хат

xat (romanization)
хат (absolute singular)
хаттар (absolute plural)
хаттың (definite genitive singular)
хаттарҙың (definite genitive plural)
хатҡа (dative singular)
хаттарға (dative plural)
хатты (accusative definite singular)
хаттарҙы (accusative definite plural)
хатта (locative singular)
хаттарҙа (locative plural)
хаттан (ablative singular)
хаттарҙан (ablative plural)

From Arabic خَطّ (ḵaṭṭ, “script; handwriting; written character”).

der

Ғишыҡ хаты.

Рәхмәт хаты.

Минән хат көт.

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

İśtəlekkə tik ösmöyöşlö haldat xattarı ğına qaldı.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.

As soon as I saw the address on the envelope of the letter, I recognized my father's handwriting.

Alpamysha (Bashkir folk epic):

Алпамыша, ебәргән хатына яуап-хәбәр булмағас, бик ҡайғырған, ти.

Alpamışa, yebərgən xatına yawap-xəbər bulmağas, bik qayğırğan, ti.

Alpamysha was very sad as there was no reply to the letter he had sent.


беҙ

beź (romanization)
беҙ (absolute singular-only)
беҙҙең (definite genitive singular-only)
беҙгә (dative singular-only)
беҙҙе (accusative definite singular-only)
беҙҙә (locative singular-only)
беҙҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bińŕ (“awl”).
Cognate with Kazakh бiз (biz),
Uzbek bigiz,
Uyghur بېگىز (bëgiz, “awl”).


ул

ul (romanization)
ул (absolute singular)
улдар (absolute plural)
улдың (definite genitive singular)
улдарҙың (definite genitive plural)
улға (dative singular)
улдарға (dative plural)
улды (accusative definite singular)
улдарҙы (accusative definite plural)
улда (locative singular)
улдарҙа (locative plural)
улдан (ablative singular)
улдарҙан (ablative plural)

From Volga Turki اوغل (oğıl, “son”) from Proto-Turkic *ogul (“son”).

Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул.

Atañdıñ ğına ulı bulma, xalqıñdıñ da ulı bul.

Don't be only your father's son, but also be your people's son.


бүлмә

head

бүлмә • (bülmə)

ba-noun

бүлмә • (bülmə)

bülmə (romanization)
бүлмә (absolute singular)
бүлмәләр (absolute plural)
бүлмәнең (definite genitive singular)
бүлмәләрҙең (definite genitive plural)
бүлмәгә (dative singular)
бүлмәләргә (dative plural)
бүлмәне (accusative definite singular)
бүлмәләрҙе (accusative definite plural)
бүлмәлә (locative singular)
бүлмәләрҙә (locative plural)
бүлмәнән (ablative singular)
бүлмәләрҙән (ablative plural)

From *bölmä (“division, separation; room”), from Proto-Turkic *bȫl- (“to divide, separate”).
Synchronously analyzable as бүл- (bül-, “to divide”) + -мә (-mə, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Cognate with Kazakh бөлме (bölme, “room”), Kyrgyz бөлмө (bölmö, “room”), Uzbek boʻlma (“room; division”), Uyghur بۆلمە (bölme, “room”), Karachay-Balkar бёлме (bölme, “division, department”).

cog

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

A large room with two windows overlooking the street.

Ул айырым бүлмәлә тора.

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

Children's cheerful voices fill the room.


бәрҙе

head

бәрҙе • (bərźe)

ba-noun

бәрҙе • (bərźe)

bərźe (romanization)
бәрҙе (absolute singular)
бәрҙеләр (absolute plural)
бәрҙенең (definite genitive singular)
бәрҙеләрҙең (definite genitive plural)
бәрҙегә (dative singular)
бәрҙеләргә (dative plural)
бәрҙене (accusative definite singular)
бәрҙеләрҙе (accusative definite plural)
бәрҙелә (locative singular)
бәрҙеләрҙә (locative plural)
бәрҙенән (ablative singular)
бәрҙеләрҙән (ablative plural)


опто

opto (romanization)
опто (absolute singular)
оптолар (absolute plural)
оптоноң (definite genitive singular)
оптоларҙың (definite genitive plural)
оптоға (dative singular)
оптоларға (dative plural)
оптоно (accusative definite singular)
оптоларҙы (accusative definite plural)
оптола (locative singular)
оптоларҙа (locative plural)
оптонан (ablative singular)
оптоларҙан (ablative plural)

Unknown.
Cognate is Tatar упта (upta, “ide fish”), Chulym упта (“ide fish”).

Опто — сөсө һыу балығы, ярым сөсө диңгеҙ ҡултыҡтарында ла осрай.

Opto — sösö hıw balığı, yarım sösö diñgeź qultıqtarında la osray.

Ide is a freshwater fish; (it) also occurs in semi-fresh (low-salinity) marine backwater.

ba:Опто (балыҡ)


йомағара

head

йомағара • (yomağara)

ba-noun

йомағара • (yomağara)

yomağara (romanization)
йомағара (absolute singular)
йомағаралар (absolute plural)
йомағараның (definite genitive singular)
йомағараларҙың (definite genitive plural)
йомағараға (dative singular)
йомағараларға (dative plural)
йомағараны (accusative definite singular)
йомағараларҙы (accusative definite plural)
йомағарала (locative singular)
йомағараларҙа (locative plural)
йомағаранан (ablative singular)
йомағараларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомағараларҙың

йомағараларға

йомағараларҙы

йомағараларҙа

йомағараларҙан

rough-legged buzzard
rough-legged buzzard


ондатра

ondatra (romanization)
ондатра (absolute singular)
ондатралар (absolute plural)
ондатраның (definite genitive singular)
ондатраларҙың (definite genitive plural)
ондатраға (dative singular)
ондатраларға (dative plural)
ондатраны (accusative definite singular)
ондатраларҙы (accusative definite plural)
ондатрала (locative singular)
ондатраларҙа (locative plural)
ондатранан (ablative singular)
ондатраларҙан (ablative plural)

ондатраларҙың

ондатраларға

ондатраларҙы

ондатраларҙа

ондатраларҙан


һупайҙы

head

һупайҙы • (hupayźı)

ba-noun

һупайҙы • (hupayźı)

hupayźı (romanization)
һупайҙы (absolute singular)
һупайҙылар (absolute plural)
һупайҙының (definite genitive singular)
һупайҙыларҙың (definite genitive plural)
һупайҙыға (dative singular)
һупайҙыларға (dative plural)
һупайҙыны (accusative definite singular)
һупайҙыларҙы (accusative definite plural)
һупайҙыла (locative singular)
һупайҙыларҙа (locative plural)
һупайҙынан (ablative singular)
һупайҙыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һупайҙыларҙың

һупайҙыларға

һупайҙыларҙы

һупайҙыларҙа

һупайҙыларҙан

Aegolius funereus
Aegolius funereus#Translingual


ҫупайҙы

head

ҫупайҙы • (śupayźı)

ba-noun

ҫупайҙы • (śupayźı)

śupayźı (romanization)
ҫупайҙы (absolute singular)
ҫупайҙылар (absolute plural)
ҫупайҙының (definite genitive singular)
ҫупайҙыларҙың (definite genitive plural)
ҫупайҙыға (dative singular)
ҫупайҙыларға (dative plural)
ҫупайҙыны (accusative definite singular)
ҫупайҙыларҙы (accusative definite plural)
ҫупайҙыла (locative singular)
ҫупайҙыларҙа (locative plural)
ҫупайҙынан (ablative singular)
ҫупайҙыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҫупайҙыларҙың

ҫупайҙыларға

ҫупайҙыларҙы

ҫупайҙыларҙа

ҫупайҙыларҙан

һупайҙы һупайҙы#Bashkir


бүҙәнә

head

бүҙәнә • (büźənə)

ba-noun

бүҙәнә • (büźənə)

büźənə (romanization)
бүҙәнә (absolute singular)
бүҙәнәләр (absolute plural)
бүҙәнәнең (definite genitive singular)
бүҙәнәләрҙең (definite genitive plural)
бүҙәнәгә (dative singular)
бүҙәнәләргә (dative plural)
бүҙәнәне (accusative definite singular)
бүҙәнәләрҙе (accusative definite plural)
бүҙәнәлә (locative singular)
бүҙәнәләрҙә (locative plural)
бүҙәнәнән (ablative singular)
бүҙәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бүҙәнәләрҙең

бүҙәнәләрҙән

Frοm Middle Mongol بُودَانا (bödene, “quail”), from Proto-Mongolic *bödene (“quail”). Compare Mongolian бөднө (bödnö, “quail”).
Cognate with
Tatar бүдәнә (büdänä, “quail”),
Kyrgyz бөдөнө (bödönö, “quail”),
Southern Altai бӧдӧнӧ (bödönö, “quail”),
Uzbek bedana (“quail”),
Uyghur بودۇنە (bodune, “quail”).


сәүкә

head

сәүкә • (səwkə)

ba-noun

сәүкә • (səwkə)

səwkə (romanization)
сәүкә (absolute singular)
сәүкәләр (absolute plural)
сәүкәнең (definite genitive singular)
сәүкәләрҙең (definite genitive plural)
сәүкәгә (dative singular)
сәүкәләргә (dative plural)
сәүкәне (accusative definite singular)
сәүкәләрҙе (accusative definite plural)
сәүкәлә (locative singular)
сәүкәләрҙә (locative plural)
сәүкәнән (ablative singular)
сәүкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar чәүкә (çäwkä, “jackdaw”),
Karachay-Balkar чаука (çauka, “jackdaw”),
Crimean Tatar çavke (“jackdaw”).
Apparently related to Hungarian csóka (“jackdaw”), Chechen човка (čovka, “jackdaw”).
Note the reconstructed Proto-Slavic *čavъka (“jackdaw”). However, Russian does not have (and does not exhibit any traces of) this term, so the above terms could not be borrowed from Russian. More research is needed.


һупылдаҡ

head

һупылдаҡ • (hupıldaq)

ba-noun

һупылдаҡ • (hupıldaq)

hupıldaq (romanization)
һупылдаҡ (absolute singular)
һупылдаҡтар (absolute plural)
һупылдаҡтың (definite genitive singular)
һупылдаҡтарҙың (definite genitive plural)
һупылдаҡҡа (dative singular)
һупылдаҡтарға (dative plural)
һупылдаҡты (accusative definite singular)
һупылдаҡтарҙы (accusative definite plural)
һупылдаҡта (locative singular)
һупылдаҡтарҙа (locative plural)
һупылдаҡтан (ablative singular)
һупылдаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һупылдаҡтарҙың

һупылдаҡтарға

һупылдаҡтарҙы

һупылдаҡтарҙа

һупылдаҡтарҙан


утҡойроҡ

utqoyroq (romanization)
утҡойроҡ (absolute singular)
утҡойроҡтар (absolute plural)
утҡойроҡтоң (definite genitive singular)
утҡойроҡтарҙың (definite genitive plural)
утҡойроҡҡа (dative singular)
утҡойроҡтарға (dative plural)
утҡойроҡто (accusative definite singular)
утҡойроҡтарҙы (accusative definite plural)
утҡойроҡта (locative singular)
утҡойроҡтарҙа (locative plural)
утҡойроҡтан (ablative singular)
утҡойроҡтарҙан (ablative plural)

утҡойроҡтарҙың

утҡойроҡтарға

утҡойроҡтарҙы

утҡойроҡтарҙа

утҡойроҡтарҙан

ут (ut, “fire”) + ҡойроҡ (qoyroq, “tail”).


ҡатын

head

ҡатын • (qatın)

ba-noun

ҡатын • (qatın)

qatın (romanization)
ҡатын (absolute singular)
ҡатындар (absolute plural)
ҡатындың (definite genitive singular)
ҡатындарҙың (definite genitive plural)
ҡатынға (dative singular)
ҡатындарға (dative plural)
ҡатынды (accusative definite singular)
ҡатындарҙы (accusative definite plural)
ҡатында (locative singular)
ҡатындарҙа (locative plural)
ҡатындан (ablative singular)
ҡатындарҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *xātun (“queen”).
Compare Old Turkic 𐰴𐱃𐰆𐰣 (qt¹un¹ /qatun/, “queen”), Karakhanid قاتُونْ (qātūn, “noble woman”), Turkish kadın (“woman”).

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!

Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!

A mandate for the new government from ordinary rural women: send our husbands back home from Siberia! (i.e. create jobs at home.)

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old.

Ҡатыны тураһында үҙенән һорап ҡуймағыҙ, ул уны бер йыл элек юл фажиғәһендә юғалтҡан.

Qatını turahında üźenən horap quymağıź, ul unı ber yıl elek yul fajiğəhendə yuğaltqan.

Don't ask him about his wife – he lost her one year ago in a traffic accident.


әҙәм

head

әҙәм • (əźəm)

ba-noun

әҙәм • (əźəm)

əźəm (romanization)
әҙәм (absolute singular)
әҙәмдәр (absolute plural)
әҙәмдең (definite genitive singular)
әҙәмдәрҙең (definite genitive plural)
әҙәмгә (dative singular)
әҙәмдәргә (dative plural)
әҙәмде (accusative definite singular)
әҙәмдәрҙе (accusative definite plural)
әҙәмдә (locative singular)
әҙәмдәрҙә (locative plural)
әҙәмдән (ablative singular)
әҙәмдәрҙән (ablative plural)

Әҙәм

From Persian آدم (âdam), from Arabic آدَم (ʔādam). Cognate with Kazakh, Karakalpak, Kyrgyz адам (adam), Tatar адәм (adäm), Uzbek odam, Turkish adam.

Әҙәм балаһы.

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

A human will not enter grave before he has seen what he is destined to see.

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Bal sebende, yaqşı hüź əźəmde berləşterə.

Honey (unites) flies, a good word unites people.


көндәлек

head

көндәлек • (köndəlek)

ba-noun

көндәлек • (köndəlek)

köndəlek (romanization)
көндәлек (absolute singular)
көндәлектәр (absolute plural)
көндәлектең (definite genitive singular)
көндәлектәрҙең (definite genitive plural)
көндәлеккә (dative singular)
көндәлектәргә (dative plural)
көндәлекте (accusative definite singular)
көндәлектәрҙе (accusative definite plural)
көндәлектә (locative singular)
көндәлектәрҙә (locative plural)
көндәлектән (ablative singular)
көндәлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көндәлектәрҙең

көндәлектәргә

көндәлектәрҙе

көндәлектәрҙә

көндәлектәрҙән

From *kündälik (“daily, everyday”) - apparently a Central Asian innovation from *kün dä (“every day”).
Cognate with
Kazakh күнделік (kündelık, “daily; diary”),
Kyrgyz күндөлүк (kündölük, “daily; diary”),
Uzbek kundalik (“everyday; current, present-day; diary”),
Uyghur كۈندۈلۈك (kündülük, “everyday; daily”),
Turkmen gündelik (“current, present-day; diary”), etc.
Tatar көндәлек (köndälek, “daily; diary”),

cog

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

Xəźer köndəlektəregeźźe asıp öygə eşen yaźıp quyığıź əle.

Now, please open your report cards and write down homework.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.

We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".


таҡта

taqta (romanization)
таҡта (absolute singular)
таҡталар (absolute plural)
таҡтаның (definite genitive singular)
таҡталарҙың (definite genitive plural)
таҡтаға (dative singular)
таҡталарға (dative plural)
таҡтаны (accusative definite singular)
таҡталарҙы (accusative definite plural)
таҡтала (locative singular)
таҡталарҙа (locative plural)
таҡтанан (ablative singular)
таҡталарҙан (ablative plural)

From Persian تخته (taxte).
Cognate with
Southern Altai, Kyrgyz, Tatar такта (taqta),
Kazakh тақта (taqta),
Uzbek taxta,
Azerbaijani taxta, Turkish tahta, etc.

Шахмат таҡтаһы

Иҙән таҡтаһы.

Ни өсөн Рәсәйҙә ҡоймаларҙы таҡтанан, ә мебелде ағас онтағынан эшләйҙәр икән?

Ni ösön Rəsəyźə qoymalarźı taqtanan, ə mebelde ağas ontağınan eşləyźər ikən?

Why are fences in Russia made of planks, and furniture of sawdust?

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

Uqıtıwsı apay mine taqtağa məsələ sisergə sığarźı.

The teacher called me to the board to solve a problem.

Балалар араһында икенсе-өсөнсө партала ултырып та таҡтанан насар күргәндәре бар.

Balalar arahında ikense-ösönsö partala ultırıp ta taqtanan nasar kürgəndəre bar.

Among the children (=students), there are some who see the blackboard poorly, even when sitting at the second (or) third desk (from the front).


шәрәлек

head

шәрәлек • (şərəlek)

ba-noun

шәрәлек • (şərəlek)

şərəlek (romanization)
шәрәлек (absolute singular-only)
шәрәлектең (definite genitive singular-only)
шәрәлеккә (dative singular-only)
шәрәлекте (accusative definite singular-only)
шәрәлектә (locative singular-only)
шәрәлектән (ablative singular-only)

шәрә (şərə, “nude”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).


кер

ker (romanization)
кер (absolute singular)
керҙәр (absolute plural)
керҙең (definite genitive singular)
керҙәрҙең (definite genitive plural)
кергә (dative singular)
керҙәргә (dative plural)
керҙе (accusative definite singular)
керҙәрҙе (accusative definite plural)
керҙә (locative singular)
керҙәрҙә (locative plural)
керҙән (ablative singular)
керҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kir (“dirt”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (dirt, “kir”),
Turkish kir (“dirt”),
Yakut кир (kir, “dirt”), etc.

cog

laundry, the clothes that need to be, are being, or have recently been washed

(figuratively) filth, smut, dirt; bad thought


миҙгел

head

миҙгел • (miźgel)

ba-noun

миҙгел • (miźgel)

miźgel (romanization)
миҙгел (absolute singular)
миҙгелдәр (absolute plural)
миҙгелдең (definite genitive singular)
миҙгелдәрҙең (definite genitive plural)
миҙгелгә (dative singular)
миҙгелдәргә (dative plural)
миҙгелде (accusative definite singular)
миҙгелдәрҙе (accusative definite plural)
миҙгелдә (locative singular)
миҙгелдәрҙә (locative plural)
миҙгелдән (ablative singular)
миҙгелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миҙгелдәрҙең

миҙгелдәрҙән

Cognate with Kazakh мезгіл (mezgıl), Kyrgyz мезгил (mezgil), Tatar мизгел (mizgel), Uyghur مەزگىل (mezgil).
From *mezgil (“season”), a regional innovative term. Akhmetyanov suggests this is an alteration of *menzil (“act or place of staying; one passage on a route”), from Arabic مَنْزِل (manzil, “act or place of staying”). Compare Uzbek manzil (“stopping place, camp; one passage between such camps”).

cog

seasons: йыл миҙгелдәре: яҙ · йәй · көҙ · ҡыш [edit]

Ямғырҙар миҙгеле.

Ураҡ миҙгеле.

Һәр эштең үҙ миҙгеле бар.

Балаға һәр миҙгел бер-ике пар аяҡ кейеме алырға тура килә.

Balağa hər miźgel ber-ike par ayaq keyeme alırğa tura kilə.

Every season, I have to buy a pair or two of footwear for the child.

season (of the year, of particular activity)

Даими беренселектә миҙгел буйына лидер булып килеп, аҙағында ғына Силәбенең «Трактор»ына дилбегәне бирҙе.

Daimi berenselektə miźgel buyına lider bulıp kilep, aźağında ğına Siləbeneñ «Traktor»ına dilbegəne birźe.

[The hockey team] has been in the lead for the entire season, and only at the end it handed the reins over to Traktor Chelyabinsk.


сабый

head

сабый • (sabıy)

ba-noun

сабый • (sabıy)

sabıy (romanization)
сабый (absolute singular)
сабыйҙар (absolute plural)
сабыйҙың (definite genitive singular)
сабыйҙарҙың (definite genitive plural)
сабыйға (dative singular)
сабыйҙарға (dative plural)
сабыйҙы (accusative definite singular)
сабыйҙарҙы (accusative definite plural)
сабыйҙа (locative singular)
сабыйҙарҙа (locative plural)
сабыйҙан (ablative singular)
сабыйҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic صَبِيّ (ṣabiyy, “boy, lad, youth”).
Cognate with
Kazakh сәби (säbi, “baby”),
Uzbek sabiy (“small child”),
Crimean Tatar sabiy (“small child”).


батыр

head

батыр • (batır)

ba-noun

батыр • (batır)

batır (romanization)
батыр (absolute singular)
батырҙар (absolute plural)
батырҙың (definite genitive singular)
батырҙарҙың (definite genitive plural)
батырға (dative singular)
батырҙарға (dative plural)
батырҙы (accusative definite singular)
батырҙарҙы (accusative definite plural)
батырҙа (locative singular)
батырҙарҙа (locative plural)
батырҙан (ablative singular)
батырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bagatur. Cognate with Kyrgyz баатыр (baatır), Southern Altai баатыр (baatïr), Turkish bahadır, etc.

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

(Can we date this quote?), Дауыт Юлтый [Dawıt Yultıy, Daut Yultyy], (Please provide the book title or journal name):

Brave man, mount a horse, take your spear!

Батыр яуҙан ҡайтмаһа, даны ҡайтыр иленә.

Batır yawźan qaytmaha, danı qaytır ilenə.

If a hero does not return from war, his good name will return to his homeland.

Батыр йәнтөйәгенә ярты быуаттан ҡайтты, тик һәйкәл булып ҡына.

Batır yəntöyəgenə yartı bıwattan qayttı, tik həykəl bulıp qına.

The hero has (at last) returned to his home place after half a century - but only as a sculpture.

strong and brave man, especially renowned for his strength and martial prowess; hero

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

Boron Ural artı başqorttarı ilendə bik köslö batır yəşəgən.

Formerly, a very strong man used to live in the lands of Trans-Uralian Bashkirs.

(mythology) a male protagonist of Bashkir folk epics and fairy-tales


тәгәрмәс

head

тәгәрмәс • (təgərməs)

ba-noun

тәгәрмәс • (təgərməs)

təgərməs (romanization)
тәгәрмәс (absolute singular)
тәгәрмәстәр (absolute plural)
тәгәрмәстең (definite genitive singular)
тәгәрмәстәрҙең (definite genitive plural)
тәгәрмәскә (dative singular)
тәгәрмәстәргә (dative plural)
тәгәрмәсте (accusative definite singular)
тәгәрмәстәрҙе (accusative definite plural)
тәгәрмәстә (locative singular)
тәгәрмәстәрҙә (locative plural)
тәгәрмәстән (ablative singular)
тәгәрмәстәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәгәрмәстәрҙең

тәгәрмәстәргә

тәгәрмәстәрҙе

тәгәрмәстәрҙә

тәгәрмәстәрҙән

From Proto-Turkic *teker (“round; circle”).
Cognate with
Tatar тәгәрмәч (tägärmäç, “wheel”),
dialectal Kazakh тегермеш (tegermeş, “wheel”),
Yakut тиэрбэс (tierbes, “ring”), Dolgan тиэрбэс (tierbes, “ring”).

Машинаның тәгәрмәсен алыштырыр кәрәк.

Буддизмда тәгәрмәс — кешенең фани донъяға эҙмә-эҙ тыуып тороуы, яңылышып, туҡталмаҫ ғазап күреп, наҙанлыҡта йәшәүе символы.

Buddizmda təgərməs — keşeneñ fani donyağa eźmə-eź tıwıp torowı, yañılışıp, tuqtalmaś ğazap kürep, naźanlıqta yəşəwe simvolı.

In Buddhism, the wheel is a symbol of human's constant rebirths into the perishable world, erring, endless suffering and living in ignorance.


яҙмыш

head

яҙмыш • (yaźmış)

ba-noun

яҙмыш • (yaźmış)

yaźmış (romanization)
яҙмыш (absolute singular-only)
яҙмыштың (definite genitive singular-only)
яҙмышҡа (dative singular-only)
яҙмышты (accusative definite singular-only)
яҙмышта (locative singular-only)
яҙмыштан (ablative singular-only)

Cognate with Tatar язмыш (yazmış), Kazakh жазмыш (jazmyş), Kyrgyz жазмыш (jazmış), Uzbek yozmish (“destiny, fate; lit. that which is written”).

cog

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.

The destiny of the country is in our hands.

Яҙмыштан уҙмыш юҡ.

destiny, fate, doom, fortune, predestination


һоло

holo (romanization)
һоло (absolute singular-only)
һолоноң (definite genitive singular-only)
һоло (dative singular-only)
һолоно (accusative definite singular-only)
һолола (locative singular-only)
һолонан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sulï (“oat”).
Cognate with
Kazakh сұлы (sūly), Kyrgyz сулу (sulu), Uyghur سۈلۈ (sülü), Uzbek suli (“oat”).


арпа

arpa (romanization)
арпа (absolute singular-only)
арпаның (definite genitive singular-only)
арпа (dative singular-only)
арпаны (accusative definite singular-only)
арпала (locative singular-only)
арпанан (ablative singular-only)

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.


ҡарабойҙай

head

ҡарабойҙай • (qaraboyźay)

ba-noun

ҡарабойҙай • (qaraboyźay)

qaraboyźay (romanization)
ҡарабойҙай (absolute singular-only)
ҡарабойҙайҙың (definite genitive singular-only)
ҡарабойҙайға (dative singular-only)
ҡарабойҙайҙы (accusative definite singular-only)
ҡарабойҙайҙа (locative singular-only)
ҡарабойҙайҙан (ablative singular-only)

ҡа‧ра‧бой‧ҙай

ҡара (qara, “black”) + бойҙай (boyźay, “wheat”). Compare Turkish karabuğday (“buckwheat”).

compound

ba:ҡарабойҙай


тары

head

тары • (tarı)

ba-noun

тары • (tarı)

tarı (romanization)
тары (absolute singular-only)
тарының (definite genitive singular-only)
тары (dative singular-only)
тарыны (accusative definite singular-only)
тарыла (locative singular-only)
тарынан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tarɨg (“cereal, grain”).
Cognate with
Kazakh тары (tary),
Azerbaijani darı,
Turkish darı (“millet”).

Тары бөртөгө.

Тары бутҡаһы.

Panicum miliaceum
Panicum miliaceum#Translingual


яҫмыҡ

head

яҫмыҡ • (yaśmıq)

ba-noun

яҫмыҡ • (yaśmıq)

yaśmıq (romanization)
яҫмыҡ (absolute singular-only)
яҫмыҡтың (definite genitive singular-only)
яҫмыҡҡа (dative singular-only)
яҫмыҡты (accusative definite singular-only)
яҫмыҡта (locative singular-only)
яҫмыҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yasï-muk (“lentil”), perhaps from *yassï (“flat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jasïmuq, “millet?”);
Kazakh жасымық (jasymyq, “lentil”),
Turkish yasmık (“lentil”),
Uzbek yasmiq (“lentil”),
Uyghur يېسمۇق (yësmuq, “lentil”).


йүкә

head

йүкә • (yükə)

ba-noun

йүкә • (yükə)

yükə (romanization)
йүкә (absolute singular)
йүкәләр (absolute plural)
йүкәнең (definite genitive singular)
йүкәләрҙең (definite genitive plural)
йүкәгә (dative singular)
йүкәләргә (dative plural)
йүкәне (accusative definite singular)
йүкәләрҙе (accusative definite plural)
йүкәлә (locative singular)
йүкәләрҙә (locative plural)
йүкәнән (ablative singular)
йүкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yöke (“lime tree”).
Cognate with Crimean Tatar yüke, Tatar юкә (yukä), Kazakh жөке (jöke, “linden tree”).

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell and great medicinal properties.


кейем

keyem (romanization)
кейем (absolute singular)
кейемдәр (absolute plural)
кейемдең (definite genitive singular)
кейемдәрҙең (definite genitive plural)
кейемгә (dative singular)
кейемдәргә (dative plural)
кейемде (accusative definite singular)
кейемдәрҙе (accusative definite plural)
кейемдә (locative singular)
кейемдәрҙә (locative plural)
кейемдән (ablative singular)
кейемдәрҙән (ablative plural)

From *kedim (“clothes, clothing”),
from Proto-Turkic *ked- (“to put on/wear clothes”).
Cognate with Old Uyghur kedim (“clothes”);
Tatar кием (kiyem),
Kazakh киім (kiım),
Kyrgyz кийим (kiyim),
Southern Altai кийим (kiyim),
Uzbek kiyim,
Turkmen geýim,
Turkish giyim (“clothes, clothing”),
etc.

inh

Көндәлек кейем.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.

In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.

Милли кейем.

Сәхнә кейеме.


таш

taş (romanization)
таш (absolute singular)
таштар (absolute plural)
таштың (definite genitive singular)
таштарҙың (definite genitive plural)
ташҡа (dative singular)
таштарға (dative plural)
ташты (accusative definite singular)
таштарҙы (accusative definite plural)
ташта (locative singular)
таштарҙа (locative plural)
таштан (ablative singular)
таштарҙан (ablative plural)

Таштан яһалған тәүтормош хеҙмәт ҡоралдары.

Taştan yahalğan təwtormoş xeźmət qoraldarı.

Primitive instruments of labor made of stone.

Тырышҡан ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан.

A hardworking (person) has driven a nail into a rock.


кеше

head

кеше • (keşe)

ba-noun

кеше • (keşe)

From Proto-Common Turkic *kiši (“person”).
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰃𐰾𐰃 (kiši, “person”),
Kazakh кісі (kısı), Karakalpak киси (kisi),
Turkish, Azerbaijani kişi,
Uzbek kishi,
Kyrgyz киши (kişi),
Southern Altai кижи (kiži),
Shor кижи,
Tuvan кижи (kiji),
Khakas кізі (kìzì),
Yakut киһи (kihi, “man, person”), etc.

Урта йәштәге кеше.

Ат — кешенең тоғро юлдашы.

Бал ашаған кешеләрҙең ғасаптар системаһының ҡуҙғыусанлығы кәмей, кәйефе, йоҡоһо яҡшыра.

Bal aşağan kişilərðiñ ğasaptar sistemahınıñ qoðğıvsanlığı kəmiy, kəyifi, yuquhu yaqşıra.

In people who eat honey, the lability of the nervous system decreases, mood and sleeping improves.

Күсеш ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Асиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

Kösiş ağımında köð halhaq, eñ köp kişi Orta Asiyanan, ayırıvsa Özbəkstandan kelə.

If we look at the migration flow, most people come from Central Asia, especially from Uzbekistan.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

It is this type of stray dogs that are dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Бәләкәс баланы яман күҙҙән һаҡлып өс йәшкәсә кешегә күрһәтмәгәндәр.

Bələkəs balanı yaman küźźən haqlıp ös yəşkəsə keşegə kürhətməgəndər.

(They) wouldn't show small children to strangers until they were three, so as to guard them from the evil eye.

Башҡа дин кешеләре.

Өйҙә һин ир кеше булып ҡалаһың.

You will stay at home as the man (of the house).

Йөмһүриәттәге һәр өсөнсө эшһеҙ — ауыл кешеһе.

Yümhuriyəttəgi hər üsünsü işhið – avıl kişihi

Every third unimployed (person) in the republic (of Bashkortostan) is a rural dweller.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

These days, a watch not only shows the time, but also the owner's social status.

Auxiliary word with the broad meaning of "person", translates depending on the specific context


төбәк

head

төбәк • (töbək)

ba-noun

төбәк • (töbək)

töbək (romanization)
төбәк (absolute singular)
төбәктәр (absolute plural)
төбәктең (definite genitive singular)
төбәктәрҙең (definite genitive plural)
төбәккә (dative singular)
төбәктәргә (dative plural)
төбәкте (accusative definite singular)
төбәктәрҙе (accusative definite plural)
төбәктә (locative singular)
төбәктәрҙә (locative plural)
төбәктән (ablative singular)
төбәктәрҙән (ablative plural)

Төбәк-ара бәйләнештәр.

Төбәктә эшҡыуарҙар әүҙемлеге күрһәткесе.

Töbəktə eşqıwarźar əwźemlege kürhətkese.

Index of entrepreneurs' activity in the region.

Ял көндәре төбәктә һыуыҡ буласаҡ.

Сит кешенең ҡолағына ят булып ишетелгән атамалар шул төбәктә тыуып үҫкәндәр өсөн ҙур мәғәнәгә эйә.

Sit keşeneñ qolağına yat bulıp işetelgən atamalar şul töbəktə tıwıp üśkəndər ösön źur məğənəgə eyə.

The place names that sound strange to a foreigner's ears, have a deep meaning for those who were born and grew up in that region.


эшҡыуар

head

эшҡыуар • (eşqıwar)

ba-noun

эшҡыуар • (eşqıwar)

eşqıwar (romanization)
эшҡыуар (absolute singular)
эшҡыуарҙар (absolute plural)
эшҡыуарҙың (definite genitive singular)
эшҡыуарҙарҙың (definite genitive plural)
эшҡыуарға (dative singular)
эшҡыуарҙарға (dative plural)
эшҡыуарҙы (accusative definite singular)
эшҡыуарҙарҙы (accusative definite plural)
эшҡыуарҙа (locative singular)
эшҡыуарҙарҙа (locative plural)
эшҡыуарҙан (ablative singular)
эшҡыуарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

эшҡыуарҙарҙың

эшҡыуарҙарға

эшҡыуарҙарҙы

эшҡыуарҙарҙа

эшҡыуарҙарҙан

[ɪ̞ʃ.qɯ̞.ˈwɑr]

эш (eş, “work, job”) + ҡыуыу (qıwıw, “to drive”).

compound

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

Şəxsi eşqıwarźar, əlbittə, üź mənfəğəttəren alğa hörə.

Private entrepreneurs, naturally, promote their own interests.


мөйөш

head

мөйөш • (möyöş)

ba-noun

мөйөш • (möyöş)

möyöş (romanization)
мөйөш (absolute singular-only)
мөйөштөң (definite genitive singular-only)
мөйөшкә (dative singular-only)
мөйөштө (accusative definite singular-only)
мөйөштә (locative singular-only)
мөйөштән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *büŋüĺ (“corner”).
Cognate with
Siberian Tatar мөйәш (möyäš, “corner”),
Karakalpak мүйеш (“corner”),
Kazakh мүйiс (müiis, “corner”),
Karachay-Balkar мюйюш (müyüş, “corner”),
Uzbek muyush (“outer corner”).

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.

There are still locations in our country where newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't touched yet, let alone the Internet.

Тура мөйөш.

Ҡыҫыҡ мөйөш.

Qıśıq möyöş.


мәсет

head

мәсет • (məset)

ba-noun

мәсет • (məset)

məset (romanization)
мәсет (absolute singular)
мәсеттәр (absolute plural)
мәсеттең (definite genitive singular)
мәсеттәрҙең (definite genitive plural)
мәсеткә (dative singular)
мәсеттәргә (dative plural)
мәсетте (accusative definite singular)
мәсеттәрҙе (accusative definite plural)
мәсеттә (locative singular)
мәсеттәрҙә (locative plural)
мәсеттән (ablative singular)
мәсеттәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَسْجِد (masjid, “mosque”).
Cognate with Tatar мәчет (mäçet), Karakalpak meshit, Kazakh мешіт (meşıt), Nogai мешит (meşit), Kumyk межит (mejit), Kyrgyz мечит (mecit), Southern Altai мечет (mečet), Crimean Tatar mescit, Uzbek masjid, machit, Uyghur مەسچىد (meschid), Azerbaijani məscid, Turkmen metjit, Turkish mescit, etc.

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Өфөнөң Һупайлы биҫтәһендә яңы мәсет һалына.

Öfönöñ Hupaylı biśtəhendə yañı məset halına.

A new mosque is being constructed in the Sipaylovo district of Ufa.


сиркәү

head

сиркәү • (sirkəw)

ba-noun

сиркәү • (sirkəw)

sirkəw (romanization)
сиркәү (absolute singular)
сиркәүҙәр (absolute plural)
сиркәүҙең (definite genitive singular)
сиркәүҙәрҙең (definite genitive plural)
сиркәүгә (dative singular)
сиркәүҙәргә (dative plural)
сиркәүҙе (accusative definite singular)
сиркәүҙәрҙе (accusative definite plural)
сиркәүҙә (locative singular)
сиркәүҙәрҙә (locative plural)
сиркәүҙән (ablative singular)
сиркәүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сиркәүҙәрҙең

сиркәүҙәрҙән

Adapted from Russian це́рковь (cérkovʹ, “church”).
Cognate with
Tatar чиркәү (çirkäw),
Kazakh шіркеу (şırkeu),
Kyrgyz чиркөө (cirköö),
Uzbek cherkov,
Uyghur چېركو (chërko, “church”).

Католик сиркәүе.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

Yılyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.


шиғыр

head

шиғыр • (şiğır)

ba-noun

шиғыр • (şiğır)

şiğır (romanization)
шиғыр (absolute singular)
шиғырҙар (absolute plural)
шиғырҙың (definite genitive singular)
шиғырҙарҙың (definite genitive plural)
шиғырға (dative singular)
шиғырҙарға (dative plural)
шиғырҙы (accusative definite singular)
шиғырҙарҙы (accusative definite plural)
шиғырҙа (locative singular)
шиғырҙарҙа (locative plural)
шиғырҙан (ablative singular)
шиғырҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شعر (şeğır, “poem”), from Arabic شِعْر (šiʕr).
Cognate with
Kyrgyz шыгыр (şıgır),
Uzbek she'r,
Azerbaijani şeir (“poem”).


үлән

head

үлән • (ülən)

ba-noun

үлән • (ülən)

ülən (romanization)
үлән (absolute singular)
үләндәр (absolute plural)
үләндең (definite genitive singular)
үләндәрҙең (definite genitive plural)
үләнгә (dative singular)
үләндәргә (dative plural)
үләнде (accusative definite singular)
үләндәрҙе (accusative definite plural)
үләндә (locative singular)
үләндәрҙә (locative plural)
үләндән (ablative singular)
үләндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *öleŋ (“grass”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (öläη, “grass, hay”);
Kazakh өлең (öleñ, “Calamagrostis”),
Kyrgyz өлөң (ölöŋ, “Cyperaceae”),
Southern Altai ӧлӧҥ (ölöŋ, “grass, hay”),
Khakas ӧленъ (“Stipa gen.”),
Yakut өлөҥ (ölöñ, “a plant of the Poaceae family”) etc.

cog

Йоҡа ҡар ҡатламында тибенеп, йәйҙән ҡалған үләнде ашап ҡыш сыға башҡорт аты.

Yoqa qar qatlamında tibenep, yəyźən qalğan ülənde aşap qış sığa başqort atı.

The Bashkir horse overwinters by eating the grass remaining from the summer, breaking the thin snow layer with its hooves.

Янғын осраҡтарын иҫкәртеү өсөн район хакимиәте кипкән үлән, тирәк мамығы, үҫемлек ҡалдыҡтарын яндырыуҙы быйыл алдан уҡ тыйып ҡуйған.

Yanğın osraqtarın iśkərtew ösön rayon xakimiəte kipkən ülən, tirək mamığı, üśemlek qaldıqtarın yandırıwźı bıyıl aldan uq tıyıp quyğan.

This year, the district administration has beforehand prohibited to burn dry grass, poplar down, (and) remnants of plants so as to forestall (possible) cases of wildfire.

Ҡырау һуҡҡан үләндәй, йөҙө-төҫө һарғайған.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

(His) face has grown yellow, like frostbitten grass.

Qıraw huqqan üləndəy, yöźö-töśö harğayğan.

Үлән сәйе.


хәреф

head

хәреф • (xəref)

ba-noun

хәреф • (xəref)

xəref (romanization)
хәреф (absolute singular)
хәрефтәр (absolute plural)
хәрефтең (definite genitive singular)
хәрефтәрҙең (definite genitive plural)
хәрефкә (dative singular)
хәрефтәргә (dative plural)
хәрефте (accusative definite singular)
хәрефтәрҙе (accusative definite plural)
хәрефтә (locative singular)
хәрефтәрҙә (locative plural)
хәрефтән (ablative singular)
хәрефтәрҙән (ablative plural)

From Arabic حَرْف (ḥarf, “letter of alphabet”). Cognate with Tatar хәреф (xäref), Kazakh әріп (ärıp), қаріп (qarıp), Kyrgyz арип (arip), Uzbek, Turkish harf, Turkmen harp, Azerbaijani hərf (“letter of alphabet”).

bor

бәләкәй хәреф, юл хәрефе

ҙур хәреф

Башҡорт әлифбаһында 42 хәреф бар.

There are 42 letters in the Bashkir alphabet.

Исем-шәрифегеҙҙе дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

İsem-şərifegeźźe dəftərźeñ tışına baśma xəreftər menən yaźıp quyığıź.

Write your given and family name on the cover of the work book in block letters.

хәреф йыйыусы


юл

yul (romanization)
юл (absolute singular-only)
юлдың (definite genitive singular-only)
юлға (dative singular-only)
юлды (accusative definite singular-only)
юлда (locative singular-only)
юлдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yōl (“road, way”).
Cognate with
Old Turkic 𐰖𐰆𐰞 (y¹ul¹ /yol/, “road, way”),
Southern Altai јол (ǰol),
Kazakh жол (jol), Kyrgyz жол (jol),
Karachay-Balkar джол (col),
Uzbek yoʻl,
Turkish yol,
Yakut суол (suol), etc.

cog

тимер юл

ебәк юлы

Бөтә юлдар ҙа башҡалаға илтә.

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

On a long walk, a dog is ok to keep you company (=is better than no company at all).

Төҙөләсәк юлдың ике йүнәлешендә лә һәр береһе дүртәр метр ике юл һыҙаты ҡаралған.

Töźöləsək yuldıñ ike yünəleşendə lə hər berehe dürtər metr ike yul hıźatı qaralğan.

It is provisioned that the highway to be constructed will have two lanes in each direction, each four meters (wide).

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

Kön hayın yaźırğa tırışığıź; hər yaźğan bit, yul menən qələmegeź şımara bara.

Try to write (=practice writing) every day; your style improves with each written page, (each) line (you write).

санғы юлы

машина юлы

cамолёт юлы

тормош юлы

яҙыусының ижади юлы


мәҫәл

head

мәҫәл • (məśəl)

ba-noun

мәҫәл • (məśəl)

məśəl (romanization)
мәҫәл (absolute singular)
мәҫәлдәр (absolute plural)
мәҫәлдең (definite genitive singular)
мәҫәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәҫәлгә (dative singular)
мәҫәлдәргә (dative plural)
мәҫәлде (accusative definite singular)
мәҫәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәҫәлдә (locative singular)
мәҫәлдәрҙә (locative plural)
мәҫәлдән (ablative singular)
мәҫәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَثَل (maṯal, “fable, proverb”).

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

Maymıl küp kenə məśəldərźə naźanlıqtı sağıldırıwsı simvol bulıp baśa.

In many fables, the monkey is (lit. stands as) a symbol representing ignorance.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.

Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.

Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the times of (Jean de) La Fontaine.


аҙна

head

аҙна • (aźna)

aźna (romanization)
аҙна (absolute singular)
аҙналар (absolute plural)
аҙнаның (definite genitive singular)
аҙналарҙың (definite genitive plural)
аҙнаға (dative singular)
аҙналарға (dative plural)
аҙнаны (accusative definite singular)
аҙналарҙы (accusative definite plural)
аҙнала (locative singular)
аҙналарҙа (locative plural)
аҙнанан (ablative singular)
аҙналарҙан (ablative plural)

From Persian آدینه (âdine, “Friday”).
In Muslim tradition, the most important day of the week is Friday. Thus, this is a case of metonymy.
Cognate with Tatar атна (atna, “week”), Uyghur ئازنا (azna, “Friday”).

Бер аҙналай интегеп, табипҡа барҙым.

After suffering for a week or so, I went to the doctor.

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təśire bötə aźnağa huźılasaq.

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events.

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.


ауыл

ауыл • (awıl)

ba-noun

ауыл • (awıl)

awıl (romanization)
ауыл (absolute singular)
ауылдар (absolute plural)
ауылдың (definite genitive singular)
ауылдарҙың (definite genitive plural)
ауылға (dative singular)
ауылдарға (dative plural)
ауылды (accusative definite singular)
ауылдарҙы (accusative definite plural)
ауылда (locative singular)
ауылдарҙа (locative plural)
ауылдан (ablative singular)
ауылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āgïl, from Proto-Turkic *āg- (“to enclose”).

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

Ber awılda ber yarlı ğına əbey yəşəgən, anıñ Yəntimer isemle 12 yəşle ulı bulğan ti.

A rather poor old woman lived in a village; she had a 12-year-old son called Yäntimer.

Бүреләр ауылға яҡынлашһа, эттәр өрә башлай.

Bürelər awılğa yaqınlaşha, ettər örə başlay.

If wolves come close to a village, dogs start barking.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

Kərtəgə totonop, qart oźaq qına awıl uramına qarap torźo.

The old man stood for a long time, holding on a fence and looking at the village street.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

Ural pravoslavtarı arahında kiñ tanılğan Tabın tərehe üź isemen xəźerge Ğafuri rayonındağı Tabın awılınan alğan.

The Tabym icon (of Madonna), widely popular among the Orthodox (people) of the Urals, acquired its name from the village of Tabyn in present-day Gafuri district (in Bashkortostan).

the country, rural area, as opposed to the town or city

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

Öləsəyem şofyorźıñ isemen də, qayhı awıldan ikənen də onotqan.

My grandma forgot both the driver's name and from which aul he was.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Should there be a holiday, the women in rural communities would visit each other for tea.

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

As it happens, there is an aul of the same name in Kazakhstan as well.

aul (a rural community in the Caucasus, Central Asia, Southern Urals or other Turkic-speaking region)


ҡәләм

head

ҡәләм • (qələm)

ba-noun

ҡәләм • (qələm)

qələm (romanization)
ҡәләм (absolute singular)
ҡәләмдәр (absolute plural)
ҡәләмдең (definite genitive singular)
ҡәләмдәрҙең (definite genitive plural)
ҡәләмгә (dative singular)
ҡәләмдәргә (dative plural)
ҡәләмде (accusative definite singular)
ҡәләмдәрҙе (accusative definite plural)
ҡәләмдә (locative singular)
ҡәләмдәрҙә (locative plural)
ҡәләмдән (ablative singular)
ҡәләмдәрҙән (ablative plural)

From Arabic قَلَم (qalam, “pen, pencil”),
from Ancient Greek κάλαμος (kálamos).
Cognate with
Kyrgyz калем (kalem, “pen”),
Kazakh қалам (qalam, “pen”),
Karakalpak қәлем (qälem, “pencil”),
Karachay-Balkar къалам (qalam, “pen”),
Uzbek qalam (“pencil”),
Uyghur قەلەم (qelem, “pen”),
Turkish kalem (“pencil”) etc.

Ҡәләм менән төшөрөлгән һүрәт.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (=continues to write)

Ҡауырһын ҡәләм.

Try to write (=practice writing) every day; your style improves with each written page, (each) line (you write)


һалдат

haldat (romanization)
һалдат (absolute singular)
һалдаттар (absolute plural)
һалдаттың (definite genitive singular)
һалдаттарҙың (definite genitive plural)
һалдатҡа (dative singular)
һалдаттарға (dative plural)
һалдатты (accusative definite singular)
һалдаттарҙы (accusative definite plural)
һалдатта (locative singular)
һалдаттарҙа (locative plural)
һалдаттан (ablative singular)
һалдаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һалдаттарҙың

һалдаттарҙан

From Russian солда́т (soldát, “soldier”),
from French soldat, from Italian soldato (“soldier”).

Һалдат илде һаҡлай.

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле.

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

In the recent years, the prestige of serving as a soldier has steadily been lowered.

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

İśtəlekkə tik ösmöyöşlö haldat xattarı ğına qaldı.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.


сәскә

head

сәскә • (səskə)

ba-noun

сәскә • (səskə)

səskə (romanization)
сәскә (absolute singular)
сәскәләр (absolute plural)
сәскәнең (definite genitive singular)
сәскәләрҙең (definite genitive plural)
сәскәгә (dative singular)
сәскәләргә (dative plural)
сәскәне (accusative definite singular)
сәскәләрҙе (accusative definite plural)
сәскәлә (locative singular)
сәскәләрҙә (locative plural)
сәскәнән (ablative singular)
сәскәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čeček (“flower”).
Cognates include Old Turkic [script needed] (čečäk), Tuvan and Southern Altai чечек (čeček), Kazakh шешек (şeşek), Uzbek chechak, Uyghur چېچەك (chëchek), Turkish, Gagauz, Crimean Tatar çiçek, Azerbaijani çiçək.
The background of the metathesis *säsäk → säskä that took place in Bashkir remains yet to be explored.
One possible reason for it may have been to resolve the homonymy that is ubiquitous in most Turkic languages: the descendants of the archetype *čeček mean both "flower" and "smallpox".
Secondly, it may have been promoted by the influence of a Oghur stratum in Bashkir; compare Chuvash ҫеҫке (śeśke, “flower”).

Сәскә түтәле.

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

Bılar yabay səskə tügel, darıw üləndəre.

these are not simple flowers, (but) medicinal herbs.


ҡоротҡос

qorotqos (romanization)
ҡоротҡос (absolute singular-only)
ҡоротҡостоң (definite genitive singular-only)
ҡоротҡосҡа (dative singular-only)
ҡоротҡосто (accusative definite singular-only)
ҡоротҡоста (locative singular-only)
ҡоротҡостан (ablative singular-only)

From ҡорот- "to dry sth., make a plant wither" + -ҡос "agent suffix".

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.


ыуылдырыҡ

head

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ba-noun

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ıwıldırıq (romanization)
ыуылдырыҡ (absolute singular-only)
ыуылдырыҡтың (definite genitive singular-only)
ыуылдырыҡҡа (dative singular-only)
ыуылдырыҡты (accusative definite singular-only)
ыуылдырыҡта (locative singular-only)
ыуылдырыҡтан (ablative singular-only)

[ɯ̞.wɯ̞ɫ.dɯ̞ˈrɯ̞q]

ы‧уыл‧ды‧рыҡ

From Proto-Turkic *o(bɨ)l-duruk (“roe”).
Cognate with
Tatar уылдык (uwıldıq),
Kazakh уылдырық (uyldyryq),
Karakalpak уўылдырық (uwyldırıq),
Turkish oğulduruk, etc.

Ыуылдырыҡ сәсеү

Баҡа ыуылдырығы

roe, spawn (of fish), also small eggs of frogs or other amphibia

Ҡыҙыл ыуылдырыҡ

Qıźıl ıwıldırıq


ураҡ һәм сүкеш

head

ураҡ һәм сүкеш

ураҡ һәм сүкеш • (uraq həm sükeş)

ba-noun

ураҡ һәм сүкеш

ураҡ һәм сүкеш • (uraq həm sükeş)

uraq həm sükeş (romanization)
ураҡ һәм сүкеш (absolute singular-only)
ураҡ һәм сүкештең (definite genitive singular-only)
ураҡ һәм сүкешкә (dative singular-only)
ураҡ һәм сүкеште (accusative definite singular-only)
ураҡ һәм сүкештә (locative singular-only)
ураҡ һәм сүкештән (ablative singular-only)

[oˈɾɑqˌhæm.sɵˈkɪ̞ʃ]

Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.

Sovettar Soyuzı osoronda dəwlət bayrağı itep uraq həm sükeş töşörölgən qıźıl bayraq tanıla.

In the period of the Soviet Union, the red banner depicting a hammer and sickle is recognized as the state flag.


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.

Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsial xaywan.

Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


еҙ

yeź (romanization)
еҙ (absolute singular-only)
еҙҙең (definite genitive singular-only)
еҙгә (dative singular-only)
еҙҙе (accusative definite singular-only)
еҙҙә (locative singular-only)
еҙҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yeŕ (“brass, copper”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jez, “copper”),
Southern Altai јес (ǰes),
Kyrgyz жез (jez),
Tatar җиз (ciz),
Khakas чис (çis),
Tuvan, Shor чес (čes, “copper”).


дәфтәр

head

дәфтәр • (dəftər)

ba-noun

дәфтәр • (dəftər)

dəftər (romanization)
дәфтәр (absolute singular)
дәфтәрҙәр (absolute plural)
дәфтәрҙең (definite genitive singular)
дәфтәрҙәрҙең (definite genitive plural)
дәфтәргә (dative singular)
дәфтәрҙәргә (dative plural)
дәфтәрҙе (accusative definite singular)
дәфтәрҙәрҙе (accusative definite plural)
дәфтәрҙә (locative singular)
дәфтәрҙәрҙә (locative plural)
дәфтәрҙән (ablative singular)
дәфтәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәфтәрҙәрҙең

дәфтәрҙәрҙән

From Persian دفتر (daftar), from Arabic دَفْتَر (daftar), from Aramaic דפתרא/ܕܦܬܪܐ (diftrāʼ), from Ancient Greek διφθέρα (diphthéra).
Cognate with Kazakh дәптер (däpter), Kyrgyz дептер (depter), Crimean Tatar defter, Azerbaijani dəftər, Turkmen depder, Uzbek daftar, Uyghur دەپتەر (depter) etc.

Буш дәфтәр.

Буй дәфтәр.

Шаҡмаҡ дәфтәр.

Ҡуйын дәфтәре.

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

İsem-familiyağıźźı dəftərźeñ tışına baśma xəreftər menən yaźıp quyığıź.

Write your given and family name on the cover of the work book in block letters.

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

Artqı partala ultırğan Samat hiźźerməy genə dəftərenən ber bit yırtıp aldı la samolyot yahanı.

Samat, who was sitting at the back school-desk, surreptitiously tore a page out of his notebook and made a (paper) plane.


һүрәт

head

һүрәт • (hürət)

ba-noun

һүрәт • (hürət)

hürət (romanization)
һүрәт (absolute singular)
һүрәттәр (absolute plural)
һүрәттең (definite genitive singular)
һүрәттәрҙең (definite genitive plural)
һүрәткә (dative singular)
һүрәттәргә (dative plural)
һүрәтте (accusative definite singular)
һүрәттәрҙе (accusative definite plural)
һүрәттә (locative singular)
һүрәттәрҙә (locative plural)
һүрәттән (ablative singular)
һүрәттәрҙән (ablative plural)

From Arabic صُورَة (ṣūra).
Cognate with
Tatar сүрәт (sürät),
Kazakh сурет (suret),
Kyrgyz сүрөт (süröt),
Uzbek surat (“picture”);
Turkish surat (“face”),
etc.

Ҡәләм менән төшөрөлгән һүрәт.

Бала саҡтан уҡ һүрәттәр төшөрөргә яраттым.

Bala saqtan uq hürəttər töşörörgə yarattım.

From the very childhood, I liked to draw pictures.


мәҡәлә

head

мәҡәлә • (məqələ)

ba-noun

мәҡәлә • (məqələ)

məqələ (romanization)
мәҡәлә (absolute singular)
мәҡәләләр (absolute plural)
мәҡәләнең (definite genitive singular)
мәҡәләләрҙең (definite genitive plural)
мәҡәләгә (dative singular)
мәҡәләләргә (dative plural)
мәҡәләне (accusative definite singular)
мәҡәләләрҙе (accusative definite plural)
мәҡәләлә (locative singular)
мәҡәләләрҙә (locative plural)
мәҡәләнән (ablative singular)
мәҡәләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҡәләләрҙең

мәҡәләләрҙән

From Arabic مَقَالَة (maqāla, “article, essay”).
Cognate with Kazakh мақала (maqala),
Kyrgyz макала (makala),
Turkish makale,
Azerbaijani məqalə,
Turkmen makaala,
Uzbek maqola etc.

bor

Баш мәҡәлә.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

Bıl xəl turahında rayon gəzitendə məqələ yaźıp sığarźılar inde.

They already published an article on this matter in the district's (=local) newspaper.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды.

Başqort Vikipediyahındağı məqələlər hanı meñgə tuldı.

The number of articles in the Bashkir Wikipedia has reached one thousand.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

Hər İnternet qullanıwsıhı Vikipediyağa — məśələn, yañı məqələ yaźıp yəki bulğandarın töźətep — üź ölöşön inderə ala.

Every Internet user can make his/her contribution to Wikipedia — for example, by writing a new article or by editing the existing (articles).


һүҙ

hüź (romanization)
һүҙ (absolute singular)
һүҙҙәр (absolute plural)
һүҙҙең (definite genitive singular)
һүҙҙәрҙең (definite genitive plural)
һүҙгә (dative singular)
һүҙҙәргә (dative plural)
һүҙҙе (accusative definite singular)
һүҙҙәрҙе (accusative definite plural)
һүҙҙә (locative singular)
һүҙҙәрҙә (locative plural)
һүҙҙән (ablative singular)
һүҙҙәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *sӧz,
from Proto-Turkic *söŕ (“word”).

Тапҡыр һүҙ.

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй.

Başqort telendə bıl hüź ike məğənələ yöröy.

In the Bashkir language, this word has two meanings.

Һүҙ тыңламаҫ улыңдан һыйҙаш булһа, сит артыҡ.

An outsider who shares your meal is better than your son who wouldn't listen to (your) word.

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

This speech of mine is not a song, but an edification.

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.

Young man, listen to what I say. You have clearly seen my face, I have my name that is Ayhïlïw.

Yeget, tıñla hüźemde. Asıq kürźeñ yöźömdö, Ayhılıw tigən atım bar.

Anything that is said; utterance, speech, comment, statement

Ултыр әле, һиңә әйтер һүҙем бар.

Малайың оялыусан икән, һүҙ ҡушырға ла шөрләп тора.

Malayıñ oyalıwsan ikən, hüź quşırğa la şörləp tora.

Your son appears to be shy, he is even afraid to start speaking.

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

Yola buyınsa, təw hüźźe iñ xörmətle qunaq totto.

By tradition, the most honored guest first took the floor.


суйын

head

суйын • (suyın)

ba-noun

суйын • (suyın)

suyın (romanization)
суйын (absolute singular-only)
суйындың (definite genitive singular-only)
суйынға (dative singular-only)
суйынды (accusative definite singular-only)
суйында (locative singular-only)
суйындан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid جُوذِن (čoδïn, “copper”);
Tatar чуен (çuyen),
Kazakh шойын (şoiyn),
Kyrgyz чоюн (coyun),
Kumyk чоюн (çoyun),
Karachay-Balkar чоюн (çoyun),
Southern Altai чой (čoy),
Shor шойун (šoyun),
Uzbek choʻyan,
Uyghur چويۇن (choyun, “cast iron”).


тимер

timer (romanization)
тимер (absolute singular-only)
тимерҙең (definite genitive singular-only)
тимергә (dative singular-only)
тимерҙе (accusative definite singular-only)
тимерҙә (locative singular-only)
тимерҙән (ablative singular-only)

From Kipchak تمور (tämür), from Proto-Turkic *temür (“iron”).

Тимер рудаһы.

Ағастан, ҡаҙ һөйәгенән, тимерҙән эшләнгән ҡумыҙҙар була.

Ağastan, qaź höyəgenən, timerźən eşləngən qumıźźar bula.

There exist Jew's harps made of wood, goose bone and iron.


матбуғат

head

матбуғат • (matbuğat)

ba-noun

матбуғат • (matbuğat)

matbuğat (romanization)
матбуғат (absolute singular-only)
матбуғаттың (definite genitive singular-only)
матбуғатҡа (dative singular-only)
матбуғатты (accusative definite singular-only)
матбуғатта (locative singular-only)
матбуғаттан (ablative singular-only)

From Persian مطبوعات (matbu'ât), from Arabic مَطْبُوعَات (maṭbūʕāt).
Cognate with
Tatar матбугат (matbuğat),
Uzbek matbuot,
Turkish matbuat, etc.

der

Arabic مَطْبُوعَات (maṭbūʕāt)

Матбуғат иреге.

Матбуғат хеҙмәте.

Совет дәүерендә матбуғат партияның иң үткер ҡоралдарының береһе булды.

Sovet dəwerendə matbuğat partiyanıñ iñ ütker qoraldarınıñ berehe buldı.

In the Soviet period, the press was one of the most powerful instruments of the (Communist) party.

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

Matbuğatta sığış yahar ösön temanı haylap ala belew yəş jurnalist ösön bigerək tə möhim.

For a novice (lit. young) journalist, it is especially important to be able to select the topic on which to appear in the press.

(media) the press, printed press, printed media


ирек

irek (romanization)
ирек (absolute singular-only)
иректең (definite genitive singular-only)
иреккә (dative singular-only)
иректе (accusative definite singular-only)
иректә (locative singular-only)
иректән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *erik (“strength, might, will, power”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (erk),
Old Uyghur [script needed] (erk, “power, will, dominance”);
Kazakh ерік (erık),
Kyrgyz эрк (erk), эрик (erik),
Southern Altai эрик (erik),
Uzbek erk (“will, liberty”); see also
Hungarian erő (“strength, force, power”).

cog

Матбуғат иреге.

Ихтыяр иреге.

Шәхес иреге.

Һүҙ йөрөтөү ирке.

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.


майҙан

head

майҙан • (mayźan)

ba-noun

майҙан • (mayźan)

mayźan (romanization)
майҙан (absolute singular)
майҙандар (absolute plural)
майҙандың (definite genitive singular)
майҙандарҙың (definite genitive plural)
майҙанға (dative singular)
майҙандарға (dative plural)
майҙанды (accusative definite singular)
майҙандарҙы (accusative definite plural)
майҙанда (locative singular)
майҙандарҙа (locative plural)
майҙандан (ablative singular)
майҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

майҙандарҙың

майҙандарҙан

From Persian میدان (meydân) or via Arabic مَيْدَان (maydān).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz майдан (maydan), Tatar мәйдан (mäydan), Uzbek maydon, Azerbaijani, Turkish, Crimean Tatar meydan etc.

Ҡала майҙандарында шыршылар ҡуйылды.

Cristmas trees have been set up on the city's squares.

Торлаҡ майҙаны.

Белорет районы майҙаны буйынса республикала беренсе урын алып тора.

Beloret rayonı mayźanı buyınsa respublikala berense urın alıp tora.

The Beloretsk district takes up the first place in the republic (of Bashkortostan) by its area.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Törökmənstandıñ küpselek mayźanın Qaraqom süle alıp tora.

Most of Turkmenistan's territory is taken up by the Karakum desert.

amount of land or flat space designated or used for specific purposes; area, acreage

Фекер алышыу майҙаны.

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.

Eşqıwarlıq — körəş mayźanı, unda barı tik tahıldar, səmseldər yeñew yawlay.

Enterpreneurship is a space of struggle; in it, only the persevering and ambitious will win victory.

(figurative) space, ground, field, forum

(esp. historical) an occasion when many people gather on an open ground for a traditional festivity or a popular counsel

милли көрәш
милли көрәш#Bashkir

at such a popular festivity, men's competition in traditional wresting (see милли көрәш (milli körəş)) or other sports

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.

Alpamysha lets loose his horse, comes near the wrestling ring and enters the wrestle.


күркә

head

күркә • (kürkə)

ba-noun

күркә • (kürkə)

kürkə (romanization)
күркә (absolute singular)
күркәләр (absolute plural)
күркәнең (definite genitive singular)
күркәләрҙең (definite genitive plural)
күркәгә (dative singular)
күркәләргә (dative plural)
күркәне (accusative definite singular)
күркәләрҙе (accusative definite plural)
күркәлә (locative singular)
күркәләрҙә (locative plural)
күркәнән (ablative singular)
күркәләрҙән (ablative plural)

From *körkä (“turkey”), perhaps related to Proto-Turkic *körtük (“woodcock; turkey; blackcock”).
Cognate with
Kazakh күркетауық (kürketauyq, “turkey”),
Tatar күркә (kürkä, “turkey”),
Uzbek kurka (“turkey”),
Uyghur كۈركە (kürke, “turkey”).


иҙән

head

иҙән • (iźən)

ba-noun

иҙән • (iźən)

iźən (romanization)
иҙән (absolute singular)
иҙәндәр (absolute plural)
иҙәндең (definite genitive singular)
иҙәндәрҙең (definite genitive plural)
иҙәнгә (dative singular)
иҙәндәргә (dative plural)
иҙәнде (accusative definite singular)
иҙәндәрҙе (accusative definite plural)
иҙәндә (locative singular)
иҙәндәрҙә (locative plural)
иҙәндән (ablative singular)
иҙәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar идән (idän, “floor”),
Siberian Tatar итән (itän, “floor”),
Karakalpak, Kazakh еден (eden, “floor”).

Иҙән таҡтаһы.

Иҙән буяуы.

Икмәкте иҙәнгә төшөрөргә ярамай.

One should not drop bread onto the floor (A cultural taboo).

Төпсөк иҙән ярығына төшөп китеп, баҙҙа ут тоҡанған.

Töpsök iźən yarığına töşöp kitep, baźźa ut toqanğan.

The cigarette stub fell through a floor crack, and fire started in the cellar.

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә намаҙлыҡ түшәлгән.

Bülmə bup-buş ine, tik iźəngə namaźlıq tüşəlgən.

The room was completely empty, there was only a prayer mat laid onto the floor.


ҡош-ҡорт

qoş-qort (romanization)
ҡош-ҡорт (absolute singular-only)
ҡош-ҡорттоң (definite genitive singular-only)
ҡош-ҡортҡа (dative singular-only)
ҡош-ҡортто (accusative definite singular-only)
ҡош-ҡортта (locative singular-only)
ҡош-ҡорттан (ablative singular-only)

[ˈqʊ̞ʂˌqʊ̞ɾt]

From ҡош (qoş, “bird”) + ҡорт (qort, “worm”).
Cognate with Kyrgyz кушкурт (kuşkurt, “the animal world, wild animals”).

cog

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

Exactly this type of stray dogs is dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

poultry, domestic fowl raised for eggs and meat


ғүмер

head

ғүмер • (ğümer)

ba-noun

ғүмер • (ğümer)

ğümer (romanization)
ғүмер (absolute singular)
ғүмерҙәр (absolute plural)
ғүмерҙең (definite genitive singular)
ғүмерҙәрҙең (definite genitive plural)
ғүмергә (dative singular)
ғүмерҙәргә (dative plural)
ғүмерҙе (accusative definite singular)
ғүмерҙәрҙе (accusative definite plural)
ғүмерҙә (locative singular)
ғүмерҙәрҙә (locative plural)
ғүмерҙән (ablative singular)
ғүмерҙәрҙән (ablative plural)

Borrowed from Arabic عُمْر (ʕumr, “life, lifespan”).
Cognate with Kazakh өмір (ömır),
Kyrgyz өмүр (ömür),
Tatar гомер (ğomer),
Uzbek umr,
Azerbaijani ömür, Turkish ömür etc.

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Past life is (like) water that has flowed.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға.

Bınday forsat ğümerźə ber tapqır ğına sığa.

Such an opportunity arises only once in a lifetime.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period in life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.

life, length of life, lifespan, lifetime


мәктәп

head

мәктәп • (məktəp)

ba-noun

мәктәп • (məktəp)

məktəp (romanization)
мәктәп (absolute singular)
мәктәптәр (absolute plural)
мәктәптең (definite genitive singular)
мәктәптәрҙең (definite genitive plural)
мәктәпкә (dative singular)
мәктәптәргә (dative plural)
мәктәпте (accusative definite singular)
мәктәптәрҙе (accusative definite plural)
мәктәптә (locative singular)
мәктәптәрҙә (locative plural)
мәктәптән (ablative singular)
мәктәптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәктәптәрҙең

мәктәптәрҙән

From Arabic مَكْتَب (maktab, “elementary school”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz мектеп (mektep),
Tatar мәктәп (mäktäp),
Uzbek maktab,
Azerbaijani məktəb,
Turkish, Crimean Tatar mektep etc.

bor

Мәктәп ― белем усағы.

Башланғыс мәктәп.

Олораҡ балалар күрше ауыл мәктәбенә йөрөп уҡыны.

Oloraq balalar kürşe awıl məktəbenə yöröp uqını.

Older children went to the school in the neighbor village.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

Мәктәп өйрәтмәгәнде тормош өйрәтер.

What school hasn't taught (you), life will teach.


ҡорос

qoros (romanization)
ҡорос (absolute singular-only)
ҡоростоң (definite genitive singular-only)
ҡоросҡа (dative singular-only)
ҡоросто (accusative definite singular-only)
ҡороста (locative singular-only)
ҡоростан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kurč (“hard, firm, stout”).
Cognate with
Old Uyghur qurč (firm, stout);
Southern Altai курч (kurč, “sharp”);
Kyrgyz курч (kurc, “steel; sharp”),
Tatar корыч (qorıç, “steel”),
Kazakh құрыш (qūryş, “steel”),
Karachay-Balkar къурч (qurç, “steel”),
Kumyk къурч (qurç, “brisk, vigorous”), etc.

der

Ҡорос бысаҡ.


терегөмөш

head

терегөмөш • (teregömöş)

ba-noun

терегөмөш • (teregömöş)

teregömöş (romanization)
терегөмөш (absolute singular-only)
терегөмөштөң (definite genitive singular-only)
терегөмөшкә (dative singular-only)
терегөмөштө (accusative definite singular-only)
терегөмөштә (locative singular-only)
терегөмөштән (ablative singular-only)

[tɪ̞.ˌrɪ̞.ɡʏ̞.ˈmʏ̞ʃ]

те‧ре‧гө‧мөш

тере (tere, “alive, living”) + көмөш (kömöş, “silver”).
Literally "living silver" from its ability to move.
Compare with English quicksilver.

compound

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

Atmosfera baśımı - teregömöş bağanahı buyınsa 750 mm.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.


көкөрт

head

көкөрт • (kökört)

ba-noun

көкөрт • (kökört)

kökört (romanization)
көкөрт (absolute singular-only)
көкөрттөң (definite genitive singular-only)
көкөрткә (dative singular-only)
көкөрттө (accusative definite singular-only)
көкөрттә (locative singular-only)
көкөрттән (ablative singular-only)

Borrowed from Persian گوگرد (gugerd, “sulfur”).
Cognate with
Tatar күкерт (kükert),
Kyrgyz күкүрт (kükürt),
Kazakh күкірт (kükırt),
Uzbek oltingugurt,
Turkmen kükürt, Turkish kükürt, Azerbaijani kükürd (“sulfur”), etc.


тумыртҡа

head

тумыртҡа • (tumırtqa)

ba-noun

тумыртҡа • (tumırtqa)

tumırtqa (romanization)
тумыртҡа (absolute singular)
тумыртҡалар (absolute plural)
тумыртҡаның (definite genitive singular)
тумыртҡаларҙың (definite genitive plural)
тумыртҡаға (dative singular)
тумыртҡаларға (dative plural)
тумыртҡаны (accusative definite singular)
тумыртҡаларҙы (accusative definite plural)
тумыртҡала (locative singular)
тумыртҡаларҙа (locative plural)
тумыртҡанан (ablative singular)
тумыртҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тумыртҡаларҙың

тумыртҡаларға

тумыртҡаларҙы

тумыртҡаларҙа

тумыртҡаларҙан

Cognate with Southern Altai томуртка (tomurtka, “woodpecker”), Khakas тобырғы (tobırğı, “woodpecker”), perhaps also Tuvan торга (torga, “woodpecker”).
Perhaps derived from the verb *tomur-, as attested in Khakas тобырарға (tobırarğa, “go through, pierce”).


күгәрсен

head

күгәрсен • (kügərsen)

ba-noun

күгәрсен • (kügərsen)

kügərsen (romanization)
күгәрсен (absolute singular)
күгәрсендәр (absolute plural)
күгәрсендең (definite genitive singular)
күгәрсендәрҙең (definite genitive plural)
күгәрсенгә (dative singular)
күгәрсендәргә (dative plural)
күгәрсенде (accusative definite singular)
күгәрсендәрҙе (accusative definite plural)
күгәрсендә (locative singular)
күгәрсендәрҙә (locative plural)
күгәрсендән (ablative singular)
күгәрсендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәрсендәрҙең

күгәрсендәргә

күгәрсендәрҙе

күгәрсендәрҙә

күгәрсендәрҙән

From Proto-Turkic *kȫkerčin (“dove, pigeon”).


хаж

xaj (romanization)
хаж (absolute singular-only)
хаждың (definite genitive singular-only)
хажға (dative singular-only)
хажды (accusative definite singular-only)
хажда (locative singular-only)
хаждан (ablative singular-only)

From Arabic حَجّ (ḥajj).
Cognate with Tatar хаҗ (xac), Uzbek haj, Turkish hac etc.

Ғүмрә хажы.

Хажға барыу – изге ғәмәл.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to Mecca and Medina on November 1.


ғәмәл

head

ғәмәл • (ğəməl)

ba-noun

ғәмәл • (ğəməl)

ğəməl (romanization)
ғәмәл (absolute singular)
ғәмәлдәр (absolute plural)
ғәмәлдең (definite genitive singular)
ғәмәлдәрҙең (definite genitive plural)
ғәмәлгә (dative singular)
ғәмәлдәргә (dative plural)
ғәмәлде (accusative definite singular)
ғәмәлдәрҙе (accusative definite plural)
ғәмәлдә (locative singular)
ғәмәлдәрҙә (locative plural)
ғәмәлдән (ablative singular)
ғәмәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَمَل (ʕamal, “work, action, deed”).
Cognate with
Kazakh амал (amal),
Tatar гамәл (ğamäl),
Southern Altai эмил (emil),
Uzbek amal, etc.

der

Бала саҡтан мин гел ниндәйҙер ғәҙәттән тыш, бығаса ғәмәлдә булмаған нәмәләрҙе булдырырға ынтылдым.

Bala saqtan min gel nindəyźer ğəźəttən tış, bığasa ğəməldə bulmağan nəmələrźe buldırırğa ıntıldım.

From childhood, I always strived to implement unusual things that have previously not existed in reality.

Күктәге кеүек, ерҙә лә Һинең ихтыярың ғәмәлгә ашһын.

Küktəge kewek, yerźə lə Hineñ ixtıyarıñ ğəməlgə aşhın.

Your will be done (lit. become reality) on earth as it is in heaven.

Ниәт — ярты ғәмәл.

Хажға барыу – изге ғәмәл.

Санкт-Петербургтағы террор ғәмәле.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events.

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

In this case the law comes into force from the first date of the following month.

Элекке өлгөләге паспорттар үҙҙәренең ваҡыты сыҡҡансы ғәмәлдә ҡала.

Elekke ölgöləge pasporttar üźźəreneñ vaqıtı sıqqansı ğəməldə qala.

Passports of the old model remain in validity until their expiration date.

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.

Сафҡа индерелгән суперкомпьютерҙың иҫәпләү тиҙлеге 20 терафлопс (секундына иҫәпләү ғәмәлен) тәшкил итә.

Safqa inderelgən superkompyuterźıñ iśəpləw tiźlege 20 teraflops (sekundına iśəpləw ğəməlen) təşkil itə.

The computing power of the newly implemented supercomputer is 20 Teraflops (computing operations per second).

(mathematics, computing) computing operation


шыршы

head

шыршы • (şırşı)

ba-noun

шыршы • (şırşı)

şırşı (romanization)
шыршы (absolute singular)
шыршылар (absolute plural)
шыршының (definite genitive singular)
шыршыларҙың (definite genitive plural)
шыршыға (dative singular)
шыршыларға (dative plural)
шыршыны (accusative definite singular)
шыршыларҙы (accusative definite plural)
шыршыла (locative singular)
шыршыларҙа (locative plural)
шыршынан (ablative singular)
шыршыларҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakalpak, Kazakh шырша (şyrşa),
Nogai шыршы (şırşı),
Tatar чыршы (çırşı),
Tofa шырыш (šïrïš, “alder”),
Chuvash чӑрӑш (čărăš).
This term exhibits an areal distribution, limited to Nogai-Kypchak and Volga-Ural region.

cog

Nogai шыршы (şırşı)

Tatar чыршы (çırşı)

Күк шыршы.

Шыршы орлоҡтары урман ҡоштарына һәм тейенгә, сысҡанға ем булып тора.

Şırşı orloqtarı urman qoştarına həm teyengə, sısqanğa yem bulıp tora.

Spruce seeds are food for forest birds, squirrels and mice.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.

We put a red star cut from cardboard on top of the Christmas tree.


Яңы йыл

head

Яңы йыл • (Yañı yıl)

ba-noun

Яңы йыл • (Yañı yıl)

Yañı yıl (romanization)
Яңы йыл (absolute singular-only)
Яңы йылдың (definite genitive singular-only)
Яңы йылға (dative singular-only)
Яңы йылды (accusative definite singular-only)
Яңы йылда (locative singular-only)
Яңы йылдан (ablative singular-only)

[jɑ.ˌŋɯ̞.ˈjɯ̞ɫ]

Calque of Russian Но́вый год (Nóvyj god, “New Year”).

calque

Яңы йыл кисәһе.

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

At New Near, each child is waiting for a miracle.


ҡалай

qalay (romanization)
ҡалай (absolute singular-only)
ҡалайҙың (definite genitive singular-only)
ҡалайға (dative singular-only)
ҡалайҙы (accusative definite singular-only)
ҡалайҙа (locative singular-only)
ҡалайҙан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic قَلَعِيّ (qalaʕiyy, “related to tin”).
Cognate with Kazakh қалай (qalai, “tin”), Uzbek qalay (“tin”), Azerbaijani qalay (“tin”).

der

Түбә ҡалайы.


ҡылым

head

ҡылым • (qılım)

ba-noun

ҡылым • (qılım)

qılım (romanization)
ҡылым (absolute singular)
ҡылымдар (absolute plural)
ҡылымдың (definite genitive singular)
ҡылымдарҙың (definite genitive plural)
ҡылымға (dative singular)
ҡылымдарға (dative plural)
ҡылымды (accusative definite singular)
ҡылымдарҙы (accusative definite plural)
ҡылымда (locative singular)
ҡылымдарҙа (locative plural)
ҡылымдан (ablative singular)
ҡылымдарҙан (ablative plural)

From the verb ҡыл- (qïl-) "to do, to act".

Уртаҡ ҡылым.

Күсемле ҡылым.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

Ошо ҡылымдың бойороғо нисек яңғырай?

How does the imperative of this verb sound?


ут

ut (romanization)
ут (absolute singular-only)
уттың (definite genitive singular-only)
утҡа (dative singular-only)
утты (accusative definite singular-only)
утта (locative singular-only)
уттан (ablative singular-only)

Өйгә ҡайтып, усаҡҡа ут яға тор.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.

Шәм уты.

Өйгә ут үткәреү.

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.

Dmitriy Vinogradov — Məskəwźəge ber ofista xeźməttəştərenə ut asqan 30 yəşlek yurist.

Dmitri Vinogradov is a 30 year old lawyer who opened fire on his coworkers in an office in Moscow.


күргәҙмә

head

күргәҙмә • (kürgəźmə)

ba-noun

күргәҙмә • (kürgəźmə)

kürgəźmə (romanization)
күргәҙмә (absolute singular)
күргәҙмәләр (absolute plural)
күргәҙмәнең (definite genitive singular)
күргәҙмәләрҙең (definite genitive plural)
күргәҙмәгә (dative singular)
күргәҙмәләргә (dative plural)
күргәҙмәне (accusative definite singular)
күргәҙмәләрҙе (accusative definite plural)
күргәҙмәлә (locative singular)
күргәҙмәләрҙә (locative plural)
күргәҙмәнән (ablative singular)
күргәҙмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күргәҙмәләрҙең

күргәҙмәләргә

күргәҙмәләрҙе

күргәҙмәләрҙә

күргәҙмәләрҙән

/kɵɾ.ɡæð.ˈmæ/

From *körgäzmä (“exhibition”), from körgäz- (“to show, to exhibit”).
Cognate with
Tatar күргәзмә (kürgäzmä),
Karakalpak көргизбе,
Kyrgyz көргөзмө (körgözmö),
Uzbek ko'rgazma,
Uyghur كۆرگەزمە (körgezme, “exhibition”).

cog

Ауыл хужалығы күргәҙмәһе.


башҡала

head

башҡала • (başqala)

ba-noun

башҡала • (başqala)

başqala (romanization)
башҡала (absolute singular)
башҡалалар (absolute plural)
башҡаланың (definite genitive singular)
башҡалаларҙың (definite genitive plural)
башҡалаға (dative singular)
башҡалаларға (dative plural)
башҡаланы (accusative definite singular)
башҡалаларҙы (accusative definite plural)
башҡалала (locative singular)
башҡалаларҙа (locative plural)
башҡаланан (ablative singular)
башҡалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башҡалаларҙың

башҡалаларға

башҡалаларҙы

башҡалаларҙа

башҡалаларҙан

[ˈbɑʂ.qɑˌɫɑ]

баш (baş, “main”) + ҡала (qala, “city”).

Өфө - Башҡортостандың башҡалаһы.

Бөтә юлдар башҡалаға илтә.


ҡурғаш

head

ҡурғаш • (qurğaş)

ba-noun

ҡурғаш • (qurğaş)

qurğaş (romanization)
ҡурғаш (absolute singular-only)
ҡурғаштың (definite genitive singular-only)
ҡурғашҡа (dative singular-only)
ҡурғашты (accusative definite singular-only)
ҡурғашта (locative singular-only)
ҡурғаштан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *korguĺčïn (“lead”).
Cognate with
Karakhanid قُرُغْژٖينْ (qoruγžïn, “lead”),
Chagatai qorğašun (“lead”);
Kyrgyz коргошун (korgoşun),
Kazakh, Karakalpak қорғасын (qorg'asi'n), Southern Altai коргожын (korgožïn),
Uzbek qo'rg'oshin,
Crimean Tatar qurşun,
Azerbaijani qurğuşun,
Turkish kurşun (“lead”).


ваҡыт

head

ваҡыт • (vaqıt)

ba-noun

ваҡыт • (vaqıt)

vaqıt (romanization)
ваҡыт (absolute singular)
ваҡыттар (absolute plural)
ваҡыттың (definite genitive singular)
ваҡыттарҙың (definite genitive plural)
ваҡытҡа (dative singular)
ваҡыттарға (dative plural)
ваҡытты (accusative definite singular)
ваҡыттарҙы (accusative definite plural)
ваҡытта (locative singular)
ваҡыттарҙа (locative plural)
ваҡыттан (ablative singular)
ваҡыттарҙан (ablative plural)

From Arabic وَقْت (waqt, “time”).
Cognate with Kazakh уақыт (uaqyt), Kyrgyz убакыт (ubakıt), убакты (ubaktı), Tatar вакыт (waqıt),
Uzbek vaqt, etc.

Ваҡыт тиҙ үтә.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

These days, a watch not only shows the time, but also the owner's social status.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

Elektron ğarizalar sirattan tış qarala; bıl siratta torow vaqıtın həm migratsiya xeźmətenə kilewselər hanın qıśqarta.

Electronic applications are reviewed ahead of the queue/line (=take priority); this reduces the time spent in the queue/line as well as the number of those coming to the migration service.

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

Vaqıtı yetməhə, yapraq ta habağınan öźölməy.

Even a leaf will not come off from its stem unless its time has come.

time (for something), period, term, date; moment, instant


бәрәкәт

head

бәрәкәт • (bərəkət)

ba-noun

бәрәкәт • (bərəkət)

bərəkət (romanization)
бәрәкәт (absolute singular-only)
бәрәкәттең (definite genitive singular-only)
бәрәкәткә (dative singular-only)
бәрәкәтте (accusative definite singular-only)
бәрәкәттә (locative singular-only)
бәрәкәттән (ablative singular-only)

From Arabic بَرَكَة (baraka, “blessing”).
Cognate with Kazakh берекет (bereket), Kyrgyz береке (bereke), Uzbek baraka, etc.

Йортҡа бәрәкәт!


рәүеш

head

рәүеш • (rəweş)

ba-noun

рәүеш • (rəweş)

rəweş (romanization)
рәүеш (absolute singular)
рәүештәр (absolute plural)
рәүештең (definite genitive singular)
рәүештәрҙең (definite genitive plural)
рәүешкә (dative singular)
рәүештәргә (dative plural)
рәүеште (accusative definite singular)
рәүештәрҙе (accusative definite plural)
рәүештә (locative singular)
рәүештәрҙә (locative plural)
рәүештән (ablative singular)
рәүештәрҙән (ablative plural)

From Persian روش (raveš, “manner, method, way”).

bor

Беҙҙең йәшәү рәүешебеҙ ни яйлап ҡына, ауылса.

Beźźeñ yəşəw rəweşebeź ni yaylap qına, awılsa.

Our way of life is slow and countrilike.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.

To be able to act in different images is the main skill of an actor.

Урын рәүеше.


алмаш

head

алмаш • (almaş)

ba-noun

алмаш • (almaş)

almaş (romanization)
алмаш (absolute singular)
алмаштар (absolute plural)
алмаштың (definite genitive singular)
алмаштарҙың (definite genitive plural)
алмашҡа (dative singular)
алмаштарға (dative plural)
алмашты (accusative definite singular)
алмаштарҙы (accusative definite plural)
алмашта (locative singular)
алмаштарҙа (locative plural)
алмаштан (ablative singular)
алмаштарҙан (ablative plural)

Алмаш кейем

Донъяны көнбайышлаштырыуға алмаш бармы, әллә беҙгә манҡорт булырға яҙғанмы?

Donyanı könbayışlaştırıwğa almaş barmı, əllə beźgə manqort bulırğa yaźğanmı?

Is there an alternative to the westernization of the world, or are we destined to become mankurts (people deprived of their ethnic identities)?

Зат алмаштары

Һорау алмаштары


хеҙмәт

head

хеҙмәт • (xeźmət)

ba-noun

хеҙмәт • (xeźmət)

xeźmət (romanization)
хеҙмәт (absolute singular)
хеҙмәттәр (absolute plural)
хеҙмәттең (definite genitive singular)
хеҙмәттәрҙең (definite genitive plural)
хеҙмәткә (dative singular)
хеҙмәттәргә (dative plural)
хеҙмәтте (accusative definite singular)
хеҙмәттәрҙе (accusative definite plural)
хеҙмәттә (locative singular)
хеҙмәттәрҙә (locative plural)
хеҙмәттән (ablative singular)
хеҙмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хеҙмәттәрҙең

хеҙмәттәрҙән

Матбуғат хеҙмәте.

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

In the recent years, the prestige of military (lit. soldier's) service has steadily been lowered.

Ҡол хеҙмәте.

Хеҙмәт маймылдан кеше яһаған.

Таштан яһалған тәүтормош хеҙмәт ҡоралдары.

Taştan yahalğan təwtormoş xeźmət qoraldarı.

Primitive instruments of labor made of stone.


гәзит

head

гәзит • (gəzit)

ba-noun

гәзит • (gəzit)

gəzit (romanization)
гәзит (absolute singular)
гәзиттәр (absolute plural)
гәзиттең (definite genitive singular)
гәзиттәрҙең (definite genitive plural)
гәзиткә (dative singular)
гәзиттәргә (dative plural)
гәзитте (accusative definite singular)
гәзиттәрҙе (accusative definite plural)
гәзиттә (locative singular)
гәзиттәрҙә (locative plural)
гәзиттән (ablative singular)
гәзиттәрҙән (ablative plural)

From Russian газе́та (gazéta, “newspaper”),
from French gazette.
Compare to
Kazakh газет (gazet),
Kyrgyz гезит (gezit, “newspaper”).

Көндәлек гәзит.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

This year, I've subscribed to three newspapers

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.

There are still locations in our country where newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't touched yet, let alone the Internet.


ижек

ijek (romanization)
ижек (absolute singular)
ижектәр (absolute plural)
ижектең (definite genitive singular)
ижектәрҙең (definite genitive plural)
ижеккә (dative singular)
ижектәргә (dative plural)
ижекте (accusative definite singular)
ижектәрҙе (accusative definite plural)
ижектә (locative singular)
ижектәрҙә (locative plural)
ижектән (ablative singular)
ижектәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (üžik, “syllable; letter”),
Karakhanid [script needed] (üžük, “syllable”),
Tatar иҗек (icek, “syllable”),
Tuvan үжүк (üjük, “letter; alphabet”).
Akhmetyanov suggests derivation from Middle Chinese 字 (ji, “letter, symbol, character”).

cog

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.


тәмәке

head

тәмәке • (təməke)

ba-noun

тәмәке • (təməke)

təməke (romanization)
тәмәке (absolute singular-only)
тәмәкенең (definite genitive singular-only)
тәмәке (dative singular-only)
тәмәкене (accusative definite singular-only)
тәмәкелә (locative singular-only)
тәмәкенән (ablative singular-only)

From Persian تنباکو (tanbâko, “tobacco”), from Arabic طَبَاق (ṭabāq, “a type of medicinal herb”) and/or طُبَاق (ṭubāq, “(same)”), or via Russian таба́к (tabák, “tobacco”), from the same source.
Cognate with Kazakh темекі (temekı), Nogai тамеке (tameke), Kyrgyz тамеки (tameki), Uzbek tamaki, Turkmen temmäki, Azerbaijani tənbəki, etc.

der

Тәмәке тартыу.

Тәмәкене тоҡандырып, бер-ике һурып өлгөрмәнем, кеҫә телефоны шылтыраны.

Təməkene toqandırıp, ber-ike hurıp ölgörmənem, keśə telefonı şıltıranı.

I lit a cigarette and hardly had taken a couple of drags when (my) cellphone rang.

Тәмәкенән баш тартыу.


сөгөлдөр

head

сөгөлдөр • (sögöldör)

ba-noun

сөгөлдөр • (sögöldör)

sögöldör (romanization)
сөгөлдөр (absolute singular-only)
сөгөлдөрҙөң (definite genitive singular-only)
сөгөлдөргә (dative singular-only)
сөгөлдөрҙө (accusative definite singular-only)
сөгөлдөрҙә (locative singular-only)
сөгөлдөрҙән (ablative singular-only)

[sʏ̞.ɡʏ̞l.ˈdʏ̞ɾ]

From Persian چغندر (čoġondar, “beet”).
Cognate with Tatar чөгендер (çögender), Karachay-Balkar чюгюндюр (çügündür), Turkmen şuğundyr (“beet”).

Сөгөлдөр һабағы.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).


айран

ayran (romanization)
айран (absolute singular-only)
айрандың (definite genitive singular-only)
айранға (dative singular-only)
айранды (accusative definite singular-only)
айранда (locative singular-only)
айрандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ayran.
Cognate with
Tatar әйрән (äyrän),
Kazakh айран (airan),
Turkish ayran.


урын

head

урын • (urın)

ba-noun

урын • (urın)

urın (romanization)
урын (absolute singular)
урындар (absolute plural)
урындың (definite genitive singular)
урындарҙың (definite genitive plural)
урынға (dative singular)
урындарға (dative plural)
урынды (accusative definite singular)
урындарҙы (accusative definite plural)
урында (locative singular)
урындарҙа (locative plural)
урындан (ablative singular)
урындарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *orun (“place”).
Cognate with
Yakut орун (orun, “place”),
Yakut орон (oron, “bed”).

Юл аша тейешле урындан ғына сыҡ.

Cross the street only at a designated place.

Өй түрендәге диванда телевизор ҡарап ултырған инәй беҙҙе күргәс, урынынан тормаҡсы итте, уға үҙебеҙ яҡынланыҡ.

Öy türendəge divanda televizor qarap ultırğan inəy beźźe kürgəs, urınınan tormaqsı itte, uğa üźebeź yaqınlanıq.

When the grandma watching TV in the back part of the house saw us, (she) attempted to rise from her place, (but) we ourselves came up to her.

Space for something, or to carry out an activity; room

Етәксе урыны.

Урын һалыу.


һабын

head

һабын • (habın)

ba-noun

һабын • (habın)

habın (romanization)
һабын (absolute singular-only)
һабындың (definite genitive singular-only)
һабынға (dative singular-only)
һабынды (accusative definite singular-only)
һабында (locative singular-only)
һабындан (ablative singular-only)

From Arabic صَابُون (ṣābūn), from Latin sāpō, of Germanic origins.
Cognate with
Tuvan саваң (savañ), Khakas, Shor, Karakalpak, Kazakh, Nogai, Tatar сабын (sabın),
Kyrgyz, Southern Altai самын (samïn), Kumyk сапун (sapun), Uzbek sovun, Turkish, Azerbaijani, Gagauz, Crimean Tatar sabun, Turkmen sabyn, etc.

bor

Arabic صَابُون (ṣābūn)

Кер һабыны.

Еҫле һабын.

Шыйыҡ һабын.


белем

belem (romanization)
белем (absolute singular-only)
белемдең (definite genitive singular-only)
белемгә (dative singular-only)
белемде (accusative definite singular-only)
белемдә (locative singular-only)
белемдән (ablative singular-only)

From the verbal stem бел- (bel-) "to know".
Cognate with Kazakh білім (bılım),
Kyrgyz билим (bilim),
Tatar белем (belem),
Uzbek bilim (“knowledge”),
Turkish bilim (“science”), etc.

Китап — белем шишмәһе.

Мәктәп ― белем усағы.

Юғары белем.

Урта белем.

“Ғәлиә”лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

“Ğəliə”lə başlısa Mısırźa, Süriələ, Törkiələ belem alğan bildəle ğalimdar həm din belgestəre uqıta.

The faculty of (the madrasah of) Ğaliya mostly consists of noted scholars and religion (i.e. Islamic) experts who received education in Egypt, Syria and Turkey.


ҡайсы

head

ҡайсы • (qaysı)

ba-noun

ҡайсы • (qaysı)

qaysı (romanization)
ҡайсы (absolute singular)
ҡайсылар (absolute plural)
ҡайсының (definite genitive singular)
ҡайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡайсыға (dative singular)
ҡайсыларға (dative plural)
ҡайсыны (accusative definite singular)
ҡайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡайсыла (locative singular)
ҡайсыларҙа (locative plural)
ҡайсынан (ablative singular)
ҡайсыларҙан (ablative plural)

Ҡайсы

Ultimately from Proto-Mongolic *kaïčï, compare Mongolian хайч (xajč), Azerbaijani qayçı.

Ағас ҡайсыһы.


педофилия

pedofiliya (romanization)
педофилия (absolute singular)
педофилиялар (absolute plural)
педофилияның (definite genitive singular)
педофилияларҙың (definite genitive plural)
педофилияҡа (dative singular)
педофилияларға (dative plural)
педофилияны (accusative definite singular)
педофилияларҙы (accusative definite plural)
педофилияла (locative singular)
педофилияларҙа (locative plural)
педофилиянан (ablative singular)
педофилияларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

педофилияның

педофилиянан

педофилиялар

педофилияларҙың

педофилияларға

педофилияларҙы

педофилияларҙа

педофилияларҙан

Borrowed from Russian педофили́я (pedofilíja), from German Pädophilie, from Ancient Greek παῖς (paîs, “child”) + φιλία (philía, “love”).

bor+

pedophilia/paedophilia (sexual feeling of desire directed towards children)


саңғы

head

саңғы • (sañğı)

ba-noun

саңғы • (sañğı)

sañğı (romanization)
саңғы (absolute singular-only)
саңғының (definite genitive singular-only)
саңғы (dative singular-only)
саңғыны (accusative definite singular-only)
саңғыла (locative singular-only)
саңғынан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh шаңғы (şañğy),
Kyrgyz чаңгы (caŋgı),
Southern Altai чана (čana, “snowshoe, ski, sledge”),
Uzbek changʻi.

cog

Тау саңғыһы.

Һунарсы саңғыһы.

Саңғы юлы.


һан

han (romanization)
һан (absolute singular)
һандар (absolute plural)
һандың (definite genitive singular)
һандарҙың (definite genitive plural)
һанға (dative singular)
һандарға (dative plural)
һанды (accusative definite singular)
һандарҙы (accusative definite plural)
һанда (locative singular)
һандарҙа (locative plural)
һандан (ablative singular)
һандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sā-n (“number”), from Proto-Turkic *sā- (“to count”).
Cognate with:
Old Uyghur s՚n (san, “number”).

Халыҡ һаны.

Башҡорт Википедияһындағы мәҡәләләр һаны меңгә тулды.

Başqort Vikipediyahındağı məqələlər hanı meñgə tuldı.

The number of articles in the Bashkir Wikipedia has reached 1,000.

Electronic applications are reviewed ahead of the queue/line (=take priority); this reduces the time spent in the queue/line as well as the number of those coming to the migration service.

Ыңғай һан.

Осраҡлы һан.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

Tiśkəre han töşönsəhe təwtapqır bişense sinıfta inderelə.

The concept of a negative number is first introduced in the fifth grade/form.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

In this case, the legal act becomes effective from the first day of the next month.

Бының турала беҙ гәзиттең киләһе һанының баш мәҡәләһендә яҙып сығасаҡбыҙ.

Bınıñ turala beź gəzitteñ kiləhe hanınıñ baş məqələhendə yaźıp sığasaqbıź.

About this, we will write in the lead article in the next issue of the newspaper.

issue of a newspaper, magazine or journal


ярҙам

head

ярҙам • (yarźam)

ba-noun

ярҙам • (yarźam)

yarźam (romanization)
ярҙам (absolute singular-only)
ярҙамдың (definite genitive singular-only)
ярҙамға (dative singular-only)
ярҙамды (accusative definite singular-only)
ярҙамда (locative singular-only)
ярҙамдан (ablative singular-only)

From an Iranian language; Compare Persian یاری (yâri, “assistance”) and یاردم (yârdom, “assistance”) (reborrowed from Turkic).
Cognate with
Kazakh жәрдем (järdem),
Kyrgyz жардам (jardam),
Uzbek yordam,
Uyghur ياردەم (yardem),
Turkmen ýardam,
Azerbaijani, Turkish yardım (“help, assistance”).

Аҡсалата ярҙам.

Ашығыс ярҙам.

Көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.


кимәл

head

кимәл • (kiməl)

ba-noun

кимәл • (kiməl)

kiməl (romanization)
кимәл (absolute singular-only)
кимәлдең (definite genitive singular-only)
кимәлгә (dative singular-only)
кимәлде (accusative definite singular-only)
кимәлдә (locative singular-only)
кимәлдән (ablative singular-only)

From Arabic كَمَال (kamāl, “fullness, perfection”).

bor

Һыу кимәле.

Үҫеш кимәле.

Йәшәү кимәле.


ҡомартҡы

head

ҡомартҡы • (qomartqı)

ba-noun

ҡомартҡы • (qomartqı)

qomartqı (romanization)
ҡомартҡы (absolute singular)
ҡомартҡылар (absolute plural)
ҡомартҡының (definite genitive singular)
ҡомартҡыларҙың (definite genitive plural)
ҡомартҡыға (dative singular)
ҡомартҡыларға (dative plural)
ҡомартҡыны (accusative definite singular)
ҡомартҡыларҙы (accusative definite plural)
ҡомартҡыла (locative singular)
ҡомартҡыларҙа (locative plural)
ҡомартҡынан (ablative singular)
ҡомартҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡомартҡыларҙың

ҡомартҡыларға

ҡомартҡыларҙы

ҡомартҡыларҙа

ҡомартҡыларҙан

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qumartqu, “legacy, relic”);
Khakas хумартха (xumartxa, “keepsake; bequest”),
Shor қумартқы (“legacy; bequest”).

cog

Тәбиғәт ҡомартҡыһы.

Был китап быуындан быуынға иң ҡәҙерле ғаилә ҡомартҡыһы булараҡ һаҡланып килгән.

Bıl kitap bıwından bıwınğa iñ qəźerle ğailə qomartqıhı bularaq haqlanıp kilgən.

This book has been preserved from generation to generation as a most valued family heirloom.

Буранбайҙың ғына, ай, ҡылысын ҡомартҡыһы итеп тә ҙурлағыҙ.

(Can we date this quote?), “Буранбай [Buranbay]” (folk song):


ҡунаҡ

qunaq (romanization)
ҡунаҡ (absolute singular)
ҡунаҡтар (absolute plural)
ҡунаҡтың (definite genitive singular)
ҡунаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡунаҡҡа (dative singular)
ҡунаҡтарға (dative plural)
ҡунаҡты (accusative definite singular)
ҡунаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡунаҡта (locative singular)
ҡунаҡтарҙа (locative plural)
ҡунаҡтан (ablative singular)
ҡунаҡтарҙан (ablative plural)

From *qonaq (“guest”), from Proto-Turkic *kon- (“to visit, stay overnight, spend a night as a guest”).
Cognate with
Kazakh қонақ (qonaq, “guest”), Kyrgyz конок (konok, “guest; food given to guests as a treat”),
Karachay-Balkar къонакъ (qonaq, “guest”), Kumyk къонакъ (qonaq, “guest”),
Uzbek qoʻnoq (“guest”).

cog

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

Yola buyınsa, təw hüźźe iñ xörmətle qunaq totto.

By tradition, the most honored guest first took the floor.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.

The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.

a visit; instance of visiting somebody as a guest


быуын

head

быуын • (bıwın)

ba-noun

быуын • (bıwın)

bıwın (romanization)
быуын (absolute singular)
быуындар (absolute plural)
быуындың (definite genitive singular)
быуындарҙың (definite genitive plural)
быуынға (dative singular)
быуындарға (dative plural)
быуынды (accusative definite singular)
быуындарҙы (accusative definite plural)
быуында (locative singular)
быуындарҙа (locative plural)
быуындан (ablative singular)
быуындарҙан (ablative plural)

From *bogun (“joint, articulation; generation”), possibly derived from Proto-Turkic *bog- (“to tie up, to strangle”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (boɣun, “joint”); Old Anatolian Turkish [script needed] (boğun, “joint, knot”); Kazakh буын (buyn, “joint; generation”), Kyrgyz муун (muun, “joint; generation”), Uzbek boʻgʻin (“joint; generation”).
Compare also Karakhanid [script needed] (boɣïm, “joint”), Turkish boğum (“knuckle, node, knot”), Uyghur بوغۇم (boghum, “generation; joint; syllable”) derived from the same root.

cog

Йәш быуын — илдең киләсәге.

The young generation is the country's future.

Өлкән быуынға ҡарата ихтирам.

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

Min ata-babalarımdıñ un bıwınğa qəźər kemdər bulıwın asıqlanım.

I have found out up to ten generations of who my ancestors were.

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.


араҡы

head

араҡы • (araqı)

ba-noun

араҡы • (araqı)

araqı (romanization)
араҡы (absolute singular-only)
араҡының (definite genitive singular-only)
араҡы (dative singular-only)
араҡыны (accusative definite singular-only)
араҡыла (locative singular-only)
араҡынан (ablative singular-only)

From *araqï (“vodka”), from Persian عَرَق ('araq, “alcoholic drink”),
from Arabic عَرَق (ʕaraq, “raisin loquor”), from عَرَّقَ (ʕarraqa, “water down, dilute a drink”).
Cognate with
Kumyk гьаракъы (haraqı, “vodka”),
Karachay-Balkar аракъы (araqı, “vodka”),
Southern Altai аракы (arakï, “vodka”),
Khakas араға (arağa, “alcoholic drink”),
Tuvan арага (araga, “vodka; wine”),
Yakut арыгы (arıgı, “wine”).


ҡасҡын

head

ҡасҡын • (qasqın)

ba-noun

ҡасҡын • (qasqın)

qasqın (romanization)
ҡасҡын (absolute singular)
ҡасҡындар (absolute plural)
ҡасҡындың (definite genitive singular)
ҡасҡындарҙың (definite genitive plural)
ҡасҡынға (dative singular)
ҡасҡындарға (dative plural)
ҡасҡынды (accusative definite singular)
ҡасҡындарҙы (accusative definite plural)
ҡасҡында (locative singular)
ҡасҡындарҙа (locative plural)
ҡасҡындан (ablative singular)
ҡасҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡасҡындарҙың

ҡасҡындарҙан

From *qačğïn (“fugitive”), from Proto-Turkic *kač- (“to run away, flee”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (qačğïn, “fugitive”),
Kyrgyz качкын (kackın, “fugitive; defector”);
Southern Altai качкын (kačkïn, “dugitive”),
Uzbek qochqin (“fugitive; defector”),
Uyghur قاچقۇن (qachqun, “fugitive; defector”), etc.


Ҡуҙы

head

Ҡуҙы • (Quźı)

ba-noun

Ҡуҙы • (Quźı)

Quźı (romanization)
Ҡуҙы (absolute singular)
Ҡуҙылар (absolute plural)
Ҡуҙының (definite genitive singular)
Ҡуҙыларҙың (definite genitive plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative definite singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative definite plural)
Ҡуҙыла (locative singular)
Ҡуҙыларҙа (locative plural)
Ҡуҙынан (ablative singular)
Ҡуҙыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŕï (“lamb”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qozï, “lamb”), Kazakh қозы (qozy, “lamb”), Uzbek qoʻzi (“lamb”), Turkish kuzu (“lamb”).


Буға

head

Буға • (Buğa)

ba-noun

Буға • (Buğa)

Buğa (romanization)
Буға (absolute singular)
Буғалар (absolute plural)
Буғаның (definite genitive singular)
Буғаларҙың (definite genitive plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative definite singular)
Буғаларҙы (accusative definite plural)
Буғала (locative singular)
Буғаларҙа (locative plural)
Буғанан (ablative singular)
Буғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buka (“bull”).
This appears to be a loanword from a written Turkic language. Note that үгеҙ (ügeź) is used in Bashkir for the general meaning of 'bull".


Игеҙәктәр

head

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

ba-noun

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

İgeźəktər (romanization)
Игеҙәктәр (absolute plural-only)
Игеҙәктәрҙең (definite genitive plural-only)
Игеҙәктәргә (dative plural-only)
Игеҙәктәрҙе (accusative definite plural-only)
Игеҙәктәрҙә (locative plural-only)
Игеҙәктәрҙән (ablative plural-only)

И‧ге‧ҙәк‧тәр