борғо

head

борғо • (borğo)

ba-noun

борғо • (borğo)

borğo (romanization)
борғо (absolute singular)
борғолар (absolute plural)
борғоноң (definite genitive singular)
борғоларҙың (definite genitive plural)
борғоға (dative singular)
борғоларға (dative plural)
борғоно (accusative definite singular)
борғоларҙы (accusative definite plural)
борғола (locative singular)
борғоларҙа (locative plural)
борғонан (ablative singular)
борғоларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burgu (“horn, bugle; pipe made of a plant stem”).
Cognate with
Uzbek burgʻu (“horn”),
Turkish boru (“horn”),
Khakas пырғы (pırğı, “hunting horn”),
Tuvan мурғу (“pipe made of a plant stem”),
perhaps also Chuvash пӑрӑх (părăh, “pipe”).

cog

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

(music) a simple brass instrument with no valves; horn, bugle, clarion


иртәнсәк

head

иртәнсәк • (irtənsək)

ba-noun

иртәнсәк • (irtənsək)

irtənsək (romanization)
иртәнсәк (absolute singular)
иртәнсәктәр (absolute plural)
иртәнсәктең (definite genitive singular)
иртәнсәктәрҙең (definite genitive plural)
иртәнсәккә (dative singular)
иртәнсәктәргә (dative plural)
иртәнсәкте (accusative definite singular)
иртәнсәктәрҙе (accusative definite plural)
иртәнсәктә (locative singular)
иртәнсәктәрҙә (locative plural)
иртәнсәктән (ablative singular)
иртәнсәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

иртәнсәктәрҙең

иртәнсәктәргә

иртәнсәктәрҙе

иртәнсәктәрҙә

иртәнсәктәрҙән

*ertä (“early”) + *čāk (“time”).
See иртә (irtə, “early”), саҡ (saq, “time”) for more.


ҡурай еләге

head

ҡурай еләге • (quray yeləge)

ba-noun

ҡурай еләге • (quray yeləge)

[qoˈɾɑj.jɪ̞.læˈɡɪ̞]

ba:ҡурай еләге


көртмәле

head

көртмәле • (körtməle)

ba-noun

көртмәле • (körtməle)

From a Permic source; compare Udmurt кудымульы (kudymuľy, “blueberry”). This term is apparently made up of two components, perhaps Proto-Uralic *kottV (“blueberry, hucklerry”) + *moĺV (“type of berry”).

cog

ba:Ҡара көртмәле
ba:Ҡыҙыл көртмәле

(more specifically, ҡара көртмәле, күк көртмәле) blueberry, (Vaccinium sect. Cyanococcus)

Vaccinium vitis-idaea
Vaccinium vitis-idaea#Translingual

(more specifically, ҡыҙыл көртмәле) cowberry, lingonberry, Vaccinium vitis-idaea


ағыш

head

ағыш • (ağış)

ba-noun

ағыш • (ağış)

Ваҡиғалар ағышы.

Фекер ағышы.

Тормош ағышының бөгөн көтмәгәндә үҙгәреүе ихтимал.

Tormoş ağışınıñ bögön kötməgəndə üźgərewe ixtimal.

Today, the flow of life may change unexpectedly.


бәпкә

head

бәпкә • (bəpkə)

ba-noun

бәпкә • (bəpkə)

bəpkə (romanization)
бәпкә (absolute singular)
бәпкәләр (absolute plural)
бәпкәнең (definite genitive singular)
бәпкәләрҙең (definite genitive plural)
бәпкәгә (dative singular)
бәпкәләргә (dative plural)
бәпкәне (accusative definite singular)
бәпкәләрҙе (accusative definite plural)
бәпкәлә (locative singular)
бәпкәләрҙә (locative plural)
бәпкәнән (ablative singular)
бәпкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar бәбкә (bäbkä, “gosling”).
Apparently related to бәпәй (bəpəy, “baby”), of ideophonic origin.

Балалар был уйынды яҙ көндәре, ҡаҙҙар бәпкәләрен сығарғас, уларҙы көткән саҡта уйнағандар.

Balalar bıl uyındı yaź köndəre, qaźźar bəpkələren sığarğas, ularźı kötkən saqta uynağandar.

Children used to play this game in the spring, after geese hatched their goslings, while while pasturing these (goslings).

(more specifically, ҡаҙ бәпкәһе) gosling, a young goose

baby goose or duck
gosling, a young goose

өйрәк өйрәк#Bashkir

(more specifically, өйрәк бәпкәһе) duckling, a young duck

baby goose or duck
duckling, a young duck


байлыҡ

head

байлыҡ • (baylıq)

ba-noun

байлыҡ • (baylıq)

baylıq (romanization)
байлыҡ (absolute singular)
байлыҡтар (absolute plural)
байлыҡтың (definite genitive singular)
байлыҡтарҙың (definite genitive plural)
байлыҡҡа (dative singular)
байлыҡтарға (dative plural)
байлыҡты (accusative definite singular)
байлыҡтарҙы (accusative definite plural)
байлыҡта (locative singular)
байлыҡтарҙа (locative plural)
байлыҡтан (ablative singular)
байлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

байлыҡтарҙың

байлыҡтарҙан

From бай (bay, “rich”) + -лыҡ (-lıq).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (bajluq), [script needed] (bajlïq, “wealth”);
Kazakh байлық (bailyq, “wealth”),
Kumyk байлыкъ (baylıq, “wealth”).


тегенсе

tegense (romanization)
тегенсе (absolute singular)
тегенселәр (absolute plural)
тегенсенең (definite genitive singular)
тегенселәрҙең (definite genitive plural)
тегенсегә (dative singular)
тегенселәргә (dative plural)
тегенсене (accusative definite singular)
тегенселәрҙе (accusative definite plural)
тегенселә (locative singular)
тегенселәрҙә (locative plural)
тегенсенән (ablative singular)
тегенселәрҙән (ablative plural)

тегенселәрҙең

тегенселәргә

тегенселәрҙе

тегенселәрҙә

тегенселәрҙән

[tɪ̞.ɡɪ̞nˈsɪ̞]

From тегеү (tegew) + -н (-n) + -се (-se) — "to sew" + reflexive voice + agent noun suffix, ultimately from Proto-Turkic *dik- (to sew).
Cognate with
Kazakh тігінші (tıgınşı, “tailor, seamstress”).


түшәм

head

түшәм • (tüşəm)

ba-noun

түшәм • (tüşəm)

tüşəm (romanization)
түшәм (absolute singular)
түшәмдәр (absolute plural)
түшәмдең (definite genitive singular)
түшәмдәрҙең (definite genitive plural)
түшәмгә (dative singular)
түшәмдәргә (dative plural)
түшәмде (accusative definite singular)
түшәмдәрҙе (accusative definite plural)
түшәмдә (locative singular)
түшәмдәрҙә (locative plural)
түшәмдән (ablative singular)
түшәмдәрҙән (ablative plural)

From the verb töšä- "to lay, spread (a layer)".
Compare to
Tatar түшәм (tüşäm, “ceiling”),
Kazakh төсем (tösem, “footcloth, bedding cloth”).


ҡәбилә

head

ҡәбилә • (qəbilə)

ba-noun

ҡәбилә • (qəbilə)

qəbilə (romanization)
ҡәбилә (absolute singular)
ҡәбиләләр (absolute plural)
ҡәбиләнең (definite genitive singular)
ҡәбиләләрҙең (definite genitive plural)
ҡәбиләгә (dative singular)
ҡәбиләләргә (dative plural)
ҡәбиләне (accusative definite singular)
ҡәбиләләрҙе (accusative definite plural)
ҡәбиләлә (locative singular)
ҡәбиләләрҙә (locative plural)
ҡәбиләнән (ablative singular)
ҡәбиләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡәбиләләрҙең

ҡәбиләләрҙән

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

Bıl – kiməktərgə yaqın törk qəbiləhe, xatta kiməktərźeñ ber tarmağı itep kürhətelə.

This is a Turkic tribe close to Kimaks, (it is) even indicated as a branch of Kimaks.


вәғәҙә

head

вәғәҙә • (vəğəźə)

ba-noun

вәғәҙә • (vəğəźə)

vəğəźə (romanization)
вәғәҙә (absolute singular)
вәғәҙәләр (absolute plural)
вәғәҙәнең (definite genitive singular)
вәғәҙәләрҙең (definite genitive plural)
вәғәҙәгә (dative singular)
вәғәҙәләргә (dative plural)
вәғәҙәне (accusative definite singular)
вәғәҙәләрҙе (accusative definite plural)
вәғәҙәлә (locative singular)
вәғәҙәләрҙә (locative plural)
вәғәҙәнән (ablative singular)
вәғәҙәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

вәғәҙәләрҙең

вәғәҙәләрҙән

From Arabic وَعْدَة (waʕda, “promise”).
Cognate with
Tatar вәгъдә (wäğdä),
Kazakh уағда (uağda) / уәде (uäde),
Kyrgyz убада (ubada),
Uzbek vaʼda,
Turkmen wada (“promise”).

cog

Tatar вәгъдә (wäğdä)

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

Мин хәҙерге президент өсөн ике тапҡыр тауыш бирҙем, ул иһә бер генә вәғәҙәһен дә үтәмәне.

Min xəźerge prezident ösön ike tapqır tawış birźem, ul ihə ber genə vəğəźəhen də ütəməne.

I have voted twice for the current president, but he has not fulfilled even a single promise of his.


ялағай

head

ялағай • (yalağay)

ba-noun

ялағай • (yalağay)

Cognate with Southern Altai јалакай (ǰalakay, “affectionate; good-natured, soft-hearted; sychophant”).

cog

adulator, sycophant, toady, lickspittle, bootlicker


ялағай

head

ялағай • (yalağay)

ba-noun

ялағай • (yalağay)

yalağay (romanization)
ялағай (absolute singular)
ялағайҙар (absolute plural)
ялағайҙың (definite genitive singular)
ялағайҙарҙың (definite genitive plural)
ялағайға (dative singular)
ялағайҙарға (dative plural)
ялағайҙы (accusative definite singular)
ялағайҙарҙы (accusative definite plural)
ялағайҙа (locative singular)
ялағайҙарҙа (locative plural)
ялағайҙан (ablative singular)
ялағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ялағайҙарҙың

ялағайҙарҙан

lightning with no audible thunder, typically seen near the horizon at great distance; heat lightning, sheet lightning


күҙәнәк

head

күҙәнәк • (küźənək)

ba-noun

күҙәнәк • (küźənək)

küźənək (romanization)
күҙәнәк (absolute singular)
күҙәнәктәр (absolute plural)
күҙәнәктең (definite genitive singular)
күҙәнәктәрҙең (definite genitive plural)
күҙәнәккә (dative singular)
күҙәнәктәргә (dative plural)
күҙәнәкте (accusative definite singular)
күҙәнәктәрҙе (accusative definite plural)
күҙәнәктә (locative singular)
күҙәнәктәрҙә (locative plural)
күҙәнәктән (ablative singular)
күҙәнәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙәнәктәрҙең

күҙәнәктәргә

күҙәнәктәрҙе

күҙәнәктәрҙә

күҙәнәктәрҙән

Compare to
Old Turkic [script needed] (közünük, “window (?)”) (in Irk Bitig);
Kyrgyz көзөнөк (közönök, “opening, hole”), Southern Altai кӧзнӧк (köznök, “window”),
Uzbek koʻzanak (“opening; pore, cell”),
Uyghur كوزنەك (koznek, “cell; honeycomb; small ventilation window”),
Turkmen gözenek (“bars, grating, lattice”),
Khakas кӧзенек (“window”),
Tuvan көзенек (közenek, “window”).

cog

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.

Липидтар күҙәнәк мембранаһын төҙөйҙәр.

Күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм йәшәүен цитология тигән фән өйрәнә.

Küźənəktərźeñ töźölöşön həm yəşəwen tsitologiya tigən fən öyrənə.

The structure and life activities of cells are studied by the science called cytology.

(biology) cell, the basic unit of a living organism

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

Honey bees make three types of honeycombs.


ант

ant (romanization)
ант (absolute singular)
анттар (absolute plural)
анттың (definite genitive singular)
анттарҙың (definite genitive plural)
антҡа (dative singular)
анттарға (dative plural)
антты (accusative definite singular)
анттарҙы (accusative definite plural)
антта (locative singular)
анттарҙа (locative plural)
анттан (ablative singular)
анттарҙан (ablative plural)

From *ant (“oath”), of uncertain origin.
Cognate with
Karakhanid [script needed] (and, “oath”) (in Dīwān Lughāt al-Turk);
Uzbek ont (“oath”),
Uyghur ئانت (ant, “oath”),
Turkmen ant (“oath”),
Turkish ant (“oath”),
Western Yugur at (“oath”), etc.


һуҡа

huqa (romanization)
һуҡа (absolute singular-only)
һуҡаның (definite genitive singular-only)
һуҡаҡа (dative singular-only)
һуҡаны (accusative definite singular-only)
һуҡала (locative singular-only)
һуҡанан (ablative singular-only)

Adapted from Russian соха́ (soxá, “wooden plough”).
Cognate with Kazakh соқа (soqa),
Kyrgyz соко (soko),
Uzbek soʻqa,
Uyghur سوقا (soqa, “plough”),
etc.


ярыш

head

ярыш • (yarış)

ba-noun

ярыш • (yarış)

yarış (romanization)
ярыш (absolute singular)
ярыштар (absolute plural)
ярыштың (definite genitive singular)
ярыштарҙың (definite genitive plural)
ярышҡа (dative singular)
ярыштарға (dative plural)
ярышты (accusative definite singular)
ярыштарҙы (accusative definite plural)
ярышта (locative singular)
ярыштарҙа (locative plural)
ярыштан (ablative singular)
ярыштарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yārïš (“running competition; horse race”).
Cognate with
Karakhanid یَرِیشْ (yarïš, “contest, competition”);
Kazakh жарыс (jarys, “contest, competition”),
Kyrgyz жарыш (jarış, “running contest; competition”),
Southern Altai јарыш (ǰarïš, “running contest; horse race”),
Turkmen ýaryş (“contest, competition”),
Turkish yarış (“contest, competition, race”),
Azerbaijani yarış (“contest, competition”),
Khakas чарыс (çarıs, “running contest; horse race”),
Tuvan чарыш (çarış, “running contest; competition”),
Yakut сырыс- (sırıs-, “to race each other”).


сүрә

head

сүрә • (sürə)

ba-noun

сүрә • (sürə)

sürə (romanization)
сүрә (absolute singular)
сүрәләр (absolute plural)
сүрәнең (definite genitive singular)
сүрәләрҙең (definite genitive plural)
сүрәгә (dative singular)
сүрәләргә (dative plural)
сүрәне (accusative definite singular)
сүрәләрҙе (accusative definite plural)
сүрәлә (locative singular)
сүрәләрҙә (locative plural)
сүрәнән (ablative singular)
сүрәләрҙән (ablative plural)

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.

The first 12 ayats of the "Ya Sin" sura.


аят

ayat (romanization)
аят (absolute singular)
аяттар (absolute plural)
аяттың (definite genitive singular)
аяттарҙың (definite genitive plural)
аятҡа (dative singular)
аяттарға (dative plural)
аятты (accusative definite singular)
аяттарҙы (accusative definite plural)
аятта (locative singular)
аяттарҙа (locative plural)
аяттан (ablative singular)
аяттарҙан (ablative plural)

From Arabic آيَةْ (ʔāyat, “sign, token”).

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.


күсәр

head

күсәр • (küsər)

ba-noun

күсәр • (küsər)

küsər (romanization)
күсәр (absolute singular)
күсәрҙәр (absolute plural)
күсәрҙең (definite genitive singular)
күсәрҙәрҙең (definite genitive plural)
күсәргә (dative singular)
күсәрҙәргә (dative plural)
күсәрҙе (accusative definite singular)
күсәрҙәрҙе (accusative definite plural)
күсәрҙә (locative singular)
күсәрҙәрҙә (locative plural)
күсәрҙән (ablative singular)
күсәрҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar күчәр (küçär, “axle, axis”),
Karakalpak көшер (köšer, “axle, axis”) or köšer, Nogai коьшир ағаш (“axle”).

cog

Nogai коьшир ағаш (“axle”)


себеш

head

себеш • (sebeş)

ba-noun

себеш • (sebeş)

sebeş (romanization)
себеш (absolute singular)
себештәр (absolute plural)
себештең (definite genitive singular)
себештәрҙең (definite genitive plural)
себешкә (dative singular)
себештәргә (dative plural)
себеште (accusative definite singular)
себештәрҙе (accusative definite plural)
себештә (locative singular)
себештәрҙә (locative plural)
себештән (ablative singular)
себештәрҙән (ablative plural)

From onomatopoeic сеп-сеп (sep-sep).
Compare to
Tatar чебеш (çebeş), чеби (çebi, “chick”),
Kazakh шіби (şıbi, “chick”).

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Aq ökönöñ sebeştəre könönə bereşər moronlay, şuğa kürə ber oyalağı qoşsoqtar törlö buylı bula, keseləre yış qına ülep qala.

Snowy owl's chicks hatch one a day, therefore the young birds in one nest have different statures, those younger often die.


һөжүм

head

һөжүм • (höjüm)

ba-noun

һөжүм • (höjüm)

höjüm (romanization)
һөжүм (absolute singular)
һөжүмдәр (absolute plural)
һөжүмдең (definite genitive singular)
һөжүмдәрҙең (definite genitive plural)
һөжүмгә (dative singular)
һөжүмдәргә (dative plural)
һөжүмде (accusative definite singular)
һөжүмдәрҙе (accusative definite plural)
һөжүмдә (locative singular)
һөжүмдәрҙә (locative plural)
һөжүмдән (ablative singular)
һөжүмдәрҙән (ablative plural)

Украинаға хакер һөжүмдәре.


моң

moñ (romanization)
моң (absolute singular)
моңдар (absolute plural)
моңдоң (definite genitive singular)
моңдарҙың (definite genitive plural)
моңға (dative singular)
моңдарға (dative plural)
моңдо (accusative definite singular)
моңдарҙы (accusative definite plural)
моңда (locative singular)
моңдарҙа (locative plural)
моңдан (ablative singular)
моңдарҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *buŋ (“grief, sorrow, suffering”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (buŋ, “grief, sadness, sorrow”),
Yakut муҥ (muñ, “grief, sorrow; suffering”),
Turkish bun (“grief, sorrow”), etc.
The sense "melody, tune" is paralleled in Tatar only. It is unclear if it comes from a separate etymon.


һөйәл

head

һөйәл • (höyəl)

ba-noun

һөйәл • (höyəl)

höyəl (romanization)
һөйәл (absolute singular)
һөйәлдәр (absolute plural)
һөйәлдең (definite genitive singular)
һөйәлдәрҙең (definite genitive plural)
һөйәлгә (dative singular)
һөйәлдәргә (dative plural)
һөйәлде (accusative definite singular)
һөйәлдәрҙе (accusative definite plural)
һөйәлдә (locative singular)
һөйәлдәрҙә (locative plural)
һөйәлдән (ablative singular)
һөйәлдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *sögil (“wart; callus”).
Cognate with
Tatar сөял (söyal), Kazakh сүйел (süiel), Kumyk сюел (süyel), Kyrgyz сөөл (sööl), Southern Altai сӧӧл (sööl), Khakas сӧӧл, Uzbek soʻgal (“wart; callus”), etc.


үрмәксе

head

үрмәксе • (ürməkse)

ba-noun

үрмәксе • (ürməkse)

ürməkse (romanization)
үрмәксе (absolute singular)
үрмәкселәр (absolute plural)
үрмәксенең (definite genitive singular)
үрмәкселәрҙең (definite genitive plural)
үрмәксегә (dative singular)
үрмәкселәргә (dative plural)
үрмәксене (accusative definite singular)
үрмәкселәрҙе (accusative definite plural)
үрмәкселә (locative singular)
үрмәкселәрҙә (locative plural)
үрмәксенән (ablative singular)
үрмәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үрмәкселәрҙең

үрмәкселәргә

үрмәкселәрҙе

үрмәкселәрҙә

үрмәкселәрҙән

From *ȫrmekči (“spider”),
from Proto-Turkic *ȫr- (“to spin”).
Cognate with
Kazakh өрмекші (örmekşı),
Karakalpak o'rmekshi,
Nogai оьрмекшен (örmekşen).

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

Ürməkseneñ bıl törö Urta Aziyala həm Rəsəyźeñ könyağında taralğan.

This type of spider is common in Central Asia and in the south of Russia.

ba:Үрмәкселәр


ҡәҙер

head

ҡәҙер • (qəźer)

ba-noun

ҡәҙер • (qəźer)

qəźer (romanization)
ҡәҙер (absolute singular)
ҡәҙерҙәр (absolute plural)
ҡәҙерҙең (definite genitive singular)
ҡәҙерҙәрҙең (definite genitive plural)
ҡәҙергә (dative singular)
ҡәҙерҙәргә (dative plural)
ҡәҙерҙе (accusative definite singular)
ҡәҙерҙәрҙе (accusative definite plural)
ҡәҙерҙә (locative singular)
ҡәҙерҙәрҙә (locative plural)
ҡәҙерҙән (ablative singular)
ҡәҙерҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic قَدْر (qadr, “value, worth”).

Күп нәмәнең ҡәҙеренә юғалтҡас ҡына төшөнәбеҙ бит.

Küp nəməneñ qəźerenə yuğaltqas qına töşönəbeź bit.

We get to understand the value of many things only after losing (them).

an important quality or property for which someone or something is valued; value, merit, worth


баш шаулау

head

баш шаулау • (baş şawlaw)

ba-noun

баш шаулау • (baş şawlaw)

baş şawlaw (romanization)
баш шаулау (absolute singular)
баш шаулауҙар (absolute plural)
баш шаулауҙың (definite genitive singular)
баш шаулауҙарҙың (definite genitive plural)
баш шаулауға (dative singular)
баш шаулауҙарға (dative plural)
баш шаулауҙы (accusative definite singular)
баш шаулауҙарҙы (accusative definite plural)
баш шаулауҙа (locative singular)
баш шаулауҙарҙа (locative plural)
баш шаулауҙан (ablative singular)
баш шаулауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баш шаулауҙың

баш шаулауға

баш шаулауҙы

баш шаулауҙа

баш шаулауҙан

баш шаулауҙар

баш шаулауҙарҙың

баш шаулауҙарға

баш шаулауҙарҙы

баш шаулауҙарҙа

баш шаулауҙарҙан

[bɑ.ʂːɑwˈɫɑw]

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.


төнәтмә

head

төнәтмә • (tönətmə)

ba-noun

төнәтмә • (tönətmə)

tönətmə (romanization)
төнәтмә (absolute singular)
төнәтмәләр (absolute plural)
төнәтмәнең (definite genitive singular)
төнәтмәләрҙең (definite genitive plural)
төнәтмәгә (dative singular)
төнәтмәләргә (dative plural)
төнәтмәне (accusative definite singular)
төнәтмәләрҙе (accusative definite plural)
төнәтмәлә (locative singular)
төнәтмәләрҙә (locative plural)
төнәтмәнән (ablative singular)
төнәтмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төнәтмәләрҙең

төнәтмәләргә

төнәтмәләрҙе

төнәтмәләрҙә

төнәтмәләрҙән

an alcoholic extract of plant material, used as a medicine; tincture, alcohol (esp. vodka-based) infusion


ирмәк

head

ирмәк • (irmək)

ba-noun

ирмәк • (irmək)

Cognate with
Kazakh ермек (ermek, “amusement, entertainment”),
Kyrgyz эрмек (ermek, “amusement, entertainment”),
Southern Altai эрмек (ermek, “conversation, entertainment”),
Uzbek ermak (“amusement, entertainment”),
Uyghur ئېرمەك (ërmek, “amusement, entertainment”),
.


һепертке

hepertke (romanization)
һепертке (absolute singular)
һеперткеләр (absolute plural)
һеперткенең (definite genitive singular)
һеперткеләрҙең (definite genitive plural)
һеперткегә (dative singular)
һеперткеләргә (dative plural)
һеперткене (accusative definite singular)
һеперткеләрҙе (accusative definite plural)
һеперткелә (locative singular)
һеперткеләрҙә (locative plural)
һеперткенән (ablative singular)
һеперткеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеперткеләрҙең

һеперткеләргә

һеперткеләрҙе

һеперткеләрҙә

һеперткеләрҙән

Inherited from Proto-Turkic *sipürge, from Proto-Turkic *sipür- (“to sweep”), with unexplained addition of -т (-t).
cognates
Cognate with Tatar себерке (seberke), Southern Altai сибирги (sibirgi), Khakas сыбырғы (sıbırğı), Kazakh сыпырғыш (sypyrğyş), Crimean Tatar sipirki, Uzbek supurgi, Uyghur سۈپۈرگە (süpürge), Turkmen süpürgi, Azerbaijani süpürgə, and Turkish süpürge.

cog

Khakas сыбырғы (sıbırğı)


ҡауын

head

ҡауын • (qawın)

ba-noun

ҡауын • (qawın)

qawın (romanization)
ҡауын (absolute singular)
ҡауындар (absolute plural)
ҡауындың (definite genitive singular)
ҡауындарҙың (definite genitive plural)
ҡауынға (dative singular)
ҡауындарға (dative plural)
ҡауынды (accusative definite singular)
ҡауындарҙы (accusative definite plural)
ҡауында (locative singular)
ҡауындарҙа (locative plural)
ҡауындан (ablative singular)
ҡауындарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kagun (“melon”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qaγun, “melon”);
Tatar кавын (qawın),
Kazakh қауын (qauyn),
Kyrgyz коон (koon),
Uzbek qovun,
Uyghur قوغۇن (qoghun),
Turkish kavun,
Turkmen gawun (“melon”), etc.


солан

solan (romanization)
солан (absolute singular)
соландар (absolute plural)
соландың (definite genitive singular)
соландарҙың (definite genitive plural)
соланға (dative singular)
соландарға (dative plural)
соланды (accusative definite singular)
соландарҙы (accusative definite plural)
соланда (locative singular)
соландарҙа (locative plural)
соландан (ablative singular)
соландарҙан (ablative plural)

Perhaps from a Mongolic source - compare Mongolian чуулган (čuulgan, “a gathering”), Buryat суглаан (suglaan, “to gather”).
Compare to
Tatar чолан (çolan, “anteroom”),
Kazakh шолан (şolan, “anteroom”);
Southern Altai чулан (čulan, “cattle yard, anteroom”),
Shor шулан (“cattle yard”).

Соланда бер биҙрә һөт тора.

There is a bucket of milk in the anteroom.

in traditional rural household, a wooden room next to the porch, used as storage area, mud room etc.


республикалар

республика республика#Bashkir

nominative plural of республика (respublika)


ялҡын

head

ялҡын • (yalqın)

ba-noun

ялҡын • (yalqın)

yalqın (romanization)
ялҡын (absolute singular)
ялҡындар (absolute plural)
ялҡындың (definite genitive singular)
ялҡындарҙың (definite genitive plural)
ялҡынға (dative singular)
ялҡындарға (dative plural)
ялҡынды (accusative definite singular)
ялҡындарҙы (accusative definite plural)
ялҡында (locative singular)
ялҡындарҙа (locative plural)
ялҡындан (ablative singular)
ялҡындарҙан (ablative plural)

From *yalqïn (“flame”), from Proto-Turkic *yal- (“to catch fire; burn”).
Cognate with
Tatar ялкын (yalkın, “flame”),
Kazakh жалқын (jalqyn, “flame”),
Southern Altai јалкын (ǰalkïn, “lightning, flame”),
Uzbek yolqin (“flame”),
Uyghur يالقۇن (yalqun, “flame”).
Note that there is a parallel form *yalïn (“flame”), attested in many Turkic languages - it should be kept separate.

cog

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Even from a small sparkle, big fire breaks out.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

(Can we date this quote?), Qur'an, 102:6:

Beyond any doubt, you will see the flame of hell.

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


күпселек

head

күпселек • (küpselek)

ba-noun

күпселек • (küpselek)

küpselek (romanization)
күпселек (absolute singular)
күпселектәр (absolute plural)
күпселектең (definite genitive singular)
күпселектәрҙең (definite genitive plural)
күпселеккә (dative singular)
күпселектәргә (dative plural)
күпселекте (accusative definite singular)
күпселектәрҙе (accusative definite plural)
күпселектә (locative singular)
күпселектәрҙә (locative plural)
күпселектән (ablative singular)
күпселектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күпселектәрҙең

күпселектәргә

күпселектәрҙе

күпселектәрҙә

күпселектәрҙән

From *köpčilik (“majority; most”) – apparently a Central Asian innovation, from Proto-Turkic *köp (“many”).
Cognate with
Tatar күпчелек (küpçelek, “majority”),
Kazakh көпшілік (köpşılık, “majority”),
Kyrgyz көпчүлүк (köpcülük, “majority”),
Uzbek koʻpchilik (“majority”),
Uyghur كۆپچىلىك (köpchilik, “majority; crowd, broad public”),
Turkmen köpçülik (“crowd; public”).


биҙрә

head

биҙрә • (biźrə)

ba-noun

биҙрә • (biźrə)

biźrə (romanization)
биҙрә (absolute singular)
биҙрәләр (absolute plural)
биҙрәнең (definite genitive singular)
биҙрәләрҙең (definite genitive plural)
биҙрәгә (dative singular)
биҙрәләргә (dative plural)
биҙрәне (accusative definite singular)
биҙрәләрҙе (accusative definite plural)
биҙрәлә (locative singular)
биҙрәләрҙә (locative plural)
биҙрәнән (ablative singular)
биҙрәләрҙән (ablative plural)

Adapted from Russian ведро́ (vedró, “pail, bucket”).
Cognate with
Shor педре (pedre, “bucket”).

Соланда бер биҙрә һөт тора.


бүкән

head

бүкән • (bükən)

ba-noun

бүкән • (bükən)

bükən (romanization)
бүкән (absolute singular)
бүкәндәр (absolute plural)
бүкәндең (definite genitive singular)
бүкәндәрҙең (definite genitive plural)
бүкәнгә (dative singular)
бүкәндәргә (dative plural)
бүкәнде (accusative definite singular)
бүкәндәрҙе (accusative definite plural)
бүкәндә (locative singular)
бүкәндәрҙә (locative plural)
бүкәндән (ablative singular)
бүкәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar бүкән (bükän, “chopping block”).
Akhmetyanov suggests a Uralic (Mari or Permic) source; compare Udmurt пукон (pukon, “chair, stool”), from пукыны (pukyny, “to sit”).

a piece of wooden log used for chopping wood, cutting meat, etc.; chopping block


башлыҡ

head

башлыҡ • (başlıq)

ba-noun

башлыҡ • (başlıq)

Synchronously, баш (baş, “head”) + -лыҡ (-lıq).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (bašlïq, “chief, leader of a group of people”).

cog

Ғаилә башлығы.

leader of a group of people; head, chief

a headwear item, especially light and/or knitted; cap


төндөк

head

төндөк • (töndök)

ba-noun

төндөк • (töndök)

From Proto-Turkic *tüŋlik (“smoke hole, venthole, opening”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tüŋlük, “hole”);
Kazakh түндік (tündık, “wooden ring at the center of a yurt roof; hearth, fireplace”),
Kyrgyz түндүк (tündük, “wooden ring at the center of a yurt roof”),
Southern Altai тӱндӱк (tündük, “smokehole in the yurt”),
Uzbek tuynuk (“hole, opening”),
Uyghur تۈڭلۈك (tünglük, “smokehole in the yurt”),
Turkmen tüýnük (“smokehole in the yurt”),
Khakas түнүк (“smokehole”),
Tuvan дүндүк (dündük, “smokehole in a yurt; zenith”),
Yakut түннүк (tünnük, “window”);
Chuvash тӗнӗ (tĕnĕ, “smokehole”).

cog

in a yurt, a smokehole (smoke flap) at the center of the roof


биҙ

From Proto-Turkic *beŕ (“gland”).
Cognate with
Kazakh без (bez, “gland”),
Karachay-Balkar без (bez, “gland”),
Uzbek bez (“gland”),
Uyghur بەز (bez, “gland”),
Turkmen mäz (“gland”),
Turkish bez (“gland”),
Tuvan бес (bes, “gland”),
Chuvash пар (par, “gland”).


ҡондоҙ

head

ҡондоҙ • (qondoź)

ba-noun

ҡондоҙ • (qondoź)

qondoź (romanization)
ҡондоҙ (absolute singular)
ҡондоҙҙар (absolute plural)
ҡондоҙҙоң (definite genitive singular)
ҡондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative definite singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡондоҙҙа (locative singular)
ҡондоҙҙарҙа (locative plural)
ҡондоҙҙан (ablative singular)
ҡондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡондоҙҙарҙың

ҡондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *kunduŕ (“beaver; otter”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qunduz, “beaver”);
Kyrgyz кундуз (kunduz, “otter”),
Southern Altai кумдус (kumdus, “beaver”),
Tuvan кундус (kundus, “otter”),
Uzbek qunduz (“otter”),
Turkish kunduz (“beaver”),
Azerbaijani qunduz (“beaver”),
Chuvash хӑнтӑр (hănt̬ăr, “beaver”).


һыуыр

head

һыуыр • (hıwır)

ba-noun

һыуыр • (hıwır)

hıwır (romanization)
һыуыр (absolute singular)
һыуырҙар (absolute plural)
һыуырҙың (definite genitive singular)
һыуырҙарҙың (definite genitive plural)
һыуырға (dative singular)
һыуырҙарға (dative plural)
һыуырҙы (accusative definite singular)
һыуырҙарҙы (accusative definite plural)
һыуырҙа (locative singular)
һыуырҙарҙа (locative plural)
һыуырҙан (ablative singular)
һыуырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogur (“marmot”).
Compare to
Karakhanid [script needed] (soğur, “marmot”);
Tatar суыр (suwır, “marmot”),
Kazakh суыр (suyr, “marmot”),
Kyrgyz суур (suur, “marmot”),
Uzbek sugʻur (“marmot”),
Uyghur سۇغۇر (sughur, “marmot”),
etc.

cog

(zoology) Bobak marmot, steppe marmot, Marmota bobak


өйрәкморон

head

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

ba-noun

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

öyrəkmoron (romanization)
өйрәкморон (absolute singular)
өйрәкморондар (absolute plural)
өйрәкморондоң (definite genitive singular)
өйрәкморондарҙың (definite genitive plural)
өйрәкморонға (dative singular)
өйрәкморондарға (dative plural)
өйрәкморондо (accusative definite singular)
өйрәкморондарҙы (accusative definite plural)
өйрәкморонда (locative singular)
өйрәкморондарҙа (locative plural)
өйрәкморондан (ablative singular)
өйрәкморондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәкморондоң

өйрәкморонға

өйрәкморондо

өйрәкморонда

өйрәкморондан

өйрәкморондар

өйрәкморондарҙың

өйрәкморондарға

өйрәкморондарҙы

өйрәкморондарҙа

өйрәкморондарҙан

[ʏ̞jˈræk.mʊ̞ˈrʊ̞n]

өй‧рәк‧мо‧рон

Composed of өйрәк (öyrək, “duck”) + морон (moron, “nose”).
Calque of Russian утконо́с (utkonós).
Compare with
Tatar үрдәкборын (ürdäkborın, “platipus”),
Uzbek oʻrdakburun (“platipus”),
Azerbaijani ördəkburun (“platipus”) - these cognates are made up of components that are etymologically equivalent to those in the Bashkir term.
Also compare Kazakh үйректұмсық (üirektūmsyq, “platipus”), Uyghur ئۆردەكتۇمشۇق (ördektumshuq, “platipus”) - these two have a different second component, which is equivalent to Bashkie томшоҡ (tomşoq).

cog

ئۆردەكتۇمشۇق

Ornithorhynchus anatinus
Ornithorhynchus anatinus#Translingual

(zoology) platypus, Ornithorhynchus anatinus


дымлылыҡ

head

дымлылыҡ • (dımlılıq)

ba-noun

дымлылыҡ • (dımlılıq)

dımlılıq (romanization)
дымлылыҡ (absolute singular)
дымлылыҡтар (absolute plural)
дымлылыҡтың (definite genitive singular)
дымлылыҡтарҙың (definite genitive plural)
дымлылыҡҡа (dative singular)
дымлылыҡтарға (dative plural)
дымлылыҡты (accusative definite singular)
дымлылыҡтарҙы (accusative definite plural)
дымлылыҡта (locative singular)
дымлылыҡтарҙа (locative plural)
дымлылыҡтан (ablative singular)
дымлылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дымлылыҡтарҙың

дымлылыҡтарға

дымлылыҡтарҙы

дымлылыҡтарҙа

дымлылыҡтарҙан

[dɯ̞m.ɫɯ̞.ˈɫɯ̞q]

дымлы (dımlı, “humid, moist”) + -лыҡ (-lıq, “affix denoting a property or state of being”).

suffix

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.

As air humidity is very low in the desert, it does not protect from solar radiation.


түр

tür (romanization)
түр (absolute singular)
түрҙәр (absolute plural)
түрҙең (definite genitive singular)
түрҙәрҙең (definite genitive plural)
түргә (dative singular)
түрҙәргә (dative plural)
түрҙе (accusative definite singular)
түрҙәрҙе (accusative definite plural)
түрҙә (locative singular)
түрҙәрҙә (locative plural)
түрҙән (ablative singular)
түрҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tȫr (“place of honor in a yurt”).
Compare Old Uyghur [script needed] (tör, “place of honor”);
Kazakh төр (tör, “place of honor”),
Kyrgyz төр (tör, “place of honor”),
Southern Altai тӧр (tör, “place of honor in home”)
Uzbek toʻr (“place of honor; place opposite to entrance”),
Khakas тӧр (“place of honor”),
Tuvan дөр (dör, “place of honor in a yurt”).

cog

place/place of honor in a room or yurt, located furthest away from the entrance


ҡоно

qono (romanization)
ҡоно (absolute singular)
ҡонолар (absolute plural)
ҡононоң (definite genitive singular)
ҡоноларҙың (definite genitive plural)
ҡоноға (dative singular)
ҡоноларға (dative plural)
ҡононо (accusative definite singular)
ҡоноларҙы (accusative definite plural)
ҡонола (locative singular)
ҡоноларҙа (locative plural)
ҡононан (ablative singular)
ҡоноларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh құну (qūnu, “wolverine”),
Kyrgyz куну (kunu, “wolverine”),
Khakas хуну (xunu, “wolverine”), all inherited from Proto-Common Turkic *qunu (“wolverine”).
Compare also Ket кунь (kùnʲ, “wolverine”) and Udmurt коньы (końy, “squirrel”).


ҡаҡырыҡ

head

ҡаҡырыҡ • (qaqırıq)

qaqırıq (romanization)
ҡаҡырыҡ (absolute singular-only)
ҡаҡырыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаҡырыҡҡа (dative singular-only)
ҡаҡырыҡты (accusative definite singular-only)
ҡаҡырыҡта (locative singular-only)
ҡаҡырыҡтан (ablative singular-only)

From *qaqïrïq (“phlegm, expectoration from lower airway”), from the verbal stem *qaqïr- (“to expectorate, cough up mucus”).
Cognate with
Kazakh қақырық (qaqyryq, “phlegm”),
Kyrgyz какырык (kakırık, “phlegm”),
Southern Altai какырык (kakïrïk, “phlegm”),
Khakas хағырых (xağırıx, “phlegm”),
etc.

cog

phlegm, sputum, expectoration from the lower respiratory tract


хазина

xazina (romanization)
хазина (absolute singular)
хазиналар (absolute plural)
хазинаның (definite genitive singular)
хазиналарҙың (definite genitive plural)
хазинаға (dative singular)
хазиналарға (dative plural)
хазинаны (accusative definite singular)
хазиналарҙы (accusative definite plural)
хазинала (locative singular)
хазиналарҙа (locative plural)
хазинанан (ablative singular)
хазиналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

хазиналарҙың

хазиналарҙан

From Arabic خَزِينَة (ḵazīna, “treasury”). Doublet of ҡаҙна (qaźna).
Cognate with
Tatar хәзинә (xäzinä, “treasure”),
Kazakh қазына (qazyna, “treasure”),
Uzbek xazina (“treasure”),
Uyghur خەزىنە (xezine, “treasure”),
Turkmen hazyna (“treasure”),
Azerbaijani xəzinə (“treasure”),
Turkish hazine (“treasure”).

treasure, treasure trove; a collection of valuable things; accumulated wealth; a stock or stash of money, jewels etc.

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 6:19:

Collect treasure in the sky: there, moth does not corrupt, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.

(figurative) treasure, something of great value, either material or immaterial


ҡаҙна

head

ҡаҙна • (qaźna)

ba-noun

ҡаҙна • (qaźna)

qaźna (romanization)
ҡаҙна (absolute singular)
ҡаҙналар (absolute plural)
ҡаҙнаның (definite genitive singular)
ҡаҙналарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙнаға (dative singular)
ҡаҙналарға (dative plural)
ҡаҙнаны (accusative definite singular)
ҡаҙналарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙнала (locative singular)
ҡаҙналарҙа (locative plural)
ҡаҙнанан (ablative singular)
ҡаҙналарҙан (ablative plural)

From *qazna (“treasure”), possibly adapted from Arabic خَزِينَة (ḵazīna, “treasury”) (if so, Doublet of хазина (xazina)), or from an Iranian source, possibly ultimately from Old Median *ganǰam (“treasure”).
Compare to
qazna "treasury" in Codex Cumanicus;
Tatar казна (qazna, “treasury”),
Kazakh қазына (qazyna, “treasury”),
Kyrgyz казна (kazna), казына (kazına, “treasury”),
Khakas хазна (xazna, “treasury”).

treasury, a place where state money and valuables are stored

treasury, a place where treasure is stored safely


бөртөк

head

бөртөк • (börtök)

ba-noun

бөртөк • (börtök)

börtök (romanization)
бөртөк (absolute singular)
бөртөктәр (absolute plural)
бөртөктөң (definite genitive singular)
бөртөктәрҙең (definite genitive plural)
бөртөккә (dative singular)
бөртөктәргә (dative plural)
бөртөктө (accusative definite singular)
бөртөктәрҙе (accusative definite plural)
бөртөктә (locative singular)
бөртөктәрҙә (locative plural)
бөртөктән (ablative singular)
бөртөктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бөртөктәрҙең

бөртөктәрҙән

From *bürtük (“grain, particle”), ultimately from Proto-Turkic *bür (“bud; leaf”).
Cognate with
Kazakh бүртік (bürtık, “grain, particle”),
Kyrgyz бүртүк (bürtük, “grain, particle”),
Karachay-Balkar бюртюк (bürtük, “grain”), etc.

cog

Тары бөртөгө.

Ҡом бөртөгө.

Алтын бөртөгө.

Ҡар бөртөгө.

a single particle of a substance; grain, granule

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.

measure word, used to imply a small number of the counted objects


ханым

head

ханым • (xanım)

ba-noun

ханым • (xanım)

xanım (romanization)
ханым (absolute singular)
ханымдар (absolute plural)
ханымдың (definite genitive singular)
ханымдарҙың (definite genitive plural)
ханымға (dative singular)
ханымдарға (dative plural)
ханымды (accusative definite singular)
ханымдарҙы (accusative definite plural)
ханымда (locative singular)
ханымдарҙа (locative plural)
ханымдан (ablative singular)
ханымдарҙан (ablative plural)

From Persian خانم (xânom, “madame, Mrs”).

(used in postposition) form of polite address for a married woman


кәсер

head

кәсер • (kəser)

ba-noun

кәсер • (kəser)

kəser (romanization)
кәсер (absolute singular)
кәсерҙәр (absolute plural)
кәсерҙең (definite genitive singular)
кәсерҙәрҙең (definite genitive plural)
кәсергә (dative singular)
кәсерҙәргә (dative plural)
кәсерҙе (accusative definite singular)
кәсерҙәрҙе (accusative definite plural)
кәсерҙә (locative singular)
кәсерҙәрҙә (locative plural)
кәсерҙән (ablative singular)
кәсерҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic كَسْر (kasr, “fraction”).
Cognate with
Uzbek kasr (“fraction”),
Uyghur كەسىر (kesir, “fraction”),
Turkish kesir (“fraction”),
Azerbaijani kəsr (“fraction”).


бажа

baja (romanization)
бажа (absolute singular)
бажалар (absolute plural)
бажаның (definite genitive singular)
бажаларҙың (definite genitive plural)
бажаға (dative singular)
бажаларға (dative plural)
бажаны (accusative definite singular)
бажаларҙы (accusative definite plural)
бажала (locative singular)
бажаларҙа (locative plural)
бажанан (ablative singular)
бажаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāča (“elder sister; husbands of sisters”).

inh

one's wife's sister's husband; husband of a sister in relation to the husband of another sister; brother-in-law


ҡауаҡ

qawaq (romanization)
ҡауаҡ (absolute singular-only)
ҡауаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡауаҡҡа (dative singular-only)
ҡауаҡты (accusative definite singular-only)
ҡауаҡта (locative singular-only)
ҡауаҡтан (ablative singular-only)

Compare to Tatar кавык (qawıq, “dandruff”).

Ҡауаҡҡа ҡаршы шампунь.


балсыҡ

head

балсыҡ • (balsıq)

ba-noun

балсыҡ • (balsıq)

balsıq (romanization)
балсыҡ (absolute singular)
балсыҡтар (absolute plural)
балсыҡтың (definite genitive singular)
балсыҡтарҙың (definite genitive plural)
балсыҡҡа (dative singular)
балсыҡтарға (dative plural)
балсыҡты (accusative definite singular)
балсыҡтарҙы (accusative definite plural)
балсыҡта (locative singular)
балсыҡтарҙа (locative plural)
балсыҡтан (ablative singular)
балсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балсыҡтарҙың

балсыҡтарҙан

From Proto-Turkic *balčïk (“mud”).
Cognate with
Tatar балчык (balçıq, “clay”),
Kazakh балшық (balşyq, “clay”),
Kumyk балчыкъ (balçıq, “mud”),
Crimean Tatar balçıq (“clay”),
Uzbek balchiq (“unctuous mud”),
Uyghur بالچۇق (balchuq, “clay, wet mud”),
Turkmen palçyk (“mud, clay”),
Turkish balçık (“mud, clay”), etc.

cog

Балсыҡ көрәккә йәбешә.


түрә

head

түрә • (türə)

ba-noun

түрә • (türə)

türə (romanization)
түрә (absolute singular)
түрәләр (absolute plural)
түрәнең (definite genitive singular)
түрәләрҙең (definite genitive plural)
түрәкә (dative singular)
түрәләргә (dative plural)
түрәне (accusative definite singular)
түрәләрҙе (accusative definite plural)
түрәлә (locative singular)
түрәләрҙә (locative plural)
түрәнән (ablative singular)
түрәләрҙән (ablative plural)

From *törä (“aristocrat; bureaucrat; state official”), perhaps related to Old Uyghur [script needed] (törä, “law; custom”), and/or to Proto-Turkic *tȫr (“seat of honor”).
Cognate with
Tatar түрә (türä, “state official”),
Kazakh төре (töre, “a descendant of Genghis Khan; aristocrat; high-ranking state official”),
Kyrgyz төрө (törö, “lord, mister; bureaucrat”),
Uzbek toʻra (“state official; aristocrat”),
Shor төре (“city mayor, head of district”),
etc.

cog

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

Bıl horawğa türə totqarlıqhıź yawap birə almanı.

The state officer was not able to give an immediate answer to this question.

(especially high-ranking) state/government official, officer of any state agency


улы

third-person singular possessed nominative of ул (ul, “son”)

Coordinate term: ҡыҙы (qıźı)


алабуға

head

алабуға • (alabuğa)

ba-noun

алабуға • (alabuğa)

alabuğa (romanization)
алабуға (absolute singular)
алабуғалар (absolute plural)
алабуғаның (definite genitive singular)
алабуғаларҙың (definite genitive plural)
алабуғаға (dative singular)
алабуғаларға (dative plural)
алабуғаны (accusative definite singular)
алабуғаларҙы (accusative definite plural)
алабуғала (locative singular)
алабуғаларҙа (locative plural)
алабуғанан (ablative singular)
алабуғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алабуғаларҙың

алабуғаларға

алабуғаларҙы

алабуғаларҙа

алабуғаларҙан

[ɑ.ɫɑ.buˈʁɑ]

Cognate with
Tatar алабуга (alabuğa, “perch”),
Kazakh алабұға (alabūğa, “perch”),
Kyrgyz алабуга (alabuga, “trout”),
Shor алабуға (“perch”),
Khakas ала пуға (ala puğa, “perch”),
Uzbek olabugʻa (“perch”),
Uyghur ئالابۇغا (alabugha, “perch”).

Perca fluviatilis
Perca fluviatilis#Translingual


күкрәк

head

күкрәк • (kükrək)

ba-noun

күкрәк • (kükrək)

kükrək (romanization)
күкрәк (absolute singular)
күкрәктәр (absolute plural)
күкрәктең (definite genitive singular)
күкрәктәрҙең (definite genitive plural)
күкрәккә (dative singular)
күкрәктәргә (dative plural)
күкрәкте (accusative definite singular)
күкрәктәрҙе (accusative definite plural)
күкрәктә (locative singular)
күкрәктәрҙә (locative plural)
күкрәктән (ablative singular)
күкрәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күкрәктәрҙең

күкрәктәрҙән

From Proto-Turkic *kök(i)rek (“chest, breast”).
Note that the pleophonic form күкерәк (kükeräk) is also attested in Bashkir dialects.
Cognate with
Tatar күкрәк (kükräk),
Kazakh көкірек (kökırek),
Kyrgyz көкүрөк (kökürök),
Karachay-Balkar кёкюрек (kökürek),
Uzbek koʻkrak,
Uyghur كۈكرەك (kükrek),
Turkmen kükrek (“chest, breast”), etc.


башмаҡ

head

башмаҡ • (başmaq)

ba-noun

башмаҡ • (başmaq)

başmaq (romanization)
башмаҡ (absolute singular)
башмаҡтар (absolute plural)
башмаҡтың (definite genitive singular)
башмаҡтарҙың (definite genitive plural)
башмаҡҡа (dative singular)
башмаҡтарға (dative plural)
башмаҡты (accusative definite singular)
башмаҡтарҙы (accusative definite plural)
башмаҡта (locative singular)
башмаҡтарҙа (locative plural)
башмаҡтан (ablative singular)
башмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башмаҡтарҙың

башмаҡтарҙан

Origin not established.
Cognate with
Tatar башмак (başmaq, “calf of certain age”),
Kazakh баспақ (baspaq, “calf aged 6-12 months”),
Nogai баспак (baspak), etc.

cog

young bovine of either sex, aged from 6-18 months


тубылғы

head

тубылғы • (tubılğı)

ba-noun

тубылғы • (tubılğı)

tubılğı (romanization)
тубылғы (absolute singular-only)
тубылғының (definite genitive singular-only)
тубылғы (dative singular-only)
тубылғыны (accusative definite singular-only)
тубылғыла (locative singular-only)
тубылғынан (ablative singular-only)


ҡарасҡы

head

ҡарасҡы • (qarasqı)

ba-noun

ҡарасҡы • (qarasqı)

qarasqı (romanization)
ҡарасҡы (absolute singular)
ҡарасҡылар (absolute plural)
ҡарасҡының (definite genitive singular)
ҡарасҡыларҙың (definite genitive plural)
ҡарасҡыҡа (dative singular)
ҡарасҡыларға (dative plural)
ҡарасҡыны (accusative definite singular)
ҡарасҡыларҙы (accusative definite plural)
ҡарасҡыла (locative singular)
ҡарасҡыларҙа (locative plural)
ҡарасҡынан (ablative singular)
ҡарасҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарасҡыларҙың

ҡарасҡыларға

ҡарасҡыларҙы

ҡарасҡыларҙа

ҡарасҡыларҙан

Cognate with
Tatar карачкы (qaraçkı, “effigy, scarecrow”),
Kazakh қарақшы (qaraqşy, “effigy, scarecrow”),
Kyrgyz карачкы (karackı, “effigy”), Southern Altai карачкы (karačkï, “hoop, darkness”).

cog

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.

Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.

At the end of the festivity, they burned an effigy made of straw and rags to bid the winter farewell.


мүк

mük (romanization)
мүк (absolute singular-only)
мүктең (definite genitive singular-only)
мүккә (dative singular-only)
мүкте (accusative definite singular-only)
мүктә (locative singular-only)
мүктән (ablative singular-only)

Adapted from Russian мох (mox, “moss”).
Cognate with
Tatar мүк (mük, “moss”),
Kazakh мүк (mük, “moss”).

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.


ҡалдыҡ

head

ҡалдыҡ • (qaldıq)

ba-noun

ҡалдыҡ • (qaldıq)

qaldıq (romanization)
ҡалдыҡ (absolute singular)
ҡалдыҡтар (absolute plural)
ҡалдыҡтың (definite genitive singular)
ҡалдыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалдыҡҡа (dative singular)
ҡалдыҡтарға (dative plural)
ҡалдыҡты (accusative definite singular)
ҡалдыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалдыҡта (locative singular)
ҡалдыҡтарҙа (locative plural)
ҡалдыҡтан (ablative singular)
ҡалдыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡалдыҡтарҙың

ҡалдыҡтарҙан

Cognate with
Tatar калдык (qaldıq),
Kazakh қалдық (qaldyq),
Kyrgyz калдык (kaldık),
Southern Altai калдык (kaldïk, “descendant, legacy, heritage”),
Karaim калдык (kaldık),
Uzbek qoldiq,
Uyghur قالدۇق (qalduq, “remainder; waste; vestige”).

cog

remnant, vestige, remnant, relic, throwback


иҫәп

head

иҫәп • (iśəp)

ba-noun

иҫәп • (iśəp)

iśəp (romanization)
иҫәп (absolute singular)
иҫәптәр (absolute plural)
иҫәптең (definite genitive singular)
иҫәптәрҙең (definite genitive plural)
иҫәпкә (dative singular)
иҫәптәргә (dative plural)
иҫәпте (accusative definite singular)
иҫәптәрҙе (accusative definite plural)
иҫәптә (locative singular)
иҫәптәрҙә (locative plural)
иҫәптән (ablative singular)
иҫәптәрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar исәп (isäp), Kazakh есеп (esep), Kyrgyz эсеп (esep, “calculation, account”).
Adapted from Arabic حِسَاب (ḥisāb, “account, calculation”). Thus, doublet of хисап (xisap, “account, calculation”).

doublet

the action of counting or accounting; calculation, computation

the result of such action; count, number, score; account


ишкәк

head

ишкәк • (işkək)

ba-noun

ишкәк • (işkək)

işkək (romanization)
ишкәк (absolute singular)
ишкәктәр (absolute plural)
ишкәктең (definite genitive singular)
ишкәктәрҙең (definite genitive plural)
ишкәккә (dative singular)
ишкәктәргә (dative plural)
ишкәкте (accusative definite singular)
ишкәктәрҙе (accusative definite plural)
ишкәктә (locative singular)
ишкәктәрҙә (locative plural)
ишкәктән (ablative singular)
ишкәктәрҙән (ablative plural)

From *eš-kek (“oar, paddle”), from Common Turkic *eš- (“to row”), from Proto-Turkic *ēĺ- (“to row”).
Cognate with
Tatar ишкәк (işkäk),
Kazakh ескек (eskek),
Uzbek eshkak, Uyghur ئېشكەك (ëshkek, “oar, paddle”).

Яр буйында дежурҙа торған ҡотҡарыусыларға ишкәктәрен һыуға сылатырға тура килмәне.

Yar buyında dejurźa torğan qotqarıwsılarğa işkəktəren hıwğa sılatırğa tura kilməne.

The lifeguards who were standing on duty on the shore did not have to wet their oars.


хисап

xisap (romanization)
хисап (absolute singular)
хисаптар (absolute plural)
хисаптың (definite genitive singular)
хисаптарҙың (definite genitive plural)
хисапҡа (dative singular)
хисаптарға (dative plural)
хисапты (accusative definite singular)
хисаптарҙы (accusative definite plural)
хисапта (locative singular)
хисаптарҙа (locative plural)
хисаптан (ablative singular)
хисаптарҙан (ablative plural)

From Arabic حِسَاب (ḥisāb, “calculation, account”). Doublet of иҫәп (iśəp, “account, calculation”).
Cognate with
Uzbek hisob (“calculation”).


тыш

From *tïš (“outside, exterior”), which appears to be an archetype parallel to *taš (“outside, exterior”), which derives from Proto-Turkic *daĺ (“outer side”).
There is no consensus to date as to how *tïš relates to *daĺ — is the former a development of the latter or an ancient parallel archetype.
Cognate with
Kazakh тыс (tys, “outside, exterior part; outdoors; outside, beyond”),
Kumyk тыш (tış, “exterior”),
Karachay-Balkar тыш (tış, “exterior part; cover, case”),
Kyrgyz тыш (tış, “exterior; outdoors”),
Southern Altai тыш (tïš, “exterior”),
Turkish dış (“outside exterior part”),

cog

Мендәр тышы.

Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ.

İsem-familiyağıźźı dəftərźeñ tışına baśma xəreftər menən yaźıp quyığıź.

Write your given and family name on the cover of the work book in block letters.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.

As soon as I saw the address on the envelope of the letter, I recognized my father's handwriting.

outer side, exterior
cover, jacket, case


алъяпҡыс

head

алъяпҡыс • (alyapqıs)

ba-noun

алъяпҡыс • (alyapqıs)

alyapqıs (romanization)
алъяпҡыс (absolute singular)
алъяпҡыстар (absolute plural)
алъяпҡыстың (definite genitive singular)
алъяпҡыстарҙың (definite genitive plural)
алъяпҡысҡа (dative singular)
алъяпҡыстарға (dative plural)
алъяпҡысты (accusative definite singular)
алъяпҡыстарҙы (accusative definite plural)
алъяпҡыста (locative singular)
алъяпҡыстарҙа (locative plural)
алъяпҡыстан (ablative singular)
алъяпҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алъяпҡыстарҙың

алъяпҡыстарға

алъяпҡыстарҙы

алъяпҡыстарҙа

алъяпҡыстарҙан

From *alyapqïč (“apron”), synchronously equivalent to ал "front" + яп- "to cover" + -ҡыс "tool suffix".
Cognate with
Tatar алъяпкыч (alʺyapkıç),
Kazakh алжапқыш (aljapqyş),
Kyrgyz алжапкыч (aljapkıc, “apron”).


һигеҙгүҙ

head

һигеҙгүҙ • (higeźgüź)

ba-noun

һигеҙгүҙ • (higeźgüź)

higeźgüź (romanization)
һигеҙгүҙ (absolute singular-only)
һигеҙгүҙҙең (definite genitive singular-only)
һигеҙгүҙгә (dative singular-only)
һигеҙгүҙҙе (accusative definite singular-only)
һигеҙгүҙҙә (locative singular-only)
һигеҙгүҙҙән (ablative singular-only)

[hi.ɡɪ̞ðˈɡʏð]

һигеҙ (higeź, “eight”) + күҙ (küź, “eye”).
Cognate with
Kazakh сегізкөз (segızköz, “sacrum”).

compound

ba:Һигеҙгүҙ һөйәк


ҡатлам

qatlam (romanization)
ҡатлам (absolute singular)
ҡатламдар (absolute plural)
ҡатламдың (definite genitive singular)
ҡатламдарҙың (definite genitive plural)
ҡатламға (dative singular)
ҡатламдарға (dative plural)
ҡатламды (accusative definite singular)
ҡатламдарҙы (accusative definite plural)
ҡатламда (locative singular)
ҡатламдарҙа (locative plural)
ҡатламдан (ablative singular)
ҡатламдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡатламдарҙың

ҡатламдарҙан

From *qat-la-m (“layer, stratum”), from Proto-Turkic *kat (“layer”).
Cognate with
Kazakh қаттам (qattam, “layer, bed of rock, formation”),
Uzbek qatlam (“layer”),
Uyghur قاتلام (qatlam, “layer”).

cog

Йоҡа ҡар ҡатламында тибенеп, йәйҙән ҡалған үләнде ашап ҡыш сыға башҡорт аты.

Yoqa qar qatlamında tibenep, yəyźən qalğan ülənde aşap qış sığa başqort atı.

The Bashkir horse overwinters by eating the grass remaining from the summer, breaking the thin snow layer with its hooves.


әсә

From Proto-Turkic *ăča / *ĕče "mother; elder sister; older woman".
Compare with
Kyrgyz эже (eje, “elder sister; a way to address an older woman”),
Southern Altai эје (eǰe, “elder sister; a way to address an older woman”),
Uzbek ocha (“grandmother”),
Uyghur ئاچا (acha, “elder sister; a way to address an older woman”), etc.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.

Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.

The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

Əsəhe ülgəs, atahı öygə ügəy əsə alıp qaytqan.

When her mother died, her father brought home a stepmother.

Әсәм теле миңә — сәсән теле.

(Can we date this quote?), Рәми Ғарипов [Rəmi Ğaripov, Rami Garipov], (Please provide the book title or journal name):

My mother's tongue to me is bard's language.


шәхес

head

шәхес • (şəxes)

ba-noun

шәхес • (şəxes)

şəxes (romanization)
шәхес (absolute singular)
шәхестәр (absolute plural)
шәхестең (definite genitive singular)
шәхестәрҙең (definite genitive plural)
шәхескә (dative singular)
шәхестәргә (dative plural)
шәхесте (accusative definite singular)
шәхестәрҙе (accusative definite plural)
шәхестә (locative singular)
шәхестәрҙә (locative plural)
шәхестән (ablative singular)
шәхестәрҙән (ablative plural)

From Arabic شَخْص (šaḵṣ, “person, individual”).

bor

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

Nindəy źə bulha tarixi vaqiğa yəki şəxes turahındağı yaźma riwəyət.

A written legend about some historical event or person.

Шәхес культы.


мөмкинлек

head

мөмкинлек • (mömkinlek)

ba-noun

мөмкинлек • (mömkinlek)

mömkinlek (romanization)
мөмкинлек (absolute singular)
мөмкинлектәр (absolute plural)
мөмкинлектең (definite genitive singular)
мөмкинлектәрҙең (definite genitive plural)
мөмкинлеккә (dative singular)
мөмкинлектәргә (dative plural)
мөмкинлекте (accusative definite singular)
мөмкинлектәрҙе (accusative definite plural)
мөмкинлектә (locative singular)
мөмкинлектәрҙә (locative plural)
мөмкинлектән (ablative singular)
мөмкинлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөмкинлектең

мөмкинлектән

мөмкинлектәр

мөмкинлектәрҙең

мөмкинлектәргә

мөмкинлектәрҙе

мөмкинлектәрҙә

мөмкинлектәрҙән

мөмкин (mömkin, “possible”) + -лек (-lek, affix forming a noun denoting property or state).

affix

Беренсенән, Өфө алыҫ түгел, икенсенән, һеҙҙә тәбиғәт матур, ул ял индустрияһын үҫтереү өсөн мөмкинлек бирә.

Berensenən, Öfö alıś tügel, ikensenən, heźźə təbiğət matur, ul yal industriyahın üśterew ösön mömkinlek birə.

Firstly, Ufa is not far, secondly, the nature is beautiful at your place, it gives an opportunity to develop the recreation industry.


ҡулланыусы

head

ҡулланыусы • (qullanıwsı)

ba-noun

ҡулланыусы • (qullanıwsı)

qullanıwsı (romanization)
ҡулланыусы (absolute singular)
ҡулланыусылар (absolute plural)
ҡулланыусының (definite genitive singular)
ҡулланыусыларҙың (definite genitive plural)
ҡулланыусыға (dative singular)
ҡулланыусыларға (dative plural)
ҡулланыусыны (accusative definite singular)
ҡулланыусыларҙы (accusative definite plural)
ҡулланыусыла (locative singular)
ҡулланыусыларҙа (locative plural)
ҡулланыусынан (ablative singular)
ҡулланыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулланыусылар

ҡулланыусының

ҡулланыусыларҙың

ҡулланыусыға

ҡулланыусыларға

ҡулланыусыны

ҡулланыусыларҙы

ҡулланыусыла

ҡулланыусыларҙа

ҡулланыусынан

ҡулланыусыларҙан

ҡул‧ла‧ныу‧сы

From ҡулланыу (qullanıw, “to use”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with Kazakh қолданушы (qoldanuşy, “user”), Tatar кулланучы (qullanuçı, “user”), Turkish kullanıcı (“user”).

af

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

Hər İnternet qullanıwsıhı Vikipediyağa — məśələn, yañı məqələ yaźıp yəki bulğandarın töźətep — üź ölöşön inderə ala.

Every Internet user can make their contribution to Wikipedia — for example, by writing a new article or by editing the existing ones.


яу

yaw (romanization)
яу (absolute singular)
яуҙар (absolute plural)
яуҙың (definite genitive singular)
яуҙарҙың (definite genitive plural)
яуға (dative singular)
яуҙарға (dative plural)
яуҙы (accusative definite singular)
яуҙарҙы (accusative definite plural)
яуҙа (locative singular)
яуҙарҙа (locative plural)
яуҙан (ablative singular)
яуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yagï (“enemy, war”).
Cognate with Old Turkic 𐰖𐰍𐰃 (yaɣï, “enemy”), Karakhanid يَغٖى (yaɣï̄, “enemy”); Kazakh жау (jau, “enemy”), Khakas чаа (çaa, “war”), Ottoman Turkish یاغی (yağı, “stranger, enemy”).

cog

Батыр яуҙан ҡайтмаһа, даны ҡайтыр иленә.

Batır yawźan qaytmaha, danı qaytır ilenə.

If a hero does not return from war, his good name will return to his homeland.

Яу ҡыры.

(archaic) enemy
invading enemy (horse troops)

(archaic) enemy
enemy's assault or invasion

(archaic) enemy
enemy's horde or regiment


дәғүә

head

дәғүә • (dəğwə)

ba-noun

дәғүә • (dəğwə)

dəğwə (romanization)
дәғүә (absolute singular)
дәғүәләр (absolute plural)
дәғүәнең (definite genitive singular)
дәғүәләрҙең (definite genitive plural)
дәғүәкә (dative singular)
дәғүәләргә (dative plural)
дәғүәне (accusative definite singular)
дәғүәләрҙе (accusative definite plural)
дәғүәлә (locative singular)
дәғүәләрҙә (locative plural)
дәғүәнән (ablative singular)
дәғүәләрҙән (ablative plural)

From Arabic دَعْوَى (daʕwā, “claim, assertion”).

bor

Дәғүә ғаризаһы.

Өфө ҡалаһы судында башына ҡар төшөп йәрәхәтләнгән ҡатындың дәғүәһе ҡаралды.

Öfö qalahı sudında başına qar töşöp yərəxətləngən qatındıñ dəğwəhe qaraldı.

In Ufa city court, a claim was examined of a woman who had been injured by snow falling (off a roof) on her .


йөҙөк

head

йөҙөк • (yöźök)

ba-noun

йөҙөк • (yöźök)

From Proto-Turkic *yüŕük (“finger ring”).


балдаҡ

Cognate with
Kazakh балдақ (baldaq, “finger ring”),
Uzbek boldoq (“finger ring”).


оҙонлоҡ

head

оҙонлоҡ • (oźonloq)

ba-noun

оҙонлоҡ • (oźonloq)

oźonloq (romanization)
оҙонлоҡ (absolute singular-only)
оҙонлоҡтоң (definite genitive singular-only)
оҙонлоҡҡа (dative singular-only)
оҙонлоҡто (accusative definite singular-only)
оҙонлоҡта (locative singular-only)
оҙонлоҡтан (ablative singular-only)

[ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q]

оҙон (oźon, “long”) + -лоҡ (-loq, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Kazakh ұзындық (ūzyndyq),
Kyrgyz узундук (uzunduk),
Uzbek uzunlik,
Turkmen uzynlyk,
Turkish uzunluk (“length”).

affix

Көн оҙонлоғо.


киңлек

head

киңлек • (kiñlek)

ba-noun

киңлек • (kiñlek)

kiñlek (romanization)
киңлек (absolute singular-only)
киңлектең (definite genitive singular-only)
киңлеккә (dative singular-only)
киңлекте (accusative definite singular-only)
киңлектә (locative singular-only)
киңлектән (ablative singular-only)

киң (kiñ, “wide”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Old Uyghur [script needed] (keŋlik, “expanse”);
Kazakh кеңдік (keñdık, “width”),
Kazakh кеңдик (keñdik, “width”),
Uzbek kenglik (“width”).


уймаҡ

uymaq (romanization)
уймаҡ (absolute singular)
уймаҡтар (absolute plural)
уймаҡтың (definite genitive singular)
уймаҡтарҙың (definite genitive plural)
уймаҡҡа (dative singular)
уймаҡтарға (dative plural)
уймаҡты (accusative definite singular)
уймаҡтарҙы (accusative definite plural)
уймаҡта (locative singular)
уймаҡтарҙа (locative plural)
уймаҡтан (ablative singular)
уймаҡтарҙан (ablative plural)

From *ōymaq (“thimble”), from Proto-Turkic *ōy- (“to make a hole, peck, chisel”).
Cognate with
Kazakh оймақ (oimaq),
Kyrgyz оймок (oymok),
Crimean Tatar oymaq,
Turkmen oýmak,
Azerbaijani oymaq (“thimble”).


тараҡан

taraqan (romanization)
тараҡан (absolute singular)
тараҡандар (absolute plural)
тараҡандың (definite genitive singular)
тараҡандарҙың (definite genitive plural)
тараҡанға (dative singular)
тараҡандарға (dative plural)
тараҡанды (accusative definite singular)
тараҡандарҙы (accusative definite plural)
тараҡанда (locative singular)
тараҡандарҙа (locative plural)
тараҡандан (ablative singular)
тараҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тараҡандарҙың

тараҡандарға

тараҡандарҙы

тараҡандарҙа

тараҡандарҙан

Compare to Kazakh тарақан (taraqan, “cockroach”).


йүргәк

head

йүргәк • (yürgək)

ba-noun

йүргәк • (yürgək)

yürgək (romanization)
йүргәк (absolute singular)
йүргәктәр (absolute plural)
йүргәктең (definite genitive singular)
йүргәктәрҙең (definite genitive plural)
йүргәккә (dative singular)
йүргәктәргә (dative plural)
йүргәкте (accusative definite singular)
йүргәктәрҙе (accusative definite plural)
йүргәктә (locative singular)
йүргәктәрҙә (locative plural)
йүргәктән (ablative singular)
йүргәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йүргәктәрҙең

йүргәктәрҙән

From *yörgek (“baby swaddling cloth”), from Proto-Turkic *yörge- (“wrap, swathe”).
Cognate with
Kazakh жөргек (jörgek),
Uzbek yoʻrgak,
Uyghur يۈگەك (yügek),
Tuvan чөргек (çörgek, “baby swaddling cloth”).

cog

a cloth used to swaddle a baby; baby linen, swaddling clothes


өгөт

head

өгөт • (ögöt)

ba-noun

өгөт • (ögöt)

ögöt (romanization)
өгөт (absolute singular)
өгөттәр (absolute plural)
өгөттөң (definite genitive singular)
өгөттәрҙең (definite genitive plural)
өгөткә (dative singular)
өгөттәргә (dative plural)
өгөттө (accusative definite singular)
өгөттәрҙе (accusative definite plural)
өгөттә (locative singular)
өгөттәрҙә (locative plural)
өгөттән (ablative singular)
өгөттәрҙән (ablative plural)

From *ögüt ~ *ügüt (“advice, admonition”), from *ög- (“to give advice, persuade”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ögüt, “advice, admonition”);
Tatar үгет (üget),
Kazakh үгіт (ügıt),
Kyrgyz үгүт (ügüt),
Uzbek oʻgit,
Turkmen öwüt,
Turkish öğüt,
Azerbaijani öyüd (“advice, admonition”).

cog

Аныҡтың өгөтө иҫереккә кермәй.

A sober's admonition gets lost on a drunk.

Лут пәйғәмбәрҙең өгөттәренә иғтибар итмәйенсә, улар зина ҡылыуҙарын дауам иттеләр.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (tafsir to Quran 7:84):

They did not pay attention to Lot the prophet's admonitions, (and) continued with their fornications.

Lut pəyğəmbərźeñ ögöttərenə iğtibar itməyensə, ular zina qılıwźarın dawam ittelər.

admonition, admonishment, exhortation, homily


йөк

yök (romanization)
йөк (absolute singular-only)
йөктөң (definite genitive singular-only)
йөккә (dative singular-only)
йөктө (accusative definite singular-only)
йөктә (locative singular-only)
йөктән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yük (“load”).
Cognate with
Kazakh жүк (jük, “load”),
Uzbek yuk (“load, freight”), etc.


һаҡсы

head

һаҡсы • (haqsı)

ba-noun

һаҡсы • (haqsı)

haqsı (romanization)
һаҡсы (absolute singular)
һаҡсылар (absolute plural)
һаҡсының (definite genitive singular)
һаҡсыларҙың (definite genitive plural)
һаҡсыға (dative singular)
һаҡсыларға (dative plural)
һаҡсыны (accusative definite singular)
һаҡсыларҙы (accusative definite plural)
һаҡсыла (locative singular)
һаҡсыларҙа (locative plural)
һаҡсынан (ablative singular)
һаҡсыларҙан (ablative plural)

From *saq-čï (“guard, watchman”), from
Proto-Turkic *sak (“aware; to protect”).
Cognate with Kazakh сақшы (saqşy, “guard”), Uzbek soqchi (“guard, watchman”).


һаҡ

From Proto-Turkic *sak (“aware; to protect”). See also һаҡсы (haqsı, “guard”), һаҡлау (haqlaw, “to protect; keep, preserve”), from the same root.

Һалдат кейемендәге 2 йәш егет мылтыҡ тотоп һәйкәл янына һаҡҡа баҫты.

Haldat keyemendəge 2 yəş yeget mıltıq totop həykəl yanına haqqa baśtı.

Two young guys in soldier uniform, rifles in hand, stood guard at the monument.


иҫкәртмә

head

иҫкәртмә • (iśkərtmə)

ba-noun

иҫкәртмә • (iśkərtmə)

iśkərtmə (romanization)
иҫкәртмә (absolute singular)
иҫкәртмәләр (absolute plural)
иҫкәртмәнең (definite genitive singular)
иҫкәртмәләрҙең (definite genitive plural)
иҫкәртмәгә (dative singular)
иҫкәртмәләргә (dative plural)
иҫкәртмәне (accusative definite singular)
иҫкәртмәләрҙе (accusative definite plural)
иҫкәртмәлә (locative singular)
иҫкәртмәләрҙә (locative plural)
иҫкәртмәнән (ablative singular)
иҫкәртмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

иҫкәртмәләрҙең

иҫкәртмәләргә

иҫкәртмәләрҙе

иҫкәртмәләрҙә

иҫкәртмәләрҙән

From *eskärtmä (“reminder; warning”), from *eskärt- (“to warn, to remind”), from Proto-Turkic *es (“memory, mind”).
Cognate with
Tatar искәртмә (iskärtmä),
Kazakh ескертпе (eskertpe, “notice, warning”),
Uzbek eskartma (“note, notice”),
Uyghur ئەسكەرتمە (eskertme, “note, notice”).


ҡәрҙәш

head

ҡәрҙәш • (qərźəş)

ba-noun

ҡәрҙәш • (qərźəş)

qərźəş (romanization)
ҡәрҙәш (absolute singular)
ҡәрҙәштәр (absolute plural)
ҡәрҙәштең (definite genitive singular)
ҡәрҙәштәрҙең (definite genitive plural)
ҡәрҙәшкә (dative singular)
ҡәрҙәштәргә (dative plural)
ҡәрҙәште (accusative definite singular)
ҡәрҙәштәрҙе (accusative definite plural)
ҡәрҙәштә (locative singular)
ҡәрҙәштәрҙә (locative plural)
ҡәрҙәштән (ablative singular)
ҡәрҙәштәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡәрҙәштәрҙең

ҡәрҙәштәрҙән

Apparently a Chatagai innovation, from earlier *qarïn-daš (“sibling”), from Proto-Turkic *karïn (“abdomen; uterus”) + mutuality affix -daš.
Cognate with
Tatar кардәш (qardäş),
Kumyk къардаш (qardaş, “brother, relative”),
Uzbek qardosh (“brother, friend; relative”),
Turkish kardeş (“sibling”).


суфыйсылыҡ

head

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

ba-noun

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

sufıysılıq (romanization)
суфыйсылыҡ (absolute singular)
суфыйсылыҡтар (absolute plural)
суфыйсылыҡтың (definite genitive singular)
суфыйсылыҡтарҙың (definite genitive plural)
суфыйсылыҡҡа (dative singular)
суфыйсылыҡтарға (dative plural)
суфыйсылыҡты (accusative definite singular)
суфыйсылыҡтарҙы (accusative definite plural)
суфыйсылыҡта (locative singular)
суфыйсылыҡтарҙа (locative plural)
суфыйсылыҡтан (ablative singular)
суфыйсылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суфыйсылыҡтың

суфыйсылыҡҡа

суфыйсылыҡты

суфыйсылыҡта

суфыйсылыҡтан

суфыйсылыҡтар

суфыйсылыҡтарҙың

суфыйсылыҡтарға

суфыйсылыҡтарҙы

суфыйсылыҡтарҙа

суфыйсылыҡтарҙан

су‧фый‧сы‧лыҡ

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufıysılıq mosolman donyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

ba:суфыйсылыҡ


янсыҡ

head

янсыҡ • (yansıq)

ba-noun

янсыҡ • (yansıq)

yansıq (romanization)
янсыҡ (absolute singular)
янсыҡтар (absolute plural)
янсыҡтың (definite genitive singular)
янсыҡтарҙың (definite genitive plural)
янсыҡҡа (dative singular)
янсыҡтарға (dative plural)
янсыҡты (accusative definite singular)
янсыҡтарҙы (accusative definite plural)
янсыҡта (locative singular)
янсыҡтарҙа (locative plural)
янсыҡтан (ablative singular)
янсыҡтарҙан (ablative plural)

From *yančuq (“pouch”), from Proto-Turkic *yān (“side”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (jančïq)/Karakhanid [script needed] (jančuq, “pouch”);
Kyrgyz жанчык (jancık, “pocket”),
Uzbek yonchiq (“pocket”),
Khakas нанчығ (nançığ, “pouch”),
Tuvan чанчык (çançık, “pouch”).

cog

Һалдат егет янсығын сығарып тәмәке төрҙө.

Haldat yeget yansığın sığarıp təməke törźö.

The young soldier took out his pouch and hand-rolled a cigarette.

Эскән кешенең теле аҡса янсығынан да тиҙ сиселә.

Eskən keşeneñ tele aqsa yansığınan da tiź siselə.

A drunk man's tongue gets loose even faster than a money pouch (=wallet) opens.


бығау

head

бығау • (bığaw)

ba-noun

бығау • (bığaw)

bığaw (romanization)
бығау (absolute singular)
бығауҙар (absolute plural)
бығауҙың (definite genitive singular)
бығауҙарҙың (definite genitive plural)
бығауға (dative singular)
бығауҙарға (dative plural)
бығауҙы (accusative definite singular)
бығауҙарҙы (accusative definite plural)
бығауҙа (locative singular)
бығауҙарҙа (locative plural)
бығауҙан (ablative singular)
бығауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bukagu (“fetter, chain, string”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (boqağu, “fetter”);
Kazakh бұғау (būğau),
Uzbek boʻgʻov,
Turkish bukağı (“fetter, manacle”),
Yakut бакаайы (bakaayı, “horse hobble”),
Chuvash пӑхав (păh̬av, “iron manacles”),
etc.

cog

Уны әллә нисә тапҡыр тотоп, аяҡ-ҡулына бығау, сылбыр һалғандар, ә ул сылбырҙарҙы өҙгән, бығауҙарҙы ватҡан.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name), Mark 5:4:

(They) caught him many times (and) put shackles and chains on his feet and hands, but he tore the chains apart and broke the shackles.

Unı əllə nisə tapqır totop, ayaq-qulına bığaw, sılbır halğandar, ə ul sılbırźarźı öźgən, bığawźarźı vatqan.


ярсыҡ

head

ярсыҡ • (yarsıq)

ba-noun

ярсыҡ • (yarsıq)

yarsıq (romanization)
ярсыҡ (absolute singular)
ярсыҡтар (absolute plural)
ярсыҡтың (definite genitive singular)
ярсыҡтарҙың (definite genitive plural)
ярсыҡҡа (dative singular)
ярсыҡтарға (dative plural)
ярсыҡты (accusative definite singular)
ярсыҡтарҙы (accusative definite plural)
ярсыҡта (locative singular)
ярсыҡтарҙа (locative plural)
ярсыҡтан (ablative singular)
ярсыҡтарҙан (ablative plural)

From *yarčïq "splinter, broken piece", from Proto-Turkic *yār- (“to break, crack, split”).
Cognate with
Tatar ярчык (yarçıq, “splinter”), Karaim jarčych,
Khakas чарчых (çarçıx, “piece of chopped wood; splinter”).

cog

fragment formed after explosion of any explosive weapons, such as shell, grenade or bomb


миң

miñ (romanization)
миң (absolute singular)
миңдәр (absolute plural)
миңдең (definite genitive singular)
миңдәрҙең (definite genitive plural)
миңгә (dative singular)
миңдәргә (dative plural)
миңде (accusative definite singular)
миңдәрҙе (accusative definite plural)
миңдә (locative singular)
миңдәрҙә (locative plural)
миңдән (ablative singular)
миңдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *beŋ (“mole”).
Cognate with Kazakh мең (meñ), Kyrgyz мең (meŋ), Turkmen meň, Turkish ben, Khakas миң (miñ),
Yakut мэҥ (meñ, “birthmark, mole”).


йәйә

head

йәйә • (yəyə)

ba-noun

йәйә • (yəyə)

yəyə (romanization)
йәйә (absolute singular)
йәйәләр (absolute plural)
йәйәнең (definite genitive singular)
йәйәләрҙең (definite genitive plural)
йәйәгә (dative singular)
йәйәләргә (dative plural)
йәйәне (accusative definite singular)
йәйәләрҙе (accusative definite plural)
йәйәлә (locative singular)
йәйәләрҙә (locative plural)
йәйәнән (ablative singular)
йәйәләрҙән (ablative plural)

From *yaya (“bow”), from Proto-Turkic *yā(y) (“bow”).
Immediately comparable to
Tatar җәя (cäya, “bow”),
Karachay-Balkar джая (caya, “bow”);
further, compare with
Old Uyghur [script needed] (ja, “bow”);
Kazakh жай (jai, “bow”),
Uzbek yoy (“bow; bracket”),
Turkmen ýaý (“bow”),
Azerbaijani yay (“bow”),
Turkish yay (“bow”);
Kyrgyz жаа (jaa, “bow”),
Southern Altai јаа (ǰaa, “bow”),
Tuvan ча (ça, “bow”)
Yakut саа (saa, “rifle”).

Уртаҡ үҙгәреүсәнде йәйә тышына сығарып күсереп яҙайыҡ.

Urtaq üźgərewsənde yəyə tışına sığarıp küserep yaźayıq.

Let us rewrite (the expression) by taking the common variable outside of the brackets.

(punctuation mark, mathematics) bracket(s), (a pair of) parenthesis


дауа

dawa (romanization)
дауа (absolute singular)
дауалар (absolute plural)
дауаның (definite genitive singular)
дауаларҙың (definite genitive plural)
дауаға (dative singular)
дауаларға (dative plural)
дауаны (accusative definite singular)
дауаларҙы (accusative definite plural)
дауала (locative singular)
дауаларҙа (locative plural)
дауанан (ablative singular)
дауаларҙан (ablative plural)

From Arabic دَوَاء (dawāʔ, “remedy, medicine, medication”).
Cognate with
Tatar дәва (däwa),
Kazakh дауа (daua),
Kyrgyz даба (daba),
Turkish deva,
Uzbek davo (“medicine, cure, remedy”).

bor

Йөҙ ауырыуҙан дауа.

medicine, cure, curative, remedy (substance or method that restores good health)

treatment, cure (process of treating or healing)


дауахана

dawaxana (romanization)
дауахана (absolute singular)
дауаханалар (absolute plural)
дауахананың (definite genitive singular)
дауаханаларҙың (definite genitive plural)
дауаханаға (dative singular)
дауаханаларға (dative plural)
дауахананы (accusative definite singular)
дауаханаларҙы (accusative definite plural)
дауаханала (locative singular)
дауаханаларҙа (locative plural)
дауахананан (ablative singular)
дауаханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дауаханаларҙың

дауаханаларға

дауаханаларҙы

дауаханаларҙа

дауаханаларҙан

From дауа (dawa, “medicine, cure, remidy”) + -хана (-xana, “place, establishment”), from Arabic دواء + Persian خانه.

affix

Ныҡ ҡына ауырып китеп, дауаханала ике аҙна ятып сыҡтым.

Nıq qına awırıp kitep, dawaxanala ike aźna yatıp sıqtım.

I became very ill and spent two weeks in the hospital.


ҡыҙылса

head

ҡыҙылса • (qıźılsa)

ba-noun

ҡыҙылса • (qıźılsa)

qıźılsa (romanization)
ҡыҙылса (absolute singular)
ҡыҙылсалар (absolute plural)
ҡыҙылсаның (definite genitive singular)
ҡыҙылсаларҙың (definite genitive plural)
ҡыҙылсаға (dative singular)
ҡыҙылсаларға (dative plural)
ҡыҙылсаны (accusative definite singular)
ҡыҙылсаларҙы (accusative definite plural)
ҡыҙылсала (locative singular)
ҡыҙылсаларҙа (locative plural)
ҡыҙылсанан (ablative singular)
ҡыҙылсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыҙылсаларҙың

ҡыҙылсаларға

ҡыҙылсаларҙы

ҡыҙылсаларҙа

ҡыҙылсаларҙан

[qɯ̞.ðɯ̞ɫˈsɑ]

From *qïzïlča (“measles; rubella”), from Proto-Turkic *kïŕïl (“red”).
Cognate with
Kazakh қызылша (qyzylşa, “measles”),
Kyrgyz кызылча (kızılca, “measles”),
Kumyk кызылча (kızılça, “rubella”),
Uzbek qizilcha (“rubella”).

ba:Ҡыҙылса (ауырыу)


мираҫ

head

мираҫ • (miraś)

ba-noun

мираҫ • (miraś)

miraś (romanization)
мираҫ (absolute singular)
мираҫтар (absolute plural)
мираҫтың (definite genitive singular)
мираҫтарҙың (definite genitive plural)
мираҫҡа (dative singular)
мираҫтарға (dative plural)
мираҫты (accusative definite singular)
мираҫтарҙы (accusative definite plural)
мираҫта (locative singular)
мираҫтарҙа (locative plural)
мираҫтан (ablative singular)
мираҫтарҙан (ablative plural)

bor

Arabic مِيرَاث (mīrāṯ)

(property passed down from older generations) heirloom, inheritance, heritage

(non-material values left from past generations) heritage, legacy


хәрәкәт

head

хәрәкәт • (xərəkət)

ba-noun

хәрәкәт • (xərəkət)

xərəkət (romanization)
хәрәкәт (absolute singular-only)
хәрәкәттең (definite genitive singular-only)
хәрәкәткә (dative singular-only)
хәрәкәтте (accusative definite singular-only)
хәрәкәттә (locative singular-only)
хәрәкәттән (ablative singular-only)

From Persian حرکت (“motion, movement”), from Arabic حَرَكَة (ḥaraka, “motion, movement”).
Cognate with Kazakh әрекет (äreket, “action; effort”), Kyrgyz аракет (araket, “action; effort”), Uzbek harakat (“movement, action”), Turkish hareket (“action, movement”), etc.

cog

Автобус хәрәкәте.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Эшселәр хәрәкәте.

(social) movement, a group of people with a common ideology who try together to achieve certain general goals

(linguistics) diacritic, accent mark in Arabic script traditions


өйрәнсек

head

өйрәнсек • (öyrənsek)

ba-noun

өйрәнсек • (öyrənsek)

öyrənsek (romanization)
өйрәнсек (absolute singular)
өйрәнсектәр (absolute plural)
өйрәнсектең (definite genitive singular)
өйрәнсектәрҙең (definite genitive plural)
өйрәнсеккә (dative singular)
өйрәнсектәргә (dative plural)
өйрәнсекте (accusative definite singular)
өйрәнсектәрҙе (accusative definite plural)
өйрәнсектә (locative singular)
өйрәнсектәрҙә (locative plural)
өйрәнсектән (ablative singular)
өйрәнсектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәнсектәрҙең

өйрәнсектәргә

өйрәнсектәрҙе

өйрәнсектәрҙә

өйрәнсектәрҙән

Cognate with Kyrgyz үйрөнчүк (üyröncük, “apprentice”), Southern Altai ӱренчик (ürenčik, “student, pupil”).


министрлыҡ

head

министрлыҡ • (ministrlıq)

ba-noun

министрлыҡ • (ministrlıq)

ministrlıq (romanization)
министрлыҡ (absolute singular)
министрлыҡтар (absolute plural)
министрлыҡтың (definite genitive singular)
министрлыҡтарҙың (definite genitive plural)
министрлыҡҡа (dative singular)
министрлыҡтарға (dative plural)
министрлыҡты (accusative definite singular)
министрлыҡтарҙы (accusative definite plural)
министрлыҡта (locative singular)
министрлыҡтарҙа (locative plural)
министрлыҡтан (ablative singular)
министрлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

министрлыҡтың

министрлыҡҡа

министрлыҡты

министрлыҡта

министрлыҡтан

министрлыҡтар

министрлыҡтарҙың

министрлыҡтарға

министрлыҡтарҙы

министрлыҡтарҙа

министрлыҡтарҙан

ми‧нистр‧лыҡ

министр (ministr, “minister”) + -лыҡ (-lıq, “affix forming a new noun denoting a group or compendium of things”).

suffix

Эске эштәр министрылығы.


мәҙәниәт

head

мәҙәниәт • (məźəniət)

ba-noun

мәҙәниәт • (məźəniət)

məźəniət (romanization)
мәҙәниәт (absolute singular)
мәҙәниәттәр (absolute plural)
мәҙәниәттең (definite genitive singular)
мәҙәниәттәрҙең (definite genitive plural)
мәҙәниәткә (dative singular)
мәҙәниәттәргә (dative plural)
мәҙәниәтте (accusative definite singular)
мәҙәниәттәрҙе (accusative definite plural)
мәҙәниәттә (locative singular)
мәҙәниәттәрҙә (locative plural)
мәҙәниәттән (ablative singular)
мәҙәниәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҙәниәттәрҙең

мәҙәниәттәргә

мәҙәниәттәрҙе

мәҙәниәттәрҙә

мәҙәниәттәрҙән

From Persian مدنیت (madaniyyat), from Arabic مَدَنِيَّة (madaniyya).
Cognate with
Ottoman Turkish مدنیت (medeniyyet, “culture”);
Tatar мәдәният (mädäniyat), Kazakh мәдениет (mädeniet), Kyrgyz маданият (madaniyat),
Uzbek madaniyat,
Uyghur مەدەنىيەت (medeniyet),
Turkmen medeniýet,
Azerbaijani mədəniyyət (“culture”).

cog

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

culture; the arts, customs, lifestyles, background, and habits that characterize a particular society or nation

culture; the beliefs, values, behavior and material objects that constitute a people's way of life


асыу

head

асыу • (asıw)

ba-noun

асыу • (asıw)

asıw (romanization)
асыу (absolute singular-only)
асыуҙың (definite genitive singular-only)
асыуға (dative singular-only)
асыуҙы (accusative definite singular-only)
асыуҙа (locative singular-only)
асыуҙан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar ачу (açu, “anger”),
Kazakh ашу (aşu, “anger”),
Kumyk ачув (açuw, “anger”),
Southern Altai ачу (aču, “anger”),
Kyrgyz ачуу (acuu, “anger”).


диуана

diwana (romanization)
диуана (absolute singular)
диуаналар (absolute plural)
диуананың (definite genitive singular)
диуаналарҙың (definite genitive plural)
диуанаға (dative singular)
диуаналарға (dative plural)
диуананы (accusative definite singular)
диуаналарҙы (accusative definite plural)
диуанала (locative singular)
диуаналарҙа (locative plural)
диуананан (ablative singular)
диуаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

диуаналарҙың

диуаналарҙан

From Persian دیوانه (divâne, “a crazy person, madman”).
Cognate with Kazakh диуана (diuana), Uzbek devona, Turkish divane (“crazy person, madman”).

bor

(religion) a holy fool, crazy for God; a person who does not conform to social norms of behavior because of a mental disability or as a deliberate choice, regarded as having a compensating divine blessing or inspiration


сит ил

See сит (sit, “outside, foreign”), ил (il, “country”).
Compare with
Kazakh шет ел (şet el),
Kyrgyz чет эл (cet el),
Uzbek chet el,
Uyghur چەتەل (chetel, “foreign land, foreign country”).


һәләт

head

һәләт • (hələt)

ba-noun

һәләт • (hələt)

hələt (romanization)
һәләт (absolute singular)
һәләттәр (absolute plural)
һәләттең (definite genitive singular)
һәләттәрҙең (definite genitive plural)
һәләткә (dative singular)
һәләттәргә (dative plural)
һәләтте (accusative definite singular)
һәләттәрҙе (accusative definite plural)
һәләттә (locative singular)
һәләттәрҙә (locative plural)
һәләттән (ablative singular)
һәләттәрҙән (ablative plural)

Йәғни башҡорт, урыҫ һәм тағы ла бер сит ил телен белгән кешенең фекерләү һәләте көслөрәк була.

Yəğni başqort, urıś həm tağı la ber sit il telen belgən keşeneñ fekerləw hələte köslörək bula.

In other words, a person who knows Bashkir, Russian and yet another foreign language has a stronger ability to reason.


ыуыҙ

head

ыуыҙ • (ıwıź)

ba-noun

ыуыҙ • (ıwıź)

ıwıź (romanization)
ыуыҙ (absolute singular)
ыуыҙҙар (absolute plural)
ыуыҙҙың (definite genitive singular)
ыуыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ыуыҙға (dative singular)
ыуыҙҙарға (dative plural)
ыуыҙҙы (accusative definite singular)
ыуыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ыуыҙҙа (locative singular)
ыуыҙҙарҙа (locative plural)
ыуыҙҙан (ablative singular)
ыуыҙҙарҙан (ablative plural)

From *oğuz (“colostrum”),
from Proto-Turkic *aguŕ (“colostrum”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (oğuz, “colostrum”);
Kazakh уыз (uyz, “colostrum”),
Kyrgyz ууз (uuz, “colostrum”),
Southern Altai уус сӱт (uus süt, “colostrum”),
Karachay-Balkar уууз (uwuz, “colostrum”),
Kumyk увуз (uwuz, “colostrum”),
Uyghur ئوغۇز (oghuz, “colostrum”),
Turkmen ovuz (“colostrum”),
Turkish ağız (“colostrum”),
Khakas оос (oos, “colostrum”),
Yakut уоһах (uohaq, “colostrum”).


көтөү

head

көтөү • (kötöw)

ba-noun

көтөү • (kötöw)

From Proto-Turkic *kǖd- (“to wait; to attend; to respect; to herd”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (küt-, “to wait; to herd”);
Kazakh күту (kütu, “to wait”),
Kyrgyz күтүү (kütüü, “to wait; to tend to (cattle)”),
Southern Altai кӱдер (küder), кӱйер (küyer),
Uzbek kutmoq (“to wait; to tend to (guests)”),
Uyghur كۈتمەك (kütmek, “to wait”),
Yakut күүт- (küüt-, “to wait”) / көһүт- (köhüt-, “to wait”),
Chuvash кӗт- (kĕt-, “to wait; to herd”).

cog

Көтөү көнө буйы тау итәгендә йөрөнө, кисен ауылға төштө.

Kötöw könö buyı taw itəgendə yörönö, kisen awılğa töştö.

The herd spent the whole day on a mountain foot, and in the evening it went down to the village.

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

a group of cattle or other grazing animals; herd, flock, drove

a group of animals gathered or travelling together


ситлек

Cognate with Tatar читлек (çitlek, “cage”).
Perhaps сит (sit, “edge, side”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting an accessory or appliance”).

affix

cage, an enclosure in which to hold small animals


төрөк

head

төрөк • (török)

ba-noun

төрөк • (török)


ҡыуыш

head

ҡыуыш • (qıwış)

ba-noun

ҡыуыш • (qıwış)

qıwış (romanization)
ҡыуыш (absolute singular)
ҡыуыштар (absolute plural)
ҡыуыштың (definite genitive singular)
ҡыуыштарҙың (definite genitive plural)
ҡыуышҡа (dative singular)
ҡыуыштарға (dative plural)
ҡыуышты (accusative definite singular)
ҡыуыштарҙы (accusative definite plural)
ҡыуышта (locative singular)
ҡыуыштарҙа (locative plural)
ҡыуыштан (ablative singular)
ҡыуыштарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koguĺ (“hollow, cavity”).
Cognate with
Kazakh қуыс (quys, “hollow”),
Kyrgyz кууш (kuuş, “narrow, tight; a narrow gorge”),
Kumyk къувуш (quwuş, “hollow, cavity”),
Yakut куоһаах (kuohaaq, “trough, trench, gut, groove”),
Azerbaijani koğuş (“tree hollow”),
Chuvash хӑвӑл (hăvăl, “hollow, cavity”), etc.

cog

an empty space within a solid body; hollow, cavity, cavern


өҙөк

head

өҙөк • (öźök)

ba-noun

өҙөк • (öźök)

öźök (romanization)
өҙөк (absolute singular)
өҙөктәр (absolute plural)
өҙөктөң (definite genitive singular)
өҙөктәрҙең (definite genitive plural)
өҙөккә (dative singular)
өҙөктәргә (dative plural)
өҙөктө (accusative definite singular)
өҙөктәрҙе (accusative definite plural)
өҙөктә (locative singular)
өҙөктәрҙә (locative plural)
өҙөктән (ablative singular)
өҙөктәрҙән (ablative plural)

From *üzük (“result of breaking/tearing something; fragment; discontinuity, gap”), from Proto-Turkic *üŕ- (“to break, tear”).
Cognate with
Kazakh үзік (üzık, “fragment”), Uyghur ئۈزۈك (üzük, “fragment”), Khakas ӱзік (üzìk, “fragment”), Tuvan үзүк (üzük, “break, gap”).


үткән

head

үткән • (ütkən)

ba-noun

үткән • (ütkən)

ütkən (romanization)
үткән (absolute singular)
үткәндәр (absolute plural)
үткәндең (definite genitive singular)
үткәндәрҙең (definite genitive plural)
үткәнгә (dative singular)
үткәндәргә (dative plural)
үткәнде (accusative definite singular)
үткәндәрҙе (accusative definite plural)
үткәндә (locative singular)
үткәндәрҙә (locative plural)
үткәндән (ablative singular)
үткәндәрҙән (ablative plural)

Үткәнен белмәгәндең киләсәге юҡ.

Who does not know (his/her)''' past, does not have future.


бөгөнгө көн

head

бөгөнгө көн • (bögöngö kön)

ba-noun

бөгөнгө көн • (bögöngö kön)

bögöngö kön (romanization)
бөгөнгө көн (absolute singular-only)
бөгөнгө көндөң (definite genitive singular-only)
бөгөнгө көнгә (dative singular-only)
бөгөнгө көндө (accusative definite singular-only)
бөгөнгө көндә (locative singular-only)
бөгөнгө көндән (ablative singular-only)

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

At present (=these days), a watch shows not only the time, but also the person's social status.

Был матур йола бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланып килә.

Bıl matur yula bügüngü küngə teklim haqlanıp kelə.

This beautiful tradition has continued up to the present day.

present, present day, the current moment or period of time


йола

yola (romanization)
йола (absolute singular-only)
йоланың (definite genitive singular-only)
йолаҡа (dative singular-only)
йоланы (accusative definite singular-only)
йолала (locative singular-only)
йоланан (ablative singular-only)

Cognate with
Kyrgyz жолой (joloy, “custom; mode of life”);
perhaps also with
Southern Altai јула (ǰula, “spirit, soul”), Khakas чула (çula, “spirit, soul”).

cog

Ырыуына күрә йолаһы.

The rite depends on the clan (=each clan has its own rituals; when in Rome, do as the Romans do).

Bıl matur yola bögöngö köngə tiklem haqlanıp kilə.

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

Yola buyınsa, təw hüźźe iñ xörmətle qunaq totto.

By tradition, the most honored guest first took the floor.

Йола буйынса еҙнә булып килгән егет һәр балдыҙына бәке бирә.

Yola buyınsa yeźnə bulıp kilgən yeget hər baldıźına bəke birə.

By tradition, the bridegroom gives a foldable knife to each of his future brothers-in-law.

Аҡмулла көндәре, йолаға ярашлы, Ҡаҙағстанда башланып, мәғрифәтсенең тыуған төйәгендә тамамлана.

Aqmulla köndəre, yolağa yaraşlı, Qaźağstanda başlanıp, məğrifətseneñ tıwğan töyəgendə tamamlana.

By tradition, the Aqmulla days began in Kazakhstan and finished in the enlightener's home place (in Bashkortostan).

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ? ― тип ҡаршы төштө Ғайса.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 15:3:

Jesus replied, “And why do you break the command of God for the sake of your tradition?

Ə heź ni ösön üźegeźźeñ yolalarığıź xaqına Alla əmeren boźahığıź? ― tip qarşı töştö Ğaysa.


бүлек

head

бүлек • (bülek)

ba-noun

бүлек • (bülek)

bülek (romanization)
бүлек (absolute singular)
бүлектәр (absolute plural)
бүлектең (definite genitive singular)
бүлектәрҙең (definite genitive plural)
бүлеккә (dative singular)
бүлектәргә (dative plural)
бүлекте (accusative definite singular)
бүлектәрҙе (accusative definite plural)
бүлектә (locative singular)
бүлектәрҙә (locative plural)
бүлектән (ablative singular)
бүлектәрҙән (ablative plural)

From *bölük (“division, section”), from Proto-Turkic *bȫl- (“to divide, separate”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (bölük, “part; section, chapter”);
Kazakh бөлік (bölık, “part; section”), Kyrgyz бөлүк (bölük, “division, section”), Kumyk бёлюк (bölük, “part, group, section”), Khakas пӧлік (“part, section, department”), Northern Altai пӧлӱк (pölük, “part, section, department”), Southern Altai бӧлӱк (bölük, “part, section, department”), Tuvan бөлүк (bölük, “group, category, chapter”), Turkish bölük (“division”).
Should be kept apart from *böläk (“division, section”) that is widely attested across Turkic languages.

cog

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.

Ğərəp həm yañalif yaźıwında sıqqan baśmalar hirək kitaptar həm qulyaźmalar bülegendə haqlına.

Publications in the Arabic and Yañalif scripts are stored in the Section of rare books and manuscripts.

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Bülektərźe sısqandıñ uñ töyməhe menən başlıqtarına baśıp töźət.

Edit sections by pressing the right button of the mouse on their headers. (=Right-click on a section's header to edit it).

chapter (of a book), section (in magazine, journal)


өмә

ömə (romanization)
өмә (absolute singular)
өмәләр (absolute plural)
өмәнең (definite genitive singular)
өмәләрҙең (definite genitive plural)
өмәгә (dative singular)
өмәләргә (dative plural)
өмәне (accusative definite singular)
өмәләрҙе (accusative definite plural)
өмәлә (locative singular)
өмәләрҙә (locative plural)
өмәнән (ablative singular)
өмәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar өмә (ömä, “collective help”), Kazakh үме (üme, “collective help”), Turkmen üme (“an occasion when a group of women do sewing together to help one of hem”), apparently also Khakas ӧме (“jointly, collectively”, adverb), Northern Altai ӧмӧ (ömö, “advice”).

(traditional society) communal work; an occasion when a group of people gather and do work together to address the community's needs or to help a community member


атау

ataw (romanization)
атау (absolute singular)
атауҙар (absolute plural)
атауҙың (definite genitive singular)
атауҙарҙың (definite genitive plural)
атауға (dative singular)
атауҙарға (dative plural)
атауҙы (accusative definite singular)
атауҙарҙы (accusative definite plural)
атауҙа (locative singular)
атауҙарҙа (locative plural)
атауҙан (ablative singular)
атауҙарҙан (ablative plural)
утрау (alternative)

* From Proto-Turkic *ātag (“island”). Cognate with Turkish ada, Azerbaijani ada, Crimean Tatar ada, Turkmen ada, Kazakh атау (atau), etc.


дәүләт гимны

head

дәүләт гимны

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)

ba-noun

дәүләт гимны

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)


ҡараҡ

qaraq (romanization)
ҡараҡ (absolute singular)
ҡараҡтар (absolute plural)
ҡараҡтың (definite genitive singular)
ҡараҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡараҡҡа (dative singular)
ҡараҡтарға (dative plural)
ҡараҡты (accusative definite singular)
ҡараҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡараҡта (locative singular)
ҡараҡтарҙа (locative plural)
ҡараҡтан (ablative singular)
ҡараҡтарҙан (ablative plural)

Compare
Old Uyghur [script needed] (qaraqčï, “robber, bandit”), Karakhanid [script needed] (qaraqla-, “to rob”).
Relation to qara- (“to look”) is unclear.

cog

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not corrupt, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.


шына

head

шына • (şına)

ba-noun

шына • (şına)

şına (romanization)
шына (absolute singular)
шыналар (absolute plural)
шынаның (definite genitive singular)
шыналарҙың (definite genitive plural)
шынаға (dative singular)
шыналарға (dative plural)
шынаны (accusative definite singular)
шыналарҙы (accusative definite plural)
шынала (locative singular)
шыналарҙа (locative plural)
шынанан (ablative singular)
шыналарҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh сына (syna, “wedge”), Kyrgyz шынаа (şınaa, “wedge”), Uyghur شىنا (shina, “wedge”).

ba:Шына (механика)


ҡурҡаҡ

qurqaq (romanization)
ҡурҡаҡ (absolute singular)
ҡурҡаҡтар (absolute plural)
ҡурҡаҡтың (definite genitive singular)
ҡурҡаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡурҡаҡҡа (dative singular)
ҡурҡаҡтарға (dative plural)
ҡурҡаҡты (accusative definite singular)
ҡурҡаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡурҡаҡта (locative singular)
ҡурҡаҡтарҙа (locative plural)
ҡурҡаҡтан (ablative singular)
ҡурҡаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурҡаҡтарҙың

ҡурҡаҡтарҙан

From *qorqaq (“coward”), from Proto-Turkic *kork- (“to be afraid”).
Cognate with Tatar куркак (qurkak), Kazakh қорқақ (qorqaq), Kyrgyz коркок (korkok), Uzbek qo'rqoq, Uyghur قورقاق (qorqaq), Azerbaijani qorxaq, Turkish korkak (“coward”).


ихтирам

ixtiram (romanization)
ихтирам (absolute singular)
ихтирамдар (absolute plural)
ихтирамдың (definite genitive singular)
ихтирамдарҙың (definite genitive plural)
ихтирамға (dative singular)
ихтирамдарға (dative plural)
ихтирамды (accusative definite singular)
ихтирамдарҙы (accusative definite plural)
ихтирамда (locative singular)
ихтирамдарҙа (locative plural)
ихтирамдан (ablative singular)
ихтирамдарҙан (ablative plural)

ихтирамдарҙың

ихтирамдарға

ихтирамдарҙы

ихтирамдарҙа

ихтирамдарҙан

[ïχ.tʲïˈrɑm]

Borrowed from Arabic اِحْتِرَام (iḥtirām, “respect”).

Өлкән быуынға ҡарата ихтирам.


ихтыяр

head

ихтыяр • (ixtıyar)

ba-noun

ихтыяр • (ixtıyar)

ixtıyar (romanization)
ихтыяр (absolute singular)
ихтыярҙар (absolute plural)
ихтыярҙың (definite genitive singular)
ихтыярҙарҙың (definite genitive plural)
ихтыярға (dative singular)
ихтыярҙарға (dative plural)
ихтыярҙы (accusative definite singular)
ихтыярҙарҙы (accusative definite plural)
ихтыярҙа (locative singular)
ихтыярҙарҙа (locative plural)
ихтыярҙан (ablative singular)
ихтыярҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ихтыярҙарҙың

ихтыярҙарҙан

[ïχ.tɯ̞ˈjɑr]

Borrowed from
Persian اختیار (extiyâr, “choice, authority”), from Arabic اِخْتِيَار (iḵtiyār, “choice; free will”).
Cognate with
Kazakh ықтияр (yqtiär),
Uzbek ixtiyor (“will; desire; intention”),
etc.

cog

Ихтыяр ирке.

Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә.

the freedom to make one's own decisions; the freedom to act; will

one's faculty of choice; the freedom to make one's own choices; desire, will


ихтыяж

head

ихтыяж • (ixtıyaj)

ba-noun

ихтыяж • (ixtıyaj)

ixtıyaj (romanization)
ихтыяж (absolute singular)
ихтыяждар (absolute plural)
ихтыяждың (definite genitive singular)
ихтыяждарҙың (definite genitive plural)
ихтыяжға (dative singular)
ихтыяждарға (dative plural)
ихтыяжды (accusative definite singular)
ихтыяждарҙы (accusative definite plural)
ихтыяжда (locative singular)
ихтыяждарҙа (locative plural)
ихтыяждан (ablative singular)
ихтыяждарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ихтыяждарҙың

ихтыяждарҙан

[ïχ.tɯ̞ˈjɑʐ]

Borrowed from
Arabic اِحْتِيَاج (iḥtiyāj, “need, necessity”).

bor

Ысынбарлыҡҡа тап килгән, булып торған хәлдәрҙе оператив сағылдырған Интернет-сығанаҡтарға ихтыяж көндән-көн артасаҡ.

Isınbarlıqqa tap kilgən, bulıp torğan xəldərźe operativ sağıldırğan İnternet-sığanaqtarğa ixtıyaj köndən-kön artasaq.

Day after day, the need will grow for Internet sources that correspond to reality (and) promptly represent occurring events.

Әгәр беренсе килешеүҙең етешһеҙлектәре булмаһа, икенсеһен төҙөүгә ихтыяж тыумаҫ ине.

(Can we date this quote?), Bible, Hebrews 8:7:

If there were no disadvantages of the first covenant, the need would not have arisen for making the second one.

Əgər berense kileşewźeñ yeteşheźlektəre bulmaha, ikensehen töźöwgə ixtıyaj tıwmaś ine.


йәм

yəm (romanization)
йәм (absolute singular)
йәмдәр (absolute plural)
йәмдең (definite genitive singular)
йәмдәрҙең (definite genitive plural)
йәмгә (dative singular)
йәмдәргә (dative plural)
йәмде (accusative definite singular)
йәмдәрҙе (accusative definite plural)
йәмдә (locative singular)
йәмдәрҙә (locative plural)
йәмдән (ablative singular)
йәмдәрҙән (ablative plural)

Unknown.
Identical to Tatar ямь (yam’, “beauty, charm”).
Akhmetyanov compares this term to Uyghur ئايەم (ayem, “the eve of a religious holiday”).

Дуҫың яныңда булмаһа, донъяның йәме юҡ.

Duśıñ yanıñda bulmaha, donyanıñ yəme yuq.

There is no beauty in the world if your friend is not next to you.

Бал тәме — йәйҙең йәме.

The taste of honey is the summer's cream.

the best part of something; cream, prime


ҡандала

qandala (romanization)
ҡандала (absolute singular)
ҡандалалар (absolute plural)
ҡандаланың (definite genitive singular)
ҡандалаларҙың (definite genitive plural)
ҡандалаға (dative singular)
ҡандалаларға (dative plural)
ҡандаланы (accusative definite singular)
ҡандалаларҙы (accusative definite plural)
ҡандалала (locative singular)
ҡандалаларҙа (locative plural)
ҡандаланан (ablative singular)
ҡандалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡандалаларҙың

ҡандалаларға

ҡандалаларҙы

ҡандалаларҙа

ҡандалаларҙан

Unknown.
Cognate with
Kazakh қандала (qandala),
Southern Altai кандрыйак (kandrïyak, “snail, cochlea”),
Uzbek qandala,
Kyrgyz кантала (kantala), кандала (kandala),
Chuvash хӑнкӑла (hănk̬ăla, “bedbug”).

cog

ba:Ҡандалалар


өрөк

head

өрөк • (örök)

ba-noun

өрөк • (örök)

örök (romanization)
өрөк (absolute singular)
өрөктәр (absolute plural)
өрөктөң (definite genitive singular)
өрөктәрҙең (definite genitive plural)
өрөккә (dative singular)
өрөктәргә (dative plural)
өрөктө (accusative definite singular)
өрөктәрҙе (accusative definite plural)
өрөктә (locative singular)
өрөктәрҙә (locative plural)
өрөктән (ablative singular)
өрөктәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *erük (“plum, apricot”). Cognate with
Kazakh өрік (örık),
Kyrgyz өрүк (örük),
Uzbek oʻrik,
Uyghur ئۆرۈك (örük).

inh+

Prunus armeniaca
Prunus armeniaca#Translingual


иң

Cognate with
Karakhanid [script needed] (en, “width”);
Kazakh ен (en, “width”),
Khakas ин (in, “width”),
Turkish en (“width”),
Dolgan иэн (“width”),
Yakut иэн (ien, “size, surface; expanse, vastness”),
Chuvash ан (an, “width”).


әмер

head

әмер • (əmer)

ba-noun

әмер • (əmer)

əmer (romanization)
әмер (absolute singular)
әмерҙәр (absolute plural)
әмерҙең (definite genitive singular)
әмерҙәрҙең (definite genitive plural)
әмергә (dative singular)
әмерҙәргә (dative plural)
әмерҙе (accusative definite singular)
әмерҙәрҙе (accusative definite plural)
әмерҙә (locative singular)
әмерҙәрҙә (locative plural)
әмерҙән (ablative singular)
әмерҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic أَمْر (ʔamr, “order, command”).


фарман

farman (romanization)
фарман (absolute singular)
фармандар (absolute plural)
фармандың (definite genitive singular)
фармандарҙың (definite genitive plural)
фарманға (dative singular)
фармандарға (dative plural)
фарманды (accusative definite singular)
фармандарҙы (accusative definite plural)
фарманда (locative singular)
фармандарҙа (locative plural)
фармандан (ablative singular)
фармандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

фармандарҙың

фармандарҙан

Borrowed from
Persian فرمان (farmân, “decree, edict”).


абыстай

head

абыстай • (abıstay)

ba-noun

абыстай • (abıstay)

abıstay (romanization)
абыстай (absolute singular)
абыстайҙар (absolute plural)
абыстайҙың (definite genitive singular)
абыстайҙарҙың (definite genitive plural)
абыстайға (dative singular)
абыстайҙарға (dative plural)
абыстайҙы (accusative definite singular)
абыстайҙарҙы (accusative definite plural)
абыстайҙа (locative singular)
абыстайҙарҙа (locative plural)
абыстайҙан (ablative singular)
абыстайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

абыстайҙарҙың

абыстайҙарға

абыстайҙарҙы

абыстайҙарҙа

абыстайҙарҙан

(Islam) an elderly woman who has ecclesiastical training and, when a mullah is unavailable, caters for the basic religious needs of a local community, such as leads private ceremonial meetings, gives basic religious training to women and children, etc.