ынтылыш

head

ынтылыш • (ıntılış)

ba-noun

ынтылыш • (ıntılış)

ıntılış (romanization)
ынтылыш (absolute singular)
ынтылыштар (absolute plural)
ынтылыштың (definite genitive singular)
ынтылыштарҙың (definite genitive plural)
ынтылышҡа (dative singular)
ынтылыштарға (dative plural)
ынтылышты (accusative definite singular)
ынтылыштарҙы (accusative definite plural)
ынтылышта (locative singular)
ынтылыштарҙа (locative plural)
ынтылыштан (ablative singular)
ынтылыштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ынтылыштарҙың

ынтылыштарға

ынтылыштарҙы

ынтылыштарҙа

ынтылыштарҙан

[ɯ̞n.tɯ̞ˈɫɯ̞ʂ]

Cognate with Tatar омтылыш (omtılış), Kazakh ұмтылыс (ūmtylys), Kyrgyz умтулуш (umtuluş), Uzbek intilish (“striving, drive”).


кәтмән

head

кәтмән • (kətmən)

ba-noun

кәтмән • (kətmən)

kətmən (romanization)
кәтмән (absolute singular)
кәтмәндәр (absolute plural)
кәтмәндең (definite genitive singular)
кәтмәндәрҙең (definite genitive plural)
кәтмәнгә (dative singular)
кәтмәндәргә (dative plural)
кәтмәнде (accusative definite singular)
кәтмәндәрҙе (accusative definite plural)
кәтмәндә (locative singular)
кәтмәндәрҙә (locative plural)
кәтмәндән (ablative singular)
кәтмәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәтмәндәрҙең

кәтмәндәрҙән

From Proto-Turkic *kēt-men.
Cognate with
Kazakh кетпен (ketpen),
Kyrgyz кетмен (ketmen),
Southern Altai кертме (kertme),
Uzbek ketmon (“hoe”).


тәпке

head

тәпке • (təpke)

ba-noun

тәпке • (təpke)

təpke (romanization)
тәпке (absolute singular)
тәпкеләр (absolute plural)
тәпкенең (definite genitive singular)
тәпкеләрҙең (definite genitive plural)
тәпкегә (dative singular)
тәпкеләргә (dative plural)
тәпкене (accusative definite singular)
тәпкеләрҙе (accusative definite plural)
тәпкелә (locative singular)
тәпкеләрҙә (locative plural)
тәпкенән (ablative singular)
тәпкеләрҙән (ablative plural)


ҡамғаҡ

head

ҡамғаҡ • (qamğaq)

ba-noun

ҡамғаҡ • (qamğaq)

qamğaq (romanization)
ҡамғаҡ (absolute singular-only)
ҡамғаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡамғаҡҡа (dative singular-only)
ҡамғаҡты (accusative definite singular-only)
ҡамғаҡта (locative singular-only)
ҡамғаҡтан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh қаңбақ (qañbaq),
Kumyk къаммакъ (qammaq),
Kyrgyz камгак (kamgak),
Uzbek qamgʻoq,
Uyghur قامغاق (qamghaq)/ қамқақ (qamqaq, “tumbleweed”).

Милләтһеҙ бала ҡамғаҡҡа тиң.

A child without ethnic roots is akin to tumbleweed.


эскесе

eskese (romanization)
эскесе (absolute singular)
эскеселәр (absolute plural)
эскесенең (definite genitive singular)
эскеселәрҙең (definite genitive plural)
эскесегә (dative singular)
эскеселәргә (dative plural)
эскесене (accusative definite singular)
эскеселәрҙе (accusative definite plural)
эскеселә (locative singular)
эскеселәрҙә (locative plural)
эскесенән (ablative singular)
эскеселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эскеселәрҙең

эскеселәрҙән

[ɪ̞s.kɪ̞ˈsɪ̞]

Cognate with
Tatar эчкече (eçkeçe),
Karachay-Balkar ичкичи (içkiçi),
Turkish içkici (“alcoholic”).

Йоҡлаусылар төндә йоҡлай, эскеселәр төндә эсеп иҫерешә.

(Can we date this quote?), Bible, 1 Thessalonians 5:7:

Those who sleep, sleep at night, (whereas) alcoholics drink and get drunk at night.

Yoqlawsılar töndə yoqlay, eskeselər töndə esep iśereşə.


ҡушамат

head

ҡушамат • (quşamat)

ba-noun

ҡушамат • (quşamat)

quşamat (romanization)
ҡушамат (absolute singular)
ҡушаматтар (absolute plural)
ҡушаматтың (definite genitive singular)
ҡушаматтарҙың (definite genitive plural)
ҡушаматҡа (dative singular)
ҡушаматтарға (dative plural)
ҡушаматты (accusative definite singular)
ҡушаматтарҙы (accusative definite plural)
ҡушаматта (locative singular)
ҡушаматтарҙа (locative plural)
ҡушаматтан (ablative singular)
ҡушаматтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡушаматтарҙың

ҡушаматтарға

ҡушаматтарҙы

ҡушаматтарҙа

ҡушаматтарҙан

Айдахо штатының ҡушаматы — "аҫыл таш штат".

Aydaxo ştatınıñ quşamatı — "aśıl taş ştat".

The nickname of the state of Idaho is "Gem State".


аҫыл таш

head

аҫыл таш • (aśıl taş)

ba-noun

аҫыл таш • (aśıl taş)

aśıl taş (romanization)
аҫыл таш (absolute singular)
аҫыл таштар (absolute plural)
аҫыл таштың (definite genitive singular)
аҫыл таштарҙың (definite genitive plural)
аҫыл ташҡа (dative singular)
аҫыл таштарға (dative plural)
аҫыл ташты (accusative definite singular)
аҫыл таштарҙы (accusative definite plural)
аҫыл ташта (locative singular)
аҫыл таштарҙа (locative plural)
аҫыл таштан (ablative singular)
аҫыл таштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҫыл таштарҙың

аҫыл таштарға

аҫыл таштарҙы

аҫыл таштарҙа

аҫыл таштарҙан

ba:Аҫыл таштар

[ɑˌθɯ̞ɫˈtɑʂ]


Көнбайыш

head

Көнбайыш • (Könbayış)

ba-noun

Көнбайыш • (Könbayış)

Könbayış (romanization)
Көнбайыш (absolute singular-only)
Көнбайыштың (definite genitive singular-only)
Көнбайышҡа (dative singular-only)
Көнбайышты (accusative definite singular-only)
Көнбайышта (locative singular-only)
Көнбайыштан (ablative singular-only)

[ˈkʏ̞n.bɑ.ˌjɯ̞ʂ]

Ba-көнбайыш.ogg

Capitalized use of көнбайыш (könbayış), modeled on the Russian За́пад (Západ, “the West”).

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

The Western world; the regions, primarily situated in the Western Hemisphere, whose culture is derived from Europe

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

Beź sovet osoronda bıl xəl tik Könbayış ösön genə xas tip uylay torğaynıq.

In the Soviet times, we used to think that this phenomenon was characteristic only of the West.

(historical) the West, the Western Bloc, the noncommunist countries of Europe and America


етешһеҙлек

head

етешһеҙлек • (yeteşheźlek)

ba-noun

етешһеҙлек • (yeteşheźlek)

yeteşheźlek (romanization)
етешһеҙлек (absolute singular)
етешһеҙлектәр (absolute plural)
етешһеҙлектең (definite genitive singular)
етешһеҙлектәрҙең (definite genitive plural)
етешһеҙлеккә (dative singular)
етешһеҙлектәргә (dative plural)
етешһеҙлекте (accusative definite singular)
етешһеҙлектәрҙе (accusative definite plural)
етешһеҙлектә (locative singular)
етешһеҙлектәрҙә (locative plural)
етешһеҙлектән (ablative singular)
етешһеҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

етешһеҙлектең

етешһеҙлеккә

етешһеҙлекте

етешһеҙлектә

етешһеҙлектән

етешһеҙлектәр

етешһеҙлектәрҙең

етешһеҙлектәргә

етешһеҙлектәрҙе

етешһеҙлектәрҙә

етешһеҙлектәрҙән

[jɪ̞.tɪ̞ʃ.hɪ̞ðˈlɪ̞k]

е‧теш‧һеҙ‧лек

етешһеҙ (yeteşheź, “faulty, deficient”) + -лек (-lek).

affix

Әгәр беренсе килешеүҙең етешһеҙлектәре булмаһа, икенсеһен төҙөүгә ихтыяж тыумаҫ ине.

(Can we date this quote?), Bible, Hebrews 8:7:

If there were no disadvantages of the first covenant, the need would not have arisen for making the second one.

Əgər berense kileşewźeñ yeteşheźlektəre bulmaha, ikensehen töźöwgə ixtıyaj tıwmaś ine.

disadvantage, drawback, flaw, shortcoming


картуф

kartuf (romanization)
картуф (absolute singular)
картуфтар (absolute plural)
картуфтың (definite genitive singular)
картуфтарҙың (definite genitive plural)
картуфҡа (dative singular)
картуфтарға (dative plural)
картуфты (accusative definite singular)
картуфтарҙы (accusative definite plural)
картуфта (locative singular)
картуфтарҙа (locative plural)
картуфтан (ablative singular)
картуфтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

картуфтарҙың

картуфтарҙан

Compare to Kazakh картоп (kartop), Kumyk картоп (kartop, “potato”).
From Russian карто́фель (kartófelʹ, “potato”), from German Kartoffel, from Italian tartufolo, from Latin terrae tūber (“tuber of the earth”).

der

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.

Do not eat together meat and potato at all.


эшмәкәр

head

эшмәкәр • (eşməkər)

ba-noun

эшмәкәр • (eşməkər)

eşməkər (romanization)
эшмәкәр (absolute singular)
эшмәкәрҙәр (absolute plural)
эшмәкәрҙең (definite genitive singular)
эшмәкәрҙәрҙең (definite genitive plural)
эшмәкәргә (dative singular)
эшмәкәрҙәргә (dative plural)
эшмәкәрҙе (accusative definite singular)
эшмәкәрҙәрҙе (accusative definite plural)
эшмәкәрҙә (locative singular)
эшмәкәрҙәрҙә (locative plural)
эшмәкәрҙән (ablative singular)
эшмәкәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эшмәкәрҙәрҙең

эшмәкәрҙәргә

эшмәкәрҙәрҙе

эшмәкәрҙәрҙә

эшмәкәрҙәрҙән

Фән эшмәкәре.

A man of science, academic figure (=a scientist).

Дәүләт эшмәкәре.

Мәҙәниәт эшмәкәре.

a person who is professionally active in a certain field; functionary, worker, figure


һалым

head

һалым • (halım)

ba-noun

һалым • (halım)

halım (romanization)
һалым (absolute singular)
һалымдар (absolute plural)
һалымдың (definite genitive singular)
һалымдарҙың (definite genitive plural)
һалымға (dative singular)
һалымдарға (dative plural)
һалымды (accusative definite singular)
һалымдарҙы (accusative definite plural)
һалымда (locative singular)
һалымдарҙа (locative plural)
һалымдан (ablative singular)
һалымдарҙан (ablative plural)

Килем һалымы.

Һалым түләүсе.

Һалымдарҙы ваҡытында түләгеҙ.


солоҡ

soloq (romanization)
солоҡ (absolute singular)
солоҡтар (absolute plural)
солоҡтоң (definite genitive singular)
солоҡтарҙың (definite genitive plural)
солоҡҡа (dative singular)
солоҡтарға (dative plural)
солоҡто (accusative definite singular)
солоҡтарҙы (accusative definite plural)
солоҡта (locative singular)
солоҡтарҙа (locative plural)
солоҡтан (ablative singular)
солоҡтарҙан (ablative plural)

Һәр кеше солоғона үҙенең тамғаһын һалған.

Hər keşe soloğona üźeneñ tamğahın halğan.

Every person put his/her mark of ownership on his/her log hive.

man-made beehive in a hollow tree, log hive


күрһәткес

head

күрһәткес • (kürhətkes)

ba-noun

күрһәткес • (kürhətkes)

kürhətkes (romanization)
күрһәткес (absolute singular)
күрһәткестәр (absolute plural)
күрһәткестең (definite genitive singular)
күрһәткестәрҙең (definite genitive plural)
күрһәткескә (dative singular)
күрһәткестәргә (dative plural)
күрһәткесте (accusative definite singular)
күрһәткестәрҙе (accusative definite plural)
күрһәткестә (locative singular)
күрһәткестәрҙә (locative plural)
күрһәткестән (ablative singular)
күрһәткестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күрһәткестең

күрһәткестән

күрһәткестәр

күрһәткестәрҙең

күрһәткестәргә

күрһәткестәрҙе

күрһәткестәрҙә

күрһәткестәрҙән

күрһәт- "to show" + -кес "tool suffix".
Compare to Kazakh көрсеткіш (körsetkış, “measure, index”).
The meaning of "measure, indicator, index" is probably modeled on Russian показатель (pokazatelʹ).

cog

indicator, measure, index; rate, parameter


ʙajram

байрам байрам#Bashkir


ʙəjge

бәйге бәйге#Bashkir

Yañalif spelling of бәйге (bəyge, “horse race; the winner's prize at such race; competition”)


әйтелеш

head

әйтелеш • (əyteleş)

ba-noun

әйтелеш • (əyteleş)

əyteleş (romanization)
әйтелеш (absolute singular)
әйтелештәр (absolute plural)
әйтелештең (definite genitive singular)
әйтелештәрҙең (definite genitive plural)
әйтелешкә (dative singular)
әйтелештәргә (dative plural)
әйтелеште (accusative definite singular)
әйтелештәрҙе (accusative definite plural)
әйтелештә (locative singular)
әйтелештәрҙә (locative plural)
әйтелештән (ablative singular)
әйтелештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әйтелештәрҙең

әйтелештәргә

әйтелештәрҙе

әйтелештәрҙә

әйтелештәрҙән

[æj.tʰɪ̆.ˈlɪ̆ʃ]

From *aytïlïš (“pronunciation, the way something is said”), from aytïl- "to be said", passive of ayt- "to say" (see әйтеү (əytew) for more).
Compare with
Kazakh айтылыс (aitylys, “pronunciation”),
Turkish aýdylyş (“pronunciation”),
Uzbek aytilish (“pronunciation”),
Uyghur ئېيتىلىش (ëytilish, “pronunciation”).


битлек

bitlek (romanization)
битлек (absolute singular)
битлектәр (absolute plural)
битлектең (definite genitive singular)
битлектәрҙең (definite genitive plural)
битлеккә (dative singular)
битлектәргә (dative plural)
битлекте (accusative definite singular)
битлектәрҙе (accusative definite plural)
битлектә (locative singular)
битлектәрҙә (locative plural)
битлектән (ablative singular)
битлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

битлектәрҙең

битлектәрҙән

бит (bit, “face”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting an accessory or appliance”).

affix

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

Baqsa öyön yıyıştırğanda sañ borxotmağıź, bitlek, birsətkə keyegeź.

When cleaning (your) garden cottage, do not raise dust, wear a mask (and) gloves.

Битлек кейеүҙең әһәмиәтен аңламай икән, өйҙә ултырһын.

Bitlek keyewźeñ əhəmiəten añlamay ikən, öyźə ultırhın.

If (s/he) doesn't understand the importance of wearing a mask, (then) have (him/her) seated at home.


бирсәткә

head

бирсәткә • (birsətkə)

ba-noun

бирсәткә • (birsətkə)

birsətkə (romanization)
бирсәткә (absolute singular)
бирсәткәләр (absolute plural)
бирсәткәнең (definite genitive singular)
бирсәткәләрҙең (definite genitive plural)
бирсәткәгә (dative singular)
бирсәткәләргә (dative plural)
бирсәткәне (accusative definite singular)
бирсәткәләрҙе (accusative definite plural)
бирсәткәлә (locative singular)
бирсәткәләрҙә (locative plural)
бирсәткәнән (ablative singular)
бирсәткәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бирсәткәләрҙең

бирсәткәләргә

бирсәткәләрҙе

бирсәткәләрҙә

бирсәткәләрҙән

Adapted from Russian перча́тка (perčátka, “glove”).


ҡылған

head

ҡылған • (qılğan)

ba-noun

ҡылған • (qılğan)

qılğan (romanization)
ҡылған (absolute singular-only)
ҡылғандың (definite genitive singular-only)
ҡылғанға (dative singular-only)
ҡылғанды (accusative definite singular-only)
ҡылғанда (locative singular-only)
ҡылғандан (ablative singular-only)


һоҫҡо

head

һоҫҡо • (hośqo)

ba-noun

һоҫҡо • (hośqo)

hośqo (romanization)
һоҫҡо (absolute singular)
һоҫҡолар (absolute plural)
һоҫҡоноң (definite genitive singular)
һоҫҡоларҙың (definite genitive plural)
һоҫҡоға (dative singular)
һоҫҡоларға (dative plural)
һоҫҡоно (accusative definite singular)
һоҫҡоларҙы (accusative definite plural)
һоҫҡола (locative singular)
һоҫҡоларҙа (locative plural)
һоҫҡонан (ablative singular)
һоҫҡоларҙан (ablative plural)

From *sus-qï (“scoop”), from Proto-Turkic *sus- (“to scoop”).
Cognate with
Tatar соскы (soskı, “scoop”),
Southern Altai суску (susku, “scoop, ladle, dipper”),
Khakas сусху (susxu, “scoop, ladle, dipper”).


мәл

məl (romanization)
мәл (absolute singular)
мәлдәр (absolute plural)
мәлдең (definite genitive singular)
мәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәлгә (dative singular)
мәлдәргә (dative plural)
мәлде (accusative definite singular)
мәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәлдә (locative singular)
мәлдәрҙә (locative plural)
мәлдән (ablative singular)
мәлдәрҙән (ablative plural)

Adapted from Arabic مَحَلّ (maḥall, “time”).
Cognate with
Kyrgyz маал (maal, “time, period”),
Uzbek mahal (“time”),
Uyghur مەھەل (mehel),
مەل (mel, “time, moment”).

Йәйҙең иң ҡыҙыу мәле.


хәрефтәрҙән

head

хәрефтәрҙән • (xəreftərźən)

хәреф хәреф#Bashkir

ablative plural of хәреф (xəref) ("letter (of any alphabet)")


ҡосаҡ

qosaq (romanization)
ҡосаҡ (absolute singular)
ҡосаҡтар (absolute plural)
ҡосаҡтың (definite genitive singular)
ҡосаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡосаҡҡа (dative singular)
ҡосаҡтарға (dative plural)
ҡосаҡты (accusative definite singular)
ҡосаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡосаҡта (locative singular)
ҡосаҡтарҙа (locative plural)
ҡосаҡтан (ablative singular)
ҡосаҡтарҙан (ablative plural)

From *qučaq (“embrace, hug; armful”), from Proto-Turkic *kūč- (“to embrace, hug”).
Cognate with Kazakh құшақ (qūşaq, “embrace”), Kyrgyz кучак (kucak, “embrace”), Southern Altai кучак (kučak, “embrace, armful”), Uzbek quchoq (“embrace”), Uyghur قۇچاق (quchaq, “embrace”), Turkish kucak (“embrace”), Turkmen gujak (“embrace”).

cog

Бер ҡосаҡ утын.


ырым

head

ырым • (ırım)

ba-noun

ырым • (ırım)

ırım (romanization)
ырым (absolute singular)
ырымдар (absolute plural)
ырымдың (definite genitive singular)
ырымдарҙың (definite genitive plural)
ырымға (dative singular)
ырымдарға (dative plural)
ырымды (accusative definite singular)
ырымдарҙы (accusative definite plural)
ырымда (locative singular)
ырымдарҙа (locative plural)
ырымдан (ablative singular)
ырымдарҙан (ablative plural)

sign of future event(s); omen, proverbial sign, portent


бахыр

head

бахыр • (baxır)

ba-noun

бахыр • (baxır)

baxır (romanization)
бахыр (absolute singular)
бахырҙар (absolute plural)
бахырҙың (definite genitive singular)
бахырҙарҙың (definite genitive plural)
бахырға (dative singular)
бахырҙарға (dative plural)
бахырҙы (accusative definite singular)
бахырҙарҙы (accusative definite plural)
бахырҙа (locative singular)
бахырҙарҙа (locative plural)
бахырҙан (ablative singular)
бахырҙарҙан (ablative plural)

Adapted from Arabic فَقِير (faqīr, “poor, wretched”).
Cognate with Kazakh пақыр (paqyr, “poor, miserable”), Kyrgyz бакыр (bakır, “poor, miserable”), Turkmen pahyr (“poor thing”).

a person or other living being that arouses pity; poor thing


дастархан

dastarxan (romanization)
дастархан (absolute singular)
дастарханлар (absolute plural)
дастарханның (definite genitive singular)
дастарханларҙың (definite genitive plural)
дастарханға (dative singular)
дастарханларға (dative plural)
дастарханны (accusative definite singular)
дастарханларҙы (accusative definite plural)
дастарханла (locative singular)
дастарханларҙа (locative plural)
дастарханнан (ablative singular)
дастарханларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дастарханлар

дастарханның

дастарханларҙың

дастарханларға

дастарханларҙы

дастарханларҙа

дастарханнан

дастарханларҙан

From Persian دسترخوان (dastarxân). Cognate with Azerbaijani dəstərxan, Kyrgyz дасторкон (dastorkon), Tajik дасторхон (dastorxon), Uzbek dasturxon.


күплек

head

күплек • (küplek)

ba-noun

күплек • (küplek)


яурын

head

яурын • (yawrın)

ba-noun

яурын • (yawrın)

From Proto-Turkic *yagrïn (“(upper) back; shoulder; shoulder blade; withers”).
Cognates include
Kazakh жауырын (jauyryn, “shoulder blade”),
Kyrgyz жоорун (joorun, “shoulder blade”),
Southern Altai јарын (ǰarïn, “shoulder, shoulder blade”),
Uzbek yagʻrin (“upper back; withers”),
Khakas чарын (çarın, “shoulder blade”),
Yakut сарын (sarın, “shoulder”),
Chuvash ҫурӑм (śurăm, “back”).


бүҫер

head

бүҫер • (büśer)

ba-noun

бүҫер • (büśer)

Cognate with
Tatar бүсер (büser, “hernia”),
Kazakh бөсір (bösır, “ascaridosis; enterobiasis”).
Akhmetyanov suggests derivation from Arabic بَاسُور (bāsūr, “hemorrhoid, condyloma”).


Самрау

Samraw (romanization)
Самрау (absolute singular-only)
Самрауҙың (definite genitive singular-only)
Самрауға (dative singular-only)
Самрауҙы (accusative definite singular-only)
Самрауҙа (locative singular-only)
Самрауҙан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh самұрық (samūryq, “mythical eagle”), Uzbek semurgʻ (“mythical bird”).
Adapted from an Iranian source, compare Middle Persian synmwlw, Persian سیمرغ (simorġ, “Simurgh”). See also сәмреғош (səmreğoş).

cog

Бар ҡоштарға баш булған Самрау атлы атам бар.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

I have a father with the name of Samraw, who is the master of all birds.

Bar qoştarğa baş bulğan Samraw atlı atam bar.

(mythology) a mythical bird, deity and master of all birds


шөғөл

head

шөғөл • (şöğöl)

ba-noun

шөғөл • (şöğöl)

şöğöl (romanization)
шөғөл (absolute singular)
шөғөлдәр (absolute plural)
шөғөлдөң (definite genitive singular)
шөғөлдәрҙең (definite genitive plural)
шөғөлгә (dative singular)
шөғөлдәргә (dative plural)
шөғөлдө (accusative definite singular)
шөғөлдәрҙе (accusative definite plural)
шөғөлдә (locative singular)
шөғөлдәрҙә (locative plural)
шөғөлдән (ablative singular)
шөғөлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic شُغْل (šuḡl, “occupation, activity”).

bor

Библиофиллыҡ — һирәк осрай торған һәм ҡиммәтле китаптар йыйыу шөғөлө.

Bibliofillıq — hirək osray torğan həm qimmətle kitaptar yıyıw şöğölö.

Bibliophilia is the occupation of collecting rarely occurring and valuable books.

occupation, an activity with which one occupies oneself


шәшке

head

шәшке • (şəşke)

ba-noun

шәшке • (şəşke)

şəşke (romanization)
шәшке (absolute singular)
шәшкеләр (absolute plural)
шәшкенең (definite genitive singular)
шәшкеләрҙең (definite genitive plural)
шәшкегә (dative singular)
шәшкеләргә (dative plural)
шәшкене (accusative definite singular)
шәшкеләрҙе (accusative definite plural)
шәшкелә (locative singular)
шәшкеләрҙә (locative plural)
шәшкенән (ablative singular)
шәшкеләрҙән (ablative plural)

Mustela lutreola
Mustela lutreola#Translingual


ҡама

qama (romanization)
ҡама (absolute singular)
ҡамалар (absolute plural)
ҡаманың (definite genitive singular)
ҡамаларҙың (definite genitive plural)
ҡамаға (dative singular)
ҡамаларға (dative plural)
ҡаманы (accusative definite singular)
ҡамаларҙы (accusative definite plural)
ҡамала (locative singular)
ҡамаларҙа (locative plural)
ҡаманан (ablative singular)
ҡамаларҙан (ablative plural)


кәртә

head

кәртә • (kərtə)

ba-noun

кәртә • (kərtə)

kərtə (romanization)
кәртә (absolute singular)
кәртәләр (absolute plural)
кәртәнең (definite genitive singular)
кәртәләрҙең (definite genitive plural)
кәртәгә (dative singular)
кәртәләргә (dative plural)
кәртәне (accusative definite singular)
кәртәләрҙе (accusative definite plural)
кәртәлә (locative singular)
кәртәләрҙә (locative plural)
кәртәнән (ablative singular)
кәртәләрҙән (ablative plural)

Compare to Tatar киртә (kirtä), Chuvash карта (kart̬a, “fence; enclosure for cattle”), perhaps Hungarian kert (“garden”), Ossetian кӕрт (kært, “court, courtyard”).

cog

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

Kərtəgə totonop, qart oźaq qına awıl uramına qarap torźo.

The old man stood for a long time, holding on a fence and looking at the village street.

Тормош ҡуйған кәртәләрҙе үтә белеү.

The ability to overcome obstacles that life sets.


тиң

Ultimately from Middle Chinese 等 (MC tojX|tongX, “to equate”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (teŋ, “equal, equivalent, appropriate”);
Kazakh тең (teñ, “equal”),
Kumyk тенг (teñ),
Southern Altai теҥ (teŋ, “equal”)
Uzbek teng (“equal”),
Turkish denk (“equal, equivalent”),
Shor тең,
Yakut тэҥ (teñ, “equal”).

Был һәйкәлдең Башҡортостанда әлегә тиңе юҡ.

Bıl həykəldeñ Başqortostanda əlegə tiñe yuq.

At this time, this monument has no peers in Bashkortostan.


дәлил

head

дәлил • (dəlil)

ba-noun

дәлил • (dəlil)

dəlil (romanization)
дәлил (absolute singular)
дәлилдәр (absolute plural)
дәлилдең (definite genitive singular)
дәлилдәрҙең (definite genitive plural)
дәлилгә (dative singular)
дәлилдәргә (dative plural)
дәлилде (accusative definite singular)
дәлилдәрҙе (accusative definite plural)
дәлилдә (locative singular)
дәлилдәрҙә (locative plural)
дәлилдән (ablative singular)
дәлилдәрҙән (ablative plural)

From Arabic دَلِيل (dalīl, “proof, demonstration, evidence”).


ҡапсыҡ

head

ҡапсыҡ • (qapsıq)

ba-noun

ҡапсыҡ • (qapsıq)

qapsıq (romanization)
ҡапсыҡ (absolute singular)
ҡапсыҡтар (absolute plural)
ҡапсыҡтың (definite genitive singular)
ҡапсыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡапсыҡҡа (dative singular)
ҡапсыҡтарға (dative plural)
ҡапсыҡты (accusative definite singular)
ҡапсыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡапсыҡта (locative singular)
ҡапсыҡтарҙа (locative plural)
ҡапсыҡтан (ablative singular)
ҡапсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡапсыҡтарҙың

ҡапсыҡтарҙан

From *qapčïq (“small sack”), a diminutive form from Proto-Turkic *kāp (“sack”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qapčuq, “pouch”);
Kazakh қапшық (qapşyq, “small sack”), Karachay-Balkar къапчыкъ (qapçıq), Kumyk къапчыкъ (qapçıq), Kyrgyz капчык (kapcık, “small sack”), Uzbek qopchiq (“small sack”), Uyghur قاپچۇق (qapchuq, “small sack”), Khakas хапчых (xapçıx, “small sack; purse”).


балдар

baldar (romanization)
балалар (alternative)

Eastern Bashkir plural form of бала: children


һаҙаҡ

head

һаҙаҡ • (haźaq)

ba-noun

һаҙаҡ • (haźaq)

haźaq (romanization)
һаҙаҡ (absolute singular)
һаҙаҡтар (absolute plural)
һаҙаҡтың (definite genitive singular)
һаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
һаҙаҡҡа (dative singular)
һаҙаҡтарға (dative plural)
һаҙаҡты (accusative definite singular)
һаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
һаҙаҡта (locative singular)
һаҙаҡтарҙа (locative plural)
һаҙаҡтан (ablative singular)
һаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *saɣadag (“quiver”) — compare Kalmyk саадг (saadg), Mongolian саадаг (saadag, “quiver”).
Cognates include
Kazakh садақ (sadaq, “bow; quiver”),
Kyrgyz саадак (saadak, “quiver; bow; arrow”),
Uzbek sadoq (“quiver”),
Uyghur ساغداق (saghdaq, “bow”),
Azerbaijani sadaq (“quiver”),
Khakas саадах (saadax, “quiver”),
Yakut саадах (saadaq, “bow; bow sheath”).

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.


көтөүсе

head

көтөүсе • (kötöwse)

ba-noun

көтөүсе • (kötöwse)

kötöwse (romanization)
көтөүсе (absolute singular)
көтөүселәр (absolute plural)
көтөүсенең (definite genitive singular)
көтөүселәрҙең (definite genitive plural)
көтөүсегә (dative singular)
көтөүселәргә (dative plural)
көтөүсене (accusative definite singular)
көтөүселәрҙе (accusative definite plural)
көтөүселә (locative singular)
көтөүселәрҙә (locative plural)
көтөүсенән (ablative singular)
көтөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көтөүселәрҙең

көтөүселәргә

көтөүселәрҙе

көтөүселәрҙә

көтөүселәрҙән

[kɪ̞.tɪ̞wˈsɪ̞]

From көтөү (kötöw, “herd; to tend to cattle”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


селтәр

head

селтәр • (seltər)

ba-noun

селтәр • (seltər)

seltər (romanization)
селтәр (absolute singular)
селтәрҙәр (absolute plural)
селтәрҙең (definite genitive singular)
селтәрҙәрҙең (definite genitive plural)
селтәргә (dative singular)
селтәрҙәргә (dative plural)
селтәрҙе (accusative definite singular)
селтәрҙәрҙе (accusative definite plural)
селтәрҙә (locative singular)
селтәрҙәрҙә (locative plural)
селтәрҙән (ablative singular)
селтәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

селтәрҙәрҙең

селтәрҙәрҙән

Perhaps from Persian چهل (čehel, “forty”) + Persian تار (târ, “string, cord”).
Cognate with
Tatar челтәр (çeltär, “net, network”),
Kazakh шілтер (şılter, “lace”).


сикә

head

сикә • (sikə)

ba-noun

сикә • (sikə)

sikə (romanization)
сикә (absolute singular)
сикәләр (absolute plural)
сикәнең (definite genitive singular)
сикәләрҙең (definite genitive plural)
сикәгә (dative singular)
сикәләргә (dative plural)
сикәне (accusative definite singular)
сикәләрҙе (accusative definite plural)
сикәлә (locative singular)
сикәләрҙә (locative plural)
сикәнән (ablative singular)
сикәләрҙән (ablative plural)

According to Starostin et al., from
Proto-Turkic *čeke (“temple; cheekbone”).
However, the Chuvash term appears to have been borrowed from Tatar, and then this archetype seems to be a rather late development. Note there are no attested forms in Old Turkic documents or Siberian Turkic languages.
Cognate with
Tatar чигә (çigä, “temple”),
Kazakh шеке (şeke, “temple”),
Kyrgyz чеке (ceke, “temple; forehead”),
Kumyk чеке (çeke, “temple”),
Uzbek chakka (“temple”),
Uyghur چېكە (chëke, “temple”),
Turkmen çekge (“temple, skull”),
Chuvash чикĕ (čikĕ, “temple”),
etc.

inh

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү) Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.

Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü) Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.

Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.


йондоҙлоҡ

head

йондоҙлоҡ • (yondoźloq)

ba-noun

йондоҙлоҡ • (yondoźloq)


ҡыр

qır (romanization)
ҡыр (absolute singular)
ҡырҙар (absolute plural)
ҡырҙың (definite genitive singular)
ҡырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырға (dative singular)
ҡырҙарға (dative plural)
ҡырҙы (accusative definite singular)
ҡырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырҙа (locative singular)
ҡырҙарҙа (locative plural)
ҡырҙан (ablative singular)
ҡырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïr (“uncultivated land”).

side, a location outside or away from something

level land area away from human habitation, weather uncultivated or used for growing crops; field, heath, etc.


тыуыу

head

тыуыу • (tıwıw)

ba-noun

тыуыу • (tıwıw)

tıwıw (romanization)
тыуыу (absolute singular)
тыуыуҙар (absolute plural)
тыуыуҙың (definite genitive singular)
тыуыуҙарҙың (definite genitive plural)
тыуыуға (dative singular)
тыуыуҙарға (dative plural)
тыуыуҙы (accusative definite singular)
тыуыуҙарҙы (accusative definite plural)
тыуыуҙа (locative singular)
тыуыуҙарҙа (locative plural)
тыуыуҙан (ablative singular)
тыуыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tog- (“to be born; to rise in the sky”);
Kazakh туу (tuu, “to be born; give birth”), Kyrgyz туу (tuu, “to give birth”), Kyrgyz тувмакъ (tuvmak, “to be born”), Uzbek tugʻmoq (“to give birth”), Uyghur تۇغماق (tughmaq, “to give birth”), Turkish doğmak (“to be born”).

cog

Old Uyghur [script needed] (toğ, “to be born; to emerge; to rise”)

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal the birth of a boy.

birth, the fact or a child being born; nascence


әһәмиәт

head

әһәмиәт • (əhəmiət)

ba-noun

әһәмиәт • (əhəmiət)

əhəmiət (romanization)
әһәмиәт (absolute singular)
әһәмиәттәр (absolute plural)
әһәмиәттең (definite genitive singular)
әһәмиәттәрҙең (definite genitive plural)
әһәмиәткә (dative singular)
әһәмиәттәргә (dative plural)
әһәмиәтте (accusative definite singular)
әһәмиәттәрҙе (accusative definite plural)
әһәмиәттә (locative singular)
әһәмиәттәрҙә (locative plural)
әһәмиәттән (ablative singular)
әһәмиәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әһәмиәттәрҙең

әһәмиәттәргә

әһәмиәттәрҙе

әһәмиәттәрҙә

әһәмиәттәрҙән

From Arabic أَهَمِّيَّة (ʔahammiyya, “importance”).
Cognate with
Uzbek ahamiyat,
Azerbaijani əhəmiyyət,
Turkish ehemmiyet (“importance”).


кейеү

keyew (romanization)
кейеү (absolute singular)
кейеүҙәр (absolute plural)
кейеүҙең (definite genitive singular)
кейеүҙәрҙең (definite genitive plural)
кейеүгә (dative singular)
кейеүҙәргә (dative plural)
кейеүҙе (accusative definite singular)
кейеүҙәрҙе (accusative definite plural)
кейеүҙә (locative singular)
кейеүҙәрҙә (locative plural)
кейеүҙән (ablative singular)
кейеүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *ked-, from Proto-Turkic *ged- (“to put on”).
Cognate with Tatar кию (kiyu), Crimean Tatar kiymek, Kyrgyz кийүү (kiyüü), Uzbek kiymoq, Uyghur كىيمەك (kiymek), Turkish giymek, Azerbaijani geymək, etc.

action noun of the eponymous verb; wearing


уҡыу

head

уҡыу • (uqıw)

ba-noun

уҡыу • (uqıw)

uqıw (romanization)
уҡыу (absolute singular)
уҡыуҙар (absolute plural)
уҡыуҙың (definite genitive singular)
уҡыуҙарҙың (definite genitive plural)
уҡыуға (dative singular)
уҡыуҙарға (dative plural)
уҡыуҙы (accusative definite singular)
уҡыуҙарҙы (accusative definite plural)
уҡыуҙа (locative singular)
уҡыуҙарҙа (locative plural)
уҡыуҙан (ablative singular)
уҡыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *okï- (“to read, recite”).

Уҡыуҙар көҙөн башлана.

Өфөлә тағы биш мәктәп дистанцион уҡыуға күсте.

Öfölə tağı biş məktəp distantsion uqıwğa küste.

In Ufa, five more schools moved to remote learning.

Тап уҡыу осоронда кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.

Tap uqıw osoronda keşeneñ añında donyağa qaraş nigeźźəre barlıqqa kilə.

It is at the time of study that the basics of world outlook form in the human mind.

learning, study, studies, school, schooling


ҡамыт

head

ҡамыт • (qamıt)

ba-noun

ҡамыт • (qamıt)

qamıt (romanization)
ҡамыт (absolute singular)
ҡамыттар (absolute plural)
ҡамыттың (definite genitive singular)
ҡамыттарҙың (definite genitive plural)
ҡамытҡа (dative singular)
ҡамыттарға (dative plural)
ҡамытты (accusative definite singular)
ҡамыттарҙы (accusative definite plural)
ҡамытта (locative singular)
ҡамыттарҙа (locative plural)
ҡамыттан (ablative singular)
ҡамыттарҙан (ablative plural)

Adapted from Russian хомут (xomut, “horsecollar”).
Cognate with
Kazakh қамыт (qamyt),
Kyrgyz каамыт (kaamıt),
Southern Altai комут (komut),
Kumyk хамут (xamut),
Uzbek xomut,
Turkmen hamyt,
Azerbaijani xamıt (“horsecollar”).


бейеү

beyew (romanization)
бейеү (absolute singular)
бейеүҙәр (absolute plural)
бейеүҙең (definite genitive singular)
бейеүҙәрҙең (definite genitive plural)
бейеүгә (dative singular)
бейеүҙәргә (dative plural)
бейеүҙе (accusative definite singular)
бейеүҙәрҙе (accusative definite plural)
бейеүҙә (locative singular)
бейеүҙәрҙә (locative plural)
бейеүҙән (ablative singular)
бейеүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *büdi- (“to dance”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (büdi-, “to dance”);
Tatar биергә (biyergä, “to dance”),
Nogai биюв (biyuv, “to dance”),
Kumyk бийимек (biyimek, “to dance”),
Yakut битий (bitiy, “to dance at one place”).

cog

Шәреҡ бейеүе.


ярау

yaraw (romanization)
ярау (absolute singular)
ярауҙар (absolute plural)
ярауҙың (definite genitive singular)
ярауҙарҙың (definite genitive plural)
ярауға (dative singular)
ярауҙарға (dative plural)
ярауҙы (accusative definite singular)
ярауҙарҙы (accusative definite plural)
ярауҙа (locative singular)
ярауҙарҙа (locative plural)
ярауҙан (ablative singular)
ярауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yara- (“be beneficial, useful, successful”).
Cognate with Tatar ярарга (yararga), Uzbek yaramoq, Turkish yaramak (“to benefit, serve a purpose”).

cog

(formal, euphemistic) bodily urge to urinate or defecate; call of nature


манара

manara (romanization)
манара (absolute singular)
манаралар (absolute plural)
манараның (definite genitive singular)
манараларҙың (definite genitive plural)
манараға (dative singular)
манараларға (dative plural)
манараны (accusative definite singular)
манараларҙы (accusative definite plural)
манарала (locative singular)
манараларҙа (locative plural)
манаранан (ablative singular)
манараларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

манараларҙың

манараларҙан

From Arabic مَنَارَة (manāra, “lighthouse; minaret”).
Cognate with Kazakh мұнара (mūnara), Kyrgyz мунара (munara), Azerbaijani minarə.

der

Әҙәм балаһы төҙөгән ҡаланы һәм манараны күрер өсөн Хоҙай аҫҡа төштө.

(Can we date this quote?), Bible, Genesis 11:5:

In order to see the city and the tower that the cildren of men were building, God went down.

Əźəm balahı töźögən qalanı həm manaranı kürer ösön Xoźay aśqa töştö.


умыртҡа

head

умыртҡа • (umırtqa)

ba-noun

умыртҡа • (umırtqa)

umırtqa (romanization)
умыртҡа (absolute singular)
умыртҡалар (absolute plural)
умыртҡаның (definite genitive singular)
умыртҡаларҙың (definite genitive plural)
умыртҡаға (dative singular)
умыртҡаларға (dative plural)
умыртҡаны (accusative definite singular)
умыртҡаларҙы (accusative definite plural)
умыртҡала (locative singular)
умыртҡаларҙа (locative plural)
умыртҡанан (ablative singular)
умыртҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умыртҡаларҙың

умыртҡаларға

умыртҡаларҙы

умыртҡаларҙа

умыртҡаларҙан

From Proto-Turkic *oŋurtka (“spine, backbone”).

inh

Беренсе муйын умыртҡаһы баш һөлдәһе менән бергә ошо теш аша хәрәкәтсән тоташҡан.

Berense muyın umırtqahı baş höldəhe menən bergə oşo teş aşa xərəkətsən totaşqan.

The first cervical vertebra is flexibly connected with the skull via this axis.

vertebral column, spine, backbone, spinal column


бейеүсенең

head

бейеүсенең • (beyewseneñ)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir

definite genitive singular of бейеүсе (beyewse)


бейеүсегә

бейеүсегә • (beyewsegə)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


бейеүсене

бейеүсе бейеүсе#Bashkir

definite accusative singular of бейеүсе (beyewse)


бейеүселә

бейеүселә • (beyewselə)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


бейеүсенән

бейеүсенән • (beyewsenən)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


бейеүселәр

бейеүселәр • (beyewselər)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


бейеүселәрҙең

бейеүселәрҙең • (beyewselərźeñ)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir

definite genitive plural of бейеүсе (beyewse)


бейеүселәргә

бейеүселәргә • (beyewselərgə)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


бейеүселәрҙе

бейеүселәрҙе • (beyewselərźe)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir

definite accusative plural of бейеүсе (beyewse)


бейеүселәрҙә

бейеүселәрҙә • (beyewselərźə)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


бейеүселәрҙән

бейеүселәрҙән • (beyewselərźən)

бейеүсе бейеүсе#Bashkir


янғын

янғын • (yanğın)

ba-noun

янғын • (yanğın)

yanğın (romanization)
янғын (absolute singular)
янғындар (absolute plural)
янғындың (definite genitive singular)
янғындарҙың (definite genitive plural)
янғынға (dative singular)
янғындарға (dative plural)
янғынды (accusative definite singular)
янғындарҙы (accusative definite plural)
янғында (locative singular)
янғындарҙа (locative plural)
янғындан (ablative singular)
янғындарҙан (ablative plural)

Synchronously, from ян- (yan-, “to burn”) + -ғын (-ğın).
Cognate with Tatar янгын (yangın), Crimean Tatar yanğın, Uzbek yong'in, Azerbaijani yanğın, Turkish yangın, Turkmen ýangyn (“fire”).

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

Qıźğanısqa qarşı, yanğındı kürşeləre bik huñ kürep qalğan.

Unfortunately, (their) neighbors noticed the fire very late.


биҙгәк

head

биҙгәк • (biźgək)

ba-noun

биҙгәк • (biźgək)

biźgək (romanization)
биҙгәк (absolute singular)
биҙгәкләр (absolute plural)
биҙгәкнең (definite genitive singular)
биҙгәкләрҙең (definite genitive plural)
биҙгәкгә (dative singular)
биҙгәкләргә (dative plural)
биҙгәкне (accusative definite singular)
биҙгәкләрҙе (accusative definite plural)
биҙгәклә (locative singular)
биҙгәкләрҙә (locative plural)
биҙгәкнән (ablative singular)
биҙгәкләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

биҙгәкләрҙең

биҙгәкләрҙән

From *bezgäk (“fever; malaria”), from Proto-Turkic *bẹŕ- (“to shiver, tremble”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (bezgäk, “fever, malaria”);
Kazakh безгек (bezgek, “fever, malaria”), Uzbek bezgak (“fever, malaria”).


еңеү

head

еңеү • (yeñew)

ba-noun

еңеү • (yeñew)

yeñew (romanization)
еңеү (absolute singular)
еңеүләр (absolute plural)
еңеүнең (definite genitive singular)
еңеүләрҙең (definite genitive plural)
еңеүгә (dative singular)
еңеүләргә (dative plural)
еңеүне (accusative definite singular)
еңеүләрҙе (accusative definite plural)
еңеүлә (locative singular)
еңеүләрҙә (locative plural)
еңеүнән (ablative singular)
еңеүләрҙән (ablative plural)


ҡыҙы

head

ҡыҙы • (qıźı)

third-person singular possessed nominative of ҡыҙ (qıź, “daughter”)

Coordinate term: улы (ulı)


үләкһә

үләкһә • (üləkhə)

ba-noun

үләкһә • (üləkhə)

üləkhə (romanization)
үләкһә (absolute singular)
үләкһәләр (absolute plural)
үләкһәнең (definite genitive singular)
үләкһәләрҙең (definite genitive plural)
үләкһәгә (dative singular)
үләкһәләргә (dative plural)
үләкһәне (accusative definite singular)
үләкһәләрҙе (accusative definite plural)
үләкһәлә (locative singular)
үләкһәләрҙә (locative plural)
үләкһәнән (ablative singular)
үләкһәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үләкһәләрҙең

үләкһәләрҙән

Cognate with
Kazakh өлексе (ölekse, “carrion”),
Uzbek oʻlaksa (“carrion”), Uyghur ئۆلۈكسە (ölükse, “carrion”).

Үләкһә бар ерҙә эт һимерә.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

In a place where there is carrion, the dog will get fat.


үлем

head

үлем • (ülem)

ba-noun

үлем • (ülem)

ülem (romanization)
үлем (absolute singular)
үлемдәр (absolute plural)
үлемдең (definite genitive singular)
үлемдәрҙең (definite genitive plural)
үлемгә (dative singular)
үлемдәргә (dative plural)
үлемде (accusative definite singular)
үлемдәрҙе (accusative definite plural)
үлемдә (locative singular)
үлемдәрҙә (locative plural)
үлемдән (ablative singular)
үлемдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ölim (“death”), derived from Proto-Turkic *öl- (“to die”).
Cognate with
Chuvash вилӗм (vilĕm, “death”);
Old Uyghur [script needed] (ölüm, “death”);
Kazakh өлім (ölım),
Kyrgyz өлүм (ölüm), Southern Altai ӧлӱм (ölüm),
Khakas ӧлім,
Tuvan өлүм (ölüm),
Uzbek o'lim,
Uyghur ئۆلۈم (ölüm),
Turkish ölüm (“death”), etc.

cog

Ислам динендә Ғазраил ― үлем фәрештәһе.

In the religion of Islam, Azrael is the angel of death.


һике

hike (romanization)
һике (absolute singular)
һикеләр (absolute plural)
һикенең (definite genitive singular)
һикеләрҙең (definite genitive plural)
һикегә (dative singular)
һикеләргә (dative plural)
һикене (accusative definite singular)
һикеләрҙе (accusative definite plural)
һикелә (locative singular)
һикеләрҙә (locative plural)
һикенән (ablative singular)
һикеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *sekü (“stone bench; platform”).

inh

(now chiefly historical, ethnography) a low wooden shelf for dishware located next to oven

(local, now chiefly historical, ethnography) large board bed behind the oven


Һәндерә

head

Һәндерә • (Hənderə)

ba-noun

Һәндерә • (Hənderə)


зөбәржәт

head

зөбәржәт • (zöbərjət)

ba-noun

зөбәржәт • (zöbərjət)

From Arabic زَبَرْجَد (zabarjad), via Persian.


аҙбар

head

аҙбар • (aźbar)

ba-noun

аҙбар • (aźbar)

aźbar (romanization)
аҙбар (absolute singular)
аҙбарлар (absolute plural)
аҙбарның (definite genitive singular)
аҙбарларҙың (definite genitive plural)
аҙбарға (dative singular)
аҙбарларға (dative plural)
аҙбарны (accusative definite singular)
аҙбарларҙы (accusative definite plural)
аҙбарла (locative singular)
аҙбарларҙа (locative plural)
аҙбарнан (ablative singular)
аҙбарларҙан (ablative plural)

No convincing derivation exists. Possibly from Persian ابزار (abzâr, “tool, instrument”) in the meaning of "the place where tools are kept".
Cognate with Armeno-Kipchak ազպար (azbar, “courtyard, farmstead”), Tatar абзар (abzar, “cattle shed”), Crimean Tatar azbar (“courtyard”),
Kumyk абзар (abzar), азбар (azbar, “courtyard”), арбаз (arbaz, “counrtyard”).
Armenian ազպար (azpar), Russian асба́р (asbár), Udmurt азбар (azbar), Avar азбар (azbar), Hunzib азбар (azbar), dialectal Turkish azbar are borrowed from Kipchak languages.

unk

No convincing derivation exists.


мөҙҙәт

head

мөҙҙәт • (möźźət)

ba-noun

мөҙҙәт • (möźźət)

möźźət (romanization)
мөҙҙәт (absolute singular)
мөҙҙәттәр (absolute plural)
мөҙҙәттең (definite genitive singular)
мөҙҙәттәрҙең (definite genitive plural)
мөҙҙәткә (dative singular)
мөҙҙәттәргә (dative plural)
мөҙҙәтте (accusative definite singular)
мөҙҙәттәрҙе (accusative definite plural)
мөҙҙәттә (locative singular)
мөҙҙәттәрҙә (locative plural)
мөҙҙәттән (ablative singular)
мөҙҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөҙҙәттәрҙең

мөҙҙәттәрҙән

From Arabic مُدَّة (mudda, “period of time”).

Статик IP-адрестарға ҡарата бикләү мөҙҙәте дөйөм осраҡтарҙа бер айҙан артырға тейеш түгел.

Statik IP-adrestarğa qarata bikləw möźźəte döyöm osraqtarźa ber ayźan artırğa teyeş tügel.

The block period for static IP addresses must not generally exceed one month.

end of a set period of time; time when something is due


баһа

baha (romanization)
баһа (absolute singular)
баһалар (absolute plural)
баһаның (definite genitive singular)
баһаларҙың (definite genitive plural)
баһаҡа (dative singular)
баһаларға (dative plural)
баһаны (accusative definite singular)
баһаларҙы (accusative definite plural)
баһала (locative singular)
баһаларҙа (locative plural)
баһанан (ablative singular)
баһаларҙан (ablative plural)

From Persian بها (bahâ, “price, value”).

price (especially in the context of evaluating or setting a price)

value; evaluation, appraisal, assessment


аҡһым

head

аҡһым • (aqhım)

ba-noun

аҡһым • (aqhım)

aqhım (romanization)
аҡһым (absolute singular)
аҡһымдар (absolute plural)
аҡһымдың (definite genitive singular)
аҡһымдарҙың (definite genitive plural)
аҡһымға (dative singular)
аҡһымдарға (dative plural)
аҡһымды (accusative definite singular)
аҡһымдарҙы (accusative definite plural)
аҡһымда (locative singular)
аҡһымдарҙа (locative plural)
аҡһымдан (ablative singular)
аҡһымдарҙан (ablative plural)

Казеин – насар үҙләштерелеүсе аҡһым.


һалмауыр

head

һалмауыр • (halmawır)

ba-noun

һалмауыр • (halmawır)

halmawır (romanization)
һалмауыр (absolute singular)
һалмауырҙар (absolute plural)
һалмауырҙың (definite genitive singular)
һалмауырҙарҙың (definite genitive plural)
һалмауырға (dative singular)
һалмауырҙарға (dative plural)
һалмауырҙы (accusative definite singular)
һалмауырҙарҙы (accusative definite plural)
һалмауырҙа (locative singular)
һалмауырҙарҙа (locative plural)
һалмауырҙан (ablative singular)
һалмауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һалмауырҙарҙың

һалмауырҙарға

һалмауырҙарҙы

һалмауырҙарҙа

һалмауырҙарҙан

(historical) a short and heavy stick used as a weapon or in hunting


им-том

im-tom (romanization)
им-том (absolute singular)
им-томдар (absolute plural)
им-томдоң (definite genitive singular)
им-томдарҙың (definite genitive plural)
им-томға (dative singular)
им-томдарға (dative plural)
им-томдо (accusative definite singular)
им-томдарҙы (accusative definite plural)
им-томда (locative singular)
им-томдарҙа (locative plural)
им-томдан (ablative singular)
им-томдарҙан (ablative plural)

им-томдарҙың

им-томдарҙан

A paired term, where the first component derives from Proto-Turkic *em (“medicine, cure”), and the second from a Mongolic source (compare Mongolian дом (dom, “spell, folk medicine”)), from Proto-Mongolic *dom (“spell, divination”).
Compare to
Kazakh ем-дом (em-dom, “traditional healing practices”), Southern Altai эм-том (em-tom, “medicine”),
Turkmen em-dem (“traditional healing practices”), Khakas им-том (im-tom, “medicine”),
Tuvan эм-таң (em-tañ, “medicine”).

cog

(folk medicine, folk magic) the traditional practice of healing people involving incantations, rites, smoking herbs, magic use of natural substances etc.

folk medicine; folk magic; folk medicine; folk magic


сылбыр

head

сылбыр • (sılbır)

ba-noun

сылбыр • (sılbır)

sılbır (romanization)
сылбыр (absolute singular)
сылбырҙар (absolute plural)
сылбырҙың (definite genitive singular)
сылбырҙарҙың (definite genitive plural)
сылбырға (dative singular)
сылбырҙарға (dative plural)
сылбырҙы (accusative definite singular)
сылбырҙарҙы (accusative definite plural)
сылбырҙа (locative singular)
сылбырҙарҙа (locative plural)
сылбырҙан (ablative singular)
сылбырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сылбырҙарҙың

сылбырҙарҙан

Уны әллә нисә тапҡыр тотоп, аяҡ-ҡулына бығау, сылбыр һалғандар, ә ул сылбырҙарҙы өҙгән, бығауҙарҙы ватҡан.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name), Mark 5:4:

(They) caught him many times (and) put shackles and chains on his feet and hands, but he tore the chains apart and broke the shackles.

Unı əllə nisə tapqır totop, ayaq-qulına bığaw, sılbır halğandar, ə ul sılbırźarźı öźgən, bığawźarźı vatqan.


ялғау

head

ялғау • (yalğaw)

ba-noun

ялғау • (yalğaw)

yalğaw (romanization)
ялғау (absolute singular)
ялғауҙар (absolute plural)
ялғауҙың (definite genitive singular)
ялғауҙарҙың (definite genitive plural)
ялғауға (dative singular)
ялғауҙарға (dative plural)
ялғауҙы (accusative definite singular)
ялғауҙарҙы (accusative definite plural)
ялғауҙа (locative singular)
ялғауҙарҙа (locative plural)
ялғауҙан (ablative singular)
ялғауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Mongolic *ǯalga- (“to fasten, join”).
Cognate with Kazakh жалғау (jalğau, “make longer, splice”).


Аҡмал

Әкмәл Әкмәл#Bashkir

Alternative spelling of Әкмәл (Əkməl), hyperforeign


үлсәү

head

үлсәү • (ülsəw)

ba-noun

үлсәү • (ülsəw)

ülsəw (romanization)
үлсәү (absolute singular)
үлсәүҙәр (absolute plural)
үлсәүҙең (definite genitive singular)
үлсәүҙәрҙең (definite genitive plural)
үлсәүгә (dative singular)
үлсәүҙәргә (dative plural)
үлсәүҙе (accusative definite singular)
үлсәүҙәрҙе (accusative definite plural)
үлсәүҙә (locative singular)
үлсәүҙәрҙә (locative plural)
үлсәүҙән (ablative singular)
үлсәүҙәрҙән (ablative plural)

From *ölčä- (“to measure”), from Proto-Turkic *öl (“measure”).
Cognate with
Kazakh өлшеу (ölşeu),
Kyrgyz өлчөө (ölcöö),
Uzbek oʻlchamoq (“to measure”).


нәмә

head

нәмә • (nəmə)

ba-noun

нәмә • (nəmə)

From *neme / *nämä "what", from Proto-Turkic *nē- (“what”). -me is an interrogative formant.
Doublet of нимә (nimə) (see there for more).


һатыусы

head

һатыусы • (hatıwsı)

ba-noun

һатыусы • (hatıwsı)

hatıwsı (romanization)
һатыусы (absolute singular)
һатыусылар (absolute plural)
һатыусының (definite genitive singular)
һатыусыларҙың (definite genitive plural)
һатыусыға (dative singular)
һатыусыларға (dative plural)
һатыусыны (accusative definite singular)
һатыусыларҙы (accusative definite plural)
һатыусыла (locative singular)
һатыусыларҙа (locative plural)
һатыусынан (ablative singular)
һатыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һатыусыларҙың

һатыусыларға

һатыусыларҙы

һатыусыларҙа

һатыусыларҙан

From Proto-Turkic *sat-ïg-čï (“seller”), from Proto-Turkic *sat- (“to sell”).
Cognate with Kazakh сатушы (satuşy, “seller”), Southern Altai садучы (sadučï, “seller”), Turkish satıcı (“seller”), Dolgan атыыһыт (“merchant”), Chuvash сутуҫӑ (sut̬uś̬ă, “salesman”), etc.
Synchronously, һатыу (hatıw, “to sell”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


иҫтәлек

head

иҫтәлек • (iśtəlek)

ba-noun

иҫтәлек • (iśtəlek)

iśtəlek (romanization)
иҫтәлек (absolute singular)
иҫтәлектәр (absolute plural)
иҫтәлектең (definite genitive singular)
иҫтәлектәрҙең (definite genitive plural)
иҫтәлеккә (dative singular)
иҫтәлектәргә (dative plural)
иҫтәлекте (accusative definite singular)
иҫтәлектәрҙе (accusative definite plural)
иҫтәлектә (locative singular)
иҫтәлектәрҙә (locative plural)
иҫтәлектән (ablative singular)
иҫтәлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

иҫтәлектәрҙең

иҫтәлектәргә

иҫтәлектәрҙе

иҫтәлектәрҙә

иҫтәлектәрҙән

Иҫтәлеккә тик өсмөйөш һалдат хаттары ғына ҡалды.

İśtəlekkə tik ösmöyöş haldat xattarı ğına qaldı.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.

memory, recollection, a record about a thing or past event(s) that can be recalled


сүс

süs (romanization)
сүс (absolute singular)
сүстәр (absolute plural)
сүстең (definite genitive singular)
сүстәрҙең (definite genitive plural)
сүскә (dative singular)
сүстәргә (dative plural)
сүсте (accusative definite singular)
сүстәрҙе (accusative definite plural)
сүстә (locative singular)
сүстәрҙә (locative plural)
сүстән (ablative singular)
сүстәрҙән (ablative plural)

Borrowed from an Oghur source — compare Chuvash ҫӳҫ (śüś, “hair; filament”), from Proto-Turkic *sač (“hair”).
Doublet of сәс (səs, “hair”).


илһам

ilham (romanization)
илһам (absolute singular)
илһамдар (absolute plural)
илһамдың (definite genitive singular)
илһамдарҙың (definite genitive plural)
илһамға (dative singular)
илһамдарға (dative plural)
илһамды (accusative definite singular)
илһамдарҙы (accusative definite plural)
илһамда (locative singular)
илһамдарҙа (locative plural)
илһамдан (ablative singular)
илһамдарҙан (ablative plural)

From Persian الهام (elhâm), from Arabic إِلْهَام (ʔilhām, “inspiration”).
Cognate with
Uzbek ilhom (“inspiration”),
Azerbaijani ilham (“inspiration”),
Turkish ilham (“inspiration”).

Шағир тыуған еренән илһам ала, күңеле йыр менән тула.

Şağir tıwğan yerenən ilham ala, küñele yır menən tula.

The poet takes inspiration from his native place, his soul fills with songs.


алдау

From Proto-Common Turkic *ālda- (“to lie, deceive”), a derivation from Proto-Common Turkic *āl (“craftiness; lie; strategy; way of doing”).

der

«Бер тапҡыр йәшәйбеҙ», - тиҙәр улар һәм булғанын иҫәп-хисапһыҙ тотоналар, нәфселәре алдауына эйәрәләр.

«Ber tapqır yəşəybeź», - tiźər ular həm bulğanın iśəp-xisaphıź totonalar, nəfseləre aldawına eyərələr.

"We live (only) once", they say and spend what they have without counting, follow their egos' lies.

(action noun) an act or practice of lying; lie, deception


ҡуңыҙ

head

ҡуңыҙ • (quñıź)

ba-noun

ҡуңыҙ • (quñıź)

quñıź (romanization)
ҡуңыҙ (absolute singular)
ҡуңыҙҙар (absolute plural)
ҡуңыҙҙың (definite genitive singular)
ҡуңыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡуңыҙға (dative singular)
ҡуңыҙҙарға (dative plural)
ҡуңыҙҙы (accusative definite singular)
ҡуңыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡуңыҙҙа (locative singular)
ҡуңыҙҙарҙа (locative plural)
ҡуңыҙҙан (ablative singular)
ҡуңыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŋuŕ (“beetle”).
Cognate with
Tatar коңгыз (qoñgız)/qoñğız, Kazakh қоңыз (qoñyz), Crimean Tatar qoñuz, Southern Altai коҥус (koŋus), Uzbek qoʻngʻiz, Uyghur قوڭغۇز (qongghuz), etc.

Инә ҡуңыҙ ике йөҙҙән ашыу йомортҡа һала.

İnə quñıź ike yöźźən aşıw yomortqa hala.

The female beetle lays over two hundred eggs.


сибәрлек

head

сибәрлек • (sibərlek)

ba-noun

сибәрлек • (sibərlek)

sibərlek (romanization)
сибәрлек (absolute singular-only)
сибәрлектең (definite genitive singular-only)
сибәрлеккә (dative singular-only)
сибәрлекте (accusative definite singular-only)
сибәрлектә (locative singular-only)
сибәрлектән (ablative singular-only)

сибәр (sibər, “beautiful, handsome”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).

affix

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Egypt's noblemen, indeed, inform the pharaoh about Sarah's beauty.


сатыр

head

сатыр • (satır)

ba-noun

сатыр • (satır)

satır (romanization)
сатыр (absolute singular)
сатырҙар (absolute plural)
сатырҙың (definite genitive singular)
сатырҙарҙың (definite genitive plural)
сатырға (dative singular)
сатырҙарға (dative plural)
сатырҙы (accusative definite singular)
сатырҙарҙы (accusative definite plural)
сатырҙа (locative singular)
сатырҙарҙа (locative plural)
сатырҙан (ablative singular)
сатырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *čātïr (“sunshade, canvas tent”).

inh

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине.

(Can we date this quote?), Bible, Genesis 9:21:

One day Noah, drunken after drinking wine, lay naked inside his tent.

Ber saq Nux, şarap esep iśerep, satırı esendə şərə kileş yata ine.


ҡарыш

head

ҡарыш • (qarış)

ba-noun

ҡарыш • (qarış)

qarış (romanization)
ҡарыш (absolute singular)
ҡарыштар (absolute plural)
ҡарыштың (definite genitive singular)
ҡарыштарҙың (definite genitive plural)
ҡарышҡа (dative singular)
ҡарыштарға (dative plural)
ҡарышты (accusative definite singular)
ҡарыштарҙы (accusative definite plural)
ҡарышта (locative singular)
ҡарыштарҙа (locative plural)
ҡарыштан (ablative singular)
ҡарыштарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *karïĺ (“span”).
cognates
Cognate with Kazakh қарыс (qarys), Southern Altai карыш (karïš), Uzbek qarich, Uyghur غېرىچ (ghërich), Turkish karış, Khakas харыс (xarıs), and Yakut харыс (qarıs, “span”).

inh+

span (measure of length from the thumb to the end of the index finger when extended)


ҡот

qot (romanization)
ҡот (absolute singular)
ҡоттар (absolute plural)
ҡоттоң (definite genitive singular)
ҡоттарҙың (definite genitive plural)
ҡотҡа (dative singular)
ҡоттарға (dative plural)
ҡотто (accusative definite singular)
ҡоттарҙы (accusative definite plural)
ҡотта (locative singular)
ҡоттарҙа (locative plural)
ҡоттан (ablative singular)
ҡоттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kut.
Compare also Old Turkic 𐰸𐰆𐱃 (q̊¹ut¹), Karakhanid قُتْ (qut), Uzbek қут (qut), Turkish kut, Kazakh құт (qūt), Kyrgyz кут (kut), Shor қут (qut), Khakas хут (xut), Tuvan кут (kut), Dolgan кут (kut), Yakut кут (kut), Chuvash хӑт (hăt).

vital spirit; soul (in the pre-Islamic, native Turkic sense)

the presence of good spirit that confers well-being and good fortune


көҙән

head

көҙән • (köźən)

ba-noun

көҙән • (köźən)

From Proto-Turkic *küŕen (“weasel, ferret”).
Cognate with Kumyk гёзен (gözen, “marten”), Kyrgyz күзөн (küzön), Khakas кӱзен (küzen), Southern Altai кӱзен (küzen). Akin to Hungarian görény and Nor Nakhichevan Armenian գյուջեն (gyuǰen), գուջեն (guǰen), Turkic borrowings.


көҙән

head

көҙән • (köźən)

ba-noun

көҙән • (köźən)

köźən (romanization)
көҙән (absolute singular)
көҙәндәр (absolute plural)
көҙәндең (definite genitive singular)
көҙәндәрҙең (definite genitive plural)
көҙәнгә (dative singular)
көҙәндәргә (dative plural)
көҙәнде (accusative definite singular)
көҙәндәрҙе (accusative definite plural)
көҙәндә (locative singular)
көҙәндәрҙә (locative plural)
көҙәндән (ablative singular)
көҙәндәрҙән (ablative plural)

cramp, spasm (painful contraction of a muscle)


килейек

kileyek (romanization)
килейек (absolute singular)
килейектәр (absolute plural)
килейектең (definite genitive singular)
килейектәрҙең (definite genitive plural)
килейеккә (dative singular)
килейектәргә (dative plural)
килейекте (accusative definite singular)
килейектәрҙе (accusative definite plural)
килейектә (locative singular)
килейектәрҙә (locative plural)
килейектән (ablative singular)
килейектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

килейектәрҙең

килейектәргә

килейектәрҙе

килейектәрҙә

килейектәрҙән

Sylvia curruca
Sylvia curruca#Translingual


һарығош

head

һарығош • (harığoş)

ba-noun

һарығош • (harığoş)

harığoş (romanization)
һарығош (absolute singular-only)
һарығоштоң (definite genitive singular-only)
һарығошҡа (dative singular-only)
һарығошто (accusative definite singular-only)
һарығошта (locative singular-only)
һарығоштан (ablative singular-only)

[hɑ.rɯ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

һары (harı, “yellow”) + ҡош (qoş, “bird”).

compound

Oriolus oriolus
Oriolus oriolus#Translingual


кинйә

head

кинйә • (kinyə)

ba-noun

кинйә • (kinyə)

kinyə (romanization)
кинйә (absolute singular)
кинйәләр (absolute plural)
кинйәнең (definite genitive singular)
кинйәләрҙең (definite genitive plural)
кинйәгә (dative singular)
кинйәләргә (dative plural)
кинйәне (accusative definite singular)
кинйәләрҙе (accusative definite plural)
кинйәлә (locative singular)
кинйәләрҙә (locative plural)
кинйәнән (ablative singular)
кинйәләрҙән (ablative plural)

the youngest child in a family, lastborn


һалыу

head

һалыу • (halıw)

ba-noun

һалыу • (halıw)

halıw (romanization)
һалыу (absolute singular)
һалыуҙар (absolute plural)
һалыуҙың (definite genitive singular)
һалыуҙарҙың (definite genitive plural)
һалыуға (dative singular)
һалыуҙарға (dative plural)
һалыуҙы (accusative definite singular)
һалыуҙарҙы (accusative definite plural)
һалыуҙа (locative singular)
һалыуҙарҙа (locative plural)
һалыуҙан (ablative singular)
һалыуҙарҙан (ablative plural)


һөйөү

head

һөйөү • (höyöw)

ba-noun

һөйөү • (höyöw)

höyöw (romanization)
һөйөү (absolute singular)
һөйөүҙәр (absolute plural)
һөйөүҙөң (definite genitive singular)
һөйөүҙәрҙең (definite genitive plural)
һөйөүгә (dative singular)
һөйөүҙәргә (dative plural)
һөйөүҙө (accusative definite singular)
һөйөүҙәрҙе (accusative definite plural)
һөйөүҙә (locative singular)
һөйөүҙәрҙә (locative plural)
һөйөүҙән (ablative singular)
һөйөүҙәрҙән (ablative plural)


тәте

head

тәте • (təte)

ba-noun

тәте • (təte)

təte (romanization)
тәте (absolute singular)
тәтеләр (absolute plural)
тәтенең (definite genitive singular)
тәтеләрҙең (definite genitive plural)
тәтегә (dative singular)
тәтеләргә (dative plural)
тәтене (accusative definite singular)
тәтеләрҙе (accusative definite plural)
тәтелә (locative singular)
тәтеләрҙә (locative plural)
тәтенән (ablative singular)
тәтеләрҙән (ablative plural)

Compare with
Kazakh тетік (tetık, “device; appliance”),
Azerbaijani tətik (“trigger of a firearm”);
Ottoman Turkish تتك (tetik, “trigger of a firearm”).


тиҫтер

head

тиҫтер • (tiśter)

ba-noun

тиҫтер • (tiśter)

tiśter (romanization)
тиҫтер (absolute singular)
тиҫтерҙәр (absolute plural)
тиҫтерҙең (definite genitive singular)
тиҫтерҙәрҙең (definite genitive plural)
тиҫтергә (dative singular)
тиҫтерҙәргә (dative plural)
тиҫтерҙе (accusative definite singular)
тиҫтерҙәрҙе (accusative definite plural)
тиҫтерҙә (locative singular)
тиҫтерҙәрҙә (locative plural)
тиҫтерҙән (ablative singular)
тиҫтерҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тиҫтерҙәрҙең

тиҫтерҙәрҙән

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.


тәмәке тартыу

head

тәмәке тартыу • (təməke tartıw)

ba-noun

тәмәке тартыу • (təməke tartıw)

təməke tartıw (romanization)
тәмәке тартыу (absolute singular)
тәмәке тартыуҙар (absolute plural)
тәмәке тартыуҙың (definite genitive singular)
тәмәке тартыуҙарҙың (definite genitive plural)
тәмәке тартыуға (dative singular)
тәмәке тартыуҙарға (dative plural)
тәмәке тартыуҙы (accusative definite singular)
тәмәке тартыуҙарҙы (accusative definite plural)
тәмәке тартыуҙа (locative singular)
тәмәке тартыуҙарҙа (locative plural)
тәмәке тартыуҙан (ablative singular)
тәмәке тартыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәмәке тартыу

тәмәке тартыуҙың

тәмәке тартыуға

тәмәке тартыуҙы

тәмәке тартыуҙа

тәмәке тартыуҙан

тәмәке тартыуҙар

тәмәке тартыуҙарҙың

тәмәке тартыуҙарға

тәмәке тартыуҙарҙы

тәмәке тартыуҙарҙа

тәмәке тартыуҙарҙан

Compare to
Tatar тәмәке тарту (tämäke tartu),
Kazakh темекі тарту (temekı tartu),
Kyrgyz тамеки тартуу (tameki tartuu),
Tuvan таакпы тыртар (taakpı tırtar, “to smoke”).

cog

тәмәке тарту

темекі тарту

тамеки тартуу

таакпы тыртар

Тәмәке тартыуҙан баш тартығыҙ.

Тәмәке тартыу шулай уҡ тирә-яҡтағы кешеләр өсөн дә хәүефле.

Təməke tartıw şulay uq tirə-yaqtağı keşelər ösön də xəwefle.

Smoking is also dangerous to the people around (the smoker).


андыҙ

head

андыҙ • (andıź)

ba-noun

андыҙ • (andıź)

andıź (romanization)
андыҙ (absolute singular-only)
андыҙҙың (definite genitive singular-only)
андыҙға (dative singular-only)
андыҙҙы (accusative definite singular-only)
андыҙҙа (locative singular-only)
андыҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *aŋduŕ (“elecampane; juniper”).
Cognate with Kazakh андыз (andyz, “Inula spp.”), Turkish andız (“Juniperus drupaceae”).

inh

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).

Inula helenium
Inula helenium#Translingual


баҙыян

head

баҙыян • (baźıyan)

ba-noun

баҙыян • (baźıyan)

baźıyan (romanization)
баҙыян (absolute singular-only)
баҙыяндың (definite genitive singular-only)
баҙыянға (dative singular-only)
баҙыянды (accusative definite singular-only)
баҙыянда (locative singular-only)
баҙыяндан (ablative singular-only)

[bɑ.ðɯ̞ˈjɑn]

From Persian بادیان (bâdiyân, “Illicium verum”).
Cognate with Kazakh бәден (bäden, “anise”), Azerbaijani badyan (“Japanese star anise”).

cog

Illicium verum
Illicium verum#Translingual

Illicium anisatum
Illicium anisatum#Translingual


йышҡы

head

йышҡы • (yışqı)

ba-noun

йышҡы • (yışqı)

yışqı (romanization)
йышҡы (absolute singular)
йышҡылар (absolute plural)
йышҡының (definite genitive singular)
йышҡыларҙың (definite genitive plural)
йышҡыҡа (dative singular)
йышҡыларға (dative plural)
йышҡыны (accusative definite singular)
йышҡыларҙы (accusative definite plural)
йышҡыла (locative singular)
йышҡыларҙа (locative plural)
йышҡынан (ablative singular)
йышҡыларҙан (ablative plural)

йыш- (yış-, “to plane”) + -ҡы (-qı, “tool affix”).


төҙөүсе

head

төҙөүсе • (töźöwse)

ba-noun

төҙөүсе • (töźöwse)

töźöwse (romanization)
төҙөүсе (absolute singular)
төҙөүселәр (absolute plural)
төҙөүсенең (definite genitive singular)
төҙөүселәрҙең (definite genitive plural)
төҙөүсегә (dative singular)
төҙөүселәргә (dative plural)
төҙөүсене (accusative definite singular)
төҙөүселәрҙе (accusative definite plural)
төҙөүселә (locative singular)
төҙөүселәрҙә (locative plural)
төҙөүсенән (ablative singular)
төҙөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төҙөүселәрҙең

төҙөүселәргә

төҙөүселәрҙе

төҙөүселәрҙә

төҙөүселәрҙән

[tʏ̞.ðʏ̞wˈsɪ̞ᵝ]

Synchronously, төҙөү (töźöw, “to build”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.

builder, constructor
construction worker

compilor; author of a collection of texts, digest, anthology etc.


яңаҡ

head

яңаҡ • (yañaq)

ba-noun

яңаҡ • (yañaq)

yañaq (romanization)
яңаҡ (absolute singular)
яңаҡтар (absolute plural)
яңаҡтың (definite genitive singular)
яңаҡтарҙың (definite genitive plural)
яңаҡҡа (dative singular)
яңаҡтарға (dative plural)
яңаҡты (accusative definite singular)
яңаҡтарҙы (accusative definite plural)
яңаҡта (locative singular)
яңаҡтарҙа (locative plural)
яңаҡтан (ablative singular)
яңаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yayŋak (“cheek; jaw”).
Cognate with
Dolgan һыңаак (“cheek”), Yakut сыҥаах (sıñaaq, “jaw, cheek”).


арауыҡ

head

арауыҡ • (arawıq)

ba-noun

арауыҡ • (arawıq)

arawıq (romanization)
арауыҡ (absolute singular)
арауыҡтар (absolute plural)
арауыҡтың (definite genitive singular)
арауыҡтарҙың (definite genitive plural)
арауыҡҡа (dative singular)
арауыҡтарға (dative plural)
арауыҡты (accusative definite singular)
арауыҡтарҙы (accusative definite plural)
арауыҡта (locative singular)
арауыҡтарҙа (locative plural)
арауыҡтан (ablative singular)
арауыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арауыҡтарҙың

арауыҡтарҙан

Derived from ара (ara, “interval, distance”).

space (physical extent in 2, 3 or more dimensions)


эйә

eyə (romanization)
эйә (absolute singular)
эйәләр (absolute plural)
эйәнең (definite genitive singular)
эйәләрҙең (definite genitive plural)
эйәгә (dative singular)
эйәләргә (dative plural)
эйәне (accusative definite singular)
эйәләрҙе (accusative definite plural)
эйәлә (locative singular)
эйәләрҙә (locative plural)
эйәнән (ablative singular)
эйәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *Edi (“owner, host”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (igä, “owner”); Tatar ия (iyä), Kazakh ие (ie), Kyrgyz ээ (ee), Southern Altai ээ (ee), Tuvan ээ (ee), Uzbek ega, Uyghur ئىگە (ige), Azerbaijani yiyə, Turkish iye (“owner, possessor”).

cog

Өй эйәһе.

Һыу эйәһе.

(mythology) spirit/sprite living in and controlling a certain location


терәк

head

терәк • (terək)

ba-noun

терәк • (terək)

terək (romanization)
терәк (absolute singular)
терәктәр (absolute plural)
терәктең (definite genitive singular)
терәктәрҙең (definite genitive plural)
терәккә (dative singular)
терәктәргә (dative plural)
терәкте (accusative definite singular)
терәктәрҙе (accusative definite plural)
терәктә (locative singular)
терәктәрҙә (locative plural)
терәктән (ablative singular)
терәктәрҙән (ablative plural)

Беҙ бер-беребеҙгә терәк булырға тырыштыҡ.

Beź ber-berebeźgə terək bulırğa tırıştıq.

(figurative) support; stronghold, bulwark


ейән

head

ейән • (yeyən)

ba-noun

ейән • (yeyən)

yeyən (romanization)
ейән (absolute singular)
ейәндәр (absolute plural)
ейәндең (definite genitive singular)
ейәндәрҙең (definite genitive plural)
ейәнгә (dative singular)
ейәндәргә (dative plural)
ейәнде (accusative definite singular)
ейәндәрҙе (accusative definite plural)
ейәндә (locative singular)
ейәндәрҙә (locative plural)
ейәндән (ablative singular)
ейәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegin (“nephew”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (yegin, “nephew”), Old Uyghur [script needed] (yegän, “nephew”); Kazakh жиен (jien, “nephew, niece”), Kyrgyz жээн (jeen, “sororal nephew; daughter's son”), Southern Altai јеен (ǰeen), Uzbek jiyan (“nephew”), Turkish yeğen (“nephew, niece”), Northern Altai чеен (čeen), Yakut сиэн (sien, “grandson”), etc.


ейәнсәр

head

ейәнсәр • (yeyənsər)

ba-noun

ейәнсәр • (yeyənsər)

yeyənsər (romanization)
ейәнсәр (absolute singular)
ейәнсәрҙәр (absolute plural)
ейәнсәрҙең (definite genitive singular)
ейәнсәрҙәрҙең (definite genitive plural)
ейәнсәргә (dative singular)
ейәнсәрҙәргә (dative plural)
ейәнсәрҙе (accusative definite singular)
ейәнсәрҙәрҙе (accusative definite plural)
ейәнсәрҙә (locative singular)
ейәнсәрҙәрҙә (locative plural)
ейәнсәрҙән (ablative singular)
ейәнсәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ейәнсәрҙәрҙең

ейәнсәрҙәргә

ейәнсәрҙәрҙе

ейәнсәрҙәрҙә

ейәнсәрҙәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *ǰigenčer (“female line descendant”) — compare Mongolian зээнцэр (zeencer), Buryat зээнсэр (zeenser), Kalmyk зээнчр (zeençr).
Cognate with Kyrgyz жээнчер (jeencer, “grandnephew, grandniece”),Yakut сиэнчэр (siencer, “female line descendants”).


һипкел

hipkel (romanization)
һипкел (absolute singular)
һипкелдәр (absolute plural)
һипкелдең (definite genitive singular)
һипкелдәрҙең (definite genitive plural)
һипкелгә (dative singular)
һипкелдәргә (dative plural)
һипкелде (accusative definite singular)
һипкелдәрҙе (accusative definite plural)
һипкелдә (locative singular)
һипкелдәрҙә (locative plural)
һипкелдән (ablative singular)
һипкелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һипкелдәрҙең

һипкелдәрҙән

From *sepkil (“freckle”), from Proto-Turkic *sep- (“to scatter, sprinkle”).
Cognate with
Kazakh секпіл (sekpıl),
Kumyk сепкил (sepkil),
Kyrgyz сепкил (sepkil),
Southern Altai сепкил (sepkil),
Karachay-Balkar сепкил (sepkil),
Uzbek sepkil,
Tuvan секпил (sekpil, “freckle”).


иркәк

head

иркәк • (irkək)

ba-noun

иркәк • (irkək)

irkək (romanization)
иркәк (absolute singular)
иркәктәр (absolute plural)
иркәктең (definite genitive singular)
иркәктәрҙең (definite genitive plural)
иркәккә (dative singular)
иркәктәргә (dative plural)
иркәкте (accusative definite singular)
иркәктәрҙе (accusative definite plural)
иркәктә (locative singular)
иркәктәрҙә (locative plural)
иркәктән (ablative singular)
иркәктәрҙән (ablative plural)


тапшырыу

head

тапшырыу • (tapşırıw)

tapşırıw (romanization)
тапшырыу (absolute singular)
тапшырыуҙар (absolute plural)
тапшырыуҙың (definite genitive singular)
тапшырыуҙарҙың (definite genitive plural)
тапшырыуға (dative singular)
тапшырыуҙарға (dative plural)
тапшырыуҙы (accusative definite singular)
тапшырыуҙарҙы (accusative definite plural)
тапшырыуҙа (locative singular)
тапшырыуҙарҙа (locative plural)
тапшырыуҙан (ablative singular)
тапшырыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тапшырыуҙарҙың

тапшырыуҙарға

тапшырыуҙарҙы

тапшырыуҙарҙа

тапшырыуҙарҙан

[tɑp.ʂɯ̞ˈrɯ̞w]

Compare to
Old Uyghur [script needed] (tapšur-, “deliver, hand over”);
Kazakh тапсыру (tapsyru), Kyrgyz тапшыруу (tapşıruu),
Uzbek topshirmoq (“to deliver, hand over”), Turkmen tabşyrmak (“to deliver, hand over”)

cog

(action noun) an act or the action of submitting, delivering


йөклөлөк

head

йөклөлөк • (yöklölök)

ba-noun

йөклөлөк • (yöklölök)

ba:Кешенең йөклөлөгө


ҡумыҙ

head

ҡумыҙ • (qumıź)

ba-noun

ҡумыҙ • (qumıź)

qumıź (romanization)
ҡумыҙ (absolute singular)
ҡумыҙҙар (absolute plural)
ҡумыҙҙың (definite genitive singular)
ҡумыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡумыҙға (dative singular)
ҡумыҙҙарға (dative plural)
ҡумыҙҙы (accusative definite singular)
ҡумыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡумыҙҙа (locative singular)
ҡумыҙҙарҙа (locative plural)
ҡумыҙҙан (ablative singular)
ҡумыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kopuŕ (“a musical instrument”).

inh

(dated) a three-stringed plucked musical instrument


суҡмар

suqmar (romanization)
суҡмар (absolute singular)
суҡмарҙар (absolute plural)
суҡмарҙың (definite genitive singular)
суҡмарҙарҙың (definite genitive plural)
суҡмарға (dative singular)
суҡмарҙарға (dative plural)
суҡмарҙы (accusative definite singular)
суҡмарҙарҙы (accusative definite plural)
суҡмарҙа (locative singular)
суҡмарҙарҙа (locative plural)
суҡмарҙан (ablative singular)
суҡмарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суҡмарҙарҙың

суҡмарҙарҙан

Cognate with
Chagatai چوقمار (çoqmar, “cudgel”); Karaim čokmar (“cudgel”), Kumyk чокъмар (çoqmar, “cudgel”), Kazakh шоқпар (şoqpar, “cudgel”), Southern Altai чокпор (čokpor, “cudgel”), Kyrgyz чокмор (cokmor, “cudgel”), Uzbek choʻqmor (“cudgel”), Khakas сохпар (soxpar, “stick, maul”).

cog

cudgel, a heavy club with a rounded head


ҡабырсаҡ

head

ҡабырсаҡ • (qabırsaq)

ba-noun

ҡабырсаҡ • (qabırsaq)

qabırsaq (romanization)
ҡабырсаҡ (absolute singular)
ҡабырсаҡтар (absolute plural)
ҡабырсаҡтың (definite genitive singular)
ҡабырсаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡабырсаҡҡа (dative singular)
ҡабырсаҡтарға (dative plural)
ҡабырсаҡты (accusative definite singular)
ҡабырсаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡабырсаҡта (locative singular)
ҡабырсаҡтарҙа (locative plural)
ҡабырсаҡтан (ablative singular)
ҡабырсаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабырсаҡтарҙың

ҡабырсаҡтарға

ҡабырсаҡтарҙы

ҡабырсаҡтарҙа

ҡабырсаҡтарҙан

Cognate with
Kazakh қабыршақ (qabyrşaq),
Southern Altai кабырчак (kabïrčak).

shell of mollusks and brachiopods; seashell


сынаяҡ

head

сынаяҡ • (sınayaq)

ba-noun

сынаяҡ • (sınayaq)

sınayaq (romanization)
сынаяҡ (absolute singular)
сынаяҡтар (absolute plural)
сынаяҡтың (definite genitive singular)
сынаяҡтарҙың (definite genitive plural)
сынаяҡҡа (dative singular)
сынаяҡтарға (dative plural)
сынаяҡты (accusative definite singular)
сынаяҡтарҙы (accusative definite plural)
сынаяҡта (locative singular)
сынаяҡтарҙа (locative plural)
сынаяҡтан (ablative singular)
сынаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сынаяҡтарҙың

сынаяҡтарҙан

From *čïnï-ayaq (“cup; bowl”), a composition of Persian چینی (čini, “porcelain”) + Proto-Turkic *ańak (“vessel, cup”).
Cognate with
Tatar чынаяк (çınayak, “cup”), Southern Altai чын-айак (čïn-ayak), Kazakh шыныаяқ (şynyaäq, “cup”), Khakas сыны аях (sını ayax, “porcelain cup”), Uzbek chinoyoq (“porcelain cup”), Turkmen çanak (“bowl; cup”), Azerbaijani çanaq (“bowl”).

cog

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.


күҙәтеү

head

күҙәтеү • (küźətew)

ba-noun

күҙәтеү • (küźətew)

küźətew (romanization)
күҙәтеү (absolute singular)
күҙәтеүҙәр (absolute plural)
күҙәтеүҙең (definite genitive singular)
күҙәтеүҙәрҙең (definite genitive plural)
күҙәтеүгә (dative singular)
күҙәтеүҙәргә (dative plural)
күҙәтеүҙе (accusative definite singular)
күҙәтеүҙәрҙе (accusative definite plural)
күҙәтеүҙә (locative singular)
күҙәтеүҙәрҙә (locative plural)
күҙәтеүҙән (ablative singular)
күҙәтеүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙәтеүҙәрҙең

күҙәтеүҙәргә

күҙәтеүҙәрҙе

күҙәтеүҙәрҙә

күҙәтеүҙәрҙән

[kʏ.ðæˈtɪ̞w]

Compare to
Old Uyghur [script needed] (küzät-, “to watch over, guard”);
Kazakh күзету (küzetu, “watch, guard”), Southern Altai кӱзедер (küzeder, “to watch”), Uzbek koʻzatmoq (“cup”), Turkish gözetmek (“watch, oversee”).
See also Khakas кӱзетчі (küzetçì, “night herdsman”).

cog

(action noun) watching, observing, inspecting etc.

Спорт ваҡиғаларына аҙналыҡ күҙәтеү.


ҡоролма

qorolma (romanization)
ҡоролма (absolute singular)
ҡоролмалар (absolute plural)
ҡоролманың (definite genitive singular)
ҡоролмаларҙың (definite genitive plural)
ҡоролмаға (dative singular)
ҡоролмаларға (dative plural)
ҡоролманы (accusative definite singular)
ҡоролмаларҙы (accusative definite plural)
ҡоролмала (locative singular)
ҡоролмаларҙа (locative plural)
ҡоролманан (ablative singular)
ҡоролмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡоролмаларҙың

ҡоролмаларға

ҡоролмаларҙы

ҡоролмаларҙа

ҡоролмаларҙан

[qʊ̞.rʊ̞ɫˈmɑ]


ойоҡ

oyoq (romanization)
ойоҡ (absolute singular)
ойоҡтар (absolute plural)
ойоҡтоң (definite genitive singular)
ойоҡтарҙың (definite genitive plural)
ойоҡҡа (dative singular)
ойоҡтарға (dative plural)
ойоҡто (accusative definite singular)
ойоҡтарҙы (accusative definite plural)
ойоҡта (locative singular)
ойоҡтарҙа (locative plural)
ойоҡтан (ablative singular)
ойоҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (ujuq, “felt stocking”);
Tatar оек (oyek), Kazakh ұйық (ūiyq, “woolen sock(s)”), Kumyk уюкъ (uyuq, “felt boot”), Southern Altai ук (uk, “felt stocking”), Khakas ух (ux, “stocking; sock”).


ҡабатлау

qabatlaw (romanization)
ҡабатлау (absolute singular)
ҡабатлауҙар (absolute plural)
ҡабатлауҙың (definite genitive singular)
ҡабатлауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡабатлауға (dative singular)
ҡабатлауҙарға (dative plural)
ҡабатлауҙы (accusative definite singular)
ҡабатлауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡабатлауҙа (locative singular)
ҡабатлауҙарҙа (locative plural)
ҡабатлауҙан (ablative singular)
ҡабатлауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабатлауҙарҙың

ҡабатлауҙарға

ҡабатлауҙарҙы

ҡабатлауҙарҙа

ҡабатлауҙарҙан

[qɑ.βɑtˈɫɑw]

Доға ҡабатлауҙан иҫкермәй.

A prayer does not get old from repeating.


бисә

head

бисә • (bisə)

ba-noun

бисә • (bisə)

bisə (romanization)
бисә (absolute singular)
бисәләр (absolute plural)
бисәнең (definite genitive singular)
бисәләрҙең (definite genitive plural)
бисәгә (dative singular)
бисәләргә (dative plural)
бисәне (accusative definite singular)
бисәләрҙе (accusative definite plural)
бисәлә (locative singular)
бисәләрҙә (locative plural)
бисәнән (ablative singular)
бисәләрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar бичә (biçä), dialectal Azerbaijani biçə (“uncle's wife”), Khakas пиҷе (“sister”).

(colloquial, informal, derogatory) woman


ҡыҙылбаш

head

ҡыҙылбаш • (qıźılbaş)

ba-noun

ҡыҙылбаш • (qıźılbaş)

ҡыҙыл (qıźıl) + баш (baş)

compound

ҡыҙыл (qıźıl) + баш (baş)


нарат

From plural of Middle Mongol ᠨᠠᠷᠠᠰᠤ (narasu), compare Mongolian нарс (nars).


ҡәҙим

head

ҡәҙим • (qəźim)

ba-noun

ҡәҙим • (qəźim)

ҡәҙимдән


тәржемә-и хәл

head

тәржемә-и хәл • (tərjemə-i xəl)

ba-noun

тәржемә-и хәл • (tərjemə-i xəl)

[tæɾ.ʒɪ̞.mæ.ˈɪ‿χæl]

Borrowed from Persian ترجمه حال (tarjome-ye hâl).


хәлифә

head

хәлифә • (xəlifə)

ba-noun

хәлифә • (xəlifə)


хәлифәлек

head

хәлифәлек • (xəlifəlek)

ba-noun

хәлифәлек • (xəlifəlek)


әмирлек

head

әмирлек • (əmirlek)

ba-noun

әмирлек • (əmirlek)


әмир

head

әмир • (əmir)

ba-noun

әмир • (əmir)


әмирлектәре

head

әмирлектәре • (əmirlektəre)

әмирлек әмирлек#Bashkir

third-person possessive plural of әмирлек (əmirlek)


йорон

From Proto-Turkic. Cognate to Southern Altai јурун (ǰurun, “rag”), Karachay-Balkar джурун (curun), etc.


милләтселек

милләтселек • (millətselek)

ba-noun

милләтселек • (millətselek)

милләтсе (millətse, “nationalist”) + -лек (-lek)


ҡеүәт

head

ҡеүәт • (qewət)

ba-noun

ҡеүәт • (qewət)

(please add the primary text of this usage example)
(please add an English translation of this usage example)

ҡеүәтлелек

ҡеүәтле (qewətle)

ҡеүәтһеҙлек

ҡеүәтһеҙ (qewətheź)


Ҡаһирә

head

Ҡаһирә • (Qahirə)

ba-proper noun

Ҡаһирә • (Qahirə)


һаралйын

head

һаралйын • (haralyın)

ba-noun

һаралйын • (haralyın)

[hɑ.ɾɑɫ.ˈjɯ̞n]

From Middle Mongol siragalǯin. Cognate to Southern Altai сыраалјын (sïraalǰïn).


йәғрәфиә

head

йәғрәфиә • (yəğrəfiə)

ba-noun

йәғрәфиә • (yəğrəfiə)

yəğrəfiə (romanization)
йәғрәфиә (absolute singular)
йәғрәфиәләр (absolute plural)
йәғрәфиәнең (definite genitive singular)
йәғрәфиәләрҙең (definite genitive plural)
йәғрәфиәгә (dative singular)
йәғрәфиәләргә (dative plural)
йәғрәфиәне (accusative definite singular)
йәғрәфиәләрҙе (accusative definite plural)
йәғрәфиәлә (locative singular)
йәғрәфиәләрҙә (locative plural)
йәғрәфиәнән (ablative singular)
йәғрәфиәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәғрәфиәләрҙең

йәғрәфиәләргә

йәғрәфиәләрҙе

йәғрәфиәләрҙә

йәғрәфиәләрҙән

From Persian جغرافیا, from Arabic جُغْرَافِيَا (juḡrāfiyā), from Ancient Greek γεωγραφία (geōgraphía).

der

Persian جغرافیا

جُغْرَافِيَا

Arabic جُغْرَافِيَا (juḡrāfiyā)

Әгәр ҙә, йәғрәфиә мөғәллиме өйрәткәнсә, Ер ҙә, бүтән сәйярәләр ҙә Ҡояш тирәләй әйләнә икән, ниңә улар бер-береһе менән төкәшмәй?(Ә. Хәкимов).

Əgər ðə, yəğrəfiyə müğəllimi üyrətkənsə, Yir ðə, bötən səyyarələr ðə Quyaş terələy əylənə ekən, neñə olar bir-birihi minən tüküşməy?(Ə. Xəkimov)

If, as the geography teacher taught, the Earth and the other planets revolve around the Sun, why do they not collide with each other?


һағаҡ

head

һағаҡ • (hağaq)

ba-noun

һағаҡ • (hağaq)

Cognate to Southern Altai саганак (saganak), Tatar сагак (sağak).


умрау

From Proto-Turkic. Cognate to Tatar умрав (umraw), Kazakh омырау (omyrau), Karakalpak omıraw, Nogai омырав (omırav), Kyrgyz омуроо (omuroo), Southern Altai омуру (omuru), омруу (omruu), Karachay-Balkar омурау (omurau), Uzbek omrav, Khakas омырығ (omırığ), омрығ (omrığ), Chuvash ӑмӑр (ămăr), etc.


ебәк

head

ебәк • (yebək)


бәлеш

бәлеш • (bəleş)

ba-noun

бәлеш • (bəleş)

→ Russian: беляш (beljaš)

From Persian بالش (“pillow”).
(Since the Bashkir national dish Belyash has a shape similar to a pillow.)

Сәлимә мейестән әле генә сыҡҡан бәлеште табаһы менән күтәреп килтерҙе. (С. Агиш)

Səlimə miyistən əli ginə sıqqan bəlişti tabahı minən kötərip keltirði. (S. Agiş)

Salima had just pulled out the fresh belyash along with the baking sheet. (S. Agish)


европалы

head

европалы • (yevropalı)

ba-noun

европалы • (yevropalı)

yevropalı (romanization)
европалы (absolute singular)
европалылар (absolute plural)
европалының (definite genitive singular)
европалыларҙың (definite genitive plural)
европалыға (dative singular)
европалыларға (dative plural)
европалыны (accusative definite singular)
европалыларҙы (accusative definite plural)
европалыла (locative singular)
европалыларҙа (locative plural)
европалынан (ablative singular)
европалыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

европалыларҙың

европалыларға

европалыларҙы

европалыларҙа

европалыларҙан


Аурупа

Awrupa (romanization)
Аурупа (absolute singular-only)
Аурупаның (definite genitive singular-only)
Аурупа (dative singular-only)
Аурупаны (accusative definite singular-only)
Аурупала (locative singular-only)
Аурупанан (ablative singular-only)

From Ottoman Turkish آوروپا, from Ancient Greek Εὐρώπη (Eurṓpē).

Аяҡта шығырлап торған итек, өҫтә бер һырын да ҡалдырмай үтекләнгән Аурупа костюм, тәндә текә яҡалы аҡ күлдәк һәм матур итеп алдырылған сәс. (Ғ. Хисамов)

Ayaqta şığırlap turğan etik, üctə bir hırın da qaldırmay ötikləngən Awropa kostûm. Təndə tikə yaqalı aq köldək həm matur etip aldırılğan səs. (Ğ. Xisamov)

Boots, an ironed European suit, a white shirt with a stand-up collar and a neat haircut. (G. Xisamov)

Europe (a continent located west of Asia and north of Africa)


тарлау

Inherited from Proto-Turkic *tarïglag (“plantation field”), ultimately from *tarï- (“to cultivate”), the same root of тары (tarı, “millet, panicgrass”). Cognate with Turkish tarla.


мусиҡа

musiqa (romanization)
мусиҡа (absolute singular)
мусиҡалар (absolute plural)
мусиҡаның (definite genitive singular)
мусиҡаларҙың (definite genitive plural)
мусиҡаға (dative singular)
мусиҡаларға (dative plural)
мусиҡаны (accusative definite singular)
мусиҡаларҙы (accusative definite plural)
мусиҡала (locative singular)
мусиҡаларҙа (locative plural)
мусиҡанан (ablative singular)
мусиҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мусиҡаларҙың

мусиҡаларҙан

Borrowed from Arabic مُوسِيقَى (mūsīqā), from Ancient Greek μουσική (mousikḗ)
Cognate with Uzbek musiqa, Azerbaijani musiqi, etc.

Мусиҡа ҡоралдары сыңлай, сылтырай, гөжләй (Ә. Хәким).

Musiqa qoraldarı sıñlay, sıltıray, göjləy (Ə. Xəkim).

Musical instruments are ringing, murmuring, buzzing (A. Khakim).


көйгәнәк

head

көйгәнәк • (köygənək)

Cognate to Southern Altai кӱйкенек (küykenek), Chagatai [script needed] (küykänäk), Khakas кӧйкенек, etc.

cog

Khakas кӧйкенек


күнәк

head

күнәк • (künək)

ba-noun

күнәк • (künək)

From Proto-Turkic. Cognate to Tatar күнәк (künäk, “dial”), Kazakh көнек (könek), Nogai коьнек (könek), Kyrgyz көнөк (könök), Southern Altai кӧнӧк (könök), Turkmen kȫnek, Khakas кӧнек, etc.


Башҡортса

head

Башҡортса • (Başqortsa)

ba-noun

Башҡортса • (Başqortsa)


миһнәт

head

миһнәт • (mihnət)

ba-noun

миһнәт • (mihnət)

From Volga Turki محنت (“mexnät”), from Arabic مِحْنَة (miḥna).


шихан

head

шихан • (şixan)

şixan (romanization)
шихан (absolute singular)
шихандар (absolute plural)
шихандың (definite genitive singular)
шихандарҙың (definite genitive plural)
шиханға (dative singular)
шихандарға (dative plural)
шиханды (accusative definite singular)
шихандарҙы (accusative definite plural)
шиханда (locative singular)
шихандарҙа (locative plural)
шихандан (ablative singular)
шихандарҙан (ablative plural)


йөрөм

йөрөм • (yöröm)

ba-noun

йөрөм • (yöröm)

From Proto-Turkic *yorï-. Cognate to Tatar йөрем (yörem, “step (dial)”), Kyrgyz жүрүм (jürüm, “action”), Southern Altai јӱрӱм (ǰürüm, “life”), Karakalpak júrim (“life”), Khakas чӧрім (“movement”), etc.


йәҙүәл

head

йәҙүәл • (yəźwəl)

yəźwəl (romanization)
йәдүәл (alternative)

From Arabic جَدْوَل (jadwal, “list, chart, table, schedule”)
Cognate with
Tatar җәдвәл (cädwäl),
Crimean Tatar cedvel (“list, table”),
Turkish cetvel (“ruler”).

bor

table (grid of data in rows and columns)

Автобустар йәҙүәле яңыланған икән.


ҡутаҡбаш

head

ҡутаҡбаш • (qutaqbaş)

From ҡутаҡ (qutaq, “dick”) + баш (baş, “head”). Related to Kazakh қотақбас (qotaqbas), Tatar кутакбаш (qutaqbaş), Uzbek qoʻtoqbosh etc.


мәғәрә

head

мәғәрә • (məğərə)

ba-noun

мәғәрә • (məğərə)


рәхәт

head

рәхәт • (rəxət)

From Arabic رَاحَة (rāḥa, “comfort”)
Cognate with
Tatar рәхәт (räxät),
Uzbek rohat,
Uyghur راھەت (rahet),
Crimean Tatar raat,
Turkish rahat.


бешкәк

бешкәк • (beşkək)

beşkək (romanization)
бешкәк (absolute singular)
бешкәктәр (absolute plural)
бешкәктең (definite genitive singular)
бешкәктәрҙең (definite genitive plural)
бешкәккә (dative singular)
бешкәктәргә (dative plural)
бешкәкте (accusative definite singular)
бешкәктәрҙе (accusative definite plural)
бешкәктә (locative singular)
бешкәктәрҙә (locative plural)
бешкәктән (ablative singular)
бешкәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бешкәктәрҙең

бешкәктәрҙән

Kumys churning device, similar to butter churn


Бешкәк

head

Бешкәк • (Beşkək)

Beşkək (romanization)
Бешкәк (absolute singular)
Бешкәктәр (absolute plural)
Бешкәктең (definite genitive singular)
Бешкәктәрҙең (definite genitive plural)
Бешкәккә (dative singular)
Бешкәктәргә (dative plural)
Бешкәкте (accusative definite singular)
Бешкәктәрҙе (accusative definite plural)
Бешкәктә (locative singular)
Бешкәктәрҙә (locative plural)
Бешкәктән (ablative singular)
Бешкәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Бешкәктәрҙең

Бешкәктәрҙән

Cognate adaptation of Kyrgyz Бишкек (Bişkek).

Улар Бешкәккә баралар.


алғасҡы

head

алғасҡы • (alğasqı)

alğasqı (romanization)
алғасҡы (absolute singular)
алғасҡылар (absolute plural)
алғасҡының (definite genitive singular)
алғасҡыларҙың (definite genitive plural)
алғасҡыға (dative singular)
алғасҡыларға (dative plural)
алғасҡыны (accusative definite singular)
алғасҡыларҙы (accusative definite plural)
алғасҡыла (locative singular)
алғасҡыларҙа (locative plural)
алғасҡынан (ablative singular)
алғасҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алғасҡыларҙың

алғасҡыларға

алғасҡыларҙы

алғасҡыларҙа

алғасҡыларҙан

/ɑl̴.ʁɑsˈqɯ/

From ал (al, “front”) + -ға (-ğa, “to”), possibly a semantic shift from "initial, primary" to "the initial (front) row of an army", i.e. the vanguard.
Compare to
Kazakh алғашқы (alğaşqy, “previous, primary”),
Kyrgyz алгачкы (algackı, “initial, primary”),

cog

Ҡаһым түрә утлы Париждарға алғасҡыла бәреп кергәндә, Салауаттың һынын олатайҙар еңеү тыуы итеп күргәндәр.

(Can we date this quote?), Рәми Ғарипов [Rəmi Ğaripov], (Please provide the book title or journal name):

When Qahım-türə entered the burning Paris in the vanguard, the older men regarded Salawat's figure as the victory banner.


боғаҙ

head

боғаҙ • (boğaź)

boğaź (romanization)
боғаҙ (absolute singular)
боғаҙҙар (absolute plural)
боғаҙҙың (definite genitive singular)
боғаҙҙарҙың (definite genitive plural)
боғаҙға (dative singular)
боғаҙҙарға (dative plural)
боғаҙҙы (accusative definite singular)
боғаҙҙарҙы (accusative definite plural)
боғаҙҙа (locative singular)
боғаҙҙарҙа (locative plural)
боғаҙҙан (ablative singular)
боғаҙҙарҙан (ablative plural)
буғаҙ (alternative)

From Proto-Turkic *boguŕ (“throat, Adam's apple”). Ultimately from Proto-Turkic *bog- (“to strangle”).
Cognate with Turkish boğaz, Azerbaijani boğaz, Crimean Tatar boğaz, Turkmen bogaz, Chuvash пыр (pyr), Kazakh бұғаз (būğaz) etc.


буғаҙ

head

буғаҙ • (buğaź)

buğaź (romanization)
боғаҙ (alternative)

From Proto-Turkic *boguŕ (“throat, Adam's apple”). Ultimately from Proto-Turkic *bog- (“to strangle”).
Cognate with Turkish boğaz, Azerbaijani boğaz, Crimean Tatar boğaz, Turkmen bogaz, Chuvash пыр (pyr) etc.


һыуығай

һыуығай • (hıwığay)

hıwığay (romanization)
һыуығай (absolute singular)
һыуығайҙар (absolute plural)
һыуығайҙың (definite genitive singular)
һыуығайҙарҙың (definite genitive plural)
һыуығайға (dative singular)
һыуығайҙарға (dative plural)
һыуығайҙы (accusative definite singular)
һыуығайҙарҙы (accusative definite plural)
һыуығайҙа (locative singular)
һыуығайҙарҙа (locative plural)
һыуығайҙан (ablative singular)
һыуығайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыуығайҙарҙың

һыуығайҙарға

һыуығайҙарҙы

һыуығайҙарҙа

һыуығайҙарҙан


шаҡай

head

шаҡай • (şaqay)

şaqay (romanization)
шаҡай (absolute singular)
шаҡайҙар (absolute plural)
шаҡайҙың (definite genitive singular)
шаҡайҙарҙың (definite genitive plural)
шаҡайға (dative singular)
шаҡайҙарға (dative plural)
шаҡайҙы (accusative definite singular)
шаҡайҙарҙы (accusative definite plural)
шаҡайҙа (locative singular)
шаҡайҙарҙа (locative plural)
шаҡайҙан (ablative singular)
шаҡайҙарҙан (ablative plural)


буранай

buranay (romanization)
буранай (absolute singular)
буранайҙар (absolute plural)
буранайҙың (definite genitive singular)
буранайҙарҙың (definite genitive plural)
буранайға (dative singular)
буранайҙарға (dative plural)
буранайҙы (accusative definite singular)
буранайҙарҙы (accusative definite plural)
буранайҙа (locative singular)
буранайҙарҙа (locative plural)
буранайҙан (ablative singular)
буранайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буранайҙарҙың

буранайҙарға

буранайҙарҙы

буранайҙарҙа

буранайҙарҙан


алағарай

head

алағарай • (alağaray)

alağaray (romanization)
алағарай (absolute singular)
алағарайҙар (absolute plural)
алағарайҙың (definite genitive singular)
алағарайҙарҙың (definite genitive plural)
алағарайға (dative singular)
алағарайҙарға (dative plural)
алағарайҙы (accusative definite singular)
алағарайҙарҙы (accusative definite plural)
алағарайҙа (locative singular)
алағарайҙарҙа (locative plural)
алағарайҙан (ablative singular)
алағарайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алағарайҙарҙың

алағарайҙарға

алағарайҙарҙы

алағарайҙарҙа

алағарайҙарҙан

/ɑ.l̴ɑ.ʁɑˈrɑj/

From ала "variegated" + ҡар "snow" + ай "month"


һабанай

habanay (romanization)
һабанай (absolute singular)
һабанайҙар (absolute plural)
һабанайҙың (definite genitive singular)
һабанайҙарҙың (definite genitive plural)
һабанайға (dative singular)
һабанайҙарға (dative plural)
һабанайҙы (accusative definite singular)
һабанайҙарҙы (accusative definite plural)
һабанайҙа (locative singular)
һабанайҙарҙа (locative plural)
һабанайҙан (ablative singular)
һабанайҙарҙан (ablative plural)

һабанайҙарҙың

һабанайҙарға

һабанайҙарҙы

һабанайҙарҙа

һабанайҙарҙан


һөтай

head

һөтай • (hötay)

hötay (romanization)
һөтай (absolute singular)
һөтайҙар (absolute plural)
һөтайҙың (definite genitive singular)
һөтайҙарҙың (definite genitive plural)
һөтайға (dative singular)
һөтайҙарға (dative plural)
һөтайҙы (accusative definite singular)
һөтайҙарҙы (accusative definite plural)
һөтайҙа (locative singular)
һөтайҙарҙа (locative plural)
һөтайҙан (ablative singular)
һөтайҙарҙан (ablative plural)


майай

mayay (romanization)
майай (absolute singular)
майайҙар (absolute plural)
майайҙың (definite genitive singular)
майайҙарҙың (definite genitive plural)
майайға (dative singular)
майайҙарға (dative plural)
майайҙы (accusative definite singular)
майайҙарҙы (accusative definite plural)
майайҙа (locative singular)
майайҙарҙа (locative plural)
майайҙан (ablative singular)
майайҙарҙан (ablative plural)


урағай

урағай • (urağay)

urağay (romanization)
урағай (absolute singular)
урағайҙар (absolute plural)
урағайҙың (definite genitive singular)
урағайҙарҙың (definite genitive plural)
урағайға (dative singular)
урағайҙарға (dative plural)
урағайҙы (accusative definite singular)
урағайҙарҙы (accusative definite plural)
урағайҙа (locative singular)
урағайҙарҙа (locative plural)
урағайҙан (ablative singular)
урағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урағайҙарҙың

урағайҙарҙан


һарысай

head

һарысай • (harısay)

harısay (romanization)
һарысай (absolute singular)
һарысайҙар (absolute plural)
һарысайҙың (definite genitive singular)
һарысайҙарҙың (definite genitive plural)
һарысайға (dative singular)
һарысайҙарға (dative plural)
һарысайҙы (accusative definite singular)
һарысайҙарҙы (accusative definite plural)
һарысайҙа (locative singular)
һарысайҙарҙа (locative plural)
һарысайҙан (ablative singular)
һарысайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һарысайҙарҙың

һарысайҙарға

һарысайҙарҙы

һарысайҙарҙа

һарысайҙарҙан

From һары (harı, “yellow”) + -са (-sa, “-ish”) + ай "month"


ҡарасай

qarasay (romanization)
ҡарасай (absolute singular)
ҡарасайҙар (absolute plural)
ҡарасайҙың (definite genitive singular)
ҡарасайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарасайға (dative singular)
ҡарасайҙарға (dative plural)
ҡарасайҙы (accusative definite singular)
ҡарасайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарасайҙа (locative singular)
ҡарасайҙарҙа (locative plural)
ҡарасайҙан (ablative singular)
ҡарасайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарасайҙарҙың

ҡарасайҙарға

ҡарасайҙарҙы

ҡарасайҙарҙа

ҡарасайҙарҙан

From ҡара (qara, “black”) + -са (-sa, “-ish”) + ай "month"


ҡырпағай

head

ҡырпағай • (qırpağay)

qırpağay (romanization)
ҡырпағай (absolute singular)
ҡырпағайҙар (absolute plural)
ҡырпағайҙың (definite genitive singular)
ҡырпағайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырпағайға (dative singular)
ҡырпағайҙарға (dative plural)
ҡырпағайҙы (accusative definite singular)
ҡырпағайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырпағайҙа (locative singular)
ҡырпағайҙарҙа (locative plural)
ҡырпағайҙан (ablative singular)
ҡырпағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырпағайҙарҙың

ҡырпағайҙарға

ҡырпағайҙарҙы

ҡырпағайҙарҙа

ҡырпағайҙарҙан

From ҡырпаҡ "fluffy", "first snow" + ай "month"


аҡъюлай

aqyulay (romanization)
аҡъюлай (absolute singular)
аҡъюлайҙар (absolute plural)
аҡъюлайҙың (definite genitive singular)
аҡъюлайҙарҙың (definite genitive plural)
аҡъюлайға (dative singular)
аҡъюлайҙарға (dative plural)
аҡъюлайҙы (accusative definite singular)
аҡъюлайҙарҙы (accusative definite plural)
аҡъюлайҙа (locative singular)
аҡъюлайҙарҙа (locative plural)
аҡъюлайҙан (ablative singular)
аҡъюлайҙарҙан (ablative plural)

аҡъюлайҙарҙың

аҡъюлайҙарға

аҡъюлайҙарҙы

аҡъюлайҙарҙа

аҡъюлайҙарҙан

From аҡ "white" + юл "road" + ай "month"


ҡырпаҡ

head

ҡырпаҡ • (qırpaq)

qırpaq (romanization)
ҡырпаҡ (absolute singular)
ҡырпаҡтар (absolute plural)
ҡырпаҡтың (definite genitive singular)
ҡырпаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡырпаҡҡа (dative singular)
ҡырпаҡтарға (dative plural)
ҡырпаҡты (accusative definite singular)
ҡырпаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡырпаҡта (locative singular)
ҡырпаҡтарҙа (locative plural)
ҡырпаҡтан (ablative singular)
ҡырпаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырпаҡтарҙың

ҡырпаҡтарҙан

Ҡырпаҡ ҡар төшкәс ул бесәнде ат менән ташып алдыҡ.

(Can we date this quote?), Ә. Ҡотлогилде [Ə. Qotlogilde], (Please provide the book title or journal name):

When the first snow snowed, we moved away the hay with horse harness.

first snow; only used in conjunction with ҡар (qar) or with a verb denoting snowing.


ваба

vaba (romanization)
ваба (absolute singular)
вабалар (absolute plural)
вабаның (definite genitive singular)
вабаларҙың (definite genitive plural)
вабаға (dative singular)
вабаларға (dative plural)
вабаны (accusative definite singular)
вабаларҙы (accusative definite plural)
вабала (locative singular)
вабаларҙа (locative plural)
вабанан (ablative singular)
вабаларҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic وَبَاء (wabāʔ)
Cognate with Azerbaijani vəba, Uzbek vabo


Бөрө

head

Бөрө • (Börö)

ba-noun

Бөрө • (Börö)

Börö (romanization)
Бөрө (absolute singular)
Бөрөләр (absolute plural)
Бөрөнөң (definite genitive singular)
Бөрөләрҙең (definite genitive plural)
Бөрөгә (dative singular)
Бөрөләргә (dative plural)
Бөрөнө (accusative definite singular)
Бөрөләрҙе (accusative definite plural)
Бөрөлә (locative singular)
Бөрөләрҙә (locative plural)
Бөрөнән (ablative singular)
Бөрөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bür (“bud; leaf; grain”).

ba:Бөрө (ҡала)


Бәхрәйн

head

Бәхрәйн • (Bəxrəyn)

Bəxrəyn (romanization)
Бәхрәйн (absolute singular-only)
Бәхрәйндең (definite genitive singular-only)
Бәхрәйнгә (dative singular-only)
Бәхрәйнде (accusative definite singular-only)
Бәхрәйндә (locative singular-only)
Бәхрәйндән (ablative singular-only)

bor

Arabic البحرين

Әхмәт Бәхрәйндә йәшәй.

Bahrain (an archipelago, island, and country in Western Asia, in the Persian Gulf)


һомай

homay (romanization)
һомай (absolute singular-only)
һомайҙың (definite genitive singular-only)
һомайға (dative singular-only)
һомайҙы (accusative definite singular-only)
һомайҙа (locative singular-only)
һомайҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Classical Persian همای (humāy), from Middle Persian hwmʾy (humāy). Compare Uzbek humo, Persian هما (homâ), etc.