заман

zaman (romanization)
заман (absolute singular)
замандар (absolute plural)
замандың (definite genitive singular)
замандарҙың (definite genitive plural)
заманға (dative singular)
замандарға (dative plural)
заманды (accusative definite singular)
замандарҙы (accusative definite plural)
заманда (locative singular)
замандарҙа (locative plural)
замандан (ablative singular)
замандарҙан (ablative plural)

Үткән заман.

Хәҙерге заман.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


совет

From Russian сове́т (sovét, “council, board; soviet”).
Compare to
Uzbek sovet,
Turkmen sowet,
Turkish sovyet (“Soviet”) (the Turkish word is from a different source).

bor

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

In the Soviet times, we used to think that this phenomenon was characteristic only of the West.

Beź sovet osoronda bıl xəl tik Könbayış ösön genə xas tip uylay torğaynıq.

(history, not comparable) Soviet, pertaining to the Soviet Union


исем

isem (romanization)
исем (absolute singular)
исемдәр (absolute plural)
исемдең (definite genitive singular)
исемдәрҙең (definite genitive plural)
исемгә (dative singular)
исемдәргә (dative plural)
исемде (accusative definite singular)
исемдәрҙе (accusative definite plural)
исемдә (locative singular)
исемдәрҙә (locative plural)
исемдән (ablative singular)
исемдәрҙән (ablative plural)

Ultimately from Arabic اِسْم (ism, “name, appellation; noun”).

der

Яңғыҙлыҡ исем.

Уртаҡ исем.


тамыр

head

тамыр • (tamır)

ba-noun

тамыр • (tamır)

tamır (romanization)
тамыр (absolute singular)
тамырҙар (absolute plural)
тамырҙың (definite genitive singular)
тамырҙарҙың (definite genitive plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative definite singular)
тамырҙарҙы (accusative definite plural)
тамырҙа (locative singular)
тамырҙарҙа (locative plural)
тамырҙан (ablative singular)
тамырҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *tamïr (“vein; root”).


хәбәр

head

хәбәр • (xəbər)

ba-noun

хәбәр • (xəbər)

xəbər (romanization)
хәбәр (absolute singular)
хәбәрҙәр (absolute plural)
хәбәрҙең (definite genitive singular)
хәбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
хәбәргә (dative singular)
хәбәрҙәргә (dative plural)
хәбәрҙе (accusative definite singular)
хәбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрҙә (locative singular)
хәбәрҙәрҙә (locative plural)
хәбәрҙән (ablative singular)
хәбәрҙәрҙән (ablative plural)

Хәбәр һөйкәлеше.


өн

ön (romanization)
өн (absolute singular)
өндәр (absolute plural)
өндөң (definite genitive singular)
өндәрҙең (definite genitive plural)
өнгә (dative singular)
өндәргә (dative plural)
өндө (accusative definite singular)
өндәрҙе (accusative definite plural)
өндә (locative singular)
өндәрҙә (locative plural)
өндән (ablative singular)
өндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ǖn (“voice, sound”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ün, “voice, sound”);
Kazakh үн (ün, “voice, sound”),
Kyrgyz үн (ün, “voice, sound”),
Turkish ün (“voice, sound”),
Khakas ӱн (ün, “voice, sound”),
Tuvan үн (ün, “voice, sound”).


сифат

sifat (romanization)
сифат (absolute singular)
сифаттар (absolute plural)
сифаттың (definite genitive singular)
сифаттарҙың (definite genitive plural)
сифатҡа (dative singular)
сифаттарға (dative plural)
сифатты (accusative definite singular)
сифаттарҙы (accusative definite plural)
сифатта (locative singular)
сифаттарҙа (locative plural)
сифаттан (ablative singular)
сифаттарҙан (ablative plural)

Һөйләмдә сифаттар һәр саҡ тиерлек аныҡлаусы һәм хәбәр функцияһын башҡара.

In the sentence, adjectives practically always fulfil the function of the attribute or the predicate.

Höyləmdə sifattar hər saq tiyerlek anıqlawsı həm xəbər funktsiyahın başqara.


батыр

head

батыр • (batır)

ba-noun

батыр • (batır)

batır (romanization)
батыр (absolute singular)
батырҙар (absolute plural)
батырҙың (definite genitive singular)
батырҙарҙың (definite genitive plural)
батырға (dative singular)
батырҙарға (dative plural)
батырҙы (accusative definite singular)
батырҙарҙы (accusative definite plural)
батырҙа (locative singular)
батырҙарҙа (locative plural)
батырҙан (ablative singular)
батырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bagatur. Cognate with Kyrgyz баатыр (baatır), Southern Altai баатыр (baatïr), Turkish bahadır, etc.

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

Formerly, a very strong man used to live in the lands of Trans-Uralian Bashkirs.

Boron Ural artı başqorttarı ilendə bik köslö batır yəşəgən.

(mythology) a male protagonist of Bashkir folk epics and fairy-tales


ҡылым

head

ҡылым • (qılım)

ba-noun

ҡылым • (qılım)

qılım (romanization)
ҡылым (absolute singular)
ҡылымдар (absolute plural)
ҡылымдың (definite genitive singular)
ҡылымдарҙың (definite genitive plural)
ҡылымға (dative singular)
ҡылымдарға (dative plural)
ҡылымды (accusative definite singular)
ҡылымдарҙы (accusative definite plural)
ҡылымда (locative singular)
ҡылымдарҙа (locative plural)
ҡылымдан (ablative singular)
ҡылымдарҙан (ablative plural)

From the verb ҡыл- (qïl-) "to do, to act".

Уртаҡ ҡылым.

Күсемле ҡылым.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

Ошо ҡылымдың бойороғо нисек яңғырай?

How does the imperative of this verb sound?


рәүеш

head

рәүеш • (rəweş)

ba-noun

рәүеш • (rəweş)

rəweş (romanization)
рәүеш (absolute singular)
рәүештәр (absolute plural)
рәүештең (definite genitive singular)
рәүештәрҙең (definite genitive plural)
рәүешкә (dative singular)
рәүештәргә (dative plural)
рәүеште (accusative definite singular)
рәүештәрҙе (accusative definite plural)
рәүештә (locative singular)
рәүештәрҙә (locative plural)
рәүештән (ablative singular)
рәүештәрҙән (ablative plural)

From Persian روش (raveš, “manner, method, way”).

bor

Урын рәүеше.


алмаш

head

алмаш • (almaş)

ba-noun

алмаш • (almaş)

almaş (romanization)
алмаш (absolute singular)
алмаштар (absolute plural)
алмаштың (definite genitive singular)
алмаштарҙың (definite genitive plural)
алмашҡа (dative singular)
алмаштарға (dative plural)
алмашты (accusative definite singular)
алмаштарҙы (accusative definite plural)
алмашта (locative singular)
алмаштарҙа (locative plural)
алмаштан (ablative singular)
алмаштарҙан (ablative plural)

Зат алмаштары

Һорау алмаштары


ижек

ijek (romanization)
ижек (absolute singular)
ижектәр (absolute plural)
ижектең (definite genitive singular)
ижектәрҙең (definite genitive plural)
ижеккә (dative singular)
ижектәргә (dative plural)
ижекте (accusative definite singular)
ижектәрҙе (accusative definite plural)
ижектә (locative singular)
ижектәрҙә (locative plural)
ижектән (ablative singular)
ижектәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (üžik, “syllable; letter”),
Karakhanid [script needed] (üžük, “syllable”),
Tatar иҗек (icek, “syllable”),
Tuvan үжүк (üjük, “letter; alphabet”).
Akhmetyanov suggests derivation from Middle Chinese 字 (ji, “letter, symbol, character”).

cog

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.


һан

han (romanization)
һан (absolute singular)
һандар (absolute plural)
һандың (definite genitive singular)
һандарҙың (definite genitive plural)
һанға (dative singular)
һандарға (dative plural)
һанды (accusative definite singular)
һандарҙы (accusative definite plural)
һанда (locative singular)
һандарҙа (locative plural)
һандан (ablative singular)
һандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sā-n (“number”), from Proto-Turkic *sā- (“to count”).
Cognate with:
Old Uyghur s՚n (san, “number”).


Игеҙәктәр

head

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

ba-noun

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

İgeźəktər (romanization)
Игеҙәктәр (absolute plural-only)
Игеҙәктәрҙең (definite genitive plural-only)
Игеҙәктәргә (dative plural-only)
Игеҙәктәрҙе (accusative definite plural-only)
Игеҙәктәрҙә (locative plural-only)
Игеҙәктәрҙән (ablative plural-only)

И‧ге‧ҙәк‧тәр


Буға

head

Буға • (Buğa)

ba-noun

Буға • (Buğa)

Buğa (romanization)
Буға (absolute singular)
Буғалар (absolute plural)
Буғаның (definite genitive singular)
Буғаларҙың (definite genitive plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative definite singular)
Буғаларҙы (accusative definite plural)
Буғала (locative singular)
Буғаларҙа (locative plural)
Буғанан (ablative singular)
Буғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buka (“bull”).
This appears to be a loanword from a written Turkic language. Note that үгеҙ (ügeź) is used in Bashkir for the general meaning of 'bull".


Ҡыҫала

head

Ҡыҫала • (Qıśala)

ba-noun

Ҡыҫала • (Qıśala)

Qıśala (romanization)
Ҡыҫала (absolute singular)
Ҡыҫалалар (absolute plural)
Ҡыҫаланың (definite genitive singular)
Ҡыҫалаларҙың (definite genitive plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative definite singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative definite plural)
Ҡыҫалала (locative singular)
Ҡыҫалаларҙа (locative plural)
Ҡыҫаланан (ablative singular)
Ҡыҫалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ҡыҫалаларҙың

Ҡыҫалаларҙан

[qɯ̞.θɑ.ˈɫɑ]


Ҡуҙы

head

Ҡуҙы • (Quźı)

ba-noun

Ҡуҙы • (Quźı)

Quźı (romanization)
Ҡуҙы (absolute singular)
Ҡуҙылар (absolute plural)
Ҡуҙының (definite genitive singular)
Ҡуҙыларҙың (definite genitive plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative definite singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative definite plural)
Ҡуҙыла (locative singular)
Ҡуҙыларҙа (locative plural)
Ҡуҙынан (ablative singular)
Ҡуҙыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŕï (“lamb”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qozï, “lamb”), Kazakh қозы (qozy, “lamb”), Uzbek qoʻzi (“lamb”), Turkish kuzu (“lamb”).


Арыҫлан

head

Арыҫлан • (Arıślan)

ba-noun

Арыҫлан • (Arıślan)

Arıślan (romanization)
Арыҫлан (absolute singular-only)
Арыҫландың (definite genitive singular-only)
Арыҫланға (dative singular-only)
Арыҫланды (accusative definite singular-only)
Арыҫланда (locative singular-only)
Арыҫландан (ablative singular-only)

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]


Саян

Sayan (romanization)
Саян (absolute singular)
Саяндар (absolute plural)
Саяндың (definite genitive singular)
Саяндарҙың (definite genitive plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative definite singular)
Саяндарҙы (accusative definite plural)
Саянда (locative singular)
Саяндарҙа (locative plural)
Саяндан (ablative singular)
Саяндарҙан (ablative plural)


Уҡсы

head

Уҡсы • (Uqsı)

ba-noun

Уҡсы • (Uqsı)

Uqsı (romanization)
Уҡсы (absolute singular)
Уҡсылар (absolute plural)
Уҡсының (definite genitive singular)
Уҡсыларҙың (definite genitive plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative definite singular)
Уҡсыларҙы (accusative definite plural)
Уҡсыла (locative singular)
Уҡсыларҙа (locative plural)
Уҡсынан (ablative singular)
Уҡсыларҙан (ablative plural)

From уҡ (uq, “arrow”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


Ҡыҙ

Qıź (romanization)
Ҡыҙ (absolute singular)
Ҡыҙҙар (absolute plural)
Ҡыҙҙың (definite genitive singular)
Ҡыҙҙарҙың (definite genitive plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative definite singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative definite plural)
Ҡыҙҙа (locative singular)
Ҡыҙҙарҙа (locative plural)
Ҡыҙҙан (ablative singular)
Ҡыҙҙарҙан (ablative plural)


Һыуғояр

head

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

ba-noun

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

Hıwğoyar (romanization)
Һыуғояр (absolute singular)
Һыуғоярҙар (absolute plural)
Һыуғоярҙың (definite genitive singular)
Һыуғоярҙарҙың (definite genitive plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative definite singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative definite plural)
Һыуғоярҙа (locative singular)
Һыуғоярҙарҙа (locative plural)
Һыуғоярҙан (ablative singular)
Һыуғоярҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Һыуғоярҙарҙың

Һыуғоярҙарға

Һыуғоярҙарҙы

Һыуғоярҙарҙа

Һыуғоярҙарҙан

[hɯ̞w.ʁʊ̞ˈjɑr]

һыу (hıw, “water”) + ҡойоу (qoyow, “to pour”).


Ылаҡ

Ilaq (romanization)
Ылаҡ (absolute singular)
Ылаҡтар (absolute plural)
Ылаҡтың (definite genitive singular)
Ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative definite singular)
Ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
Ылаҡта (locative singular)
Ылаҡтарҙа (locative plural)
Ылаҡтан (ablative singular)
Ылаҡтарҙан (ablative plural)

See ылаҡ (ılaq, “goatling”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (oğlaq, “Capricorn”);
Turkish Oğlak (“Capricorn”).


Балыҡ

head

Балыҡ • (Balıq)

ba-noun

Балыҡ • (Balıq)

Balıq (romanization)
Балыҡ (absolute singular)
Балыҡтар (absolute plural)
Балыҡтың (definite genitive singular)
Балыҡтарҙың (definite genitive plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative definite singular)
Балыҡтарҙы (accusative definite plural)
Балыҡта (locative singular)
Балыҡтарҙа (locative plural)
Балыҡтан (ablative singular)
Балыҡтарҙан (ablative plural)


Үлсәү

head

Үлсәү • (Ülsäw)

ba-noun

Үлсәү • (Ülsäw)

Ülsäw (romanization)
Үлсәү (absolute singular)
Үлсәүҙәр (absolute plural)
Үлсәүҙең (definite genitive singular)
Үлсәүҙәрҙең (definite genitive plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative definite singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative definite plural)
Үлсәүҙә (locative singular)
Үлсәүҙәрҙә (locative plural)
Үлсәүҙән (ablative singular)
Үлсәүҙәрҙән (ablative plural)


нигеҙ

head

нигеҙ • (nigeð)

ba-noun

нигеҙ • (nigeð)

nigeð (romanization)
нигеҙ (absolute singular)
нигеҙҙәр (absolute plural)
нигеҙҙең (definite genitive singular)
нигеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
нигеҙгә (dative singular)
нигеҙҙәргә (dative plural)
нигеҙҙе (accusative definite singular)
нигеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
нигеҙҙә (locative singular)
нигеҙҙәрҙә (locative plural)
нигеҙҙән (ablative singular)
нигеҙҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh негіз (negız),
Kyrgyz негиз (negiz),
Uzbek negiz,
Uyghur نېگىز (nëgiz),
Crimean Tatar negiz.


теркәүес

head

теркәүес • (terkäwes)

ba-noun

теркәүес • (terkäwes)

terkäwes (romanization)
теркәүес (absolute singular)
теркәүестәр (absolute plural)
теркәүестең (definite genitive singular)
теркәүестәрҙең (definite genitive plural)
теркәүескә (dative singular)
теркәүестәргә (dative plural)
теркәүесте (accusative definite singular)
теркәүестәрҙе (accusative definite plural)
теркәүестә (locative singular)
теркәүестәрҙә (locative plural)
теркәүестән (ablative singular)
теркәүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

теркәүестәрҙең

теркәүестәргә

теркәүестәрҙе

теркәүестәрҙә

теркәүестәрҙән

Бүлеү теркәүесе.

Һөҙөмтә теркәүесе.


ымлыҡ

head

ымлыҡ • (ımlıq)

ba-noun

ымлыҡ • (ımlıq)

ımlıq (romanization)
ымлыҡ (absolute singular)
ымлыҡтар (absolute plural)
ымлыҡтың (definite genitive singular)
ымлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ымлыҡҡа (dative singular)
ымлыҡтарға (dative plural)
ымлыҡты (accusative definite singular)
ымлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ымлыҡта (locative singular)
ымлыҡтарҙа (locative plural)
ымлыҡтан (ablative singular)
ымлыҡтарҙан (ablative plural)


бәйләүес

head

бәйләүес • (bäyläwes)

ba-noun

бәйләүес • (bäyläwes)

bäyläwes (romanization)
бәйләүес (absolute singular)
бәйләүестәр (absolute plural)
бәйләүестең (definite genitive singular)
бәйләүестәрҙең (definite genitive plural)
бәйләүескә (dative singular)
бәйләүестәргә (dative plural)
бәйләүесте (accusative definite singular)
бәйләүестәрҙе (accusative definite plural)
бәйләүестә (locative singular)
бәйләүестәрҙә (locative plural)
бәйләүестән (ablative singular)
бәйләүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәйләүестәрҙең

бәйләүестәргә

бәйләүестәрҙе

бәйләүестәрҙә

бәйләүестәрҙән

From the verb бәйлә- (bäylä-) "to tie (together), to bind".

Эйәлек килеш бәйләүестәре.
Eyəlek kileş bəyləwestəre.
Postpositions that take the genetive case.


мәғәнә

head

мәғәнә • (məğənə)

ba-noun

мәғәнә • (məğənə)

məğənə (romanization)
мәғәнә (absolute singular)
мәғәнәләр (absolute plural)
мәғәнәнең (definite genitive singular)
мәғәнәләрҙең (definite genitive plural)
мәғәнәгә (dative singular)
мәғәнәләргә (dative plural)
мәғәнәне (accusative definite singular)
мәғәнәләрҙе (accusative definite plural)
мәғәнәлә (locative singular)
мәғәнәләрҙә (locative plural)
мәғәнәнән (ablative singular)
мәғәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәғәнәләрҙең

мәғәнәләрҙән

From Arabic مَعْنَى (maʕnā, “meaning, sense”).
Cognate with
Tatar мәгънә (mäğnä),
Kazakh мағына (mağyna),
Kyrgyz маани (maani),
Uzbek maʼno,
Azerbaijani məna, معنا,
Ottoman Turkish معنی (me'nâ),
Turkish mana, etc.

cog

Tatar мәгънә (mäğnä)

Һүҙҙең тура/күсмә мәғәнәһе.

The direct/figurative meaning of the word.

Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй.

In the Bashkir language, this word has two meanings.

Başqort telendə bıl hüź ike məğənələ yöröy.


һүҙ төркөмө

head

һүҙ төркөмө • (hüź törkömö)

ba-noun

һүҙ төркөмө • (hüź törkömö)

[ˈhɵð tʏ̞ɾ.kʏ̞.ˌmʏ̞]

һүҙ‧төр‧кө‧мө

һүҙ (hüź) + төркөм (törköm). Cognate of Kyrgyz сөз түркүмү (söz türkümü) and Uzbek soʻz turkumi.

com

һүҙ (hüź) + төркөм (törköm)

cog

Kyrgyz сөз түркүмү (söz türkümü)

ba:Һүҙ төркөмдәре


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

(ethnography) convex metal decoration in female Bashkir ethnic costume


һөйләм

head

һөйләм • (höyləm)

ba-noun

һөйләм • (höyləm)

höyləm (romanization)
һөйләм (absolute singular)
һөйләмдәр (absolute plural)
һөйләмдең (definite genitive singular)
һөйләмдәрҙең (definite genitive plural)
һөйләмгә (dative singular)
һөйләмдәргә (dative plural)
һөйләмде (accusative definite singular)
һөйләмдәрҙе (accusative definite plural)
һөйләмдә (locative singular)
һөйләмдәрҙә (locative plural)
һөйләмдән (ablative singular)
һөйләмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйләмдәрҙең

һөйләмдәрҙән

From verbal stem һөйлә- (hӧylä-) "to speak".
Compare with
Kyrgyz сүйлөм (süylöm),
Kazakh сөйлем (söilem, “sentence”).

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Ҡушма һөйләм.

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period is placed.

Һөйләмдә тыныш билдәләре ҡуйылышын аңлатығыҙ.

Explain the placement of punctuation marks in the sentence.

Höyləmdə tınış bildələre quyılışın añlatığıź.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

I immediately wrote an application which consisted of just one sentence, and handed it to him.

Min şunda uq ber höyləmdən genə torğan ğariza yaźźım da uğa hondom.


тыныш билдәһе

head

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

ba-noun

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

A regular Izāfa construction, see тыныш and билдә.
Compare analogs in other Turkic languages:
Tatar тыныш билгесе (tınış bilgese),
Kazakh тыныс белгісі (tynys belgısı),
Kyrgyz тыныш белгиси (tınış belgisi),
Uzbek tinish belgisi (“punctuation mark”).

cog

тыныш билгесе

тыныс белгісі

тыныш белгиси

Һаналып килеүсе һүҙҙәр араһында ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла?

What punctuation mark is placed between words in an enumerated sequence?

Hanalıp kilewse hüźźər arahında nindəy tınış bildəhe quyıla?


йәшәйеш

head

йәшәйеш • (yəşəyeş)

ba-noun

йәшәйеш • (yəşəyeş)

yəşəyeş (romanization)
йәшәйеш (absolute singular-only)
йәшәйештең (definite genitive singular-only)
йәшәйешкә (dative singular-only)
йәшәйеште (accusative definite singular-only)
йәшәйештә (locative singular-only)
йәшәйештән (ablative singular-only)

[jæ.ʃæ.ˈjɪ̞ʃ]

A semi-calque from Turkish (Ottoman Turkish یاشایش) yaşayış (“being, way of life”):
the first component йәшә- (yəşə-) is translation (and cognate) of Turkish yaşa- (“to live”), while the second is borrowed "as is" and cannot be reestablished or reinterpreted in Bashkir.

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Үҙ тамырыңдан айырылыу йәшәйештең тап нигеҙен ҡаҡшата.

Cutting loose from your roots disturbs the very basis of being (=human existence).

Üź tamırıñdan ayırılıw yəşəyeşteñ tap nigeźen qaqşata.


телмәр

head

телмәр • (telmər)

ba-noun

телмәр • (telmər)

telmər (romanization)
телмәр (absolute singular-only)
телмәрҙең (definite genitive singular-only)
телмәргә (dative singular-only)
телмәрҙе (accusative definite singular-only)
телмәрҙә (locative singular-only)
телмәрҙән (ablative singular-only)

Тура телмәр.
Tura telmər.
Direct speech.

Ситләтелгән телмәр.


йүнәлеш

head

йүнәлеш • (yünəleş)

ba-noun

йүнәлеш • (yünəleş)

yünəleş (romanization)
йүнәлеш (absolute singular)
йүнәлештәр (absolute plural)
йүнәлештең (definite genitive singular)
йүнәлештәрҙең (definite genitive plural)
йүнәлешкә (dative singular)
йүнәлештәргә (dative plural)
йүнәлеште (accusative definite singular)
йүнәлештәрҙе (accusative definite plural)
йүнәлештә (locative singular)
йүнәлештәрҙә (locative plural)
йүнәлештән (ablative singular)
йүнәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йүнәлештәрҙең

йүнәлештәргә

йүнәлештәрҙе

йүнәлештәрҙә

йүнәлештәрҙән

Action noun of *yönäl- (“to move in a certain direction, make one's way toward”), from Proto-Turkic *yȫn (“side, direction”).
Cognate with
Uzbek yo'nalish (“direction”).
Turkish yöneliş (“drift, bearing, orientation”)

cog

Ҡайтым йүнәлеше.

Төшөм йүнәлеше.

Йөкмәтеү йүнәлеше.


баҫым

head

баҫым • (baśım)

ba-noun

баҫым • (baśım)

baśım (romanization)
баҫым (absolute singular-only)
баҫымдың (definite genitive singular-only)
баҫымға (dative singular-only)
баҫымды (accusative definite singular-only)
баҫымда (locative singular-only)
баҫымдан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh басым (basym, “prevailing, dominant”),
Uzbek bosim (“pressure; word stress”),
Uyghur بېسىم (bësim, “pressure; word stress”).


килеш

head

килеш • (kileş)

ba-noun

килеш • (kileş)

kileş (romanization)
килеш (absolute singular)
килештәр (absolute plural)
килештең (definite genitive singular)
килештәрҙең (definite genitive plural)
килешкә (dative singular)
килештәргә (dative plural)
килеште (accusative definite singular)
килештәрҙе (accusative definite plural)
килештә (locative singular)
килештәрҙә (locative plural)
килештән (ablative singular)
килештәрҙән (ablative plural)

From keliš "grammatical case", from the verb kel- in the meaning of "to appear; to manifest; to be expressed (in a specific form)".
Cognate with
Nogai келис (kelis, “grammatical case”),
Shor келиш (keliš, “grammatical case”),
Uyghur كېلىش (këlish, “grammatical case”),
Uzbek kelishik (“grammatical case”).

cog

Килеш менән үҙгәреү.

Килеш ялғауы.


һөйкәлеш

head

һөйкәлеш • (höykəleş)

ba-noun

һөйкәлеш • (höykəleş)

höykəleş (romanization)
һөйкәлеш (absolute singular)
һөйкәлештәр (absolute plural)
һөйкәлештең (definite genitive singular)
һөйкәлештәрҙең (definite genitive plural)
һөйкәлешкә (dative singular)
һөйкәлештәргә (dative plural)
һөйкәлеште (accusative definite singular)
һөйкәлештәрҙе (accusative definite plural)
һөйкәлештә (locative singular)
һөйкәлештәрҙә (locative plural)
һөйкәлештән (ablative singular)
һөйкәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйкәлештәрҙең

һөйкәлештәргә

һөйкәлештәрҙе

һөйкәлештәрҙә

һөйкәлештәрҙән

From verbal stem һөйкәл- (hӧykäl-) "to lean towards, to be inclined".

Хәбәр һөйкәлеше.

Бойороҡ һөйкәлеше.

Теләк һөйкәлеше.

Шарт һөйкәлеше.


хәл

xəl (romanization)
хәл (absolute singular)
хәлдәр (absolute plural)
хәлдең (definite genitive singular)
хәлдәрҙең (definite genitive plural)
хәлгә (dative singular)
хәлдәргә (dative plural)
хәлде (accusative definite singular)
хәлдәрҙе (accusative definite plural)
хәлдә (locative singular)
хәлдәрҙә (locative plural)
хәлдән (ablative singular)
хәлдәрҙән (ablative plural)

From Persian حال (hâl), from Arabic حَالَ (ḥāla).

Урын хәле.

Ваҡыт хәле.

Рәүеш хәле.


Иҙел

head

Иҙел • (İźel)

ba-proper noun

Иҙел • (İźel)

İźel (romanization)
Иҙел (absolute singular-only)
Иҙелдең (definite genitive singular-only)
Иҙелгә (dative singular-only)
Иҙелде (accusative definite singular-only)
Иҙелдә (locative singular-only)
Иҙелдән (ablative singular-only)

Cognate with Old Uyghur [script needed] (Etil, “a river name, presumably the Volga”). Compare also with Turkish İdil; and Atil, the name of the capital of historical Khazaria, situated in the Volga delta.
Theophanes the Confessor in the 9th century mentions the river as Ancient Greek Ατελ (Atel). Thus, it is still debatable if the river name is Turkic or pre-Turkic by origin.

cog

(mythology) a male character in Ural-batyr, Bashkir folk epic


аждаһа

ajdaha (romanization)
аждаһа (absolute singular)
аждаһалар (absolute plural)
аждаһаның (definite genitive singular)
аждаһаларҙың (definite genitive plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative definite singular)
аждаһаларҙы (accusative definite plural)
аждаһала (locative singular)
аждаһаларҙа (locative plural)
аждаһанан (ablative singular)
аждаһаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аждаһаларҙың

аждаһаларҙан

From Persian اژدها (aždahâ, “dragon”),
from Parthian *aždahāk, from Avestan 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka), a serpent figure of Iranian mythology.


синыф

head

синыф • (sinıf)

ba-noun

синыф • (sinıf)

sinıf (romanization)
синыф (absolute singular)
синыфтар (absolute plural)
синыфтың (definite genitive singular)
синыфтарҙың (definite genitive plural)
синыфҡа (dative singular)
синыфтарға (dative plural)
синыфты (accusative definite singular)
синыфтарҙы (accusative definite plural)
синыфта (locative singular)
синыфтарҙа (locative plural)
синыфтан (ablative singular)
синыфтарҙан (ablative plural)

From Arabic صِنْف (ṣinf, “kind, sort; class”).
Cognate with
Tatar сыйныф (sıynıf),
Uzbek sinf,
Turkish sınıf (“political class; grade in school”).

cog

Хаким синыф.

Урта синыф.


хәҙерге заман

head

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

ba-noun

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

xəźerge zaman (romanization)
хәҙерге заман (absolute singular-only)
хәҙерге замандың (definite genitive singular-only)
хәҙерге заманға (dative singular-only)
хәҙерге заманды (accusative definite singular-only)
хәҙерге заманда (locative singular-only)
хәҙерге замандан (ablative singular-only)

[ˈχæ.ðɪ̞r.ɡɪ̞.zä.ˈmän]

[χæ.ðɪ̞r.ˈɡɪ̞.zä.ˈmän]

See the Etymology sections at хәҙерге (xəźerge, “present”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek hozirgi zamon,
Turkmen häzirki zaman (“present tense”).


үткән заман

head

үткән заман • (ütkən zaman)

ba-noun

үткән заман • (ütkən zaman)

ütkən zaman (romanization)
үткән заман (absolute singular-only)
үткән замандың (definite genitive singular-only)
үткән заманға (dative singular-only)
үткән заманды (accusative definite singular-only)
үткән заманда (locative singular-only)
үткән замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at үткән (ütkən, “past”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek oʻtgan zamon,
Uyghur ئۆتكەن زامان (ötken zaman) // өткән заман (ötken zaman),
Turkmen öten zaman (“past tense”).

cog

ئۆتكەن زامان


киләсәк заман

head

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

ba-noun

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

kiləsək zaman (romanization)
киләсәк заман (absolute singular-only)
киләсәк замандың (definite genitive singular-only)
киләсәк заманға (dative singular-only)
киләсәк заманды (accusative definite singular-only)
киләсәк заманда (locative singular-only)
киләсәк замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at киләсәк (kiləsək, “future”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Tatar киләчәк заман (kiläçäk zaman),
Nogai келеек заман (keleyek zaman),
Crimean Tatar kelecek zaman,
Turkmen geljek zaman,
Azerbaijani gələcək zaman,
Turkish gelecek zaman (“future tense”).

cog

киләчәк заман

келеек заман

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


тәүтормош

head

тәүтормош • (təwtormoş)

ba-noun

тәүтормош • (təwtormoş)

təwtormoş (romanization)
тәүтормош (absolute singular)
тәүтормоштар (absolute plural)
тәүтормоштоң (definite genitive singular)
тәүтормоштарҙың (definite genitive plural)
тәүтормошҡа (dative singular)
тәүтормоштарға (dative plural)
тәүтормошто (accusative definite singular)
тәүтормоштарҙы (accusative definite plural)
тәүтормошта (locative singular)
тәүтормоштарҙа (locative plural)
тәүтормоштан (ablative singular)
тәүтормоштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүтормоштоң

тәүтормоштан

тәүтормоштар

тәүтормоштарҙың

тәүтормоштарға

тәүтормоштарҙы

тәүтормоштарҙа

тәүтормоштарҙан

тәү (təw, “initial”) + тормош (tormoş, “life”).

compound

Шүлгәнташ мәмерйәһе үҙенең тәүтормоштан һаҡланып ҡалған ташта уйылған һүрәттәре өсөн киң танылған.

The Cape of Shulgan-Tash is widely known for its petroglyphs that have preserved from a primitive society (from prehistoric times).

Şülgəntaş məmeryəhe üźeneñ təwtormoştan haqlanıp qalğan taşta uyılğan hürəttəre ösön kiñ tanılğan.

(history) primitive society earliest type of human society; the related prehistorical epoch


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature


нәҙек

head

нәҙек • (nəźek)

ba-adj

нәҙек • (nəźek)

From Persian نازک (nâzok, “thin”).
Cognate with
Kazakh нәзік (näzık, “thin, delicate”),
Kumyk назик (nazik, “thin, slender”),
Uzbek nozik (“thin, delicate”),
Uyghur نازۇك (nazuk, “thin, delicate”),
Turkmen näzik (“tender, soft, delicate”),
Azerbaijani nazik (“thin”),
Turkish nazik (“tender, kind, polite”).


һуҙынҡы

head

һуҙынҡы • (huźınqı)

ba-noun

һуҙынҡы • (huźınqı)

huźınqı (romanization)
һуҙынҡы (absolute singular)
һуҙынҡылар (absolute plural)
һуҙынҡының (definite genitive singular)
һуҙынҡыларҙың (definite genitive plural)
һуҙынҡыға (dative singular)
һуҙынҡыларға (dative plural)
һуҙынҡыны (accusative definite singular)
һуҙынҡыларҙы (accusative definite plural)
һуҙынҡыла (locative singular)
һуҙынҡыларҙа (locative plural)
һуҙынҡынан (ablative singular)
һуҙынҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҙынҡыларҙың

һуҙынҡыларға

һуҙынҡыларҙы

һуҙынҡыларҙа

һуҙынҡыларҙан

[hu.ðɯ̞ŋˈqɯ̞]

From the verbal stem һуҙ- (huð-) "to pull".
Compare with
Tatar сузык (suzıq, “vowel”), Kumyk созукъ (sozuq, “vowel”), both derived from the cognate verb.

Нәҙек һуҙынҡы.

Ҡалын һуҙынҡы.

ba:Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр


тартынҡы

head

тартынҡы • (tartınqı)

ba-noun

тартынҡы • (tartınqı)

tartınqı (romanization)
тартынҡы (absolute singular)
тартынҡылар (absolute plural)
тартынҡының (definite genitive singular)
тартынҡыларҙың (definite genitive plural)
тартынҡыға (dative singular)
тартынҡыларға (dative plural)
тартынҡыны (accusative definite singular)
тартынҡыларҙы (accusative definite plural)
тартынҡыла (locative singular)
тартынҡыларҙа (locative plural)
тартынҡынан (ablative singular)
тартынҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тартынҡыларҙың

тартынҡыларға

тартынҡыларҙы

тартынҡыларҙа

тартынҡыларҙан

From verbal stem тарт- (tart-) "to pull".
Compare with
Tatar тартык (tartıq, “consonant”), which is derived from the same verb.

ba:Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр


ырыу

head

ырыу • (ırıw)

ba-noun

ырыу • (ırıw)

ırıw (romanization)
ырыу (absolute singular)
ырыуҙар (absolute plural)
ырыуҙың (definite genitive singular)
ырыуҙарҙың (definite genitive plural)
ырыуға (dative singular)
ырыуҙарға (dative plural)
ырыуҙы (accusative definite singular)
ырыуҙарҙы (accusative definite plural)
ырыуҙа (locative singular)
ырыуҙарҙа (locative plural)
ырыуҙан (ablative singular)
ырыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *urug (“clan, kins; seed; child”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (uruğ, “seed; descendants”);
Kazakh ру (ru, “clan”),
Kyrgyz уруу (uruu, “clan”),
Turkmen urug (“clan”),
Chuvash ӑру (ăru, “clan; generation”);
Yakut уруу (uruu, “kin, kinsfolk”).

cog

Ырыуына күрә йолаһы.

The rite depends on the clan (=each clan has its own rituals).

(anthropology, in Bashkirs and certain other Turkic nations) clan; a group of people united by (actual or perceived) kinship and common ancestry, and traditionally possessing a certain degree of distinct identity


хәрәкәт

head

хәрәкәт • (xərəkət)

ba-noun

хәрәкәт • (xərəkət)

xərəkət (romanization)
хәрәкәт (absolute singular-only)
хәрәкәттең (definite genitive singular-only)
хәрәкәткә (dative singular-only)
хәрәкәтте (accusative definite singular-only)
хәрәкәттә (locative singular-only)
хәрәкәттән (ablative singular-only)

From Persian حرکت (“motion, movement”), from Arabic حَرَكَة (ḥaraka, “motion, movement”).
Cognate with Kazakh әрекет (äreket, “action; effort”), Kyrgyz аракет (araket, “action; effort”), Uzbek harakat (“movement, action”), Turkish hareket (“action, movement”), etc.

cog

(linguistics) diacritic, accent mark in Arabic script traditions


диуана

diwana (romanization)
диуана (absolute singular)
диуаналар (absolute plural)
диуананың (definite genitive singular)
диуаналарҙың (definite genitive plural)
диуанаға (dative singular)
диуаналарға (dative plural)
диуананы (accusative definite singular)
диуаналарҙы (accusative definite plural)
диуанала (locative singular)
диуаналарҙа (locative plural)
диуананан (ablative singular)
диуаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

диуаналарҙың

диуаналарҙан

From Persian دیوانه (divâne, “a crazy person, madman”).
Cognate with Kazakh диуана (diuana), Uzbek devona, Turkish divane (“crazy person, madman”).


әйтелеш

head

әйтелеш • (əyteleş)

ba-noun

әйтелеш • (əyteleş)

əyteleş (romanization)
әйтелеш (absolute singular)
әйтелештәр (absolute plural)
әйтелештең (definite genitive singular)
әйтелештәрҙең (definite genitive plural)
әйтелешкә (dative singular)
әйтелештәргә (dative plural)
әйтелеште (accusative definite singular)
әйтелештәрҙе (accusative definite plural)
әйтелештә (locative singular)
әйтелештәрҙә (locative plural)
әйтелештән (ablative singular)
әйтелештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әйтелештәрҙең

әйтелештәргә

әйтелештәрҙе

әйтелештәрҙә

әйтелештәрҙән

[æj.tʰɪ̆.ˈlɪ̆ʃ]

From *aytïlïš (“pronunciation, the way something is said”), from aytïl- "to be said", passive of ayt- "to say" (see әйтеү (əytew) for more).
Compare with
Kazakh айтылыс (aitylys, “pronunciation”),
Turkish aýdylyş (“pronunciation”),
Uzbek aytilish (“pronunciation”),
Uyghur ئېيتىلىش (ëytilish, “pronunciation”).


күплек

head

күплек • (küplek)

ba-noun

күплек • (küplek)


Самрау

Samraw (romanization)
Самрау (absolute singular-only)
Самрауҙың (definite genitive singular-only)
Самрауға (dative singular-only)
Самрауҙы (accusative definite singular-only)
Самрауҙа (locative singular-only)
Самрауҙан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh самұрық (samūryq, “mythical eagle”), Uzbek semurgʻ (“mythical bird”).
Adapted from an Iranian source, compare Middle Persian synmwlw, Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”). See also сәмреғош (səmreğoş).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Бар ҡоштарға баш булған Самрау атлы атам бар.

I have a father with the name of Samraw, who is the master of all birds.

Bar qoştarğa baş bulğan Samraw atlı atam bar.

(mythology) a mythical bird, deity and master of all birds


таныу

head

таныу • (tanıw)

Proto-Turkic *tạnu- (“to know, get to know”).
Cognate with
Kazakh тану (tanu),
Kumyk танымакъ (tanımaq),
Kyrgyz таануу (taanuu),
Southern Altai таныыр (tanïïr),
Uzbek tanimoq,
Khakas таны- (tanı-),
Tuvan таны- (tanı-),
Turkish tanımak (“know somebody, recognize”).

cog

(philosophy) cognize; find out, learn, get to know


һике

hike (romanization)
һике (absolute singular)
һикеләр (absolute plural)
һикенең (definite genitive singular)
һикеләрҙең (definite genitive plural)
һикегә (dative singular)
һикеләргә (dative plural)
һикене (accusative definite singular)
һикеләрҙе (accusative definite plural)
һикелә (locative singular)
һикеләрҙә (locative plural)
һикенән (ablative singular)
һикеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *sekü (“stone bench; platform”).

inh

(now chiefly historical, ethnography) a low wooden shelf for dishware located next to oven

(local, now chiefly historical, ethnography) large board bed behind the oven


ялғау

head

ялғау • (yalğaw)

ba-noun

ялғау • (yalğaw)

yalğaw (romanization)
ялғау (absolute singular)
ялғауҙар (absolute plural)
ялғауҙың (definite genitive singular)
ялғауҙарҙың (definite genitive plural)
ялғауға (dative singular)
ялғауҙарға (dative plural)
ялғауҙы (accusative definite singular)
ялғауҙарҙы (accusative definite plural)
ялғауҙа (locative singular)
ялғауҙарҙа (locative plural)
ялғауҙан (ablative singular)
ялғауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Mongolic *ǯalga- (“to fasten, join”).
Cognate with Kazakh жалғау (jalğau, “make longer, splice”).


эйә

eyə (romanization)
эйә (absolute singular)
эйәләр (absolute plural)
эйәнең (definite genitive singular)
эйәләрҙең (definite genitive plural)
эйәгә (dative singular)
эйәләргә (dative plural)
эйәне (accusative definite singular)
эйәләрҙе (accusative definite plural)
эйәлә (locative singular)
эйәләрҙә (locative plural)
эйәнән (ablative singular)
эйәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *Edi (“owner, host”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (igä, “owner”); Tatar ия (iyä), Kazakh ие (ie), Kyrgyz ээ (ee), Southern Altai ээ (ee), Tuvan ээ (ee), Uzbek ega, Uyghur ئىگە (ige), Azerbaijani yiyə, Turkish iye (“owner, possessor”).

Өй эйәһе.

Һыу эйәһе.

(mythology) spirit/sprite living in and controlling a certain location