Австралия

Avstraliya (romanization)
Австралия (absolute singular-only)
Австралияның (definite genitive singular-only)
Австралия (dative singular-only)
Австралияны (accusative definite singular-only)
Австралияла (locative singular-only)
Австралиянан (ablative singular-only)

Ав‧стра‧ли‧я

Borrowed from Russian Австра́лия (Avstrálija, “Australia”), from English Australia.

bor

ba:Австралия

Australia (A country in Oceania comprising the islands of Australia, Tasmania and other smaller islands in the Pacific Ocean, as well as a former colony in the British Empire)

(geology) Australia (a continent consisting of the islands of Australia, New Guinea and intervening islands)


дала

dala (romanization)
дала (absolute singular)
далалар (absolute plural)
даланың (definite genitive singular)
далаларҙың (definite genitive plural)
далаға (dative singular)
далаларға (dative plural)
даланы (accusative definite singular)
далаларҙы (accusative definite plural)
далала (locative singular)
далаларҙа (locative plural)
даланан (ablative singular)
далаларҙан (ablative plural)

Дала үҫемлектәре.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.


тау

taw (romanization)
тау (absolute singular)
тауҙар (absolute plural)
тауҙың (definite genitive singular)
тауҙарҙың (definite genitive plural)
тауға (dative singular)
тауҙарға (dative plural)
тауҙы (accusative definite singular)
тауҙарҙы (accusative definite plural)
тауҙа (locative singular)
тауҙарҙа (locative plural)
тауҙан (ablative singular)
тауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *taw,
from Proto-Turkic *tāg (“mountain”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Тау артылып, һыу кисеп, // Ҡара урмандар үтеп, //Һаман алға киткән, ти.

(The two brothers - Ural and Shulgan) walked on and on, crossing mountains, fording rivers, passing through dark forests.

Taw artılıp, hıw kisep, // Qara urmandar ütep, //Haman alğa kitkən, ti.

...Йәһүҙиәлә булғандар тауҙарға ҡасһын. (Mark 13:14)

...let those who are in Judea flee to the mountains.

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.

I left the motorcycle and climbed the mountain.


сүл

sül (romanization)
сүл (absolute singular)
сүлдәр (absolute plural)
сүлдең (definite genitive singular)
сүлдәрҙең (definite genitive plural)
сүлгә (dative singular)
сүлдәргә (dative plural)
сүлде (accusative definite singular)
сүлдәрҙе (accusative definite plural)
сүлдә (locative singular)
сүлдәрҙә (locative plural)
сүлдән (ablative singular)
сүлдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čöl (“desert”).
Cognate with
Tatar чүл (çül),
Kazakh шөл (şöl), Kyrgyz чөл (cöl),
Uzbek choʻl,
Uygur چۆل (chöl),
Turkish çöl,
Turkmen çöl, etc.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Most of Turkmenistan's territory is taken up by the Karakum desert.

Törökmənstandıñ küpselek mayźanın Qaraqom süle alıp tora.


дәүер

head

дәүер • (däwer)

ba-noun

дәүер • (däwer)

däwer (romanization)
дәүер (absolute singular)
дәүерҙәр (absolute plural)
дәүерҙең (definite genitive singular)
дәүерҙәрҙең (definite genitive plural)
дәүергә (dative singular)
дәүерҙәргә (dative plural)
дәүерҙе (accusative definite singular)
дәүерҙәрҙе (accusative definite plural)
дәүерҙә (locative singular)
дәүерҙәрҙә (locative plural)
дәүерҙән (ablative singular)
дәүерҙәрҙән (ablative plural)

From
Persian دور (dowr, “period, era, time, age”), from
Arabic دَوْر (dawr, “age, period, epoch”).
Cognate with
Tatar дәвер (däwer),
Kazakh дәуір (däuır),
Kyrgyz доор (door),
Kumyk девюр (dewür),
Uzbek davr,
Uyghur دەۋر (dewr),
Azerbaijani dövr,
Turkmen döwür,
Turkish devir (“epoch, era”).

der

Боҙлоҡ дәүере.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

As is known, there where neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.

Bildəle bulıwınsa, taşkümer dəwerendə Yerźə hötimərźər źə, qoştar źa bulmağan; haźamıqtarźa qaźayaq həm qırqbıwın ağastarı üśkən.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

Compare
Old Uyghur [script needed] (özäk, “narrow passage in mountains; ravine”);
Southern Altai ӧзӧк (özök, “small river; streambed”).


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

Геотектоник йәһәттән район територияһы Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә ята.

In terms of geotechtonics, the district's territory lies within the limits of the Bashkirian anticline.

Geotektonik yəhəttən rayon teritoriyahı Başqort kömbəźe siktərendə yata.


нөктә

head

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.
Yamantaw — Başqortostandıñ iñ beyek nöktəhe.
(The mount of) Yamantaw is the highest location in Bashkortostan.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.


ярымутрау

head

ярымутрау • (yarımutraw)

ba-noun

ярымутрау • (yarımutraw)

yarımutraw (romanization)
ярымутрау (absolute singular)
ярымутрауҙар (absolute plural)
ярымутрауҙың (definite genitive singular)
ярымутрауҙарҙың (definite genitive plural)
ярымутрауға (dative singular)
ярымутрауҙарға (dative plural)
ярымутрауҙы (accusative definite singular)
ярымутрауҙарҙы (accusative definite plural)
ярымутрауҙа (locative singular)
ярымутрауҙарҙа (locative plural)
ярымутрауҙан (ablative singular)
ярымутрауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярымутрауҙың

ярымутрауҙан

ярымутрауҙар

ярымутрауҙарҙың

ярымутрауҙарға

ярымутрауҙарҙы

ярымутрауҙарҙа

ярымутрауҙарҙан

я‧рым‧ут‧рау

ярым (yarım, “half”) + утрау (utraw, “island”).

affix

Ғәрәп ярымутрауы.

ba:ярымутрау


ялан

yalan (romanization)
ялан (absolute singular)
яландар (absolute plural)
яландың (definite genitive singular)
яландарҙың (definite genitive plural)
яланға (dative singular)
яландарға (dative plural)
яланды (accusative definite singular)
яландарҙы (accusative definite plural)
яланда (locative singular)
яландарҙа (locative plural)
яландан (ablative singular)
яландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yalaŋ (“steppe”).
Also related to Proto-Turkic *yạlïŋ (“naked”). (if the two reconstructed forms are indeed separate from each other)
Cognate with
Old Uyghur y՚l՚nk (jalaŋ, “bare, naked”),
Southern Altai јалаҥ (ǰalaŋ, “field”), Tatar ялан (yalan, “field”),
Uyghur يالاڭ (yalang, “bare; single”).
See also яланғас (yalanğas, “naked”).


ҡултыҡ

head

ҡултыҡ • (qultıq)

ba-noun

ҡултыҡ • (qultıq)

qultıq (romanization)
ҡултыҡ (absolute singular)
ҡултыҡтар (absolute plural)
ҡултыҡтың (definite genitive singular)
ҡултыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative definite singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡултыҡта (locative singular)
ҡултыҡтарҙа (locative plural)
ҡултыҡтан (ablative singular)
ҡултыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултыҡтарҙың

ҡултыҡтарҙан

From *qoltuq "armpit".
Note that Chuvash and Sakha do not present any traces of this etymon, and use a different term for "armpit".
Cognate with
Kazakh қолтық (qoltyq, “armpit”),
Kyrgyz колтук (koltuk, “armpit”),
Uzbek qoʻltiq (“armpit”),
Uyghur قولتۇق (qoltuq, “armpit”),
Khakas холтых (xoltıx, “armpit”),
Tuvan колдук (kolduk, “armpit”),
Turkish koltuk (“armchair”), Turkish koltuk altı (“armpit”), etc.


тоҡом

toqom (romanization)
тоҡом (absolute singular)
тоҡомдар (absolute plural)
тоҡомдоң (definite genitive singular)
тоҡомдарҙың (definite genitive plural)
тоҡомға (dative singular)
тоҡомдарға (dative plural)
тоҡомдо (accusative definite singular)
тоҡомдарҙы (accusative definite plural)
тоҡомда (locative singular)
тоҡомдарҙа (locative plural)
тоҡомдан (ablative singular)
тоҡомдарҙан (ablative plural)

Borrowed from Classical Persian تخم (tuxm, “seed; semen; origin”).
Cognate with
Kazakh тұқым (tūqym, “seed, ancestry, generation”),
Uzbek tuxum (“egg, seed, descendant”),
Turkish tohum (“seed”), etc.

cog

Вулкан тоҡомо.

(geology) type of rock, identified according to its origin


ҡабыҡ

head

ҡабыҡ • (qabıq)

ba-noun

ҡабыҡ • (qabıq)

qabıq (romanization)
ҡабыҡ (absolute singular-only)
ҡабыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡабыҡҡа (dative singular-only)
ҡабыҡты (accusative definite singular-only)
ҡабыҡта (locative singular-only)
ҡабыҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kāpuk (“bark; skin; shell”).
Cognate with
Kazakh қабық (qabyq),
Kyrgyz кабык (kabık), Southern Altai кабык (kabïk),
Uzbek qobiq (“skin, shell”),
Turkish kabuk (“shell”),
Tuvan хавык (xavık, “husk”),
Chuvash хупӑ (hup̬ă, “bark”),
etc.

inh

Ер ҡабығы.


ҡатлам

qatlam (romanization)
ҡатлам (absolute singular)
ҡатламдар (absolute plural)
ҡатламдың (definite genitive singular)
ҡатламдарҙың (definite genitive plural)
ҡатламға (dative singular)
ҡатламдарға (dative plural)
ҡатламды (accusative definite singular)
ҡатламдарҙы (accusative definite plural)
ҡатламда (locative singular)
ҡатламдарҙа (locative plural)
ҡатламдан (ablative singular)
ҡатламдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡатламдарҙың

ҡатламдарҙан

From *qat-la-m (“layer, stratum”), from Proto-Turkic *kat (“layer”).
Cognate with
Kazakh қаттам (qattam, “layer, bed of rock, formation”),
Uzbek qatlam (“layer”),
Uyghur قاتلام (qatlam, “layer”).


киңлек

head

киңлек • (kiñlek)

ba-noun

киңлек • (kiñlek)

kiñlek (romanization)
киңлек (absolute singular-only)
киңлектең (definite genitive singular-only)
киңлеккә (dative singular-only)
киңлекте (accusative definite singular-only)
киңлектә (locative singular-only)
киңлектән (ablative singular-only)

киң (kiñ, “wide”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Old Uyghur [script needed] (keŋlik, “expanse”);
Kazakh кеңдік (keñdık, “width”),
Kazakh кеңдик (keñdik, “width”),
Uzbek kenglik (“width”).


оҙонлоҡ

head

оҙонлоҡ • (oźonloq)

ba-noun

оҙонлоҡ • (oźonloq)

oźonloq (romanization)
оҙонлоҡ (absolute singular-only)
оҙонлоҡтоң (definite genitive singular-only)
оҙонлоҡҡа (dative singular-only)
оҙонлоҡто (accusative definite singular-only)
оҙонлоҡта (locative singular-only)
оҙонлоҡтан (ablative singular-only)

[ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q]

оҙон (oźon, “long”) + -лоҡ (-loq, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Kazakh ұзындық (ūzyndyq),
Kyrgyz узундук (uzunduk),
Uzbek uzunlik,
Turkmen uzynlyk,
Turkish uzunluk (“length”).