мин

min (romanization)
мин (nominative)
мине (accusative)
миңә (dative)
миндә (locative)
минән (ablative)
минең (genitive)

Inherited from Proto-Turkic *ben (“I”). cognate with Tuvan мен (men), Khakas мин (min), Northern Altai мен (men), Kazakh мен (men), Turkish ben, etc.

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Мин һине яратам.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғанмын.

This year, I've subscribed to three newspapers.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай.

I cannot live with him, (I) don't like him (he's not my type).

Tora almayım min unıñ menən, küñelem uğa yatmay.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.


һеҙ

heð (romanization)
һеҙ (nominative)
һеҙҙе (accusative)
һеҙгә (dative)
һеҙҙә (locative)
һеҙҙән (ablative)
һеҙҙең (genitive)

Мин һеҙҙе яратам.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

Beyond any doubt, you will see the flame of hell. (Qur'an 102:6)

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


беҙ

beź (romanization)
беҙ (nominative)
беҙҙе (accusative)
беҙгә (dative)
беҙҙә (locative)
беҙҙән (ablative)
беҙҙең (genitive)

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

Беҙ икәү айырылышһаҡ та, хистәрем һүнеп бөтмәгән.

Although we two have divorced, my feelings have not quite waned.

Beź ikəw ayırılışhaq ta, xistərem hünep bötməgən.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

As it emerges, a human is not only the material body that we see and know.

Baqtihəñ, keşe beź kürep belgən material tən genə tügel ikən.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students:(your) report card is your face".


һин

hin (romanization)
һин (nominative)
һине (accusative)
һиңә (dative)
һиндә (locative)
һинән (ablative)
һинең (genitive)

From Volga Turki سن (sen, “thou”) from Proto-Turkic *sen (“thou”).
Cognate with
Old Turkic 𐰾𐰤 (sen, “thou”), Turkish sen (“thou”), etc.

Мин һине яратам.

Һин бит минең бер генәм!


ул

ul (romanization)
ул (nominative)
уны (accusative)
уға (dative)
унда (locative)
унан (ablative)
уның (genitive)

From Volga Turki اول (ol, “he, she, it”) from Proto-Turkic *ol (“that”). Compare Ottoman Turkish اول (ol) and Karakhanid اُلْ (ol).

Мин уны яратам.

Ул айырым бүлмәлә тора.

Ул тамам аяғына баҫҡансы, беҙ уға ярҙам итергә тейешбеҙ.

We must help him until he quite gets on his feet.

Ul tamam ayağına baśqansı, beź uğa yarźam itergə teyeşbeź.


улар

ular (romanization)
улар (nominative)
уларҙы (accusative)
уларға (dative)
уларҙа (locative)
уларҙан (ablative)
уларҙың (genitive)

Regular plural of ул (ul, “he, she, it”).

Мин уларҙы яратам.

Лут пәйғәмбәрҙең өгөттәренә иғтибар итмәйенсә, улар зина ҡылыуҙарын дауам иттеләр. (From a tafsir to Quran 7:84.)

Failing to pay attention to prophet Lot's admonitions, they continued with their fornications.

Lut pəyğəmbərźeñ ögöttərenə iğtibar itməyensə, ular zina qılıwźarın dawam ittelər.


кеше

head

кеше • (keşe) (indefinite personal pronoun, often implies the meaning of "another person, somebody else")

keşe (romanization)
implies the meaning of "another person (often)
кеше (absolute singular)
кешеләр (absolute plural)
кешенең (definite genitive singular)
кешеләрҙең (definite genitive plural)
кешегә (dative singular)
кешеләргә (dative plural)
кешене (accusative definite singular)
кешеләрҙе (accusative definite plural)
кешелә (locative singular)
кешеләрҙә (locative plural)
кешенән (ablative singular)
кешеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *kiši (“person”).
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰃𐰾𐰃 (kiši, “person”),
Kazakh кісі (kısı), Karakalpak киси (kisi),
Turkish, Azerbaijani kişi,
Uzbek kishi,
Kyrgyz киши (kişi),
Southern Altai кижи (kiži),
Shor кижи,
Tuvan кижи (kiji),
Khakas кізі (kìzì),
Yakut киһи (kihi, “man, person”), etc.


кем

kem (romanization)
кем (absolute singular)
кемдәр (absolute plural)
кемдең (definite genitive singular)
кемдәрҙең (definite genitive plural)
кемгә (dative singular)
кемдәргә (dative plural)
кемде (accusative definite singular)
кемдәрҙе (accusative definite plural)
кемдә (locative singular)
кемдәрҙә (locative plural)
кемдән (ablative singular)
кемдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kem (“who”).
Cognate with Old Turkic 𐰚𐰢 (kim, “who”), Kazakh кім (kım), Kyrgyz ким (kim), Uzbek kim, Turkish kim, etc.

Алдаҡсы булһаң, һиңә кем ышана?

If you are a liar, who will believe you?

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

Who knows, maybe there is another reason as well.

Kem belə, bəlki, başqa səbəbe lə barźır.

Мине кемгә hанайҙар икән, минең өсөн барыбер.

Mine kemgə hanayźar ikən, mineñ ösön barıber.


мине

Ул мине дөрөҫ аңланы.


нимә

нимә • (nimə)

nimə (romanization)
нимә (absolute singular)
нимәләр (absolute plural)
нимәнең (definite genitive singular)
нимәләрҙең (definite genitive plural)
нимәгә (dative singular)
нимәләргә (dative plural)
нимәне (accusative definite singular)
нимәләрҙе (accusative definite plural)
нимәлә (locative singular)
нимәләрҙә (locative plural)
нимәнән (ablative singular)
нимәләрҙән (ablative plural)

From *neme / *nämä "what", from Proto-Turkic *nē- (“what”). -me is an interrogative formant. Doublet of нәмә (nəmə).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (nemä, “something”);
Kyrgyz неме (neme, “something”),
Kyrgyz эмне (emne, “what?”),
Turkmen näme (“what?”),
Uzbek nima,
Uyghur نېمە (nëme), نىمە (nime, “what?”),
Khakas ниме (nime, “what?”),
Shor небе (“thing”),
etc.


минән

head

минән • (minən)

Минән хат көт.


миңә

миңә • (miñə)

Миңә ҡара.

Миңә кейәүгә сыҡ.

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

dative of мин (min); to me (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


миндә

миндә • (mində)

Һинең китабың миндә.

Your book is with me (e.g. I have your book).

Малайыңды миндә ҡалдыр.

Үткән төндө миндә ҡундылар.

locative of мин (min); by me; next to me; at my place, etc. (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


минең

минең • (mineñ)

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

My daughter did not learn to milk a cow.

Salawat Yulayev:

Төшөмдә һеҙҙе гел күрәм, минең тыуған ҡырҙарым.

I always see you in my dreams, oh my homeland fields.

Töşömdə heźźe gel kürəm, mineñ tıwğan qırźarım.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

During my childhood, some children in our village had no footwear at all.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.

Бәлки, минең менән килешмәүселәр булыр.

Perhaps, there will be those who disagree with me.

Быныһы минең өсөн мәңгелек сер булып ҡалды.

Bınıhı mineñ ösön məñgelek ser bulıp qaldı.

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.
İjad mineñ ösön — küñel talabı ul.
For me, creative work is a necessity of (my) soul (=what my soul demands).

when taken by a postposition, translates according to that specific postposition's meaning


һине

Мин һине яратам.

Һине күргән һайын йылмаям.


һиңә

һиңә • (hiñə)

Һиңә ҡайтмам.

Ултыр әле, һиңә әйтер һүҙем бар.

Алдаҡсы булһаң, һиңә кем ышана?

If you are a lier, who will believe you?

dative of һин (hin); to you (may be translated otherwise, depending on specific verbs or collocations)


һиндә

һиндә • (hində)

Минең күңелем күптән һиндә.

locative of һин (hin); with you; next to you; at your place, etc. (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


һинән

һинән • (hinən)


һинең

һинең • (hineñ)

Һинең китабың миндә.

Your book is with me (= I have your book).

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.

Күктәге кеүек, ерҙә лә Һинең ихтыярың ғәмәлгә ашһын.

Let Your will be done on earth as it is in heaven.

Küktəge kewek, yerźə lə Hineñ ixtıyarıñ ğəməlgə aşhın.


уны

Мин уны күптән күрмәнем.


уға

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

I immediately wrote an official notice which consisted of just one sentence, and handed it to him/her.

Min şunda uq ber höyləmdən genə torğan ğariza yaźźım da uğa hondom.

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

When the grandma watching TV in the back part of the house saw us, (she) attempted to rise from her place, (but) we ourselves came up to her.

Öy türendəge divanda televizor qarap ultırğan inəy beźźe kürgəs, urınınan tormaqsı itte, uğa üźebeź yaqınlanıq.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай.

I cannot live with him, I don't like him (he's not my type).

Бында килгән һәр кешенең дә күңелен өйкәп торған төйөн бар. Шуны сисә белгәндә генә һин уға ысынлап ярҙам итә алаһың.

Every person who comes here has an emotional problem (lit. rubbing his/her soul). The only way you can really help him/her is to find a way to untie that (knot).

Bında kilgən hər keşeneñ də küñelen öykəp torğan töyön bar. Şunı sisə belgəndə genə hin uğa ısınlap yarźam itə alahıñ.

Һуғыш башланғанда уға ни бары 16 ғына йәш була.

When the war began, he was only 16 years old.

Huğış başlanğanda uğa ni barı 16 ğına yəş bula.

dative of ул (ul); to him/her/it (may be translated otherwise, depending on specific verbs or collocations)


унда

Асҡысты Иректән һора, унда булырға тейеш.

Ask Irek for the key, (it) must be with him (=he must have it).

Asqıstı İrektən hora, unda bulırğa teyeş.

locative of ул (ul); by him/her; next to him/her; at his/her place, etc. (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


уның

уның • (unıñ)

Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә.

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week. (From an astrology forecast)

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təśire bötə aźnağa huźılasaq.

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

When the gas cools down to the room temperature, how will its pressure on the vessel bottom change?

Gaz bülmələge temperaturağasa hıwınğas, unıñ hawıt töbönə baśımı nisek üźgərəsək?

Мылтыҡ ҡулымда, тик уның исмаһам бер патроны булһасы!

The rifle is my hands, but I wish there was at least bullet of it (=in it).

Mıltıq qulımda, tik unıñ ismaham ber patronı bulhası!


беҙҙе

беҙҙе • (beźźe)


беҙгә

беҙгә • (beźgə)

dative of беҙ (beź); to us (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


беҙҙә

беҙҙә • (beźźə)

Беҙҙә былтыр оҡшаш хәл булғайны.

A similar case occurred last year at our place.

Ниңәлер беҙҙә шәреҡ ҡатын-ҡыҙҙарына йәлләү менән ҡарайҙар, йәнәhе, улар азатлығы сикле, ситлектәге ҡош хәлендә көн күрәләр.

For some reason, (they) in our communities look at eastern women with pity; purportedly, they live with limited freedom, like a bird in a cage.

Niñəler beźźə şəreq qatın-qıźźarına yəlləw menən qarayźar, yənəhe, ular azatlığı sikle, sitlektəge qoş xəlendə kön kürələr.

locative of беҙ (beź); by us; at our place, in our community, etc. (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


беҙҙән

беҙҙән • (beźźən)


беҙҙең

беҙҙең • (beźźeñ)

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.
İl yaźmışı – beźźeñ qulda.
The destiny of the country is in our hands.

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Our organization is not afraid of competitive struggle.

Beźźeñ oyoşma konkurent körəşenən qurqmay.


һеҙҙе

һеҙҙе • (heźźe)

accusative of һеҙ (heź); second-person plural pronoun in the accusative case, used as the direct object of a verb; you.


һеҙгә

һеҙгә • (heźgə)

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

Балалар, һеҙгә дәрес оҡшанымы?

dative of һеҙ (heź); to you (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


һеҙҙә

һеҙҙә • (heźźə)

locative of һеҙ (heź); by you (plural); at your place, etc. (may be translated otherwise, as required by the specific verbs)


һеҙҙән

һеҙҙән • (heźźən)

ablative of һеҙ (heź); from you (plural)


һеҙҙең

һеҙҙең • (heźźeñ)

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students: (your) report card is your face".

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you. (from a horoscope.)

Qara hıźat artta qaldı; xəźer bar donya heźźeñ tirələy əylənə.

genitive of беҙ (beź); your (plural) (may be translated otherwise, as required by the specific verbs or postpositions)


һәр кем

һәр кем • (hər kem)

[ˈhæɾ.ˌkɪ̞m]

Compare with
Kazakh әркім (ärkım),
Kyrgyz ар ким (ar kim),
Crimean Tatar er kim,
Uzbek har kim,
Uyghur ھەر كىم (her kim),
Turkmen her kim (“everybody”).

Тормошта һәр кем үҙенең ишен осрата.

Everybody meets their match in their life.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

Everybody is born to this world with their own fate (and) their own predestination.

Bıl donyağa hər kem üź yaźmışı, üź təqdire menən tıwa.

Википедиялағы һымаҡ һәр кем үҙ өлөшөн индерә ала.

Like in Wikipedia, everyone can contribute.

Vikipediyalağı hımaq hər kem üź ölöşön inderə ala.

Үҙендә камил аҡыл булһа ла, ир һәр кемдән аҡыл һорар.

A man will ask for advice from everybody, even if his own mind is perfect. (Aqmulla)

Üźendə kamil aqıl bulha la, ir hər kemdən aqıl horar.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.


берәү

берәү • (berəw)

berəw (romanization)
берәү (absolute singular)
берәүҙәр (absolute plural)
берәүҙең (definite genitive singular)
берәүҙәрҙең (definite genitive plural)
берәүгә (dative singular)
берәүҙәргә (dative plural)
берәүҙе (accusative definite singular)
берәүҙәрҙе (accusative definite plural)
берәүҙә (locative singular)
берәүҙәрҙә (locative plural)
берәүҙән (ablative singular)
берәүҙәрҙән (ablative plural)

From *birägü (“one of a group; somebody”), from Proto-Turkic *bīr (“one”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (birägü, “one of a group; someone”);
Turkish birey,
Kazakh біреу (bıreu),
Kyrgyz бирөө (biröö, “one (of several); someone, something”),
Southern Altai бирӱ (birü, “one (of several); one piece”),
Karachay-Balkar биреу (birew, “somebody”),
Kumyk бирев (birew, “somebody”),
Uzbek birov (“one; someone”).

cog

Берәү ишек туҡылдата.

Үрге урамда берәү әсе итеп һыҙғырып ебәрҙе.

Somebody in the upper street gave an ear-splitting whistle.

Ürge uramda berəw əse itep hıźğırıp yebərźe.


нәмә

head

нәмә • (nəmə)

nəmə (romanization)
нәмә (absolute singular)
нәмәләр (absolute plural)
нәмәнең (definite genitive singular)
нәмәләрҙең (definite genitive plural)
нәмәгә (dative singular)
нәмәләргә (dative plural)
нәмәне (accusative definite singular)
нәмәләрҙе (accusative definite plural)
нәмәлә (locative singular)
нәмәләрҙә (locative plural)
нәмәнән (ablative singular)
нәмәләрҙән (ablative plural)

From *neme / *nämä "what", from Proto-Turkic *nē- (“what”). -me is an interrogative formant.
Doublet of нимә (nimə) (see there for more).