он

on (romanization)
он (absolute singular)
ондар (absolute plural)
ондоң (definite genitive singular)
ондарҙың (definite genitive plural)
онға (dative singular)
ондарға (dative plural)
ондо (accusative definite singular)
ондарҙы (accusative definite plural)
онда (locative singular)
ондарҙа (locative plural)
ондан (ablative singular)
ондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ūn (“flour”).
Cognate with Kazakh ұн (ūn, “flour”), Kyrgyz ун (un, “flour”), Uzbek un (“flour”), Khakas ун (un, “flour”), Turkish un (“flour”).

Арыш оно.

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Tabaqqa biş yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.

Crack five eggs into the bowl, add flour and stir.


арба

arba (romanization)
арба (absolute singular)
арбалар (absolute plural)
арбаның (definite genitive singular)
арбаларҙың (definite genitive plural)
арбаға (dative singular)
арбаларға (dative plural)
арбаны (accusative definite singular)
арбаларҙы (accusative definite plural)
арбала (locative singular)
арбаларҙа (locative plural)
арбанан (ablative singular)
арбаларҙан (ablative plural)

Ҡул арбаһы.

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

Köźön Saniya bar donyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

cart; a small open wheeled vehicle drawn or pushed by an animal or person

Арыу ғына арба эләктергәнһең икән.

That's a cool car you got yourself there.


май

may (romanization)
май (absolute singular-only)
майҙың (definite genitive singular-only)
майға (dative singular-only)
майҙы (accusative definite singular-only)
майҙа (locative singular-only)
майҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bań (“fat”).
Cognate with
Tatar май (may),
Kazakh май (mai),
Kyrgyz май (may),
Uyghur ماي (may, “oil, butter, fat, grease”).

cog

Симешкә майы.

Балыҡ майы.


Европа

Yevropa (romanization)
Европа (absolute singular-only)
Европаның (definite genitive singular-only)
Европа (dative singular-only)
Европаны (accusative definite singular-only)
Европала (locative singular-only)
Европанан (ablative singular-only)

From Russian Евро́па (Jevrópa), from Ancient Greek Εὐρώπη (Eurṓpē).

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

With amusement I watched a small ant: lifting a load, it's crossing from Asia to Europe.

Europe (a continent located west of Asia and north of Africa)


тут

tut (romanization)
тут (absolute singular-only)
туттың (definite genitive singular-only)
тутҡа (dative singular-only)
тутты (accusative definite singular-only)
тутта (locative singular-only)
туттан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tat.
Cognate with Kazakh тот (tot), Southern Altai тат (tat), Kyrgyz дат (dat), Crimean Tatar tot (“rust”), etc.

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 6:19:

Collect treasure in the sky: there, moth does not cut, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.


республика

respublika (romanization)
республика (absolute singular)
республикалар (absolute plural)
республиканың (definite genitive singular)
республикаларҙың (definite genitive plural)
республикаға (dative singular)
республикаларға (dative plural)
республиканы (accusative definite singular)
республикаларҙы (accusative definite plural)
республикала (locative singular)
республикаларҙа (locative plural)
республиканан (ablative singular)
республикаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

республикалар

республиканың

республикаларҙың

республикаға

республикаларға

республиканы

республикаларҙы

республикала

республикаларҙа

республиканан

республикаларҙан

рес‧пуб‧ли‧ка

Borrowed from Russian респу́блика (respúblika), from Latin rēspūblica.

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (radio weather forecast):

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.


Азия

Aziya (romanization)
Азия (absolute singular-only)
Азияның (definite genitive singular-only)
Азия (dative singular-only)
Азияны (accusative definite singular-only)
Азияла (locative singular-only)
Азиянан (ablative singular-only)

From Russian А́зия (Ázija), from Ancient Greek Ἀσῐ́ᾱ (Asĭ́ā).

Asia (the largest continent, located between Europe and the Pacific Ocean)


штат

head

штат • (ştat)

ba-noun

штат • (ştat)

ştat (romanization)
штат (absolute singular)
штаттар (absolute plural)
штаттың (definite genitive singular)
штаттарҙың (definite genitive plural)
штатҡа (dative singular)
штаттарға (dative plural)
штатты (accusative definite singular)
штаттарҙы (accusative definite plural)
штатта (locative singular)
штаттарҙа (locative plural)
штаттан (ablative singular)
штаттарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian штат (štat, “state”), from Middle Low German stāt, from Middle Dutch staet, from Latin stātus.

Америка Ҡушма Штаттары.

Айдахо штатының ҡушаматы — "аҫыл таш штат".

Aydaxo ştatınıñ quşamatı — "aśıl taş ştat".

The nickname of the state of Idaho is the "Gem State".

state (a political division that possesses a notable degree of autonomy within a federation such as the United States, Brazil, India, etc.)


вагон

vagon (romanization)
вагон (absolute singular)
вагондар (absolute plural)
вагондың (definite genitive singular)
вагондарҙың (definite genitive plural)
вагонға (dative singular)
вагондарға (dative plural)
вагонды (accusative definite singular)
вагондарҙы (accusative definite plural)
вагонда (locative singular)
вагондарҙа (locative plural)
вагондан (ablative singular)
вагондарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian ваго́н (vagón), from French wagon, from English waggon, from Middle Dutch wagen.

Пассажирҙар төшөп бөткәс, проводница кире вагонға инде.

Passajirźar töşöp bötkəs, provodnitsa kire vagonğa inde.

When (all) passengers got off, the carriage hostess again entered the carriage.

railroad car, railway carriage for people or freight


автобус

avtobus (romanization)
автобус (absolute singular)
автобустар (absolute plural)
автобустың (definite genitive singular)
автобустарҙың (definite genitive plural)
автобусҡа (dative singular)
автобустарға (dative plural)
автобусты (accusative definite singular)
автобустарҙы (accusative definite plural)
автобуста (locative singular)
автобустарҙа (locative plural)
автобустан (ablative singular)
автобустарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

автобустарҙың

автобустарға

автобустарҙы

автобустарҙа

автобустарҙан

Автобус хәрәкәте.

Автобус туҡталышы.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

The new buses work on natural gas engines.

Беҙ ингәндә автобус буш ине, өс-дүрт туҡталыштан халыҡ тулып китте.

Beź ingəndə avtobus buş ine, ös-dürt tuqtalıştan xalıq tulıp kitte.

When we entered, the bus was empty; after three (or) four stops, it became full of people.


адрес

adres (romanization)
адрес (absolute singular)
адрестар (absolute plural)
адрестың (definite genitive singular)
адрестарҙың (definite genitive plural)
адресҡа (dative singular)
адрестарға (dative plural)
адресты (accusative definite singular)
адрестарҙы (accusative definite plural)
адреста (locative singular)
адрестарҙа (locative plural)
адрестан (ablative singular)
адрестарҙан (ablative plural)

From Russian а́дрес (ádres), from French adresse.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.

As soon as I saw the address on the envelope, I recognized my father's handwriting.


бал

bal (romanization)
бал (absolute singular-only)
балдың (definite genitive singular-only)
балға (dative singular-only)
балды (accusative definite singular-only)
балда (locative singular-only)
балдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bal (“honey”).
Cognate with
Shor пал (“honey”),
Turkish bal (“honey”),
Chuvash пыл (pyl, “honey”).

Сәскә балы.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

Başqort balına horaw yıldan-yıl arta bara.

The demand for Bashkir honey has been growing year after year.

mead; alcoholic drink fermented from honey and water


банан

banan (romanization)
банан (absolute singular)
банандар (absolute plural)
банандың (definite genitive singular)
банандарҙың (definite genitive plural)
бананға (dative singular)
банандарға (dative plural)
бананды (accusative definite singular)
банандарҙы (accusative definite plural)
бананда (locative singular)
банандарҙа (locative plural)
банандан (ablative singular)
банандарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian бана́н (banán), from French banane, from Spanish or Portuguese banana, from Wolof banaana.


театр

teatr (romanization)
театр (absolute singular)
театрҙар (absolute plural)
театрҙың (definite genitive singular)
театрҙарҙың (definite genitive plural)
театрға (dative singular)
театрҙарға (dative plural)
театрҙы (accusative definite singular)
театрҙарҙы (accusative definite plural)
театрҙа (locative singular)
театрҙарҙа (locative plural)
театрҙан (ablative singular)
театрҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian теа́тр (teátr, “theater”), from French théâtre, from Latin theātrum, from Ancient Greek θέατρον (théatron).

Ҡурсаҡ театры.

Театрҙан китәм, тиһәм дә, актёрлыҡтан китеү уйымда юҡ ине.

Teatrźan kitəm, tihəm də, aktyorlıqtan kitew uyımda yuq ine.

Although I decided to leave the theater, I was not planning to quit being an actor.


актер

актёр актёр#Bashkir


актёр

aktyor (romanization)
актёр (absolute singular)
актёрҙар (absolute plural)
актёрҙың (definite genitive singular)
актёрҙарҙың (definite genitive plural)
актёрға (dative singular)
актёрҙарға (dative plural)
актёрҙы (accusative definite singular)
актёрҙарҙы (accusative definite plural)
актёрҙа (locative singular)
актёрҙарҙа (locative plural)
актёрҙан (ablative singular)
актёрҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian актёр (aktjór), from French acteur.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Şarşaw asılmaś elek səxnəgə Aktyor sığa, qulında telefon.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, a telephone in his hand.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.

To be able to act in different images is an actor's main skill.


ислам

islam (romanization)
ислам (absolute singular-only)
исламдың (definite genitive singular-only)
исламға (dative singular-only)
исламды (accusative definite singular-only)
исламда (locative singular-only)
исламдан (ablative singular-only)

From Arabic إِسْلَام (ʔislām, “submission”).

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.

In Islam, spreading gossips/rumors is a taboo activity.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

X bıwattan başqorttar möxitenə İslam dine ütep inə başlay.

From with the tenth century, the religion of Islam starts to penetrate into the Bashkirs' environment.


сыр

sır (romanization)
сыр (absolute singular)
сырҙар (absolute plural)
сырҙың (definite genitive singular)
сырҙарҙың (definite genitive plural)
сырға (dative singular)
сырҙарға (dative plural)
сырҙы (accusative definite singular)
сырҙарҙы (accusative definite plural)
сырҙа (locative singular)
сырҙарҙа (locative plural)
сырҙан (ablative singular)
сырҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian сыр (syr, “cheese”).

Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

Kis yetkəs, sır menən makaron aşarğa teləyem.

I want to eat macaroni and cheese for dinner.


телевизор

televizor (romanization)
телевизор (absolute singular)
телевизорҙар (absolute plural)
телевизорҙың (definite genitive singular)
телевизорҙарҙың (definite genitive plural)
телевизорға (dative singular)
телевизорҙарға (dative plural)
телевизорҙы (accusative definite singular)
телевизорҙарҙы (accusative definite plural)
телевизорҙа (locative singular)
телевизорҙарҙа (locative plural)
телевизорҙан (ablative singular)
телевизорҙарҙан (ablative plural)

телевизорҙың

телевизорҙан

телевизорҙар

телевизорҙарҙың

телевизорҙарға

телевизорҙарҙы

телевизорҙарҙа

телевизорҙарҙан

те‧ле‧ви‧зор

From Russian телеви́зор (televízor, “TV set”).

bor

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


дан

dan (romanization)
дан (absolute singular-only)
дандың (definite genitive singular-only)
данға (dative singular-only)
данды (accusative definite singular-only)
данда (locative singular-only)
дандан (ablative singular-only)

Батыр яуҙан ҡайтмаһа, даны ҡайтыр иленә.

Batır yawźan qaytmaha, danı qaytır ilenə.

If a hero does not return from war, his good name will return to his homeland.

Яҡшыларҙан зат ҡалыр, батырҙарҙан дан ҡалыр.

Yaqşılarźan zat qalır, batırźarźan dan qalır.

From the good (people), descendants will remain; from heroes, fame will stay.

Аттың яҡшыһы алға сыға, егеттең яҡшыһы данға сыға.

Attıñ yaqşıhı alğa sığa, yegetteñ yaqşıhı danğa sığa.

The best of the horses races ahead, the best of the young men gains repute.


каса

kasa (romanization)
каса (absolute singular)
касалар (absolute plural)
касаның (definite genitive singular)
касаларҙың (definite genitive plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative definite singular)
касаларҙы (accusative definite plural)
касала (locative singular)
касаларҙа (locative plural)
касанан (ablative singular)
касаларҙан (ablative plural)

From Persian کاسه (kâse).
Compare with
Kazakh, Kyrgyz кесе (kese),
Turkish kâse,
Turkmen käse, etc.


телефон

telefon (romanization)
телефон (absolute singular)
телефондар (absolute plural)
телефондың (definite genitive singular)
телефондарҙың (definite genitive plural)
телефонға (dative singular)
телефондарға (dative plural)
телефонды (accusative definite singular)
телефондарҙы (accusative definite plural)
телефонда (locative singular)
телефондарҙа (locative plural)
телефондан (ablative singular)
телефондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

телефондарҙың

телефондарға

телефондарҙы

телефондарҙа

телефондарҙан

Borrowed from Russian телефо́н (telefón).

etymon

Кеҫә телефоны.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, (with) a telephone in his hand.


водород

Borrowed from Russian водоро́д (vodoród).


гелий

geliy (romanization)
гелий (absolute singular)
гелийҙәр (absolute plural)
гелийҙең (definite genitive singular)
гелийҙәрҙең (definite genitive plural)
гелийгә (dative singular)
гелийҙәргә (dative plural)
гелийҙе (accusative definite singular)
гелийҙәрҙе (accusative definite plural)
гелийҙә (locative singular)
гелийҙәрҙә (locative plural)
гелийҙән (ablative singular)
гелийҙәрҙән (ablative plural)
Һилей (alternative)

Borrowed from Russian ге́лий (gélij), from Ancient Greek ἥλιος (hḗlios, “sun”), because its presence was first theorised in the sun's atmosphere.


кукуруз

kukuruz (romanization)
кукуруз (absolute singular-only)
кукуруздың (definite genitive singular-only)
кукурузға (dative singular-only)
кукурузды (accusative definite singular-only)
кукурузда (locative singular-only)
кукуруздан (ablative singular-only)

From Ottoman Turkish قوقوروز (kukuruz), perhaps via Russian кукуру́за (kukurúza).


дым

dım (romanization)
дым (absolute singular-only)
дымдың (definite genitive singular-only)
дымға (dative singular-only)
дымды (accusative definite singular-only)
дымда (locative singular-only)
дымдан (ablative singular-only)

Of unknown origin.
Cognate with
Tatar дым (dım, “dampness, moisture”),
Kazakh дым (dym, “dampness, moisture”),
Nogai дым (dım, “dampness, moisture”),
Kumyk дым (dım, “damp, moist”), Southern Altai тым (tïm, “silence”),
perhaps also Uzbek dim (“stuffy, difficult to breathe”).


журнал

jurnal (romanization)
журнал (absolute singular)
журналдар (absolute plural)
журналдың (definite genitive singular)
журналдарҙың (definite genitive plural)
журналға (dative singular)
журналдарға (dative plural)
журналды (accusative definite singular)
журналдарҙы (accusative definite plural)
журналда (locative singular)
журналдарҙа (locative plural)
журналдан (ablative singular)
журналдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

журналдарҙың

журналдарҙан

From Russian журна́л (žurnál),
from French journal,
from Latin diurnālis, from diēs (“day”).

Әсәйем журналдарға ҡышҡыға ғына яҙыла.

My mother subscribes to magazines only for the winter time.

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

Unı qışın klastaş malayźar menən jurnaldıñ hər hanı tetkeləngənse uqıy inek.

In the winters, we read it (together) with classmate boys until (we) tore each issue of the journal into pieces.

Йәнле Журнал.


минут

minut (romanization)
минут (absolute singular)
минуттар (absolute plural)
минуттың (definite genitive singular)
минуттарҙың (definite genitive plural)
минутҡа (dative singular)
минуттарға (dative plural)
минутты (accusative definite singular)
минуттарҙы (accusative definite plural)
минутта (locative singular)
минуттарҙа (locative plural)
минуттан (ablative singular)
минуттарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian мину́та (minúta, “minute”), via French minute and/or German Minute, from Medieval Latin minūta (“60th of an hour", "note”).

der

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

Dəres başlanıwğa ber nisə minut vaqıt bar ine əle.

There was still a few minutes' time before the lesson started.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

Minutına yöź aźım atlaw – ideal fizik kösörgəneş formulahı, ti Amerika ğalimdarı.

Walking a hundred steps per minute is the formula of an ideal physical exercise, US scientists say.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.

The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


секунд

sekund (romanization)
секунд (absolute singular)
секундтар (absolute plural)
секундтың (definite genitive singular)
секундтарҙың (definite genitive plural)
секундҡа (dative singular)
секундтарға (dative plural)
секундты (accusative definite singular)
секундтарҙы (accusative definite plural)
секундта (locative singular)
секундтарҙа (locative plural)
секундтан (ablative singular)
секундтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

секундтарҙың

секундтарҙан

Borrowed from Russian секу́нда (sekúnda, “second”),
via French seconde and/or German Sekunde, from Medieval Latin secunda, short for secunda pars minuta (“second diminished part (of the hour)”).

Ел көньяҡтан секундына 3-4 метр тиҙлектә иҫәсәк.

Yel könyaqtan sekundına 3-4 metr tiźlektə iśəsək.

The wind will blow from the south, at the speed of 3-4 meters per second.


кг

Abbreviation of килограмм (kilogramm, “kilogram”).

abbrev

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (elementary math textbook):

There are 16 (kg of candies) in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.

Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.


поезд

poyezd (romanization)
поезд (absolute singular)
поезддар (absolute plural)
поезддың (definite genitive singular)
поезддарҙың (definite genitive plural)
поездға (dative singular)
поезддарға (dative plural)
поездды (accusative definite singular)
поезддарҙы (accusative definite plural)
поездда (locative singular)
поезддарҙа (locative plural)
поезддан (ablative singular)
поезддарҙан (ablative plural)


самолёт

samolyot (romanization)
самолёт (absolute singular)
самолёттар (absolute plural)
самолёттың (definite genitive singular)
самолёттарҙың (definite genitive plural)
самолётҡа (dative singular)
самолёттарға (dative plural)
самолётты (accusative definite singular)
самолёттарҙы (accusative definite plural)
самолётта (locative singular)
самолёттарҙа (locative plural)
самолёттан (ablative singular)
самолёттарҙан (ablative plural)
самолет (alternative)
е (alternative)
ё (alternative)

ba-decl-noun

самолёттарҙың

самолёттарға

самолёттарҙы

самолёттарҙа

самолёттарҙан

From Russian самолёт (samoljót, “aeroplane”).

Самолёт юлы.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.

Suxoy Superdjet-100 — yöź urınlıq reaktiv samolyot.

Sukhoi Superjet 100 is a jet plane with 100 (passenger) seats.

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

Artqı partala ultırğan Samat hiźźerməy genə dəftərenən ber bit yırtıp aldı la samolyot yahanı.

Samat, who was sitting at the back school-desk, surreptitiously tore a page out of his notebook and made a (paper) plane.


самолет

самолёт самолёт#Bashkir

Alternative spelling of самолёт (samolyot)


бау

baw (romanization)
бау (absolute singular)
бауҙар (absolute plural)
бауҙың (definite genitive singular)
бауҙарҙың (definite genitive plural)
бауға (dative singular)
бауҙарға (dative plural)
бауҙы (accusative definite singular)
бауҙарҙы (accusative definite plural)
бауҙа (locative singular)
бауҙарҙа (locative plural)
бауҙан (ablative singular)
бауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *baw, from Proto-Common Turkic *bāg (“rope, binder”), from Proto-Turkic *b(i)ā- (“to bind, fasten”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bağ, “band, binder; bond”);
Kazakh бау (bau, “cord, binder”),
Kyrgyz боо (boo, “cord, binder”),
Southern Altai буу (buu, “cord”),
Crimean Tatar bav (“knot”),
Uzbek bogʻ (“cord; bundle”),
Turkish bağ (“connection”),
Yakut быа (bıa, “cord, lace”), etc.


сабыр

head

сабыр • (sabır)

ba-noun

сабыр • (sabır)

From Arabic صَبْر (ṣabr, “patience, forbearance”).


сит

From *čet (“edge, border; a location aside/away from sth.; foreign”).
Cognate with
Kazakh шет (şet, “edge”),
Kyrgyz чет (cet, “edge”),
Southern Altai чет (čet, “corner, edge”),
Uzbek chet (“edge”),
Uyghur چەت (chet, “edge”),
Shor чет (“border”), etc.

cog

Юл сите.

Ауыл сите.

Урман сите.

Йылға сите.

Эй, егет, ниңә ситтән генә ҡарап тораһың?

Ey, yeget, niñə sittən genə qarap torahıñ?

Hey dude, why are you standing and only looking from aside?

Ауылда ғына йәшәп, ситкә сығып йөрөмәгән балаларҙың аң даирәһе бер ни тиклем сикләнгән була.

Awılda ğına yəşəp, sitkə sığıp yöröməgən balalarźıñ añ dairəhe ber ni tiklem sikləngən bula.

The outlook (reach of thought) is somewhat limited in the children who have only lived in a village and have not traveled outside.

(in case forms) side, a location outside or away from something


әйбер

head

әйбер • (əyber)

ba-noun

әйбер • (əyber)

əyber (romanization)
әйбер (absolute singular)
әйберләр (absolute plural)
әйбернең (definite genitive singular)
әйберләрҙең (definite genitive plural)
әйбергә (dative singular)
әйберләргә (dative plural)
әйберне (accusative definite singular)
әйберләрҙе (accusative definite plural)
әйберлә (locative singular)
әйберләрҙә (locative plural)
әйбернән (ablative singular)
әйберләрҙән (ablative plural)

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

Magazinda bötön əyber bar ine, xaqtarı oshoź ine.

All (types of) goods were available in the shops, and the prices were cheap.


әрем

head

әрем • (ərem)

ba-noun

әрем • (ərem)

ərem (romanization)
әрем (absolute singular-only)
әремдең (definite genitive singular-only)
әремгә (dative singular-only)
әремде (accusative definite singular-only)
әремдә (locative singular-only)
әремдән (ablative singular-only)

According to Tenishev et al, from a Mongolic source, from Proto-Mongolic *erme (“wormwood”) – compare Mongolian эрэм (erem, “wormwood”).
Note however Hungarian üröm.
Cognate with Tatar әрем (ärem, “wormwood”).

Artemisia vulgaris
Artemisia vulgaris#Translingual

Artemisia absinthium
Artemisia absinthium#Translingual

wormwood; Artemisia vulgaris, Artemisia absinthium, Artemisia spp.


әфәнде

head

әфәнде • (əfənde)

ba-noun

әфәнде • (əfənde)

əfənde (romanization)
әфәнде (absolute singular)
әфәнделәр (absolute plural)
әфәнденең (definite genitive singular)
әфәнделәрҙең (definite genitive plural)
әфәндегә (dative singular)
әфәнделәргә (dative plural)
әфәндене (accusative definite singular)
әфәнделәрҙе (accusative definite plural)
әфәнделә (locative singular)
әфәнделәрҙә (locative plural)
әфәнденән (ablative singular)
әфәнделәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әфәнделәрҙең

әфәнделәрҙән

Via Volga Turki, from Ottoman Turkish افندی (efendi) (compare modern Turkish efendi, also possibly mediated by Arabic أَفَنْدِي (ʔafandī)), from Greek αφέντη (afénti), vocative of αφέντης (aféntis), from Ancient Greek αὐθέντης (authéntēs, “lord, master”).
Cognate with
Kazakh әпенді (äpendı, “eccentric person”),
Kyrgyz апенде (apende)/апенди (apendi, “eccentric person”),
Uzbek afandi (“honorific address; an eccentric person”),
Uyghur ئەپەندى (ependi, “honorific address; an eccentric person”).
The peculiar meaning of "eccentric person" in Central Asian languages evolved as this term had become the alias of Nasreddin Afandi, a literary сharacter known for his eccentricity.

cog

Honorific address on an adult male; mister, sir


ай

ay (romanization)
ай (absolute singular)
айҙар (absolute plural)
айҙың (definite genitive singular)
айҙарҙың (definite genitive plural)
айға (dative singular)
айҙарға (dative plural)
айҙы (accusative definite singular)
айҙарҙы (accusative definite plural)
айҙа (locative singular)
айҙарҙа (locative plural)
айҙан (ablative singular)
айҙарҙан (ablative plural)

Ай

From Proto-Turkic *āy (“moon, month”).
Cognate with Azerbaijani ay, Turkish, Crimean Tatar ay, Tatar, Kazakh, Kyrgyz
ай (ay), Southern Altai ай (ay), Uzbek oy, etc.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Айҙар буйы бер тамсы ла ямғыр яуманы.

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

Our daughter comes home from the city once a month.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

Guys, beware of an ignorant friend ― in a month's time, an ignorant friend will become an enemy.


алабута

alabuta (romanization)
алабута (absolute singular)
алабуталар (absolute plural)
алабутаның (definite genitive singular)
алабуталарҙың (definite genitive plural)
алабутаҡа (dative singular)
алабуталарға (dative plural)
алабутаны (accusative definite singular)
алабуталарҙы (accusative definite plural)
алабутала (locative singular)
алабуталарҙа (locative plural)
алабутанан (ablative singular)
алабуталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алабуталарҙың

алабуталарға

алабуталарҙы

алабуталарҙа

алабуталарҙан

From Proto-Common Turkic *alabuda or similar.


ватан

vatan (romanization)
ватан (absolute singular-only)
ватандың (definite genitive singular-only)
ватанға (dative singular-only)
ватанды (accusative definite singular-only)
ватанда (locative singular-only)
ватандан (ablative singular-only)

Etymology tree
Arabic وَطَن (waṭan)bor.
Classical Persian وَطَن (watan)bor.
Bashkir ватан (vatan)
Borrowed from Classical Persian وَطَن (watan).

etymon

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!

motherland, fatherland, mother country, homeland


ватандаш

head

ватандаш • (vatandaş)

ba-noun

ватандаш • (vatandaş)

vatandaş (romanization)
ватандаш (absolute singular)
ватандаштар (absolute plural)
ватандаштың (definite genitive singular)
ватандаштарҙың (definite genitive plural)
ватандашҡа (dative singular)
ватандаштарға (dative plural)
ватандашты (accusative definite singular)
ватандаштарҙы (accusative definite plural)
ватандашта (locative singular)
ватандаштарҙа (locative plural)
ватандаштан (ablative singular)
ватандаштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ватандаштарҙың

ватандаштарға

ватандаштарҙы

ватандаштарҙа

ватандаштарҙан

From ватан (vatan, “homeland”) + -даш (-daş, mutuality affix).
Compare to
Uzbek vatandosh (“compatriot”),
Turkish vatandaş (“compatriot”),
Azerbaijani vətəndaş (“citizen”), etc.


вәкил

head

вәкил • (vəkil)

ba-noun

вәкил • (vəkil)

vəkil (romanization)
вәкил (absolute singular)
вәкилдәр (absolute plural)
вәкилдең (definite genitive singular)
вәкилдәрҙең (definite genitive plural)
вәкилгә (dative singular)
вәкилдәргә (dative plural)
вәкилде (accusative definite singular)
вәкилдәрҙе (accusative definite plural)
вәкилдә (locative singular)
вәкилдәрҙә (locative plural)
вәкилдән (ablative singular)
вәкилдәрҙән (ablative plural)

From Arabic وَكِيل (wakīl, “agent”).
Cognate with Kazakh уәкіл (uäkıl), Uzbek vakil, Azerbaijani vəkil, Turkish vekil.

Ихтилалсылар килешеү төҙөргә мәжбүр була, уларҙың вәкилдәрен аманатҡа алғандар.

İxtilalsılar kileşew töźörgə məjbür bula, ularźıñ vəkildəren amanatqa alğandar.

The rebels were forced to make an agreement, their representatives were taken hostage.


гармун

garmun (romanization)
гармун (absolute singular)
гармундар (absolute plural)
гармундың (definite genitive singular)
гармундарҙың (definite genitive plural)
гармунға (dative singular)
гармундарға (dative plural)
гармунды (accusative definite singular)
гармундарҙы (accusative definite plural)
гармунда (locative singular)
гармундарҙа (locative plural)
гармундан (ablative singular)
гармундарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармундарҙың

гармундарҙан

Borrowed from Russian гармо́нь (garmónʹ, “garmon”).

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

(music) garmon (a kind of smaller Russian button accordion)


гүр

gür (romanization)
гүр (absolute singular)
гүрҙәр (absolute plural)
гүрҙең (definite genitive singular)
гүрҙәрҙең (definite genitive plural)
гүргә (dative singular)
гүрҙәргә (dative plural)
гүрҙе (accusative definite singular)
гүрҙәрҙе (accusative definite plural)
гүрҙә (locative singular)
гүрҙәрҙә (locative plural)
гүрҙән (ablative singular)
гүрҙәрҙән (ablative plural)

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

A human will not enter grave before he has seen what he is destined to see.


дала

dala (romanization)
дала (absolute singular)
далалар (absolute plural)
даланың (definite genitive singular)
далаларҙың (definite genitive plural)
далаға (dative singular)
далаларға (dative plural)
даланы (accusative definite singular)
далаларҙы (accusative definite plural)
далала (locative singular)
далаларҙа (locative plural)
даланан (ablative singular)
далаларҙан (ablative plural)

Дала үҫемлектәре.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.

Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.

The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.


дары

head

дары • (darı)

ba-noun

дары • (darı)

darı (romanization)
дары (absolute singular)
дарылар (absolute plural)
дарының (definite genitive singular)
дарыларҙың (definite genitive plural)
дарыға (dative singular)
дарыларға (dative plural)
дарыны (accusative definite singular)
дарыларҙы (accusative definite plural)
дарыла (locative singular)
дарыларҙа (locative plural)
дарынан (ablative singular)
дарыларҙан (ablative plural)

From Persian دارو (dâru, “gunpowder”).
Doublet of дарыу (darıw, “medicine, drug, medication”).

doublet

Дарыңды ҡоро тот.


дошман

head

дошман • (doşman)

ba-noun

дошман • (doşman)

doşman (romanization)
дошман (absolute singular)
дошмандар (absolute plural)
дошмандың (definite genitive singular)
дошмандарҙың (definite genitive plural)
дошманға (dative singular)
дошмандарға (dative plural)
дошманды (accusative definite singular)
дошмандарҙы (accusative definite plural)
дошманда (locative singular)
дошмандарҙа (locative plural)
дошмандан (ablative singular)
дошмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дошмандарҙың

дошмандарҙан

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

Yesterday's friend today has turned enemy.

Алйот дуҫтан аҡыллы дошман артыҡ.

An intelligent enemy is better than a stupid friend.


дәрес

head

дәрес • (dəres)

ba-noun

дәрес • (dəres)

dəres (romanization)
дәрес (absolute singular)
дәрестәр (absolute plural)
дәрестең (definite genitive singular)
дәрестәрҙең (definite genitive plural)
дәрескә (dative singular)
дәрестәргә (dative plural)
дәресте (accusative definite singular)
дәрестәрҙе (accusative definite plural)
дәрестә (locative singular)
дәрестәрҙә (locative plural)
дәрестән (ablative singular)
дәрестәрҙән (ablative plural)

From Arabic دَرْس (dars, “lesson”).
Cognate with
Kazakh дәріс (därıs),
Kyrgyz дарыс (darıs),
Uzbek dars,
Uyghur دەرس (ders),
Turkish ders, etc.

Балалар, һеҙгә дәрес оҡшанымы?

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.


дәүләт

head

дәүләт • (dəwlət)

ba-noun

дәүләт • (dəwlət)

dəwlət (romanization)
дәүләт (absolute singular)
дәүләттәр (absolute plural)
дәүләттең (definite genitive singular)
дәүләттәрҙең (definite genitive plural)
дәүләткә (dative singular)
дәүләттәргә (dative plural)
дәүләтте (accusative definite singular)
дәүләттәрҙе (accusative definite plural)
дәүләттә (locative singular)
дәүләттәрҙә (locative plural)
дәүләттән (ablative singular)
дәүләттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәүләттәрҙең

дәүләттәрҙән

From Classical Persian دَوْلَت (dawlat), from Arabic دَوْلَةٌ f (dawlatun).
Cognate with
Kyrgyz дөөлөт (döölöt),
Uzbek davlat,
Turkmen döwlet,
Turkish devlet, etc.

Тоталитар дәүләт.

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

There needs to be a state (for you to be) a patriot.


егәр

head

егәр • (yegər)

ba-noun

егәр • (yegər)

yegər (romanization)
егәр (absolute singular)
егәрҙәр (absolute plural)
егәрҙең (definite genitive singular)
егәрҙәрҙең (definite genitive plural)
егәргә (dative singular)
егәрҙәргә (dative plural)
егәрҙе (accusative definite singular)
егәрҙәрҙе (accusative definite plural)
егәрҙә (locative singular)
егәрҙәрҙә (locative plural)
егәрҙән (ablative singular)
егәрҙәрҙән (ablative plural)

Back-formation from егәрле (yegərle, “hard-working, industrious”).

bf

diligence, industry, ability to work hard


егет

yeget (romanization)
егет (absolute singular)
егеттәр (absolute plural)
егеттең (definite genitive singular)
егеттәрҙең (definite genitive plural)
егеткә (dative singular)
егеттәргә (dative plural)
егетте (accusative definite singular)
егеттәрҙе (accusative definite plural)
егеттә (locative singular)
егеттәрҙә (locative plural)
егеттән (ablative singular)
егеттәрҙән (ablative plural)

young man, young male adult (aged around 17-25)


ел

yel (romanization)
ел (absolute singular)
елдәр (absolute plural)
елдең (definite genitive singular)
елдәрҙең (definite genitive plural)
елгә (dative singular)
елдәргә (dative plural)
елде (accusative definite singular)
елдәрҙе (accusative definite plural)
елдә (locative singular)
елдәрҙә (locative plural)
елдән (ablative singular)
елдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yel (“wind”).
Cognate with Tatar җил (cil), Southern Altai јел (ǰel), Kumyk ел (yel), etc.

Ел тирмәне.

Ел ҡайһы яҡтан өрә?

From which direction is the wind blowing?

Мин сапҡанда ел ҡубыр,// Таш та ятып түҙәлмәҫ, // Һыу тулҡыныр-ҡайнашыр, // Һыуҙа балыҡ йөҙәлмәҫ.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

When I gallop, the wind will rise, a stone won't rest unmoved, the water will run high and boil, the fish won't be able to swim in the water.

Min sapqanda yel qubır,// Taş ta yatıp tüźəlməś, // Hıw tulqınır-qaynaşır, // Hıwźa balıq yöźəlməś.


заман

zaman (romanization)
заман (absolute singular)
замандар (absolute plural)
замандың (definite genitive singular)
замандарҙың (definite genitive plural)
заманға (dative singular)
замандарға (dative plural)
заманды (accusative definite singular)
замандарҙы (accusative definite plural)
заманда (locative singular)
замандарҙа (locative plural)
замандан (ablative singular)
замандарҙан (ablative plural)

Заман башҡа, заң башҡа.

Different time, different laws. (=Laws change as time goes).

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.

Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.

Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the time of (Jean de) La Fontaine.

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.

Qatın-qıźźar ösön maşina yörötə belew — zaman talabı.

For women to be able to drive a car is the modern time’s necessity (=part of modern life).

modern time, the current period in history

Үткән заман.

Хәҙерге заман.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


фил

fil (romanization)
фил (absolute singular)
филдәр (absolute plural)
филдең (definite genitive singular)
филдәрҙең (definite genitive plural)
филгә (dative singular)
филдәргә (dative plural)
филде (accusative definite singular)
филдәрҙе (accusative definite plural)
филдә (locative singular)
филдәрҙә (locative plural)
филдән (ablative singular)
филдәрҙән (ablative plural)

From Persian فیل (fil), from Arabic فِيل (fīl).


фатир

fatir (romanization)
фатир (absolute singular-only)
фатирҙың (definite genitive singular-only)
фатирға (dative singular-only)
фатирҙы (accusative definite singular-only)
фатирҙа (locative singular-only)
фатирҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Russian кварти́ра (kvartíra, “apartment, flat”), from German Quartier or Dutch kwartier, from French quartier, from Latin quartārius.
Cognate with Kazakh пәтер (päter), Kyrgyz батир (batir).

bor

Өс бүлмәле фатир.


фирүзә

head

фирүзә • (firüzə)

ba-noun

фирүзә • (firüzə)


фәлсәфә

head

фәлсәфә • (fəlsəfə)

ba-noun

фәлсәфә • (fəlsəfə)

fəlsəfə (romanization)
фәлсәфә (absolute singular)
фәлсәфәләр (absolute plural)
фәлсәфәнең (definite genitive singular)
фәлсәфәләрҙең (definite genitive plural)
фәлсәфәгә (dative singular)
фәлсәфәләргә (dative plural)
фәлсәфәне (accusative definite singular)
фәлсәфәләрҙе (accusative definite plural)
фәлсәфәлә (locative singular)
фәлсәфәләрҙә (locative plural)
фәлсәфәнән (ablative singular)
фәлсәфәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фәлсәфәләрҙең

фәлсәфәләргә

фәлсәфәләрҙе

фәлсәфәләрҙә

фәлсәфәләрҙән

From Arabic فَلْسَفَة (falsafa), from Ancient Greek φιλοσοφία (philosophía).

Фәлсәфә фәндәре докторы.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufıysılıq mosolman donyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора.

Bınday horawźarźı tikşerew ösön fəlsəfələ qullanılğan töp alım bulıp logik fekerləw həm hığımta sığarıw tora.

The main methods employed in philosophy to examine such questions are logic reasoning and deduction.


фәрештә

head

фәрештә • (fəreştə)

ba-noun

фәрештә • (fəreştə)

fəreştə (romanization)
фәрештә (absolute singular)
фәрештәләр (absolute plural)
фәрештәнең (definite genitive singular)
фәрештәләрҙең (definite genitive plural)
фәрештәгә (dative singular)
фәрештәләргә (dative plural)
фәрештәне (accusative definite singular)
фәрештәләрҙе (accusative definite plural)
фәрештәлә (locative singular)
фәрештәләрҙә (locative plural)
фәрештәнән (ablative singular)
фәрештәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фәрештәләрҙең

фәрештәләргә

фәрештәләрҙе

фәрештәләрҙә

фәрештәләрҙән

From Persian فرشته (farešta, ferešte, “angel”), from Middle Persian.
Cognate with Kazakh періште (perışte), Kyrgyz бериште (berişte), Tatar фәрештә (färeştä), Turkmen perişde (“angel”).

der

Үлем фәрештәһе.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

Nəq oşo töndə Qörən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.

It is on this very night that the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated to prophet Muhammad (peace be upon him) via the angel Gabriel.

ba:Фәрештәләр


филтә

head

филтә • (filtə)

ba-noun

филтә • (filtə)

filtə (romanization)
филтә (absolute singular)
филтәләр (absolute plural)
филтәнең (definite genitive singular)
филтәләрҙең (definite genitive plural)
филтәгә (dative singular)
филтәләргә (dative plural)
филтәне (accusative definite singular)
филтәләрҙе (accusative definite plural)
филтәлә (locative singular)
филтәләрҙә (locative plural)
филтәнән (ablative singular)
филтәләрҙән (ablative plural)

Borrowed from Persian فتیله with metathesis, from Arabic فَتِيلَة (fatīla).
Compare with
Kazakh білте (bılte),
Southern Altai мылта (mïlta), мулта (multa),
Crimean Tatar melte,
Kumyk мелте (melte, “wick”),
Uzbek pilta (“wick”),
Uyghur پىلتە (pilte, “wick”);
also
Tajik пилта (pilta, “wick”).

Бомба филтәһен берәй мәл тоҡандырғанығыҙ булдымы?

Bomba filtəhen berəy məl toqandırğanığıź buldımı?

fuse, the cord that conveys fire to some explosive devise


фән

fən (romanization)
фән (absolute singular-only)
фәндең (definite genitive singular-only)
фәнгә (dative singular-only)
фәнде (accusative definite singular-only)
фәндә (locative singular-only)
фәндән (ablative singular-only)

Аныҡ фәндәр.

Тәбиғәт фәндәре.

Тарих фәндәре докторы.

Күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм йәшәүен цитология тигән фән өйрәнә.

Küźənəktərźeñ töźölöşön həm yəşəwen tsitologiya tigən fən öyrənə.

The structure and life activities of cells are studied by the science called cytology.

science, a particular discipline or branch of learning

Берҙәм дәүләт имтиханы ниндәй фәндәрҙән үткәрелә?

Berźəm dəwlət imtixanı nindəy fəndərźən ütkərelə?

On what subjects is the Unified State Exam administered?

(academic) subject, academic discipline, area of knowledge or teaching


империя

imperiya (romanization)
империя (absolute singular)
империялар (absolute plural)
империяның (definite genitive singular)
империяларҙың (definite genitive plural)
империяға (dative singular)
империяларға (dative plural)
империяны (accusative definite singular)
империяларҙы (accusative definite plural)
империяла (locative singular)
империяларҙа (locative plural)
империянан (ablative singular)
империяларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

империяларҙың

империяларға

империяларҙы

империяларҙа

империяларҙан

Borrowed from Russian импе́рия (impérija), from Latin imperium.

Рәсәй империяһы


двигатель

head

двигатель • (dvigatel)

ba-noun

двигатель • (dvigatel)

dvigatel (romanization)
двигатель (absolute singular)
двигательдәр (absolute plural)
двигательдең (definite genitive singular)
двигательдәрҙең (definite genitive plural)
двигательгә (dative singular)
двигательдәргә (dative plural)
двигательде (accusative definite singular)
двигательдәрҙе (accusative definite plural)
двигательдә (locative singular)
двигательдәрҙә (locative plural)
двигательдән (ablative singular)
двигательдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

двигательдең

двигательдән

двигательдәр

двигательдәрҙең

двигательдәргә

двигательдәрҙе

двигательдәрҙә

двигательдәрҙән

Мәңгелек двигатель.

Эске яныулы двигатель.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

The new buses work on natural gas engines.


ал

al (romanization)
ал (absolute singular)
алдар (absolute plural)
алдың (definite genitive singular)
алдарҙың (definite genitive plural)
алға (dative singular)
алдарға (dative plural)
алды (accusative definite singular)
алдарҙы (accusative definite plural)
алда (locative singular)
алдарҙа (locative plural)
алдан (ablative singular)
алдарҙан (ablative plural)


килограмм

kilogramm (romanization)
килограмм (absolute singular-only)
килограммдың (definite genitive singular-only)
килограммға (dative singular-only)
килограммды (accusative definite singular-only)
килограммда (locative singular-only)
килограммдан (ablative singular-only)


дүшәмбе

head

дүшәмбе • (düşəmbe)

ba-noun

дүшәмбе • (düşəmbe)

düşəmbe (romanization)
дүшәмбе (absolute singular)
дүшәмбеләр (absolute plural)
дүшәмбенең (definite genitive singular)
дүшәмбеләрҙең (definite genitive plural)
дүшәмбегә (dative singular)
дүшәмбеләргә (dative plural)
дүшәмбене (accusative definite singular)
дүшәмбеләрҙе (accusative definite plural)
дүшәмбелә (locative singular)
дүшәмбеләрҙә (locative plural)
дүшәмбенән (ablative singular)
дүшәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дүшәмбеләрҙең

дүшәмбеләргә

дүшәмбеләрҙе

дүшәмбеләрҙә

дүшәмбеләрҙән

From Persian دوشنبه (do-šanbe, “Monday”).

Дәрестәребеҙ дүшәмбе һайын, иртәнге унда буласаҡ.

Dərestərebeź düşəmbe hayın, irtənge unda bulasaq.

Our classes will take place each Monday at 10 am.

days of the week: аҙна көндәре: дүшәмбе · шишәмбе · шаршамбы · кесаҙна

кесе йома · йома · шәмбе · йәкшәмбе [edit]


аш

aş (romanization)
аш (absolute singular)
аштар (absolute plural)
аштың (definite genitive singular)
аштарҙың (definite genitive plural)
ашҡа (dative singular)
аштарға (dative plural)
ашты (accusative definite singular)
аштарҙы (accusative definite plural)
ашта (locative singular)
аштарҙа (locative plural)
аштан (ablative singular)
аштарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *aš (“food, meal”), from Proto-Turkic *(i)aĺ (“food, meal”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aš, “food, meal”);
Uzbek osh (“hot meal; pilaf”),
Turkish aş (“cooked food, meal”),
Yakut ас (as, “food, meal”), etc.

cog

Аштың тоҙо сыҡмаған.


эс

From Proto-Turkic *ič (“inner side, interior; stomach”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ič, “interior”);
Turkmen iç,
Turkish iç,
Yakut ис (is, “belly; interior”), etc.

cog

inner side, inside, interior
stomach, abdomen, belly


машина

head

машина • (maşina)

ba-noun

машина • (maşina)

maşina (romanization)
машина (absolute singular)
машиналар (absolute plural)
машинаның (definite genitive singular)
машиналарҙың (definite genitive plural)
машинаға (dative singular)
машиналарға (dative plural)
машинаны (accusative definite singular)
машиналарҙы (accusative definite plural)
машинала (locative singular)
машиналарҙа (locative plural)
машинанан (ablative singular)
машиналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

машиналарҙың

машиналарҙан

From Russian маши́на (mašína, “motor vehicle, machine”).

bor

Уйынсыҡ машина.

Иҫерек килеш машина йөрөтөү.

Ҡалаға барып етмәҫ борон машинабыҙ ватылды.

Qalağa barıp yetməś boron maşinabıź vatıldı.

Our car broke down before we reached the town.

Биш-алты ғына йәшлек малай-ҡыҙҙар, машиналар араһында йөрөп, хәйер һорай.

Biş-altı ğına yəşlek malay-qıźźar, maşinalar arahında yöröp, xəyer horay.

Boys (and) girls of just five (or) six years old are asking for alms while they walk around cars.

(colloquial) Any type of household machine, electric or mechanic device, such as washing machine, milk separator etc.


карта

karta (romanization)
карта (absolute singular)
карталар (absolute plural)
картаның (definite genitive singular)
карталарҙың (definite genitive plural)
картаға (dative singular)
карталарға (dative plural)
картаны (accusative definite singular)
карталарҙы (accusative definite plural)
картала (locative singular)
карталарҙа (locative plural)
картанан (ablative singular)
карталарҙан (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of кәрт (kərt).

der

Картағыҙ юғалһа, банкка шылтыратығыҙ һәм уны блокка ҡуйыуҙарын һорағыҙ.

Kartağıź yuğalha, bankka şıltıratığıź həm unı blokka quyıwźarın horağıź.

If your (bank) card gets lost, call the bank and ask to block it.


сигнал

Borrowed from Russian сигна́л (signál), from Medieval Latin signāle, noun use of the neuter of Late Latin signālis, from Latin signum.


тире

tire (romanization)
тире (absolute singular)
тиреләр (absolute plural)
тиренең (definite genitive singular)
тиреләрҙең (definite genitive plural)
тирегә (dative singular)
тиреләргә (dative plural)
тирене (accusative definite singular)
тиреләрҙе (accusative definite plural)
тирелә (locative singular)
тиреләрҙә (locative plural)
тиренән (ablative singular)
тиреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tẹri (“skin”).
Cognate with
Kazakh терi (teri),
Karachay-Balkar тери (teri),
Kumyk тери (teri),
Kyrgyz тери (teri),
Uzbek teri,
Uyghur تېرە (tëre),
Yakut тирии (tirii),
Turkmen deri,
Azerbaijani dəri,
Turkish deri (“skin”).


тол

tol (romanization)
тол (absolute singular)
толдар (absolute plural)
толдоң (definite genitive singular)
толдарҙың (definite genitive plural)
толға (dative singular)
толдарға (dative plural)
толдо (accusative definite singular)
толдарҙы (accusative definite plural)
толда (locative singular)
толдарҙа (locative plural)
толдан (ablative singular)
толдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tul(k) (“widow(er)”).
Cognate with
Old Turkic 𐱄𐰆𐰟 (tul),
Old Uyghur [script needed] (tul, “widow”);
Kazakh тұл (tūl),
Uzbek tul,
Turkish dul (“widow(er)”), etc.

cog

Often used as an attributive, in preposition to other nouns

Тол ҡатын.

Утыҙ йәшендә ике бала менән тол ҡалған.

(She) became widow at thirty with two children.


бит

bit (romanization)
бит (absolute singular)
биттәр (absolute plural)
биттең (definite genitive singular)
биттәрҙең (definite genitive plural)
биткә (dative singular)
биттәргә (dative plural)
битте (accusative definite singular)
биттәрҙе (accusative definite plural)
биттә (locative singular)
биттәрҙә (locative plural)
биттән (ablative singular)
биттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bĕt (“face; page”).
Cognate with
Kazakh бет (bet, “face; page”),
Uyghur بەت (bet, “face; page”).

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Məsələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.

Write the problems' solutions on a separate sheet (of paper) and submit it.


бит

From Russian ведь (vedʹ, “indeed, truly”).

Һин бит минең бер генәм!

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.

Indeed, there is no good of talking much.


барабан

baraban (romanization)
барабан (absolute singular)
барабандар (absolute plural)
барабандың (definite genitive singular)
барабандарҙың (definite genitive plural)
барабанға (dative singular)
барабандарға (dative plural)
барабанды (accusative definite singular)
барабандарҙы (accusative definite plural)
барабанда (locative singular)
барабандарҙа (locative plural)
барабандан (ablative singular)
барабандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабандарҙың

барабандарға

барабандарҙы

барабандарҙа

барабандарҙан

From Russian бараба́н (barabán), from a Turkic source.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.


урам

uram (romanization)
урам (absolute singular)
урамдар (absolute plural)
урамдың (definite genitive singular)
урамдарҙың (definite genitive plural)
урамға (dative singular)
урамдарға (dative plural)
урамды (accusative definite singular)
урамдарҙы (accusative definite plural)
урамда (locative singular)
урамдарҙа (locative plural)
урамдан (ablative singular)
урамдарҙан (ablative plural)

From *oram (“street”), perhaps from Proto-Turkic *or- (“middle; place”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (oram, “street”); Karachay-Balkar орам (oram, “street”), Kazakh (dial.) орам (oram, “city block, street”), Kyrgyz (Southern) ороом (oroom, “household plot”), Southern Altai ором (orom, “street”), Khakas орам (oram, “street”), Shor орам (oram, “street”).

cog

Үрге урам.

The upper (hillside) street (in a village).

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

A large room with two windows overlooking the street.

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.


помидор

pomidor (romanization)
помидор (absolute singular-only)
помидорҙың (definite genitive singular-only)
помидорға (dative singular-only)
помидорҙы (accusative definite singular-only)
помидорҙа (locative singular-only)
помидорҙан (ablative singular-only)

From Russian помидо́р (pomidór), from Italian pomi d'oro.

һабағында бешкән помидор

помидор һуты


проблема

problema (romanization)
проблема (absolute singular)
проблемалар (absolute plural)
проблеманың (definite genitive singular)
проблемаларҙың (definite genitive plural)
проблемаға (dative singular)
проблемаларға (dative plural)
проблеманы (accusative definite singular)
проблемаларҙы (accusative definite plural)
проблемала (locative singular)
проблемаларҙа (locative plural)
проблеманан (ablative singular)
проблемаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

проблемаларҙың

проблемаларға

проблемаларҙы

проблемаларҙа

проблемаларҙан

From Russian пробле́ма (probléma), from Latin problema, from Ancient Greek πρόβλημα (próblēma, “hindrance, obstacle”).

der

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.

Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.

The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.

problem, difficulty that has to be resolved


министр

ministr (romanization)
министр (absolute singular-only)
министрҙың (definite genitive singular-only)
министрға (dative singular-only)
министрҙы (accusative definite singular-only)
министрҙа (locative singular-only)
министрҙан (ablative singular-only)

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

minister (the politician who heads a ministry)


бура

bura (romanization)
бура (absolute singular)
буралар (absolute plural)
бураның (definite genitive singular)
бураларҙың (definite genitive plural)
бураға (dative singular)
бураларға (dative plural)
бураны (accusative definite singular)
бураларҙы (accusative definite plural)
бурала (locative singular)
бураларҙа (locative plural)
буранан (ablative singular)
бураларҙан (ablative plural)

Compare to
Karakhanid [script needed] (buğra-, “to split, cleave”);
Chuvash пура (pura, “framework of a log house; grain barn”),
Tatar бура (bura, “framework of a log house”),
Kazakh бора (bora, “grain barn”).
Perhaps a borrowing from an Oghur source, compare the Chuvash entry.

cog

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.

framework / carcass of log house (consisting of several tiers of hewn logs placed one on top of another in a rectangular set)


ял

Cognate with
Tatar ял (yal, “rest”),
Kumyk ял (yal, “rest”).

Ял көнө.

Төшкө ял.

Беренсенән, Өфө алыҫ түгел, икенсенән, һеҙҙә тәбиғәт матур, ул ял индустрияһын үҫтереү өсөн мөмкинлек бирә.

Berensenən, Öfö alıś tügel, ikensenən, heźźə təbiğət matur, ul yal industriyahın üśterew ösön mömkinlek birə.

Firstly, Ufa is not far, secondly, the nature is beautiful at your place, it creates an opportunity to develop the recreation industry.


ял

yal (romanization)
ял (absolute singular-only)
ялдың (definite genitive singular-only)
ялға (dative singular-only)
ялды (accusative definite singular-only)
ялда (locative singular-only)
ялдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yāl (“mane”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jal, “mane”);
Kazakh,
Kyrgyz жал (jal),
Uzbek yol,
Uyghur يال (yal),
Turkmen ýal,
Azerbaijani yal (“mane”), etc.


полиция

From Russian полиция (policija), via Polish policja from German Polizei.


ит

it (romanization)
ит (absolute singular-only)
иттең (definite genitive singular-only)
иткә (dative singular-only)
итте (accusative definite singular-only)
иттә (locative singular-only)
иттән (ablative singular-only)

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


алма

alma (romanization)
алма (absolute singular)
алмалар (absolute plural)
алманың (definite genitive singular)
алмаларҙың (definite genitive plural)
алмаға (dative singular)
алмаларға (dative plural)
алманы (accusative definite singular)
алмаларҙы (accusative definite plural)
алмала (locative singular)
алмаларҙа (locative plural)
алманан (ablative singular)
алмаларҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *alma (“apple”).

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

Hawıttağı ber serek alma bötəhen də seretə.

One rotten apple in the box will make all (apples) rot as well.


баш

baş (romanization)
баш (absolute singular)
баштар (absolute plural)
баштың (definite genitive singular)
баштарҙың (definite genitive plural)
башҡа (dative singular)
баштарға (dative plural)
башты (accusative definite singular)
баштарҙы (accusative definite plural)
башта (locative singular)
баштарҙа (locative plural)
баштан (ablative singular)
баштарҙан (ablative plural)

(figurative) intelligence, intellect, mental aptitude or skill

Баш мөхәррир.

Биш баш йылҡы.

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Ике баш һуған.

Өс баш ҡорот.


манга

Borrowed from Russian ма́нга (mánga), from Japanese 漫画(まんが) (manga).

(comics) manga (comic originating in Japan)


тир

tir (romanization)
тир (absolute singular-only)
тирҙең (definite genitive singular-only)
тиргә (dative singular-only)
тирҙе (accusative definite singular-only)
тирҙә (locative singular-only)
тирҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tẹr (“sweat, perspiration”).


ус

us (romanization)
ус (absolute singular)
устар (absolute plural)
устың (definite genitive singular)
устарҙың (definite genitive plural)
усҡа (dative singular)
устарға (dative plural)
усты (accusative definite singular)
устарҙы (accusative definite plural)
уста (locative singular)
устарҙа (locative plural)
устан (ablative singular)
устарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *abuč (“palm, handful”).
Cognate with
Kazakh уыс (uys),
Kyrgyz ууч (uuc, “handful”),
Turkish avuç (“palm, handful”).

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы.

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes along my forehead.


ир

ir (romanization)
ир (absolute singular)
ирҙәр (absolute plural)
ирҙең (definite genitive singular)
ирҙәрҙең (definite genitive plural)
иргә (dative singular)
ирҙәргә (dative plural)
ирҙе (accusative definite singular)
ирҙәрҙе (accusative definite plural)
ирҙә (locative singular)
ирҙәрҙә (locative plural)
ирҙән (ablative singular)
ирҙәрҙән (ablative plural)

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

This tune is usually played when men dance.

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

Cattail makes a lake nice, sense of dignity makes a man handsome.

Ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй, ире елкәһендә йәшәй.

Qatın ber qayźa la eşləməy, ire yelkəhendə yəşəy.

The woman does not work anywhere (and) lives off her husband.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!

Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!

A mandate for the new government from ordinary rural women: bring our husbands home from Siberia! (i.e. create jobs at home.)

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

Estən yanıp-köyöwgə qaramaśtan, kisereştəreneñ tamsıhın da irenə kürhətergə aşıqmanı.

Although ablaze within, (she) did not hurry to show a droplet of her feelings to her husband.


һыу

hıw (romanization)
һыу (absolute singular)
һыуҙар (absolute plural)
һыуҙың (definite genitive singular)
һыуҙарҙың (definite genitive plural)
һыуға (dative singular)
һыуҙарға (dative plural)
һыуҙы (accusative definite singular)
һыуҙарҙы (accusative definite plural)
һыуҙа (locative singular)
һыуҙарҙа (locative plural)
һыуҙан (ablative singular)
һыуҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak suw, from Proto-Turkic *sub (“water”).

Дингеҙ һыуы.

Һыу тирмәне.

Һыу боҙға әйләнде.

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Past life is (like) water that has flowed.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

We only have cold water (service) in our house.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Buy a spray based on seawater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ.

(Can we date this quote?), Bible, John 4:13-14:

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.

Һыу буйы.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

running water, water supply, water service


боҙ

boź (romanization)
боҙ (absolute singular-only)
боҙҙоң (definite genitive singular-only)
боҙға (dative singular-only)
боҙҙо (accusative definite singular-only)
боҙҙа (locative singular-only)
боҙҙан (ablative singular-only)

From Common Turkic *būz (“ice”), from Proto-Turkic *būŕ (“ice”).
Cognate with Tatar боз (boz), Kazakh мұз (mūz), Kyrgyz муз (muz), Kumyk, Karachay-Balkar буз (buz), Nogai буз (buz), Shor, Southern Altai мус (mus), Khakas пус (pus), Uzbek muz, Uyghur муз (muz), Turkmen muz, Dolgan буус (buus), Yakut муус (muus), Azerbaijani, Gagauz, Turkish buz, Chuvash пӑр (păr, “ice”).

Һыу боҙға әйләнде.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.


ҡояш

head

ҡояш • (qoyaş)

qoyaş (romanization)
ҡояш (absolute singular-only)
ҡояштың (definite genitive singular-only)
ҡояшҡа (dative singular-only)
ҡояшты (accusative definite singular-only)
ҡояшта (locative singular-only)
ҡояштан (ablative singular-only)

Ҡояш

From Proto-Turkic *kuńāĺ (“the sun, solar heat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qujaš, “solar heat”);
Tatar кояш (qoyaş, “the sun”),
Nogai кыяс (kıyas),
Karakalpak quyas,
Uzbek quyosh, Shor қуяш (quyaš), Karaim къуяш (quyaš),
Northern Altai куяш (kuyaš),
Uzbek quyosh (“the sun”),
Yakut куйаас (kuyaas, “heat”).

cog

Ҡояш байый.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

Qoyaştıñ təwge nurźarı menən baśıwğa sığıp kitəbeź.

With the first rays of the sun, we set out for the field.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.


арыҫлан

head

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.


яҙ

yaź (romanization)
яҙ (absolute singular)
яҙҙар (absolute plural)
яҙҙың (definite genitive singular)
яҙҙарҙың (definite genitive plural)
яҙға (dative singular)
яҙҙарға (dative plural)
яҙҙы (accusative definite singular)
яҙҙарҙы (accusative definite plural)
яҙҙа (locative singular)
яҙҙарҙа (locative plural)
яҙҙан (ablative singular)
яҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yāŕ (“spring; summer”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jaz, “spring”);
Tatar яз (yaz),
Kyrgyz жаз (jaz),
Karachay-Balkar джаз (caz),
Southern Altai јас (ǰas),
Turkmen ýaz,
Azerbaijani yaz,
Nogai язлык (yazlık),
Shor часқы,
Khakas часхы (çasxı, “spring”);
Kazakh жаз (jaz, “summer”),
Uzbek yoz (“summer”),
Uyghur ياز (yaz, “summer”),
Turkish yaz (“summer”),
etc.

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

Яҙ һуң килде.

seasons: йыл миҙгелдәре: яҙ · йәй · көҙ · ҡыш [edit]


йәй

yəy (romanization)
йәй (absolute singular)
йәйҙәр (absolute plural)
йәйҙең (definite genitive singular)
йәйҙәрҙең (definite genitive plural)
йәйгә (dative singular)
йәйҙәргә (dative plural)
йәйҙе (accusative definite singular)
йәйҙәрҙе (accusative definite plural)
йәйҙә (locative singular)
йәйҙәрҙә (locative plural)
йәйҙән (ablative singular)
йәйҙәрҙән (ablative plural)

Йәй

From Proto-Turkic *yāy (“summer”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (yay, “summer”);
Tatar җәй (cäy),
Kyrgyz жай (jay),
Kumyk яй (yay),
Southern Altai јай (ǰay),
Azerbaijani yay; also affixed forms:
Khakas чайғы (çayğı),
Shor чайғы (“summer”),
Yakut сайын (sayın, “summer”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.

The taste of honey is the summer's cream.

Йоҡа ҡар ҡатламында тибенеп, йәйҙән ҡалған үләнде ашап ҡыш сыға башҡорт аты.

Yoqa qar qatlamında tibenep, yəyźən qalğan ülənde aşap qış sığa başqort atı.

The Bashkir horse overwinters by eating the grass remaining from the summer, breaking the thin snow layer with its hooves.


көҙ

köź (romanization)
көҙ (absolute singular)
көҙҙәр (absolute plural)
көҙҙөң (definite genitive singular)
көҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көҙгә (dative singular)
көҙҙәргә (dative plural)
көҙҙө (accusative definite singular)
көҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көҙҙә (locative singular)
көҙҙәрҙә (locative plural)
көҙҙән (ablative singular)
көҙҙәрҙән (ablative plural)

Көҙ

From Proto-Turkic *kǖŕ (“autumn”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (küz, “autumn”).

Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем.

Яҙ йәме сәскә менән, көҙ йәме көлтә менән.

Yaź yəme səskə menən, köź yəme költə menən.

The spring's beauty (is) in flowers, the fall's beauty is in (crop) sheaves.


ҡыш

qış (romanization)
ҡыш (absolute singular)
ҡыштар (absolute plural)
ҡыштың (definite genitive singular)
ҡыштарҙың (definite genitive plural)
ҡышҡа (dative singular)
ҡыштарға (dative plural)
ҡышты (accusative definite singular)
ҡыштарҙы (accusative definite plural)
ҡышта (locative singular)
ҡыштарҙа (locative plural)
ҡыштан (ablative singular)
ҡыштарҙан (ablative plural)

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.

Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.

At the end of the fête, (they) burned the straw man made from straw and rags, and (thus) bade farewell to winter.


күҙ

küź (romanization)
күҙ (absolute singular)
күҙҙәр (absolute plural)
күҙҙең (definite genitive singular)
күҙҙәрҙең (definite genitive plural)
күҙгә (dative singular)
күҙҙәргә (dative plural)
күҙҙе (accusative definite singular)
күҙҙәрҙе (accusative definite plural)
күҙҙә (locative singular)
күҙҙәрҙә (locative plural)
күҙҙән (ablative singular)
күҙҙәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫыҡ күҙ.

Өфө күҙ ауырыуҙары институты.

Бәләкәс баланы яман күҙҙән һаҡлып өс йәшкәсә кешегә күрһәтмәгәндәр.

Bələkəs balanı yaman küźźən haqlıp ös yəşkəsə keşegə kürhətməgəndər.

(They) wouldn't show small children to strangers until they were three, so as to guard them from the evil eye.


исем

isem (romanization)
исем (absolute singular)
исемдәр (absolute plural)
исемдең (definite genitive singular)
исемдәрҙең (definite genitive plural)
исемгә (dative singular)
исемдәргә (dative plural)
исемде (accusative definite singular)
исемдәрҙе (accusative definite plural)
исемдә (locative singular)
исемдәрҙә (locative plural)
исемдән (ablative singular)
исемдәрҙән (ablative plural)

Ultimately from Arabic اِسْم (ism, “name, appellation; noun”).

der

Сәсәндең исеме таҡтаташҡа уйылды.

The folk poet's name has been carved on a plaque.

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

İsem-familiyağıźźı dəftərźeñ tışına baśma xəreftər menən yaźıp quyığıź.

Write your given and family name on the cover of the work book in block letters.

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

Öləsəyem şofyorźıñ isemen də, qayhı awıldan ikənen də onotqan.

My grandma forgot both the driver's name and from which village he was.

name, first name, Christian name, given name

Исемгә тура килә есем.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

Ural pravoslavtarı arahında kiñ tanılğan Tabın tərehe üź isemen xəźerge Ğafuri rayonındağı Tabın awılınan alğan.

The Tabym icon (of Madonna), widely popular among the Orthodox (people) of the Urals, acquired its name from the village of Tabyn in present-day Gafuri district (in Bashkortostan).

Яңғыҙлыҡ исем.

Уртаҡ исем.


тәбиғәт

head

тәбиғәт • (təbiğət)

təbiğət (romanization)
тәбиғәт (absolute singular-only)
тәбиғәттең (definite genitive singular-only)
тәбиғәткә (dative singular-only)
тәбиғәтте (accusative definite singular-only)
тәбиғәттә (locative singular-only)
тәбиғәттән (ablative singular-only)

From Arabic طَبِيعَة (ṭabīʕa, “nature”).


йыл

yıl (romanization)
йыл (absolute singular)
йылдар (absolute plural)
йылдың (definite genitive singular)
йылдарҙың (definite genitive plural)
йылға (dative singular)
йылдарға (dative plural)
йылды (accusative definite singular)
йылдарҙы (accusative definite plural)
йылда (locative singular)
йылдарҙа (locative plural)
йылдан (ablative singular)
йылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yïl (“year”).
Cognate with Tatar ел (yel), Southern Altai јыл (ǰïl)

Йыл аҙағы.

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

In the natural environment, paper decays in 10 years.

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

Yılyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.


диңгеҙ

диңгеҙ • (diñgeź)

ba-noun

диңгеҙ • (diñgeź)

diñgeź (romanization)
диңгеҙ (absolute singular)
диңгеҙҙәр (absolute plural)
диңгеҙҙең (definite genitive singular)
диңгеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
диңгеҙгә (dative singular)
диңгеҙҙәргә (dative plural)
диңгеҙҙе (accusative definite singular)
диңгеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
диңгеҙҙә (locative singular)
диңгеҙҙәрҙә (locative plural)
диңгеҙҙән (ablative singular)
диңгеҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

диңгеҙҙәрҙең

диңгеҙҙәрҙән

From Proto-Turkic *teŋiŕ (“sea”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (teŋiz, “sea”);
Kazakh теңіз (teñız, “sea”),
Kyrgyz деңиз (deŋiz, “sea”),
Uzbek dengiz (“sea”),
Turkmen deňiz (“sea”),
Turkish deniz (“sea”),
etc.

cog

Каспий дингеҙе.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.


квартал

kvartal (romanization)
квартал (absolute singular)
кварталдар (absolute plural)
кварталдың (definite genitive singular)
кварталдарҙың (definite genitive plural)
кварталға (dative singular)
кварталдарға (dative plural)
кварталды (accusative definite singular)
кварталдарҙы (accusative definite plural)
кварталда (locative singular)
кварталдарҙа (locative plural)
кварталдан (ablative singular)
кварталдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

кварталдарҙың

кварталдарға

кварталдарҙы

кварталдарҙа

кварталдарҙан

From Russian кварта́л (kvartál), from German Quartal, from Medieval Latin quārtālis (“one fourth”).

Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән.

Bıl kvartalda aktrisa altmış yıldan aşıw yəşəgən.

The actress lived in this city block for over sixty years.


редакция

redaktsiya (romanization)
редакция (absolute singular)
редакциялар (absolute plural)
редакцияның (definite genitive singular)
редакцияларҙың (definite genitive plural)
редакцияға (dative singular)
редакцияларға (dative plural)
редакцияны (accusative definite singular)
редакцияларҙы (accusative definite plural)
редакцияла (locative singular)
редакцияларҙа (locative plural)
редакциянан (ablative singular)
редакцияларҙан (ablative plural)

редакцияларҙың

редакцияларға

редакцияларҙы

редакцияларҙа

редакцияларҙан

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.

The editorial board does not accept responsibility for the defects arising through the publisher's fault.


арт

арт (art) (absolute singular)
арттар (absolute plural)
арттың (definite genitive singular)
арттарҙың (definite genitive plural)
артҡа (dative singular)
арттарға (dative plural)
артты (accusative definite singular)
арттарҙы (accusative definite plural)
артта (locative singular)
арттарҙа (locative plural)
арттан (ablative singular)
арттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ārt (“back, rear back”).


буй

buy (romanization)
буй (absolute singular)
буйҙар (absolute plural)
буйҙың (definite genitive singular)
буйҙарҙың (definite genitive plural)
буйға (dative singular)
буйҙарға (dative plural)
буйҙы (accusative definite singular)
буйҙарҙы (accusative definite plural)
буйҙа (locative singular)
буйҙарҙа (locative plural)
буйҙан (ablative singular)
буйҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bod (“body, stature; length; self”).


сара

sara (romanization)
сара (absolute singular)
саралар (absolute plural)
сараның (definite genitive singular)
сараларҙың (definite genitive plural)
сараға (dative singular)
сараларға (dative plural)
сараны (accusative definite singular)
сараларҙы (accusative definite plural)
сарала (locative singular)
сараларҙа (locative plural)
саранан (ablative singular)
сараларҙан (ablative plural)

From Persian چاره (čâra, čâre, “measure, remedy”).

der

action taken for specific purpose or to deal with a problem; means, measure

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.


ағас

head

ағас • (ağas)

ba-noun

ағас • (ağas)

ağas (romanization)
ағас (absolute singular)
ағастар (absolute plural)
ағастың (definite genitive singular)
ағастарҙың (definite genitive plural)
ағасҡа (dative singular)
ағастарға (dative plural)
ағасты (accusative definite singular)
ағастарҙы (accusative definite plural)
ағаста (locative singular)
ағастарҙа (locative plural)
ағастан (ablative singular)
ағастарҙан (ablative plural)

From Volga Turki آغاچ (ağaç, “tree”), from Common Kypchak *ağač ("tree, wood", see the Kypchak cognates below), from Proto-Turkic *ïgač (“tree; wood”).
Cognate with
Tatar агач (ağaç),
Kazakh ағаш (ağaş),
Karakalpak ағаш,
Karachay-Balkar агъач (ağaç),
Kumyk агъач (ağaç),
Southern Altai агаш (agaš);
Kyrgyz жыгач (jıgac),
Khakas ағас (ağas),
Old Turkic 𐰃𐰍𐰲 (iǧč /ïɣač/),
Crimean Tatar, Turkish ağaç, Azerbaijani ağac, Turkmen agaç, etc.

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

A tree with strong roots will withstand.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

Utın küp kərəkməy, ös-dürt ağas yıqhañ yetep toror.

(We) don't need much firewood, it will suffice if you chop down three (or) four trees.

Ағас һыуға батмай.


тамыр

head

тамыр • (tamır)

ba-noun

тамыр • (tamır)

tamır (romanization)
тамыр (absolute singular)
тамырҙар (absolute plural)
тамырҙың (definite genitive singular)
тамырҙарҙың (definite genitive plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative definite singular)
тамырҙарҙы (accusative definite plural)
тамырҙа (locative singular)
тамырҙарҙа (locative plural)
тамырҙан (ablative singular)
тамырҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *tamïr (“vein; root”).

inh+

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

Тамырҙарым минең һорай
Йәнем дә, ҡаным да һорай

Tamırźarım mineñ horay
Yənem də, qanım da horay


алтын

head

алтын • (altın)

ba-noun

алтын • (altın)

altın (romanization)
алтын (absolute singular-only)
алтындың (definite genitive singular-only)
алтынға (dative singular-only)
алтынды (accusative definite singular-only)
алтында (locative singular-only)
алтындан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *altun (“gold”).
Cognate with
Old Turkic 𐰞𐱃𐰆𐰣 (altun, “gold”),
Karachay-Balkar, Kazakh, Kumyk, Kyrgyz, Southern Altai, Khakas алтын (altın), Tuvan алдын (aldın),
Crimean Tatar, Turkish altın, Turkmen altyn,
Uzbek oltin.

Алтын бөртөгө.

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

Un tuğıźınsı bıwatta Uralda yənə altın biźgəge başlandı.

In the nineteenth century, the gold rush began again in the Urals.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.


дин

din (romanization)
дин (absolute singular)
диндәр (absolute plural)
диндең (definite genitive singular)
диндәрҙең (definite genitive plural)
дингә (dative singular)
диндәргә (dative plural)
динде (accusative definite singular)
диндәрҙе (accusative definite plural)
диндә (locative singular)
диндәрҙә (locative plural)
диндән (ablative singular)
диндәрҙән (ablative plural)

Ultimately from Arabic دِين (dīn, “religion”).

Башҡа дин кешеләре.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

X bıwattan başqorttar möxitenə İslam dine ütep inə başlay.

Starting with the 10th century, the religion of Islam begins to penetrate into the Bashkir community.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).


мал

mal (romanization)
мал (absolute singular-only)
малдың (definite genitive singular-only)
малға (dative singular-only)
малды (accusative definite singular-only)
малда (locative singular-only)
малдан (ablative singular-only)

Мал

From Arabic مَال (māl, “property, capital, stock”).

der

Һуғым мал.

Тамғалы мал юғалмай.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

Bıltır yəy timer yulında küp mal tapalğan ikən.

(It appears that) Last year's summer, a lot of cattle got knocked down (to death or serious injury) at the railway.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

It is stray dogs of this kind that are dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.


мотоцикл

mototsikl (romanization)
мотоцикл (absolute singular)
мотоциклдар (absolute plural)
мотоциклдың (definite genitive singular)
мотоциклдарҙың (definite genitive plural)
мотоциклға (dative singular)
мотоциклдарға (dative plural)
мотоциклды (accusative definite singular)
мотоциклдарҙы (accusative definite plural)
мотоциклда (locative singular)
мотоциклдарҙа (locative plural)
мотоциклдан (ablative singular)
мотоциклдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мотоциклдарҙың

мотоциклдарға

мотоциклдарҙы

мотоциклдарҙа

мотоциклдарҙан

[mätäˈt͡sɯ̞kɯ̆ɫ]

From Russian мотоци́кл (motocíkl), from French motocycle.

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.

I left the motorcycle and climbed the mountain.


Кавказ

Kavkaz (romanization)
Кавказ (absolute singular-only)
Кавказдың (definite genitive singular-only)
Кавказға (dative singular-only)
Кавказды (accusative definite singular-only)
Кавказда (locative singular-only)
Кавказдан (ablative singular-only)

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal that a boy is born.


ос

os (romanization)
ос (absolute singular)
остар (absolute plural)
остоң (definite genitive singular)
остарҙың (definite genitive plural)
осҡа (dative singular)
остарға (dative plural)
осто (accusative definite singular)
остарҙы (accusative definite plural)
оста (locative singular)
остарҙа (locative plural)
остан (ablative singular)
остарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ūč (“end, edge”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (uč, “wing, phalanx (of a military unit)”),
Old Uyghur [script needed] (uč, “end, tip”);
Kazakh ұш (ūş, “tip, end”),
Kyrgyz уч (uc, “tip, end”),
Southern Altai уч (uč, “tip, end”),
Tuvan уш (uş, “tip, end”),
Turkmen uç (“tip, end”),
Turkish uç (“tip, end”),
Chuvash вӗҫ (vĕś, “end”).

cog

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо.

The song cut off; the tip of Azrael's black wing touched me (in passing).

the extreme end of something, especially of a linear object

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

Arğı osta tağı ber aźıq-tülek magazinı bar.

There is another food shop at the far end (of the village).

(village, street) a particular part of the village (street), in respect to the speaker's location


тат

tat (romanization)
тат (absolute singular)
таттар (absolute plural)
таттың (definite genitive singular)
таттарҙың (definite genitive plural)
татҡа (dative singular)
таттарға (dative plural)
татты (accusative definite singular)
таттарҙы (accusative definite plural)
татта (locative singular)
таттарҙа (locative plural)
таттан (ablative singular)
таттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dāt (“good taste”).
Cognate with Uzbek tot (“taste”), Turkmen dat (“taste”), Azerbaijani dad (“taste”).
Also compare derivatives:
Kazakh татым (tatym, “taste”), Kazakh тәтті (tättı, “sweet, palatable”),
Kyrgyz татык (tatık, “taste”), таттуу (tattuu, “sweet”), Southern Altai тату (tatu, “sweet”).

(more specifically) sweet taste, sweetness


йондоҙ

head

йондоҙ • (yondoź)

ba-noun

йондоҙ • (yondoź)

yondoź (romanization)
йондоҙ (absolute singular)
йондоҙҙар (absolute plural)
йондоҙҙоң (definite genitive singular)
йондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
йондоҙға (dative singular)
йондоҙҙарға (dative plural)
йондоҙҙо (accusative definite singular)
йондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
йондоҙҙа (locative singular)
йондоҙҙарҙа (locative plural)
йондоҙҙан (ablative singular)
йондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йондоҙҙарҙың

йондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *yulduŕ (“star”).
The development of the medium consonant cluster -ld- into -nd- is specific to Bashkir.
Cognate with Azerbaijani ulduz; Chagatai یولدوز (yulduz); Dolgan һулус (hulus); Gagauz yıldız; Karachay-Balkar жулдуз (julduz), Karakalpak juldïz; Kazakh жұлдыз (jūldyz); Khakas чылтыс (çıltıs); Kumyk юлдуз (yulduz); Kyrgyz жылдыз (jıldız); Nogai юлдыз (yuldız); Shor чылтыс (čïltïs); Southern Altai јылдыс (ǰïldïs); Tatar йолдыз (yoldız); Turkish yıldız; Turkmen ýyldyz; Tuvan сылдыс (sıldıs); Uyghur يۇلتۇز (yultuz); Uzbek yulduz; Yakut сулус (sulus).

cog

Shor чылтыс (čïltïs)

Таң йондоҙо.

Ҡыш йондоҙҙар баҙыҡ янһа – һалҡынға, тоноҡ янһа йылыға тарта.

Qış yondoźźar baźıq yanha – halqınğa, tonoq yanha yılığa tarta.

In the winter, if the stars shine bright, (the weather tends) towards cool, if (they) shine dimly, (the weather) tends towards warm.

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Йондоҙ һымаҡ атылып, Аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Like a shooting star, a grey winged horse came down swiftly from the sky.

Yondoź hımaq atılıp, Aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.

Арағыҙҙа Криштиану Роналду исемле футбол йондоҙон белеүселәр барҙыр, моғайын.

Arağıźźa Kriştianu Ronaldu isemle futbol yondoźon belewselər barźır, moğayın.

Certainly, there those among you who know Cristiano Ronaldo, the football star.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.

We put a red star cut from cardboard on top of the Cristmas tree.


табан

From Proto-Turkic *tāpan (“foot, sole”).
Compare with Kazakh табан (taban, “foot, sole”),
Kyrgyz таман (taman, “foot, sole”),
Southern Altai таман (taman),
Tuvan таваңгай (tavañgay, “sole”),
Uzbek tovon (“heel”),
Turkish taban (“sole of foot”), etc.


табан

Carassius carassius
Carassius carassius#Translingual


хәбәр

head

хәбәр • (xəbər)

ba-noun

хәбәр • (xəbər)

xəbər (romanization)
хәбәр (absolute singular)
хәбәрҙәр (absolute plural)
хәбәрҙең (definite genitive singular)
хәбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
хәбәргә (dative singular)
хәбәрҙәргә (dative plural)
хәбәрҙе (accusative definite singular)
хәбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрҙә (locative singular)
хәбәрҙәрҙә (locative plural)
хәбәрҙән (ablative singular)
хәбәрҙәрҙән (ablative plural)

Ялған хәбәр таратыу.

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

Хәбәр һөйкәлеше.


шәкәр

head

шәкәр • (şəkər)

ba-noun

шәкәр • (şəkər)

şəkər (romanization)
шәкәр (absolute singular-only)
шәкәрҙең (definite genitive singular-only)
шәкәргә (dative singular-only)
шәкәрҙе (accusative definite singular-only)
шәкәрҙә (locative singular-only)
шәкәрҙән (ablative singular-only)

Borrowed from Persian شکر (šakar, “sugar”).

Шәкәр һауыты.

Шаҡмаҡ шәкәр.

Шәкәр ҡушылмаған.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).


норма

norma (romanization)
норма (absolute singular)
нормалар (absolute plural)
норманың (definite genitive singular)
нормаларҙың (definite genitive plural)
нормаға (dative singular)
нормаларға (dative plural)
норманы (accusative definite singular)
нормаларҙы (accusative definite plural)
нормала (locative singular)
нормаларҙа (locative plural)
норманан (ablative singular)
нормаларҙан (ablative plural)

From Russian но́рма (nórma), from German Norm and/or French norme, from Latin norma (“a carpenter's square, a rule, a pattern, a precept”).

der

Тел нормаһы.

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

Salawat (Yulayev) is the standard of Bashkir (ethnic) self-identity.

Көндәлек норма.


балға

head

балға • (balğa)

ba-noun

балға • (balğa)

balğa (romanization)
балға (absolute singular)
балғалар (absolute plural)
балғаның (definite genitive singular)
балғаларҙың (definite genitive plural)
балғаға (dative singular)
балғаларға (dative plural)
балғаны (accusative definite singular)
балғаларҙы (accusative definite plural)
балғала (locative singular)
балғаларҙа (locative plural)
балғанан (ablative singular)
балғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *balka (“hammer”). Compare Proto-Mongolic *haluka (“hammer”), Proto-Tungusic *palụka (“hammer”).
Cognate with Kazakh балға (balğa),
Kyrgyz балка (balka),
Uzbek bolg'a, etc.

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.

Bötə eştər qul menən — kəylə, lom, balğa həm körək menən — başqarıla.

All jobs are done manually, with pickaxe, crowbar, (large) hammer and shovel.

Аяғы-ҡулы һис уның балға тотоп йонсомаҫ.

His hands will never get tired of holding a large hammer.

Ayağı-qulı his unıñ balğa totop yonsomaś.


балта

balta (romanization)
балта (absolute singular)
балталар (absolute plural)
балтаның (definite genitive singular)
балталарҙың (definite genitive plural)
балтаға (dative singular)
балталарға (dative plural)
балтаны (accusative definite singular)
балталарҙы (accusative definite plural)
балтала (locative singular)
балталарҙа (locative plural)
балтанан (ablative singular)
балталарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *baltu (“axe”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (baltu, “axe”),
Kazakh балта (balta), Kyrgyz балта (balta), Southern Altai малта (malta), Uzbek bolta, Northern Altai палта (palta), Khakas палты (paltı), Shor малта (malta), Tuvan балды (baldı), etc.


ара

ara (romanization)
ара (absolute singular)
аралар (absolute plural)
араның (definite genitive singular)
араларҙың (definite genitive plural)
араға (dative singular)
араларға (dative plural)
араны (accusative definite singular)
араларҙы (accusative definite plural)
арала (locative singular)
араларҙа (locative plural)
аранан (ablative singular)
араларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āra (“space or interval between two objects”).
Cognate with Old Turkic 𐰺𐰀 (āra), Uzbek ora (“the space between, interval”), Turkish ara (“interval”), Yakut аара (aara, “on the way, while traveling”).

cog

the space in between two objects; interval, gap

Өйгә тиклем ике саҡрымдай ара бар.

It is a distance of about two kilometers to home.

time interval, period of time, span of time


айыу

head

айыу • (ayıw)

ba-noun

айыу • (ayıw)

ayıw (romanization)
айыу (absolute singular)
айыуҙар (absolute plural)
айыуҙың (definite genitive singular)
айыуҙарҙың (definite genitive plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative definite singular)
айыуҙарҙы (accusative definite plural)
айыуҙа (locative singular)
айыуҙарҙа (locative plural)
айыуҙан (ablative singular)
айыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adïg (“bear”).
Cognate with
Old Turkic 𐰑𐰍 (d¹ǧ /adïɣ/, “bear”),
Kazakh аю (aü, “bear”), Kyrgyz аюу (ayuu, “bear”), Southern Altai айу (ayu), Kumyk аюв (ayuw), Turkish ayı (“bear”), Uzbek ayiq (“bear”), Khakas азығ (azığ, “bear”), Tuvan адыг (adıg, “bear”), etc.


буран

buran (romanization)
буран (absolute singular)
бурандар (absolute plural)
бурандың (definite genitive singular)
бурандарҙың (definite genitive plural)
буранға (dative singular)
бурандарға (dative plural)
буранды (accusative definite singular)
бурандарҙы (accusative definite plural)
буранда (locative singular)
бурандарҙа (locative plural)
бурандан (ablative singular)
бурандарҙан (ablative plural)

From Volga Turki بوران (boran, “blizzard”), Inherited from Proto-Turkic *bora- (“north wind; to snow heavily”); cognate with Crimean Tatar boran, Kazakh боран (boran), Turkish bora and Turkmen boran. Alternatively, it could be a wanderwort related to Italian bora and Greek μπόρα (bóra).

inh+

Ҡом бураны.


ишәк

head

ишәк • (işək)

ba-noun

ишәк • (işək)

işək (romanization)
ишәк (absolute singular)
ишәктәр (absolute plural)
ишәктең (definite genitive singular)
ишәктәрҙең (definite genitive plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative definite singular)
ишәктәрҙе (accusative definite plural)
ишәктә (locative singular)
ишәктәрҙә (locative plural)
ишәктән (ablative singular)
ишәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *eĺčgek (“donkey”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (eşgäk), [script needed] (eşäk, “donkey”);
Kazakh есек (esek), Kyrgyz эшек (eşek, “donkey”), Karachay-Balkar эшек (eşek, “donkey”), Uzbek eshak (“donkey”), Turkmen eşek (“donkey”), Turkish eşek (“donkey”).


тел

tel (romanization)
тел (absolute singular)
телдәр (absolute plural)
телдең (definite genitive singular)
телдәрҙең (definite genitive plural)
телгә (dative singular)
телдәргә (dative plural)
телде (accusative definite singular)
телдәрҙе (accusative definite plural)
телдә (locative singular)
телдәрҙә (locative plural)
телдән (ablative singular)
телдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *til (“tongue; language”).
Cognate with
Tatar тел (tel),
Kazakh тіл (tıl),
Kyrgyz тил (til),
Uzbek til,
Turkish dil (“tongue, language”).

Башҡорт теле.

Әлеге көндә копт теле тик сиркәү теле булараҡ ҡына һаҡланған.

Əlege köndə kopt tele tik sirkəw tele bularaq qına haqlanğan.

By these days, the Coptic language has been preserved as an ecclesiastical language only.

...һәр тел Ғайса Мәсихте Раббы тип таныһын.

(Can we date this quote?), Bible, Philippians 2:11:

...let every tongue acknowledge Jesus Christ as the Lord.

...hər tel Ğaysa Məsixte Rabbı tip tanıhın.


бот

From Persian پت (pot, “idol”).
Cognate with
Uyghur بۇت (but, “idol; icon”).


бот

bot (romanization)
бот (absolute singular)
боттар (absolute plural)
боттоң (definite genitive singular)
боттарҙың (definite genitive plural)
ботҡа (dative singular)
боттарға (dative plural)
ботто (accusative definite singular)
боттарҙы (accusative definite plural)
ботта (locative singular)
боттарҙа (locative plural)
боттан (ablative singular)
боттарҙан (ablative plural)

From Russian пуд (pud, “pood”), from Late Latin pondo, from Classical Latin pondus (“weight; pound”).
Cognate with
Yakut буут (buut, “pood”).

pood, an obsolete Russian unit of mass equal to 16.38 kg


бала

bala (romanization)
бала (absolute singular)
балалар (absolute plural)
баланың (definite genitive singular)
балаларҙың (definite genitive plural)
балаға (dative singular)
балаларға (dative plural)
баланы (accusative definite singular)
балаларҙы (accusative definite plural)
балала (locative singular)
балаларҙа (locative plural)
баланан (ablative singular)
балаларҙан (ablative plural)

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

At New Near, each child is waiting for a miracle.

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Children take example from their parents.

Баланы нисек бар, шулай яратығыҙ.

Бала зиһененә йәнһүрәттең тәьҫире ныҡ көслө.

Bala zihenenə yənhürətteñ təśire nıq köslö.

The impact of animated cartoons is very strong on a child's mind.

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop (it).

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.

İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.

The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager son's (daughter's) pocket.

Имсәк бала.

(figuratively) A member of a tribe, a people or a race of beings


эт

et (romanization)
эт (absolute singular)
эттәр (absolute plural)
эттең (definite genitive singular)
эттәрҙең (definite genitive plural)
эткә (dative singular)
эттәргә (dative plural)
этте (accusative definite singular)
эттәрҙе (accusative definite plural)
эттә (locative singular)
эттәрҙә (locative plural)
эттән (ablative singular)
эттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *it (“dog”). Cognate with Kazakh ит (it), Kyrgyz ит (it), Uzbek it, Southern Altai ийт (iyt), Azerbaijani it, Crimean Tatar it, etc.

Эт сынйырынан ысҡынған.

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

Exactly this type of stray dogs is dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Үләкһә бар ерҙә эт һимерә.

In a place where there is carrion, the dog will get fat.


бүре

head

бүре • (büre)

ba-noun

бүре • (büre)

büre (romanization)
бүре (absolute singular)
бүреләр (absolute plural)
бүренең (definite genitive singular)
бүреләрҙең (definite genitive plural)
бүрегә (dative singular)
бүреләргә (dative plural)
бүрене (accusative definite singular)
бүреләрҙе (accusative definite plural)
бүрелә (locative singular)
бүреләрҙә (locative plural)
бүренән (ablative singular)
бүреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bȫrü (“wolf”).
See börü for more.
Cognate with
Kazakh бөрі (börı),
Nogai боьри (böri),
Kumyk бёрю (börü),
Karachay-Balkar бёрю (börü),
Kyrgyz бөрү (börü),
Tuvan бөрү (börü),
Uzbek boʻri,
Uyghur بۆرە (böre),
Turkmen böri,
Khakas пӱӱр (püür),
Yakut бөрө (börö), etc.


торна

torna (romanization)
торна (absolute singular)
торналар (absolute plural)
торнаның (definite genitive singular)
торналарҙың (definite genitive plural)
торнаға (dative singular)
торналарға (dative plural)
торнаны (accusative definite singular)
торналарҙы (accusative definite plural)
торнала (locative singular)
торналарҙа (locative plural)
торнанан (ablative singular)
торналарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *turna "crane",
from Proto-Turkic *turńa (“crane”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (turna, “crane”),
Azerbaijani durna,
Turkish turna,
Shor туруна (turuna),
Khakas турна (turna),
Yakut туруйа (turuya, “crane”).


көн

kön (romanization)
көн (absolute singular)
көндәр (absolute plural)
көндөң (definite genitive singular)
көндәрҙең (definite genitive plural)
көнгә (dative singular)
көндәргә (dative plural)
көндө (accusative definite singular)
көндәрҙе (accusative definite plural)
көндә (locative singular)
көндәрҙә (locative plural)
көндән (ablative singular)
көндәрҙән (ablative plural)

From Kipchak کون (kün, “sun, day”), from Proto-Turkic *kün (“sun, day”).

Көн яҡтыһы.

Көн һайын.

Көнө буйы.

Ял көнө.

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

Көн тыуа.

Көн байый.

Көн һуңғы тапҡыр 2008 йылдың йәйендә тотолдо.

Kön huñğı tapqır 2008 yıldıñ yəyendə totoldo.

The sun was eclipsed (=there was a solar eclipse) last time in the summer of 2008.

Көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Кейемең көнгә уңған.

Your clothes were discolored by the sun.

(in certain collocations, otherwise rare) sun

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

Zöbərjət qarsıq uśal buldı, kilenenə kön birməne.

The old Zubarjat was evil (and) made life impossible for her daughter-in-law (=never left her daughter-in-law in peace).

(in certain collocations) quiet life, peaceful existence