күҙлек

head

күҙлек • (küźlek)

ba-noun

күҙлек • (küźlek)

küźlek (romanization)
күҙлек (absolute singular)
күҙлектәр (absolute plural)
күҙлектең (definite genitive singular)
күҙлектәрҙең (definite genitive plural)
күҙлеккә (dative singular)
күҙлектәргә (dative plural)
күҙлекте (accusative definite singular)
күҙлектәрҙе (accusative definite plural)
күҙлектә (locative singular)
күҙлектәрҙә (locative plural)
күҙлектән (ablative singular)
күҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙлектәрҙең

күҙлектәрҙән

күҙ (küź, “eye”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting an accessory or appliance”).

affix

Күҙлек ҡумтаһы.

Ҡояштан һаҡлаусы күҙлек.

Sunglasses (lit. Glasses protecting from the sun).

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.

Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусыһы күҙлегенән бағам.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsıhı küźlegenən bağam.

When writing an article for a newspaper, I typically look at events from the reader's viewpoint.

Эшегеҙҙә баҫым яһарға тырышһалар, быға фәлсәфәүи күҙлектән ҡарағыҙ.

Eşegeźźə baśım yaharğa tırışhalar, bığa fəlsəfəwi küźlektən qarağıź.

If they try to put pressure (on you) at work, look at this from a philosophical point of view.


сәхнә

head

сәхнә • (səxnə)

ba-noun

сәхнә • (səxnə)

səxnə (romanization)
сәхнә (absolute singular)
сәхнәләр (absolute plural)
сәхнәнең (definite genitive singular)
сәхнәләрҙең (definite genitive plural)
сәхнәгә (dative singular)
сәхнәләргә (dative plural)
сәхнәне (accusative definite singular)
сәхнәләрҙе (accusative definite plural)
сәхнәлә (locative singular)
сәхнәләрҙә (locative plural)
сәхнәнән (ablative singular)
сәхнәләрҙән (ablative plural)

From Ottoman Turkish صحنه (sahne), an Ottoman coinage using صحن (sahn) + ـه (-e), the first part being derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

Сәхнә кейеме.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Şarşaw asılmaś elek səxnəgə Aktyor sığa, qulında telefon.

Before the curtain opens, the Actor steps onto stage, (with) a telephone in his hand.

Сәнғәт кешеләре, йырсылар сәхнәнән киткәс тә ғүмер буйына уны һағынып йәшәй, тиҙәр .

Sənğət keşeləre, yırsılar səxnənən kitkəs tə ğümer buyına unı hağınıp yəşəy, tiźər .

They say that people of art and singers, after they leave the stage, miss it for the rest of their lives.


гөл

göl (romanization)
гөл (absolute singular)
гөлләр (absolute plural)
гөлнөң (definite genitive singular)
гөлләрҙең (definite genitive plural)
гөлгә (dative singular)
гөлләргә (dative plural)
гөлнө (accusative definite singular)
гөлләрҙе (accusative definite plural)
гөллә (locative singular)
гөлләрҙә (locative plural)
гөлнән (ablative singular)
гөлләрҙән (ablative plural)

From Persian گل (gol, “rose; flower”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz гүл (gül),
Uzbek gul,
Uyghur گۈل (gül),
Turkmen gül (“flower”);
Turkish gül (“rose”), etc.

Гөлдәр хуш еҫ тарата.


мәңгелек

head

мәңгелек • (məñgelek)

ba-noun

мәңгелек • (məñgelek)

məñgelek (romanization)
мәңгелек (absolute singular)
мәңгелектәр (absolute plural)
мәңгелектең (definite genitive singular)
мәңгелектәрҙең (definite genitive plural)
мәңгелеккә (dative singular)
мәңгелектәргә (dative plural)
мәңгелекте (accusative definite singular)
мәңгелектәрҙе (accusative definite plural)
мәңгелектә (locative singular)
мәңгелектәрҙә (locative plural)
мәңгелектән (ablative singular)
мәңгелектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәңгелектәрҙең

мәңгелектәргә

мәңгелектәрҙе

мәңгелектәрҙә

мәңгелектәрҙән

[ˈmæŋ.ɡɪ̞.ˌlɪ̞k]

[mæŋ.ɡɪ̞.ˈlɪ̞k]

мәңге (məñge, “eternal”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).


сәнғәт

head

сәнғәт • (sənğət)

ba-noun

сәнғәт • (sənğət)

sənğət (romanization)
сәнғәт (absolute singular)
сәнғәттәр (absolute plural)
сәнғәттең (definite genitive singular)
сәнғәттәрҙең (definite genitive plural)
сәнғәткә (dative singular)
сәнғәттәргә (dative plural)
сәнғәтте (accusative definite singular)
сәнғәттәрҙе (accusative definite plural)
сәнғәттә (locative singular)
сәнғәттәрҙә (locative plural)
сәнғәттән (ablative singular)
сәнғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнғәттәрҙең

сәнғәттәрҙән

From Arabic صَنْعَة (ṣanʕa).
Cognate with
Uzbek sanʼat,
Turkmen sungat,
Azerbaijani sənət,
Turkish sanat (“art”), etc.


сәнәғәт

head

сәнәғәт • (sənəğət)

ba-noun

сәнәғәт • (sənəğət)

sənəğət (romanization)
сәнәғәт (absolute singular)
сәнәғәттәр (absolute plural)
сәнәғәттең (definite genitive singular)
сәнәғәттәрҙең (definite genitive plural)
сәнәғәткә (dative singular)
сәнәғәттәргә (dative plural)
сәнәғәтте (accusative definite singular)
сәнәғәттәрҙе (accusative definite plural)
сәнәғәттә (locative singular)
сәнәғәттәрҙә (locative plural)
сәнәғәттән (ablative singular)
сәнәғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнәғәттәрҙең

сәнәғәттәргә

сәнәғәттәрҙе

сәнәғәттәрҙә

сәнәғәттәрҙән

From Arabic صَنَاعَة (ṣanāʕa, “industry”).


ярымутрау

head

ярымутрау • (yarımutraw)

ba-noun

ярымутрау • (yarımutraw)

yarımutraw (romanization)
ярымутрау (absolute singular)
ярымутрауҙар (absolute plural)
ярымутрауҙың (definite genitive singular)
ярымутрауҙарҙың (definite genitive plural)
ярымутрауға (dative singular)
ярымутрауҙарға (dative plural)
ярымутрауҙы (accusative definite singular)
ярымутрауҙарҙы (accusative definite plural)
ярымутрауҙа (locative singular)
ярымутрауҙарҙа (locative plural)
ярымутрауҙан (ablative singular)
ярымутрауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярымутрауҙың

ярымутрауҙан

ярымутрауҙар

ярымутрауҙарҙың

ярымутрауҙарға

ярымутрауҙарҙы

ярымутрауҙарҙа

ярымутрауҙарҙан

я‧рым‧ут‧рау

ярым (yarım, “half”) + утрау (utraw, “island”).

affix

Ғәрәп ярымутрауы.

ba:ярымутрау


үҙгәреш

head

үҙгәреш • (üźgəreş)

ba-noun

үҙгәреш • (üźgəreş)

üźgəreş (romanization)
үҙгәреш (absolute singular)
үҙгәрештәр (absolute plural)
үҙгәрештең (definite genitive singular)
үҙгәрештәрҙең (definite genitive plural)
үҙгәрешкә (dative singular)
үҙгәрештәргә (dative plural)
үҙгәреште (accusative definite singular)
үҙгәрештәрҙе (accusative definite plural)
үҙгәрештә (locative singular)
үҙгәрештәрҙә (locative plural)
үҙгәрештән (ablative singular)
үҙгәрештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҙгәрештәрҙең

үҙгәрештәргә

үҙгәрештәрҙе

үҙгәрештәрҙә

үҙгәрештәрҙән

[ʏð.ɡæ.ˈrɪ̞ʃ]

From the verb *özger- "to change" (see Bashkir үҙгәреү (üźgərew)), from Proto-Turkic *öŕ-ge (“other, different”).
Compare with
Kazakh өзгеріс (özgerıs),
Kyrgyz өзгөрүш (özgörüş),
Uzbek oʻzgarish,
Uyghur ئۆزگۈرۈش (özgürüsh),
Turkmen özgeriş (“change”).

cog

Kyrgyz өзгөрүш (özgörüş)


йыһан

head

йыһан • (yıhan)

ba-noun

йыһан • (yıhan)

yıhan (romanization)
йыһан (absolute singular-only)
йыһандың (definite genitive singular-only)
йыһанға (dative singular-only)
йыһанды (accusative definite singular-only)
йыһанда (locative singular-only)
йыһандан (ablative singular-only)

From Persian جهان (jahân, “world, universe”).

Йыһан туристы.


гәрәбә

head

гәрәбә • (gərəbə)

ba-noun

гәрәбә • (gərəbə)

gərəbə (romanization)
гәрәбә (absolute singular)
гәрәбәләр (absolute plural)
гәрәбәнең (definite genitive singular)
гәрәбәләрҙең (definite genitive plural)
гәрәбәгә (dative singular)
гәрәбәләргә (dative plural)
гәрәбәне (accusative definite singular)
гәрәбәләрҙе (accusative definite plural)
гәрәбәлә (locative singular)
гәрәбәләрҙә (locative plural)
гәрәбәнән (ablative singular)
гәрәбәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәрәбәләрҙең

гәрәбәләрҙән

From Persian کهربا (kahrobâ).
Cognate with
Uzbek qahrabo,
Turkish kehribar.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.

The study of ancient insects preserved within amber.


күмер

head

күмер • (kümer)

ba-noun

күмер • (kümer)

kümer (romanization)
күмер (absolute singular-only)
күмерҙең (definite genitive singular-only)
күмергә (dative singular-only)
күмерҙе (accusative definite singular-only)
күмерҙә (locative singular-only)
күмерҙән (ablative singular-only)

Күмер һатыусыһының бите ҡара, күңеле аҡ.

Kümer hatıwsıhınıñ bite qara, küñele aq.

The coal seller has a black face (but) a white (i.e. pure) soul.


йәшен

head

йәшен • (yəşen)

ba-noun

йәшен • (yəşen)

yəşen (romanization)
йәшен (absolute singular)
йәшендәр (absolute plural)
йәшендең (definite genitive singular)
йәшендәрҙең (definite genitive plural)
йәшенгә (dative singular)
йәшендәргә (dative plural)
йәшенде (accusative definite singular)
йәшендәрҙе (accusative definite plural)
йәшендә (locative singular)
йәшендәрҙә (locative plural)
йәшендән (ablative singular)
йәшендәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *yaĺčïn (“lightning”), from *yaĺč- (“to blaze, flame”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jašɨn, “lightning”);
Tatar яшен (yaşen),
Kazakh жасын (jasyn),
Southern Altai јаажын (ǰaažïn),
Uzbek yashin,
Shor чажын,
Khakas чазын (çazın, “lightning”).


атама

atama (romanization)
атама (absolute singular)
атамалар (absolute plural)
атаманың (definite genitive singular)
атамаларҙың (definite genitive plural)
атамаға (dative singular)
атамаларға (dative plural)
атаманы (accusative definite singular)
атамаларҙы (accusative definite plural)
атамала (locative singular)
атамаларҙа (locative plural)
атаманан (ablative singular)
атамаларҙан (ablative plural)

Synchronously, ата- (ata-, “to name”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

Йылғаның тарихи атамаһын тергеҙәйек.

Let's restore the river's historical name.

Был атамалар тик белгестәргә генә аңлайышлы.

Bıl atamalar tik belgestərgə genə añlayışlı.

These terms are understandable only to specialists.

"Тереклек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

"Tereklek" atamahı törlö ölkələrźə törlösə bildələnə, qayhı osraqtarźa anıq bildələmə birewheź qullanıla.

The term "life" is defined in varying ways in different areas (of knowledge); in some cases, it is used without giving it an explicit definition.

Ер-һыу атамаһы.

Халыҡ атамаһы.

(in word combinations) equivalent to -nym


тамға

head

тамға • (tamğa)

ba-noun

тамға • (tamğa)

tamğa (romanization)
тамға (absolute singular)
тамғалар (absolute plural)
тамғаның (definite genitive singular)
тамғаларҙың (definite genitive plural)
тамғаға (dative singular)
тамғаларға (dative plural)
тамғаны (accusative definite singular)
тамғаларҙы (accusative definite plural)
тамғала (locative singular)
тамғаларҙа (locative plural)
тамғанан (ablative singular)
тамғаларҙан (ablative plural)

Һәр кеше солоғона үҙенең тамғаһын һалған.

Hər keşe soloğona üźeneñ tamğahın halğan.

Every person put his/her mark of ownership on his/her log hive.

(historical use) brand, a mark of ownership made on cattle and other property


ҡул

qul (romanization)
ҡул (absolute singular)
ҡулдар (absolute plural)
ҡулдың (definite genitive singular)
ҡулдарҙың (definite genitive plural)
ҡулға (dative singular)
ҡулдарға (dative plural)
ҡулды (accusative definite singular)
ҡулдарҙы (accusative definite plural)
ҡулда (locative singular)
ҡулдарҙа (locative plural)
ҡулдан (ablative singular)
ҡулдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kol (“upper arm, hand”).
Cognates include
Old Uyghur qwl (qol, “arm”);
Tatar кул (qul, “arm, hand”),
Kazakh қол (qol, “arm, hand”),
Uzbek qoʻl (“arm, hand”),
Turkish kol (“upper arm”),
Yakut хол (qol, “upper arm”),
Chuvash хул (hul, “arm; shoulder”).

Ҡул тирмәне.

Ҡул бысҡыһы.

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.

The destiny of the country is in our hands.

Элек ҡулыңды йыу.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, (with) a telephone in his hand.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.

As soon as I saw the address on the envelope, I recognized my father's handwriting.


атай

atay (romanization)
атай (absolute singular)
атайҙар (absolute plural)
атайҙың (definite genitive singular)
атайҙарҙың (definite genitive plural)
атайға (dative singular)
атайҙарға (dative plural)
атайҙы (accusative definite singular)
атайҙарҙы (accusative definite plural)
атайҙа (locative singular)
атайҙарҙа (locative plural)
атайҙан (ablative singular)
атайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ata (“father; uncle; ancestor”).
The final -y is originally a vocative affix.
Also see ата (ata, “father”).

inh

Атайыңа сәләм әйт!

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

Atahı ergəhendə bala ber nimənən də qurqmay.

A child is not afraid of anything (when) next to his/her''' father.


үҫмер

head

үҫмер • (üśmer)

ba-noun

үҫмер • (üśmer)

üśmer (romanization)
үҫмер (absolute singular)
үҫмерҙәр (absolute plural)
үҫмерҙең (definite genitive singular)
үҫмерҙәрҙең (definite genitive plural)
үҫмергә (dative singular)
үҫмерҙәргә (dative plural)
үҫмерҙе (accusative definite singular)
үҫмерҙәрҙе (accusative definite plural)
үҫмерҙә (locative singular)
үҫмерҙәрҙә (locative plural)
үҫмерҙән (ablative singular)
үҫмерҙәрҙән (ablative plural)

Derived from үҫеү (üśew, “to grow”).
Cognate with
Tatar үсмер (üsmer),
Uzbek os'mir,
Uyghur ئوسمۇر (osmur, “adolescent”).

Үҫмерҙәр өсөн гәзит.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.

İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.

The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


хужалыҡ

head

хужалыҡ • (xujalıq)

ba-noun

хужалыҡ • (xujalıq)

xujalıq (romanization)
хужалыҡ (absolute singular)
хужалыҡтар (absolute plural)
хужалыҡтың (definite genitive singular)
хужалыҡтарҙың (definite genitive plural)
хужалыҡҡа (dative singular)
хужалыҡтарға (dative plural)
хужалыҡты (accusative definite singular)
хужалыҡтарҙы (accusative definite plural)
хужалыҡта (locative singular)
хужалыҡтарҙа (locative plural)
хужалыҡтан (ablative singular)
хужалыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

хужалыҡтарҙың

хужалыҡтарға

хужалыҡтарҙы

хужалыҡтарҙа

хужалыҡтарҙан

[χu.ʐɑ.ˈɫɯ̞q]


мәргән

head

мәргән • (mərgən)

ba-noun

мәргән • (mərgən)

mərgən (romanization)
мәргән (absolute singular)
мәргәндәр (absolute plural)
мәргәндең (definite genitive singular)
мәргәндәрҙең (definite genitive plural)
мәргәнгә (dative singular)
мәргәндәргә (dative plural)
мәргәнде (accusative definite singular)
мәргәндәрҙе (accusative definite plural)
мәргәндә (locative singular)
мәргәндәрҙә (locative plural)
мәргәндән (ablative singular)
мәргәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәргәндәрҙең

мәргәндәрҙән

From Middle Mongol ᠮᠡᠷᠭᠡᠨ (mergen, “wise, skilled at archery”), from Proto-Mongolic *mergen (“smart, wise; good marksman”), compare Mongolian мэргэн (mergen, “sharpshoter”).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz мерген (mergen, “shooter”), Uzbek mergan (“shooter, hunter”), etc.

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.


ең

yeñ (romanization)
ең (absolute singular)
еңдәр (absolute plural)
еңдең (definite genitive singular)
еңдәрҙең (definite genitive plural)
еңгә (dative singular)
еңдәргә (dative plural)
еңде (accusative definite singular)
еңдәрҙе (accusative definite plural)
еңдә (locative singular)
еңдәрҙә (locative plural)
еңдән (ablative singular)
еңдәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


балаҡ

balaq (romanization)
балаҡ (absolute singular)
балаҡтар (absolute plural)
балаҡтың (definite genitive singular)
балаҡтарҙың (definite genitive plural)
балаҡҡа (dative singular)
балаҡтарға (dative plural)
балаҡты (accusative definite singular)
балаҡтарҙы (accusative definite plural)
балаҡта (locative singular)
балаҡтарҙа (locative plural)
балаҡтан (ablative singular)
балаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bAlak (“pant leg; ankle”).
Unattested in Old Turkic.

pant leg; the part of a garment that covers the leg


ҡарғыш

head

ҡарғыш • (qarğış)

ba-noun

ҡарғыш • (qarğış)

qarğış (romanization)
ҡарғыш (absolute singular)
ҡарғыштар (absolute plural)
ҡарғыштың (definite genitive singular)
ҡарғыштарҙың (definite genitive plural)
ҡарғышҡа (dative singular)
ҡарғыштарға (dative plural)
ҡарғышты (accusative definite singular)
ҡарғыштарҙы (accusative definite plural)
ҡарғышта (locative singular)
ҡарғыштарҙа (locative plural)
ҡарғыштан (ablative singular)
ҡарғыштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарғыштарҙың

ҡарғыштарҙан

From *qarğïš (“curse”), from the verb qarğï- (“to curse”).
Synchronously, ҡарғы- (qarğı-, “to curse”) + -ыш (-ış).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (qarğïš, “curse”);
Kazakh қарғыс (qarğys),
Kyrgyz каргыш (kargış),
Southern Altai каргыш (kargïš),
Uzbek qargʻish, also
Khakas харғас (xarğas, “curse”).


һөлдә

head

һөлдә • (höldə)

ba-noun

һөлдә • (höldə)

höldə (romanization)
һөлдә (absolute singular)
һөлдәләр (absolute plural)
һөлдәнең (definite genitive singular)
һөлдәләрҙең (definite genitive plural)
һөлдәгә (dative singular)
һөлдәләргә (dative plural)
һөлдәне (accusative definite singular)
һөлдәләрҙе (accusative definite plural)
һөлдәлә (locative singular)
һөлдәләрҙә (locative plural)
һөлдәнән (ablative singular)
һөлдәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сүлде (sülde),
Kyrgyz сүлдөр (süldör, “skeleton”).

Фажиғәне күреүселәр янғын һүндереүселәргә шылтырата, тик улар килеп етеүгә фуранан тимер һөлдә генә ҡалған була.

Fajiğəne kürewselər yanğın hünderewselərgə şıltırata, tik ular kilep yetewgə furanan timer höldə genə qalğan bula.

The witnesses of the accident called the firemen, but when those reached (the place), there was only an iron framework left from the van truck.


ағза

head

ағза • (ağza)

ba-noun

ағза • (ağza)

ağza (romanization)
ағза (absolute singular)
ағзалар (absolute plural)
ағзаның (definite genitive singular)
ағзаларҙың (definite genitive plural)
ағзаға (dative singular)
ағзаларға (dative plural)
ағзаны (accusative definite singular)
ағзаларҙы (accusative definite plural)
ағзала (locative singular)
ағзаларҙа (locative plural)
ағзанан (ablative singular)
ағзаларҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic أَعْضَاء (ʔaʕḍāʔ), plural of عُضْو (ʕuḍw).


һыуыҡ

head

һыуыҡ • (hıwıq)

ba-noun

һыуыҡ • (hıwıq)

hıwıq (romanization)
һыуыҡ (absolute singular)
һыуыҡтар (absolute plural)
һыуыҡтың (definite genitive singular)
һыуыҡтарҙың (definite genitive plural)
һыуыҡҡа (dative singular)
һыуыҡтарға (dative plural)
һыуыҡты (accusative definite singular)
һыуыҡтарҙы (accusative definite plural)
һыуыҡта (locative singular)
һыуыҡтарҙа (locative plural)
һыуыҡтан (ablative singular)
һыуыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogï-k (“cold”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (soγïq), Old Turkic [script needed] (soγuq, “cold”),
Kazakh суық (suyq), Kyrgyz суук (suuk), Uyghur سوغۇق (soghuq)/Uyghur соғуқ (soghuq), Uzbek sovuq, Tuvan соок (sook), Turkmen sowuk, Turkish soğuk (“cold”), etc.


һалҡын

head

һалҡын • (halqın)

ba-noun

һалҡын • (halqın)

halqın (romanization)
һалҡын (absolute singular)
һалҡындар (absolute plural)
һалҡындың (definite genitive singular)
һалҡындарҙың (definite genitive plural)
һалҡынға (dative singular)
һалҡындарға (dative plural)
һалҡынды (accusative definite singular)
һалҡындарҙы (accusative definite plural)
һалҡында (locative singular)
һалҡындарҙа (locative plural)
һалҡындан (ablative singular)
һалҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һалҡындарҙың

һалҡындарҙан

From *salqïn (“cool”), probably borrowed from Middle Mongol, from Proto-Mongolic *salkïn (“wind”), compare Mongolian салхи (salxi, “wind”).
Cognate with Kazakh салқын (salqyn, “cool”), Kyrgyz салкын (salkın, “cool”), Uzbek salqin (“cool”), Turkish salkın (“cool”).

Тышта ел өрә, ҡарҙы һеперә, // Мин өйҙә торам һалҡынға күрә.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

Outside, the wind is blowing (and) sweeping the snow, I am staying at home because of the cool weather.


уғры

head

уғры • (uğrı)

ba-noun

уғры • (uğrı)

uğrı (romanization)
уғры (absolute singular)
уғрылар (absolute plural)
уғрының (definite genitive singular)
уғрыларҙың (definite genitive plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative definite singular)
уғрыларҙы (accusative definite plural)
уғрыла (locative singular)
уғрыларҙа (locative plural)
уғрынан (ablative singular)
уғрыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ogrï (“thief”).
As indicated by the retention of -ğ-, this term, via literary tradition, derives from a Karluk and/or Oghuz source — compare Uzbek o'g'ri, Uyghur ئوغرى (oghri), Turkish uğru (“thief”).
Compare the native Kypchak development:
Kazakh ұры (ūry),
Kyrgyz ууру (uuru),
Kumyk уру (uru, “thief”).


ысынбарлыҡ

head

ысынбарлыҡ • (ısınbarlıq)

ba-noun

ысынбарлыҡ • (ısınbarlıq)

ısınbarlıq (romanization)
ысынбарлыҡ (absolute singular)
ысынбарлыҡтар (absolute plural)
ысынбарлыҡтың (definite genitive singular)
ысынбарлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ысынбарлыҡҡа (dative singular)
ысынбарлыҡтарға (dative plural)
ысынбарлыҡты (accusative definite singular)
ысынбарлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ысынбарлыҡта (locative singular)
ысынбарлыҡтарҙа (locative plural)
ысынбарлыҡтан (ablative singular)
ысынбарлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ысынбарлыҡтың

ысынбарлыҡҡа

ысынбарлыҡты

ысынбарлыҡта

ысынбарлыҡтан

ысынбарлыҡтар

ысынбарлыҡтарҙың

ысынбарлыҡтарға

ысынбарлыҡтарҙы

ысынбарлыҡтарҙа

ысынбарлыҡтарҙан

[ɯ̞.ˌsɯ̞n.bɑr.ˈɫɯ̞q]

[ɯ̞ˌˈsɯ̞n.bɑr.ˌɫɯ̞q]

ы‧сын‧бар‧лыҡ

From ысын (ısın, “real, true”) + бар (bar, “there exist”) + -лыҡ (-lıq, “-ity”).

af

Ысынбарлыҡҡа тап килгән, булып торған хәлдәрҙе оператив сағылдырған Интернет-сығанаҡтарға ихтыяж көндән-көн артасаҡ.

Isınbarlıqqa tap kilgən, bulıp torğan xəldərźe operativ sağıldırğan İnternet-sığanaqtarğa ixtıyaj köndən-kön artasaq.

Day after day, the need will grow for Internet sources that correspond to reality (and) promptly represent occurring events.

Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә.

Isınbarlıqtıñ bötön osraqlı ayırımlıqtarın bayqap ütew mömkin bulmağanlıqtan, filosoftar üź iğtibarın töp səbəptərgə yünəltə, ısınbarlıqtıñ iñ ğömümi qanundarın öyrənə.

Since it is impossible to review all incidental othernesses of (=existing in ) reality, philosophers direct their attention to fundamental reasons, (and) study the most general laws of reality.


ҡурсаҡ

qursaq (romanization)
ҡурсаҡ (absolute singular)
ҡурсаҡтар (absolute plural)
ҡурсаҡтың (definite genitive singular)
ҡурсаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡурсаҡҡа (dative singular)
ҡурсаҡтарға (dative plural)
ҡурсаҡты (accusative definite singular)
ҡурсаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡурсаҡта (locative singular)
ҡурсаҡтарҙа (locative plural)
ҡурсаҡтан (ablative singular)
ҡурсаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурсаҡтарҙың

ҡурсаҡтарҙан

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (quδurčuq, “doll”);
Kazakh қуыршақ (quyrşaq),
Kyrgyz куурчак (kuurcak),
Tatar курчак (qurçaq),
Kumyk къурчакъ (qurçaq),
Uzbek qoʻgʻirchoq,
Uyghur қорчақ (qorchaq)/قورچاق (qorchaq),
Turkmen gurjak (“doll”), etc.

cog

Сепрәк ҡурсаҡ.

Ҡурсаҡ театры.


табут

tabut (romanization)
табут (absolute singular)
табуттар (absolute plural)
табуттың (definite genitive singular)
табуттарҙың (definite genitive plural)
табутҡа (dative singular)
табуттарға (dative plural)
табутты (accusative definite singular)
табуттарҙы (accusative definite plural)
табутта (locative singular)
табуттарҙа (locative plural)
табуттан (ablative singular)
табуттарҙан (ablative plural)


мәйет

head

мәйет • (məyet)

ba-noun

мәйет • (məyet)

məyet (romanization)
мәйет (absolute singular)
мәйеттәр (absolute plural)
мәйеттең (definite genitive singular)
мәйеттәрҙең (definite genitive plural)
мәйеткә (dative singular)
мәйеттәргә (dative plural)
мәйетте (accusative definite singular)
мәйеттәрҙе (accusative definite plural)
мәйеттә (locative singular)
мәйеттәрҙә (locative plural)
мәйеттән (ablative singular)
мәйеттәрҙән (ablative plural)

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

Qoźğon qayhı tirələ qısqırha, şunda məyet bula.

Where a raven caws, there will be a dead man.


һаҙ

haź (romanization)
һаҙ (absolute singular)
һаҙҙар (absolute plural)
һаҙҙың (definite genitive singular)
һаҙҙарҙың (definite genitive plural)
һаҙға (dative singular)
һаҙҙарға (dative plural)
һаҙҙы (accusative definite singular)
һаҙҙарҙы (accusative definite plural)
һаҙҙа (locative singular)
һаҙҙарҙа (locative plural)
һаҙҙан (ablative singular)
һаҙҙарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *saz (see cognates below), from Proto-Turkic *siaŕ (“swamp, marsh”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz, Tatar саз (saz),
Uzbek soz,
Southern Altai, Khakas сас (sas, “swamp, marsh”);
Chuvash шур (šur, “swamp, marsh”),
etc.


юрған

head

юрған • (yurğan)

ba-noun

юрған • (yurğan)

yurğan (romanization)
юрған (absolute singular)
юрғандар (absolute plural)
юрғандың (definite genitive singular)
юрғандарҙың (definite genitive plural)
юрғанға (dative singular)
юрғандарға (dative plural)
юрғанды (accusative definite singular)
юрғандарҙы (accusative definite plural)
юрғанда (locative singular)
юрғандарҙа (locative plural)
юрғандан (ablative singular)
юрғандарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *yogurgan (“blanket”). Cognate with Old Uyghur [script needed] (joğurqan, “blanket”); Tatar юрган (yurgan), Kyrgyz жууркан (juurkan)/жуурткан (juurtkan),
Southern Altai јууркан (ǰuurkan), Kumyk ювургъан (yuwurğan), Turkmen ýorgan, Azerbaijani yorğan (“blanket”), Turkish yorgan (“comforter”), Khakas чорған (çorğan), Tuvan чоорган (çoorgan), etc.

cog

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.

In the autumn days, you will sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.


күлдәк

head

күлдәк • (küldək)

ba-noun

күлдәк • (küldək)

küldək (romanization)
күлдәк (absolute singular)
күлдәктәр (absolute plural)
күлдәктең (definite genitive singular)
күлдәктәрҙең (definite genitive plural)
күлдәккә (dative singular)
күлдәктәргә (dative plural)
күлдәкте (accusative definite singular)
күлдәктәрҙе (accusative definite plural)
күлдәктә (locative singular)
күлдәктәрҙә (locative plural)
күлдәктән (ablative singular)
күлдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күлдәктәрҙең

күлдәктәрҙән

From Proto-Turkic *köyŋelek.
Cognate with
Karakhanid [script needed] (köŋläk, “shirt, dress”);
Kazakh көйлек (köilek),
Kyrgyz көйнөк (köynök),
Uzbek ko'ylak,
Crimean Tatar kölmek,
Khakas кӧгенек,
Azerbaijani köynək,
Turkish gömlek,
Turkmen köýnek (“shirt, dress”), etc.

cog

Khakas кӧгенек

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.

Туй күлдәге.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.

In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


ҡарағат

head

ҡарағат • (qarağat)

ba-noun

ҡарағат • (qarağat)

qarağat (romanization)
ҡарағат (absolute singular-only)
ҡарағаттың (definite genitive singular-only)
ҡарағатҡа (dative singular-only)
ҡарағатты (accusative definite singular-only)
ҡарағатта (locative singular-only)
ҡарағаттан (ablative singular-only)

From *qaraqat (“(black) currant”), composed of Proto-Turkic *kara (“black”) + Proto-Turkic *kat (“berry”).
Cognate with
Kazakh қарақат (qaraqat),
Kyrgyz карагат (karagat),
Uzbek qoragʻat,
Azerbaijani qarağat (“currant”),
Uyghur قارىقات (qariqat, “black currant”),
Khakas харағат (xarağat, “black currant”).


ҡултамға

head

ҡултамға • (qultamğa)

ba-noun

ҡултамға • (qultamğa)

qultamğa (romanization)
ҡултамға (absolute singular)
ҡултамғалар (absolute plural)
ҡултамғаның (definite genitive singular)
ҡултамғаларҙың (definite genitive plural)
ҡултамғаға (dative singular)
ҡултамғаларға (dative plural)
ҡултамғаны (accusative definite singular)
ҡултамғаларҙы (accusative definite plural)
ҡултамғала (locative singular)
ҡултамғаларҙа (locative plural)
ҡултамғанан (ablative singular)
ҡултамғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултамғаларҙың

ҡултамғаларға

ҡултамғаларҙы

ҡултамғаларҙа

ҡултамғаларҙан

ҡул (qul, “hand”) + тамға (tamğa, “sign”). Cognate with Kyrgyz колтамга (koltamga).


ижад

ijad (romanization)
ижад (absolute singular)
ижадтар (absolute plural)
ижадтың (definite genitive singular)
ижадтарҙың (definite genitive plural)
ижадҡа (dative singular)
ижадтарға (dative plural)
ижадты (accusative definite singular)
ижадтарҙы (accusative definite plural)
ижадта (locative singular)
ижадтарҙа (locative plural)
ижадтан (ablative singular)
ижадтарҙан (ablative plural)

[i̠.ʐä.ˈdɯ̞]

From Arabic إِيجَاد (ʔījād).
Cognate with
Tatar иҗат (icat),
Uzbek ijod,
Uyghur ئىجات (ijat, “creativity, creative work”).

bor

Arabic إِيجَاد (ʔījād)

cog

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

Creative work is for me a necessity of (my) soul.

creative work / activity (of a writer, composer, painter etc.)

all works by a writer, painter, etc. seen as a whole; oeuvre


инша

head

инша • (inşa)

ba-noun

инша • (inşa)

inşa (romanization)
инша (absolute singular)
иншалар (absolute plural)
иншаның (definite genitive singular)
иншаларҙың (definite genitive plural)
иншаға (dative singular)
иншаларға (dative plural)
иншаны (accusative definite singular)
иншаларҙы (accusative definite plural)
иншала (locative singular)
иншаларҙа (locative plural)
иншанан (ablative singular)
иншаларҙан (ablative plural)

bor

Arabic إِنْشَاء (ʔinšāʔ)

(high school) composition, essay (written by a student)


тыныслыҡ

head

тыныслыҡ • (tınıslıq)

ba-noun

тыныслыҡ • (tınıslıq)

tınıslıq (romanization)
тыныслыҡ (absolute singular)
тыныслыҡтар (absolute plural)
тыныслыҡтың (definite genitive singular)
тыныслыҡтарҙың (definite genitive plural)
тыныслыҡҡа (dative singular)
тыныслыҡтарға (dative plural)
тыныслыҡты (accusative definite singular)
тыныслыҡтарҙы (accusative definite plural)
тыныслыҡта (locative singular)
тыныслыҡтарҙа (locative plural)
тыныслыҡтан (ablative singular)
тыныслыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тыныслыҡтарҙың

тыныслыҡтарға

тыныслыҡтарҙы

тыныслыҡтарҙа

тыныслыҡтарҙан


ҡоролоҡ

qoroloq (romanization)
ҡоролоҡ (absolute singular)
ҡоролоҡтар (absolute plural)
ҡоролоҡтоң (definite genitive singular)
ҡоролоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡоролоҡҡа (dative singular)
ҡоролоҡтарға (dative plural)
ҡоролоҡто (accusative definite singular)
ҡоролоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡоролоҡта (locative singular)
ҡоролоҡтарҙа (locative plural)
ҡоролоҡтан (ablative singular)
ҡоролоҡтарҙан (ablative plural)

ҡоролоҡтарҙың

ҡоролоҡтарға

ҡоролоҡтарҙы

ҡоролоҡтарҙа

ҡоролоҡтарҙан

[qʊ̞.rʊ̞.ˈɫʊ̞q]


бәке

head

бәке • (bəke)

ba-noun

бәке • (bəke)

bəke (romanization)
бәке (absolute singular)
бәкеләр (absolute plural)
бәкенең (definite genitive singular)
бәкеләрҙең (definite genitive plural)
бәкегә (dative singular)
бәкеләргә (dative plural)
бәкене (accusative definite singular)
бәкеләрҙе (accusative definite plural)
бәкелә (locative singular)
бәкеләрҙә (locative plural)
бәкенән (ablative singular)
бәкеләрҙән (ablative plural)

From Persian پاکی (pâki, “folding knife”).
Cognate with
Tatar пәке (päke, “folding knife”),
Kazakh бәкі (bäkı, “folding knife”),
Kyrgyz маки (maki, “folding knife”),
Uzbek pakki (“folding knife”),
Uyghur پەكە (peke, “folding knife”)
.

Йола буйынса еҙнә булып килгән егет һәр балдыҙына бәке бирә.

Yola buyınsa yeźnə bulıp kilgən yeget hər baldıźına bəke birə.

By tradition, the bridegroom gives a foldable knife to each of his future brothers-in-law.

foldable knife, jack-knife, clasp-knife, pocketknife

straight razor, open razor, cut-throat razor


тәнәфес

head

тәнәфес • (tənəfes)

ba-noun

тәнәфес • (tənəfes)

tənəfes (romanization)
тәнәфес (absolute singular)
тәнәфестәр (absolute plural)
тәнәфестең (definite genitive singular)
тәнәфестәрҙең (definite genitive plural)
тәнәфескә (dative singular)
тәнәфестәргә (dative plural)
тәнәфесте (accusative definite singular)
тәнәфестәрҙе (accusative definite plural)
тәнәфестә (locative singular)
тәнәфестәрҙә (locative plural)
тәнәфестән (ablative singular)
тәнәфестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәнәфестәрҙең

тәнәфестәргә

тәнәфестәрҙе

тәнәфестәрҙә

тәнәфестәрҙән

From the Arabic verbal noun تَنَفُّس (tanaffus, “breathing, breather”).


зыян

head

зыян • (zıyan)

ba-noun

зыян • (zıyan)

zıyan (romanization)
зыян (absolute singular)
зыяндар (absolute plural)
зыяндың (definite genitive singular)
зыяндарҙың (definite genitive plural)
зыянға (dative singular)
зыяндарға (dative plural)
зыянды (accusative definite singular)
зыяндарҙы (accusative definite plural)
зыянда (locative singular)
зыяндарҙа (locative plural)
зыяндан (ablative singular)
зыяндарҙан (ablative plural)

From Persian زیان (ziyân, “damage, loss”).

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.


талап

talap (romanization)
талап (absolute singular)
талаптар (absolute plural)
талаптың (definite genitive singular)
талаптарҙың (definite genitive plural)
талапҡа (dative singular)
талаптарға (dative plural)
талапты (accusative definite singular)
талаптарҙы (accusative definite plural)
талапта (locative singular)
талаптарҙа (locative plural)
талаптан (ablative singular)
талаптарҙан (ablative plural)

[tɑ.ɫɑ.ˈβɯ̞]

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.

Qatın-qıźźar ösön maşina yörötə belew — zaman talabı.

For women to be able to drive a car is the modern time’s necessity (=part of modern life).

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

Creative work is for me a necessity of (my) soul (=what my soul demands).


бырау

head

бырау • (bıraw)

ba-noun

бырау • (bıraw)

bıraw (romanization)
бырау (absolute singular)
бырауҙар (absolute plural)
бырауҙың (definite genitive singular)
бырауҙарҙың (definite genitive plural)
бырауға (dative singular)
бырауҙарға (dative plural)
бырауҙы (accusative definite singular)
бырауҙарҙы (accusative definite plural)
бырауҙа (locative singular)
бырауҙарҙа (locative plural)
бырауҙан (ablative singular)
бырауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bur(a)- (“to turn (around), rotate”).
Cognate with Turkmen buraw (“drill”),
Chuvash пӑра (păra, “drill; awl”).


сепрәк

head

сепрәк • (seprək)

ba-noun

сепрәк • (seprək)

seprək (romanization)
сепрәк (absolute singular)
сепрәктәр (absolute plural)
сепрәктең (definite genitive singular)
сепрәктәрҙең (definite genitive plural)
сепрәккә (dative singular)
сепрәктәргә (dative plural)
сепрәкте (accusative definite singular)
сепрәктәрҙе (accusative definite plural)
сепрәктә (locative singular)
сепрәктәрҙә (locative plural)
сепрәктән (ablative singular)
сепрәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сепрәктәрҙең

сепрәктәрҙән

From Proto-Turkic *čepürek (“rag, piece of cloth”).
Cognate with
Tatar чүпрәк (çüpräk),
Kazakh шүберек (şüberek),
Kumyk чюпюрек (çüpürek),
Kyrgyz чүпүрөк (cüpürök),
Southern Altai чибирек (čibirek), чеберек (čeberek),
Khakas сӱбрек (sübrek, “rag”),
Turkmen çüprek (“oakum”),
etc.

inh

Сепрәк ҡурсаҡ.

rag, a piece of cloth (especially disused)


һөлөк

head

һөлөк • (hölök)

ba-noun

һөлөк • (hölök)

hölök (romanization)
һөлөк (absolute singular)
һөлөктәр (absolute plural)
һөлөктөң (definite genitive singular)
һөлөктәрҙең (definite genitive plural)
һөлөккә (dative singular)
һөлөктәргә (dative plural)
һөлөктө (accusative definite singular)
һөлөктәрҙе (accusative definite plural)
һөлөктә (locative singular)
һөлөктәрҙә (locative plural)
һөлөктән (ablative singular)
һөлөктәрҙән (ablative plural)

Perhaps inherited from Proto-Turkic *sül- (“leech”). Cognate with Uyghur سۈلۈك (sülük, “leech”), Turkish sülük (“leech”).


терһәк

head

терһәк • (terhək)

ba-noun

терһәк • (terhək)

terhək (romanization)
терһәк (absolute singular)
терһәктәр (absolute plural)
терһәктең (definite genitive singular)
терһәктәрҙең (definite genitive plural)
терһәккә (dative singular)
терһәктәргә (dative plural)
терһәкте (accusative definite singular)
терһәктәрҙе (accusative definite plural)
терһәктә (locative singular)
терһәктәрҙә (locative plural)
терһәктән (ablative singular)
терһәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

терһәктәрҙең

терһәктәрҙән

From *tirsek (“elbow; anatomical part of the leg”);
from Proto-Turkic *tīŕ (“knee”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tirsäk, “elbow”);
Kumyk тирсек (tirsek, “elbow”),
Uzbek tirsak (“elbow”),
Crimean Tatar tirsek (“elbow”),
Turkmen tirsek (“elbow”),
Turkish dirsek (“elbow”),
Azerbaijani dirsək (“elbow”);
Kazakh тірсек (tırsek, “shin, shank”),
Kyrgyz тирсек (tirsek, “Achilles tendon”),
Khakas тірсек (tìrsek, “the knee of an animal's hind leg”).


сығанаҡ

head

сығанаҡ • (sığanaq)

ba-noun

сығанаҡ • (sığanaq)

Мәҡәләләге мәғлүмәт абруйлы сығанаҡтар менән раҫланырға тейеш.

Məqələləge məğlümət abruylı sığanaqtar menən raślanırğa teyeş.

The information in the article must be proved with trustworthy sources.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Day after day, the need will grow for online sources that correspond to reality (and) promptly represent occurring events.


сығанаҡ

head

сығанаҡ • (sığanaq)

ba-noun

сығанаҡ • (sığanaq)

sığanaq (romanization)
сығанаҡ (absolute singular)
сығанаҡтар (absolute plural)
сығанаҡтың (definite genitive singular)
сығанаҡтарҙың (definite genitive plural)
сығанаҡҡа (dative singular)
сығанаҡтарға (dative plural)
сығанаҡты (accusative definite singular)
сығанаҡтарҙы (accusative definite plural)
сығанаҡта (locative singular)
сығанаҡтарҙа (locative plural)
сығанаҡтан (ablative singular)
сығанаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сығанаҡтарҙың

сығанаҡтарға

сығанаҡтарҙы

сығанаҡтарҙа

сығанаҡтарҙан

From Proto-Turkic *čɨkanak (“forearm; elbow”).
Cognate with
Kyrgyz чыканак (cıkanak),
Southern Altai чаганак (čaganak),
Khakas чығанах (çığanax),
Tofa чеъһенэк (če'henäk),
Uyghur جەينەك (jeynek, “elbow”),
etc.


арҡа

arqa (romanization)
арҡа (absolute singular)
арҡалар (absolute plural)
арҡаның (definite genitive singular)
арҡаларҙың (definite genitive plural)
арҡаға (dative singular)
арҡаларға (dative plural)
арҡаны (accusative definite singular)
арҡаларҙы (accusative definite plural)
арҡала (locative singular)
арҡаларҙа (locative plural)
арҡанан (ablative singular)
арҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *arka (“back”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (arqa, “back”).


татыулыҡ

head

татыулыҡ • (tatıwlıq)

ba-noun

татыулыҡ • (tatıwlıq)

tatıwlıq (romanization)
татыулыҡ (absolute singular)
татыулыҡтар (absolute plural)
татыулыҡтың (definite genitive singular)
татыулыҡтарҙың (definite genitive plural)
татыулыҡҡа (dative singular)
татыулыҡтарға (dative plural)
татыулыҡты (accusative definite singular)
татыулыҡтарҙы (accusative definite plural)
татыулыҡта (locative singular)
татыулыҡтарҙа (locative plural)
татыулыҡтан (ablative singular)
татыулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

татыулыҡтарҙың

татыулыҡтарға

татыулыҡтарҙы

татыулыҡтарҙа

татыулыҡтарҙан


шәм

şəm (romanization)
шәм (absolute singular-only)
шәмдең (definite genitive singular-only)
шәмгә (dative singular-only)
шәмде (accusative definite singular-only)
шәмдә (locative singular-only)
шәмдән (ablative singular-only)

From Persian شمع (šam'), from Arabic شَمْع (šamʕ, “candle”).

lamp (device producing light, esp. using oil or kerosene as fuel)


май шәм

head

май шәм • (may şəm)

ba-noun

май шәм • (may şəm)

may şəm (romanization)
май шәм (absolute singular-only)
май шәмдең (definite genitive singular-only)
май шәмгә (dative singular-only)
май шәмде (accusative definite singular-only)
май шәмдә (locative singular-only)
май шәмдән (ablative singular-only)

Compare to
Kazakh майшам (maişam, “candle”).


үрт

ürt (romanization)
үрт (absolute singular-only)
үрттең (definite genitive singular-only)
үрткә (dative singular-only)
үртте (accusative definite singular-only)
үрттә (locative singular-only)
үрттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ört (“fire”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (ört, “fire”);
Kazakh өрт (ört, “fire”);
Yakut өрт (ört, “burning dry grass; wildfire”).

cog

forest or steppe / prairie fire; wildland fire, wildfire


мейес

meyes (romanization)
мейес (absolute singular)
мейестәр (absolute plural)
мейестең (definite genitive singular)
мейестәрҙең (definite genitive plural)
мейескә (dative singular)
мейестәргә (dative plural)
мейесте (accusative definite singular)
мейестәрҙе (accusative definite plural)
мейестә (locative singular)
мейестәрҙә (locative plural)
мейестән (ablative singular)
мейестәрҙән (ablative plural)

Adapted from Russian печь (pečʹ, “stove, oven”).
Cognate with
Tatar мич (miç),
Kazakh пеш (peş),
Uzbek pech,
Uyghur پېچ (pëch), مەش (mesh),
Turkmen peç,
Khakas пис (pis, “stove, oven”), Chulym пӓш.


бәйғәмбәр

head

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

ba-noun

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

пәйғәмбәр пәйғәмбәр#Bashkir

Alternative form of пәйғәмбәр (pəyğəmbər); prophet


гонаһ

gonah (romanization)
гонаһ (absolute singular)
гонаһтар (absolute plural)
гонаһтың (definite genitive singular)
гонаһтарҙың (definite genitive plural)
гонаһҡа (dative singular)
гонаһтарға (dative plural)
гонаһты (accusative definite singular)
гонаһтарҙы (accusative definite plural)
гонаһта (locative singular)
гонаһтарҙа (locative plural)
гонаһтан (ablative singular)
гонаһтарҙан (ablative plural)


сауап

sawap (romanization)
сауап (absolute singular)
сауаптар (absolute plural)
сауаптың (definite genitive singular)
сауаптарҙың (definite genitive plural)
сауапҡа (dative singular)
сауаптарға (dative plural)
сауапты (accusative definite singular)
сауаптарҙы (accusative definite plural)
сауапта (locative singular)
сауаптарҙа (locative plural)
сауаптан (ablative singular)
сауаптарҙан (ablative plural)

From Arabic ثَوَاب (ṯawāb).
Cognate with
Uzbek savob (“sawab”), Azerbaijani savab.

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

(Islam) sawab; a spiritual merit or reward that accrues from giving prayers or from performance of good deeds and piety


һауап

сауап сауап#Bashkir

Alternative form of сауап (sawap); sawab; a spiritual merit or reward that accrues from the performance of good deeds and piety


итәк

head

итәк • (itək)

ba-noun

итәк • (itək)

itək (romanization)
итәк (absolute singular)
итәктәр (absolute plural)
итәктең (definite genitive singular)
итәктәрҙең (definite genitive plural)
итәккә (dative singular)
итәктәргә (dative plural)
итәкте (accusative definite singular)
итәктәрҙе (accusative definite plural)
итәктә (locative singular)
итәктәрҙә (locative plural)
итәктән (ablative singular)
итәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *etek (“lap, edge of a clothing”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etäk, “lap, edge of a clothing”);
Kazakh етек (etek, “lap, edge of a clothing”),
Uzbek etak (“lap, edge of a clothing”),
Uyghur ئېتەك (ëtek, “lap, edge of a clothing”),
Khakas идек (idek, “lap, edge of a clothing”), etc.

cog

Киң итәк.

Көтөү көнө буйы тау итәгендә йөрөнө, кисен ауылға төштө.

Kötöw könö buyı taw itəgendə yörönö, kisen awılğa töştö.

The herd spent the whole day on a mountain foot, and in the evening it went down to the village.


бәйге

head

бәйге • (bəyge)

ba-noun

бәйге • (bəyge)

bəyge (romanization)
бәйге (absolute singular)
бәйгеләр (absolute plural)
бәйгенең (definite genitive singular)
бәйгеләрҙең (definite genitive plural)
бәйгегә (dative singular)
бәйгеләргә (dative plural)
бәйгене (accusative definite singular)
бәйгеләрҙе (accusative definite plural)
бәйгелә (locative singular)
бәйгеләрҙә (locative plural)
бәйгенән (ablative singular)
бәйгеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bay-ga (“horse race; the prize at such race”).
Cognate with
Kazakh бәйге (bäige),
Kyrgyz байге (bayge),
Uzbek poyga (“horse race”).


туғай

head

туғай • (tuğay)

ba-noun

туғай • (tuğay)

tuğay (romanization)
туғай (absolute singular)
туғайҙар (absolute plural)
туғайҙың (definite genitive singular)
туғайҙарҙың (definite genitive plural)
туғайға (dative singular)
туғайҙарға (dative plural)
туғайҙы (accusative definite singular)
туғайҙарҙы (accusative definite plural)
туғайҙа (locative singular)
туғайҙарҙа (locative plural)
туғайҙан (ablative singular)
туғайҙарҙан (ablative plural)

From *toqay (“forest; brushwood”) - apparently a regional Central Asian term.
Cognate with
Kazakh тоғай (toğai, “forest; bushes”),
Kyrgyz токой (tokoy, “forest; bushes on flooded riverbanks”),
Uyghur توقاي (toqay, “wildwood, forest”),
Uzbek toʻqay (“brushwood, bulrush”),
Turkmen tokaý (“forest”), Azerbaijani toğay (“forest in river valleys”) etc.

cog

a seasonally flooded river or creek valley with bushes and trees growing

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

river meadow; flood meadow by the side of a river or creek


рух

rux (romanization)
рух (absolute singular)
рухтар (absolute plural)
рухтың (definite genitive singular)
рухтарҙың (definite genitive plural)
рухҡа (dative singular)
рухтарға (dative plural)
рухты (accusative definite singular)
рухтарҙы (accusative definite plural)
рухта (locative singular)
рухтарҙа (locative plural)
рухтан (ablative singular)
рухтарҙан (ablative plural)

Көрәш көслө рух тәрбиәләй.

spirit; the part a person that includes mind, feelings and character, seen as a different entity from the person's physical body

spirits; moral state; temper, mental disposition


нәркәс

head

нәркәс • (nərkəs)

ba-noun

нәркәс • (nərkəs)

nərkəs (romanization)
нәркәс (absolute singular)
нәркәстәр (absolute plural)
нәркәстең (definite genitive singular)
нәркәстәрҙең (definite genitive plural)
нәркәскә (dative singular)
нәркәстәргә (dative plural)
нәркәсте (accusative definite singular)
нәркәстәрҙе (accusative definite plural)
нәркәстә (locative singular)
нәркәстәрҙә (locative plural)
нәркәстән (ablative singular)
нәркәстәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәркәстәрҙең

нәркәстәрҙән

From Persian نرگس (narges, “daffodil”), from Middle Persian [script needed] (nlgs /nargis/), from Ancient Greek νάρκισσος (nárkissos).
Cognate with Kazakh нәркес (närkes), Uzbek nargis, Turkish nergis (“daffodil”).


һунар

hunar (romanization)
һунар (absolute singular)
һунарҙар (absolute plural)
һунарҙың (definite genitive singular)
һунарҙарҙың (definite genitive plural)
һунарға (dative singular)
һунарҙарға (dative plural)
һунарҙы (accusative definite singular)
һунарҙарҙы (accusative definite plural)
һунарҙа (locative singular)
һунарҙарҙа (locative plural)
һунарҙан (ablative singular)
һунарҙарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сонар (sonar, “new-fallen snow”),
Kyrgyz сонор (sonor, “new-fallen snow; hunting on new snow with hunting birds or hounds”),
Yakut сонор (sonor, “the first autumn snow, which makes it easy to follow wild animals; stalking a wild animal on such snow”).

cog

Һунар эте.

Һунар мылтығы.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.


һунарсы

head

һунарсы • (hunarsı)

ba-noun

һунарсы • (hunarsı)

hunarsı (romanization)
һунарсы (absolute singular)
һунарсылар (absolute plural)
һунарсының (definite genitive singular)
һунарсыларҙың (definite genitive plural)
һунарсыға (dative singular)
һунарсыларға (dative plural)
һунарсыны (accusative definite singular)
һунарсыларҙы (accusative definite plural)
һунарсыла (locative singular)
һунарсыларҙа (locative plural)
һунарсынан (ablative singular)
һунарсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һунарсыларҙың

һунарсыларға

һунарсыларҙы

һунарсыларҙа

һунарсыларҙан

From һунар (hunar, “hunting”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.


урынбаҫар

head

урынбаҫар • (urınbaśar)

ba-noun

урынбаҫар • (urınbaśar)

urınbaśar (romanization)
урынбаҫар (absolute singular)
урынбаҫарҙар (absolute plural)
урынбаҫарҙың (definite genitive singular)
урынбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative definite singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
урынбаҫарҙа (locative singular)
урынбаҫарҙарҙа (locative plural)
урынбаҫарҙан (ablative singular)
урынбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урынбаҫарҙың

урынбаҫарҙан

урынбаҫарҙар

урынбаҫарҙарҙың

урынбаҫарҙарға

урынбаҫарҙарҙы

урынбаҫарҙарҙа

урынбаҫарҙарҙан

у‧рын‧ба‧ҫар

урын (urın, “position, post”) + баҫар (baśar, “holder”).
Compare with
Kazakh орынбасар (orynbasar),
Kyrgyz орунбасар (orunbasar),
Uzbek o'rinbasor,
Uyghur ئورۇنباسار (orunbasar, “deputy, assistant”).


ришүәт

head

ришүәт • (rişwət)

ba-noun

ришүәт • (rişwət)

rişwət (romanization)
ришүәт (absolute singular)
ришүәттәр (absolute plural)
ришүәттең (definite genitive singular)
ришүәттәрҙең (definite genitive plural)
ришүәткә (dative singular)
ришүәттәргә (dative plural)
ришүәтте (accusative definite singular)
ришүәттәрҙе (accusative definite plural)
ришүәттә (locative singular)
ришүәттәрҙә (locative plural)
ришүәттән (ablative singular)
ришүәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ришүәттәрҙең

ришүәттәрҙән

From Arabic رِشْوَة (rišwa, “bribe”).
Cognate with
Turkish rüşvet.


ришүәтсе

head

ришүәтсе • (rişwətse)

ba-noun

ришүәтсе • (rişwətse)

rişwətse (romanization)
ришүәтсе (absolute singular)
ришүәтселәр (absolute plural)
ришүәтсенең (definite genitive singular)
ришүәтселәрҙең (definite genitive plural)
ришүәтсегә (dative singular)
ришүәтселәргә (dative plural)
ришүәтсене (accusative definite singular)
ришүәтселәрҙе (accusative definite plural)
ришүәтселә (locative singular)
ришүәтселәрҙә (locative plural)
ришүәтсенән (ablative singular)
ришүәтселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ришүәтселәрҙең

ришүәтселәргә

ришүәтселәрҙе

ришүәтселәрҙә

ришүәтселәрҙән

From ришүәт (rişwət, “bribe”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


күстәнәс

head

күстәнәс • (küstənəs)

ba-noun

күстәнәс • (küstənəs)

küstənəs (romanization)
күстәнәс (absolute singular)
күстәнәстәр (absolute plural)
күстәнәстең (definite genitive singular)
күстәнәстәрҙең (definite genitive plural)
күстәнәскә (dative singular)
күстәнәстәргә (dative plural)
күстәнәсте (accusative definite singular)
күстәнәстәрҙе (accusative definite plural)
күстәнәстә (locative singular)
күстәнәстәрҙә (locative plural)
күстәнәстән (ablative singular)
күстәнәстәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күстәнәстәрҙең

күстәнәстәргә

күстәнәстәрҙе

күстәнәстәрҙә

күстәнәстәрҙән

From Russian гости́нец (gostínec, “present, gift”).

bor

present, gift (typically food; given when visiting somebody or sent with a third-party person to demonstrate respect and/or good relations)


бүрәнә

head

бүрәнә • (bürənə)

ba-noun

бүрәнә • (bürənə)

bürənə (romanization)
бүрәнә (absolute singular)
бүрәнәләр (absolute plural)
бүрәнәнең (definite genitive singular)
бүрәнәләрҙең (definite genitive plural)
бүрәнәгә (dative singular)
бүрәнәләргә (dative plural)
бүрәнәне (accusative definite singular)
бүрәнәләрҙе (accusative definite plural)
бүрәнәлә (locative singular)
бүрәнәләрҙә (locative plural)
бүрәнәнән (ablative singular)
бүрәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бүрәнәләрҙең

бүрәнәләрҙән

Adapted from Russian бревно́ (brevnó, “log, beam”).

Бүрәнә күпер.

Бүрәнәлә тоҡ менән һуғышыу — һабантуй уйыны.

Bürənələ toq menən huğışıw — habantuy uyını.

Fighting with sacks on a wood log is a Sabantuy game.

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.

log, beam (trunk of dead tree, cleared of branches)


түтәл

head

түтәл • (tütəl)

ba-noun

түтәл • (tütəl)

tütəl (romanization)
түтәл (absolute singular)
түтәлдәр (absolute plural)
түтәлдең (definite genitive singular)
түтәлдәрҙең (definite genitive plural)
түтәлгә (dative singular)
түтәлдәргә (dative plural)
түтәлде (accusative definite singular)
түтәлдәрҙе (accusative definite plural)
түтәлдә (locative singular)
түтәлдәрҙә (locative plural)
түтәлдән (ablative singular)
түтәлдәрҙән (ablative plural)

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

Qıyarźı aprel aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

garden bed (for growing vegetables or flowers)


сыбыҡ

head

сыбыҡ • (sıbıq)

ba-noun

сыбыҡ • (sıbıq)

sıbıq (romanization)
сыбыҡ (absolute singular)
сыбыҡтар (absolute plural)
сыбыҡтың (definite genitive singular)
сыбыҡтарҙың (definite genitive plural)
сыбыҡҡа (dative singular)
сыбыҡтарға (dative plural)
сыбыҡты (accusative definite singular)
сыбыҡтарҙы (accusative definite plural)
сыбыҡта (locative singular)
сыбыҡтарҙа (locative plural)
сыбыҡтан (ablative singular)
сыбыҡтарҙан (ablative plural)

From *čubïq (“twig, thin branch of tree”), from Proto-Turkic *čöpik (“stick, twig”).
Compare with
Karakhanid [script needed] (čïbïq, “twig, small branch”),
Kazakh шыбық (şybyq, “twig, small branch”),
Kyrgyz чыбык (cıbık, “twig, small branch”),
Uyghur چىۋىق (chiwiq, “twig, small branch”),
Uzbek chiviq (“twig, small branch”),
Khakas сымых (sımıx, “twig, small branch”),
Tuvan шывык (şıvık, “twig, small branch”),
Azerbaijani çubuq (“twig”),
Turkish çubuk (“twig, small branch”).


тимерсыбыҡ

head

тимерсыбыҡ • (timersıbıq)

ba-noun

тимерсыбыҡ • (timersıbıq)

timersıbıq (romanization)
тимерсыбыҡ (absolute singular)
тимерсыбыҡтар (absolute plural)
тимерсыбыҡтың (definite genitive singular)
тимерсыбыҡтарҙың (definite genitive plural)
тимерсыбыҡҡа (dative singular)
тимерсыбыҡтарға (dative plural)
тимерсыбыҡты (accusative definite singular)
тимерсыбыҡтарҙы (accusative definite plural)
тимерсыбыҡта (locative singular)
тимерсыбыҡтарҙа (locative plural)
тимерсыбыҡтан (ablative singular)
тимерсыбыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тимерсыбыҡтың

тимерсыбыҡҡа

тимерсыбыҡты

тимерсыбыҡта

тимерсыбыҡтан

тимерсыбыҡтар

тимерсыбыҡтарҙың

тимерсыбыҡтарға

тимерсыбыҡтарҙы

тимерсыбыҡтарҙа

тимерсыбыҡтарҙан

ти‧мер‧сы‧быҡ

тимер (timer, “iron”) + сыбыҡ (sıbıq, “twig”).


емтек

yemtek (romanization)
емтек (absolute singular-only)
емтектең (definite genitive singular-only)
емтеккә (dative singular-only)
емтекте (accusative definite singular-only)
емтектә (locative singular-only)
емтектән (ablative singular-only)

From *yemtik (“carrion”), from Proto-Turkic *yē- (“to eat”).
Cognate with
Tatar җемтек (cemtek, “carrion”),
Kazakh жемтік (jemtık, “carrion”),
Uzbek yemtik (“food for wild animals”).


елен

yelen (romanization)
елен (absolute singular)
елендәр (absolute plural)
елендең (definite genitive singular)
елендәрҙең (definite genitive plural)
еленгә (dative singular)
елендәргә (dative plural)
еленде (accusative definite singular)
елендәрҙе (accusative definite plural)
елендә (locative singular)
елендәрҙә (locative plural)
елендән (ablative singular)
елендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yẹlin (“udder”).
Cognate with
Tatar җилен (cilen), Kazakh желін (jelın), Kyrgyz желин (jelin), Uzbek yelin, Azerbaijani yelin, Yakut сирин (sirin, “udder”), etc.


сирек

sirek (romanization)
сирек (absolute singular)
сиректәр (absolute plural)
сиректең (definite genitive singular)
сиректәрҙең (definite genitive plural)
сиреккә (dative singular)
сиректәргә (dative plural)
сиректе (accusative definite singular)
сиректәрҙе (accusative definite plural)
сиректә (locative singular)
сиректәрҙә (locative plural)
сиректән (ablative singular)
сиректәрҙән (ablative plural)

From Persian چهاریک (čahâryek), چاریک (čâryek), چارک (čârak, “one fourth”).
Cognate with Kazakh ширек (şirek),
Uzbek chorak (“one fourth, quarter”).

(high school) school term (there are four such terms in an academic year)


елек

yelek (romanization)
елек (absolute singular)
електәр (absolute plural)
електең (definite genitive singular)
електәрҙең (definite genitive plural)
елеккә (dative singular)
електәргә (dative plural)
електе (accusative definite singular)
електәрҙе (accusative definite plural)
електә (locative singular)
електәрҙә (locative plural)
електән (ablative singular)
електәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yilik (“bone marrow”).
Cognate with
Kyrgyz жилик (jilik),
Southern Altai јилик (ǰilik),
Uzbek ilik,
Turkmen ýilik,
Turkish ilik (“bone marrow”).


тыҡрыҡ

head

тыҡрыҡ • (tıqrıq)

ba-noun

тыҡрыҡ • (tıqrıq)

tıqrıq (romanization)
тыҡрыҡ (absolute singular)
тыҡрыҡтар (absolute plural)
тыҡрыҡтың (definite genitive singular)
тыҡрыҡтарҙың (definite genitive plural)
тыҡрыҡҡа (dative singular)
тыҡрыҡтарға (dative plural)
тыҡрыҡты (accusative definite singular)
тыҡрыҡтарҙы (accusative definite plural)
тыҡрыҡта (locative singular)
тыҡрыҡтарҙа (locative plural)
тыҡрыҡтан (ablative singular)
тыҡрыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тыҡрыҡтарҙың

тыҡрыҡтарҙан

Perhaps derived from Proto-Turkic *tïgïŕ (“narrow, confined”).
Cognate with
Karachay-Balkar тыгъырыкъ (tığırıq, “narrow; a small, mean house; blind alley”),
Karaim тыгъырык (tïğïrïq, “wild animal's lair”).


бетеү

betew (romanization)
бетеү (absolute singular)
бетеүҙәр (absolute plural)
бетеүҙең (definite genitive singular)
бетеүҙәрҙең (definite genitive plural)
бетеүгә (dative singular)
бетеүҙәргә (dative plural)
бетеүҙе (accusative definite singular)
бетеүҙәрҙе (accusative definite plural)
бетеүҙә (locative singular)
бетеүҙәрҙә (locative plural)
бетеүҙән (ablative singular)
бетеүҙәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *bitig (“inscription”), action noun of *biti- (“to write”) (compare Old Turkic 𐰋𐰃𐱅𐰃 (biti-, “to write, inscribe”)), presumably borrowed from Middle Chinese 筆 (MC pit, “writing brush”).

cog

amulet; a Quranic phrase written and sown into a triangle fabric envelope, worn on one's neck as a protective charm


тап

tap (romanization)
тап (absolute singular)
таптар (absolute plural)
таптың (definite genitive singular)
таптарҙың (definite genitive plural)
тапҡа (dative singular)
таптарға (dative plural)
тапты (accusative definite singular)
таптарҙы (accusative definite plural)
тапта (locative singular)
таптарҙа (locative plural)
таптан (ablative singular)
таптарҙан (ablative plural)


тимер юлы

head

тимер юлы • (timer yulı)

ba-noun

тимер юлы • (timer yulı)

Compare with
Kazakh темір жол (temır jol, “railway”),
Kumyk темир ёл (temir yol, “railway”),
Shor тебир чол (“railway”),
Uyghur تومۇريول (tomuryol, “railway”), etc.

Тар тимер юлы.

Тауарҙарҙы тимер юлы менән ташыу.

To carry goods on railway/railroad (=by rail).

Ул тимер юлында эшләй.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

Bıltır yəy timer yulında küp mal tapalğan ikən.

(It appears that) Last year's summer, a lot of cattle got knocked down (to death or serious injury) at the railway.

ba:Тимер юл транспорты


яр

From Proto-Turkic *yār (“steep bank, shore”).
Cognate with
Kazakh жар (jar, “steep bank”), Kyrgyz жар (jar),
Uyghur يار (yar, “steep bank; cliff, ravine”),
Khakas чар (çar, “bank, shore”),
Turkish yar (“cliff”),
Yakut сыыр (sıır, “hill”),
Chuvash ҫыр (śyr),
etc.


яр

yar (romanization)
яр (absolute singular)
ярҙар (absolute plural)
ярҙың (definite genitive singular)
ярҙарҙың (definite genitive plural)
ярға (dative singular)
ярҙарға (dative plural)
ярҙы (accusative definite singular)
ярҙарҙы (accusative definite plural)
ярҙа (locative singular)
ярҙарҙа (locative plural)
ярҙан (ablative singular)
ярҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yar (“order; announcement; law, justice”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jar, “order, instruction”);
Kazakh жар (jar, “herald's message”),
Kyrgyz жар (jar, “herald's message”),
Tuvan чар (çar, “announcement”),
etc.

cog

(historical) message delivered by heralds


ағым

head

ағым • (ağım)

ba-noun

ағым • (ağım)

ağım (romanization)
ағым (absolute singular)
ағымдар (absolute plural)
ағымдың (definite genitive singular)
ағымдарҙың (definite genitive plural)
ағымға (dative singular)
ағымдарға (dative plural)
ағымды (accusative definite singular)
ағымдарҙы (accusative definite plural)
ағымда (locative singular)
ағымдарҙа (locative plural)
ағымдан (ablative singular)
ағымдарҙан (ablative plural)

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

Migratsiya ağımına küź halhaq, iñ küp keşe Urta Aziyanan, ayırıwsa Üzbəkstandan kilə.

If we look at the migration flow, most people come from Central Asia, especially from Uzbekistan.

stream (a steady succession of entities, such as objects or people)

Сәнғәттәге реалистик ағым.

tendency, trend; orientation, school (in art, soft sciences, etc.)


ағай-эне

ağay-ene (romanization)
ағай-эне (absolute singular)
ағай-энеләр (absolute plural)
ағай-эненең (definite genitive singular)
ағай-энеләрҙең (definite genitive plural)
ағай-энегә (dative singular)
ағай-энеләргә (dative plural)
ағай-энене (accusative definite singular)
ағай-энеләрҙе (accusative definite plural)
ағай-энелә (locative singular)
ағай-энеләрҙә (locative plural)
ағай-эненән (ablative singular)
ағай-энеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ағай-энеләрҙең

ағай-энеләргә

ағай-энеләрҙе

ағай-энеләрҙә

ағай-энеләрҙән

[ɑˈʁaj.ɪ̆ˌnɪ̆]

From *aqa ini (“elder and elder brothers”), from Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother”) + Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Synchronously, equivalent to ағай (ağay, “elder brother”) + эне (ene, “younger brother”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa ini, “elder and younger brothers”);
Kyrgyz агайын (agayın), агайин (agayin), агайни (agayni);
Kazakh ағайын (ağaiyn, “a way to address a male congregation”),
Uzbek ogʻayni (“brothers; male friends”),
Uyghur ئاغىنە (aghine, “friend”).

cog

(collectively) a person's male relatives, seen as a group

(address) a way to respectfully address a male group or congregation


ағай

head

ағай • (ağay)

ba-noun

ағай • (ağay)

ağay (romanization)
ағай (absolute singular)
ағайҙар (absolute plural)
ағайҙың (definite genitive singular)
ағайҙарҙың (definite genitive plural)
ағайға (dative singular)
ағайҙарға (dative plural)
ағайҙы (accusative definite singular)
ағайҙарҙы (accusative definite plural)
ағайҙа (locative singular)
ағайҙарҙа (locative plural)
ағайҙан (ablative singular)
ағайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āka (“elder brother; uncle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa, “elder brother”),
Kazakh аға (ağa, “elder brother; uncle”),
Kyrgyz ага (aga, “elder brother”),
Southern Altai ака (aka, “elder brother”), ага (aga),
Crimean Tatar ağa (“elder brother; uncle”),
Turkish ağa (“master, boss”),
Yakut аҕа (ağa, “elder; father”).

cog

uncle; one's male relative who is elder than the speaker, but younger than his/her parents

Күрше ағай менән беҙ аҙашбыҙ, шуға мине урамда бәләкәй Ғәли тип йөрөтәләр.

Kürşe ağay menən beź aźaşbıź, şuğa mine uramda bələkəy Ğəli tip yörötələr.

We are namesakes with the elder neighbor, so they call me "the small Ğäli" in the street.

(address) a way to address or denote a male within that age range


эне

ene (romanization)
эне (absolute singular)
энеләр (absolute plural)
эненең (definite genitive singular)
энеләрҙең (definite genitive plural)
энегә (dative singular)
энеләргә (dative plural)
энене (accusative definite singular)
энеләрҙе (accusative definite plural)
энелә (locative singular)
энеләрҙә (locative plural)
эненән (ablative singular)
энеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ini, “younger brother”),
Old Uyghur [script needed] (ini, “younger brother”).

(address) a way to address a male younger than the speaker, whether related to you or not


ҡусты

head

ҡусты • (qustı)

ba-noun

ҡусты • (qustı)

qustı (romanization)
ҡусты (absolute singular)
ҡустылар (absolute plural)
ҡустының (definite genitive singular)
ҡустыларҙың (definite genitive plural)
ҡустыға (dative singular)
ҡустыларға (dative plural)
ҡустыны (accusative definite singular)
ҡустыларҙы (accusative definite plural)
ҡустыла (locative singular)
ҡустыларҙа (locative plural)
ҡустынан (ablative singular)
ҡустыларҙан (ablative plural)

A specifically Bashkir term. No cognates are known. No etymology attempts are known.

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине.

(Can we date this quote?), Bible, John 1:40:

One of the two who had heard John's words and followed Jesus, was Andrew, Simon Peter’s younger brother.

Yaxyanıñ hüźźəren işetep, Ğaysa artınan eyərgən ikəwźeñ berehe Simon Petrźıñ qustıhı Andrey ine.

(address) a way to address a male younger than the speaker


мырҙа

head

мырҙа • (mırźa)

ba-noun

мырҙа • (mırźa)

mırźa (romanization)
мырҙа (absolute singular)
мырҙалар (absolute plural)
мырҙаның (definite genitive singular)
мырҙаларҙың (definite genitive plural)
мырҙаға (dative singular)
мырҙаларға (dative plural)
мырҙаны (accusative definite singular)
мырҙаларҙы (accusative definite plural)
мырҙала (locative singular)
мырҙаларҙа (locative plural)
мырҙанан (ablative singular)
мырҙаларҙан (ablative plural)


мырҙа

head

мырҙа • (mırźa)

ba-noun

мырҙа • (mırźa)

From Persian میرزا (mirzâ).
Cognate with
Kazakh мырза (myrza), Kyrgyz мырза (mırza),
Uzbek mirzo,
Turkish mirza,
Azerbaijani mirzə, etc.

(historical) mirza, a nobility title in the Nogai, Kazan and Siberian khanates


әүҙемлек

head

әүҙемлек • (əwźemlek)

ba-noun

әүҙемлек • (əwźemlek)

əwźemlek (romanization)
әүҙемлек (absolute singular)
әүҙемлектәр (absolute plural)
әүҙемлектең (definite genitive singular)
әүҙемлектәрҙең (definite genitive plural)
әүҙемлеккә (dative singular)
әүҙемлектәргә (dative plural)
әүҙемлекте (accusative definite singular)
әүҙемлектәрҙе (accusative definite plural)
әүҙемлектә (locative singular)
әүҙемлектәрҙә (locative plural)
әүҙемлектән (ablative singular)
әүҙемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әүҙемлектәрҙең

әүҙемлектәргә

әүҙемлектәрҙе

әүҙемлектәрҙә

әүҙемлектәрҙән

әүҙем (əwźem, “active”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).


аҙаш

head

аҙаш • (aźaş)

ba-noun

аҙаш • (aźaş)

aźaş (romanization)
аҙаш (absolute singular)
аҙаштар (absolute plural)
аҙаштың (definite genitive singular)
аҙаштарҙың (definite genitive plural)
аҙашҡа (dative singular)
аҙаштарға (dative plural)
аҙашты (accusative definite singular)
аҙаштарҙы (accusative definite plural)
аҙашта (locative singular)
аҙаштарҙа (locative plural)
аҙаштан (ablative singular)
аҙаштарҙан (ablative plural)

Earliest attested in Chagatai adaš "namesake". This term could have derived from at "name" + -daš "name" + "reciprocity suffix".
Note, however, Old Uyghur adaš, aδaš, from Proto-Turkic *ădaĺ (“friend, companion”). It is debatable if the former could have developed from the latter or emerged independently; the first version seems more plausible, though.
Compare to
Uzbek adash (“namesake”),
Uyghur ئاداش (adash, “friend; namesake”).

cog

namesake, a person with the same name as somebody else


белешмә

head

белешмә • (beleşmə)

ba-noun

белешмә • (beleşmə)

beleşmə (romanization)
белешмә (absolute singular)
белешмәләр (absolute plural)
белешмәнең (definite genitive singular)
белешмәләрҙең (definite genitive plural)
белешмәгә (dative singular)
белешмәләргә (dative plural)
белешмәне (accusative definite singular)
белешмәләрҙе (accusative definite plural)
белешмәлә (locative singular)
белешмәләрҙә (locative plural)
белешмәнән (ablative singular)
белешмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

белешмәләрҙең

белешмәләргә

белешмәләрҙе

белешмәләрҙә

белешмәләрҙән

/bɪ̞.lɪ̞ʃˈmæ/

Synchronously, белеш- (beleş-, “to inquire, to ask about”) + -мә (-mə, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

reference, information provided upon request


көрәк

head

көрәк • (körək)

ba-noun

көрәк • (körək)

körək (romanization)
көрәк (absolute singular)
көрәктәр (absolute plural)
көрәктең (definite genitive singular)
көрәктәрҙең (definite genitive plural)
көрәккә (dative singular)
көрәктәргә (dative plural)
көрәкте (accusative definite singular)
көрәктәрҙе (accusative definite plural)
көрәктә (locative singular)
көрәктәрҙә (locative plural)
көрәктән (ablative singular)
көрәктәрҙән (ablative plural)

From *kürek (“shovel, spade”), from Proto-Turkic *küre- (“to shovel, rake up”).
Cognate with
Kazakh күрек (kürek),
Kyrgyz күрөк (kürök),
Karachay-Balkar кюрек (kürek),
Kumyk кюрек (kürek),
Uzbek kurak,
Southern Altai кӱрек (kürek), Shor кӱрек,
Turkish kürek,
Crimean Tatar kürek,
Azerbaijani kürək (“shovel; spade”),
Yakut күрдьэх (kürjeq).

inh

Балсыҡ көрәккә йәбешә.

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.

Bötə eştər qul menən — kəylə, lom, balğa həm körək menən — başqarıla.

All jobs are done manually, with pickaxe, crowbar, hammer and shovel.


тиреҫ

head

тиреҫ • (tireś)

ba-noun

тиреҫ • (tireś)

Borrowing from an Oghur source, cf. Chuvash тирӗс (tirĕs, “feces, manure”).

livestock or poultry manure mixed with hay or straw remnants, typically left to decompose and then used as fertilizer


тиреҫ

head

тиреҫ • (tireś)

ba-noun

тиреҫ • (tireś)

tireś (romanization)
тиреҫ (absolute singular-only)
тиреҫтең (definite genitive singular-only)
тиреҫкә (dative singular-only)
тиреҫте (accusative definite singular-only)
тиреҫтә (locative singular-only)
тиреҫтән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ters (“adverse; opposite; wrong; north”).
Compare Old Uyghur [script needed] (ters, “adverse; difficult”), Kyrgyz тескей (teskey, “northern slope”), Southern Altai терс (ters, “opposite”), Uzbek terskay (“northern slope; opposite”), Azerbaijani tərs, Turkish ters.


нәшриәт

head

нәшриәт • (nəşriət)

ba-noun

нәшриәт • (nəşriət)

nəşriət (romanization)
нәшриәт (absolute singular)
нәшриәттәр (absolute plural)
нәшриәттең (definite genitive singular)
нәшриәттәрҙең (definite genitive plural)
нәшриәткә (dative singular)
нәшриәттәргә (dative plural)
нәшриәтте (accusative definite singular)
нәшриәттәрҙе (accusative definite plural)
нәшриәттә (locative singular)
нәшриәттәрҙә (locative plural)
нәшриәттән (ablative singular)
нәшриәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәшриәттәрҙең

нәшриәттәргә

нәшриәттәрҙе

нәшриәттәрҙә

нәшриәттәрҙән

Independent formation based on نَشْر (našr, “publishing”) and ـِيَّة (-iyya, “relational suffix”).

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.

The editorial office is not responsible for the defects arising through the publisher's fault.


мөхәрририәт

head

мөхәрририәт • (möxərririət)

ba-noun

мөхәрририәт • (möxərririət)

möxərririət (romanization)
мөхәрририәт (absolute singular)
мөхәрририәттәр (absolute plural)
мөхәрририәттең (definite genitive singular)
мөхәрририәттәрҙең (definite genitive plural)
мөхәрририәткә (dative singular)
мөхәрририәттәргә (dative plural)
мөхәрририәтте (accusative definite singular)
мөхәрририәттәрҙе (accusative definite plural)
мөхәрририәттә (locative singular)
мөхәрририәттәрҙә (locative plural)
мөхәрририәттән (ablative singular)
мөхәрририәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөхәрририәттең

мөхәрририәткә

мөхәрририәтте

мөхәрририәттә

мөхәрририәттән

мөхәрририәттәр

мөхәрририәттәрҙең

мөхәрририәттәргә

мөхәрририәттәрҙе

мөхәрририәттәрҙә

мөхәрририәттәрҙән

мө‧хәр‧ри‧ри‧әт

From Arabic مُحَرِّر (muḥarrir, “editor”) + ـِيَّة (-iyya, “relational suffix”).


мөхәррир

head

мөхәррир • (möxərrir)

ba-noun

мөхәррир • (möxərrir)

möxərrir (romanization)
мөхәррир (absolute singular)
мөхәррирҙәр (absolute plural)
мөхәррирҙең (definite genitive singular)
мөхәррирҙәрҙең (definite genitive plural)
мөхәрриргә (dative singular)
мөхәррирҙәргә (dative plural)
мөхәррирҙе (accusative definite singular)
мөхәррирҙәрҙе (accusative definite plural)
мөхәррирҙә (locative singular)
мөхәррирҙәрҙә (locative plural)
мөхәррирҙән (ablative singular)
мөхәррирҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөхәррирҙәрҙең

мөхәррирҙәргә

мөхәррирҙәрҙе

мөхәррирҙәрҙә

мөхәррирҙәрҙән

From Arabic مُحَرِّر (muḥarrir, “editor”).
Cognate with
Uzbek muharrir, Turkish muharrir, etc.

Баш мөхәррир.


баш мәҡәлә

head

баш мәҡәлә • (baş məqələ)

ba-noun

баш мәҡәлә • (baş məqələ)

baş məqələ (romanization)
баш мәҡәлә (absolute singular)
баш мәҡәләләр (absolute plural)
баш мәҡәләнең (definite genitive singular)
баш мәҡәләләрҙең (definite genitive plural)
баш мәҡәләгә (dative singular)
баш мәҡәләләргә (dative plural)
баш мәҡәләне (accusative definite singular)
баш мәҡәләләрҙе (accusative definite plural)
баш мәҡәләлә (locative singular)
баш мәҡәләләрҙә (locative plural)
баш мәҡәләнән (ablative singular)
баш мәҡәләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

баш мәҡәләләр

баш мәҡәләнең

баш мәҡәләләрҙең

баш мәҡәләгә

баш мәҡәләләргә

баш мәҡәләне

баш мәҡәләләрҙе

баш мәҡәләлә

баш мәҡәләләрҙә

баш мәҡәләнән

баш мәҡәләләрҙән

(newspaper) editorial, article giving the opinion of editors


һөргөн

head

һөргөн • (hörgön)

ba-noun

һөргөн • (hörgön)

hörgön (romanization)
һөргөн (absolute singular-only)
һөргөндөң (definite genitive singular-only)
һөргөнгә (dative singular-only)
һөргөндө (accusative definite singular-only)
һөргөндә (locative singular-only)
һөргөндән (ablative singular-only)

[hʏ̞r.ˈɡʏ̞n]

From *sürgün (“exile, banishment”), from Proto-Turkic *sǖr- (“to drive away, banish”).
Cognate with
Kazakh сүргін (sürgın, “exile”),
Kyrgyz сүргүн (sürgün, “exile”),
Kumyk сюргюн (sürgün, “exile”),
Uzbek surgun (“exile”),
Uyghur سۈرگۈن (sürgün, “exile”),
Turkmen sürgün (“exile”),
Turkish sürgün (“exile”),
etc.

der

Ғүмерлек һөргөн.

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте.


өлгө

head

өлгө • (ölgö)

ba-noun

өлгө • (ölgö)

ölgö (romanization)
өлгө (absolute singular)
өлгөләр (absolute plural)
өлгөнөң (definite genitive singular)
өлгөләрҙең (definite genitive plural)
өлгөгә (dative singular)
өлгөләргә (dative plural)
өлгөнө (accusative definite singular)
өлгөләрҙе (accusative definite plural)
өлгөлә (locative singular)
өлгөләрҙә (locative plural)
өлгөнән (ablative singular)
өлгөләрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *ülgǖ.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ülgü, “magnitude; measure, size”);
Kazakh үлгі (ülgı, “model, example”),
Kyrgyz үлгү (ülgü, “model, example”),
Uyghur ئۈلگە (ülge, “model, example”),
Shor ӱлге (ülge, “footwear pattern”),
etc.
Possibly also cognate with Yakut холобур (qolobur, “example”).

cog

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

Hirək xəl: bulğan ölgögə oqşatıp yaźılğan əśər təwsığanağına qarağanda kiñerək, köslörək bulıp sıqtı.

A rare case: a piece of work written in imitation of a model turned out to be deeper and stronger than as compared to its original model.

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Children take example from their parents.

Халыҡҡа абруйлы кешеләрҙең өлгөһө кәрәк.

Xalıqqa abruylı keşelərźeñ ölgöhö kərək.

People need the example of reputable persons (=People need reputable persons who set an example).

example (something serving as a pattern of behavior); role model


ата-әсә

head

ата-әсә • (ata-əsə)

ba-noun

ата-әсә • (ata-əsə)

ata-əsə (romanization)
ата-әсә (absolute singular)
ата-әсәләр (absolute plural)
ата-әсәнең (definite genitive singular)
ата-әсәләрҙең (definite genitive plural)
ата-әсәгә (dative singular)
ата-әсәләргә (dative plural)
ата-әсәне (accusative definite singular)
ата-әсәләрҙе (accusative definite plural)
ата-әсәлә (locative singular)
ата-әсәләрҙә (locative plural)
ата-әсәнән (ablative singular)
ата-әсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ата-әсәләрҙең

ата-әсәләргә

ата-әсәләрҙе

ата-әсәләрҙә

ата-әсәләрҙән

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.


әшнә

head

әшнә • (əşnə)

ba-noun

әшнә • (əşnə)

əşnə (romanization)
әшнә (absolute singular)
әшнәләр (absolute plural)
әшнәнең (definite genitive singular)
әшнәләрҙең (definite genitive plural)
әшнәгә (dative singular)
әшнәләргә (dative plural)
әшнәне (accusative definite singular)
әшнәләрҙе (accusative definite plural)
әшнәлә (locative singular)
әшнәләрҙә (locative plural)
әшнәнән (ablative singular)
әшнәләрҙән (ablative plural)

Borrowed from Persian آشنا (âšnâ, “acquainted”).


былау

head

былау • (bılaw)

ba-noun

былау • (bılaw)

bılaw (romanization)
былау (absolute singular)
былауҙар (absolute plural)
былауҙың (definite genitive singular)
былауҙарҙың (definite genitive plural)
былауға (dative singular)
былауҙарға (dative plural)
былауҙы (accusative definite singular)
былауҙарҙы (accusative definite plural)
былауҙа (locative singular)
былауҙарҙа (locative plural)
былауҙан (ablative singular)
былауҙарҙан (ablative plural)


дана

dana (romanization)
дана (absolute singular)
даналар (absolute plural)
дананың (definite genitive singular)
даналарҙың (definite genitive plural)
данаға (dative singular)
даналарға (dative plural)
дананы (accusative definite singular)
даналарҙы (accusative definite plural)
данала (locative singular)
даналарҙа (locative plural)
дананан (ablative singular)
даналарҙан (ablative plural)

From Persian دانه (dâne, “grain; piece”).

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.

The library receives one copy of all newspapers published in the raion.

Табаҡҡа биш дана йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Tabaqqa biş dana yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.

Crack five pieces of eggs into the bowl, add flour and stir.


ҡыҙыҡ

head

ҡыҙыҡ • (qıźıq)

ba-noun

ҡыҙыҡ • (qıźıq)

qıźıq (romanization)
ҡыҙыҡ (absolute singular-only)
ҡыҙыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡыҙыҡҡа (dative singular-only)
ҡыҙыҡты (accusative definite singular-only)
ҡыҙыҡта (locative singular-only)
ҡыҙыҡтан (ablative singular-only)

Cognate with Tatar кызык (qızıq), Kazakh қызық (qyzyq), Kumyk кызык (kızık), Kyrgyz кызык (kızık), Southern Altai кызык (kïzïk), Uzbek qiziq, Uyghur قىزىق (qiziq, “funny, amusing, entertaining”)،


ҡоҙғон

head

ҡоҙғон • (qoźğon)

ba-noun

ҡоҙғон • (qoźğon)

qoźğon (romanization)
ҡоҙғон (absolute singular)
ҡоҙғондар (absolute plural)
ҡоҙғондоң (definite genitive singular)
ҡоҙғондарҙың (definite genitive plural)
ҡоҙғонға (dative singular)
ҡоҙғондарға (dative plural)
ҡоҙғондо (accusative definite singular)
ҡоҙғондарҙы (accusative definite plural)
ҡоҙғонда (locative singular)
ҡоҙғондарҙа (locative plural)
ҡоҙғондан (ablative singular)
ҡоҙғондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡоҙғондарҙың

ҡоҙғондарҙан

[qʊ̞ð.ˈʁʊ̞n]

From Proto-Common Turkic *kuzgun (“raven”).
Cognate with Old Turkic 𐰴𐰆𐰕𐰍𐰆𐰣 (quzɣun),
Kazakh құзғын (qūzğyn),
Uyghur قۇزغۇن (quzghun),
Turkish kuzgun (“raven”).

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

Qoźğon qayhı tirələ qısqırha, şunda məyet bula.

Where a raven caws, there will be a dead man.


ярғанат

head

ярғанат • (yarğanat)

ba-noun

ярғанат • (yarğanat)

yarğanat (romanization)
ярғанат (absolute singular)
ярғанаттар (absolute plural)
ярғанаттың (definite genitive singular)
ярғанаттарҙың (definite genitive plural)
ярғанатҡа (dative singular)
ярғанаттарға (dative plural)
ярғанатты (accusative definite singular)
ярғанаттарҙы (accusative definite plural)
ярғанатта (locative singular)
ярғанаттарҙа (locative plural)
ярғанаттан (ablative singular)
ярғанаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярғанаттарҙың

ярғанаттарға

ярғанаттарҙы

ярғанаттарҙа

ярғанаттарҙан

From Proto-Turkic *yar (“bat”) + *kāynat (“wing”).
Alternatively explained as Proto-Turkic *yarï-kiaynat (“membrane-wing”), equivalent to
Bashkir яры (yarı, “membrane”) + ҡанат (qanat, “wing”).
However, this version is dismissed by some researchers as folk etymology.
Cognate with
Kazakh жарғанат (jarğanat),
Tatar ярканат (yarkanat),
Kyrgyz жарганат (jarganat),
Southern Altai јарганат (ǰarganat),
Uzbek yorqanot,
Turkmen ýarganat,
Shor чарғанат (čarğanat),
Khakas чарханат (çarxanat),
Yakut сарыы кынат (sarıı kınat, “bat”).

compound

ba:Ярғанаттар


яры

head

яры • (yarı)

ba-noun

яры • (yarı)

yarı (romanization)
яры (absolute singular)
ярылар (absolute plural)
ярының (definite genitive singular)
ярыларҙың (definite genitive plural)
ярыға (dative singular)
ярыларға (dative plural)
ярыны (accusative definite singular)
ярыларҙы (accusative definite plural)
ярыла (locative singular)
ярыларҙа (locative plural)
ярынан (ablative singular)
ярыларҙан (ablative plural)

(anatomy, botany) membrane, diaphragm, film, web


башватҡыс

head

башватҡыс • (başvatqıs)

ba-noun

башватҡыс • (başvatqıs)

başvatqıs (romanization)
башватҡыс (absolute singular)
башватҡыстар (absolute plural)
башватҡыстың (definite genitive singular)
башватҡыстарҙың (definite genitive plural)
башватҡысҡа (dative singular)
башватҡыстарға (dative plural)
башватҡысты (accusative definite singular)
башватҡыстарҙы (accusative definite plural)
башватҡыста (locative singular)
башватҡыстарҙа (locative plural)
башватҡыстан (ablative singular)
башватҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башватҡыстың

башватҡыстан

башватҡыстар

башватҡыстарҙың

башватҡыстарға

башватҡыстарҙы

башватҡыстарҙа

башватҡыстарҙан

баш "head" + ват- "to break" + -ҡыс "tool suffix".
Calqued from Russian головоломка (golovolomka) ("brainteaser").


айҙар

head

айҙар • (ayźar)


айҙар

айҙар • (ayźar)

ba-noun

айҙар • (ayźar)

ayźar (romanization)
айҙар (absolute singular)
айҙарҙар (absolute plural)
айҙарҙың (definite genitive singular)
айҙарҙарҙың (definite genitive plural)
айҙарға (dative singular)
айҙарҙарға (dative plural)
айҙарҙы (accusative definite singular)
айҙарҙарҙы (accusative definite plural)
айҙарҙа (locative singular)
айҙарҙарҙа (locative plural)
айҙарҙан (ablative singular)
айҙарҙарҙан (ablative plural)


тун

tun (romanization)
тун (absolute singular)
тундар (absolute plural)
тундың (definite genitive singular)
тундарҙың (definite genitive plural)
тунға (dative singular)
тундарға (dative plural)
тунды (accusative definite singular)
тундарҙы (accusative definite plural)
тунда (locative singular)
тундарҙа (locative plural)
тундан (ablative singular)
тундарҙан (ablative plural)

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

The bird Umay donned her fur coat, immediately came flying, (and) kissed Ural, who was lying dead, on his mouth.

Homay qoş tunın keyep şunduq osop kilgən ti // Üle yatqan Uraldıñ awıźınan üpkən, ti.


батмус

batmus (romanization)
батмус (absolute singular)
батмустар (absolute plural)
батмустың (definite genitive singular)
батмустарҙың (definite genitive plural)
батмусҡа (dative singular)
батмустарға (dative plural)
батмусты (accusative definite singular)
батмустарҙы (accusative definite plural)
батмуста (locative singular)
батмустарҙа (locative plural)
батмустан (ablative singular)
батмустарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

батмустарҙың

батмустарҙан


йәрминкә

head

йәрминкә • (yərminkə)

ba-noun

йәрминкә • (yərminkə)

yərminkə (romanization)
йәрминкә (absolute singular)
йәрминкәләр (absolute plural)
йәрминкәнең (definite genitive singular)
йәрминкәләрҙең (definite genitive plural)
йәрминкәкә (dative singular)
йәрминкәләргә (dative plural)
йәрминкәне (accusative definite singular)
йәрминкәләрҙе (accusative definite plural)
йәрминкәлә (locative singular)
йәрминкәләрҙә (locative plural)
йәрминкәнән (ablative singular)
йәрминкәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәрминкәләрҙең

йәрминкәләргә

йәрминкәләрҙе

йәрминкәләрҙә

йәрминкәләрҙән

From Russian я́рмарка (jármarka, “fair”),
from Polish jarmark, from German Jahrmarkt (“fair”).
Compare with
Kazakh жәрмеңке (järmeñke),
Kyrgyz жармаңке (jarmaŋke),
Uyghur يەرمەنكە (yermenke, “fair”).

Эш йәрминкәһе.

Көҙгө йәрминкәгә саҡырабыҙ.

Беренсе тапҡыр башҡорт балы 1900 йылда Францияла Бөтә Донъя Париж йәрминкәһендә алтын миҙал менән бүләкләнә.

2012, Лилия Ильдусовна [Liliya İldusovna], Данлыҡлы башҡорт балы [Danlıqlı başqort balı]:

For the first time, Bashkir honey was awarded with a gold medal in 1900 in France, at the Paris world-wide fair (i.e. at Exposition Universelle 1900).

Йәрминкәгә республиканың 47 районынан бөтәһе йөҙҙән ашыу ҡатнашыусы һатыуға төрлө продукция алып килгән.

2015 September 7, Азамат ҒӘҘЕЛШИН [Azamat ĞƏŹELŞİN], “Сәләмәт булғын килһә, бал аша [Sələmət bulğın kilhə, bal aşa]”, in Moradim Gazeta:

A total of 100+ participants from 47 districts of the republic (of Bashkortostan) have brought different produce to the fair for sale.


диуар

diwar (romanization)
диуар (absolute singular)
диуарҙар (absolute plural)
диуарҙың (definite genitive singular)
диуарҙарҙың (definite genitive plural)
диуарға (dative singular)
диуарҙарға (dative plural)
диуарҙы (accusative definite singular)
диуарҙарҙы (accusative definite plural)
диуарҙа (locative singular)
диуарҙарҙа (locative plural)
диуарҙан (ablative singular)
диуарҙарҙан (ablative plural)

From Persian دیوار (divâr, “wall”).
Cognate with
Uzbek devor,
Turkish duvar (“wall”).

Бөйөк Ҡытай диуары.

(Internet, social networks) wall; a user's or group's notice board listing messages


тоҡ

toq (romanization)
тоҡ (absolute singular)
тоҡтар (absolute plural)
тоҡтоң (definite genitive singular)
тоҡтарҙың (definite genitive plural)
тоҡҡа (dative singular)
тоҡтарға (dative plural)
тоҡто (accusative definite singular)
тоҡтарҙы (accusative definite plural)
тоҡта (locative singular)
тоҡтарҙа (locative plural)
тоҡтан (ablative singular)
тоҡтарҙан (ablative plural)

No etymology is known. No cognates are known.
See also the diminutive тоҡсай (toqsay).

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Бүрәнәлә тоҡ менән һуғышыу — һабантуй уйыны.

Fighting with sacks on a wood log is a Sabantuy game.


тиҫтә

head

тиҫтә • (tiśtə)

ba-noun

тиҫтә • (tiśtə)

tiśtə (romanization)
тиҫтә (absolute singular)
тиҫтәләр (absolute plural)
тиҫтәнең (definite genitive singular)
тиҫтәләрҙең (definite genitive plural)
тиҫтәгә (dative singular)
тиҫтәләргә (dative plural)
тиҫтәне (accusative definite singular)
тиҫтәләрҙе (accusative definite plural)
тиҫтәлә (locative singular)
тиҫтәләрҙә (locative plural)
тиҫтәнән (ablative singular)
тиҫтәләрҙән (ablative plural)

Бер тиҫтә йомортҡа .

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.

Mostay Kərimdeñ əśərźəre ber nisə tiśtə teldərgə tərjemə itelgən.

Mustai Karim's workы have been translated into several dozens of languages.

ten, a set of ten (especially used when counting in tens)


соҡор

soqor (romanization)
соҡор (absolute singular)
соҡорҙар (absolute plural)
соҡорҙоң (definite genitive singular)
соҡорҙарҙың (definite genitive plural)
соҡорға (dative singular)
соҡорҙарға (dative plural)
соҡорҙо (accusative definite singular)
соҡорҙарҙы (accusative definite plural)
соҡорҙа (locative singular)
соҡорҙарҙа (locative plural)
соҡорҙан (ablative singular)
соҡорҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čok- (“to dig”).
Cognate with
Kyrgyz чукур (cukur), Southern Altai чокур (čokur, “pattern, design”),
Uzbek chuqur,
Turkish çukur,
Azerbaijani çuxur,
Kazakh шұңқыр (şūñqyr) etc.

cog

Кешегә соҡор ҡаҙма — үҙең ауырһың.

Do not dig a hole for another, (or) you yourself will fall (into it).


тамаша

head

тамаша • (tamaşa)

ba-noun

тамаша • (tamaşa)

tamaşa (romanization)
тамаша (absolute singular)
тамашалар (absolute plural)
тамашаның (definite genitive singular)
тамашаларҙың (definite genitive plural)
тамашаға (dative singular)
тамашаларға (dative plural)
тамашаны (accusative definite singular)
тамашаларҙы (accusative definite plural)
тамашала (locative singular)
тамашаларҙа (locative plural)
тамашанан (ablative singular)
тамашаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашаларҙың

тамашаларҙан

From Persian تماشا (tamâšâ, “entertainment; amusement”).

bor

spectacle, anything that attracts attention or interest


үтек

head

үтек • (ütek)

ba-noun

үтек • (ütek)

ütek (romanization)
үтек (absolute singular)
үтектәр (absolute plural)
үтектең (definite genitive singular)
үтектәрҙең (definite genitive plural)
үтеккә (dative singular)
үтектәргә (dative plural)
үтекте (accusative definite singular)
үтектәрҙе (accusative definite plural)
үтектә (locative singular)
үтектәрҙә (locative plural)
үтектән (ablative singular)
үтектәрҙән (ablative plural)

Possibly via Russian утю́г (utjúg, “iron”), from Old Turkic ütüg "iron", from Proto-Turkic *üt- (“to burn, singe”).
Cognate with Turkish ütü.


алҡыш

head

алҡыш • (alqış)

ba-noun

алҡыш • (alqış)

alqış (romanization)
алҡыш (absolute singular)
алҡыштар (absolute plural)
алҡыштың (definite genitive singular)
алҡыштарҙың (definite genitive plural)
алҡышҡа (dative singular)
алҡыштарға (dative plural)
алҡышты (accusative definite singular)
алҡыштарҙы (accusative definite plural)
алҡышта (locative singular)
алҡыштарҙа (locative plural)
алҡыштан (ablative singular)
алҡыштарҙан (ablative plural)

From *alqïš (“praise, blessing”), derived from Proto-Turkic *alkɨ- (“to praise, bless”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (alqïš, “praise, blessing”); Kumyk алгъыш (alğış, “blessing; expression of gratitude”), Kyrgyz алкыш (alkış, “blessing”), Southern Altai алкыш (alkïš, “blessing”), Uzbek olqish (“an act of wishing well, blessing, benediction; applause”), Uyghur ئالقىش (alqish, “applause; praise; benediction”), Turkish alkış (“applause”), Tuvan алгыш (algış, “blessing”), etc.


аждаһа

ajdaha (romanization)
аждаһа (absolute singular)
аждаһалар (absolute plural)
аждаһаның (definite genitive singular)
аждаһаларҙың (definite genitive plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative definite singular)
аждаһаларҙы (accusative definite plural)
аждаһала (locative singular)
аждаһаларҙа (locative plural)
аждаһанан (ablative singular)
аждаһаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аждаһаларҙың

аждаһаларҙан

From Persian اژدها (aždahâ, “dragon”),
from Parthian *aždahāk, from Avestan 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka), a serpent figure of Iranian mythology.


берәмек

head

берәмек • (berəmek)

ba-noun

берәмек • (berəmek)

berəmek (romanization)
берәмек (absolute singular)
берәмектәр (absolute plural)
берәмектең (definite genitive singular)
берәмектәрҙең (definite genitive plural)
берәмеккә (dative singular)
берәмектәргә (dative plural)
берәмекте (accusative definite singular)
берәмектәрҙе (accusative definite plural)
берәмектә (locative singular)
берәмектәрҙә (locative plural)
берәмектән (ablative singular)
берәмектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

берәмектәрҙең

берәмектәргә

берәмектәрҙе

берәмектәрҙә

берәмектәрҙән

Аҡса берәмеге.

Астрономик берәмек.

Ғалимдар хөрмәтенә аталған физик үлсәү берәмектәре.

Ğalimdar xörmətenə atalğan fizik ülsəw berəmektəre.

The physical units of measurement named after scientists.

Ғәскәри берәмек.

Ғаилә - мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

Ğailə - möhim sotsial berəmek həm unı qanundar yaqlay.

The family is an important social entity and it is protected by laws.


ҡағиҙә

head

ҡағиҙә • (qağiźə)

ba-noun

ҡағиҙә • (qağiźə)

qağiźə (romanization)
ҡағиҙә (absolute singular)
ҡағиҙәләр (absolute plural)
ҡағиҙәнең (definite genitive singular)
ҡағиҙәләрҙең (definite genitive plural)
ҡағиҙәгә (dative singular)
ҡағиҙәләргә (dative plural)
ҡағиҙәне (accusative definite singular)
ҡағиҙәләрҙе (accusative definite plural)
ҡағиҙәлә (locative singular)
ҡағиҙәләрҙә (locative plural)
ҡағиҙәнән (ablative singular)
ҡағиҙәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡағиҙәләрҙең

ҡағиҙәләрҙән

[qä.ʁɨ̯i͜.ˈðæ]

From Arabic قَاعِدَة (qāʕida, “rule, principle”).
Cognate with
Tatar кагыйдә (qağıydä),
Uzbek qoida,
Uyghur قائىدە (qa'ide),
Turkmen kada,
Turkish kaide (“rule”).


риүәйәт

head

риүәйәт • (riwəyət)

ba-noun

риүәйәт • (riwəyət)

riwəyət (romanization)
риүәйәт (absolute singular)
риүәйәттәр (absolute plural)
риүәйәттең (definite genitive singular)
риүәйәттәрҙең (definite genitive plural)
риүәйәткә (dative singular)
риүәйәттәргә (dative plural)
риүәйәтте (accusative definite singular)
риүәйәттәрҙе (accusative definite plural)
риүәйәттә (locative singular)
риүәйәттәрҙә (locative plural)
риүәйәттән (ablative singular)
риүәйәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

риүәйәттәрҙең

риүәйәттәргә

риүәйәттәрҙе

риүәйәттәрҙә

риүәйәттәрҙән

From Arabic رِوَايَة (riwāya, “novel, story”).

der

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

Nindəy źə bulha tarixi vaqiğa yəki şəxes turahındağı yaźma riwəyət.

A written legend about some historical event or person.

Риүәйәт буйынса, батша 1707 йылда ҡалаға шәхсән нигеҙ һалған.

Riwəyət buyınsa, batşa 1707 yılda qalağa şəxsən nigeź halğan.

According to the legend, the czar in person laid foundation for the city in 1707.


ер тетрәү

head

ер тетрәү • (yer tetrəw)

ba-noun

ер тетрәү • (yer tetrəw)

yer tetrəw (romanization)
ер тетрәү (absolute singular)
ер тетрәүҙәр (absolute plural)
ер тетрәүҙең (definite genitive singular)
ер тетрәүҙәрҙең (definite genitive plural)
ер тетрәүгә (dative singular)
ер тетрәүҙәргә (dative plural)
ер тетрәүҙе (accusative definite singular)
ер тетрәүҙәрҙе (accusative definite plural)
ер тетрәүҙә (locative singular)
ер тетрәүҙәрҙә (locative plural)
ер тетрәүҙән (ablative singular)
ер тетрәүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ер тетрәүҙең

ер тетрәүҙән

ер тетрәүҙәр

ер тетрәүҙәрҙең

ер тетрәүҙәргә

ер тетрәүҙәрҙе

ер тетрәүҙәрҙә

ер тетрәүҙәрҙән

[ˈjɪ̞ɾ.tɪ̞t.ˌɾɶw]

Compare to
Tatar җир тетрәү (cir teträw, “earthquake”),
Kyrgyz жер титирөө (jer titiröö, “earthquake”),
Khakas чир тітіреені (çir tìtìreenì, “earthquake”),
Turkmen ýer titremesi (“earthquake”),
Chuvash ҫĕр чĕтревĕ (śĕr čĕtrevĕ, “earthquake”).

cog

чир тітіреені

ba:Ер тетрәү


һыҙат

head

һыҙат • (hıźat)

ba-noun

һыҙат • (hıźat)

hıźat (romanization)
һыҙат (absolute singular)
һыҙаттар (absolute plural)
һыҙаттың (definite genitive singular)
һыҙаттарҙың (definite genitive plural)
һыҙатҡа (dative singular)
һыҙаттарға (dative plural)
һыҙатты (accusative definite singular)
һыҙаттарҙы (accusative definite plural)
һыҙатта (locative singular)
һыҙаттарҙа (locative plural)
һыҙаттан (ablative singular)
һыҙаттарҙан (ablative plural)

Бөркөттөң һорғолт ҡойроғо төбөндә арҡыры аҡ һыҙат күренә.

Börköttöñ horğolt qoyroğo töböndə arqırı aq hıźat kürenə.

A white transverse stripe is seen at the bottom of the golden eagle's gray tail.

Агрессив ҡылыҡ ҡалыптары — таҡырбаштарға хас төп һыҙаттарҙың береһе.

Agressiv qılıq qalıptarı — taqırbaştarğa xas töp hıźattarźıñ berehe.

Aggressive behavior patterns are one of the features characteristic of skinheads.

characteristic feature, peculiarity, streak (of person's appearance, character etc.)

Уларҙың барыһын да бер һыҙат берләштерә.

Ularźıñ barıhın da ber hıźat berləşterə.

(normally used in plural) feature, one of the physical constituents of someone's face

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you.

Qara hıźat artta qaldı; xəźer bar donya heźźeñ tirələy əylənə.

streak, period of time when one has good or back luck; series of similar events

Ҡаршы һыҙат.

Иң уңдағы һыҙат автобус-троллейбустар өсөн генә тәғәйенләнгән.

İñ uñdağı hıźat avtobus-trolleybustar ösön genə təğəyenləngən.

The rightmost (=outside) lane is restricted to busses and trolleybusses.

lane, part of road intended for one line of vehicles


таҡырбаш

head

таҡырбаш • (taqırbaş)

ba-noun

таҡырбаш • (taqırbaş)

taqırbaş (romanization)
таҡырбаш (absolute singular)
таҡырбаштар (absolute plural)
таҡырбаштың (definite genitive singular)
таҡырбаштарҙың (definite genitive plural)
таҡырбашҡа (dative singular)
таҡырбаштарға (dative plural)
таҡырбашты (accusative definite singular)
таҡырбаштарҙы (accusative definite plural)
таҡырбашта (locative singular)
таҡырбаштарҙа (locative plural)
таҡырбаштан (ablative singular)
таҡырбаштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҡырбаштарҙың

таҡырбаштарға

таҡырбаштарҙы

таҡырбаштарҙа

таҡырбаштарҙан

таҡыр (taqır, “bald shaven”) + баш (baş, “head”).
Cognate to Southern Altai такыр баш (takïr baš, “bare-headed”),
Uyghur تاقىرۋاش (taqirwash, “bold-headed”).


ҡалып

head

ҡалып • (qalıp)

ba-noun

ҡалып • (qalıp)

qalıp (romanization)
ҡалып (absolute singular)
ҡалыптар (absolute plural)
ҡалыптың (definite genitive singular)
ҡалыптарҙың (definite genitive plural)
ҡалыпҡа (dative singular)
ҡалыптарға (dative plural)
ҡалыпты (accusative definite singular)
ҡалыптарҙы (accusative definite plural)
ҡалыпта (locative singular)
ҡалыптарҙа (locative plural)
ҡалыптан (ablative singular)
ҡалыптарҙан (ablative plural)

From Arabic قَالِب (qālib, “form, mold”), from Ancient Greek κᾱλοπόδιον (kālopódion, “shoemaker's last”).
Cognate with
Kazakh қалып (qalyp, “form, mold, pattern”),
Uzbek qolip (“form, mold, pattern”),
Uyghur قېلىپ (qëlip, “form, mold, pattern”),
Turkish kalıp (“mold, pattern”).

cog

Ҡорос ҡойоу ҡалыбы.

mold, a hollow form or matrix for shaping a fluid or plastic substance, or casting metal

Итек ҡалыбы.

mold, a frame or model around or on which something is formed, shaped or stretched to give it shape


таяҡ

tayaq (romanization)
таяҡ (absolute singular)
таяҡтар (absolute plural)
таяҡтың (definite genitive singular)
таяҡтарҙың (definite genitive plural)
таяҡҡа (dative singular)
таяҡтарға (dative plural)
таяҡты (accusative definite singular)
таяҡтарҙы (accusative definite plural)
таяҡта (locative singular)
таяҡтарҙа (locative plural)
таяҡтан (ablative singular)
таяҡтарҙан (ablative plural)

From *tayaq (“stick; cane”),
from Proto-Turkic *daja- (“prop, support; lean against”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tajaq, “stick, cane”);
Tatar таяк (tayak),
Kazakh таяқ (taäq),
Kyrgyz таяк (tayak),
Southern Altai таяк (tayak),
Uzbek tayoq,
Crimean Tatar tayaq (“stick”), etc.

cog

stick, a small thin branch from a tree or bush

stick, a relatively long, thin piece of wood