адрес

adres (romanization)
адрес (absolute singular)
адрестар (absolute plural)
адрестың (definite genitive singular)
адрестарҙың (definite genitive plural)
адресҡа (dative singular)
адрестарға (dative plural)
адресты (accusative definite singular)
адрестарҙы (accusative definite plural)
адреста (locative singular)
адрестарҙа (locative plural)
адрестан (ablative singular)
адрестарҙан (ablative plural)

From Russian а́дрес (ádres), from French adresse.


тура

From *toğra (“direct; correct”). (See the immediate cognates below.)
No consensus exists on the further derivation.
Cognate with
Kazakh тура (tura, “straight, direct; just”),
Kyrgyz туура (tuura, “straight”),
Uyghur توغرا (toghra, “straight”);
Kumyk тувра (tuwra, “straight”),
perhaps also Southern Altai туура (tuura, “width”),
Tuvan доора (doora, “transverse; indirect”),
Yakut туора (tuora, “transverse; aside”).
Note that a parallel archetype form *toğru should be reconstructed to accommodate many other cognates, including Old Uyghur [script needed] (toγru, “correct, direct”), Uzbek to'g'ri (“correct”), Bashkir тоғро (toğro, “loyal”),
Turkish doğru (“correct”), etc.

cog

Тура мөйөш.
Tura möyöş.
Right angle.

(geometry, of an angle) 90 degrees, right


тамыр

head

тамыр • (tamır)

ba-noun

тамыр • (tamır)

tamır (romanization)
тамыр (absolute singular)
тамырҙар (absolute plural)
тамырҙың (definite genitive singular)
тамырҙарҙың (definite genitive plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative definite singular)
тамырҙарҙы (accusative definite plural)
тамырҙа (locative singular)
тамырҙарҙа (locative plural)
тамырҙан (ablative singular)
тамырҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *tamïr (“vein; root”).


йондоҙ

head

йондоҙ • (yondoź)

ba-noun

йондоҙ • (yondoź)

yondoź (romanization)
йондоҙ (absolute singular)
йондоҙҙар (absolute plural)
йондоҙҙоң (definite genitive singular)
йондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
йондоҙға (dative singular)
йондоҙҙарға (dative plural)
йондоҙҙо (accusative definite singular)
йондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
йондоҙҙа (locative singular)
йондоҙҙарҙа (locative plural)
йондоҙҙан (ablative singular)
йондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йондоҙҙарҙың

йондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *yulduŕ (“star”).
The development of the medium consonant cluster -ld- into -nd- is specific to Bashkir.
Cognate with Azerbaijani ulduz; Chagatai یولدوز (yulduz); Dolgan һулус (hulus); Gagauz yıldız; Karachay-Balkar жулдуз (julduz), Karakalpak juldïz; Kazakh жұлдыз (jūldyz); Khakas чылтыс (çıltıs); Kumyk юлдуз (yulduz); Kyrgyz жылдыз (jıldız); Nogai юлдыз (yuldız); Shor чылтыс (čïltïs); Southern Altai јылдыс (ǰïldïs); Tatar йолдыз (yoldız); Turkish yıldız; Turkmen ýyldyz; Tuvan сылдыс (sıldıs); Uyghur يۇلتۇز (yultuz); Uzbek yulduz; Yakut сулус (sulus).

cog

Shor чылтыс (čïltïs)

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

We put a red star cut from cardboard on top of the Cristmas tree.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.


хәбәр

head

хәбәр • (xəbər)

ba-noun

хәбәр • (xəbər)

xəbər (romanization)
хәбәр (absolute singular)
хәбәрҙәр (absolute plural)
хәбәрҙең (definite genitive singular)
хәбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
хәбәргә (dative singular)
хәбәрҙәргә (dative plural)
хәбәрҙе (accusative definite singular)
хәбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрҙә (locative singular)
хәбәрҙәрҙә (locative plural)
хәбәрҙән (ablative singular)
хәбәрҙәрҙән (ablative plural)

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.


сысҡан

head

сысҡан • (sısqan)

ba-noun

сысҡан • (sısqan)

sısqan (romanization)
сысҡан (absolute singular)
сысҡандар (absolute plural)
сысҡандың (definite genitive singular)
сысҡандарҙың (definite genitive plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative definite singular)
сысҡандарҙы (accusative definite plural)
сысҡанда (locative singular)
сысҡандарҙа (locative plural)
сысҡандан (ablative singular)
сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сысҡандарҙың

сысҡандарҙан

From Proto-Turkic *sïčgan (“mouse”).
Often considered a nomen agentis from the verb *sïč- (“to defecate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (syčγ՚n /sïčɣan/),
Karakhanid سِجْغانْ (sïčɣān),
Armeno-Kipchak սըչխան (səčʻxan),
Tatar тычкан (tıçkan),
Kazakh тышқан (tyşqan),
Kyrgyz чычкан (cıckan),
Southern Altai чычкан (čïčkan),
Shor шышқан (šïšqan),
Uzbek sichqon,
Uyghur چاشقان (chashqan),
Turkmen syçan,
Turkish sıçan (“mouse”),
etc.
The computing sense is a semantic loan from English mouse.

cog

Shor шышқан (šïšqan)

ba:Сысҡандар

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

These days, there are several types of wireless mice alone, including (those) operating via infrared port, Bluetooth etc.

Xəźerge vaqıtta totaştırıwhıź sısqandarźıñ ğına ber nisə törö bar, şul iśəptən infraqıźıl port, Bluetooth aşa eşləgən h.b.


мөйөш

head

мөйөш • (möyöş)

ba-noun

мөйөш • (möyöş)

möyöş (romanization)
мөйөш (absolute singular-only)
мөйөштөң (definite genitive singular-only)
мөйөшкә (dative singular-only)
мөйөштө (accusative definite singular-only)
мөйөштә (locative singular-only)
мөйөштән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *büŋüĺ (“corner”).
Cognate with
Siberian Tatar мөйәш (möyäš, “corner”),
Karakalpak мүйеш (“corner”),
Kazakh мүйiс (müiis, “corner”),
Karachay-Balkar мюйюш (müyüş, “corner”),
Uzbek muyush (“outer corner”).

Тура мөйөш.
Tura möyöş.
Right angle.

Ҡыҫыҡ мөйөш.

Qıśıq möyöş.


майҙан

head

майҙан • (mayźan)

ba-noun

майҙан • (mayźan)

mayźan (romanization)
майҙан (absolute singular)
майҙандар (absolute plural)
майҙандың (definite genitive singular)
майҙандарҙың (definite genitive plural)
майҙанға (dative singular)
майҙандарға (dative plural)
майҙанды (accusative definite singular)
майҙандарҙы (accusative definite plural)
майҙанда (locative singular)
майҙандарҙа (locative plural)
майҙандан (ablative singular)
майҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

майҙандарҙың

майҙандарҙан

From Persian میدان (meydân) or via Arabic مَيْدَان (maydān).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz майдан (maydan), Tatar мәйдан (mäydan), Uzbek maydon, Azerbaijani, Turkish, Crimean Tatar meydan etc.


ғәмәл

head

ғәмәл • (ğəməl)

ba-noun

ғәмәл • (ğəməl)

ğəməl (romanization)
ғәмәл (absolute singular)
ғәмәлдәр (absolute plural)
ғәмәлдең (definite genitive singular)
ғәмәлдәрҙең (definite genitive plural)
ғәмәлгә (dative singular)
ғәмәлдәргә (dative plural)
ғәмәлде (accusative definite singular)
ғәмәлдәрҙе (accusative definite plural)
ғәмәлдә (locative singular)
ғәмәлдәрҙә (locative plural)
ғәмәлдән (ablative singular)
ғәмәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَمَل (ʕamal, “work, action, deed”).
Cognate with
Kazakh амал (amal),
Tatar гамәл (ğamäl),
Southern Altai эмил (emil),
Uzbek amal, etc.

der

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.

Сафҡа индерелгән суперкомпьютерҙың иҫәпләү тиҙлеге 20 терафлопс (секундына иҫәпләү ғәмәлен) тәшкил итә.
Safqa inderelgən superkompʹyuterźıñ iśəpləw tiźlege 20 teraflops (sekundına iśəpləw ğəməlen) təşkil itə.
The computing power of the newly implemented supercomputer is 20 Teraflops (computing operations per second).

(mathematics, computing) computing operation


һан

han (romanization)
һан (absolute singular)
һандар (absolute plural)
һандың (definite genitive singular)
һандарҙың (definite genitive plural)
һанға (dative singular)
һандарға (dative plural)
һанды (accusative definite singular)
һандарҙы (accusative definite plural)
һанда (locative singular)
һандарҙа (locative plural)
һандан (ablative singular)
һандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sā-n (“number”), from Proto-Turkic *sā- (“to count”).
Cognate with:
Old Uyghur s՚n (san, “number”).

Ыңғай һан.

Осраҡлы һан.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

The concept of a negative number is first introduced in the fifth grade/form.

Tiśkəre han töşönsəhe təwtapqır bişense sinıfta inderelə.


нигеҙ

head

нигеҙ • (nigeð)

ba-noun

нигеҙ • (nigeð)

nigeð (romanization)
нигеҙ (absolute singular)
нигеҙҙәр (absolute plural)
нигеҙҙең (definite genitive singular)
нигеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
нигеҙгә (dative singular)
нигеҙҙәргә (dative plural)
нигеҙҙе (accusative definite singular)
нигеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
нигеҙҙә (locative singular)
нигеҙҙәрҙә (locative plural)
нигеҙҙән (ablative singular)
нигеҙҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh негіз (negız),
Kyrgyz негиз (negiz),
Uzbek negiz,
Uyghur نېگىز (nëgiz),
Crimean Tatar negiz.

Өсмөйөштөң нигеҙе.

(mathematics) base (lower, horizontal line in a triangle)

(mathematics) base (number raised to the power of an exponent)


нөктә

head

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Иреү нөктәһе.

Ҡайнау нөктәһе.


нәтижә

head

нәтижә • (nətijə)

ba-noun

нәтижә • (nətijə)

nətijə (romanization)
нәтижә (absolute singular)
нәтижәләр (absolute plural)
нәтижәнең (definite genitive singular)
нәтижәләрҙең (definite genitive plural)
нәтижәгә (dative singular)
нәтижәләргә (dative plural)
нәтижәне (accusative definite singular)
нәтижәләрҙе (accusative definite plural)
нәтижәлә (locative singular)
нәтижәләрҙә (locative plural)
нәтижәнән (ablative singular)
нәтижәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәтижәләрҙең

нәтижәләрҙән

From Arabic نَتِيجَة (natīja, “result”).

(mathematics) sum, total, the result of the operation of adding


дәрәжә

head

дәрәжә • (dərəjə)

ba-noun

дәрәжә • (dərəjə)

dərəjə (romanization)
дәрәжә (absolute singular)
дәрәжәләр (absolute plural)
дәрәжәнең (definite genitive singular)
дәрәжәләрҙең (definite genitive plural)
дәрәжәгә (dative singular)
дәрәжәләргә (dative plural)
дәрәжәне (accusative definite singular)
дәрәжәләрҙе (accusative definite plural)
дәрәжәлә (locative singular)
дәрәжәләрҙә (locative plural)
дәрәжәнән (ablative singular)
дәрәжәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәрәжәләрҙең

дәрәжәләрҙән

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.


айырма

head

айырма • (ayırma)

ba-noun

айырма • (ayırma)

ayırma (romanization)
айырма (absolute singular)
айырмалар (absolute plural)
айырманың (definite genitive singular)
айырмаларҙың (definite genitive plural)
айырмаға (dative singular)
айырмаларға (dative plural)
айырманы (accusative definite singular)
айырмаларҙы (accusative definite plural)
айырмала (locative singular)
айырмаларҙа (locative plural)
айырманан (ablative singular)
айырмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

айырмаларҙың

айырмаларҙан

Synchronously, айыр- (ayır-, “to separate”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Compare to
Tatar аерма (ayerma, “difference”),
Kazakh айырма (aiyrma, “difference”),
Kyrgyz айырма (ayırma, “difference”),
Uzbek ayirma (“difference”),
Uyghur ايرىما (ayrima, “difference”).

af

(mathematics) remainder (result of subtraction)


бөтөн

head

бөтөн • (bötön)

ba-adj

бөтөн • (bötön)

From Proto-Turkic *bütün (“all, while, entire”), derived from Proto-Turkic *büt- (“to end, finish”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bütün, “entire, integral; undamaged”);
Tatar бөтен (böten), Kumyk бютюн (bütün), Crimean Tatar bütün, Kazakh бүтін (bütın), Kyrgyz бүтүн (bütün), Southern Altai бӱдӱн (büdün), Uzbek butun, Turkmen bütin, Turkish bütün, Yakut бүттүүн (büttüün, “all, entire”), Chuvash пӗтӗм (pĕt̬ĕm, “whole, entire”).

cog

Ун бөтөн ундан биш.

(mathematics) point, decimal point (when reading decimal fractions aloud)


кәсер

head

кәсер • (kəser)

ba-noun

кәсер • (kəser)

kəser (romanization)
кәсер (absolute singular)
кәсерҙәр (absolute plural)
кәсерҙең (definite genitive singular)
кәсерҙәрҙең (definite genitive plural)
кәсергә (dative singular)
кәсерҙәргә (dative plural)
кәсерҙе (accusative definite singular)
кәсерҙәрҙе (accusative definite plural)
кәсерҙә (locative singular)
кәсерҙәрҙә (locative plural)
кәсерҙән (ablative singular)
кәсерҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic كَسْر (kasr, “fraction”).
Cognate with
Uzbek kasr (“fraction”),
Uyghur كەسىر (kesir, “fraction”),
Turkish kesir (“fraction”),
Azerbaijani kəsr (“fraction”).


ҡалдыҡ

head

ҡалдыҡ • (qaldıq)

ba-noun

ҡалдыҡ • (qaldıq)

qaldıq (romanization)
ҡалдыҡ (absolute singular)
ҡалдыҡтар (absolute plural)
ҡалдыҡтың (definite genitive singular)
ҡалдыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалдыҡҡа (dative singular)
ҡалдыҡтарға (dative plural)
ҡалдыҡты (accusative definite singular)
ҡалдыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалдыҡта (locative singular)
ҡалдыҡтарҙа (locative plural)
ҡалдыҡтан (ablative singular)
ҡалдыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡалдыҡтарҙың

ҡалдыҡтарҙан

Cognate with
Tatar калдык (qaldıq),
Kazakh қалдық (qaldyq),
Kyrgyz калдык (kaldık),
Southern Altai калдык (kaldïk, “descendant, legacy, heritage”),
Karaim калдык (kaldık),
Uzbek qoldiq,
Uyghur قالدۇق (qalduq, “remainder; waste; vestige”).


йәйә

head

йәйә • (yəyə)

ba-noun

йәйә • (yəyə)

yəyə (romanization)
йәйә (absolute singular)
йәйәләр (absolute plural)
йәйәнең (definite genitive singular)
йәйәләрҙең (definite genitive plural)
йәйәгә (dative singular)
йәйәләргә (dative plural)
йәйәне (accusative definite singular)
йәйәләрҙе (accusative definite plural)
йәйәлә (locative singular)
йәйәләрҙә (locative plural)
йәйәнән (ablative singular)
йәйәләрҙән (ablative plural)

From *yaya (“bow”), from Proto-Turkic *yā(y) (“bow”).
Immediately comparable to
Tatar җәя (cäya, “bow”),
Karachay-Balkar джая (caya, “bow”);
further, compare with
Old Uyghur [script needed] (ja, “bow”);
Kazakh жай (jai, “bow”),
Uzbek yoy (“bow; bracket”),
Turkmen ýaý (“bow”),
Azerbaijani yay (“bow”),
Turkish yay (“bow”);
Kyrgyz жаа (jaa, “bow”),
Southern Altai јаа (ǰaa, “bow”),
Tuvan ча (ça, “bow”)
Yakut саа (saa, “rifle”).

Уртаҡ үҙгәреүсәнде йәйә тышына сығарып күсереп яҙайыҡ.

Let us rewrite (the expression) by taking the common variable outside of the brackets.

Urtaq üźgərewsənde yəyə tışına sığarıp küserep yaźayıq.

(punctuation mark, mathematics) bracket(s), (a pair of) parenthesis


уртаса

Synchronously, урта (urta, “middle”) + -са (-sa).
Compare with
Kazakh орташа (ortaşa, “average; middling”)
Uzbek oʻrtacha (“average; middling”).

cog

Уртаса күрһәткес.


ҡыр

qır (romanization)
ҡыр (absolute singular)
ҡырҙар (absolute plural)
ҡырҙың (definite genitive singular)
ҡырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырға (dative singular)
ҡырҙарға (dative plural)
ҡырҙы (accusative definite singular)
ҡырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырҙа (locative singular)
ҡырҙарҙа (locative plural)
ҡырҙан (ablative singular)
ҡырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïr (“uncultivated land”).


таҡ

From Persian تاق (“odd”).
Cognate with
Kumyk такъ (taq, “odd”),
Kyrgyz так (tak, “odd; single, alone”),
Uzbek toq (“odd”),
Uyghur تاق (taq, “odd”).

(mathematics, not comparable) odd, numerically indivisible by two


йоп

From Persian جفت (joft, “even; pair, couple”).
Cognate with
Kazakh жұп (jūp, “even”),
Kumyk жуп (jup, “pair”),
Kyrgyz жуп (jup, “even”),
Uzbek juft (“even”),
Uyghur جۈپ (jüp, “pair, even”),
Azerbaijani cüt (“pair, even”),
Turkish çift (“pair, even”).

bor

(mathematics, not comparable) even, numerically divisible by two