арыҫлан

head

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.


тамыр

head

тамыр • (tamır)

ba-noun

тамыр • (tamır)

tamır (romanization)
тамыр (absolute singular)
тамырҙар (absolute plural)
тамырҙың (definite genitive singular)
тамырҙарҙың (definite genitive plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative definite singular)
тамырҙарҙы (accusative definite plural)
тамырҙа (locative singular)
тамырҙарҙа (locative plural)
тамырҙан (ablative singular)
тамырҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *tamïr (“vein; root”).

inh+

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.


айыу

head

айыу • (ayıw)

ba-noun

айыу • (ayıw)

ayıw (romanization)
айыу (absolute singular)
айыуҙар (absolute plural)
айыуҙың (definite genitive singular)
айыуҙарҙың (definite genitive plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative definite singular)
айыуҙарҙы (accusative definite plural)
айыуҙа (locative singular)
айыуҙарҙа (locative plural)
айыуҙан (ablative singular)
айыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adïg (“bear”).
Cognate with
Old Turkic 𐰑𐰍 (d¹ǧ /adïɣ/, “bear”),
Kazakh аю (aü, “bear”), Kyrgyz аюу (ayuu, “bear”), Southern Altai айу (ayu), Kumyk аюв (ayuw), Turkish ayı (“bear”), Uzbek ayiq (“bear”), Khakas азығ (azığ, “bear”), Tuvan адыг (adıg, “bear”), etc.


ишәк

head

ишәк • (işək)

ba-noun

ишәк • (işək)

işək (romanization)
ишәк (absolute singular)
ишәктәр (absolute plural)
ишәктең (definite genitive singular)
ишәктәрҙең (definite genitive plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative definite singular)
ишәктәрҙе (accusative definite plural)
ишәктә (locative singular)
ишәктәрҙә (locative plural)
ишәктән (ablative singular)
ишәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *eĺčgek (“donkey”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (eşgäk), [script needed] (eşäk, “donkey”);
Kazakh есек (esek), Kyrgyz эшек (eşek, “donkey”), Karachay-Balkar эшек (eşek, “donkey”), Uzbek eshak (“donkey”), Turkmen eşek (“donkey”), Turkish eşek (“donkey”).


бүре

head

бүре • (büre)

ba-noun

бүре • (büre)

büre (romanization)
бүре (absolute singular)
бүреләр (absolute plural)
бүренең (definite genitive singular)
бүреләрҙең (definite genitive plural)
бүрегә (dative singular)
бүреләргә (dative plural)
бүрене (accusative definite singular)
бүреләрҙе (accusative definite plural)
бүрелә (locative singular)
бүреләрҙә (locative plural)
бүренән (ablative singular)
бүреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bȫrü (“wolf”).
See börü for more.
Cognate with
Kazakh бөрі (börı),
Nogai боьри (böri),
Kumyk бёрю (börü),
Karachay-Balkar бёрю (börü),
Kyrgyz бөрү (börü),
Tuvan бөрү (börü),
Uzbek boʻri,
Uyghur بۆرە (böre),
Turkmen böri,
Khakas пӱӱр (püür),
Yakut бөрө (börö), etc.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.


һуған

head

һуған • (huğan)

ba-noun

һуған • (huğan)

huğan (romanization)
һуған (absolute singular-only)
һуғандың (definite genitive singular-only)
һуғанға (dative singular-only)
һуғанды (accusative definite singular-only)
һуғанда (locative singular-only)
һуғандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sogan (“onion”). Cognate with Turkish soğan.


бесәй

head

бесәй • (besəy)

ba-noun

бесәй • (besəy)

besəy (romanization)
бесәй (absolute singular)
бесәйҙәр (absolute plural)
бесәйҙең (definite genitive singular)
бесәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бесәйгә (dative singular)
бесәйҙәргә (dative plural)
бесәйҙе (accusative definite singular)
бесәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бесәйҙә (locative singular)
бесәйҙәрҙә (locative plural)
бесәйҙән (ablative singular)
бесәйҙәрҙән (ablative plural)

Compare with
Tatar песи (pesi, “cat”)
From an onomatopoeia *bis; compare Bashkir бес-бес (bes-bes, “the sound used to call a cat”). Cannot be directly related to Standard Turkic mušuq ~ mišik "cat < Proto-Turkic *bïńĺ(ïk) (“cat”).

cog

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

In Moscow, coronavirus was found in a cat.


һарымһаҡ

head

һарымһаҡ • (harımhaq)

ba-noun

һарымһаҡ • (harımhaq)

harımhaq (romanization)
һарымһаҡ (absolute singular-only)
һарымһаҡтың (definite genitive singular-only)
һарымһаҡҡа (dative singular-only)
һарымһаҡты (accusative definite singular-only)
һарымһаҡта (locative singular-only)
һарымһаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sarïmsak (“garlic”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (sarmusak) / Old Turkic [script needed] (samursaq, “garlic”);
Kazakh сарымсақ (sarymsaq),
Kyrgyz сарымсак (sarımsak),
Kumyk самурсакъ (samursaq),
Uzbek sarimsoq,
Uyghur سامساق (samsaq),
Turkmen sarymsak,
Azerbaijani sarımsaq,
Turkish sarmısak / sarımsak (“garlic”).

cog

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.

Allium sativum
Allium sativum#Translingual


һыйыр

head

һыйыр • (hıyır)

ba-noun

һыйыр • (hıyır)

hıyır (romanization)
һыйыр (absolute singular)
һыйырҙар (absolute plural)
һыйырҙың (definite genitive singular)
һыйырҙарҙың (definite genitive plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative definite singular)
һыйырҙарҙы (accusative definite plural)
һыйырҙа (locative singular)
һыйырҙарҙа (locative plural)
һыйырҙан (ablative singular)
һыйырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sïgïr (“cow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (sïγïr, “cow”);
Kazakh сиыр (siyr),
Tatar сыер (sıyer),
Nogai сыйыр (sıyır), Kumyk сыйыр (sıyır),
Uzbek sigir,
Turkmen sygyr (“cow”),
Turkish sığır (“cattle”), etc.

cog

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

My daughter did not learn to milk a cow.


ҡанат

qanat (romanization)
ҡанат (absolute singular)
ҡанаттар (absolute plural)
ҡанаттың (definite genitive singular)
ҡанаттарҙың (definite genitive plural)
ҡанатҡа (dative singular)
ҡанаттарға (dative plural)
ҡанатты (accusative definite singular)
ҡанаттарҙы (accusative definite plural)
ҡанатта (locative singular)
ҡанаттарҙа (locative plural)
ҡанаттан (ablative singular)
ҡанаттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kāynat (“wing”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qanat, “wing”),
Turkish kanat (“wing”),
Yakut кынат (kınat, “wing”),
etc.

Ҡанаттар осҡанда нығый.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо. (Mustai Karim)

The song cut off; the tip of Azrael's black wing touched me (in passing).

Yır öźöldö; miñə qağılıp kitte Ğazraildıñ qara qanat oso.


төлкө

head

төлкө • (tölkö)

ba-noun

төлкө • (tölkö)

tölkö (romanization)
төлкө (absolute singular)
төлкөләр (absolute plural)
төлкөнөң (definite genitive singular)
төлкөләрҙең (definite genitive plural)
төлкөгә (dative singular)
төлкөләргә (dative plural)
төлкөнө (accusative definite singular)
төлкөләрҙе (accusative definite plural)
төлкөлә (locative singular)
төлкөләрҙә (locative plural)
төлкөнән (ablative singular)
төлкөләрҙән (ablative plural)


терпе

terpe (romanization)
терпе (absolute singular)
терпеләр (absolute plural)
терпенең (definite genitive singular)
терпеләрҙең (definite genitive plural)
терпегә (dative singular)
терпеләргә (dative plural)
терпене (accusative definite singular)
терпеләрҙе (accusative definite plural)
терпелә (locative singular)
терпеләрҙә (locative plural)
терпенән (ablative singular)
терпеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kirpi (“hedgehog”).
The peculiar development of the initial consonant remains to be explained.


һөйәк

head

һөйәк • (höyək)

ba-noun

һөйәк • (höyək)

höyək (romanization)
һөйәк (absolute singular)
һөйәктәр (absolute plural)
һөйәктең (definite genitive singular)
һөйәктәрҙең (definite genitive plural)
һөйәккә (dative singular)
һөйәктәргә (dative plural)
һөйәкте (accusative definite singular)
һөйәктәрҙе (accusative definite plural)
һөйәктә (locative singular)
һөйәктәрҙә (locative plural)
һөйәктән (ablative singular)
һөйәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *siŋök (“bone”).
list of cognates
Old Turkic sӧŋük (“bone”),
Kazakh сүйек (süiek),
Karakalpak su'yek,
Nogai суьек (süyek),
Karachay-Balkar, Kumyk сюек (süyek),
Kyrgyz сүйөк (süyök), сөөк (söök),
Southern Altai, Shor, Khakas сӧӧк,
Tuvan сөөк (söök),
Uzbek suyak,
Uyghur سۆڭەك (sö'ngek),
Turkmen süňk, süýek,
Azerbaijani sümük,
Yakut уҥуох (uñuoq),
Dolgan оӈуок (oñuok),
etc.

(botany) stone, (US) kernel; the central part of some fruit


сысҡан

head

сысҡан • (sısqan)

ba-noun

сысҡан • (sısqan)

sısqan (romanization)
сысҡан (absolute singular)
сысҡандар (absolute plural)
сысҡандың (definite genitive singular)
сысҡандарҙың (definite genitive plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative definite singular)
сысҡандарҙы (accusative definite plural)
сысҡанда (locative singular)
сысҡандарҙа (locative plural)
сысҡандан (ablative singular)
сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сысҡандарҙың

сысҡандарҙан

From Proto-Turkic *sïčgan (“mouse”).
Often considered a nomen agentis from the verb *sïč- (“to defecate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (syčγ՚n /sïčɣan/),
Karakhanid سِجْغانْ (sïčɣān),
Armeno-Kipchak սըչխան (səčʻxan),
Tatar тычкан (tıçkan),
Kazakh тышқан (tyşqan),
Kyrgyz чычкан (cıckan),
Southern Altai чычкан (čïčkan),
Shor шышқан (šïšqan),
Uzbek sichqon,
Uyghur چاشقان (chashqan),
Turkmen syçan,
Turkish sıçan (“mouse”),
etc.
The computing sense is a semantic loan from English mouse.

cog

Shor шышқан (šïšqan)

ba:Сысҡандар


йомран

yomran (romanization)
йомран (absolute singular)
йомрандар (absolute plural)
йомрандың (definite genitive singular)
йомрандарҙың (definite genitive plural)
йомранға (dative singular)
йомрандарға (dative plural)
йомранды (accusative definite singular)
йомрандарҙы (accusative definite plural)
йомранда (locative singular)
йомрандарҙа (locative plural)
йомрандан (ablative singular)
йомрандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомрандарҙың

йомрандарҙан

Cognate with
Karachay-Balkar джубуран (cuburan, “gopher”),
Southern Altai јымран (ǰïmran, “gopher”),
Shor чыбран (“gopher”),
Uyghur يۇمران (yumran)/ ژۇمران (zhumran, “gopher”), also a component in
Uzbek yumronqoziq (“gopher”).

cog

(zoology) gopher, ground squirrel, suslik


сусҡа

susqa (romanization)
сусҡа (absolute singular)
сусҡалар (absolute plural)
сусҡаның (definite genitive singular)
сусҡаларҙың (definite genitive plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative definite singular)
сусҡаларҙы (accusative definite plural)
сусҡала (locative singular)
сусҡаларҙа (locative plural)
сусҡанан (ablative singular)
сусҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čōčka (“pig”).
Cognate with
Tatar чучка (çuçka),
Kazakh шошқа (şoşqa),
Kyrgyz чочко (cocko),
Uzbek choʻchqa,
Uyghur چوچقا (chochqa)/چوشقا (choshqa),
Khakas сосха (sosxa, “pig”), etc.


тейен

teyen (romanization)
тейен (absolute singular)
тейендәр (absolute plural)
тейендең (definite genitive singular)
тейендәрҙең (definite genitive plural)
тейенгә (dative singular)
тейендәргә (dative plural)
тейенде (accusative definite singular)
тейендәрҙе (accusative definite plural)
тейендә (locative singular)
тейендәрҙә (locative plural)
тейендән (ablative singular)
тейендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”).
Doublet of тин (tin, “kopek, monetary unit”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen),
Kazakh тиін (tiın),
Southern Altai тийиҥ (tiyiŋ),
Khakas тиин (tiin),
Tuvan дииң (diiñ),
Yakut тииҥ (tiiñ),
Turkish değin,
Uzbek tiyin,
Uyghur تىيىن (tiyin, “squrrel”), etc.


кесерткән

head

кесерткән • (kesertkən)

ba-noun

кесерткән • (kesertkən)

kesertkən (romanization)
кесерткән (absolute singular-only)
кесерткәндең (definite genitive singular-only)
кесерткәнгә (dative singular-only)
кесерткәнде (accusative definite singular-only)
кесерткәндә (locative singular-only)
кесерткәндән (ablative singular-only)

ba:кесерткән


үҫемлек

head

үҫемлек • (üśemlek)

ba-noun

үҫемлек • (üśemlek)

üśemlek (romanization)
үҫемлек (absolute singular)
үҫемлектәр (absolute plural)
үҫемлектең (definite genitive singular)
үҫемлектәрҙең (definite genitive plural)
үҫемлеккә (dative singular)
үҫемлектәргә (dative plural)
үҫемлекте (accusative definite singular)
үҫемлектәрҙе (accusative definite plural)
үҫемлектә (locative singular)
үҫемлектәрҙә (locative plural)
үҫемлектән (ablative singular)
үҫемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҫемлектәрҙең

үҫемлектәргә

үҫемлектәрҙе

үҫемлектәрҙә

үҫемлектәрҙән

[ʏ.θɪ̞m.ˈlɪ̞k]

From *ösümlik (“plant”), from Proto-Turkic *ös- (“to grow”).
Compare to *ičimlik "beverage" (see эсемлек (esemlek)).
This etymon appears to have emerged in a Central Asian written language (~Chagatai), from which it also spread, in written form, to adjacent Turkic languages.
Cognate with Kazakh өсімдік (ösımdık), Karakalpak өсимлик (ösimlik), Nogai оьсимлик (ösimlik), Kyrgyz өсүмдүк (ösümdük), Tatar үсемлек (üsemlek), Karachay-Balkar ёсюмлюк (ösümlük), Kumyk оьсюмлюк (ösümlük), Turkmen ösümlik,
Uyghur ئۆسۈملۈك (ösümlük), Uzbek o‘simlik (“plant”).

cog

Kumyk оьсюмлюк (ösümlük)

Баҡса үҫемлеге.

Үҫемлек майы.

Был ерҙә генә осраған һәм башҡа бер ҡайҙа ла үҫмәгән үҫемлектәр бар.

There are plants that only occur at this place and do not grow anywhere else.

Bıl yerźə genə osrağan həm başqa ber qayźa la üśməgən üśemlektər bar.

Тапалыу һөҙөмтәһендә урман үҫемлектәре һәләк була, улар урынына сыҙамлы болон һәм сүп үләндәре сыға, тупраҡты бысрата.

As a result of trampling, forest plants perish; in their place, endurable meadow and weed plants appear and contamiate the soil.

Tapalıw höźömtəhendə urman üśemlektəre hələk bula, ular urınına sıźamlı bolon həm süp üləndəre sığa, tupraqtı bısrata.

Янғын осраҡтарын иҫкәртеү өсөн район хакимиәте кипкән үлән, тирәк мамығы, үҫемлек ҡалдыҡтарын яндырыуҙы быйыл алдан уҡ тыйып ҡуйған.

This year, the district administration has beforehand prohibited to burn dry grass, poplar down, (and) remnants of plants so as to forestall (possible) cases of wildfire.

Yanğın osraqtarın iśkərtew ösön rayon xakimiəte kipkən ülən, tirək mamığı, üśemlek qaldıqtarın yandırıwźı bıyıl aldan uq tıyıp quyğan.

ba:Үҫемлектәр


дөйә

head

дөйә • (döyä)

ba-noun

дөйә • (döyä)

döyä (romanization)
дөйә (absolute singular)
дөйәләр (absolute plural)
дөйәнең (definite genitive singular)
дөйәләрҙең (definite genitive plural)
дөйәгә (dative singular)
дөйәләргә (dative plural)
дөйәне (accusative definite singular)
дөйәләрҙе (accusative definite plural)
дөйәлә (locative singular)
дөйәләрҙә (locative plural)
дөйәнән (ablative singular)
дөйәләрҙән (ablative plural)


ҡуян

quyan (romanization)
ҡуян (absolute singular)
ҡуяндар (absolute plural)
ҡуяндың (definite genitive singular)
ҡуяндарҙың (definite genitive plural)
ҡуянға (dative singular)
ҡуяндарға (dative plural)
ҡуянды (accusative definite singular)
ҡуяндарҙы (accusative definite plural)
ҡуянда (locative singular)
ҡуяндарҙа (locative plural)
ҡуяндан (ablative singular)
ҡуяндарҙан (ablative plural)


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsialʹ xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


сөгөлдөр

head

сөгөлдөр • (sögöldör)

ba-noun

сөгөлдөр • (sögöldör)

sögöldör (romanization)
сөгөлдөр (absolute singular-only)
сөгөлдөрҙөң (definite genitive singular-only)
сөгөлдөргә (dative singular-only)
сөгөлдөрҙө (accusative definite singular-only)
сөгөлдөрҙә (locative singular-only)
сөгөлдөрҙән (ablative singular-only)

[sʏ̞.ɡʏ̞l.ˈdʏ̞ɾ]

From Persian چغندر (čoğondar, “beet”).
Cognate with Tatar чөгендер (çögender), Karachay-Balkar чюгюндюр (çügündür), Turkmen şuğundyr (“beet”).

Сөгөлдөр һабағы.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


уйын

head

уйын • (uyın)

ba-noun

уйын • (uyın)

uyın (romanization)
уйын (absolute singular)
уйындар (absolute plural)
уйындың (definite genitive singular)
уйындарҙың (definite genitive plural)
уйынға (dative singular)
уйындарға (dative plural)
уйынды (accusative definite singular)
уйындарҙы (accusative definite plural)
уйында (locative singular)
уйындарҙа (locative plural)
уйындан (ablative singular)
уйындарҙан (ablative plural)

(biology) birds' courtship display, lekking


шалҡан

head

шалҡан • (şalqan)

ba-noun

шалҡан • (şalqan)

şalqan (romanization)
шалҡан (absolute singular-only)
шалҡандың (definite genitive singular-only)
шалҡанға (dative singular-only)
шалҡанды (accusative definite singular-only)
шалҡанда (locative singular-only)
шалҡандан (ablative singular-only)

From Persian شلغم (šalğam, “turnip”).
Cognate with Kazakh шалқан (şalqan), Southern Altai чалкан (čalkan), Khakas салғын (salğın),
Turkmen, Turkish şalgam (“turnip”).


кишер

head

кишер • (kişer)

ba-noun

кишер • (kişer)

kişer (romanization)
кишер (absolute singular-only)
кишерҙең (definite genitive singular-only)
кишергә (dative singular-only)
кишерҙе (accusative definite singular-only)
кишерҙә (locative singular-only)
кишерҙән (ablative singular-only)

From Persian گزر (gazar).
Cognate with Turkmen käşir, Tatar кишер (kişer).

Кишер түтәле.

Кишер һуты.


бәрәңге

head

бәрәңге • (bərəñge)

ba-noun

бәрәңге • (bərəñge)

bərəñge (romanization)
бәрәңге (absolute singular)
бәрәңгеләр (absolute plural)
бәрәңгенең (definite genitive singular)
бәрәңгеләрҙең (definite genitive plural)
бәрәңгегә (dative singular)
бәрәңгеләргә (dative plural)
бәрәңгене (accusative definite singular)
бәрәңгеләрҙе (accusative definite plural)
бәрәңгелә (locative singular)
бәрәңгеләрҙә (locative plural)
бәрәңгенән (ablative singular)
бәрәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәрәңгеләрҙең

бәрәңгеләргә

бәрәңгеләрҙе

бәрәңгеләрҙә

бәрәңгеләрҙән

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


ҡомалаҡ

qomalaq (romanization)
ҡомалаҡ (absolute singular-only)
ҡомалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡомалаҡҡа (dative singular-only)
ҡомалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡомалаҡта (locative singular-only)
ҡомалаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kumlak (“Humulus lupulus”), see there for further origin.

der

Ҡомалаҡҡа бешерелгән икмәк.

Humulus lupulus
Humulus lupulus#Translingual

ba:Ҡомалаҡ (үҫемлек)


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), etc.

cog

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


тарма

tarma (romanization)
тарма (absolute singular-only)
тарманың (definite genitive singular-only)
тарма (dative singular-only)
тарманы (accusative definite singular-only)
тармала (locative singular-only)
тарманан (ablative singular-only)


әлморон

head

әлморон • (əlmoron)

ba-noun

әлморон • (əlmoron)

əlmoron (romanization)
әлморон (absolute singular-only)
әлморондоң (definite genitive singular-only)
әлморонға (dative singular-only)
әлморондо (accusative definite singular-only)
әлморонда (locative singular-only)
әлморондан (ablative singular-only)

(botany) Rosa majalis, Rosa canina; dog rose


гөлйемеш

head

гөлйемеш • (gölyemeş)

ba-noun

гөлйемеш • (gölyemeş)

gölyemeş (romanization)
гөлйемеш (absolute singular-only)
гөлйемештең (definite genitive singular-only)
гөлйемешкә (dative singular-only)
гөлйемеште (accusative definite singular-only)
гөлйемештә (locative singular-only)
гөлйемештән (ablative singular-only)

[ɡʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ]

гөл (göl, “flower”) + емеш (yemeş, “fruit”).


киндер

kinder (romanization)
киндер (absolute singular-only)
киндерҙең (definite genitive singular-only)
киндергә (dative singular-only)
киндерҙе (accusative definite singular-only)
киндерҙә (locative singular-only)
киндерҙән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kentir, *kendir (“hemp”); cognate with Azerbaijani кәндир/kəndir, Turkish kendir, Khakas киндір (kindìr, “cannabis, hemp”), etc.


этморон

etmoron (romanization)
этморон (absolute singular-only)
этморондоң (definite genitive singular-only)
этморонға (dative singular-only)
этморондо (accusative definite singular-only)
этморонда (locative singular-only)
этморондан (ablative singular-only)

эт (et, “dog”) + морон (moron, “nose”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (it burun(u), “rosehip”);
Tatar эт борыны (et borını, “Rosa canina”), Kazakh итмұрын (itmūryn, “Rosa canina”), Khakas ит пурун (it purun, “Rosa canina”), Shor ит-пурну (“Rosa canina”).


үҫенте

head

үҫенте • (üśente)

ba-noun

үҫенте • (üśente)

üśente (romanization)
үҫенте (absolute singular)
үҫентеләр (absolute plural)
үҫентенең (definite genitive singular)
үҫентеләрҙең (definite genitive plural)
үҫентегә (dative singular)
үҫентеләргә (dative plural)
үҫентене (accusative definite singular)
үҫентеләрҙе (accusative definite plural)
үҫентелә (locative singular)
үҫентеләрҙә (locative plural)
үҫентенән (ablative singular)
үҫентеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҫентеләрҙең

үҫентеләрҙән

[ʏ.θɪ̞n.ˈtɪ̞]


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


төйөн

head

төйөн • (töyön)

ba-noun

төйөн • (töyön)

töyön (romanization)
төйөн (absolute singular)
төйөндәр (absolute plural)
төйөндөң (definite genitive singular)
төйөндәрҙең (definite genitive plural)
төйөнгә (dative singular)
төйөндәргә (dative plural)
төйөндө (accusative definite singular)
төйөндәрҙе (accusative definite plural)
төйөндә (locative singular)
төйөндәрҙә (locative plural)
төйөндән (ablative singular)
төйөндәрҙән (ablative plural)

From *tügün (“knot”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”), whence also төйөр (töyör), төймә (töymə),
төйнә- (töynə-).
Compare Old Uyghur [script needed] (tügün, “knot”); Tatar төен (töen), Kazakh түйін (tüiın), Kumyk тююн (tüyun), Kyrgyz түйүн (tüyün), Southern Altai түйүн/түүн, Uzbek tugun,
Uyghur تۈگۈن (tügün, “knot”), Khakas тӱӱнҷек (“knot”) (with a diminutive affix), Turkmen düwün (“knot”).


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.


яры

head

яры • (yarı)

ba-noun

яры • (yarı)

yarı (romanization)
яры (absolute singular)
ярылар (absolute plural)
ярының (definite genitive singular)
ярыларҙың (definite genitive plural)
ярыға (dative singular)
ярыларға (dative plural)
ярыны (accusative definite singular)
ярыларҙы (accusative definite plural)
ярыла (locative singular)
ярыларҙа (locative plural)
ярынан (ablative singular)
ярыларҙан (ablative plural)

(anatomy, botany) membrane, diaphragm, film, web


ярғанат

head

ярғанат • (yarğanat)

ba-noun

ярғанат • (yarğanat)

yarğanat (romanization)
ярғанат (absolute singular)
ярғанаттар (absolute plural)
ярғанаттың (definite genitive singular)
ярғанаттарҙың (definite genitive plural)
ярғанатҡа (dative singular)
ярғанаттарға (dative plural)
ярғанатты (accusative definite singular)
ярғанаттарҙы (accusative definite plural)
ярғанатта (locative singular)
ярғанаттарҙа (locative plural)
ярғанаттан (ablative singular)
ярғанаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярғанаттарҙың

ярғанаттарға

ярғанаттарҙы

ярғанаттарҙа

ярғанаттарҙан

From Proto-Turkic *yar (“bat”) + *kāynat (“wing”).
Alternatively explained as Proto-Turkic *yarï-kiaynat (“membrane-wing”), equivalent to
Bashkir яры (yarı, “membrane”) + ҡанат (qanat, “wing”).
However, this version is dismissed by some researchers as folk etymology.
Cognate with
Kazakh жарғанат (jarğanat),
Tatar ярканат (yarkanat),
Kyrgyz жарганат (jarganat),
Southern Altai јарганат (ǰarganat),
Uzbek yorqanot,
Turkmen ýarganat,
Shor чарғанат (čarğanat),
Khakas чарханат (çarxanat),
Yakut сарыы кынат (sarıı kınat, “bat”).

compound

ba:Ярғанаттар


алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


үркәс

head

үркәс • (ürkəs)

ba-noun

үркәс • (ürkəs)

ürkəs (romanization)
үркәс (absolute singular)
үркәсләр (absolute plural)
үркәснең (definite genitive singular)
үркәсләрҙең (definite genitive plural)
үркәсгә (dative singular)
үркәсләргә (dative plural)
үркәсне (accusative definite singular)
үркәсләрҙе (accusative definite plural)
үркәслә (locative singular)
үркәсләрҙә (locative plural)
үркәснән (ablative singular)
үркәсләрҙән (ablative plural)

From *örkäč "camel's hump", probably derived from Proto-Turkic *ȫr- (“to rise”).
Cognate with
Tatar өркәч (örkäç, “camel's hump”),
Kazakh өркеш (örkeş, “camel's hump”),
Kyrgyz өркөч (örköc, “camel's hump”),
Southern Altai ӧркӧш (örköš, “camel's hump”),
Uzbek oʻrkach (“camel's hump”),
Uyghur ئوركەچ (orkech, “camel's hump”),
Yakut арҕас (arğas, “bulge”);
should be kept separate from *örküč, as attested in
Azerbaijani hürgüc (“camel's hump”),
Turkmen örküç (“camel's hump”),
Turkish hörgüç (“camel's hump”).

cog

Ике үркәсле дөйә.


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


көсөк

head

көсөк • (kösök)

ba-noun

көсөк • (kösök)

kösök (romanization)
көсөк (absolute singular)
көсөктәр (absolute plural)
көсөктөң (definite genitive singular)
көсөктәрҙең (definite genitive plural)
көсөккә (dative singular)
көсөктәргә (dative plural)
көсөктө (accusative definite singular)
көсөктәрҙе (accusative definite plural)
көсөктә (locative singular)
көсөктәрҙә (locative plural)
көсөктән (ablative singular)
көсөктәрҙән (ablative plural)

From*küčük "puppy; evolved Salicaceae bud", possibly from Proto-Turkic *kičük (“small”).
Cognate with
Kazakh күшік (küşık, “puppy”), Kyrgyz күчүк (kücük, “puppy; evolved bud”), Karachay-Balkar кючюк (küçük, “puppy”), Southern Altai кӱчӱк (küčük, “puppy”),
Uzbek kuchuk (“puppy”), Uyghur كۇچۇك (kuchuk, “puppy”), Turkmen güjük (“puppy”);
also
Khakas кӱӌӱгес (kücüges, “puppy”), Chulym кӱчӱгӓч (küčügäč, “puppy”),
etc.

cog

(botany) an evolved bud on any Salicaceae plant


матдә

head

матдә • (matdə)

ba-noun

матдә • (matdə)

matdə (romanization)
матдә (absolute singular)
матдәләр (absolute plural)
матдәнең (definite genitive singular)
матдәләрҙең (definite genitive plural)
матдәгә (dative singular)
матдәләргә (dative plural)
матдәне (accusative definite singular)
матдәләрҙе (accusative definite plural)
матдәлә (locative singular)
матдәләрҙә (locative plural)
матдәнән (ablative singular)
матдәләрҙән (ablative plural)

From Arabic مَادَّة (mādda, “matter, substance”).


һеләүһен

head

һеләүһен • (heləwhen)

ba-noun

һеләүһен • (heləwhen)

heləwhen (romanization)
һеләүһен (absolute singular)
һеләүһендәр (absolute plural)
һеләүһендең (definite genitive singular)
һеләүһендәрҙең (definite genitive plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative definite singular)
һеләүһендәрҙе (accusative definite plural)
һеләүһендә (locative singular)
һеләүһендәрҙә (locative plural)
һеләүһендән (ablative singular)
һеләүһендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеләүһендәрҙең

һеләүһендәргә

һеләүһендәрҙе

һеләүһендәрҙә

һеләүһендәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *silexüsün (“lynx”) (compare Mongolian шилүүс (šilüüs, “lynx”), Kalmyk шилүсн (şilüsn, “lynx”)).
Cognate with Tatar селәүсен (seläwsen),
Kazakh сілеусін (sıleusın),
Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün),
Karachay-Balkar сюлеусюн (sülewsün) / сюлесин (sülesin),
Southern Altai шӱлӱзин (šülüzin),
Uzbek silovsin,
Uyghur سۈلەيسۈن (süleysün, “lynx”), etc.

cog

Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün)


бәрәс

head

бәрәс • (bərəs)

ba-noun

бәрәс • (bərəs)

bərəs (romanization)
бәрәс (absolute singular)
бәрәстәр (absolute plural)
бәрәстең (definite genitive singular)
бәрәстәрҙең (definite genitive plural)
бәрәскә (dative singular)
бәрәстәргә (dative plural)
бәрәсте (accusative definite singular)
бәрәстәрҙе (accusative definite plural)
бәрәстә (locative singular)
бәрәстәрҙә (locative plural)
бәрәстән (ablative singular)
бәрәстәрҙән (ablative plural)

Compare Tatar бәрән (bärän, “lamb”).
Appears to be of a substrate/onomatopoeic origin, compare Bashkir бәр-бәр (bər-bər, “a call for sheep”).
Possibly from (para-)Iranic substratum, compare Persian بره (barre, “lamb”), Middle Persian [script needed] (bārān, “sheep, lamb”), from Proto-Indo-European *urh₁en- (“lamb”).

cog

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.


саян

sayan (romanization)
саян (absolute singular)
саяндар (absolute plural)
саяндың (definite genitive singular)
саяндарҙың (definite genitive plural)
саянға (dative singular)
саяндарға (dative plural)
саянды (accusative definite singular)
саяндарҙы (accusative definite plural)
саянда (locative singular)
саяндарҙа (locative plural)
саяндан (ablative singular)
саяндарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čadan (“scorpion”). possibly from Middle Chinese 蠆 (ʈʰˠaiᴴ) with a final -n added.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čadan, “scorpion; (astrology) Scorpio”);
Kazakh шаян (şaän, “scorpion”),
Southern Altai сай (say, “scorpion”),
Uzbek chayon (“scorpion”),
Uyghur چايان (chayan, “scorpion”),
Azerbaijani çayan,
Turkish çıyan (“scorpion”).


ҡуҙғалаҡ

head

ҡуҙғалаҡ • (quźğalaq)

ba-noun

ҡуҙғалаҡ • (quźğalaq)

quźğalaq (romanization)
ҡуҙғалаҡ (absolute singular-only)
ҡуҙғалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡуҙғалаҡҡа (dative singular-only)
ҡуҙғалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡуҙғалаҡта (locative singular-only)
ҡуҙғалаҡтан (ablative singular-only)

From a plant name *qozu qulaq (“lamb's ear”).
Probably developed as a metaphoric term, based on likening sorrel leaves in shape to lamb's ears.
Cognate with Tatar кузгалак (quzgalaq, “sorrel”),
Karachay-Balkar къозу къулакъ (qozu qulaq, “sorrel”),
Kyrgyz козу кулак (kozu kulak, “Oxyria”),
Kazakh қозықұлақ (qozyqūlaq, “Trіchochіton”),
Turkish kuzukulağı (“Rumex acetosella”), etc.

cog

къозу къулакъ


өйөр

head

өйөр • (öyör)

ba-noun

өйөр • (öyör)

From Proto-Turkic *ögür (“a herd of horses, group of wild animals"”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ügür, “herd of horses, pack, flock of wild animals”);
Kazakh үйір (üiır),
Kyrgyz үйүр (üyür, “a herd of horses”),
Uzbek uyur (“a herd of horses”),
Southern Altai ӱӱр (üür, “a herd of horses, group of wild animals”),
Khakas ӧӧр (“a herd of horses, group of wild animals”),
Yakut үөр (üör, “a herd of horses, group of wild animals”);
Karachay-Balkar юйюр (üyür, “family”); etc.

көтөү

group of cows and/or sheep driven daily for grazing


юлбарыҫ

head

юлбарыҫ • (yulbarıś)

yulbarıś (romanization)
юлбарыҫ (absolute singular)
юлбарыҫтар (absolute plural)
юлбарыҫтың (definite genitive singular)
юлбарыҫтарҙың (definite genitive plural)
юлбарыҫҡа (dative singular)
юлбарыҫтарға (dative plural)
юлбарыҫты (accusative definite singular)
юлбарыҫтарҙы (accusative definite plural)
юлбарыҫта (locative singular)
юлбарыҫтарҙа (locative plural)
юлбарыҫтан (ablative singular)
юлбарыҫтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбарыҫтарҙың

юлбарыҫтарға

юлбарыҫтарҙы

юлбарыҫтарҙа

юлбарыҫтарҙан

From Proto-Turkic *yolbars (“panther, leopard, tiger”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jolbars, “tiger”);
Tatar юлбарыс (yulbarıs, “tiger”),
Kazakh жолбарыс (jolbarys, “tiger”),
Kyrgyz жолборс (jolbors, “tiger”),
Uzbek yoʻlbars (“tiger”),
Uyghur يولۋاس (yolwas, “tiger”),
Turkmen ýolbars (“lion”),
etc.

cog

Panthera tigris
Panthera tigris#Translingual


ҡурай

quray (romanization)
ҡурай (absolute singular)
ҡурайҙар (absolute plural)
ҡурайҙың (definite genitive singular)
ҡурайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡурайға (dative singular)
ҡурайҙарға (dative plural)
ҡурайҙы (accusative definite singular)
ҡурайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡурайҙа (locative singular)
ҡурайҙарҙа (locative plural)
ҡурайҙан (ablative singular)
ҡурайҙарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *kuxuraï (“dry”), compare Mongolian хуурай (xuuraj, “dry”).
Probably distantly related to ҡоро (qoro, “dry”).
Cognate with
Kazakh қурай (qurai, “plants with tall tough stems; musical instrument”),
Kyrgyz куурай (kuuray, “a generic term for plants with tall tough stems”),
Uyghur قوراي (qoray, “a wild plant with hollow stem”),
etc.


күкәй

head

күкәй • (kükəy)

ba-noun

күкәй • (kükəy)

kükəy (romanization)
күкәй (absolute singular)
күкәйҙәр (absolute plural)
күкәйҙең (definite genitive singular)
күкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
күкәйгә (dative singular)
күкәйҙәргә (dative plural)
күкәйҙе (accusative definite singular)
күкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
күкәйҙә (locative singular)
күкәйҙәрҙә (locative plural)
күкәйҙән (ablative singular)
күкәйҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar күкәй (kükäy). Compare with Udmurt кукей (kukej) ("egg").


ҡымыҙлыҡ

head

ҡымыҙлыҡ • (qımıźlıq)

ba-noun

ҡымыҙлыҡ • (qımıźlıq)

qımıźlıq (romanization)
ҡымыҙлыҡ (absolute singular-only)
ҡымыҙлыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡымыҙлыҡҡа (dative singular-only)
ҡымыҙлыҡты (accusative definite singular-only)
ҡымыҙлыҡта (locative singular-only)
ҡымыҙлыҡтан (ablative singular-only)

[qɯ̞.mɯ̞ð.ˈɫɯ̞q]

By surface analysis, ҡымыҙ (qımıź) + -лыҡ (-lıq). See ҡымыҙ (qımıź) for more.
Compare to Kazakh қымыздық (qymyzdyq, “Rumex spp.”), Kyrgyz кымыздык (kımızdık, “Bistorta officinalis, syn. Polygonum bistorta”).


һыртлан

head

һыртлан • (hırtlan)

ba-noun

һыртлан • (hırtlan)

hırtlan (romanization)
һыртлан (absolute singular)
һыртландар (absolute plural)
һыртландың (definite genitive singular)
һыртландарҙың (definite genitive plural)
һыртланға (dative singular)
һыртландарға (dative plural)
һыртланды (accusative definite singular)
һыртландарҙы (accusative definite plural)
һыртланда (locative singular)
һыртландарҙа (locative plural)
һыртландан (ablative singular)
һыртландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыртландарҙың

һыртландарға

һыртландарҙы

һыртландарҙа

һыртландарҙан

Inherited from Proto-Turkic *sïrtlan (“hyena”); cognate with
Uzbek sirtlon,
Uyghur سىرتلان (sirtlan),
Turkmen syrtlan,
Turkish sırtlan (“hyena”);
Kyrgyz сырттан (sırttan, “a mythical, fierce and vigilant dog”).


томбойоҡ

tomboyoq (romanization)
томбойоҡ (absolute singular)
томбойоҡтар (absolute plural)
томбойоҡтоң (definite genitive singular)
томбойоҡтарҙың (definite genitive plural)
томбойоҡҡа (dative singular)
томбойоҡтарға (dative plural)
томбойоҡто (accusative definite singular)
томбойоҡтарҙы (accusative definite plural)
томбойоҡта (locative singular)
томбойоҡтарҙа (locative plural)
томбойоҡтан (ablative singular)
томбойоҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

томбойоҡтарҙың

томбойоҡтарға

томбойоҡтарҙы

томбойоҡтарҙа

томбойоҡтарҙан

Cognate with
Tatar төнбоек (tönboyek, “water lily”),
Southern Altai тумгайак (tumgayak, “water lily”),
Kazakh тұңғиық (tūñğiyq, “water lily”).


күҙәнәк

head

күҙәнәк • (küźənək)

ba-noun

күҙәнәк • (küźənək)

küźənək (romanization)
күҙәнәк (absolute singular)
күҙәнәктәр (absolute plural)
күҙәнәктең (definite genitive singular)
күҙәнәктәрҙең (definite genitive plural)
күҙәнәккә (dative singular)
күҙәнәктәргә (dative plural)
күҙәнәкте (accusative definite singular)
күҙәнәктәрҙе (accusative definite plural)
күҙәнәктә (locative singular)
күҙәнәктәрҙә (locative plural)
күҙәнәктән (ablative singular)
күҙәнәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙәнәктәрҙең

күҙәнәктәргә

күҙәнәктәрҙе

күҙәнәктәрҙә

күҙәнәктәрҙән

Compare to
Old Turkic [script needed] (közünük, “window (?)”) (in Irk Bitig);
Kyrgyz көзөнөк (közönök, “opening, hole”), Southern Altai кӧзнӧк (köznök, “window”),
Uzbek koʻzanak (“opening; pore, cell”),
Uyghur كوزنەك (koznek, “cell; honeycomb; small ventilation window”),
Turkmen gözenek (“bars, grating, lattice”),
Khakas кӧзенек (“window”),
Tuvan көзенек (közenek, “window”).

cog

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.

Липидтар күҙәнәк мембранаһын төҙөйҙәр.

Күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм йәшәүен цитология тигән фән өйрәнә.

The structure and life activities of cells are studied by the science called cytology.

Küźənəktərźeñ töźölöşön həm yəşəwen tsitologiya tigən fən öyrənə.

(biology) cell, the basic unit of a living organism


һыуыр

head

һыуыр • (hıwır)

ba-noun

һыуыр • (hıwır)

hıwır (romanization)
һыуыр (absolute singular)
һыуырҙар (absolute plural)
һыуырҙың (definite genitive singular)
һыуырҙарҙың (definite genitive plural)
һыуырға (dative singular)
һыуырҙарға (dative plural)
һыуырҙы (accusative definite singular)
һыуырҙарҙы (accusative definite plural)
һыуырҙа (locative singular)
һыуырҙарҙа (locative plural)
һыуырҙан (ablative singular)
һыуырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogur (“marmot”).
Compare to
Karakhanid [script needed] (soğur, “marmot”);
Tatar суыр (suwır, “marmot”),
Kazakh суыр (suyr, “marmot”),
Kyrgyz суур (suur, “marmot”),
Uzbek sugʻur (“marmot”),
Uyghur سۇغۇر (sughur, “marmot”),
etc.

cog

(zoology) Bobak marmot, steppe marmot, Marmota bobak


ҡондоҙ

head

ҡондоҙ • (qondoź)

ba-noun

ҡондоҙ • (qondoź)

qondoź (romanization)
ҡондоҙ (absolute singular)
ҡондоҙҙар (absolute plural)
ҡондоҙҙоң (definite genitive singular)
ҡондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative definite singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡондоҙҙа (locative singular)
ҡондоҙҙарҙа (locative plural)
ҡондоҙҙан (ablative singular)
ҡондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡондоҙҙарҙың

ҡондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *kunduŕ (“beaver; otter”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qunduz, “beaver”);
Kyrgyz кундуз (kunduz, “otter”),
Southern Altai кумдус (kumdus, “beaver”),
Tuvan кундус (kundus, “otter”),
Uzbek qunduz (“otter”),
Turkish kunduz (“beaver”),
Azerbaijani qunduz (“beaver”),
Chuvash хӑнтӑр (hănt̬ăr, “beaver”).


өйрәкморон

head

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

ba-noun

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

öyrəkmoron (romanization)
өйрәкморон (absolute singular)
өйрәкморондар (absolute plural)
өйрәкморондоң (definite genitive singular)
өйрәкморондарҙың (definite genitive plural)
өйрәкморонға (dative singular)
өйрәкморондарға (dative plural)
өйрәкморондо (accusative definite singular)
өйрәкморондарҙы (accusative definite plural)
өйрәкморонда (locative singular)
өйрәкморондарҙа (locative plural)
өйрәкморондан (ablative singular)
өйрәкморондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәкморондоң

өйрәкморонға

өйрәкморондо

өйрәкморонда

өйрәкморондан

өйрәкморондар

өйрәкморондарҙың

өйрәкморондарға

өйрәкморондарҙы

өйрәкморондарҙа

өйрәкморондарҙан

[ʏ̞jˈræk.mʊ̞ˈrʊ̞n]

өй‧рәк‧мо‧рон

Composed of өйрәк (öyrək, “duck”) + морон (moron, “nose”).
Calque of Russian утконо́с (utkonós).
Compare with
Tatar үрдәкборын (ürdäkborın, “platipus”),
Uzbek oʻrdakburun (“platipus”),
Azerbaijani ördəkburun (“platipus”) - these cognates are made up of components that are etymologically equivalent to those in the Bashkir term.
Also compare Kazakh үйректұмсық (üirektūmsyq, “platipus”), Uyghur ئۆردەكتۇمشۇق (ördektumshuq, “platipus”) - these two have a different second component, which is equivalent to Bashkie томшоҡ (tomşoq).

cog

ئۆردەكتۇمشۇق

Ornithorhynchus anatinus
Ornithorhynchus anatinus#Translingual

(zoology) platypus, Ornithorhynchus anatinus


ҡоно

qono (romanization)
ҡоно (absolute singular)
ҡонолар (absolute plural)
ҡононоң (definite genitive singular)
ҡоноларҙың (definite genitive plural)
ҡоноға (dative singular)
ҡоноларға (dative plural)
ҡононо (accusative definite singular)
ҡоноларҙы (accusative definite plural)
ҡонола (locative singular)
ҡоноларҙа (locative plural)
ҡононан (ablative singular)
ҡоноларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh құну (qūnu, “wolverine”),
Kyrgyz куну (kunu, “wolverine”),
Khakas хуну (xunu, “wolverine”),etc.


картуф

kartuf (romanization)
картуф (absolute singular)
картуфтар (absolute plural)
картуфтың (definite genitive singular)
картуфтарҙың (definite genitive plural)
картуфҡа (dative singular)
картуфтарға (dative plural)
картуфты (accusative definite singular)
картуфтарҙы (accusative definite plural)
картуфта (locative singular)
картуфтарҙа (locative plural)
картуфтан (ablative singular)
картуфтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

картуфтарҙың

картуфтарҙан

Compare to Kazakh картоп (kartop), Kumyk картоп (kartop, “potato”).
From Russian карто́фель (kartófelʹ, “potato”), from German Kartoffel, from Italian tartufolo, from Latin terrae tūber (“tuber of the earth”).

der

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

Do not eat together meat and potato at all.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


аҡһым

head

аҡһым • (aqhım)

ba-noun

аҡһым • (aqhım)

aqhım (romanization)
аҡһым (absolute singular)
аҡһымдар (absolute plural)
аҡһымдың (definite genitive singular)
аҡһымдарҙың (definite genitive plural)
аҡһымға (dative singular)
аҡһымдарға (dative plural)
аҡһымды (accusative definite singular)
аҡһымдарҙы (accusative definite plural)
аҡһымда (locative singular)
аҡһымдарҙа (locative plural)
аҡһымдан (ablative singular)
аҡһымдарҙан (ablative plural)

Казеин – насар үҙләштерелеүсе аҡһым.
Kazein – nasar üźləşterelewse aqhım.
Casein is a poorly digestible protein.


ялғау

From Proto-Mongolic *ǯalga- (“to fasten, join”).
Cognate with Kazakh жалғау (jalğau, “make longer, splice”).

cog

(botany) to engraft (upon), to inoculate (with)


сатыр

head

сатыр • (satır)

ba-noun

сатыр • (satır)

satır (romanization)
сатыр (absolute singular)
сатырҙар (absolute plural)
сатырҙың (definite genitive singular)
сатырҙарҙың (definite genitive plural)
сатырға (dative singular)
сатырҙарға (dative plural)
сатырҙы (accusative definite singular)
сатырҙарҙы (accusative definite plural)
сатырҙа (locative singular)
сатырҙарҙа (locative plural)
сатырҙан (ablative singular)
сатырҙарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *čātïr (“sunshade, canvas tent”).


көҙән

head

көҙән • (köźən)

ba-noun

көҙән • (köźən)

From Proto-Turkic *küŕen (“weasel, ferret”).
Cognate with Kumyk гёзен (gözen, “marten”), Kyrgyz күзөн (küzön), Khakas кӱзен (küzen), Southern Altai кӱзен (küzen). Akin to Hungarian görény and Nor Nakhichevan Armenian գյուջեն (gyuǰen), գուջեն (guǰen), Turkic borrowings.


бүлеү

(biology) eliminate substances from organism