain and wet snow in the region, the wind speed reaches 20 kilometer per hour.


күләм

head

күләм • (küləm)

ba-noun

күләм • (küləm)

küləm (romanization)
күләм (absolute singular)
күләмдәр (absolute plural)
күләмдең (definite genitive singular)
күләмдәрҙең (definite genitive plural)
күләмгә (dative singular)
күләмдәргә (dative plural)
күләмде (accusative definite singular)
күләмдәрҙе (accusative definite plural)
күләмдә (locative singular)
күләмдәрҙә (locative plural)
күләмдән (ablative singular)
күләмдәрҙән (ablative plural)

From köläm "volume; amount", a regional (Central Asian) innovation. No consensus exists on its derivation.
Cognate with
Tatar күләм (küläm),
Kazakh көлем (kölem), Kyrgyz көлөм (kölöm), Uzbek ko'lam, Uyghur كولەم (kolem, “volume”).

volume, product of length, width and height


күләгә

head

күләгә • (küləgə)

ba-noun

күләгә • (küləgə)

küləgə (romanization)
күләгә (absolute singular)
күләгәләр (absolute plural)
күләгәнең (definite genitive singular)
күләгәләрҙең (definite genitive plural)
күләгәгә (dative singular)
күләгәләргә (dative plural)
күләгәне (accusative definite singular)
күләгәләрҙе (accusative definite plural)
күләгәлә (locative singular)
күләгәләрҙә (locative plural)
күләгәнән (ablative singular)
күләгәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күләгәләрҙең

күләгәләрҙән

From *köläkä (“shadow, shade”), from Proto-Turkic *köl- (“shadow, shade”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (kölägä, “shadow”);
Kyrgyz көлөкө (kölökö),
Tuvan хөлеге (xölege, “shadow, shade”).
Note also that a number of alternative archetypes manifest in Turkic languages:
*kölän(t)kä, *köläntki, *kölkä, *köläk (“shadow, shade”), etc.


иҫерек

head

иҫерек • (iśerek)

ba-adj

иҫерек • (iśerek)

From Proto-Turkic *ẹsürük (“drunk, intoxicated”),
a participle from
Proto-Turkic *ẹsür- (“to get drunk/intoxicated”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (es(ü)rük, “drunk”);
Karachay-Balkar эсирик (esirik, “drunk”),
Southern Altai эзирик (ezirik, “drunk”),
Khakas изірік (izìrìk, “drunk”),
Tuvan эзирик (ezirik, “drunk”),
Yakut итирик (itirik, “drunk”), etc.

cog

Иҫерек килеш машина йөрөтөү.

Айыҡтың өгөтө иҫереккә кермәй.

A sober's admonition gets lost on a drunk.

drunk, drunken, alcoholically intoxicated

intoxicated by any other substance, such as drugs


айыҡ

head

айыҡ • (ayıq)

ba-adj

айыҡ • (ayıq)

From Proto-Turkic *ādïg (“awake; conscious; sober; clear (of weather)”),
a participal name of condition derived from
Proto-Turkic *ād- (“to get conscious, to get sober; to clear (of weather)”).
Compare to
Karakhanid اَذِغْ (aδïɣ, “sober, conscious”);
Kazakh айық (aiyq, “clear (of weather)”),
Kumyk айыкъ (ayıq, “sober”),
Southern Altai айык (ayïk, “careful”),
Turkish ayık (“sober”),
Khakas айығ (ayığ, “bringing someone into consciousness”),
Chuvash урă (ură, “sober”).

cog

(figurative) moderate; realistic; serious; not playful; cool; self-controlled


айныҡ

head

айныҡ • (aynıq)

ba-adj

айныҡ • (aynıq)

Participal name of condition from verb айны- (aynı-) "to get sober",
compare Old Uyghur aðïn- (“to get sober”),
Proto-Turkic *ād- (“to get sober”).
At synchronous level, an alteration of айыҡ (ayıq).


аҡҡош

head

аҡҡош • (aqqoş)

ba-noun

аҡҡош • (aqqoş)

aqqoş (romanization)
аҡҡош (absolute singular)
аҡҡоштар (absolute plural)
аҡҡоштоң (definite genitive singular)
аҡҡоштарҙың (definite genitive plural)
аҡҡошҡа (dative singular)
аҡҡоштарға (dative plural)
аҡҡошто (accusative definite singular)
аҡҡоштарҙы (accusative definite plural)
аҡҡошта (locative singular)
аҡҡоштарҙа (locative plural)
аҡҡоштан (ablative singular)
аҡҡоштарҙан (ablative plural)

аҡ (aq, “white”) + ҡош (qoş, “bird”).
Cognate with
Uzbek oqqush (“swan”),
Uyghur ئاققۇش (aqqush, “swan”).

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

Swans have settled down on the Qashqadan lake.


выждан

head

выждан • (vıjdan)

ba-noun

выждан • (vıjdan)

vıjdan (romanization)
выждан (absolute singular-only)
выждандың (definite genitive singular-only)
выжданға (dative singular-only)
выжданды (accusative definite singular-only)
выжданда (locative singular-only)
выждандан (ablative singular-only)

From Arabic وِجْدَان (wijdān).
Cognate with
Tatar вөҗдан (wöcdan),
Uzbek vijdon (“conscience”).

Выждан ғазабы.
Vıjdan ğazabı.
Pang(s) of conscience.


шыма

head

шыма • (şıma)

ba-adj

шыма • (şıma)

Cognate with
Tatar шома (şoma, “smooth”).
No more cognates are known.
Presumably related to the verb шыуыу (şıwıw, “to slide”).

Шыма боҙ.

smooth, causing little resistance to sliding

(figuratively) (of language, speech etc.) fluent; cohesive


бүләк

head

бүләк • (bülək)

ba-noun

бүләк • (bülək)

bülək (romanization)
бүләк (absolute singular)
бүләктәр (absolute plural)
бүләктең (definite genitive singular)
бүләктәрҙең (definite genitive plural)
бүләккә (dative singular)
бүләктәргә (dative plural)
бүләкте (accusative definite singular)
бүләктәрҙе (accusative definite plural)
бүләктә (locative singular)
бүләктәрҙә (locative plural)
бүләктән (ablative singular)
бүләктәрҙән (ablative plural)

From *böläk (“gift”), perhaps from Proto-Turkic *bȫl- (“to divide”). Should be kept apart from *bẹlek (“gift, present”) and *böläk (“division, section”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (böläk, “gift, present”), Tatar бүләк (büläk, “gift, present”).


торош

head

торош • (toroş)

ba-noun

торош • (toroş)

toroş (romanization)
торош (absolute singular)
тороштар (absolute plural)
тороштоң (definite genitive singular)
тороштарҙың (definite genitive plural)
торошҡа (dative singular)
тороштарға (dative plural)
торошто (accusative definite singular)
тороштарҙы (accusative definite plural)
торошта (locative singular)
тороштарҙа (locative plural)
тороштан (ablative singular)
тороштарҙан (ablative plural)

location; position in relation to surroundings


һауа торошо

head

һауа торошо • (hawa toroşo)

ba-noun

һауа торошо • (hawa toroşo)

[hɑˈwɑ.tʊ̞.ɾʊ̞.ˌʂʊ̞]


елем

yelem (romanization)
елем (absolute singular-only)
елемдең (definite genitive singular-only)
елемгә (dative singular-only)
елемде (accusative definite singular-only)
елемдә (locative singular-only)
елемдән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yẹlim (“glue”).
Cognate with
Old Uyghur yylym (jelim, “glue”);
Kazakh желім (jelım, “glue”),
Kyrgyz желим (jelim, “glue”),
Southern Altai јелим (ǰelim, “glue”),
Uzbek yelim (“glue”),
Uyghur يېلىم (yëlim, “glue”),
Yakut силим (silim, “glue”),
Chuvash ҫилӗм (śilĕm, “glue”),
etc.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.


аҡыллы

head

аҡыллы • (aqıllı)

ba-adj

аҡыллы • (aqıllı)

[ɑˈqɯ̞ˈɫːɯ̞]

аҡыл (aqıl, “intellect”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
Honey bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

An intelligent enemy is better than a stupid friend.


ваҡ-төйәк

head

ваҡ-төйәк • (vaq-töyək)

ba-noun

ваҡ-төйәк • (vaq-töyək)

vaq-töyək (romanization)
ваҡ-төйәк (absolute singular-only)
ваҡ-төйәктең (definite genitive singular-only)
ваҡ-төйәккә (dative singular-only)
ваҡ-төйәкте (accusative definite singular-only)
ваҡ-төйәктә (locative singular-only)
ваҡ-төйәктән (ablative singular-only)

Reduplicated from ваҡ (vaq).
Cognate with
Kazakh уақ-түйек (uaq-tüiek),
Kyrgyz убак-түйөк (ubak-tüyök),
Southern Altai оок-теек (ook-teek),
Uyghur ئۇۋاق-تۈيەك (uwaq-tüyek),
Khakas оох-теек (oox-teek),
Crimean Tatar ufaq-tüfek, vaq-tüyek,
Turkish ufak-tefek (“small things”),
Chuvash вак-тӗвек (vak-tĕvek, “young, underage”),
etc.

cog

(collectively) small things; random assortment of things; bits and pieces, odds and ends, dribs and drabs

Һәр нәмә лә ваҡ-төйәгенә тиклем ентекләп уйланылған.

Everything has been though of to the last detail.

Hər nəmə lə vaq-töyəgenə tiklem yentekləp uylanılğan.

insignificant details and/or circumstances

Ошондай ваҡ-төйәктән тормошобоҙ тора ла инде.

Our life in fact consists of such small things.

Oşonday vaq-töyəktən tormoşoboź tora la inde.


ваҡ-төйәк

head

ваҡ-төйәк • (vaq-töyək)

ba-adj

ваҡ-төйәк • (vaq-töyək)

Ваҡ-төйәк көндәлек мәшәҡәт.


олон

olon (romanization)
олон (absolute singular)
олондар (absolute plural)
олондоң (definite genitive singular)
олондарҙың (definite genitive plural)
олонға (dative singular)
олондарға (dative plural)
олондо (accusative definite singular)
олондарҙы (accusative definite plural)
олонда (locative singular)
олондарҙа (locative plural)
олондан (ablative singular)
олондарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (olun, “tree trunk; stem of plant”).

cog

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

If sap oozes from elm tree trunks, there will be no more spring frosts.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.


Рәүеф

head

Рәүеф • (Rəwef)

ba-proper noun

Рәүеф • (Rəwef)

Rəwef (romanization)
Рәүеф (absolute singular-only)
Рәүефтең (definite genitive singular-only)
Рәүефкә (dative singular-only)
Рәүефте (accusative definite singular-only)
Рәүефтә (locative singular-only)
Рәүефтән (ablative singular-only)

From Arabic رَؤُوف (raʔūf, “kind, good-hearted, compassionate”).


тәре

head

тәре • (təre)

ba-noun

тәре • (təre)

təre (romanization)
тәре (absolute singular)
тәреләр (absolute plural)
тәренең (definite genitive singular)
тәреләрҙең (definite genitive plural)
тәрегә (dative singular)
тәреләргә (dative plural)
тәрене (accusative definite singular)
тәреләрҙе (accusative definite plural)
тәрелә (locative singular)
тәреләрҙә (locative plural)
тәренән (ablative singular)
тәреләрҙән (ablative plural)

Possibly from Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
If so, Doublet of тәңре (təñre) — see there for more.
Compare with
Tatar тәре (täre, “pagan deity; Christian icon”),
Karachay-Balkar тейри (teyri, “the supreme deity in the local pagan pantheon”).

cog

Ҡыҙыл Тәре.


танау

tanaw (romanization)
танау (absolute singular)
танауҙар (absolute plural)
танауҙың (definite genitive singular)
танауҙарҙың (definite genitive plural)
танауға (dative singular)
танауҙарға (dative plural)
танауҙы (accusative definite singular)
танауҙарҙы (accusative definite plural)
танауҙа (locative singular)
танауҙарҙа (locative plural)
танауҙан (ablative singular)
танауҙарҙан (ablative plural)

Cognate with Siberian Tatar танау (“nose, nasal cavity”), Kazakh танау (tanau, “nostril, nose”), Kumyk танав (tanaw, “nostril”), Khakas танаа (tanaa, “nasal cavity, nostril”), Yakut таныы (tanıı, “nostril”).
Found also in Kalmyk хамрин тана (xamrin tana, “nose wings”), Buryat хамарай танаа (xamaraj tanaa, “septum”).
Due to narrow geographic distribution and lack of attestation in medieval sources, the ultimate provenance of the word cannot be ascertained.

хамарай танаа

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a spray based on seewater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

1976, Яныбай Хамматов [Yanıbay Xammatov, Yanybay Khammatov], Бөртөкләп йыйыла алтын [Börtökləp yıyıla altın, Gold collects in grains]:

Nigmatulla stopped eating; at night, he wheezed (through) his nose (as he had) cought cold.


Ниғмәтулла

head

Ниғмәтулла • (Niğmətulla)

ba-proper noun

Ниғмәтулла • (Niğmətulla)

Niğmətulla (romanization)
Ниғмәтулла (absolute singular)
Ниғмәтуллалар (absolute plural)
Ниғмәтулланың (definite genitive singular)
Ниғмәтуллаларҙың (definite genitive plural)
Ниғмәтуллаға (dative singular)
Ниғмәтуллаларға (dative plural)
Ниғмәтулланы (accusative definite singular)
Ниғмәтуллаларҙы (accusative definite plural)
Ниғмәтуллала (locative singular)
Ниғмәтуллаларҙа (locative plural)
Ниғмәтулланан (ablative singular)
Ниғмәтуллаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ниғмәтуллалар

Ниғмәтулланың

Ниғмәтуллаларҙың

Ниғмәтуллаға

Ниғмәтуллаларға

Ниғмәтулланы

Ниғмәтуллаларҙы

Ниғмәтуллала

Ниғмәтуллаларҙа

Ниғмәтулланан

Ниғмәтуллаларҙан

Ниғ‧мә‧тул‧ла

Borrowed from Arabic نِعْمَة اللّٰه (niʕma(t) allāh).

bor+

نِعْمَة اللّٰه

Nighmatulla stopped eating; at night, he wheezed [through] his nose [as he had] cought cold.


Ниғмәт

head

Ниғмәт • (Niğmət)

ba-proper noun

Ниғмәт • (Niğmət)

Niğmət (romanization)
Ниғмәт (absolute singular)
Ниғмәтләр (absolute plural)
Ниғмәтнең (definite genitive singular)
Ниғмәтләрҙең (definite genitive plural)
Ниғмәтгә (dative singular)
Ниғмәтләргә (dative plural)
Ниғмәтне (accusative definite singular)
Ниғмәтләрҙе (accusative definite plural)
Ниғмәтлә (locative singular)
Ниғмәтләрҙә (locative plural)
Ниғмәтнән (ablative singular)
Ниғмәтләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Ниғмәтләрҙең

Ниғмәтләрҙән

From Arabic نِعْمَة (niʕma, “blessing”).


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.

cog

Кәмәнең мороно.

(vehicles) nose (of boat, airplane, etc.)

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


төрмә

head

төрмә • (törmə)

ba-noun

төрмә • (törmə)

törmə (romanization)
төрмә (absolute singular)
төрмәләр (absolute plural)
төрмәнең (definite genitive singular)
төрмәләрҙең (definite genitive plural)
төрмәкә (dative singular)
төрмәләргә (dative plural)
төрмәне (accusative definite singular)
төрмәләрҙе (accusative definite plural)
төрмәлә (locative singular)
төрмәләрҙә (locative plural)
төрмәнән (ablative singular)
төрмәләрҙән (ablative plural)

First attested in a medieval Turkic language in the 11th century by Mahmud al-Kashgari. Appears to have spread to modern languages via Literary Chagatai.
Alternatively, may have been borrowed from or mediated by the Russian тюрьма́ (tjurʹmá). Note, however, that the etymology of the latter is disputed between Turkic and Germanic.
Cognate with
Kazakh түрме (türme),
Kyrgyz түрмө (türmö),
Southern Altai тӱрме (türme),
Uzbek turma,
Uyghur تۇرمە (turme),
Turkmen türme (“prison”).

Ул ваҡытта Яхъя төрмәгә ябылмағайны әле.

(Can we date this quote?), Bible, John 3:24:

At that time, John was not yet put in prison.

Ul vaqıtta Yaxya törməgə yabılmağaynı əle.


Йәмил

head

Йәмил • (Yəmil)

ba-proper noun

Йәмил • (Yəmil)

Yəmil (romanization)
Йәмил (absolute singular-only)
Йәмилдең (definite genitive singular-only)
Йәмилгә (dative singular-only)
Йәмилде (accusative definite singular-only)
Йәмилдә (locative singular-only)
Йәмилдән (ablative singular-only)

From Arabic جَمِيل (jamīl, “beautiful”).
Cognate with Turkish Cemil.


Йәмилә

head

Йәмилә • (Yəmilə)

ba-proper noun

Йәмилә • (Yəmilə)

Yəmilə (romanization)
Йәмилә (absolute singular-only)
Йәмиләнең (definite genitive singular-only)
Йәмилә (dative singular-only)
Йәмиләне (accusative definite singular-only)
Йәмиләлә (locative singular-only)
Йәмиләнән (ablative singular-only)

From Arabic جَمِيلَة f (jamīla, “beautiful”).

a female given name, Jamila, from Arabic


ураҡ

uraq (romanization)
ураҡ (absolute singular)
ураҡтар (absolute plural)
ураҡтың (definite genitive singular)
ураҡтарҙың (definite genitive plural)
ураҡҡа (dative singular)
ураҡтарға (dative plural)
ураҡты (accusative definite singular)
ураҡтарҙы (accusative definite plural)
ураҡта (locative singular)
ураҡтарҙа (locative plural)
ураҡтан (ablative singular)
ураҡтарҙан (ablative plural)

From *orğaq (“sickle”), from Proto-Turkic *or- (“to reap”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (orγaq, “sickle”);
Kazakh орақ (oraq),
Kyrgyz орок (orok),
Southern Altai оргок (orgok),
Uzbek o'roq,
Azerbaijani, Crimean Tatar oraq,
Turkish orak, Khakas орғах (orğax), Northern Altai оргак (orgak), etc.


еҫ

yeś (romanization)
еҫ (absolute singular)
еҫтәр (absolute plural)
еҫтең (definite genitive singular)
еҫтәрҙең (definite genitive plural)
еҫкә (dative singular)
еҫтәргә (dative plural)
еҫте (accusative definite singular)
еҫтәрҙе (accusative definite plural)
еҫтә (locative singular)
еҫтәрҙә (locative plural)
еҫтән (ablative singular)
еҫтәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ɨys (“smell”).
Compare to
Tatar ис (is, “smell”),
Kazakh иіс (iıs, “smell”),
Uyghur ئەس (es, “smell”), etc.

Гөлдәр хуш еҫ тарата.

carbon monoxide (as respiratory toxic agent, product of combustion)


салғы

head

салғы • (salğı)

ba-noun

салғы • (salğı)

salğı (romanization)
салғы (absolute singular)
салғылар (absolute plural)
салғының (definite genitive singular)
салғыларҙың (definite genitive plural)
салғыға (dative singular)
салғыларға (dative plural)
салғыны (accusative definite singular)
салғыларҙы (accusative definite plural)
салғыла (locative singular)
салғыларҙа (locative plural)
салғынан (ablative singular)
салғыларҙан (ablative plural)

From *čalqï (“scythe”), from Proto-Turkic *čal- (“to mow”).
Cognate with
Tatar чалгы (çalgı),
Kazakh шалғы (şalğy),
Kyrgyz чалгы (calgı),
Southern Altai чалгы (čalgï),
Karachay-Balkar чалкъы (çalqı), Kumyk чалгъы (çalğı),
Uzbek chalgʻi,
Uyghur چالغا (chalgha, “scythe”),
etc.

cog

Kumyk чалгъы (çalğı)


барабансы

head

барабансы • (barabansı)

ba-noun

барабансы • (barabansı)

barabansı (romanization)
барабансы (absolute singular)
барабансылар (absolute plural)
барабансының (definite genitive singular)
барабансыларҙың (definite genitive plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative definite singular)
барабансыларҙы (accusative definite plural)
барабансыла (locative singular)
барабансыларҙа (locative plural)
барабансынан (ablative singular)
барабансыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабансылар

барабансының

барабансыларҙың

барабансыларға

барабансыларҙы

барабансыларҙа

барабансынан

барабансыларҙан

ба‧ра‧бан‧сы

From барабан (baraban, “drum”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Барабансылар сығышы.


баҫма

head

баҫма • (baśma)

ba-noun

баҫма • (baśma)

baśma (romanization)
баҫма (absolute singular)
баҫмалар (absolute plural)
баҫманың (definite genitive singular)
баҫмаларҙың (definite genitive plural)
баҫмаға (dative singular)
баҫмаларға (dative plural)
баҫманы (accusative definite singular)
баҫмаларҙы (accusative definite plural)
баҫмала (locative singular)
баҫмаларҙа (locative plural)
баҫманан (ablative singular)
баҫмаларҙан (ablative plural)

Synchronously, баҫ- (baś-, “to publish”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.
Ğərəp həm yañalif yaźıwında sıqqan baśmalar hirək kitaptar həm qulyaźmalar bülegendə haqlına.
Publications in the Arabic and Yañalif scripts are stored in the Section of rare books and manuscripts.

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

The circulation, as is known, is the main indicator of the periodical's authoritativeness.

Tiraj, bildəle bulıwınsa, baśma abruyınıñ töp kürhətkese.

Әсәйем ауылда иң күп матбуғат баҫмаһын алдырған кешеләрҙең береһе.

My mother is one of the people in the village who subscribes to the largest number of periodicals.

Əsəyem awılda iñ küp matbuğat baśmahın aldırğan keşelərźeñ berehe.

Китаптың тәүге баҫмаһы.

footbridge, planked footway, causeway, catwalk


баҫма

head

баҫма • (baśma)

ba-adj

баҫма • (baśma)

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

Write your given and family name on the cover of the work book in block letters.

İsem-familiyağıźźı dəftərźeñ tışına baśma xəreftər menən yaźıp quyığıź.


көйәнтә

head

көйәнтә • (köyəntə)

ba-noun

көйәнтә • (köyəntə)

köyəntə (romanization)
көйәнтә (absolute singular)
көйәнтәләр (absolute plural)
көйәнтәнең (definite genitive singular)
көйәнтәләрҙең (definite genitive plural)
көйәнтәгә (dative singular)
көйәнтәләргә (dative plural)
көйәнтәне (accusative definite singular)
көйәнтәләрҙе (accusative definite plural)
көйәнтәлә (locative singular)
көйәнтәләрҙә (locative plural)
көйәнтәнән (ablative singular)
көйәнтәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көйәнтәләрҙең

көйәнтәләргә

көйәнтәләрҙе

көйәнтәләрҙә

көйәнтәләрҙән

From Proto-Turkic *kibente (“shoulder yoke”).
Cognate with
Tatar көянтә (köyantä, “shoulder yoke”),
Kazakh күйенте (küiente, “shoulder yoke”),
Chuvash кӗвенте (kĕvent̬e, “shoulder yoke”).

cog

wooden yoke for carying two buckets of water

(measure word) a pair of bucketfuls, especially of water


рәхим итегеҙ

head

рәхим итегеҙ • (rəxim itegeź)

[ɾæ.ˈχɪm.e.tɪ̞.ˌɡɪ̞ð]

рә‧хим‧и‧те‧геҙ


боҙлауыҡ

боҙлауыҡ • (boźlawıq)

ba-noun

боҙлауыҡ • (boźlawıq)

boźlawıq (romanization)
боҙлауыҡ (absolute singular-only)
боҙлауыҡтың (definite genitive singular-only)
боҙлауыҡҡа (dative singular-only)
боҙлауыҡты (accusative definite singular-only)
боҙлауыҡта (locative singular-only)
боҙлауыҡтан (ablative singular-only)

[bʊ̞ð.ɫɑˈwɯ̞q]


эре

From Proto-Common Turkic *irig (“large, bigger than usual”).
Cognate with Kyrgyz ири (iri), Uzbek yirik,
Uyghur ژىرىك (zhirik),
Turkish iri (“large”).

inh

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Ебәк Юлы Ҡытайҙың эре сауҙа үҙәктәрен Яҡын Көнсығыш һәм Көньяҡ Европа менән тоташтырған.

The Silk Road connected China's major trading centers with the Middle East and Eastern Europe.

Yebək Yulı Qıtayźıñ ere sawźa üźəktəren Yaqın Könsığış həm Könyaq Yevropa menən totaştırğan.

big, large; larger than usual/normal; major

Эре ҡом.

Эре игәү.


ваҡ

Cognate with
Tatar вак (waq),
Kazakh уақ (uaq),
Kyrgyz убак (ubak),
Khakas оох (oox),
Uzbek uvoq,
Uyghur ئۇۋاق (uwaq),
Crimean Tatar ufaq/vaq,
Turkish ufak (“small”),
etc.

Ваҡ аҡса.

Ваҡ сөй.

Ваҡ милләт.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

It is this type of stray dogs that are dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

Put (some) fine salt on the knifepoint and stir.


көҙгө

head

көҙгө • (köźgö)

ba-noun

көҙгө • (köźgö)

köźgö (romanization)
көҙгө (absolute singular)
көҙгөләр (absolute plural)
көҙгөнөң (definite genitive singular)
көҙгөләрҙең (definite genitive plural)
көҙгөгә (dative singular)
көҙгөләргә (dative plural)
көҙгөнө (accusative definite singular)
көҙгөләрҙе (accusative definite plural)
көҙгөлә (locative singular)
көҙгөләрҙә (locative plural)
көҙгөнән (ablative singular)
көҙгөләрҙән (ablative plural)

From *küzŋü ~ *kӧzŋü (“mirror”), probably from Proto-Common Turkic *közün-, Proto-Turkic *köŕ (“eye”).
Cognate with Old Uyghur 𐰚𐰇𐰔𐰭𐰇 (küzŋü), Karakhanid [script needed] (közgü, “mirror”), [script needed] (közüŋü/közüngü, “mirror”);
Tatar көзге (közge),
Kyrgyz күзгү (küzgü),
Karachay-Balkar кюзгю (küzgü),
Kumyk гюзгю (güzgü),
Southern Altai кӱскӱ (küskü),
Karaim кӱзгӱ (küzgü),
Crimean Tatar küzgü,
Turkish gözgü, Turkish gözüngü (“same”) (dialect),
Azerbaijani güzgü (“mirror”), etc.

cog

Кеше фекеренә ҡолаҡ һалыу — үҙеңде көҙгө аша күреүгә тиң.
Keşe fekerenə qolaq halıw — üźeñde köźgö aşa kürewgə tiñ.
Listening to somebody else's opinion is equal to looking at yourself through a mirror.


көҙгө

head

көҙгө • (köźgö)

ba-adj

көҙгө • (köźgö)

Synchronously, equivalent to көҙ (köź, “autumn”) + -гө (-gö).
From *küz-ki (“pertaining to autumn, related to autumn”), from Proto-Turkic *kǖŕ (“autumn”).
Compare with
Old Uyghur [script needed] (küzki, “pertaining to autumn”);
Uyghur كۈزگى (küzgi, “pertaining to autumn”);
Shor кӱскӱ (“autumn”), Khakas кӱскӱ (küskü, “autumn”).

cog

Көҙгө йәрминкәгә саҡырабыҙ.

autumn, pertaining to or associated with autumn


үрҙәк

head

үрҙәк • (ürźək)

ba-noun

үрҙәк • (ürźək)

ürźək (romanization)
үрҙәк (absolute singular)
үрҙәктәр (absolute plural)
үрҙәктең (definite genitive singular)
үрҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үрҙәккә (dative singular)
үрҙәктәргә (dative plural)
үрҙәкте (accusative definite singular)
үрҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үрҙәктә (locative singular)
үрҙәктәрҙә (locative plural)
үрҙәктән (ablative singular)
үрҙәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ȫrdek (“duck”).
Cognate with Kyrgyz өрдөк (ördök),
Southern Altai ӧртӧк (örtök),
Kumyk оьрдек (ördek),
Khakas ӧртек,
Uzbek oʻrdak,
Uyghur ئۆردەك (ördek),
Crimean Tatar, Turkish, Gagauz ördek,
Azerbaijani ördək,
etc.
See also the Etymology section at өйрәк.


бәлә

head

бәлә • (bələ)

ba-noun

бәлә • (bələ)

bələ (romanization)
бәлә (absolute singular)
бәләләр (absolute plural)
бәләнең (definite genitive singular)
бәләләрҙең (definite genitive plural)
бәләгә (dative singular)
бәләләргә (dative plural)
бәләне (accusative definite singular)
бәләләрҙе (accusative definite plural)
бәләлә (locative singular)
бәләләрҙә (locative plural)
бәләнән (ablative singular)
бәләләрҙән (ablative plural)

From Arabic بَلَاء (balāʔ, “misfortune, calamity”).
Cognate with Tatar бәла (bäla), Kazakh бәле (bäle), Kumyk балагь (balah), Uzbek balo, Azerbaijani bəla (“misfortune, calamity”).

cog

Дуҫ бәләлә һынала.

A friend is tested in a misfortune (=A friend in need is a friend indeed).


йәнһүрәт

head

йәнһүрәт • (yənhürət)

ba-noun

йәнһүрәт • (yənhürət)

yənhürət (romanization)
йәнһүрәт (absolute singular)
йәнһүрәттәр (absolute plural)
йәнһүрәттең (definite genitive singular)
йәнһүрәттәрҙең (definite genitive plural)
йәнһүрәткә (dative singular)
йәнһүрәттәргә (dative plural)
йәнһүрәтте (accusative definite singular)
йәнһүрәттәрҙе (accusative definite plural)
йәнһүрәттә (locative singular)
йәнһүрәттәрҙә (locative plural)
йәнһүрәттән (ablative singular)
йәнһүрәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәнһүрәттәрҙең

йәнһүрәттәргә

йәнһүрәттәрҙе

йәнһүрәттәрҙә

йәнһүрәттәрҙән

йән (yən, “soul (in the meaning of "animate")”) + һүрәт (hürət, “picture”).

compound

Йәнһүрәт төшөрөү.

Ә был йортта малай йәнһүрәт ҡарай.

And in this home, a boy is watching a cartoon.

Бала зиһененә йәнһүрәттең тәьҫире ныҡ көслө.

The impact of animated cartoons is very strong on a child's mind.

Bala zihenenə yənhürətteñ təśire nıq köslö.

animation (technique of making animated cartoons; animated cartoons seen as a genre)


болон

bolon (romanization)
болон (absolute singular)
болондар (absolute plural)
болондоң (definite genitive singular)
болондарҙың (definite genitive plural)
болонға (dative singular)
болондарға (dative plural)
болондо (accusative definite singular)
болондарҙы (accusative definite plural)
болонда (locative singular)
болондарҙа (locative plural)
болондан (ablative singular)
болондарҙан (ablative plural)

Derived from Proto-Turkic *buluŋ (“corner; direction; edge, side; isolated part of a landform”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (buluŋ, “edge; cardinal point”);
Southern Altai булуҥ (buluŋ, “edge, corner; river creek”),
Khakas пулунъ (pulunʺ, “corner; cape, promontory”),
Yakut булуҥ (buluñ, “isolated part of a forest, river, etc.”).

cog

Болон бесәне.


йәйғор

head

йәйғор • (yəyğor)

ba-noun

йәйғор • (yəyğor)

yəyğor (romanization)
йәйғор (absolute singular)
йәйғорҙар (absolute plural)
йәйғорҙоң (definite genitive singular)
йәйғорҙарҙың (definite genitive plural)
йәйғорға (dative singular)
йәйғорҙарға (dative plural)
йәйғорҙо (accusative definite singular)
йәйғорҙарҙы (accusative definite plural)
йәйғорҙа (locative singular)
йәйғорҙарҙа (locative plural)
йәйғорҙан (ablative singular)
йәйғорҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йәйғорҙарҙың

йәйғорҙарҙан

Cognate with Siberian Tatar (Tyumen) йайғыр, (Tobol) йәйғырт (“rainbow”).


ҡибла

qibla (romanization)
ҡибла (absolute singular-only)
ҡибланың (definite genitive singular-only)
ҡибла (dative singular-only)
ҡибланы (accusative definite singular-only)
ҡиблала (locative singular-only)
ҡибланан (ablative singular-only)

From Arabic قِبْلَة (qibla, “qibla, direction towards the Kaaba”).
For the meaning of "south", note also Arabic قَبَّلَ (qabbala, “to go south”), of the same root.

der

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

(Islam) qibla, the direction towards the Kaaba, towards which Muslims pray


тантана

tantana (romanization)
тантана (absolute singular)
тантаналар (absolute plural)
тантананың (definite genitive singular)
тантаналарҙың (definite genitive plural)
тантанаға (dative singular)
тантаналарға (dative plural)
тантананы (accusative definite singular)
тантаналарҙы (accusative definite plural)
тантанала (locative singular)
тантаналарҙа (locative plural)
тантананан (ablative singular)
тантаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тантаналарҙың

тантаналарға

тантаналарҙы

тантаналарҙа

тантаналарҙан