мамыҡ

head

мамыҡ • (mamıq)

ba-noun

мамыҡ • (mamıq)

mamıq (romanization)
мамыҡ (absolute singular-only)
мамыҡтың (definite genitive singular-only)
мамыҡҡа (dative singular-only)
мамыҡты (accusative definite singular-only)
мамыҡта (locative singular-only)
мамыҡтан (ablative singular-only)

From Chagatai ماموق (mamuq, “cotton”),
from Middle Persian pmbk' (pambag, “cotton”).
Cognate with
Kazakh мамық (mamyq),
Kyrgyz мамык (mamık),
Uzbek momiq,
Uyghur مامۇق (mamuq),
Turkish pamuk (“cotton”).

Мамыҡ майы.

Мысырҙа башлыса дөгө, мамыҡ, бойҙай һәм йәшелсә-емештәр үҫтерәләр.

Mısırźa başlısa dögö, mamıq, boyźay həm yəşelsə-yemeştər üśterələr.

In Egypt, they mainly grow rice, cotton, wheat and vegetables.

Өйрәк мамығы.

Тирәк мамығы.

down (on plants), the pubescence of plants


шайтан

head

шайтан • (şaytan)

ba-noun

шайтан • (şaytan)

şaytan (romanization)
шайтан (absolute singular-only)
шайтандың (definite genitive singular-only)
шайтанға (dative singular-only)
шайтанды (accusative definite singular-only)
шайтанда (locative singular-only)
шайтандан (ablative singular-only)

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

The shaitan is created from fire and smoke.


иблис

iblis (romanization)
иблис (absolute singular-only)
иблистең (definite genitive singular-only)
иблискә (dative singular-only)
иблисте (accusative definite singular-only)
иблистә (locative singular-only)
иблистән (ablative singular-only)

From Arabic إِبْلِيس (ʔiblīs, “Iblees, devil”).

bor

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 5:37:

Let your "yes" be "yes", "no" be "no". Anything more than this (comes) from the devil.

Heźźeñ «eye» tigən hüźegeź – «eye», «yuq» tigənegeź «yuq» bulhın. Şunan artığı – İblistən.

(Islam, Abrahamic religions) Iblees, shaitan, Satan, devil


хөрәфәт

head

хөрәфәт • (xörəfət)

ba-noun

хөрәфәт • (xörəfət)

xörəfət (romanization)
хөрәфәт (absolute singular)
хөрәфәттәр (absolute plural)
хөрәфәттең (definite genitive singular)
хөрәфәттәрҙең (definite genitive plural)
хөрәфәткә (dative singular)
хөрәфәттәргә (dative plural)
хөрәфәтте (accusative definite singular)
хөрәфәттәрҙе (accusative definite plural)
хөрәфәттә (locative singular)
хөрәфәттәрҙә (locative plural)
хөрәфәттән (ablative singular)
хөрәфәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хөрәфәттәрҙең

хөрәфәттәргә

хөрәфәттәрҙе

хөрәфәттәрҙә

хөрәфәттәрҙән

From Arabic حَرَّفَ (ḥarrafa, “to slant, to distort”).


утын

head

утын • (utın)

ba-noun

утын • (utın)

utın (romanization)
утын (absolute singular-only)
утындың (definite genitive singular-only)
утынға (dative singular-only)
утынды (accusative definite singular-only)
утында (locative singular-only)
утындан (ablative singular-only)

From *ōtuñ (“firewood”), from Proto-Turkic *ōt (“fire”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (otuŋ, “firewood”),
Karakhanid [script needed] (otuŋ, “firewood”);
Kazakh отын (otyn),
Kyrgyz отун (otun),
Uzbek o'tin,
Turkmen odun,
Turkish odun, etc.

cog

Сей утын насар яна.

Ҡышҡылыҡ утынды малайҙарым өс көндә ярып бөтөрҙө.

Qışqılıq utındı malayźarım ös köndə yarıp bötörźö.

My sons chopped the a winter's stock of firewood within three days' time.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

Utın küp kərəkməy, ös-dürt ağas yıqhañ yetep toror.

(We) don't need much firewood, it will suffice if you chop down three (or) four trees.


ҡатырға

head

ҡатырға • (qatırğa)

ba-noun

ҡатырға • (qatırğa)

qatırğa (romanization)
ҡатырға (absolute singular-only)
ҡатырғаның (definite genitive singular-only)
ҡатырға (dative singular-only)
ҡатырғаны (accusative definite singular-only)
ҡатырғала (locative singular-only)
ҡатырғанан (ablative singular-only)

From ҡатыр- "to make sth. hard" + suffix -ға.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.

At the top of the Christmas tree, we put a red star cut from cardboard.

Һуңғы йылдарҙа балалар өсөн ҡатырға битле китаптар ҙа популяр булып китте.

Huñğı yıldarźa balalar ösön qatırğa bitle kitaptar źa populyar bulıp kitte.

In the recent years, books for children with cardboard pages have also become popular.


ҡорал

qoral (romanization)
ҡорал (absolute singular-only)
ҡоралдың (definite genitive singular-only)
ҡоралға (dative singular-only)
ҡоралды (accusative definite singular-only)
ҡоралда (locative singular-only)
ҡоралдан (ablative singular-only)

From verbal stem qur- "to build, construct".
Cognate with
Kazakh құрал (qūral),
Kyrgyz курал (kural),
Uzbek qurol,
Uyghur قورال (qoral),
Turkmen gural (“tool, instrument”).

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

Ğömümən, bınday fajiğələr Amerika Quşma Ştattarında, qoral irekle rəweştə hatılğan ildə, yış qına bulıp tora.

Generally, such tragedies occur often in the United States of America, the country where weapons are sold freely.

Хеҙмәт ҡоралы.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a tool of war or labor (i.e. a weapon of war or an instrument of labor).


әүлиә

head

әүлиә • (əwliə)

ba-noun

әүлиә • (əwliə)

əwliə (romanization)
әүлиә (absolute singular)
әүлиәләр (absolute plural)
әүлиәнең (definite genitive singular)
әүлиәләрҙең (definite genitive plural)
әүлиәгә (dative singular)
әүлиәләргә (dative plural)
әүлиәне (accusative definite singular)
әүлиәләрҙе (accusative definite plural)
әүлиәлә (locative singular)
әүлиәләрҙә (locative plural)
әүлиәнән (ablative singular)
әүлиәләрҙән (ablative plural)

from Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ), plural of وَلِيّ (waliyy, “custodian, protecter, helper”).
Cognate with Kazakh әулие (äulie, “sacred, holy”), Uzbek avliyo (“sacred, holy”), Kumyk авлия (awliya, “mad person, stupid person”).

der

Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ)


шәжәрә

head

шәжәрә • (şəjərə)

ba-noun

шәжәрә • (şəjərə)

şəjərə (romanization)
шәжәрә (absolute singular)
шәжәрәләр (absolute plural)
шәжәрәнең (definite genitive singular)
шәжәрәләрҙең (definite genitive plural)
шәжәрәгә (dative singular)
шәжәрәләргә (dative plural)
шәжәрәне (accusative definite singular)
шәжәрәләрҙе (accusative definite plural)
шәжәрәлә (locative singular)
шәжәрәләрҙә (locative plural)
шәжәрәнән (ablative singular)
шәжәрәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шәжәрәләрҙең

шәжәрәләрҙән

From Arabic شَجَرَة (šajara, “tree”).
Cognate with
Kazakh шежіре (şejıre),
Kyrgyz санжыра (sanjıra),
Uzbek shajara (“family tree”).

Һәр нәҫел үҙенең шәжәрәһен ҡәҙерләп һаҡлаған, быуындан быуынға тапшырып килгән.

Hər nəśel üźeneñ şəjərəhen qəźerləp haqlağan, bıwından bıwınğa tapşırıp kilgən.

Each clan carefully preserved (records of) their family tree, passed it from generation to generation.


тән

tən (romanization)
тән (absolute singular)
тәндәр (absolute plural)
тәндең (definite genitive singular)
тәндәрҙең (definite genitive plural)
тәнгә (dative singular)
тәндәргә (dative plural)
тәнде (accusative definite singular)
тәндәрҙе (accusative definite plural)
тәндә (locative singular)
тәндәрҙә (locative plural)
тәндән (ablative singular)
тәндәрҙән (ablative plural)

From Persian تن (tan, “body”).
Cognate with Kazakh тән (tän), Uzbek tan, Uyghur تەن (ten, “body”).

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

Baqtihəñ, keşe beź kürep belgən material tən genə tügel ikən.

As it emerges, a human is not only the material body that we see and know.


бысраҡ

head

бысраҡ • (bısraq)

ba-noun

бысраҡ • (bısraq)

Cognate with
Tatar пычрак (pıçraq, “dirt”),
perhaps Kazakh былжырақ (byljyraq, “mud, slush”), Kyrgyz былжырак (bıljırak, “slushy, squashy, gooey”, adjective), Southern Altai былјырак (bïlǰïrak); note also Uzbek bilch-bilch loy (“mud, sludge”).


кәйеф

head

кәйеф • (kəyef)

ba-noun

кәйеф • (kəyef)

kəyef (romanization)
кәйеф (absolute singular)
кәйефтәр (absolute plural)
кәйефтең (definite genitive singular)
кәйефтәрҙең (definite genitive plural)
кәйефкә (dative singular)
кәйефтәргә (dative plural)
кәйефте (accusative definite singular)
кәйефтәрҙе (accusative definite plural)
кәйефтә (locative singular)
кәйефтәрҙә (locative plural)
кәйефтән (ablative singular)
кәйефтәрҙән (ablative plural)

From Persian کیف (keyf, “pleasure”),
from Arabic كَيْف (kayf).

Байрам кәйефе.

Бал ашаған кешеләрҙең нервылар системаһының ҡуҙғыусанлығы кәмей, кәйефе, йоҡоһо яҡшыра.

Bal aşağan keşelərźeñ nervılar sistemahınıñ quźğıwsanlığı kəmey, kəyefe, yoqoho yaqşıra.

In people who eat honey, the lability of the nervous system decreases, the mood and sleeping improves.


эйәк

head

эйәк • (eyək)

ba-noun

эйәк • (eyək)

eyək (romanization)
эйәк (absolute singular)
эйәктәр (absolute plural)
эйәктең (definite genitive singular)
эйәктәрҙең (definite genitive plural)
эйәккә (dative singular)
эйәктәргә (dative plural)
эйәкте (accusative definite singular)
эйәктәрҙе (accusative definite plural)
эйәктә (locative singular)
эйәктәрҙә (locative plural)
эйәктән (ablative singular)
эйәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ēŋ-ek (“cheeks; jaw; chin”).
Cognates
Azerbaijani əng
Kazakh иек (iek)
Khakas эк (ek)
Kyrgyz ээк (eek)
Shor ээк
Southern Altai ээк (eek)
Tatar ияк (iyak)
Turkmen eňek
Uyghur ئىڭەك (i'ngek)
Uzbek iyak, engak

col

Azerbaijani <i class="Latn mention" lang="az">əng</i>

Tatar <i class="Cyrl mention" lang="tt">ияк</i> (iyak)

Kazakh <i class="Cyrl mention" lang="kk">иек</i> (iek)

Kyrgyz <i class="Cyrl mention" lang="ky">ээк</i> (eek)

Southern Altai <i class="Cyrl mention" lang="alt">ээк</i> (eek)

Shor <i class="Cyrl mention" lang="cjs">ээк</i>

Khakas <i class="Cyrl mention" lang="kjh">эк</i> (ek)

Turkmen <i class="Latn mention" lang="tk">eňek</i>

Uyghur <i class="Arab ug-Arab mention" lang="ug">ئىڭەك</i> (i'ngek)


мәрйен

head

мәрйен • (məryen)

ba-noun

мәрйен • (məryen)

məryen (romanization)
мәрйен (absolute singular)
мәрйендәр (absolute plural)
мәрйендең (definite genitive singular)
мәрйендәрҙең (definite genitive plural)
мәрйенгә (dative singular)
мәрйендәргә (dative plural)
мәрйенде (accusative definite singular)
мәрйендәрҙе (accusative definite plural)
мәрйендә (locative singular)
мәрйендәрҙә (locative plural)
мәрйендән (ablative singular)
мәрйендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрйендәрҙең

мәрйендәрҙән

From Arabic مَرْجَان (marjān) or
Persian مرجان (marjân, “coral; small pearl”)
Cognate with
Tatar мәрҗән (märcän),
Uzbek marjon,
Turkish mercan, etc.


бесәйҙәрҙән

head

бесәйҙәрҙән • (besəyźərźən)

бесәй бесәй#Bashkir


хәҡиҡәт

хәҡиҡәт • (xəqiqət)

xəqiqət (romanization)
хәҡиҡәт (absolute singular)
хәҡиҡәттәр (absolute plural)
хәҡиҡәттең (definite genitive singular)
хәҡиҡәттәрҙең (definite genitive plural)
хәҡиҡәткә (dative singular)
хәҡиҡәттәргә (dative plural)
хәҡиҡәтте (accusative definite singular)
хәҡиҡәттәрҙе (accusative definite plural)
хәҡиҡәттә (locative singular)
хәҡиҡәттәрҙә (locative plural)
хәҡиҡәттән (ablative singular)
хәҡиҡәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәҡиҡәттәрҙең

хәҡиҡәттәргә

хәҡиҡәттәрҙе

хәҡиҡәттәрҙә

хәҡиҡәттәрҙән

From Arabic حَقِيقَة (ḥaqīqa, “truth, reality”).

der

Тик бәхәстә генә хәҡиҡәт тыуа.

truth especially of transcendent character; verity, veritas


хәйер

head

хәйер • (xəyer)

ba-noun

хәйер • (xəyer)

xəyer (romanization)
хәйер (absolute singular)
хәйерҙәр (absolute plural)
хәйерҙең (definite genitive singular)
хәйерҙәрҙең (definite genitive plural)
хәйергә (dative singular)
хәйерҙәргә (dative plural)
хәйерҙе (accusative definite singular)
хәйерҙәрҙе (accusative definite plural)
хәйерҙә (locative singular)
хәйерҙәрҙә (locative plural)
хәйерҙән (ablative singular)
хәйерҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic خَيْر (ḵayr, “good, goodness”).

Биш-алты ғына йәшлек уғлан-ҡыҙҙар, күлектәр араһында йөрөп, хәйер һорай.

Biş-altı ğına yəşlek uğlan-qıźźar, külektər arahında yöröp, xəyer horay.

Boys (and) girls of just five (or) six years old are asking for alms, walking around cars.

Әгәр ҙә хәйер бирәһең икән, хәйерең йәшерен рәүештә бирелһен өсөн, һул ҡулың уң ҡулыңдың ни эшләгәнен белмәһен.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 6:3-6:4:

If you are giving alms, for your alms to be given in secret manner, don't let your left hand know what your right hand is doing.

Əgər źə xəyer birəheñ ikən, xəyereñ yəşeren rəweştə birelhen ösön, hul qulıñ uñ qulıñdıñ ni eşləgənen belməhen.

alms, handout, charity; something given to the poor to help them, such as money, clothing or food


мөғжизә

head

мөғжизә • (möğjizə)

ba-noun

мөғжизә • (möğjizə)

möğjizə (romanization)
мөғжизә (absolute singular)
мөғжизәләр (absolute plural)
мөғжизәнең (definite genitive singular)
мөғжизәләрҙең (definite genitive plural)
мөғжизәгә (dative singular)
мөғжизәләргә (dative plural)
мөғжизәне (accusative definite singular)
мөғжизәләрҙе (accusative definite plural)
мөғжизәлә (locative singular)
мөғжизәләрҙә (locative plural)
мөғжизәнән (ablative singular)
мөғжизәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөғжизәләрҙең

мөғжизәләргә

мөғжизәләрҙе

мөғжизәләрҙә

мөғжизәләрҙән

From Arabic مُعْجِزَة (muʕjiza, “miracle”).
Cognate with
Tatar могҗиза (moğciza),
Uyghur مۆجىزە (möjize),
Uzbek moʻjiza,
Turkish mucize.

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

At New Near, each child is waiting for a miracle.

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

Ös möğjizə mine əsir aldı: Yer, yənə kük, yənə qatın keşe.

Three miracles captivated me: the Earth, the sky, and the woman.


халыҡ

head

халыҡ • (xalıq)

ba-noun

халыҡ • (xalıq)

xalıq (romanization)
халыҡ (absolute singular)
халыҡтар (absolute plural)
халыҡтың (definite genitive singular)
халыҡтарҙың (definite genitive plural)
халыҡҡа (dative singular)
халыҡтарға (dative plural)
халыҡты (accusative definite singular)
халыҡтарҙы (accusative definite plural)
халыҡта (locative singular)
халыҡтарҙа (locative plural)
халыҡтан (ablative singular)
халыҡтарҙан (ablative plural)

From Arabic خَلْق (ḵalq).
Cognate with Kazakh халық (xalyq), Kyrgyz калык (kalık), Southern Altai калык (kalïk), etc.

кеше кеше#English

Used as plural of кеше "person"; people
crowd

кеше кеше#English

people inhabiting a specific place, region, country, etc.; population

кеше кеше#English

all people with a distinct ethnic or other identity; people, folk; ethnic group

Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул.

Atañdıñ ğına ulı bulma, xalqıñdıñ da ulı bul.

Don't be only your father's son, but also be your people's son.

Халыҡ көсө — берлектә.

Ата-бабалар иҫтәлеге — халыҡ үҙаңының айырып алғыһыҙ өлөшө.

Ata-babalar iśtəlege — xalıq üźañınıñ ayırıp alğıhıź ölöşö.

The memory of ancestors is an indispensable part of the self-identity of an ethnic group.

Хәҙер думбыра халыҡ көнкүрешендә һирәк осрай - уны мандолина алмаштырған.

Xəźer dumbıra xalıq könküreşendə hirək osray - unı mandolina almaştırğan.

These days, dumbyra rarely occurs in the folk's everyday life - it has been replaced by mandolina.

Халыҡ һаны.

Ҡытай Халыҡ Республикаһы.

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

Demokratiya bulmağan ildə xakimdar xalıq tawışın işetməy.

In a country where there is no democracy, the rulers do not hear the people's voice.

кеше кеше#English

Халыҡ атамаһы.

(in word combinations) equivalent to ethnic, ethno-


яҙма

head

яҙма • (yaźma)

ba-noun

яҙма • (yaźma)

yaźma (romanization)
яҙма (absolute singular)
яҙмалар (absolute plural)
яҙманың (definite genitive singular)
яҙмаларҙың (definite genitive plural)
яҙмаға (dative singular)
яҙмаларға (dative plural)
яҙманы (accusative definite singular)
яҙмаларҙы (accusative definite plural)
яҙмала (locative singular)
яҙмаларҙа (locative plural)
яҙманан (ablative singular)
яҙмаларҙан (ablative plural)

Synchronously, яҙ- (yaź-, “to write”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

A people that has its own literary tradition.

writing system used for a specific language, script


тура һауа юлы

head

тура һауа юлы

тура һауа юлы • (tura hawa yulı)

ba-noun

тура һауа юлы

тура һауа юлы • (tura hawa yulı)

straight direction line connecting locations on a map; beeline


ботаҡ

botaq (romanization)
ботаҡ (absolute singular)
ботаҡтар (absolute plural)
ботаҡтың (definite genitive singular)
ботаҡтарҙың (definite genitive plural)
ботаҡҡа (dative singular)
ботаҡтарға (dative plural)
ботаҡты (accusative definite singular)
ботаҡтарҙы (accusative definite plural)
ботаҡта (locative singular)
ботаҡтарҙа (locative plural)
ботаҡтан (ablative singular)
ботаҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (butaq, “branch, twig”);
Kazakh бұтақ (būtaq),
Kyrgyz бутак (butak),
Southern Altai будак (budak, “branch, twig”),
Uzbek butoq (“branch, twig”), etc.


мыйыҡ

head

мыйыҡ • (mıyıq)

ba-noun

мыйыҡ • (mıyıq)

mıyıq (romanization)
мыйыҡ (absolute singular)
мыйыҡтар (absolute plural)
мыйыҡтың (definite genitive singular)
мыйыҡтарҙың (definite genitive plural)
мыйыҡҡа (dative singular)
мыйыҡтарға (dative plural)
мыйыҡты (accusative definite singular)
мыйыҡтарҙы (accusative definite plural)
мыйыҡта (locative singular)
мыйыҡтарҙа (locative plural)
мыйыҡтан (ablative singular)
мыйыҡтарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak mïyïq, from Proto-Turkic *bïdïk (“moustache”).
Cognate with
Kazakh миық (miyq),
Kyrgyz мыйык (mıyık),
Southern Altai мыйык (mïyïk),
Azerbaijani bığ,
Turkish bıyık (“moustache”), etc.


әҫәр

head

әҫәр • (əśər)

ba-noun

әҫәр • (əśər)

əśər (romanization)
әҫәр (absolute singular)
әҫәрҙәр (absolute plural)
әҫәрҙең (definite genitive singular)
әҫәрҙәрҙең (definite genitive plural)
әҫәргә (dative singular)
әҫәрҙәргә (dative plural)
әҫәрҙе (accusative definite singular)
әҫәрҙәрҙе (accusative definite plural)
әҫәрҙә (locative singular)
әҫәрҙәрҙә (locative plural)
әҫәрҙән (ablative singular)
әҫәрҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic أَثَر (ʔaṯar, “work of art”).

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.

Mostay Kərimdeñ əśərźəre ber nisə tiśtə teldərgə tərjemə itelgən.

Mustai Karim's works have been translated into several dozens of languages.

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

Hirək xəl: bulğan ölgögə oqşatıp yaźılğan əśər təwsığanağına qarağanda kiñerək, köslörək bulıp sıqtı.

A rare case: a piece of work written in imitation of a model turned out to be deeper and stronger as compared to its original model.

literary, artistic or intellectual production; work


аҡман-тоҡман

aqman-toqman (romanization)
аҡман-тоҡман (absolute singular)
аҡман-тоҡмандар (absolute plural)
аҡман-тоҡмандың (definite genitive singular)
аҡман-тоҡмандарҙың (definite genitive plural)
аҡман-тоҡманға (dative singular)
аҡман-тоҡмандарға (dative plural)
аҡман-тоҡманды (accusative definite singular)
аҡман-тоҡмандарҙы (accusative definite plural)
аҡман-тоҡманда (locative singular)
аҡман-тоҡмандарҙа (locative plural)
аҡман-тоҡмандан (ablative singular)
аҡман-тоҡмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҡман-тоҡман

аҡман-тоҡмандың

аҡман-тоҡманға

аҡман-тоҡманды

аҡман-тоҡманда

аҡман-тоҡмандан

аҡман-тоҡмандар

аҡман-тоҡмандарҙың

аҡман-тоҡмандарға

аҡман-тоҡмандарҙы

аҡман-тоҡмандарҙа

аҡман-тоҡмандарҙан

аҡ‧ман-тоҡ‧ман

Compare with
Kazakh ақпан-тоқпан (aqpan-toqpan, “the cold snap in February”).
Also note Kazakh ақпан (aqpan, “February”).

cog

ақпан-тоқпан

(meteorology) a heavy snowstorm in mid- or late March or early April


бәхәс

head

бәхәс • (bəxəs)

ba-noun

бәхәс • (bəxəs)

bəxəs (romanization)
бәхәс (absolute singular)
бәхәстәр (absolute plural)
бәхәстең (definite genitive singular)
бәхәстәрҙең (definite genitive plural)
бәхәскә (dative singular)
бәхәстәргә (dative plural)
бәхәсте (accusative definite singular)
бәхәстәрҙе (accusative definite plural)
бәхәстә (locative singular)
бәхәстәрҙә (locative plural)
бәхәстән (ablative singular)
бәхәстәрҙән (ablative plural)

From Persian بحث (bahs), from Arabic بَحْث (baḥṯ).

Тик бәхәстә генә хәҡиҡәт тыуа.


ирен

iren (romanization)
ирен (absolute singular)
ирендәр (absolute plural)
ирендең (definite genitive singular)
ирендәрҙең (definite genitive plural)
иренгә (dative singular)
ирендәргә (dative plural)
иренде (accusative definite singular)
ирендәрҙе (accusative definite plural)
ирендә (locative singular)
ирендәрҙә (locative plural)
ирендән (ablative singular)
ирендәрҙән (ablative plural)


өсмөйөш

head

өсмөйөш • (ösmöyöş)

ba-noun

өсмөйөш • (ösmöyöş)

ösmöyöş (romanization)
өсмөйөш (absolute singular-only)
өсмөйөштөң (definite genitive singular-only)
өсмөйөшкә (dative singular-only)
өсмөйөштө (accusative definite singular-only)
өсмөйөштә (locative singular-only)
өсмөйөштән (ablative singular-only)

[ʏ̞s.m̟ʏ̞.ˈjʏ̞ʃ]

өс (ös, “three”) + мөйөш (möyöş, “angle”).

compound

Иҫтәлеккә тик өсмөйөш һалдат хаттары ғына ҡалды.

İśtəlekkə tik ösmöyöş haldat xattarı ğına qaldı.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.


әсәйҙәрҙән

head

әсәйҙәрҙән • (əsəyźərźən)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәрҙә

әсәйҙәрҙә • (əsəyźərźə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәрҙе

әсәйҙәрҙе • (əsəyźərźe)

әсәй әсәй#Bashkir

definite accusative plural of әсәй (əsəy)


әсәйҙәргә

әсәйҙәргә • (əsəyźərgə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәрҙең

әсәйҙәрҙең • (əsəyźərźeñ)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәр

әсәйҙәр • (əsəyźər)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙән

әсәйҙән • (əsəyźən)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙә

әсәйҙә • (əsəyźə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙе

әсәйҙе • (əsəyźe)

әсәй әсәй#Bashkir

definite accusative singular of әсәй (əsəy)


әсәйгә

әсәйгә • (əsəygə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙең

әсәйҙең • (əsəyźeñ)

әсәй әсәй#Bashkir

definite genitive singular of әсәй (əsəy)


бесәйҙәрҙә

бесәйҙәрҙә • (besəyźərźə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙәрҙе

бесәйҙәрҙе • (besəyźərźe)

бесәй бесәй#Bashkir

definite accusative plural of бесәй (besəy)


бесәйҙәргә

бесәйҙәргә • (besəyźərgə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙәрҙең

бесәйҙәрҙең • (besəyźərźeñ)

бесәй бесәй#Bashkir

definite genitive plural of бесәй (besəy)


бесәйҙәр

бесәйҙәр • (besəyźər)

/bɪ̞ˈsæjˈðær/

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙән

бесәйҙән • (besəyźən)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙә

бесәйҙә • (besəyźə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙе

бесәйҙе • (besəyźe)

бесәй бесәй#Bashkir

definite accusative singular of бесәй (besəy)


бесәйгә

бесәйгә • (besəygə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙең

бесәйҙең • (besəyźeñ)

бесәй бесәй#Bashkir

definite genitive singular of бесәй (besəy)


енәйәт

енәйәт • (yenəyət)

ba-noun

енәйәт • (yenəyət)

yenəyət (romanization)
енәйәт (absolute singular)
енәйәттәр (absolute plural)
енәйәттең (definite genitive singular)
енәйәттәрҙең (definite genitive plural)
енәйәткә (dative singular)
енәйәттәргә (dative plural)
енәйәтте (accusative definite singular)
енәйәттәрҙе (accusative definite plural)
енәйәттә (locative singular)
енәйәттәрҙә (locative plural)
енәйәттән (ablative singular)
енәйәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

енәйәттәрҙең

енәйәттәрҙән

From Arabic جِنَايَة (jināya).
Cognate with
Uzbek jinoyat,
Turkmen jenaýat,
Azerbaijani cinayət (“crime”).


ирекмән

head

ирекмән • (irekmən)

ba-noun

ирекмән • (irekmən)

irekmən (romanization)
ирекмән (absolute singular)
ирекмәндәр (absolute plural)
ирекмәндең (definite genitive singular)
ирекмәндәрҙең (definite genitive plural)
ирекмәнгә (dative singular)
ирекмәндәргә (dative plural)
ирекмәнде (accusative definite singular)
ирекмәндәрҙе (accusative definite plural)
ирекмәндә (locative singular)
ирекмәндәрҙә (locative plural)
ирекмәндән (ablative singular)
ирекмәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ирекмәндәрҙең

ирекмәндәргә

ирекмәндәрҙе

ирекмәндәрҙә

ирекмәндәрҙән

Newly coined from ирек (irek, “freedom, liberty”) + мән (mən, “agent marker”).

compound

Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре Европа вики-яҙында ҡатнаша.

Başqort Vikipediyahı irekməndəre Yevropa viki-yaźında qatnaşa.

The volunteers of the Bashkir Wikipedia participate in Europe's Wiki-Spring (contest).

Ирекмәндәрһеҙ ҡыйынға тура килер ине.

Without the volunteers, somebody (subjected omitted) would have had a hard time.


уңыш

head

уңыш • (uñış)

ba-noun

уңыш • (uñış)

uñış (romanization)
уңыш (absolute singular)
уңыштар (absolute plural)
уңыштың (definite genitive singular)
уңыштарҙың (definite genitive plural)
уңышҡа (dative singular)
уңыштарға (dative plural)
уңышты (accusative definite singular)
уңыштарҙы (accusative definite plural)
уңышта (locative singular)
уңыштарҙа (locative plural)
уңыштан (ablative singular)
уңыштарҙан (ablative plural)

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.

Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.

The rich harvest of cereals this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.


ғәйбәт

head

ғәйбәт • (ğəybət)

ba-noun

ғәйбәт • (ğəybət)

ğəybət (romanization)
ғәйбәт (absolute singular-only)
ғәйбәттең (definite genitive singular-only)
ғәйбәткә (dative singular-only)
ғәйбәтте (accusative definite singular-only)
ғәйбәттә (locative singular-only)
ғәйбәттән (ablative singular-only)

From Arabic غِيبَة (ḡība).
Cognate with Kazakh ғайбат (ğaibat, “slander”), Uzbek gʻiybat (“gossip”), Azerbaijani qeybət (“gossip”).

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.

In Islam, spreading gossips is a taboo activity.


нәфрәт

head

нәфрәт • (nəfrət)

ba-noun

нәфрәт • (nəfrət)

nəfrət (romanization)
нәфрәт (absolute singular-only)
нәфрәттең (definite genitive singular-only)
нәфрәткә (dative singular-only)
нәфрәтте (accusative definite singular-only)
нәфрәттә (locative singular-only)
нәфрәттән (ablative singular-only)

From Persian نفرت (nafrat), from Arabic نَفْرَة (nafra).


мосолман

mosolman (romanization)
мосолман (absolute singular)
мосолмандар (absolute plural)
мосолмандың (definite genitive singular)
мосолмандарҙың (definite genitive plural)
мосолманға (dative singular)
мосолмандарға (dative plural)
мосолманды (accusative definite singular)
мосолмандарҙы (accusative definite plural)
мосолманда (locative singular)
мосолмандарҙа (locative plural)
мосолмандан (ablative singular)
мосолмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мосолмандарҙың

мосолмандарға

мосолмандарҙы

мосолмандарҙа

мосолмандарҙан

From Persian مسلمان (mosalmân), from Arabic مُسْلِم (muslim).

Хаҡ мосолман.


салбар

salbar (romanization)
салбар (absolute singular)
салбарҙар (absolute plural)
салбарҙың (definite genitive singular)
салбарҙарҙың (definite genitive plural)
салбарға (dative singular)
салбарҙарға (dative plural)
салбарҙы (accusative definite singular)
салбарҙарҙы (accusative definite plural)
салбарҙа (locative singular)
салбарҙарҙа (locative plural)
салбарҙан (ablative singular)
салбарҙарҙан (ablative plural)

салбарҙарҙың

салбарҙарҙан

From Persian شلوار (šalvâr, “trousers, pants”).
Cognate with Kazakh шалбар (şalbar), Tatar чалбар (çalbar), Turkish şalvar (“trousers”), etc.


сәркәтип

head

сәркәтип • (sərkətip)

ba-noun

сәркәтип • (sərkətip)

sərkətip (romanization)
сәркәтип (absolute singular)
сәркәтиптәр (absolute plural)
сәркәтиптең (definite genitive singular)
сәркәтиптәрҙең (definite genitive plural)
сәркәтипкә (dative singular)
сәркәтиптәргә (dative plural)
сәркәтипте (accusative definite singular)
сәркәтиптәрҙе (accusative definite plural)
сәркәтиптә (locative singular)
сәркәтиптәрҙә (locative plural)
сәркәтиптән (ablative singular)
сәркәтиптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәркәтиптәрҙең

сәркәтиптәргә

сәркәтиптәрҙе

сәркәтиптәрҙә

сәркәтиптәрҙән

From Persian سرکاتب (sar-kâteb, “secretary”).

secretary; the person who keeps records, takes notes and handles paperwork


хоҙай

head

хоҙай • (xoźay)

ba-noun

хоҙай • (xoźay)

xoźay (romanization)
хоҙай (absolute singular)
хоҙайҙар (absolute plural)
хоҙайҙың (definite genitive singular)
хоҙайҙарҙың (definite genitive plural)
хоҙайға (dative singular)
хоҙайҙарға (dative plural)
хоҙайҙы (accusative definite singular)
хоҙайҙарҙы (accusative definite plural)
хоҙайҙа (locative singular)
хоҙайҙарҙа (locative plural)
хоҙайҙан (ablative singular)
хоҙайҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Persian خدا (xodâ, “God”).
Cognate with
Tatar ходай (xoday),
Kazakh Құдай (Qūdai),
Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan кудай (kuday),
Khakas худай (xuday),
Shor қудай,
Uzbek xudo,
Uyghur худо (xudo),
Turkish Hüdā etc.

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.

Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.

Әҙәм балаһы төҙөгән ҡаланы һәм манараны күрер өсөн Хоҙай аҫҡа төштө.

(Can we date this quote?), Bible, Genesis 11:5:

In order to see the city and the tower that the cildren of men were building, God went down.

Əźəm balahı töźögən qalanı həm manaranı kürer ösön Xoźay aśqa töştö.


хужабикә

head

хужабикә • (xujabikə)

ba-noun

хужабикә • (xujabikə)

xujabikə (romanization)
хужабикә (absolute singular)
хужабикәләр (absolute plural)
хужабикәнең (definite genitive singular)
хужабикәләрҙең (definite genitive plural)
хужабикәгә (dative singular)
хужабикәләргә (dative plural)
хужабикәне (accusative definite singular)
хужабикәләрҙе (accusative definite plural)
хужабикәлә (locative singular)
хужабикәләрҙә (locative plural)
хужабикәнән (ablative singular)
хужабикәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хужабикәләрҙең

хужабикәләргә

хужабикәләрҙе

хужабикәләрҙә

хужабикәләрҙән

хужа (xuja, “owner”) + бикә (bikə, “female marker”).

compound

female head of a household; mistress of a family; landlady

Һаран хужабикә.


һәүәҫкәр

head

һәүәҫкәр • (həwəśkər)

ba-noun

һәүәҫкәр • (həwəśkər)

həwəśkər (romanization)
һәүәҫкәр (absolute singular)
һәүәҫкәрҙәр (absolute plural)
һәүәҫкәрҙең (definite genitive singular)
һәүәҫкәрҙәрҙең (definite genitive plural)
һәүәҫкәргә (dative singular)
һәүәҫкәрҙәргә (dative plural)
һәүәҫкәрҙе (accusative definite singular)
һәүәҫкәрҙәрҙе (accusative definite plural)
һәүәҫкәрҙә (locative singular)
һәүәҫкәрҙәрҙә (locative plural)
һәүәҫкәрҙән (ablative singular)
һәүәҫкәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һәүәҫкәрҙәрҙең

һәүәҫкәрҙәргә

һәүәҫкәрҙәрҙе

һәүәҫкәрҙәрҙә

һәүәҫкәрҙәрҙән

From Persian هوسکار (havaskâr, “amateur, enthusiast, aficionado”).
Cognate with
Tatar һәвәскәр (häwäskär), Kazakh әуескер (äuesker), Uzbek havaskor (“amateur”), Uyghur ھەۋەسكار (heweskar, “amateur”).

bor

Һәүәҫкәр йырсы.


йырсы

head

йырсы • (yırsı)

ba-noun

йырсы • (yırsı)

yırsı (romanization)
йырсы (absolute singular)
йырсылар (absolute plural)
йырсының (definite genitive singular)
йырсыларҙың (definite genitive plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative definite singular)
йырсыларҙы (accusative definite plural)
йырсыла (locative singular)
йырсыларҙа (locative plural)
йырсынан (ablative singular)
йырсыларҙан (ablative plural)

From йыр (yır, “song”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with
Tatar җырчы (cırçı, “singer”),
Kazakh жыршы (jyrşy, “narrator of folk tales”),
Kumyk йырчы (yırçı, “singer”).

cog

Һәүәҫкәр йырсы.

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.

Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.


һинд

hind (romanization)
һинд (absolute singular)
һиндтар (absolute plural)
һиндтың (definite genitive singular)
һиндтарҙың (definite genitive plural)
һиндҡа (dative singular)
һиндтарға (dative plural)
һиндты (accusative definite singular)
һиндтарҙы (accusative definite plural)
һиндта (locative singular)
һиндтарҙа (locative plural)
һиндтан (ablative singular)
һиндтарҙан (ablative plural)

Һиндтарҙың тормошо кинола ғына матурмы?

Is the Indians' life beautiful in films only?


шаршау

head

шаршау • (şarşaw)

ba-noun

шаршау • (şarşaw)

şarşaw (romanization)
шаршау (absolute singular)
шаршауҙар (absolute plural)
шаршауҙың (definite genitive singular)
шаршауҙарҙың (definite genitive plural)
шаршауға (dative singular)
шаршауҙарға (dative plural)
шаршауҙы (accusative definite singular)
шаршауҙарҙы (accusative definite plural)
шаршауҙа (locative singular)
шаршауҙарҙа (locative plural)
шаршауҙан (ablative singular)
шаршауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шаршауҙарҙың

шаршауҙарҙан

From Ottoman Turkish چارشاف (çârşaf, “bedsheet; large veil coveing the entire body”), from چادر شب (çâdır-ı şeb), from Persian چادر شب (čâdar-e šab).
The meaning 'act in theater' is secondary to 'theater curtain'.
Cognate with
Tatar чаршау (çarşaw, “curtain”),
Uzbek choyshab (“bedsheet”),
Turkish çarşaf (“bedsheet, large veil”).

bor

curtain, a piece of cloth covering a bed, etc., or separating parts of a dwelling

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Şarşaw asılmaś elek səxnəgə Aktyor sığa, qulında telefon.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, (with) a telephone in his hand.

(theater) curtain, a piece of cloth separating the audience and the stage in a theater

Биш шаршауҙа тарихи драма.


пәрҙә

head

пәрҙә • (pərźə)

ba-noun

пәрҙә • (pərźə)

pərźə (romanization)
пәрҙә (absolute singular)
пәрҙәләр (absolute plural)
пәрҙәнең (definite genitive singular)
пәрҙәләрҙең (definite genitive plural)
пәрҙәгә (dative singular)
пәрҙәләргә (dative plural)
пәрҙәне (accusative definite singular)
пәрҙәләрҙе (accusative definite plural)
пәрҙәлә (locative singular)
пәрҙәләрҙә (locative plural)
пәрҙәнән (ablative singular)
пәрҙәләрҙән (ablative plural)

From Persian پرده (parde, “curtain”).
Cognate with Turkish perde,
Uzbek parda (“curtain”).


шифахана

head

шифахана • (şifaxana)

ba-noun

шифахана • (şifaxana)

şifaxana (romanization)
шифахана (absolute singular)
шифаханалар (absolute plural)
шифахананың (definite genitive singular)
шифаханаларҙың (definite genitive plural)
шифаханаға (dative singular)
шифаханаларға (dative plural)
шифахананы (accusative definite singular)
шифаханаларҙы (accusative definite plural)
шифаханала (locative singular)
шифаханаларҙа (locative plural)
шифахананан (ablative singular)
шифаханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шифаханаларҙың

шифаханаларға

шифаханаларҙы

шифаханаларҙа

шифаханаларҙан

Borrowed from Dari Persian شفاخانه (šafâxâne).
By surface analysis, шифа (şifa) + -хана (-xana).

surf

“Янғантау” шифаханаһы — республика милке.

“Yanğantaw” şifaxanahı — respublika milke.

The sanatorium of Yangantaw is the property of the Republic (Bashkortostan).

Шифаханаға бөгөн юғары белемле йәш алмаш, һөнәрле белгестәр кәрәк.

Şifaxanağa bögön yuğarı belemle yəş almaş, hönərle belgestər kərək.

The sanatorium nowadays needs qualified professionals with higher education, young replacement (for retiring doctors).


шифа

head

шифа • (şifa)

ba-noun

шифа • (şifa)

şifa (romanization)
шифа (absolute singular)
шифалар (absolute plural)
шифаның (definite genitive singular)
шифаларҙың (definite genitive plural)
шифаға (dative singular)
шифаларға (dative plural)
шифаны (accusative definite singular)
шифаларҙы (accusative definite plural)
шифала (locative singular)
шифаларҙа (locative plural)
шифанан (ablative singular)
шифаларҙан (ablative plural)

healing effect or property of an herb, object, place, etc.


яҙыҡ

head

яҙыҡ • (yaźıq)

ba-noun

яҙыҡ • (yaźıq)

yaźıq (romanization)
яҙыҡ (absolute singular-only)
яҙыҡтың (definite genitive singular-only)
яҙыҡҡа (dative singular-only)
яҙыҡты (accusative definite singular-only)
яҙыҡта (locative singular-only)
яҙыҡтан (ablative singular-only)

From *yāzuq (“sin, wrongdoing”), from Proto-Turkic *yāŕ- (“to mistake; to commit a sin”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jazuq, “sin, wrongdoing”);
Tatar язык (yazıq),
Kazakh жазық (jazyq),
Kyrgyz жазык (jazık),
Southern Altai јазык (ǰazïk),
Uzbek yoziq,
Khakas чазых (çazıx),
Turkmen ýazyk (“sin, wrongdoing”),
Turkish yazık (“pity, regret”).

cog

Һалып бирелгән ризыҡты ҡалдырырға ярамай, яҙыҡ була, хужаны ихтирам итмәү һанала.

Halıp birelgən rizıqtı qaldırırğa yaramay, yaźıq bula, xujanı ixtiram itməw hanala.

One should not leave (any of the) served food - (this is) a sin, is considered disrespect for the host.


талпан

talpan (romanization)
талпан (absolute singular)
талпандар (absolute plural)
талпандың (definite genitive singular)
талпандарҙың (definite genitive plural)
талпанға (dative singular)
талпандарға (dative plural)
талпанды (accusative definite singular)
талпандарҙы (accusative definite plural)
талпанда (locative singular)
талпандарҙа (locative plural)
талпандан (ablative singular)
талпандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

талпандарҙың

талпандарҙан

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.

ba:Талпандар


уҡ

uq (romanization)
уҡ (absolute singular)
уҡтар (absolute plural)
уҡтың (definite genitive singular)
уҡтарҙың (definite genitive plural)
уҡҡа (dative singular)
уҡтарға (dative plural)
уҡты (accusative definite singular)
уҡтарҙы (accusative definite plural)
уҡта (locative singular)
уҡтарҙа (locative plural)
уҡтан (ablative singular)
уҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ok (“arrow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (oq, “arrow”);
Kazakh оқ (oq), Kyrgyz, Southern Altai ок (ok),
Uzbek oʻq,
Uyghur ئوق (oq),
Azerbaijani ox,
Turkish and Turkmen ok, etc.

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.


уҡытыусы

head

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

ba-noun

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

uqıtıwsı (romanization)
уҡытыусы (absolute singular)
уҡытыусылар (absolute plural)
уҡытыусының (definite genitive singular)
уҡытыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡытыусыға (dative singular)
уҡытыусыларға (dative plural)
уҡытыусыны (accusative definite singular)
уҡытыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡытыусыла (locative singular)
уҡытыусыларҙа (locative plural)
уҡытыусынан (ablative singular)
уҡытыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡытыусыларҙың

уҡытыусыларға

уҡытыусыларҙы

уҡытыусыларҙа

уҡытыусыларҙан

From уҡытыу (uqıtıw, “teach”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укытучы (uqıtuçı),
Kazakh оқытушы (oqytuşy),
Uzbek o'qituvchi (“teacher”),
Turkish okutucu (“teaching, instructing”).

cog

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

Uqıtıwsı apay mine taqtağa məsələ sisergə sığarźı.

The teacher (mistress) called me to the board to solve a problem.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.

We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.


вазифа

vazifa (romanization)
вазифа (absolute singular)
вазифалар (absolute plural)
вазифаның (definite genitive singular)
вазифаларҙың (definite genitive plural)
вазифаға (dative singular)
вазифаларға (dative plural)
вазифаны (accusative definite singular)
вазифаларҙы (accusative definite plural)
вазифала (locative singular)
вазифаларҙа (locative plural)
вазифанан (ablative singular)
вазифаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

вазифаларҙың

вазифаларҙан

From Arabic وَظِيفَة (waẓīfa, “task; office; task, duty”).
Cognate with
Crimean Tatar, Turkish vazife,
Uzbek vazifa,
Azerbaijani vəzifə, etc.


уҡыусы

head

уҡыусы • (uqıwsı)

ba-noun

уҡыусы • (uqıwsı)

uqıwsı (romanization)
уҡыусы (absolute singular)
уҡыусылар (absolute plural)
уҡыусының (definite genitive singular)
уҡыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡыусыға (dative singular)
уҡыусыларға (dative plural)
уҡыусыны (accusative definite singular)
уҡыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡыусыла (locative singular)
уҡыусыларҙа (locative plural)
уҡыусынан (ablative singular)
уҡыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡыусыларҙың

уҡыусыларҙан

From уҡыу (uqıw, “read; study”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укучы (uquçı),
Kazakh оқушы (oquşy),
Kyrgyz окуучу (okuucu),
Uzbek o'quchi (“reader; student”),
Turkish okuyucu (“reader; reading”),
Turkmen okyjy, etc.

af

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

reader, the person who reads anything written or printed, especially a book, newspaper or magazine

We, teachers, often like to say to our students: "a student's report card is his/her face".

schoolchild, pupil, (high school) student


хәйерсе

head

хәйерсе • (xəyerse)

ba-noun

хәйерсе • (xəyerse)

xəyerse (romanization)
хәйерсе (absolute singular)
хәйерселәр (absolute plural)
хәйерсенең (definite genitive singular)
хәйерселәрҙең (definite genitive plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative definite singular)
хәйерселәрҙе (accusative definite plural)
хәйерселә (locative singular)
хәйерселәрҙә (locative plural)
хәйерсенән (ablative singular)
хәйерселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәйерселәрҙең

хәйерселәргә

хәйерселәрҙе

хәйерселәрҙә

хәйерселәрҙән

[χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞]

From хәйер (xəyer, “alms, charity”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare with
Tatar хәерче (xäyerçe),
Kazakh қайыршы (qaiyrşy),
Kyrgyz кайырчы (kayırcı),
Uzbek xayrchi (“beggar”).


ҡуртым

head

ҡуртым • (qurtım)

ba-noun

ҡуртым • (qurtım)

qurtım (romanization)
ҡуртым (absolute singular-only)
ҡуртымдың (definite genitive singular-only)
ҡуртымға (dative singular-only)
ҡуртымды (accusative definite singular-only)
ҡуртымда (locative singular-only)
ҡуртымдан (ablative singular-only)

From Russian корто́м (kortóm), корто́ма (kortóma, “rent, lease now dated”),
from a Permic source; compare Komi-Permyak кортом (kortom, “rent, lease”), from kort- "to bind".


йәһүд

head

йәһүд • (yəhüd)

ba-noun

йәһүд • (yəhüd)

yəhüd (romanization)
йәһүд (absolute singular)
йәһүдтәр (absolute plural)
йәһүдтең (definite genitive singular)
йәһүдтәрҙең (definite genitive plural)
йәһүдкә (dative singular)
йәһүдтәргә (dative plural)
йәһүдте (accusative definite singular)
йәһүдтәрҙе (accusative definite plural)
йәһүдтә (locative singular)
йәһүдтәрҙә (locative plural)
йәһүдтән (ablative singular)
йәһүдтәрҙән (ablative plural)


һуҡмаҡ

huqmaq (romanization)
һуҡмаҡ (absolute singular)
һуҡмаҡтар (absolute plural)
һуҡмаҡтың (definite genitive singular)
һуҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
һуҡмаҡҡа (dative singular)
һуҡмаҡтарға (dative plural)
һуҡмаҡты (accusative definite singular)
һуҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
һуҡмаҡта (locative singular)
һуҡмаҡтарҙа (locative plural)
һуҡмаҡтан (ablative singular)
һуҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡмаҡтарҙың

һуҡмаҡтарҙан

From Proto-Turkic *sok- (“to hit, knock, beat”).
Cognate with
Kazakh соқпақ (soqpaq),
Kyrgyz сокмок (sokmok),
Uzbek soʻqmoq,
Uyghur سوخما (soxma, “trail, path”),
etc.

der

path, trail, a transport route other than a road, worn by or intended for pedestrians


кафыр

head

кафыр • (kafır)

ba-noun

кафыр • (kafır)

kafır (romanization)
кафыр (absolute singular)
кафырҙар (absolute plural)
кафырҙың (definite genitive singular)
кафырҙарҙың (definite genitive plural)
кафырға (dative singular)
кафырҙарға (dative plural)
кафырҙы (accusative definite singular)
кафырҙарҙы (accusative definite plural)
кафырҙа (locative singular)
кафырҙарҙа (locative plural)
кафырҙан (ablative singular)
кафырҙарҙан (ablative plural)

From Arabic كافر (kāfir, “infidel, non-believer”).

bor

(Islam) kafir, infidel; a person who has not adopted Islam


мөьмин

head

мөьмин • (mömin)

ba-noun

мөьмин • (mömin)

mömin (romanization)
мөьмин (absolute singular)
мөьминдәр (absolute plural)
мөьминдең (definite genitive singular)
мөьминдәрҙең (definite genitive plural)
мөьмингә (dative singular)
мөьминдәргә (dative plural)
мөьминде (accusative definite singular)
мөьминдәрҙе (accusative definite plural)
мөьминдә (locative singular)
мөьминдәрҙә (locative plural)
мөьминдән (ablative singular)
мөьминдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөьминдәрҙең

мөьминдәрҙән

From Arabic مُؤْمِن (muʔmin, “believer”).


гөбөргәйел

head

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

ba-noun

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

göbörgəyel (romanization)
гөбөргәйел (absolute singular)
гөбөргәйелдәр (absolute plural)
гөбөргәйелдең (definite genitive singular)
гөбөргәйелдәрҙең (definite genitive plural)
гөбөргәйелгә (dative singular)
гөбөргәйелдәргә (dative plural)
гөбөргәйелде (accusative definite singular)
гөбөргәйелдәрҙе (accusative definite plural)
гөбөргәйелдә (locative singular)
гөбөргәйелдәрҙә (locative plural)
гөбөргәйелдән (ablative singular)
гөбөргәйелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гөбөргәйелдең

гөбөргәйелгә

гөбөргәйелде

гөбөргәйелдә

гөбөргәйелдән

гөбөргәйелдәр

гөбөргәйелдәрҙең

гөбөргәйелдәргә

гөбөргәйелдәрҙе

гөбөргәйелдәрҙә

гөбөргәйелдәрҙән

[ɡʏ̆.βʏ̆ɾ.ɣɛ.ˈɪ̯ɪ̆l]

гө‧бөр‧гә‧йел


ташбаҡа

head

ташбаҡа • (taşbaqa)

ba-noun

ташбаҡа • (taşbaqa)

taşbaqa (romanization)
ташбаҡа (absolute singular)
ташбаҡалар (absolute plural)
ташбаҡаның (definite genitive singular)
ташбаҡаларҙың (definite genitive plural)
ташбаҡаға (dative singular)
ташбаҡаларға (dative plural)
ташбаҡаны (accusative definite singular)
ташбаҡаларҙы (accusative definite plural)
ташбаҡала (locative singular)
ташбаҡаларҙа (locative plural)
ташбаҡанан (ablative singular)
ташбаҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташбаҡаларҙың

ташбаҡаларға

ташбаҡаларҙы

ташбаҡаларҙа

ташбаҡаларҙан

Compare with Kazakh тасбақа (tasbaqa), Tatar, Kyrgyz ташбака (taşbaka), Southern Altai таш-бака (taš-baka), Uzbek toshbaqa, Uyghur تاشپاقا (tashpaqa, “turtle, tortoise”).
Equivalent to таш (taş, “stone, rock”) + баҡа (baqa, “frog; turtle”) (see баҡа (baqa, “frog”) for more).

compound

Ташбаҡа ҡабығы.

Беҙҙең төбәктә бик һирәк осраған ташбаҡалар Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.

2019 December 6, “Ташбаҡаға тап булманығыҙмы? [Taşbaqağa tap bulmanığıźmı?]”, in Башҡортостан [Başqortostan, Bashkortostan], retrieved 2021-11-30:

Turtles, which occur very rarely in our region, have been entered on the Red List.


кәмә

head

кәмә • (kəmə)

ba-noun

кәмә • (kəmə)

kəmə (romanization)
кәмә (absolute singular)
кәмәләр (absolute plural)
кәмәнең (definite genitive singular)
кәмәләрҙең (definite genitive plural)
кәмәгә (dative singular)
кәмәләргә (dative plural)
кәмәне (accusative definite singular)
кәмәләрҙе (accusative definite plural)
кәмәлә (locative singular)
кәмәләрҙә (locative plural)
кәмәнән (ablative singular)
кәмәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gẹ̄mi (“boat, vessel”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (kemä, “boat”);
Kyrgyz кеме (keme, “ship”),
Uzbek kema (“ship”),
Chulym кӓмӓ (kämä, “boat”),
Shor кебе (kebe, “boat”),
Tuvan хеме (xeme, “boat”),
Azerbaijani gəmi, Turkish gemi, etc.

cog

Елкәнле кәмә.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

The boat got caught in the cattail and stopped.

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

Isınlap ta, Tufan hıwı tartılğas, Nux kəməhen qayźa kilterep terəy ikən?

As a matter of fact, where did Noah land his boat (=ark) when the Deluge' waters subsided?


туфан

tufan (romanization)
туфан (absolute singular-only)
туфандың (definite genitive singular-only)
туфанға (dative singular-only)
туфанды (accusative definite singular-only)
туфанда (locative singular-only)
туфандан (ablative singular-only)

From Arabic طُوفَان (ṭūfān, “storm, deluge, typhoon”),
probably from Sinitic 大風 (MC dajH|daH pjuwng|pjuwngH, “windstorm”).
Cognate with
Turkish tufan.


Туфан

From Arabic طُوفَان (ṭūfān) or Persian طوفان (“the Deluge”, male given name).
Cognate with Turkish Tufan.

der

Arabic طُوفَان (ṭūfān)

туфан туфан#Bashkir

Alternative spelling of туфан (tufan) (the Flood, Deluge).


ғәҙәт

head

ғәҙәт • (ğəźət)

ba-noun

ғәҙәт • (ğəźət)

ğəźət (romanization)
ғәҙәт (absolute singular)
ғәҙәттәр (absolute plural)
ғәҙәттең (definite genitive singular)
ғәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғәҙәткә (dative singular)
ғәҙәттәргә (dative plural)
ғәҙәтте (accusative definite singular)
ғәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғәҙәттә (locative singular)
ғәҙәттәрҙә (locative plural)
ғәҙәттән (ablative singular)
ғәҙәттәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَادَة (ʕāda, “custom, habit”).
Cognate with
Tatar гадәт (ğadät),
Kazakh әдет (ädet),
Kyrgyz адат (adat),
Kumyk адат (adat),
Uzbek odat,
Turkish âdet.

ғәҙәттән тыш

ğəźəttən tış

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.

Məmbət, qaźaqtarğa qaytqas, nasar ğəźət qıwa başlay: xərəm ülgən maldı döröś tip taba.

When Mämbät returned to the Kazakhs, (he) developed a bad habit: (he) found it appropriate (to eat the meat of) cattle that had died in the non-halal way (i.e. in violation of the sharia law).

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.


бет

bet (romanization)
бет (absolute singular)
беттәр (absolute plural)
беттең (definite genitive singular)
беттәрҙең (definite genitive plural)
беткә (dative singular)
беттәргә (dative plural)
бетте (accusative definite singular)
беттәрҙе (accusative definite plural)
беттә (locative singular)
беттәрҙә (locative plural)
беттән (ablative singular)
беттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bɨt (“louse”).
Cognate with
Kazakh бит (bit),
Uyghur پىت (pit),
Turkish bit,
Yakut быт (bıt),
Chuvash пыйтӑ (pyjt̬ă, “louse”),
etc.


кис

kis (romanization)
кис (absolute singular)
кистәр (absolute plural)
кистең (definite genitive singular)
кистәрҙең (definite genitive plural)
кискә (dative singular)
кистәргә (dative plural)
кисте (accusative definite singular)
кистәрҙе (accusative definite plural)
кистә (locative singular)
кистәрҙә (locative plural)
кистән (ablative singular)
кистәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kēč (“evening; late”).
Related to кисә (kisə, “yesterday”).
Cognate to
Old Uyghur [script needed] (keč, “late”),
Tatar кич (kiç, “evening”),
Kazakh кеш (keş, “evening; late”),
Kyrgyz кеч (kec, “evening; late”),
Karachay-Balkar кеч (keç, “evening; late”),
Turkish geç (“late”),
Turkmen gij (“late”),
Chuvash каҫ (kaś, “evening, night”).


кирбес

kirbes (romanization)
кирбес (absolute singular)
кирбестәр (absolute plural)
кирбестең (definite genitive singular)
кирбестәрҙең (definite genitive plural)
кирбескә (dative singular)
кирбестәргә (dative plural)
кирбесте (accusative definite singular)
кирбестәрҙе (accusative definite plural)
кирбестә (locative singular)
кирбестәрҙә (locative plural)
кирбестән (ablative singular)
кирбестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кирбестәрҙең

кирбестәрҙән

Inherited from Proto-Turkic *kerpič (“brick”). Cognate with
Karakhanid [script needed] (kerpič, “adobe, brick”);
Kazakh кірпіш (kırpış),
Turkish kerpiç,
Azerbaijani kərpic (“brick”),
etc.


фатиха

fatixa (romanization)
фатиха (absolute singular)
фатихалар (absolute plural)
фатиханың (definite genitive singular)
фатихаларҙың (definite genitive plural)
фатихаға (dative singular)
фатихаларға (dative plural)
фатиханы (accusative definite singular)
фатихаларҙы (accusative definite plural)
фатихала (locative singular)
фатихаларҙа (locative plural)
фатиханан (ablative singular)
фатихаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

фатихаларҙың

фатихаларҙан

[fä.tʲï.ˈχä]

From Arabic فاتحة (fātiḥa, “beginning; introduction”).
Doublet of бата (bata).

bor

ba:Әл-Фатиха сүрәһе

(Islam) Fatiha, the first sura of the Quran


бата

bata (romanization)
бата (absolute singular)
баталар (absolute plural)
батаның (definite genitive singular)
баталарҙың (definite genitive plural)
батаға (dative singular)
баталарға (dative plural)
батаны (accusative definite singular)
баталарҙы (accusative definite plural)
батала (locative singular)
баталарҙа (locative plural)
батанан (ablative singular)
баталарҙан (ablative plural)

Adapted from Arabic فَاتِحَة (fātiḥa, “beginning”), the name of the first chapter of the Quran that was typically read as a prayer for blessing.
Doublet of фатиха (fatixa).


утрауҙар

head

утрауҙар • (utrawźar)

утрау утрау#Bashkir


бәндә

бәндә • (bəndə)

ba-noun

бәндә • (bəndə)

bəndə (romanization)
бәндә (absolute singular)
бәндәдәр (absolute plural)
бәндәдең (definite genitive singular)
бәндәдәрҙең (definite genitive plural)
бәндәгә (dative singular)
бәндәдәргә (dative plural)
бәндәде (accusative definite singular)
бәндәдәрҙе (accusative definite plural)
бәндәдә (locative singular)
бәндәдәрҙә (locative plural)
бәндәдән (ablative singular)
бәндәдәрҙән (ablative plural)

From Persian بنده (bande).
Cognate with Kazakh бенде (bende), пенде (pende),
Kyrgyz бенде (bende),
Uzbek banda,
Turkish bende, etc.

Бәндәгә ни яҙһа, шуны күрер.

A human being will see (in its life) whatever (it) is destined (to see).

Мин — тик бер гонаһлы бәндәмен, миндәйҙәр бихисап.

Min — tik ber gonahlı bəndəmen, mindəyźər bixisap.

I am just a sinful human being, there are countless numbers of those like me.

human being (with a humbling connocation)

(Islam) Allah's servant (of a human being)


таң

tañ (romanization)
таң (absolute singular)
таңдар (absolute plural)
таңдың (definite genitive singular)
таңдарҙың (definite genitive plural)
таңға (dative singular)
таңдарға (dative plural)
таңды (accusative definite singular)
таңдарҙы (accusative definite plural)
таңда (locative singular)
таңдарҙа (locative plural)
таңдан (ablative singular)
таңдарҙан (ablative plural)


ялыу

head

ялыу • (yalıw)

ba-noun

ялыу • (yalıw)

yalıw (romanization)
ялыу (absolute singular)
ялыуҙар (absolute plural)
ялыуҙың (definite genitive singular)
ялыуҙарҙың (definite genitive plural)
ялыуға (dative singular)
ялыуҙарға (dative plural)
ялыуҙы (accusative definite singular)
ялыуҙарҙы (accusative definite plural)
ялыуҙа (locative singular)
ялыуҙарҙа (locative plural)
ялыуҙан (ablative singular)
ялыуҙарҙан (ablative plural)

From Russian жа́лоба (žáloba, “complaint”),
possibly contaminated with Old Turkic [script needed] (jala, “suspicion”).


белем көнө

head

белем көнө • (belem könö)

ba-noun

белем көнө • (belem könö)

[bɪ̞ˈlɪ̞m.ɡʏ̞ˌnʏ̞]

Calque of Russian День Зна́ний (Denʹ Znánij).
Compare with Tatar Белем көне (Belem köne), Kazakh Білім күні (Bılım künı), Kyrgyz Билим күнү (Bilim künü), Uyghur بىلىم كۈنى (bilim küni), etc.

calque

День Зна́ний

cog

Kazakh Білім күні (Bılım künı)

Ауыл халҡына бик оҙаҡ көтөргә тура килмәне: быйылғы Белем көнөндә ике ҡатлы өр-яңы мәктәп ишектәрен асты.

Awıl xalqına bik oźaq kötörgə tura kilməne: bıyılğı Belem könöndə ike qatlı ör-yañı məktəp işektəren astı.

The people of the village did not have to wait very long: on this year's Knowledge day, a two-storeyed brand new school opened its doors.

Белем көнөндә мәктәптәр ҡырмыҫҡа иләүен хәтерләтә.

Belem könöndə məktəptər qırmıśqa iləwen xəterlətə.

On the Knowledge Day, schools resemble anthills.

the Knowledge Day, the day of September 1 when school year officially starts in Russia

ba:белем көнө


туҙ

tuź (romanization)
туҙ (absolute singular-only)
туҙҙың (definite genitive singular-only)
туҙға (dative singular-only)
туҙҙы (accusative definite singular-only)
туҙҙа (locative singular-only)
туҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tōŕ (“birchbark”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toz, “birchbark”),
Kazakh тоз (toz, “birchbark”),
Kyrgyz тоз (toz, “birch polypore”),
Khakas тос (tos, “birchbark”),
Yakut туос (tuos, “birchbark”),etc.


имсәк

head

имсәк • (imsək)

ba-noun

имсәк • (imsək)

imsək (romanization)
имсәк (absolute singular)
имсәктәр (absolute plural)
имсәктең (definite genitive singular)
имсәктәрҙең (definite genitive plural)
имсәккә (dative singular)
имсәктәргә (dative plural)
имсәкте (accusative definite singular)
имсәктәрҙе (accusative definite plural)
имсәктә (locative singular)
имсәктәрҙә (locative plural)
имсәктән (ablative singular)
имсәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *em-ček (“breast; nipple”) (earliest attested in 13th century), from *em- (“to suck”).
Cognate with
Kyrgyz эмчек (emcek),
Southern Altai эмчек (emček),
Kazakh емшек (emşek),
Crimean Tatar emçek,
Uzbek emchak,
Salar emcük,
Turkmen emjek, etc.

Иламаған балаға имсәк бирмәйҙәр.

(They) don't give breast to a child that doesn't cry. (=A child that doesn't cry doesn't get breastfed).


маңлай

head

маңлай • (mañlay)

ba-noun

маңлай • (mañlay)

mañlay (romanization)
маңлай (absolute singular)
маңлайҙар (absolute plural)
маңлайҙың (definite genitive singular)
маңлайҙарҙың (definite genitive plural)
маңлайға (dative singular)
маңлайҙарға (dative plural)
маңлайҙы (accusative definite singular)
маңлайҙарҙы (accusative definite plural)
маңлайҙа (locative singular)
маңлайҙарҙа (locative plural)
маңлайҙан (ablative singular)
маңлайҙарҙан (ablative plural)
маңдай (alternative)

ba-decl-noun

маңлайҙарҙың

маңлайҙарҙан

From Middle Mongol ᠮᠠᠩᠯᠠᠢ (manglai, “forehead”), see Mongolian магнай (magnaj).
Cognate with Kyrgyz маңдай (maŋday, “forehead”),Kazakh маңдай (mañdai, “forehead”),Uzbek manglay (“forehead”), etc.

der

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.


маңдай

head

маңдай • (mañday)

ba-noun

маңдай • (mañday)

mañday (romanization)
маңдай (absolute singular)
маңдайҙар (absolute plural)
маңдайҙың (definite genitive singular)
маңдайҙарҙың (definite genitive plural)
маңдайға (dative singular)
маңдайҙарға (dative plural)
маңдайҙы (accusative definite singular)
маңдайҙарҙы (accusative definite plural)
маңдайҙа (locative singular)
маңдайҙарҙа (locative plural)
маңдайҙан (ablative singular)
маңдайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маңдайҙарҙың

маңдайҙарҙан

маңлай маңлай#Bashkir

(Eastern Bashkir) Alternative form of маңлай (mañlay, “forehead”)


сәғәт

head

сәғәт • (səğət)

ba-noun

сәғәт • (səğət)

səğət (romanization)
сәғәт (absolute singular)
сәғәттәр (absolute plural)
сәғәттең (definite genitive singular)
сәғәттәрҙең (definite genitive plural)
сәғәткә (dative singular)
сәғәттәргә (dative plural)
сәғәтте (accusative definite singular)
сәғәттәрҙе (accusative definite plural)
сәғәттә (locative singular)
сәғәттәрҙә (locative plural)
сәғәттән (ablative singular)
сәғәттәрҙән (ablative plural)

From Arabic سَاعَة (sāʕa, “hour, clock”).

Ярты сәғәт.

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.

One should sleep at least seven hours a day.

Киләһе яңылыҡтар сығарылышы ун сәғәт утыҙ минутта сыға.

Kiləhe yañılıqtar sığarılışı un səğət utıź minutta sığa.

The next news broadcast will be aired at ten hours thirty minutes.

Һәр көн килгел һабаҡҡа, сәғәтеңде яҙҙырма.

Hər kön kilgel habaqqa, səğəteñde yaźźırma.

Come every day to class, do not fritter away (even a single) hour of yours.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

These days, a watch not only shows the time, but also the person's social status.


ҡул сәғәте

head

ҡул сәғәте • (qul səğəte)

ba-noun

ҡул сәғәте • (qul səğəte)

These days, a watch not only shows the time, but also the owner's social status.


тәҙрә төбө

head

тәҙрә төбө • (təźrə töbö)

ba-noun

тәҙрә төбө • (təźrə töbö)

[tæðˈɾæ.tʏ̞.ˌβʏ̞]


даирә

head

даирә • (dairə)

ba-noun

даирә • (dairə)

dairə (romanization)
даирә (absolute singular)
даирәләр (absolute plural)
даирәнең (definite genitive singular)
даирәләрҙең (definite genitive plural)
даирәгә (dative singular)
даирәләргә (dative plural)
даирәне (accusative definite singular)
даирәләрҙе (accusative definite plural)
даирәлә (locative singular)
даирәләрҙә (locative plural)
даирәнән (ablative singular)
даирәләрҙән (ablative plural)

From Arabic دَائِرَة (dāʔira, “circle”).

Ауылда ғына йәшәп, ситкә сығып йөрөмәгән балаларҙың аң даирәһе бер ни тиклем сикләнгән була.

Awılda ğına yəşəp, sitkə sığıp yöröməgən balalarźıñ añ dairəhe ber ni tiklem sikləngən bula.

The outlook (reach of thought) is (typically) somewhat limited in the children who have only lived in a village and have not traveled (much; i.e. left the village).

XIX быуатта каталан телен ҡулланыу даирәһе бөтөнләй алмашына.

XIX bıwatta katalan telen qullanıw dairəhe bötönləy almaşına.

In the 19th century, the sphere of the Catalan language use changes completely.

a region in which someone or something is active, has influence; sphere of influence, area of control; orbit, domain

Магнит даирәһе.


исемлек

isemlek (romanization)
исемлек (absolute singular)
исемлектәр (absolute plural)
исемлектең (definite genitive singular)
исемлектәрҙең (definite genitive plural)
исемлеккә (dative singular)
исемлектәргә (dative plural)
исемлекте (accusative definite singular)
исемлектәрҙе (accusative definite plural)
исемлектә (locative singular)
исемлектәрҙә (locative plural)
исемлектән (ablative singular)
исемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

исемлектәрҙең

исемлектәргә

исемлектәрҙе

исемлектәрҙә

исемлектәрҙән

исем (isem, “name”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting a group or compendium”).


дәрәжә

head

дәрәжә • (dərəjə)

ba-noun

дәрәжә • (dərəjə)

dərəjə (romanization)
дәрәжә (absolute singular)
дәрәжәләр (absolute plural)
дәрәжәнең (definite genitive singular)
дәрәжәләрҙең (definite genitive plural)
дәрәжәгә (dative singular)
дәрәжәләргә (dative plural)
дәрәжәне (accusative definite singular)
дәрәжәләрҙе (accusative definite plural)
дәрәжәлә (locative singular)
дәрәжәләрҙә (locative plural)
дәрәжәнән (ablative singular)
дәрәжәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәрәжәләрҙең

дәрәжәләрҙән

Ғилми дәрәжә.

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.


сәбәп

head

сәбәп • (səbəp)

ba-noun

сәбәп • (səbəp)

səbəp (romanization)
сәбәп (absolute singular)
сәбәптәр (absolute plural)
сәбәптең (definite genitive singular)
сәбәптәрҙең (definite genitive plural)
сәбәпкә (dative singular)
сәбәптәргә (dative plural)
сәбәпте (accusative definite singular)
сәбәптәрҙе (accusative definite plural)
сәбәптә (locative singular)
сәбәптәрҙә (locative plural)
сәбәптән (ablative singular)
сәбәптәрҙән (ablative plural)

From Arabic سَبَب (sabab, “cause, reason”).
Cognate with Turkish sebep.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

Kem belə, bəlki, başqa səbəbe lə barźır.

Who knows, maybe there is another reason as well.

Беҙ аяныс сәбәптән йыйылыштыҡ — тормоштан оло ил ағабыҙ китте.

Beź ayanıs səbəptən yıyılıştıq — tormoştan olo il ağabıź kitte.

We have gathered for a sad reason — a reputable and honorable senior has passed away (lit. left life).


тыуған көн

head

тыуған көн • (tıwğan kön)

ba-noun

тыуған көн • (tıwğan kön)

tıwğan kön (romanization)
тыуған көн (absolute singular)
тыуған көндәр (absolute plural)
тыуған көндөң (definite genitive singular)
тыуған көндәрҙең (definite genitive plural)
тыуған көнгә (dative singular)
тыуған көндәргә (dative plural)
тыуған көндө (accusative definite singular)
тыуған көндәрҙе (accusative definite plural)
тыуған көндә (locative singular)
тыуған көндәрҙә (locative plural)
тыуған көндән (ablative singular)
тыуған көндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тыуған көндөң

тыуған көнгә

тыуған көндө

тыуған көндә

тыуған көндән

тыуған көндәр

тыуған көндәрҙең

тыуған көндәргә

тыуған көндәрҙе

тыуған көндәрҙә

тыуған көндәрҙән

[tʊw.ˈʁɑn.ˌɡʏ̞n]


иғтибар

head

иғтибар • (iğtibar)

ba-noun

иғтибар • (iğtibar)

iğtibar (romanization)
иғтибар (absolute singular)
иғтибарҙар (absolute plural)
иғтибарҙың (definite genitive singular)
иғтибарҙарҙың (definite genitive plural)
иғтибарға (dative singular)
иғтибарҙарға (dative plural)
иғтибарҙы (accusative definite singular)
иғтибарҙарҙы (accusative definite plural)
иғтибарҙа (locative singular)
иғтибарҙарҙа (locative plural)
иғтибарҙан (ablative singular)
иғтибарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

иғтибарҙарҙың

иғтибарҙарға

иғтибарҙарҙы

иғтибарҙарҙа

иғтибарҙарҙан

Etymology tree
Arabic اِعْتَبَرَ (iʕtabara)
Arabic اِعْتِبَار (iʕtibār)bor.
Classical Persian اِعْتِبَار (i'tibār)bor.
Bashkir иғтибар (iğtibar)
Borrowed from Classical Persian اِعْتِبَار (i'tibār), borrowed from Arabic اِعْتِبَار (iʕtibār), from اِعْتَبَرَ (iʕtabara).

etymon

Район идаралығы алмашынғас ҡына, кесе эшҡыуарлыҡ проблемалары ниһайәт иғтибар үҙәгенә килеп баҫты.

Rayon idaralığı almaşınğas qına, kese eşqıwarlıq problemaları nihayət iğtibar üźəgenə kilep baśtı.

(It was) only when the district management changed (that) the problems of micro-entrepreneurship finally came into the center of attention.

Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә.

Isınbarlıqtıñ bötön osraqlı ayırımlıqtarın bayqap ütew mömkin bulmağanlıqtan, filosoftar üź iğtibarın töp səbəptərgə yünəltə, ısınbarlıqtıñ iñ ğömümi qanundarın öyrənə.

Since it is not possible to review all incidental particularities of (=existing in) reality, philosophers direct their attention to fundamental reasons, (and) study the most general laws of reality.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events.

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.


эшҡыуарлыҡ

head

эшҡыуарлыҡ • (eşqıwarlıq)

ba-noun

эшҡыуарлыҡ • (eşqıwarlıq)

eşqıwarlıq (romanization)
эшҡыуарлыҡ (absolute singular)
эшҡыуарлыҡтар (absolute plural)
эшҡыуарлыҡтың (definite genitive singular)
эшҡыуарлыҡтарҙың (definite genitive plural)
эшҡыуарлыҡҡа (dative singular)
эшҡыуарлыҡтарға (dative plural)
эшҡыуарлыҡты (accusative definite singular)
эшҡыуарлыҡтарҙы (accusative definite plural)
эшҡыуарлыҡта (locative singular)
эшҡыуарлыҡтарҙа (locative plural)
эшҡыуарлыҡтан (ablative singular)
эшҡыуарлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

эшҡыуарлыҡтың

эшҡыуарлыҡҡа

эшҡыуарлыҡты

эшҡыуарлыҡта

эшҡыуарлыҡтан

эшҡыуарлыҡтар

эшҡыуарлыҡтарҙың

эшҡыуарлыҡтарға

эшҡыуарлыҡтарҙы

эшҡыуарлыҡтарҙа

эшҡыуарлыҡтарҙан

[ɪ̞ʃ.qɯ̞.wɑr.ˈɫɯ̞q]

эш‧ҡы‧уар‧лыҡ

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.

Eşqıwarlıq — körəş mayźanı, unda barı tik tahıldar, səmseldər yeñew yawlay.

Enterpreneurship is a space of struggle; in it, only the persevering and ambitious will win victory.

(It was) only when the district management changed (that) the problems of micro-entrepreneurship finally came into the center of attention (=into the spotlight).


замана

zamana (romanization)
замана (absolute singular)
заманалар (absolute plural)
замананың (definite genitive singular)
заманаларҙың (definite genitive plural)
заманаға (dative singular)
заманаларға (dative plural)
замананы (accusative definite singular)
заманаларҙы (accusative definite plural)
заманала (locative singular)
заманаларҙа (locative plural)
замананан (ablative singular)
заманаларҙан (ablative plural)

заманаларҙың

заманаларҙан

From Persian زمانه (zamâne, “age, epoch”).

(difficult) period in a society's history; epoch


намаҙ

head

намаҙ • (namaź)

ba-noun

намаҙ • (namaź)

namaź (romanization)
намаҙ (absolute singular)
намаҙҙар (absolute plural)
намаҙҙың (definite genitive singular)
намаҙҙарҙың (definite genitive plural)
намаҙға (dative singular)
намаҙҙарға (dative plural)
намаҙҙы (accusative definite singular)
намаҙҙарҙы (accusative definite plural)
намаҙҙа (locative singular)
намаҙҙарҙа (locative plural)
намаҙҙан (ablative singular)
намаҙҙарҙан (ablative plural)

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Намаҙ уҡый башлағандан һуң тартыуын да, эсеүен дә ташлаған кешеләр күп, әлхәмдулилла.

Namaź uqıy başlağandan huñ tartıwın da, esewen də taşlağan keşelər küp, əlxəmdulilla.

There are many people who quit both smoking and drinking after they start performing their salats, praise be to God.

(Islam) salat, any of the five daily obligatory prayers performed by practicing Muslims


намаҙлыҡ

head

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

ba-noun

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

namaźlıq (romanization)
намаҙлыҡ (absolute singular)
намаҙлыҡтар (absolute plural)
намаҙлыҡтың (definite genitive singular)
намаҙлыҡтарҙың (definite genitive plural)
намаҙлыҡҡа (dative singular)
намаҙлыҡтарға (dative plural)
намаҙлыҡты (accusative definite singular)
намаҙлыҡтарҙы (accusative definite plural)
намаҙлыҡта (locative singular)
намаҙлыҡтарҙа (locative plural)
намаҙлыҡтан (ablative singular)
намаҙлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

намаҙлыҡтарҙың

намаҙлыҡтарға

намаҙлыҡтарҙы

намаҙлыҡтарҙа

намаҙлыҡтарҙан

[nɑ.mɑð.ˈɫɯ̞q]

намаҙ (namaź) + -лыҡ (-lıq).
Compare with
Turkmen namazlyk,
Turkish namazlık (“prayer mat”).

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.

Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

(Islam) prayer rug, prayer mat; a small rug on which Muslims kneel to pray


мәнфәғәт

head

мәнфәғәт • (mənfəğət)

ba-noun

мәнфәғәт • (mənfəğət)

mənfəğət (romanization)
мәнфәғәт (absolute singular-only)
мәнфәғәттең (definite genitive singular-only)
мәнфәғәткә (dative singular-only)
мәнфәғәтте (accusative definite singular-only)
мәнфәғәттә (locative singular-only)
мәнфәғәттән (ablative singular-only)

From Arabic مَنْفَعَة (manfaʕa, “usefulness; advantage”).

der

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

Şəxsi eşqıwarźar, əlbittə, üź mənfəğəttəren alğa hörə.

Private entrepreneurs, naturally, promote their own interests.

interest, whether material or immaterial


буш ваҡыт

head

буш ваҡыт • (buş vaqıt)

ba-noun

буш ваҡыт • (buş vaqıt)

buş vaqıt (romanization)
буш ваҡыт (absolute singular-only)
буш ваҡыттың (definite genitive singular-only)
буш ваҡытҡа (dative singular-only)
буш ваҡытты (accusative definite singular-only)
буш ваҡытта (locative singular-only)
буш ваҡыттан (ablative singular-only)

Бер генә минут та буш ваҡытым юҡ.

I don't have a single minute of free time.

Ни бары интернет һәм бер-ике сәғәт буш ваҡыт ҡына кәрәк.

Ni barı internet həm ber-ike səğət buş vaqıt qına kərək.

(For that, you) need only (access to) the Internet and a couple of hours of spare time.


фекер

feker (romanization)
фекер (absolute singular)
фекерҙәр (absolute plural)
фекерҙең (definite genitive singular)
фекерҙәрҙең (definite genitive plural)
фекергә (dative singular)
фекерҙәргә (dative plural)
фекерҙе (accusative definite singular)
фекерҙәрҙе (accusative definite plural)
фекерҙә (locative singular)
фекерҙәрҙә (locative plural)
фекерҙән (ablative singular)
фекерҙәрҙән (ablative plural)

From Volga Turki فکر (fikir, “opinion”), from Arabic فِكْر (fikr, “thinking, thought”).
Cognate with Kazakh пікір (pıkır), Kyrgyz бикир (bikir), пикир (pikir), Uzbek fikr, Turkish fikir.

der

(generic) any instance of reasoning/operation of mind

Кеше фекеренә ҡолаҡ һалыу — үҙеңде көҙгө аша күреүгә тиң.

Keşe fekerenə qolaq halıw — üźeñde köźgö aşa kürewgə tiñ.

Listening to somebody else's opinion is equal to looking at yourself through a mirror.

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.

Qənəğət tügelheñ ikən — üź hüźeñde əyt, təñqitlə, feker alış.

If you are not content — (then) give your comment, criticize, exchange opinions.


хикәйә

head

хикәйә • (xikəyə)

ba-noun

хикәйә • (xikəyə)

xikəyə (romanization)
хикәйә (absolute singular)
хикәйәләр (absolute plural)
хикәйәнең (definite genitive singular)
хикәйәләрҙең (definite genitive plural)
хикәйәгә (dative singular)
хикәйәләргә (dative plural)
хикәйәне (accusative definite singular)
хикәйәләрҙе (accusative definite plural)
хикәйәлә (locative singular)
хикәйәләрҙә (locative plural)
хикәйәнән (ablative singular)
хикәйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хикәйәләрҙең

хикәйәләрҙән

[χɨ̯͜i.kæ.ˈjæ]

From Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story”).
Cognate with Uzbek hikoya, Turkish hikâye, etc.


синыф

head

синыф • (sinıf)

ba-noun

синыф • (sinıf)

sinıf (romanization)
синыф (absolute singular)
синыфтар (absolute plural)
синыфтың (definite genitive singular)
синыфтарҙың (definite genitive plural)
синыфҡа (dative singular)
синыфтарға (dative plural)
синыфты (accusative definite singular)
синыфтарҙы (accusative definite plural)
синыфта (locative singular)
синыфтарҙа (locative plural)
синыфтан (ablative singular)
синыфтарҙан (ablative plural)

From Arabic صِنْف (ṣinf, “kind, sort; class”).
Cognate with
Tatar сыйныф (sıynıf),
Uzbek sinf,
Turkish sınıf (“political class; grade in school”).

cog

Хаким синыф.

Урта синыф.

Башланғыс синыфтар уҡытыусыһы.

(school) the year of instruction in primary to high school; grade, form


тараф

taraf (romanization)
тараф (absolute singular)
тарафтар (absolute plural)
тарафтың (definite genitive singular)
тарафтарҙың (definite genitive plural)
тарафҡа (dative singular)
тарафтарға (dative plural)
тарафты (accusative definite singular)
тарафтарҙы (accusative definite plural)
тарафта (locative singular)
тарафтарҙа (locative plural)
тарафтан (ablative singular)
тарафтарҙан (ablative plural)

From Arabic طَرَف (ṭaraf, “side; participant”).
Cognate with
Turkish taraf.

der

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

Zəki Vəlidiźeñ Sovet xöküməte tarafına sığıwın xup kürməy, Möxəmmət Qorbanğəliyev başqorttar isemenən Kolçak xöküməten yaqlaw turahında belderə.

Having not approved of Zaki Validi's defection to the Soviet Government's side, Muhammed Kurbangaliev declared that he supported Kolchak's government.


тәҡдир

head

тәҡдир • (təqdir)

ba-noun

тәҡдир • (təqdir)

təqdir (romanization)
тәҡдир (absolute singular)
тәҡдирҙәр (absolute plural)
тәҡдирҙең (definite genitive singular)
тәҡдирҙәрҙең (definite genitive plural)
тәҡдиргә (dative singular)
тәҡдирҙәргә (dative plural)
тәҡдирҙе (accusative definite singular)
тәҡдирҙәрҙе (accusative definite plural)
тәҡдирҙә (locative singular)
тәҡдирҙәрҙә (locative plural)
тәҡдирҙән (ablative singular)
тәҡдирҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәҡдирҙәрҙең

тәҡдирҙәрҙән

From Arabic تَقْدِير (taqdīr, “destiny, fate”).
Cognate with
Kazakh тағдыр (tağdyr),
Uzbek taqdir,
Turkish takdir (“destiny, fate”).

bor

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

Bıl donyağa hər kem üź yaźmışı, üź təqdire menən tıwa.

Everyone is born to this world with their own fate (and) their own predestination.


рәхмәт

head

рәхмәт • (rəxmət)

ba-noun

рәхмәт • (rəxmət)

rəxmət (romanization)
рәхмәт (absolute singular)
рәхмәттәр (absolute plural)
рәхмәттең (definite genitive singular)
рәхмәттәрҙең (definite genitive plural)
рәхмәткә (dative singular)
рәхмәттәргә (dative plural)
рәхмәтте (accusative definite singular)
рәхмәттәрҙе (accusative definite plural)
рәхмәттә (locative singular)
рәхмәттәрҙә (locative plural)
рәхмәттән (ablative singular)
рәхмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәхмәттәрҙең

рәхмәттәрҙән

From
Persian رحمت (rahmat, “mercy”),
from
Arabic رَحْمَة (raḥma, “compassion, mercy”).
Apparently, a Central Asian innovative use in the sense of "thank you".
Compare to Tatar рәхмәт (räxmät), Kazakh рахмет (raxmet)/рақмет (raqmet), Kyrgyz ыракмат (ırakmat), Uzbek rahmat, Uyghur رەھمەت (rehmet, “thank you”), Tajik раҳмат (rahmat, “thank you”).

der

Рәхмәт хаты.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

(Islam) Allah's mercy, mercifulness, clemency


раббы

head

раббы • (rabbı)

ba-noun

раббы • (rabbı)

Аллаһ Раббыбыҙ беҙгә йәнде аманат итеп биргән. Беҙҙең бурыс — шул аманатты нисек алдыҡ, шул рәүештә Аллаһыға кире ҡайтарып биреү.

Allah Rabbıbıź beźgə yənde amanat itep birgən. Beźźeñ burıs — şul amanattı nisek aldıq, şul rəweştə Allahığa kire qaytarıp birew.

Allah our Lord have us the soul as trust. Our duty is to return that trust to Allah (exactly) in the form we took it.

(Islam) Lord, a traditional epithet of Allah


майҙансыҡ

head

майҙансыҡ • (mayźansıq)

ba-noun

майҙансыҡ • (mayźansıq)

mayźansıq (romanization)
майҙансыҡ (absolute singular)
майҙансыҡтар (absolute plural)
майҙансыҡтың (definite genitive singular)
майҙансыҡтарҙың (definite genitive plural)
майҙансыҡҡа (dative singular)
майҙансыҡтарға (dative plural)
майҙансыҡты (accusative definite singular)
майҙансыҡтарҙы (accusative definite plural)
майҙансыҡта (locative singular)
майҙансыҡтарҙа (locative plural)
майҙансыҡтан (ablative singular)
майҙансыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

майҙансыҡтың

майҙансыҡтан

майҙансыҡтар

майҙансыҡтарҙың

майҙансыҡтарға

майҙансыҡтарҙы

майҙансыҡтарҙа

майҙансыҡтарҙан

майҙан майҙан#Bashkir

diminutive of майҙан (mayźan): site, area, ground


йыртҡыс

head

йыртҡыс • (yırtqıs)

ba-noun

йыртҡыс • (yırtqıs)

yırtqıs (romanization)
йыртҡыс (absolute singular)
йыртҡыстар (absolute plural)
йыртҡыстың (definite genitive singular)
йыртҡыстарҙың (definite genitive plural)
йыртҡысҡа (dative singular)
йыртҡыстарға (dative plural)
йыртҡысты (accusative definite singular)
йыртҡыстарҙы (accusative definite plural)
йыртҡыста (locative singular)
йыртҡыстарҙа (locative plural)
йыртҡыстан (ablative singular)
йыртҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыртҡыстарҙың

йыртҡыстарға

йыртҡыстарҙы

йыртҡыстарҙа

йыртҡыстарҙан

йырт- (yırt-, “tear to pieces”) + -ҡыс (-qıs, “agent suffix”).
Cognate with
Kazakh жыртқыш (jyrtqyş),
Kyrgyz жырткыч (jırtkıc),
Uzbek yirtqich,
Uyghur ژىرتقۇچ (zhirtquch, “predator”),
etc.


йыртҡыс ҡош

head

йыртҡыс ҡош • (yırtqıs qoş)

ba-noun

йыртҡыс ҡош • (yırtqıs qoş)

yırtqıs qoş (romanization)
йыртҡыс ҡош (absolute singular)
йыртҡыс ҡоштар (absolute plural)
йыртҡыс ҡоштоң (definite genitive singular)
йыртҡыс ҡоштарҙың (definite genitive plural)
йыртҡыс ҡошҡа (dative singular)
йыртҡыс ҡоштарға (dative plural)
йыртҡыс ҡошто (accusative definite singular)
йыртҡыс ҡоштарҙы (accusative definite plural)
йыртҡыс ҡошта (locative singular)
йыртҡыс ҡоштарҙа (locative plural)
йыртҡыс ҡоштан (ablative singular)
йыртҡыс ҡоштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыртҡыс ҡоштоң

йыртҡыс ҡошҡа

йыртҡыс ҡошто

йыртҡыс ҡошта

йыртҡыс ҡоштан

йыртҡыс ҡоштар

йыртҡыс ҡоштарҙың

йыртҡыс ҡоштарға

йыртҡыс ҡоштарҙы

йыртҡыс ҡоштарҙа

йыртҡыс ҡоштарҙан

[jɯ̞ɾt.qɯ̞s.ˈqʊ̞ʂ]


нисбәт

head

нисбәт • (nisbət)

ba-noun

нисбәт • (nisbət)

nisbət (romanization)
нисбәт (absolute singular)
нисбәттәр (absolute plural)
нисбәттең (definite genitive singular)
нисбәттәрҙең (definite genitive plural)
нисбәткә (dative singular)
нисбәттәргә (dative plural)
нисбәтте (accusative definite singular)
нисбәттәрҙе (accusative definite plural)
нисбәттә (locative singular)
нисбәттәрҙә (locative plural)
нисбәттән (ablative singular)
нисбәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нисбәттәрҙең

нисбәттәрҙән

Көстәр нисбәте.

Хаҡ һәм сифат нисбәте.

Ҡала халкының процент нисбәтендә арта барыуы — тәбиғи күренеш.

Qala xalkınıñ protsent nisbətendə arta barıwı — təbiği küreneş.

The (continuing) growth of the urban population in terms of percentage ratio is a natural phenomenon.


йома

yoma (romanization)
йома (absolute singular)
йомалар (absolute plural)
йоманың (definite genitive singular)
йомаларҙың (definite genitive plural)
йомаға (dative singular)
йомаларға (dative plural)
йоманы (accusative definite singular)
йомаларҙы (accusative definite plural)
йомала (locative singular)
йомаларҙа (locative plural)
йоманан (ablative singular)
йомаларҙан (ablative plural)

days of the week: аҙна көндәре: дүшәмбе · шишәмбе · шаршамбы · кесаҙна

кесе йома · йома · шәмбе · йәкшәмбе [edit]


шәмбе

head

шәмбе • (şəmbe)

ba-noun

шәмбе • (şəmbe)

şəmbe (romanization)
шәмбе (absolute singular)
шәмбеләр (absolute plural)
шәмбенең (definite genitive singular)
шәмбеләрҙең (definite genitive plural)
шәмбегә (dative singular)
шәмбеләргә (dative plural)
шәмбене (accusative definite singular)
шәмбеләрҙе (accusative definite plural)
шәмбелә (locative singular)
шәмбеләрҙә (locative plural)
шәмбенән (ablative singular)
шәмбеләрҙән (ablative plural)


йәкшәмбе

head

йәкшәмбе • (yəkşəmbe)

ba-noun

йәкшәмбе • (yəkşəmbe)

yəkşəmbe (romanization)
йәкшәмбе (absolute singular)
йәкшәмбеләр (absolute plural)
йәкшәмбенең (definite genitive singular)
йәкшәмбеләрҙең (definite genitive plural)
йәкшәмбегә (dative singular)
йәкшәмбеләргә (dative plural)
йәкшәмбене (accusative definite singular)
йәкшәмбеләрҙе (accusative definite plural)
йәкшәмбелә (locative singular)
йәкшәмбеләрҙә (locative plural)
йәкшәмбенән (ablative singular)
йәкшәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәкшәмбеләрҙең

йәкшәмбеләргә

йәкшәмбеләрҙе

йәкшәмбеләрҙә

йәкшәмбеләрҙән

From Persian یکشنبه (yek-šanbe, “Sunday”).

Йәкшәмбе көнө һуң ғына уяндым.


шишәмбе

head

шишәмбе • (şişəmbe)

ba-noun

шишәмбе • (şişəmbe)

şişəmbe (romanization)
шишәмбе (absolute singular)
шишәмбеләр (absolute plural)
шишәмбенең (definite genitive singular)
шишәмбеләрҙең (definite genitive plural)
шишәмбегә (dative singular)
шишәмбеләргә (dative plural)
шишәмбене (accusative definite singular)
шишәмбеләрҙе (accusative definite plural)
шишәмбелә (locative singular)
шишәмбеләрҙә (locative plural)
шишәмбенән (ablative singular)
шишәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шишәмбеләрҙең

шишәмбеләргә

шишәмбеләрҙе

шишәмбеләрҙә

шишәмбеләрҙән

From Persian سهشنبه (se-šanbe, “Tuesday”).


шаршамбы

head

шаршамбы • (şarşambı)

ba-noun

шаршамбы • (şarşambı)

şarşambı (romanization)
шаршамбы (absolute singular)
шаршамбылар (absolute plural)
шаршамбының (definite genitive singular)
шаршамбыларҙың (definite genitive plural)
шаршамбыға (dative singular)
шаршамбыларға (dative plural)
шаршамбыны (accusative definite singular)
шаршамбыларҙы (accusative definite plural)
шаршамбыла (locative singular)
шаршамбыларҙа (locative plural)
шаршамбынан (ablative singular)
шаршамбыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шаршамбыларҙың

шаршамбыларға

шаршамбыларҙы

шаршамбыларҙа

шаршамбыларҙан

[ʂɑr.ˈʂɑm.bɯ̞]

From Persian چهارشنبه (čahâr-šanbe, “Wednesday”).


кесаҙна

head

кесаҙна • (kesaźna)

ba-noun

кесаҙна • (kesaźna)

kesaźna (romanization)
кесаҙна (absolute singular)
кесаҙналар (absolute plural)
кесаҙнаның (definite genitive singular)
кесаҙналарҙың (definite genitive plural)
кесаҙнаға (dative singular)
кесаҙналарға (dative plural)
кесаҙнаны (accusative definite singular)
кесаҙналарҙы (accusative definite plural)
кесаҙнала (locative singular)
кесаҙналарҙа (locative plural)
кесаҙнанан (ablative singular)
кесаҙналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

кесаҙналарҙың

кесаҙналарға

кесаҙналарҙы

кесаҙналарҙа

кесаҙналарҙан

Contracted form of кесе аҙна (kese aźna)


кесе аҙна

head

кесе аҙна • (kese aźna)

ba-noun

кесе аҙна • (kese aźna)

kese aźna (romanization)
кесе аҙна (absolute singular)
кесе аҙналар (absolute plural)
кесе аҙнаның (definite genitive singular)
кесе аҙналарҙың (definite genitive plural)
кесе аҙнаға (dative singular)
кесе аҙналарға (dative plural)
кесе аҙнаны (accusative definite singular)
кесе аҙналарҙы (accusative definite plural)
кесе аҙнала (locative singular)
кесе аҙналарҙа (locative plural)
кесе аҙнанан (ablative singular)
кесе аҙналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

кесе аҙналар

кесе аҙнаның

кесе аҙналарҙың

кесе аҙналарға

кесе аҙналарҙы

кесе аҙналарҙа

кесе аҙнанан

кесе аҙналарҙан

[kɪ̞.ˈsɪ̞.äð.ˌnä]

[kɪ̞.ˈsɪ̞.ɑð.ˌnɑ]

Literally "the small Friday"; аҙна (aźna) here has its original Persian meaning of "Friday".


кесе йома

kese yoma (romanization)
кесе йома (absolute singular)
кесе йомалар (absolute plural)
кесе йоманың (definite genitive singular)
кесе йомаларҙың (definite genitive plural)
кесе йомаға (dative singular)
кесе йомаларға (dative plural)
кесе йоманы (accusative definite singular)
кесе йомаларҙы (accusative definite plural)
кесе йомала (locative singular)
кесе йомаларҙа (locative plural)
кесе йоманан (ablative singular)
кесе йомаларҙан (ablative plural)

кесе йомалар

кесе йоманың

кесе йомаларҙың

кесе йомаларға

кесе йомаларҙы

кесе йомаларҙа

кесе йоманан

кесе йомаларҙан

Literally "the small Friday"; compare with the synonymous term кесе аҙна (kese aźna) .

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (astrology forecast):

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week.

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təśire bötə aźnağa huźılasaq.


сәләм

head

сәләм • (sələm)

ba-noun

сәләм • (sələm)

From the Arabic سَلَام (salām, “greeting”).

Атайыңа сәләм әйт!

a greeting sent to someone via someone else


аҙыҡ

head

аҙыҡ • (aźıq)

ba-noun

аҙыҡ • (aźıq)

aźıq (romanization)
аҙыҡ (absolute singular-only)
аҙыҡтың (definite genitive singular-only)
аҙыҡҡа (dative singular-only)
аҙыҡты (accusative definite singular-only)
аҙыҡта (locative singular-only)
аҙыҡтан (ablative singular-only)

From *azuq (“food”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (azuq, “food”);
Kazakh азық (azyq),
Uzbek oziq,
Turkish azık,
Yakut ыһык (ıhık, “food”),
etc.


батҡаҡ

From Proto-Turkic *bat-gak (“sticky mud, bog”), from *bat- (“to sink, get bogged/stuck in mud”).
Cognate with
Kazakh батпақ (batpaq),
Kyrgyz баткак (batkak),
Shor патқақ (patqaq),
Karachay-Balkar батхакъ (batxaq, “clay, mud”),
Uzbek botqoq,
Uyghur پاتقاق (patqaq, “sticky mud, bog”),
Turkmen batga (“swamp, bog”),
Turkish batak (“swamp, bog”).


буранка

buranka (romanization)
буранка (absolute singular)
буранкалар (absolute plural)
буранканың (definite genitive singular)
буранкаларҙың (definite genitive plural)
буранкаға (dative singular)
буранкаларға (dative plural)
буранканы (accusative definite singular)
буранкаларҙы (accusative definite plural)
буранкала (locative singular)
буранкаларҙа (locative plural)
буранканан (ablative singular)
буранкаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буранкаларҙың

буранкаларға

буранкаларҙы

буранкаларҙа

буранкаларҙан

From Russian воро́нка (vorónka, “funnel”).


борғаҡ

head

борғаҡ • (borğaq)

ba-noun

борғаҡ • (borğaq)

borğaq (romanization)
борғаҡ (absolute singular)
борғаҡтар (absolute plural)
борғаҡтың (definite genitive singular)
борғаҡтарҙың (definite genitive plural)
борғаҡҡа (dative singular)
борғаҡтарға (dative plural)
борғаҡты (accusative definite singular)
борғаҡтарҙы (accusative definite plural)
борғаҡта (locative singular)
борғаҡтарҙа (locative plural)
борғаҡтан (ablative singular)
борғаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

борғаҡтарҙың

борғаҡтарҙан


яға

head

яға • (yağa)

ba-noun

яға • (yağa)

yağa (romanization)
яға (absolute singular)
яғалар (absolute plural)
яғаның (definite genitive singular)
яғаларҙың (definite genitive plural)
яғаға (dative singular)
яғаларға (dative plural)
яғаны (accusative definite singular)
яғаларҙы (accusative definite plural)
яғала (locative singular)
яғаларҙа (locative plural)
яғанан (ablative singular)
яғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaka (“edge; collar”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jaqa, “collar”);
Kazakh жаға (jağa, “collar”),
Kyrgyz жака (jaka, “collar; shore, bank”),
Uzbek yoqa (“collar; side; shore, bank”),
Turkish yaka (“collar”),
Khakas чаға (çağa, “trousers/pants' belt; edge”),
Yakut саҕа (sağa, “collar; edge”), etc.

cog

collar, the part of a garment that covers the neck and throat


яҡа

From Proto-Turkic *yaka (“collar; edge”).


биҙәк

head

биҙәк • (biźək)

ba-noun

биҙәк • (biźək)

biźək (romanization)
биҙәк (absolute singular)
биҙәктәр (absolute plural)
биҙәктең (definite genitive singular)
биҙәктәрҙең (definite genitive plural)
биҙәккә (dative singular)
биҙәктәргә (dative plural)
биҙәкте (accusative definite singular)
биҙәктәрҙе (accusative definite plural)
биҙәктә (locative singular)
биҙәктәрҙә (locative plural)
биҙәктән (ablative singular)
биҙәктәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *bezek (“decoration, ornament”), a derivation from *beze- (“to decorate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bezäk, “decoration, ornament”);
Tatar бизәк (bizäk),
Kazakh безек (bezek),
Uzbek bezak,
Uyghur بېزەك (bëzek),
Turkish bezek (“decoration, ornament”).

cog

ornament, pattern, motif, especially formed from regular repeated elements


йөкмәтке

head

йөкмәтке • (yökmətke)

ba-noun

йөкмәтке • (yökmətke)

yökmətke (romanization)
йөкмәтке (absolute singular)
йөкмәткеләр (absolute plural)
йөкмәткенең (definite genitive singular)
йөкмәткеләрҙең (definite genitive plural)
йөкмәткегә (dative singular)
йөкмәткеләргә (dative plural)
йөкмәткене (accusative definite singular)
йөкмәткеләрҙе (accusative definite plural)
йөкмәткелә (locative singular)
йөкмәткеләрҙә (locative plural)
йөкмәткенән (ablative singular)
йөкмәткеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йөкмәткеләрҙең

йөкмәткеләргә

йөкмәткеләрҙе

йөкмәткеләрҙә

йөкмәткеләрҙән

contents, table of contents (in a book, etc.)


ҡабырға

head

ҡабырға • (qabırğa)

ba-noun

ҡабырға • (qabırğa)

qabırğa (romanization)
ҡабырға (absolute singular)
ҡабырғалар (absolute plural)
ҡабырғаның (definite genitive singular)
ҡабырғаларҙың (definite genitive plural)
ҡабырғаҡа (dative singular)
ҡабырғаларға (dative plural)
ҡабырғаны (accusative definite singular)
ҡабырғаларҙы (accusative definite plural)
ҡабырғала (locative singular)
ҡабырғаларҙа (locative plural)
ҡабырғанан (ablative singular)
ҡабырғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабырғаларҙың

ҡабырғаларға

ҡабырғаларҙы

ҡабырғаларҙа

ҡабырғаларҙан

[qɑ.βɯ̞r.ˈʁɑ]

From *qapurğa (“rib”), derived from Proto-Turkic *kapur- (“rib”).
Cognate with
Tatar кабырга (qabırga, “rib”),
Kazakh қабырға (qabyrğa, “rib”),
Kumyk къабургъа (qaburğa, “rib”),
Crimean Tatar qaburğa (“rib”),
Kyrgyz кабырга (kabırga, “rib”),
Shor қабырға (“rib”),
Uzbek qovurgʻa (“rib”),
Uyghur قوۋۇرغا (qowurgha, “rib”),
Turkmen gapyrga (“rib”),
Azerbaijani qabırğa (“rib”),
Turkish kaburga (“rib”).

cog

Shor қабырға (“rib”)


үксә

head

үксә • (üksə)

ba-noun

үксә • (üksə)

üksə (romanization)
үксә (absolute singular)
үксәләр (absolute plural)
үксәнең (definite genitive singular)
үксәләрҙең (definite genitive plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative definite singular)
үксәләрҙе (accusative definite plural)
үксәлә (locative singular)
үксәләрҙә (locative plural)
үксәнән (ablative singular)
үксәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ökče (“heel”).
Not attested in Old Turkic.
Cognate with
Tatar үкчә (ükçä),
Kazakh өкше (ökşe),
Kyrgyz өкчө (ökcö),
Southern Altai энчек (enček),
Uyghur ئوكچە (okche),
Turkmen ökje,
Ottoman Turkish اوكچه (ökçe, “heel”), etc.


осҡон

osqon (romanization)
осҡон (absolute singular)
осҡондар (absolute plural)
осҡондоң (definite genitive singular)
осҡондарҙың (definite genitive plural)
осҡонға (dative singular)
осҡондарға (dative plural)
осҡондо (accusative definite singular)
осҡондарҙы (accusative definite plural)
осҡонда (locative singular)
осҡондарҙа (locative plural)
осҡондан (ablative singular)
осҡондарҙан (ablative plural)

A Chagatai innovation: ئوچقون (učqun, “sparkle”), from Proto-Turkic *uč- (“to fly”).
Cognate with Tatar очкын (oçkın), Kazakh ұшқын (ūşqyn), Kumyk учгъун (uçğun), Kyrgyz учкун (uckun), Uzbek uchqun, Uyghur ئۇچقۇن (uchqun), Turkmen uçgun, Turkish uçkun (“sparkle”).

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Even from a small sparkle, big fire breaks out.


буҫтау

head

буҫтау • (buśtaw)

ba-noun

буҫтау • (buśtaw)

buśtaw (romanization)
буҫтау (absolute singular)
буҫтауҙар (absolute plural)
буҫтауҙың (definite genitive singular)
буҫтауҙарҙың (definite genitive plural)
буҫтауға (dative singular)
буҫтауҙарға (dative plural)
буҫтауҙы (accusative definite singular)
буҫтауҙарҙы (accusative definite plural)
буҫтауҙа (locative singular)
буҫтауҙарҙа (locative plural)
буҫтауҙан (ablative singular)
буҫтауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буҫтауҙарҙың

буҫтауҙарҙан

Exact etymology is yet unknown.
Presumably from Russian постав (postav, “cloth generated on a loom”).
Cognate with
Tatar постау (postaw),
Chuvash постав (postav) / пустав (pustav, “id.”)
Also, possibly related to Hungarian posztó (“baize”).

bor

woolen cloth, broadcloth; dense woven cloth, typically made of wool


боҙбармаҡ

head

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

ba-noun

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

boźbarmaq (romanization)
боҙбармаҡ (absolute singular)
боҙбармаҡтар (absolute plural)
боҙбармаҡтың (definite genitive singular)
боҙбармаҡтарҙың (definite genitive plural)
боҙбармаҡҡа (dative singular)
боҙбармаҡтарға (dative plural)
боҙбармаҡты (accusative definite singular)
боҙбармаҡтарҙы (accusative definite plural)
боҙбармаҡта (locative singular)
боҙбармаҡтарҙа (locative plural)
боҙбармаҡтан (ablative singular)
боҙбармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

боҙбармаҡтың

боҙбармаҡтан

боҙбармаҡтар

боҙбармаҡтарҙың

боҙбармаҡтарға

боҙбармаҡтарҙы

боҙбармаҡтарҙа

боҙбармаҡтарҙан

боҙ (boź, “ice”) + бармаҡ (barmaq, “finger”).


көрт

head

көрт • (kört)

ba-noun

көрт • (kört)

kört (romanization)
көрт (absolute singular)
көрттәр (absolute plural)
көрттөң (definite genitive singular)
көрттәрҙең (definite genitive plural)
көрткә (dative singular)
көрттәргә (dative plural)
көрттө (accusative definite singular)
көрттәрҙе (accusative definite plural)
көрттә (locative singular)
көрттәрҙә (locative plural)
көрттән (ablative singular)
көрттәрҙән (ablative plural)

From *kürt (“snow drift”), related to Yakut күрт- (kürt-, “to shovel”), Karakhanid [script needed] (küri-), Karakhanid [script needed] (kürä-, “to scoop, shovel”). See also көрәк (körək, “shovel”).
Compare to
Tatar көрт (kört, “snow drift”),
Kumyk кюрт (kürt, “snow drift”),
Southern Altai күрт (“snow drift”),
Shor кӧрт (“snow drift”);
also
Kazakh күртік (kürtık, “snow drift”),
Kyrgyz күртүк (kürtük)/күрткү (kürtkü, “snow drift”),
Khakas кӧртік (“snow drift”).


төймә

head

төймә • (töymə)

ba-noun

төймә • (töymə)

töymə (romanization)
төймә (absolute singular)
төймәләр (absolute plural)
төймәнең (definite genitive singular)
төймәләрҙең (definite genitive plural)
төймәгә (dative singular)
төймәләргә (dative plural)
төймәне (accusative definite singular)
төймәләрҙе (accusative definite plural)
төймәлә (locative singular)
төймәләрҙә (locative plural)
төймәнән (ablative singular)
төймәләрҙән (ablative plural)

From *tügme (“button”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tügmä, “button”);
Kazakh түйме (tüime, “button”),
Kumyk тюйме (tüyme, “button”),
Kyrgyz түймө (tüymö, “button”),
Uzbek tugma (“button”),
Uyghur تۈگمە (tügme, “button”),
Crimean Tatar dögme (“button”),
Turkish düğme (“button”), etc.

cog

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Bülektərźe sısqandıñ uñ töyməhe menən başlıqtarına baśıp töźət.

Edit sections by pressing the right button of the mouse on their headers. (=Right-click on a section's header to edit it).

button (mechanical device that you press)


ялҡаулыҡ

head

ялҡаулыҡ • (yalqawlıq)

ba-noun

ялҡаулыҡ • (yalqawlıq)

yalqawlıq (romanization)
ялҡаулыҡ (absolute singular)
ялҡаулыҡтар (absolute plural)
ялҡаулыҡтың (definite genitive singular)
ялҡаулыҡтарҙың (definite genitive plural)
ялҡаулыҡҡа (dative singular)
ялҡаулыҡтарға (dative plural)
ялҡаулыҡты (accusative definite singular)
ялҡаулыҡтарҙы (accusative definite plural)
ялҡаулыҡта (locative singular)
ялҡаулыҡтарҙа (locative plural)
ялҡаулыҡтан (ablative singular)
ялҡаулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ялҡаулыҡтарҙың

ялҡаулыҡтарға

ялҡаулыҡтарҙы

ялҡаулыҡтарҙа

ялҡаулыҡтарҙан


аҙналыҡ

head

аҙналыҡ • (aźnalıq)

ba-noun

аҙналыҡ • (aźnalıq)

aźnalıq (romanization)
аҙналыҡ (absolute singular)
аҙналыҡтар (absolute plural)
аҙналыҡтың (definite genitive singular)
аҙналыҡтарҙың (definite genitive plural)
аҙналыҡҡа (dative singular)
аҙналыҡтарға (dative plural)
аҙналыҡты (accusative definite singular)
аҙналыҡтарҙы (accusative definite plural)
аҙналыҡта (locative singular)
аҙналыҡтарҙа (locative plural)
аҙналыҡтан (ablative singular)
аҙналыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙналыҡтарҙың

аҙналыҡтарға

аҙналыҡтарҙы

аҙналыҡтарҙа

аҙналыҡтарҙан

[ɑð.na.ˈɫɤ̆qʰ]

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Илдә тәмәке тартыуға ҡаршы аҙналыҡ башланды.

İldə təməke tartıwğa qarşı aźnalıq başlandı.

A weekly campaign against tobacco smoking has begun in the country.


малай

malay (romanization)
малай (absolute singular)
малайҙар (absolute plural)
малайҙың (definite genitive singular)
малайҙарҙың (definite genitive plural)
малайға (dative singular)
малайҙарға (dative plural)
малайҙы (accusative definite singular)
малайҙарҙы (accusative definite plural)
малайҙа (locative singular)
малайҙарҙа (locative plural)
малайҙан (ablative singular)
малайҙарҙан (ablative plural)

Probably from Russian мало́й (malój), ма́лый (mályj), ultimately from a Turkic source, or from Proto-Turkic *bāla (“child”) with the vocative affix -y, as in атай (atay, “father”), әсәй (əsəy, “mother”).
Cognate with
Tatar малай (malay, “boy”),
Uzbek malay (“young male servant”),
Uyghur مالاي (malay, “young male servant”).

cog

Ә был йортта малай йәнһүрәт ҡарай.

And in this home, a boy is watching a cartoon.

Киләсәктә малай Голливудҡа барырға йыйына.

Kiləsəktə malay Gollivudqa barırğa yıyına.

In the future, the boy plans to go to Hollywood.

Малайҙар тиҙ-тиҙ ашанылар ҙа, "рәхмәт" тип сығып киттеләр.

Malayźar tiź-tiź aşanılar źa, "rəxmət" tip sığıp kittelər.

The boys had their meal quickly, said "thank you" and left.

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

Unı qışın klastaş malayźar menən jurnaldıñ hər hanı tetkeləngənse uqıy inek.

In the winters, we read it (together) with classmate boys until (we) tore each issue of the journal into pieces.