ҡыуаҡ

head

ҡыуаҡ • (qıwaq)

ba-noun

ҡыуаҡ • (qıwaq)

qıwaq (romanization)
ҡыуаҡ (absolute singular)
ҡыуаҡтар (absolute plural)
ҡыуаҡтың (definite genitive singular)
ҡыуаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡыуаҡҡа (dative singular)
ҡыуаҡтарға (dative plural)
ҡыуаҡты (accusative definite singular)
ҡыуаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡыуаҡта (locative singular)
ҡыуаҡтарҙа (locative plural)
ҡыуаҡтан (ablative singular)
ҡыуаҡтарҙан (ablative plural)


батырлыҡ

head

батырлыҡ • (batırlıq)

ba-noun

батырлыҡ • (batırlıq)

batırlıq (romanization)
батырлыҡ (absolute singular)
батырлыҡтар (absolute plural)
батырлыҡтың (definite genitive singular)
батырлыҡтарҙың (definite genitive plural)
батырлыҡҡа (dative singular)
батырлыҡтарға (dative plural)
батырлыҡты (accusative definite singular)
батырлыҡтарҙы (accusative definite plural)
батырлыҡта (locative singular)
батырлыҡтарҙа (locative plural)
батырлыҡтан (ablative singular)
батырлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

батырлыҡтарҙың

батырлыҡтарға

батырлыҡтарҙы

батырлыҡтарҙа

батырлыҡтарҙан

[bɑ.tɯ̞rˈɫɯ̞q]


ҡулъяҙма

head

ҡулъяҙма • (qulyaźma)

ba-noun

ҡулъяҙма • (qulyaźma)

qulyaźma (romanization)
ҡулъяҙма (absolute singular)
ҡулъяҙмалар (absolute plural)
ҡулъяҙманың (definite genitive singular)
ҡулъяҙмаларҙың (definite genitive plural)
ҡулъяҙмаға (dative singular)
ҡулъяҙмаларға (dative plural)
ҡулъяҙманы (accusative definite singular)
ҡулъяҙмаларҙы (accusative definite plural)
ҡулъяҙмала (locative singular)
ҡулъяҙмаларҙа (locative plural)
ҡулъяҙманан (ablative singular)
ҡулъяҙмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулъяҙмаларҙың

ҡулъяҙмаларға

ҡулъяҙмаларҙы

ҡулъяҙмаларҙа

ҡулъяҙмаларҙан

Synchonously, ҡул (qul, “hand”) + яҙ- (yaź-, “to write”) + ма (ma, “affix forming an abstract noun related to the action's process or result”).
Compare with
Kazakh қолжазба (qoljazba, “manuscript”),
Uzbek qoʻl yozma (“manuscript”),
Uyghur قوليازما (qolyazma, “manuscript”).

cog

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

The section of rare books and manuscripts (in a library).

Ул ваҡытта Искәндәриә үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

Ul vaqıtta İskəndəriə üźeneñ 700 meñdən aşıw qulyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

At that time, Alexandria was renowned for its library in which over 700,000 manuscripts were collected.


йылъяҙма

head

йылъяҙма • (yılyaźma)

ba-noun

йылъяҙма • (yılyaźma)

yılyaźma (romanization)
йылъяҙма (absolute singular)
йылъяҙмалар (absolute plural)
йылъяҙманың (definite genitive singular)
йылъяҙмаларҙың (definite genitive plural)
йылъяҙмаға (dative singular)
йылъяҙмаларға (dative plural)
йылъяҙманы (accusative definite singular)
йылъяҙмаларҙы (accusative definite plural)
йылъяҙмала (locative singular)
йылъяҙмаларҙа (locative plural)
йылъяҙманан (ablative singular)
йылъяҙмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йылъяҙмаларҙың

йылъяҙмаларға

йылъяҙмаларҙы

йылъяҙмаларҙа

йылъяҙмаларҙан

[jɯ̞ɫ.jɑð.ˈmɑ]

йыл (yıl, “year”) + яҙма (yaźma, “something written”).

compound

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

Yılyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

annals, chronicle, record, fasti (a relation of events)


тәржемә

head

тәржемә • (tərjemə)

ba-noun

тәржемә • (tərjemə)

tərjemə (romanization)
тәржемә (absolute singular)
тәржемәләр (absolute plural)
тәржемәнең (definite genitive singular)
тәржемәләрҙең (definite genitive plural)
тәржемәгә (dative singular)
тәржемәләргә (dative plural)
тәржемәне (accusative definite singular)
тәржемәләрҙе (accusative definite plural)
тәржемәлә (locative singular)
тәржемәләрҙә (locative plural)
тәржемәнән (ablative singular)
тәржемәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәржемәләрҙең

тәржемәләргә

тәржемәләрҙе

тәржемәләрҙә

тәржемәләрҙән

From Arabic تَرْجَمَة (tarjama, “translation”).
Cognate with Tatar тәрҗемә (tärcemä), Uyghur тәрҗимә (terjime)/تەرجىمە (terjime), Turkish tercüme (“translation”).

der

Һүҙмә-һүҙ тәржемә.


сумаҙан

head

сумаҙан • (sumaźan)

ba-noun

сумаҙан • (sumaźan)

sumaźan (romanization)
сумаҙан (absolute singular)
сумаҙандар (absolute plural)
сумаҙандың (definite genitive singular)
сумаҙандарҙың (definite genitive plural)
сумаҙанға (dative singular)
сумаҙандарға (dative plural)
сумаҙанды (accusative definite singular)
сумаҙандарҙы (accusative definite plural)
сумаҙанда (locative singular)
сумаҙандарҙа (locative plural)
сумаҙандан (ablative singular)
сумаҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сумаҙандарҙың

сумаҙандарға

сумаҙандарҙы

сумаҙандарҙа

сумаҙандарҙан

From Russian чемода́н (čemodán),
from Persian جامهدان (jâme-dân, “suitcase”).


көл

köl (romanization)
көл (absolute singular)
көлдәр (absolute plural)
көлдөң (definite genitive singular)
көлдәрҙең (definite genitive plural)
көлгә (dative singular)
көлдәргә (dative plural)
көлдө (accusative definite singular)
көлдәрҙе (accusative definite plural)
көлдә (locative singular)
көлдәрҙә (locative plural)
көлдән (ablative singular)
көлдәрҙән (ablative plural)

Көлдә бешкән икмәк.


дуҫлыҡ

head

дуҫлыҡ • (duślıq)

ba-noun

дуҫлыҡ • (duślıq)

duślıq (romanization)
дуҫлыҡ (absolute singular)
дуҫлыҡтар (absolute plural)
дуҫлыҡтың (definite genitive singular)
дуҫлыҡтарҙың (definite genitive plural)
дуҫлыҡҡа (dative singular)
дуҫлыҡтарға (dative plural)
дуҫлыҡты (accusative definite singular)
дуҫлыҡтарҙы (accusative definite plural)
дуҫлыҡта (locative singular)
дуҫлыҡтарҙа (locative plural)
дуҫлыҡтан (ablative singular)
дуҫлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дуҫлыҡтарҙың

дуҫлыҡтарҙан


йәшен ҡайтарғыс

head

йәшен ҡайтарғыс

йәшен ҡайтарғыс • (yəşen qaytarğıs)

ba-noun

йәшен ҡайтарғыс

йәшен ҡайтарғыс • (yəşen qaytarğıs)

yəşen qaytarğıs (romanization)
йәшен ҡайтарғыс (absolute singular-only)
йәшен ҡайтарғыстың (definite genitive singular-only)
йәшен ҡайтарғысҡа (dative singular-only)
йәшен ҡайтарғысты (accusative definite singular-only)
йәшен ҡайтарғыста (locative singular-only)
йәшен ҡайтарғыстан (ablative singular-only)

[jæ.ˈʃɪ̞n.qɑj.tɑɾ.ˌʁɯ̞s]

lightning rod, a metallic conductor protecting a building from a lightning


сәсән

head

сәсән • (səsən)

ba-noun

сәсән • (səsən)

səsən (romanization)
сәсән (absolute singular-only)
сәсәндең (definite genitive singular-only)
сәсәнгә (dative singular-only)
сәсәнде (accusative definite singular-only)
сәсәндә (locative singular-only)
сәсәндән (ablative singular-only)

From Middle Mongol *čečen (“wise, clever”), from Proto-Mongolic *secen (“wise, clever”), compare Mongolian цэцэн (cecen, “wise, clever, shrewd; precise, well-aimed”).
Cognate with
Kazakh шешен (şeşen, “orator”),
Kyrgyz чечен (cecen, “eloquent; orator”),
Southern Altai чечен (čečen, “eloquent; orator”),
Uyghur چېچەن (chëchen, “eloquent; orator”),
Khakas чиченъ (çiçenʺ, “sharp-shooter; well-aimed”), etc.

cog

Әсәм теле миңә — сәсән теле.

(Can we date this quote?), Рәми Ғарипов [Rəmi Ğaripov, Rami Garipov], (Please provide the book title or journal name):

My mother's tongue to me is bard's language.


ҡулъяулыҡ

head

ҡулъяулыҡ • (qulyawlıq)

ba-noun

ҡулъяулыҡ • (qulyawlıq)

qulyawlıq (romanization)
ҡулъяулыҡ (absolute singular)
ҡулъяулыҡтар (absolute plural)
ҡулъяулыҡтың (definite genitive singular)
ҡулъяулыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡулъяулыҡҡа (dative singular)
ҡулъяулыҡтарға (dative plural)
ҡулъяулыҡты (accusative definite singular)
ҡулъяулыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡулъяулыҡта (locative singular)
ҡулъяулыҡтарҙа (locative plural)
ҡулъяулыҡтан (ablative singular)
ҡулъяулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулъяулыҡтың

ҡулъяулыҡтан

ҡулъяулыҡтар

ҡулъяулыҡтарҙың

ҡулъяулыҡтарға

ҡулъяулыҡтарҙы

ҡулъяулыҡтарҙа

ҡулъяулыҡтарҙан

ҡул (qul, “hand”) + яулыҡ (yawlıq, “kerchief”).


ашъяулыҡ

head

ашъяулыҡ • (aşyawlıq)

ba-noun

ашъяулыҡ • (aşyawlıq)

aşyawlıq (romanization)
ашъяулыҡ (absolute singular)
ашъяулыҡтар (absolute plural)
ашъяулыҡтың (definite genitive singular)
ашъяулыҡтарҙың (definite genitive plural)
ашъяулыҡҡа (dative singular)
ашъяулыҡтарға (dative plural)
ашъяулыҡты (accusative definite singular)
ашъяулыҡтарҙы (accusative definite plural)
ашъяулыҡта (locative singular)
ашъяулыҡтарҙа (locative plural)
ашъяулыҡтан (ablative singular)
ашъяулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ашъяулыҡтарҙың

ашъяулыҡтарға

ашъяулыҡтарҙы

ашъяулыҡтарҙа

ашъяулыҡтарҙан

[ɑʂ.jɑwˈɫɯ̞q]

аш (aş, “food, meal”) + яулыҡ (yawlıq, “cloth”).


оро

oro (romanization)
оро (absolute singular)
оролар (absolute plural)
ороноң (definite genitive singular)
ороларҙың (definite genitive plural)
ороға (dative singular)
ороларға (dative plural)
ороно (accusative definite singular)
ороларҙы (accusative definite plural)
орола (locative singular)
ороларҙа (locative plural)
оронан (ablative singular)
ороларҙан (ablative plural)

Unknown, probably from the verb *ur- "to pour" (compare Khakas, Shor, Tofalar ur- "to pour"), or from the verb or- / *ur- "to dig" — compare Karachay-Balkar уру (uru, “hole”).
See also Bashkir ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡойо (qoyo, “well”), which both developed from a different verb stem with the same meaning "to pour".

(Eastern Bashkir) well, hole in the ground used as water source


сер

ser (romanization)
сер (absolute singular)
серҙәр (absolute plural)
серҙең (definite genitive singular)
серҙәрҙең (definite genitive plural)
сергә (dative singular)
серҙәргә (dative plural)
серҙе (accusative definite singular)
серҙәрҙе (accusative definite plural)
серҙә (locative singular)
серҙәрҙә (locative plural)
серҙән (ablative singular)
серҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic سِرّ (sirr, “secret”).
Cognate with
Kazakh сыр (syr), Kyrgyz сыр (sır),
Uzbek sir,
Turkish sır (“secret”), etc.

Быныһы минең өсөн мәңгелек сер булып ҡалды.

Bınıhı mineñ ösön məñgelek ser bulıp qaldı.


еп

yep (romanization)
еп (absolute singular)
ептәр (absolute plural)
ептең (definite genitive singular)
ептәрҙең (definite genitive plural)
епкә (dative singular)
ептәргә (dative plural)
епте (accusative definite singular)
ептәрҙе (accusative definite plural)
ептә (locative singular)
ептәрҙә (locative plural)
ептән (ablative singular)
ептәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yïp.
Cognate with
Tatar җеп (cep),
Kazakh жіп (jıp),
Southern Altai јип (ǰip),
Uzbek ip,
Khakas чіп (çìp),
Turkish ip,
Chuvash ҫип (śip, “thread, string”), etc.


тараҡ

taraq (romanization)
тараҡ (absolute singular)
тараҡтар (absolute plural)
тараҡтың (definite genitive singular)
тараҡтарҙың (definite genitive plural)
тараҡҡа (dative singular)
тараҡтарға (dative plural)
тараҡты (accusative definite singular)
тараҡтарҙы (accusative definite plural)
тараҡта (locative singular)
тараҡтарҙа (locative plural)
тараҡтан (ablative singular)
тараҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tarġak (“comb”); cognate with Azerbaijani daraq, Kazakh тарақ (taraq), Kyrgyz тарак (tarak), Southern Altai тарак (tarak), Turkish tarak, Turkmen darak, Uyghur تاغاق (taghaq) and Uzbek taroq.


бүрек

head

бүрек • (bürek)

ba-noun

бүрек • (bürek)

bürek (romanization)
бүрек (absolute singular)
бүректәр (absolute plural)
бүректең (definite genitive singular)
бүректәрҙең (definite genitive plural)
бүреккә (dative singular)
бүректәргә (dative plural)
бүректе (accusative definite singular)
бүректәрҙе (accusative definite plural)
бүректә (locative singular)
бүректәрҙә (locative plural)
бүректән (ablative singular)
бүректәрҙән (ablative plural)


йылҡы

head

йылҡы • (yılqı)

ba-noun

йылҡы • (yılqı)

yılqı (romanization)
йылҡы (absolute singular-only)
йылҡының (definite genitive singular-only)
йылҡы (dative singular-only)
йылҡыны (accusative definite singular-only)
йылҡыла (locative singular-only)
йылҡынан (ablative singular-only)

Биш баш йылҡы.

(generic term) horses seen collectively, regardless of age, sex and reproductory status


ҡолон

qolon (romanization)
ҡолон (absolute singular)
ҡолондар (absolute plural)
ҡолондоң (definite genitive singular)
ҡолондарҙың (definite genitive plural)
ҡолонға (dative singular)
ҡолондарға (dative plural)
ҡолондо (accusative definite singular)
ҡолондарҙы (accusative definite plural)
ҡолонда (locative singular)
ҡолондарҙа (locative plural)
ҡолондан (ablative singular)
ҡолондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulun (“foal”).
Cognate with
Tatar колын (qolın),
Kazakh құлын (qūlyn),
Kyrgyz кулун (kulun),
Southern Altai кулун (kulun),
Shor қулун,
Yakut кулун (kulun, “foal”),
etc.

Мә, ошо ҡолондо ат итеп үҫтер ҙә менеп йөрөрһөң.

Mə, oşo qolondo at itep üśter źə menep yörörhöñ.

Here, grow this foal into a horse and you will ride it.

foal, a young horse less than a year old


граждан

grajdan (romanization)
граждан (absolute singular)
граждандар (absolute plural)
граждандың (definite genitive singular)
граждандарҙың (definite genitive plural)
гражданға (dative singular)
граждандарға (dative plural)
гражданды (accusative definite singular)
граждандарҙы (accusative definite plural)
гражданда (locative singular)
граждандарҙа (locative plural)
граждандан (ablative singular)
граждандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

граждандарҙың

граждандарға

граждандарҙы

граждандарҙа

граждандарҙан

From Russian граждани́н (graždanín, “citizen”).

bor

Сит ил граждандары.


үрнәк

head

үрнәк • (ürnək)

ba-noun

үрнәк • (ürnək)

ürnək (romanization)
үрнәк (absolute singular)
үрнәктәр (absolute plural)
үрнәктең (definite genitive singular)
үрнәктәрҙең (definite genitive plural)
үрнәккә (dative singular)
үрнәктәргә (dative plural)
үрнәкте (accusative definite singular)
үрнәктәрҙе (accusative definite plural)
үрнәктә (locative singular)
үрнәктәрҙә (locative plural)
үрнәктән (ablative singular)
үрнәктәрҙән (ablative plural)

Via Chagatai, from Ottoman Turkish اورنك (örnek). See it for more.
Cognate with
Tatar үрнәк (ürnäk),
Kazakh өрнек (örnek),
Kyrgyz өрнөк (örnök),
Uzbek o'rnak,
Uyghur өрнәк (örnek),
Turkish örnek, etc.


тин

tin (romanization)
тин (absolute singular)
тиндәр (absolute plural)
тиндең (definite genitive singular)
тиндәрҙең (definite genitive plural)
тингә (dative singular)
тиндәргә (dative plural)
тинде (accusative definite singular)
тиндәрҙе (accusative definite plural)
тиндә (locative singular)
тиндәрҙә (locative plural)
тиндән (ablative singular)
тиндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”). A squirrel pelt was used as a monetary unit - see e.g. the etymology of Finnish raha (“money”).
Doublet of тейен (teyen, “squirrel”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen, “kopek”),
Kazakh тиын (tiyn, “former currency unit”),
Kyrgyz тыйын (tıyın, “kopek”),
Uzbek tiyin (“currency unit in Uzbekistan”),
Uyghur تىيىن (tiyin, “kopek”).


сана

sana (romanization)
сана (absolute singular)
саналар (absolute plural)
сананың (definite genitive singular)
саналарҙың (definite genitive plural)
санаға (dative singular)
саналарға (dative plural)
сананы (accusative definite singular)
саналарҙы (accusative definite plural)
санала (locative singular)
саналарҙа (locative plural)
сананан (ablative singular)
саналарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh шана (şana, “sledge”),
Kyrgyz чана (cana, “sledge”),
Uzbek chana (“sledge”),
Uyghur چانا (chana, “sledge”);
Shor сана (“ski”),
Khakas сана (sana, “ski”).


тамашасы

head

тамашасы • (tamaşası)

ba-noun

тамашасы • (tamaşası)

tamaşası (romanization)
тамашасы (absolute singular)
тамашасылар (absolute plural)
тамашасының (definite genitive singular)
тамашасыларҙың (definite genitive plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative definite singular)
тамашасыларҙы (accusative definite plural)
тамашасыла (locative singular)
тамашасыларҙа (locative plural)
тамашасынан (ablative singular)
тамашасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашасыларҙың

тамашасыларға

тамашасыларҙы

тамашасыларҙа

тамашасыларҙан

From тамаша (tamaşa, “spectacle”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

viewer, spectator (of television, theater etc.)


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply

(countable) any specific type of such grains


билдәләмә

head

билдәләмә • (bildələmə)

ba-noun

билдәләмә • (bildələmə)

bildələmə (romanization)
билдәләмә (absolute singular)
билдәләмәләр (absolute plural)
билдәләмәнең (definite genitive singular)
билдәләмәләрҙең (definite genitive plural)
билдәләмәгә (dative singular)
билдәләмәләргә (dative plural)
билдәләмәне (accusative definite singular)
билдәләмәләрҙе (accusative definite plural)
билдәләмәлә (locative singular)
билдәләмәләрҙә (locative plural)
билдәләмәнән (ablative singular)
билдәләмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

билдәләмәләр

билдәләмәнең

билдәләмәләрҙең

билдәләмәләргә

билдәләмәләрҙе

билдәләмәләрҙә

билдәләмәнән

билдәләмәләрҙән

бил‧дә‧лә‧мә

Synchronously, билдәлә- (bildələ-, “to define”) + -мә (-mə, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

"Терелек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

"Terelek" atamahı törlö ölkələrźə törlösə bildələnə, qayhı osraqtarźa anıq bildələmə birewheź qullanıla.

The term "life" is defined variously in different areas (of knowledge), in certain cases it is used without giving it an explicit definition.

definition a statement expressing the essential nature of something


әжәл

head

әжәл • (əjəl)

ba-noun

әжәл • (əjəl)

əjəl (romanization)
әжәл (absolute singular)
әжәлдәр (absolute plural)
әжәлдең (definite genitive singular)
әжәлдәрҙең (definite genitive plural)
әжәлгә (dative singular)
әжәлдәргә (dative plural)
әжәлде (accusative definite singular)
әжәлдәрҙе (accusative definite plural)
әжәлдә (locative singular)
әжәлдәрҙә (locative plural)
әжәлдән (ablative singular)
әжәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic أَجَل (ʔajal, “end, destiny, death”).

der

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.


һалам

halam (romanization)
һалам (absolute singular-only)
һаламдың (definite genitive singular-only)
һаламға (dative singular-only)
һаламды (accusative definite singular-only)
һаламда (locative singular-only)
һаламдан (ablative singular-only)

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.

Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.

At the end of the festivity, they burned an effigy made of straw and rags to bid the winter farewell.


бесән

head

бесән • (besən)

ba-noun

бесән • (besən)

besən (romanization)
бесән (absolute singular-only)
бесәндең (definite genitive singular-only)
бесәнгә (dative singular-only)
бесәнде (accusative definite singular-only)
бесәндә (locative singular-only)
бесәндән (ablative singular-only)

From *bičen "hay", a verbal noun derived from Proto-Turkic *bič- (“to cut”).
Cognate with
Tatar печән (peçän, “hay”),
Kazakh пішен (pışen, “hay”),
Karachay-Balkar бичен (biçen, “hay”),
Southern Altai бичен (bičen, “hay”),
Uzbek pichan (“hay”),
Uyghur пичан (pichan) // پىچان (pichan, “hay”), etc.

hay, grass cut and dried for use as animal fodder


эсәк

head

эсәк • (esək)

ba-noun

эсәк • (esək)

esək (romanization)
эсәк (absolute singular)
эсәктәр (absolute plural)
эсәктең (definite genitive singular)
эсәктәрҙең (definite genitive plural)
эсәккә (dative singular)
эсәктәргә (dative plural)
эсәкте (accusative definite singular)
эсәктәрҙе (accusative definite plural)
эсәктә (locative singular)
эсәктәрҙә (locative plural)
эсәктән (ablative singular)
эсәктәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *ičäk (“intestine, gut”), from an earlier form *ičägü (“instestine, gut”), from Proto-Turkic *ič (“interior; bowels, stomach”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ičägü, “viscera, bowels”);
Tatar эчәк (eçäk),
Kazakh ішек (ışek),
Kyrgyz ичек (icek);
Uzbek ichak,
Uyghur ئۈچەي (üchey),
Southern Altai ичеге (ičege),
Turkmen içege,
Khakas ічеге (ìçege, “intestine”).


алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


киләсәк заман

head

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

ba-noun

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

kiləsək zaman (romanization)
киләсәк заман (absolute singular-only)
киләсәк замандың (definite genitive singular-only)
киләсәк заманға (dative singular-only)
киләсәк заманды (accusative definite singular-only)
киләсәк заманда (locative singular-only)
киләсәк замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at киләсәк (kiləsək, “future”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Tatar киләчәк заман (kiläçäk zaman),
Nogai келеек заман (keleyek zaman),
Crimean Tatar kelecek zaman,
Turkmen geljek zaman,
Azerbaijani gələcək zaman,
Turkish gelecek zaman (“future tense”).

cog

киләчәк заман

келеек заман

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


үткән заман

head

үткән заман • (ütkən zaman)

ba-noun

үткән заман • (ütkən zaman)

ütkən zaman (romanization)
үткән заман (absolute singular-only)
үткән замандың (definite genitive singular-only)
үткән заманға (dative singular-only)
үткән заманды (accusative definite singular-only)
үткән заманда (locative singular-only)
үткән замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at үткән (ütkən, “past”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek oʻtgan zamon,
Uyghur ئۆتكەن زامان (ötken zaman) // өткән заман (ötken zaman),
Turkmen öten zaman (“past tense”).

cog

ئۆتكەن زامان


хәҙерге заман

head

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

ba-noun

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

xəźerge zaman (romanization)
хәҙерге заман (absolute singular-only)
хәҙерге замандың (definite genitive singular-only)
хәҙерге заманға (dative singular-only)
хәҙерге заманды (accusative definite singular-only)
хәҙерге заманда (locative singular-only)
хәҙерге замандан (ablative singular-only)

[ˈχæ.ðɪ̞r.ɡɪ̞.zä.ˈmän]

[χæ.ðɪ̞r.ˈɡɪ̞.zä.ˈmän]

See the Etymology sections at хәҙерге (xəźerge, “present”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek hozirgi zamon,
Turkmen häzirki zaman (“present tense”).


тәғлимәт

head

тәғлимәт • (təğlimət)

ba-noun

тәғлимәт • (təğlimət)

təğlimət (romanization)
тәғлимәт (absolute singular)
тәғлимәттәр (absolute plural)
тәғлимәттең (definite genitive singular)
тәғлимәттәрҙең (definite genitive plural)
тәғлимәткә (dative singular)
тәғлимәттәргә (dative plural)
тәғлимәтте (accusative definite singular)
тәғлимәттәрҙе (accusative definite plural)
тәғлимәттә (locative singular)
тәғлимәттәрҙә (locative plural)
тәғлимәттән (ablative singular)
тәғлимәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәғлимәттәрҙең

тәғлимәттәргә

тәғлимәттәрҙе

тәғлимәттәрҙә

тәғлимәттәрҙән

From Arabic تَعْلِيمَة (taʕlīma), singulative variant of تَعْلِيم (taʕlīm).

doctrine, system of teachings, beliefs and/or opinions in science or religion


ихтилал

ixtilal (romanization)
ихтилал (absolute singular)
ихтилалдар (absolute plural)
ихтилалдың (definite genitive singular)
ихтилалдарҙың (definite genitive plural)
ихтилалға (dative singular)
ихтилалдарға (dative plural)
ихтилалды (accusative definite singular)
ихтилалдарҙы (accusative definite plural)
ихтилалда (locative singular)
ихтилалдарҙа (locative plural)
ихтилалдан (ablative singular)
ихтилалдарҙан (ablative plural)

ихтилалдарҙың

ихтилалдарға

ихтилалдарҙы

ихтилалдарҙа

ихтилалдарҙан

[ïχ.tʲï.ˈɫɑɫ]

From Arabic اِخْتِلال (iḵtilāl, “confusion; disorder; disturbance”).


тәүтормош

head

тәүтормош • (təwtormoş)

ba-noun

тәүтормош • (təwtormoş)

təwtormoş (romanization)
тәүтормош (absolute singular)
тәүтормоштар (absolute plural)
тәүтормоштоң (definite genitive singular)
тәүтормоштарҙың (definite genitive plural)
тәүтормошҡа (dative singular)
тәүтормоштарға (dative plural)
тәүтормошто (accusative definite singular)
тәүтормоштарҙы (accusative definite plural)
тәүтормошта (locative singular)
тәүтормоштарҙа (locative plural)
тәүтормоштан (ablative singular)
тәүтормоштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүтормоштоң

тәүтормоштан

тәүтормоштар

тәүтормоштарҙың

тәүтормоштарға

тәүтормоштарҙы

тәүтормоштарҙа

тәүтормоштарҙан

тәү (təw, “initial”) + тормош (tormoş, “life”).

compound

Шүлгәнташ мәмерйәһе үҙенең тәүтормоштан һаҡланып ҡалған ташта уйылған һүрәттәре өсөн киң танылған.

Şülgəntaş məmeryəhe üźeneñ təwtormoştan haqlanıp qalğan taşta uyılğan hürəttəre ösön kiñ tanılğan.

The Cape of Shulgan-Tash is widely known for its petroglyphs that have preserved from a primitive society (from prehistoric times).

(history) primitive society earliest type of human society; the related prehistorical epoch


сүмес

head

сүмес • (sümes)

ba-noun

сүмес • (sümes)

sümes (romanization)
сүмес (absolute singular)
сүместәр (absolute plural)
сүместең (definite genitive singular)
сүместәрҙең (definite genitive plural)
сүмескә (dative singular)
сүместәргә (dative plural)
сүместе (accusative definite singular)
сүместәрҙе (accusative definite plural)
сүместә (locative singular)
сүместәрҙә (locative plural)
сүместән (ablative singular)
сүместәрҙән (ablative plural)

From *čömüč "ladel, dipper", from Proto-Turkic *čom- / Proto-Turkic *čöm- (“to immerse, scoop”).
Cognate with
Kazakh шөміш (şömış),
Kyrgyz чөмүч (cömüc),
Southern Altai чӧмӱш (čömüš, “tobacco pipe”),
Uzbek cho'mich (“ladel, scoop”), etc.

cog

Kazakh шөміш (şömış)


йүтәл

head

йүтәл • (yütəl)

ba-noun

йүтәл • (yütəl)

yütəl (romanization)
йүтәл (absolute singular)
йүтәлдәр (absolute plural)
йүтәлдең (definite genitive singular)
йүтәлдәрҙең (definite genitive plural)
йүтәлгә (dative singular)
йүтәлдәргә (dative plural)
йүтәлде (accusative definite singular)
йүтәлдәрҙе (accusative definite plural)
йүтәлдә (locative singular)
йүтәлдәрҙә (locative plural)
йүтәлдән (ablative singular)
йүтәлдәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *yötäl (“cough”).
Cognate with
Kazakh жөтел (jötel),
Kyrgyz жөтөл (jötöl),
Uzbek yoʻtal,
Uyghur يوتەل (yotel, “cough”),
Yakut сөтөл (sötöl, “cough”),
Dolgan һөтөл (“cough”).
Old Uyghur and Siberian Turkic forms require an alternative archetype *yötül (“cough”), compare
Old Uyghur 𐽰𐽳𐽶𐾀𐽳𐾁 (ötül, “cough”), Khakas чиділ (çidìl),
Tuvan чөдүл (çödül, “cough”); Southern Altai јӧдӱл (ǰödül), etc.
See also Bashkir йүткереү (yütkerew, “to cough”).


үркәс

head

үркәс • (ürkəs)

ba-noun

үркәс • (ürkəs)

ürkəs (romanization)
үркәс (absolute singular)
үркәсләр (absolute plural)
үркәснең (definite genitive singular)
үркәсләрҙең (definite genitive plural)
үркәсгә (dative singular)
үркәсләргә (dative plural)
үркәсне (accusative definite singular)
үркәсләрҙе (accusative definite plural)
үркәслә (locative singular)
үркәсләрҙә (locative plural)
үркәснән (ablative singular)
үркәсләрҙән (ablative plural)

From *örkäč "camel's hump", probably derived from Proto-Turkic *ȫr- (“to rise”).
Cognate with
Tatar өркәч (örkäç, “camel's hump”),
Kazakh өркеш (örkeş, “camel's hump”),
Kyrgyz өркөч (örköc, “camel's hump”),
Southern Altai ӧркӧш (örköš, “camel's hump”),
Uzbek oʻrkach (“camel's hump”),
Uyghur ئوركەچ (orkech, “camel's hump”),
Yakut арҕас (arğas, “bulge”);
should be kept separate from *örküč, as attested in
Azerbaijani hürgüc (“camel's hump”),
Turkmen örküç (“camel's hump”),
Turkish hörgüç (“camel's hump”).

cog

Ике үркәсле дөйә.


инәй

head

инәй • (inəy)

ba-noun

инәй • (inəy)

inəy (romanization)
инәй (absolute singular)
инәйҙәр (absolute plural)
инәйҙең (definite genitive singular)
инәйҙәрҙең (definite genitive plural)
инәйгә (dative singular)
инәйҙәргә (dative plural)
инәйҙе (accusative definite singular)
инәйҙәрҙе (accusative definite plural)
инәйҙә (locative singular)
инәйҙәрҙә (locative plural)
инәйҙән (ablative singular)
инәйҙәрҙән (ablative plural)

from Proto-Turkic *eńe (“mother”), a front vowel parallel to *ana (“mother”).
Cognate with Tatar әни (äni, “mother”), Siberian Tatar инә (“mother”), Kyrgyz эне (ene, “mother”), Southern Altai эне (ene, “mother”), Kazakh ене (ene, “mother-in-law”), Yakut ийе (iye, “mother”); Khakas иней (iney, “old woman”), etc.

әбей

address to a woman older than the speaker's mother; North-Western Bashkir

(Eastern Bashkir, North-Western Bashkir) mother

(Standard, Southern Bashkir) an address to a woman older than the speaker's mother


әбей

head

әбей • (əbey)

ba-noun

әбей • (əbey)

əbey (romanization)
әбей (absolute singular)
әбейҙәр (absolute plural)
әбейҙең (definite genitive singular)
әбейҙәрҙең (definite genitive plural)
әбейгә (dative singular)
әбейҙәргә (dative plural)
әбейҙе (accusative definite singular)
әбейҙәрҙе (accusative definite plural)
әбейҙә (locative singular)
әбейҙәрҙә (locative plural)
әбейҙән (ablative singular)
әбейҙәрҙән (ablative plural)

A front vowel parallel to Proto-Turkic *apa (“mother, elder sister, aunt”). Front row variant äbey is recent and may have a Mongolian origin. For more see апай (apay).

инәй

Бер ауылда ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.

Ber awılda yarlı ğına əbey yəşəgən, anıñ Yəntimer isemle 12 yəşle ulı bulğan ti.

A rather poor old woman lived in a village; she had a 12-year-old son called Yäntimer.

(family term) the elder sister of the speaker's father or mother

(Eastern Bashkir, North-Western Bashkir) an address to a woman older than the speaker's mother


ҡауырһын

head

ҡауырһын • (qawırhın)

ba-noun

ҡауырһын • (qawırhın)

qawırhın (romanization)
ҡауырһын (absolute singular)
ҡауырһындар (absolute plural)
ҡауырһындың (definite genitive singular)
ҡауырһындарҙың (definite genitive plural)
ҡауырһынға (dative singular)
ҡауырһындарға (dative plural)
ҡауырһынды (accusative definite singular)
ҡауырһындарҙы (accusative definite plural)
ҡауырһында (locative singular)
ҡауырһындарҙа (locative plural)
ҡауырһындан (ablative singular)
ҡауырһындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡауырһындарҙың

ҡауырһындарға

ҡауырһындарҙы

ҡауырһындарҙа

ҡауырһындарҙан

From Proto-Mongolic *gaxursun (“stubble, chaff, shaft of a feather”), see Mongolian гуурс (guurs, “tube, quill”).
Cognate with Kazakh қауырсын (qauyrsyn, “feather”), Kyrgyz куурсун (kuursun, “stem of feather”), and Yakut куорсун (kuorsun, “feather”).


ҡаурый

head

ҡаурый • (qawrıy)

ba-noun

ҡаурый • (qawrıy)

qawrıy (romanization)
ҡаурый (absolute singular)
ҡаурыйҙар (absolute plural)
ҡаурыйҙың (definite genitive singular)
ҡаурыйҙарҙың (definite genitive plural)
ҡаурыйға (dative singular)
ҡаурыйҙарға (dative plural)
ҡаурыйҙы (accusative definite singular)
ҡаурыйҙарҙы (accusative definite plural)
ҡаурыйҙа (locative singular)
ҡаурыйҙарҙа (locative plural)
ҡаурыйҙан (ablative singular)
ҡаурыйҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡаурыйҙарҙың

ҡаурыйҙарҙан


ғөрөф-ғәҙәт

head

ғөрөф-ғәҙәт • (ğöröf-ğəźət)

ba-noun

ғөрөф-ғәҙәт • (ğöröf-ğəźət)

ğöröf-ğəźət (romanization)
ғөрөф-ғәҙәт (absolute singular)
ғөрөф-ғәҙәттәр (absolute plural)
ғөрөф-ғәҙәттең (definite genitive singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғөрөф-ғәҙәткә (dative singular)
ғөрөф-ғәҙәттәргә (dative plural)
ғөрөф-ғәҙәтте (accusative definite singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғөрөф-ғәҙәттә (locative singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙә (locative plural)
ғөрөф-ғәҙәттән (ablative singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғөрөф-ғәҙәттең

ғөрөф-ғәҙәткә

ғөрөф-ғәҙәтте

ғөрөф-ғәҙәттә

ғөрөф-ғәҙәттән

ғөрөф-ғәҙәттәр

ғөрөф-ғәҙәттәрҙең

ғөрөф-ғәҙәттәргә

ғөрөф-ғәҙәттәрҙе

ғөрөф-ғәҙәттәрҙә

ғөрөф-ғәҙәттәрҙән

[ʁʏ̞ˌɾʏ̞f.ʁæˈðæt]

ғө‧рөф-ғә‧ҙәт

From Arabic عرف (“customs”) (see urf) + عادة (ʕāda, “custom, habit”).
Cognate with
Uzbek urf-odat, Crimean Tatar urf-adet, Turkish örf ādet.


бойондороҡһоҙлоҡ

head

бойондороҡһоҙлоҡ • (boyondoroqhoźloq)

ba-noun

бойондороҡһоҙлоҡ • (boyondoroqhoźloq)

boyondoroqhoźloq (romanization)
бойондороҡһоҙлоҡ (absolute singular)
бойондороҡһоҙлоҡтар (absolute plural)
бойондороҡһоҙлоҡтоң (definite genitive singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙың (definite genitive plural)
бойондороҡһоҙлоҡҡа (dative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарға (dative plural)
бойондороҡһоҙлоҡто (accusative definite singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙы (accusative definite plural)
бойондороҡһоҙлоҡта (locative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙа (locative plural)
бойондороҡһоҙлоҡтан (ablative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бойондороҡһоҙлоҡ

бойондороҡһоҙлоҡтоң

бойондороҡһоҙлоҡҡа

бойондороҡһоҙлоҡто

бойондороҡһоҙлоҡта

бойондороҡһоҙлоҡтан

бойондороҡһоҙлоҡтар

бойондороҡһоҙлоҡтарҙың

бойондороҡһоҙлоҡтарға

бойондороҡһоҙлоҡтарҙы

бойондороҡһоҙлоҡтарҙа

бойондороҡһоҙлоҡтарҙан

[bʊ̞.jʊ̞n.dʊ̞.rʊ̞q.hʊ̞ðˈɫʊ̞q]

бо‧йон‧до‧роҡ‧һоҙ‧лоҡ

бойондороҡһоҙ (boyondoroqhoź) + -лоҡ (-loq).

suffix

бойондороҡһоҙ


аҙыҡ-түлек

head

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

ba-noun

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

aźıq-tülek (romanization)
аҙыҡ-түлек (absolute singular)
аҙыҡ-түлектәр (absolute plural)
аҙыҡ-түлектең (definite genitive singular)
аҙыҡ-түлектәрҙең (definite genitive plural)
аҙыҡ-түлеккә (dative singular)
аҙыҡ-түлектәргә (dative plural)
аҙыҡ-түлекте (accusative definite singular)
аҙыҡ-түлектәрҙе (accusative definite plural)
аҙыҡ-түлектә (locative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙә (locative plural)
аҙыҡ-түлектән (ablative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙыҡ-түлектең

аҙыҡ-түлеккә

аҙыҡ-түлекте

аҙыҡ-түлектә

аҙыҡ-түлектән

аҙыҡ-түлектәр

аҙыҡ-түлектәрҙең

аҙыҡ-түлектәргә

аҙыҡ-түлектәрҙе

аҙыҡ-түлектәрҙә

аҙыҡ-түлектәрҙән

[ɑˌðɤ̆q.tʰɵˈlɪ̆kʰ]

а‧ҙыҡ-тү‧лек

Cognate with Tatar азык-төлек (azıq-tölek), Kazakh азық-түлік (azyq-tülık), Kyrgyz азык-түлүк (azık-tülük), Uyghur ئوزۇق-تۈلۈك (ozuq-tülük), Khakas азых-тӱлӱк (azıx-tülük, “food supplies”).

cog

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

Arğı osta tağı ber aźıq-tülek magazinı bar.

There is another food shop at the far end (of the village).

(collective) food, food supplies, foodstuffs


әкиәт

head

әкиәт • (əkiət)

ba-noun

әкиәт • (əkiət)

əkiət (romanization)
әкиәт (absolute singular)
әкиәттәр (absolute plural)
әкиәттең (definite genitive singular)
әкиәттәрҙең (definite genitive plural)
әкиәткә (dative singular)
әкиәттәргә (dative plural)
әкиәтте (accusative definite singular)
әкиәттәрҙе (accusative definite plural)
әкиәттә (locative singular)
әкиәттәрҙә (locative plural)
әкиәттән (ablative singular)
әкиәттәрҙән (ablative plural)

Adapted from Persian حِکَایَت (hekâyat), from Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story, tale”). Thus, doublet of хикәйә (xikəyə, “story, narration”).
Immediately cognate with
Tatar әкият (äkiyat, “fairy tale”).


ир-ат

ir-at (romanization)
ир-ат (absolute singular)
ир-аттар (absolute plural)
ир-аттың (definite genitive singular)
ир-аттарҙың (definite genitive plural)
ир-атҡа (dative singular)
ир-аттарға (dative plural)
ир-атты (accusative definite singular)
ир-аттарҙы (accusative definite plural)
ир-атта (locative singular)
ир-аттарҙа (locative plural)
ир-аттан (ablative singular)
ир-аттарҙан (ablative plural)

Compare with Karakhanid [script needed] (erät, “men”), Tatar ират (irat, “men”). The first component is from Proto-Turkic *ēr (“man”), and the second component is hypothesized to be an archaic plural affix.

cog

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

(collective) men, all male members of a community


тармаҡ

tarmaq (romanization)
тармаҡ (absolute singular)
тармаҡтар (absolute plural)
тармаҡтың (definite genitive singular)
тармаҡтарҙың (definite genitive plural)
тармаҡҡа (dative singular)
тармаҡтарға (dative plural)
тармаҡты (accusative definite singular)
тармаҡтарҙы (accusative definite plural)
тармаҡта (locative singular)
тармаҡтарҙа (locative plural)
тармаҡтан (ablative singular)
тармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тармаҡтарҙың

тармаҡтарҙан

From *tarmaq (“branch, ramification; tributary”), from Proto-Turkic *tar- (“to branch, be forked, ramify”).
Cognate with Kazakh тармақ (tarmaq, “branch; tributary”), Tatar тармак (tarmaq, “branch”), Kyrgyz тармак (tarmak, “branch”), Kumyk тармакъ (tarmaq, “branch, ramification”), Uzbek tarmoq, Uyghur تارماق (tarmaq, “branch”), Yakut тарбах (tarbaq, “finger”), etc.

cog

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.

Bıl – kiməktərgə yaqın törk qəbiləhe, xatta kiməktərźeñ ber tarmağı itep kürhətelə.

This is a Turkic tribe close to Kimaks, (it is) even indicated as a branch of Kimaks.

branch, branch line, ramification, furcation

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

(economy) industry (businesses of the same type, considered as a whole); branch, sector


тәрилкә

head

тәрилкә • (tərilkə)

ba-noun

тәрилкә • (tərilkə)

tərilkə (romanization)
тәрилкә (absolute singular)
тәрилкәләр (absolute plural)
тәрилкәнең (definite genitive singular)
тәрилкәләрҙең (definite genitive plural)
тәрилкәгә (dative singular)
тәрилкәләргә (dative plural)
тәрилкәне (accusative definite singular)
тәрилкәләрҙе (accusative definite plural)
тәрилкәлә (locative singular)
тәрилкәләрҙә (locative plural)
тәрилкәнән (ablative singular)
тәрилкәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәрилкәләрҙең

тәрилкәләргә

тәрилкәләрҙе

тәрилкәләрҙә

тәрилкәләрҙән

From Russian таре́лка (tarélka, “plate”).


тауис

tawis (romanization)
тауис (absolute singular)
тауистар (absolute plural)
тауистың (definite genitive singular)
тауистарҙың (definite genitive plural)
тауисҡа (dative singular)
тауистарға (dative plural)
тауисты (accusative definite singular)
тауистарҙы (accusative definite plural)
тауиста (locative singular)
тауистарҙа (locative plural)
тауистан (ablative singular)
тауистарҙан (ablative plural)


әхирәт

head

әхирәт • (əxirət)

ba-noun

әхирәт • (əxirət)

əxirət (romanization)
әхирәт (absolute singular)
әхирәттәр (absolute plural)
әхирәттең (definite genitive singular)
әхирәттәрҙең (definite genitive plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative definite singular)
әхирәттәрҙе (accusative definite plural)
әхирәттә (locative singular)
әхирәттәрҙә (locative plural)
әхирәттән (ablative singular)
әхирәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әхирәттәрҙең

әхирәттәрҙән

[æ.χɨ͜i.ˈɾæt]

From Persian آخرت (âxerat), from Arabic اَلْآخِرَة (al-ʔāḵira, “the hereafter”).
Cognate with
Turkish ahiret.

der

(Islam) afterlife as in Islamic tradition, akhirah

(by extension) existence after death; afterlife, hereafter

a female's (best) female friend, confidante


шәриғәт

head

шәриғәт • (şəriğət)

ba-noun

шәриғәт • (şəriğət)

şəriğət (romanization)
шәриғәт (absolute singular-only)
шәриғәттең (definite genitive singular-only)
шәриғәткә (dative singular-only)
шәриғәтте (accusative definite singular-only)
шәриғәттә (locative singular-only)
шәриғәттән (ablative singular-only)

[ʃæ.ɾʲi.ˈʁæt]

From Arabic شَرِيعَة (šarīʕa). Compare Turkish şeriat.

bor

Arabic شَرِيعَة (šarīʕa)

Шәриғәт ҡанундары.

(Islam) shari'a, the traditional Islamic religious law primarily based on the Quran


көрсөк

head

көрсөк • (körsök)

ba-noun

көрсөк • (körsök)

körsök (romanization)
көрсөк (absolute singular)
көрсөктәр (absolute plural)
көрсөктөң (definite genitive singular)
көрсөктәрҙең (definite genitive plural)
көрсөккә (dative singular)
көрсөктәргә (dative plural)
көрсөктө (accusative definite singular)
көрсөктәрҙе (accusative definite plural)
көрсөктә (locative singular)
көрсөктәрҙә (locative plural)
көрсөктән (ablative singular)
көрсөктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көрсөктәрҙең

көрсөктәрҙән

Нисек кенә сәйер яңғырамаһын, быға донъя финанс көрсөгө этәргес көс булды.

Nisek kenə səyer yañğıramahın, bığa donya finans körsögö etərges kös buldı.

However strange it might sound, the world financial crisis was the driving force behind this.


тәжрибә

head

тәжрибә • (təjribə)

ba-noun

тәжрибә • (təjribə)

təjribə (romanization)
тәжрибә (absolute singular)
тәжрибәләр (absolute plural)
тәжрибәнең (definite genitive singular)
тәжрибәләрҙең (definite genitive plural)
тәжрибәкә (dative singular)
тәжрибәләргә (dative plural)
тәжрибәне (accusative definite singular)
тәжрибәләрҙе (accusative definite plural)
тәжрибәлә (locative singular)
тәжрибәләрҙә (locative plural)
тәжрибәнән (ablative singular)
тәжрибәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәжрибәләрҙең

тәжрибәләргә

тәжрибәләрҙе

тәжрибәләрҙә

тәжрибәләрҙән

From Arabic تَجْرِبَة (tajriba, “experience”). Cognate with Turkish tecrübe.


бабай

babay (romanization)
бабай (absolute singular)
бабайҙар (absolute plural)
бабайҙың (definite genitive singular)
бабайҙарҙың (definite genitive plural)
бабайға (dative singular)
бабайҙарға (dative plural)
бабайҙы (accusative definite singular)
бабайҙарҙы (accusative definite plural)
бабайҙа (locative singular)
бабайҙарҙа (locative plural)
бабайҙан (ablative singular)
бабайҙарҙан (ablative plural)
быуай (alternative)

From Proto-Turkic *bāba (“father; grandfather; ancestor”).

inh

(family term) the elder brother of the speaker's father or mother; older uncle


һылыу

head

һылыу • (hılıw)

ba-noun

һылыу • (hılıw)

hılıw (romanization)
һылыу (absolute singular)
һылыуҙар (absolute plural)
һылыуҙың (definite genitive singular)
һылыуҙарҙың (definite genitive plural)
һылыуға (dative singular)
һылыуҙарға (dative plural)
һылыуҙы (accusative definite singular)
һылыуҙарҙы (accusative definite plural)
һылыуҙа (locative singular)
һылыуҙарҙа (locative plural)
һылыуҙан (ablative singular)
һылыуҙарҙан (ablative plural)

From *sïlïğ/silig (“beauty, beautiful”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (silik, “clean; noble”);
Tatar сылу (sılu),
Kazakh сұлу (sūlu),
Kyrgyz сулуу (suluu),
Southern Altai сылу (sïlu),
Uzbek suluv (“beautiful, handsome”);
Khakas сіліг (sìlìg, “beautiful”).

cog

(local) an address to a girl or woman younger than the speaker


нәсихәт

head

нәсихәт • (nəsixət)

ba-noun

нәсихәт • (nəsixət)

nəsixət (romanization)
нәсихәт (absolute singular-only)
нәсихәттең (definite genitive singular-only)
нәсихәткә (dative singular-only)
нәсихәтте (accusative definite singular-only)
нәсихәттә (locative singular-only)
нәсихәттән (ablative singular-only)

From Arabic نَصِيحَة (naṣīḥa, “advice”).

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

This speech of mine is not a song, (but) an edification


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


дауыл

head

дауыл • (dawıl)

ba-noun

дауыл • (dawıl)

dawıl (romanization)
дауыл (absolute singular)
дауылдар (absolute plural)
дауылдың (definite genitive singular)
дауылдарҙың (definite genitive plural)
дауылға (dative singular)
дауылдарға (dative plural)
дауылды (accusative definite singular)
дауылдарҙы (accusative definite plural)
дауылда (locative singular)
дауылдарҙа (locative plural)
дауылдан (ablative singular)
дауылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tabul (“storm, strong wind”).
Cognate with Tatar давыл (dawıl), Kazakh дауыл (dauyl), Kyrgyz добул (dobul, “hail, ice precipitation”), Southern Altai туул (tuul), Turkish dağıl (“strong wind”), Yakut тыал (tıal, “wind”), etc.


ғибәҙәт

head

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ba-noun

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ğibəźət (romanization)
ғибәҙәт (absolute singular)
ғибәҙәттәр (absolute plural)
ғибәҙәттең (definite genitive singular)
ғибәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғибәҙәткә (dative singular)
ғибәҙәттәргә (dative plural)
ғибәҙәтте (accusative definite singular)
ғибәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғибәҙәттә (locative singular)
ғибәҙәттәрҙә (locative plural)
ғибәҙәттән (ablative singular)
ғибәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәттәрҙең

ғибәҙәттәргә

ғибәҙәттәрҙе

ғибәҙәттәрҙә

ғибәҙәттәрҙән

[ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt]

From Arabic عِبَادَة (ʕibāda, “act of worshiping”).

der

act of worship, religious service (irrespective of the practiced religion)


ғибәҙәтхана

head

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ba-noun

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ğibəźətxana (romanization)
ғибәҙәтхана (absolute singular)
ғибәҙәтханалар (absolute plural)
ғибәҙәтхананың (definite genitive singular)
ғибәҙәтханаларҙың (definite genitive plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative definite singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative definite plural)
ғибәҙәтханала (locative singular)
ғибәҙәтханаларҙа (locative plural)
ғибәҙәтхананан (ablative singular)
ғибәҙәтханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәтханалар

ғибәҙәтхананың

ғибәҙәтханаларҙың

ғибәҙәтханаға

ғибәҙәтханаларға

ғибәҙәтхананы

ғибәҙәтханаларҙы

ғибәҙәтханала

ғибәҙәтханаларҙа

ғибәҙәтхананан

ғибәҙәтханаларҙан

[ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä]

ғи‧бә‧ҙәт‧ха‧на

Borrowed from Persian عبادتخانه ('ebâdatxâne).
By surface analysis, ғибәҙәт (ğibəźət) + -хана (-xana).
Cognate with
Kazakh ғибадатхана (ğibadatxana),
Uzbek ibodatxona,
Turkmen ybadathana (“temple”).

surf

place of worship (for any religion or spiritual practice), temple


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorġ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature

(heraldry) double-headed eagle, especially in Russia's coat of arms


мәрмәр

head

мәрмәр • (mərmər)

ba-noun

мәрмәр • (mərmər)

mərmər (romanization)
мәрмәр (absolute singular)
мәрмәрҙәр (absolute plural)
мәрмәрҙең (definite genitive singular)
мәрмәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative definite singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мәрмәрҙә (locative singular)
мәрмәрҙәрҙә (locative plural)
мәрмәрҙән (ablative singular)
мәрмәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрмәрҙәрҙең

мәрмәрҙәрҙән

From Persian مرمر (marmar, “marble”), from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros, “marble”).
Cognate with
Karachay-Balkar мермер (mermer, “marble”),
Nogai мермер (mermer, “marble”),
Uyghur مەرمەر (mermer, “marble”),
Turkish mermer (“marble”), etc.


керпек

kerpek (romanization)
керпек (absolute singular)
керпектәр (absolute plural)
керпектең (definite genitive singular)
керпектәрҙең (definite genitive plural)
керпеккә (dative singular)
керпектәргә (dative plural)
керпекте (accusative definite singular)
керпектәрҙе (accusative definite plural)
керпектә (locative singular)
керпектәрҙә (locative plural)
керпектән (ablative singular)
керпектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

керпектәрҙең

керпектәрҙән


алҡа

alqa (romanization)
алҡа (absolute singular)
алҡалар (absolute plural)
алҡаның (definite genitive singular)
алҡаларҙың (definite genitive plural)
алҡаға (dative singular)
алҡаларға (dative plural)
алҡаны (accusative definite singular)
алҡаларҙы (accusative definite plural)
алҡала (locative singular)
алҡаларҙа (locative plural)
алҡанан (ablative singular)
алҡаларҙан (ablative plural)

From Arabic حَلْقَة (ḥalqa, “ring”).
Cognate with
Uzbek halqa (“earring (in the shape of crescent moon)”).


һырға

head

һырға • (hırğa)

ba-noun

һырға • (hırğa)

hırğa (romanization)
һырға (absolute singular)
һырғалар (absolute plural)
һырғаның (definite genitive singular)
һырғаларҙың (definite genitive plural)
һырғаға (dative singular)
һырғаларға (dative plural)
һырғаны (accusative definite singular)
һырғаларҙы (accusative definite plural)
һырғала (locative singular)
һырғаларҙа (locative plural)
һырғанан (ablative singular)
һырғаларҙан (ablative plural)

The archetype *sïrğa ~ *ïsïrğa "earring" can be reconstructed, no consensus exists on the derivation of which. Also, its relationship is unclear with Old East Slavic серьга (serĭga) (whether one was derived from the other, or both were borrowed from a third source), whence Russian серьга́ (serʹgá, “earring”).
Cognate with
Kazakh сырға (syrğa),
Siberian Tatar сырға (sırğa, “earring”),
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan сырга (syrga), Crimean Tatar sırğa,
Uzbek isirgʻa,
Turkmen ysyrga,
Khakas ызырға (ızırğa),
Yakut ытарҕа (ıtarğa, “earring”), etc.


төп

töp (romanization)
төп (absolute singular)
төптәр (absolute plural)
төптөң (definite genitive singular)
төптәрҙең (definite genitive plural)
төпкә (dative singular)
төптәргә (dative plural)
төптө (accusative definite singular)
төптәрҙе (accusative definite plural)
төптә (locative singular)
төптәрҙә (locative plural)
төптән (ablative singular)
төптәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tǖp (“bottom; basis, foundation; root”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (tüp, “bottom; basis; root”), Turkish dip (“bottom; depth; ground”).

cog

floor, bed (hard surface at the bottom of a body of water)

Йөҙ төп бәрәңге.


ҡойо

qoyo (romanization)
ҡойо (absolute singular)
ҡойолар (absolute plural)
ҡойоноң (definite genitive singular)
ҡойоларҙың (definite genitive plural)
ҡойоға (dative singular)
ҡойоларға (dative plural)
ҡойоно (accusative definite singular)
ҡойоларҙы (accusative definite plural)
ҡойола (locative singular)
ҡойоларҙа (locative plural)
ҡойонан (ablative singular)
ҡойоларҙан (ablative plural)

From *quduğ (“well”) (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ), Karakhanid [script needed] (quδuğ, “well”),
from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
This is the native Kypchak development from the above archetype, as opposed to ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡотоҡ (qotoq), which have evolved from the same Proto-Turkic archetype, but via intermediary sources.
Compare with
Tatar кое (qoye),
Crimean Tatar quyu,
Turkish kuyu (“well”).

well, hole in the ground used as water source


ҡотоҡ

qotoq (romanization)
ҡотоҡ (absolute singular)
ҡотоҡтар (absolute plural)
ҡотоҡтоң (definite genitive singular)
ҡотоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡотоҡҡа (dative singular)
ҡотоҡтарға (dative plural)
ҡотоҡто (accusative definite singular)
ҡотоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡотоҡта (locative singular)
ҡотоҡтарҙа (locative plural)
ҡотоҡтан (ablative singular)
ҡотоҡтарҙан (ablative plural)

Via an intermediary (probably Mongolic) source, from Turkic *quduğ "well" (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ, “water well”);), from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
Compare ҡойо (qoyo), the native Kypchak development from the same archetype, and ҡоҙоҡ (qoźoq).
Immediately comparable toh
Southern Altai кутук (kutuk),
Khakas хутух (xutux, “well”).

(southern) well, hole in the ground used as water source


баҫҡыс

head

баҫҡыс • (baśqıs)

ba-noun

баҫҡыс • (baśqıs)

baśqıs (romanization)
баҫҡыс (absolute singular)
баҫҡыстар (absolute plural)
баҫҡыстың (definite genitive singular)
баҫҡыстарҙың (definite genitive plural)
баҫҡысҡа (dative singular)
баҫҡыстарға (dative plural)
баҫҡысты (accusative definite singular)
баҫҡыстарҙы (accusative definite plural)
баҫҡыста (locative singular)
баҫҡыстарҙа (locative plural)
баҫҡыстан (ablative singular)
баҫҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҫҡыстарҙың

баҫҡыстарҙан

Cognate with
Tatar баскыч (baskıç),
Kazakh басқыш (basqyş),
Kyrgyz баскыч (baskıc, “footstep, ladder”),
Khakas пасхыс (pasxıs, “stairs”),
Uzbek bosqich (“stage”), etc.

cog

step, footstep, stair in a staircase, or as in one


мөрйә

head

мөрйә • (möryə)

ba-noun

мөрйә • (möryə)

möryə (romanization)
мөрйә (absolute singular)
мөрйәләр (absolute plural)
мөрйәнең (definite genitive singular)
мөрйәләрҙең (definite genitive plural)
мөрйәгә (dative singular)
мөрйәләргә (dative plural)
мөрйәне (accusative definite singular)
мөрйәләрҙе (accusative definite plural)
мөрйәлә (locative singular)
мөрйәләрҙә (locative plural)
мөрйәнән (ablative singular)
мөрйәләрҙән (ablative plural)

Immediately cognate with Tatar морҗа (morca, “chimney”), Kazakh мұржа (mūrja, “chimney”);
compare also Kyrgyz мор (mor, “chimney”), Uzbek mo'r (“chimney”), Uyghur مورا (mora, “chimney”),
Northern Altai пор (por, “chimney”).

chimney, flue, smokestack; a pipe or duct that carries gaseous combustion products away from the point of combustion


ҙурлыҡ

head

ҙурлыҡ • (źurlıq)

ba-noun

ҙурлыҡ • (źurlıq)

źurlıq (romanization)
ҙурлыҡ (absolute singular)
ҙурлыҡтар (absolute plural)
ҙурлыҡтың (definite genitive singular)
ҙурлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҙурлыҡҡа (dative singular)
ҙурлыҡтарға (dative plural)
ҙурлыҡты (accusative definite singular)
ҙурлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҙурлыҡта (locative singular)
ҙурлыҡтарҙа (locative plural)
ҙурлыҡтан (ablative singular)
ҙурлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҙурлыҡтарҙың

ҙурлыҡтарҙан


тупһа

tupha (romanization)
тупһа (absolute singular)
тупһалар (absolute plural)
тупһаның (definite genitive singular)
тупһаларҙың (definite genitive plural)
тупһаға (dative singular)
тупһаларға (dative plural)
тупһаны (accusative definite singular)
тупһаларҙы (accusative definite plural)
тупһала (locative singular)
тупһаларҙа (locative plural)
тупһанан (ablative singular)
тупһаларҙан (ablative plural)

The primary sense is "door hinge".
Cognate with Kazakh топса (topsa, “door/window hinge”), Kyrgyz топсо (topso, “hinge”), etc.

cog

threshold, door sill, the bottom-most part of the doorway


буҫаға

head

буҫаға • (buśağa)

ba-noun

буҫаға • (buśağa)

buśağa (romanization)
буҫаға (absolute singular)
буҫағалар (absolute plural)
буҫағаның (definite genitive singular)
буҫағаларҙың (definite genitive plural)
буҫағаға (dative singular)
буҫағаларға (dative plural)
буҫағаны (accusative definite singular)
буҫағаларҙы (accusative definite plural)
буҫағала (locative singular)
буҫағаларҙа (locative plural)
буҫағанан (ablative singular)
буҫағаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буҫағаларҙың

буҫағаларҙан

From Middle Mongol بوساقه (bosaga, “doorsill”), compare Mongolian босго (bosgo, “threshold”).
Cognate with Kazakh босаға (bosağa), Karachay-Balkar босагъа (bosağa), Kyrgyz босого (bosogo), Uzbek bo'sag'a, Uyghur بوسۇغا (bosugha), Yakut модьоҕо (mojoğo, “threshold”), etc.

der

(local) threshold, door sill, doorstep, the bottom-most part of the doorway


тәм

təm (romanization)
тәм (absolute singular)
тәмдәр (absolute plural)
тәмдең (definite genitive singular)
тәмдәрҙең (definite genitive plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative definite singular)
тәмдәрҙе (accusative definite plural)
тәмдә (locative singular)
тәмдәрҙә (locative plural)
тәмдән (ablative singular)
тәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian طعم (ta'm),
from Arabic طَعْم (ṭaʕm, “taste”).
Cognate with
Kazakh дәм (däm, “taste”),
Nogai даьм (däm, “taste”),
Kyrgyz таам (taam), даам (daam),
Uyghur تەم (tem),
Uzbek ta'm (“taste”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.

The taste of honey is the summer's cream.


күренеш

head

күренеш • (küreneş)

ba-noun

күренеш • (küreneş)

küreneş (romanization)
күренеш (absolute singular)
күренештәр (absolute plural)
күренештең (definite genitive singular)
күренештәрҙең (definite genitive plural)
күренешкә (dative singular)
күренештәргә (dative plural)
күренеште (accusative definite singular)
күренештәрҙе (accusative definite plural)
күренештә (locative singular)
күренештәрҙә (locative plural)
күренештән (ablative singular)
күренештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күренештәрҙең

күренештәргә

күренештәрҙе

күренештәрҙә

күренештәрҙән

[kʏ.rɪ̞.ˈnɪ̞ʃ]

Synchronously, күрен- (küren-, “to be seen”) + -еш (-yeş).

affix

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.

Ə bına şəxsi qunaqxana asıw — unıhı inde beźźeñ ösön bötönləy yat küreneş.

However, to open up a private hotel is a phenomenon completely extraordinary to us.

Ҡала халкының процент нисбәтендә арта барыуы — тәбиғи күренеш.

Qala xalkınıñ protsent nisbətendə arta barıwı — təbiği küreneş.

The (continuing) growth of the urban population in terms of percentage ratio is a natural phenomenon.

phenomenon; something that takes place in reality and can be observed, perceived or otherwise known

(visual) the way someone or something looks or visually appears; appearance, outer look

Өс күренештән торған пьеса.


арҡан

arqan (romanization)
арҡан (absolute singular)
арҡандар (absolute plural)
арҡандың (definite genitive singular)
арҡандарҙың (definite genitive plural)
арҡанға (dative singular)
арҡандарға (dative plural)
арҡанды (accusative definite singular)
арҡандарҙы (accusative definite plural)
арҡанда (locative singular)
арҡандарҙа (locative plural)
арҡандан (ablative singular)
арҡандарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *arkan (“rope”). Cognate with Tatar аркан (arkan), Kazakh арқан (arqan), Kyrgyz аркан (arkan) and Uzbek arqon (“rope”).


инсан

insan (romanization)
инсан (absolute singular)
инсандар (absolute plural)
инсандың (definite genitive singular)
инсандарҙың (definite genitive plural)
инсанға (dative singular)
инсандарға (dative plural)
инсанды (accusative definite singular)
инсандарҙы (accusative definite plural)
инсанда (locative singular)
инсандарҙа (locative plural)
инсандан (ablative singular)
инсандарҙан (ablative plural)

From Arabic إِنْسَان (ʔinsān, “human being”).

Мәрхәмәт эйәһе Аллаһ Ҡөрьәнде өйрәтте. Инсанды Ул яралтты. Һөйләшергә өйрәтте.

(Can we date this quote?), Quran, Ar-Rahman: 1-4:

Allah, the Most Compassionate, taught the Quran, created humanity, and taught them speech.

Mərxəmət eyəhe Allah Qörənde öyrətte. İnsandı Ul yaralttı. Höyləşergə öyrətte.

(rare, in philosophical or religious contexts) human being


кейеҙ

head

кейеҙ • (keyeź)

ba-noun

кейеҙ • (keyeź)

keyeź (romanization)
кейеҙ (absolute singular)
кейеҙҙәр (absolute plural)
кейеҙҙең (definite genitive singular)
кейеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
кейеҙгә (dative singular)
кейеҙҙәргә (dative plural)
кейеҙҙе (accusative definite singular)
кейеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
кейеҙҙә (locative singular)
кейеҙҙәрҙә (locative plural)
кейеҙҙән (ablative singular)
кейеҙҙәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Common Turkic *kidiz (“felt”).
Cognate with Old Uyghur 𐽷𐽶𐽸𐽶𐽴 (kydyz /kidiz/, “felt”);
Kazakh киіз (kiız),
Kyrgyz кийиз (kiyiz),
Southern Altai кийис (kiyis),
Uzbek kigiz,
Turkish kiyiz,
Tuvan кидис (kidis, “felt”),
etc.

cog

Тирмәнең көмбәҙе махсус рәүештә бөгөлгән уҡтарҙан эшләнә, уларҙың өҫтөнә кейеҙ һалына.

Tirməneñ kömbəźe maxsus rəweştə bögölgən uqtarźan eşlənə, ularźıñ öśtönə keyeź halına.

The yurt's dome is made of poles (that are) bent in a special fashion; on top of them, felt is laid.

felt; cloth or stuff made of matted fibres of wool by rolling and applying pressure without spinning or weaving.


беләҙек

head

беләҙек • (beləźek)

ba-noun

беләҙек • (beləźek)

beləźek (romanization)
беләҙек (absolute singular)
беләҙектәр (absolute plural)
беләҙектең (definite genitive singular)
беләҙектәрҙең (definite genitive plural)
беләҙеккә (dative singular)
беләҙектәргә (dative plural)
беләҙекте (accusative definite singular)
беләҙектәрҙе (accusative definite plural)
беләҙектә (locative singular)
беләҙектәрҙә (locative plural)
беләҙектән (ablative singular)
беләҙектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

беләҙектәрҙең

беләҙектәргә

беләҙектәрҙе

беләҙектәрҙә

беләҙектәрҙән

From *bilezik (compare Old Turkic bilezük, bilerzük, bilersük "bracelet"), from a composition of Proto-Turkic stems *bilek (“forearm”) + *yüŕük (“ring”).
Compare with cognates:
Kazakh білезік (bılezık),
Kyrgyz билерик (bilerik), билезик (bilezik), билездик (bilezdik),
Uzbek bilaguzuk,
Turkish bilezik (“bracelet”);
Yakut биһилэх (bihileq, “fingerring”).


сейә

head

сейә • (seyə)

ba-noun

сейә • (seyə)

seyə (romanization)
сейә (absolute singular-only)
сейәнең (definite genitive singular-only)
сейә (dative singular-only)
сейәне (accusative definite singular-only)
сейәлә (locative singular-only)
сейәнән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čije (“cherry”).
Cognate with Tatar чия (çiyä), Kazakh шие (şie), Kyrgyz чие (ciye, “cherry”), etc.

Prunus subg. Cerasus
Prunus subg. Cerasus#Translingual

cherry (the bush and berry), Prunus subg. Cerasus


үзбәк

head

үзбәк • (üzbək)

ba-noun

үзбәк • (üzbək)

üzbək (romanization)
үзбәк (absolute singular)
үзбәктәр (absolute plural)
үзбәктең (definite genitive singular)
үзбәктәрҙең (definite genitive plural)
үзбәккә (dative singular)
үзбәктәргә (dative plural)
үзбәкте (accusative definite singular)
үзбәктәрҙе (accusative definite plural)
үзбәктә (locative singular)
үзбәктәрҙә (locative plural)
үзбәктән (ablative singular)
үзбәктәрҙән (ablative plural)

Үзбәк теле.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.


күләүек

head

күләүек • (küləwek)

ba-noun

күләүек • (küləwek)

küləwek (romanization)
күләүек (absolute singular)
күләүектәр (absolute plural)
күләүектең (definite genitive singular)
күләүектәрҙең (definite genitive plural)
күләүеккә (dative singular)
күләүектәргә (dative plural)
күләүекте (accusative definite singular)
күләүектәрҙе (accusative definite plural)
күләүектә (locative singular)
күләүектәрҙә (locative plural)
күләүектән (ablative singular)
күләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күләүектәрҙең

күләүектәргә

күләүектәрҙе

күләүектәрҙә

күләүектәрҙән

A diminutive form derived from күл (kül, “lake”), from Proto-Turkic *kȫl (“lake”).

a small body of standing or stagnant water; puddle, pool


рөхсәт

head

рөхсәт • (röxsət)

ba-noun

рөхсәт • (röxsət)

röxsət (romanization)
рөхсәт (absolute singular)
рөхсәттәр (absolute plural)
рөхсәттең (definite genitive singular)
рөхсәттәрҙең (definite genitive plural)
рөхсәткә (dative singular)
рөхсәттәргә (dative plural)
рөхсәтте (accusative definite singular)
рөхсәттәрҙе (accusative definite plural)
рөхсәттә (locative singular)
рөхсәттәрҙә (locative plural)
рөхсәттән (ablative singular)
рөхсәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рөхсәттәрҙең

рөхсәттәрҙән

From Persian رخصت (roxsat, “permission”), from Arabic رُخْصَة (ruḵṣa, “permission, authorization, permit”). Compare Kazakh рұқсат (rūqsat)/лұқсат (lūqsat), Uzbek ruxsat, Turkish ruhsat (“permission”).


йыназа

head

йыназа • (yınaza)

ba-noun

йыназа • (yınaza)

yınaza (romanization)
йыназа (absolute singular)
йыназалар (absolute plural)
йыназаның (definite genitive singular)
йыназаларҙың (definite genitive plural)
йыназаға (dative singular)
йыназаларға (dative plural)
йыназаны (accusative definite singular)
йыназаларҙы (accusative definite plural)
йыназала (locative singular)
йыназаларҙа (locative plural)
йыназанан (ablative singular)
йыназаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыназаларҙың

йыназаларҙан

From Arabic جَنَازَة (janāza, “funeral; corpse”).
Compare Tatar җеназа (cenaza, “funeral”), Turkish cenaze (“funeral”), Uzbek janoza (“funeral”).

der

(Islam) the prayer read by the dead person before burial

(by extension) funeral service (in any religious tradition)


килмешәк

head

килмешәк • (kilmeşək)

ba-noun

килмешәк • (kilmeşək)

kilmeşək (romanization)
килмешәк (absolute singular)
килмешәктәр (absolute plural)
килмешәктең (definite genitive singular)
килмешәктәрҙең (definite genitive plural)
килмешәккә (dative singular)
килмешәктәргә (dative plural)
килмешәкте (accusative definite singular)
килмешәктәрҙе (accusative definite plural)
килмешәктә (locative singular)
килмешәктәрҙә (locative plural)
килмешәктән (ablative singular)
килмешәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

килмешәктәрҙең

килмешәктәргә

килмешәктәрҙе

килмешәктәрҙә

килмешәктәрҙән

From the verb кил- (kil-) "to come".
Cognate with Kazakh келімсек (kelımsek, “foreigner”).

Ҡылыс күтәреп килгән килмешәк ҡылыстан үлемен дә табыр.

Qılıs kütərep kilgən kilmeşək qılıstan ülemen də tabır.

An alien who comes raising a sword, will find his death from a sword as well.

a person who has come from somewhere else, rather than has lived in the place; alien, foreigner, outlander


ҡоролтай

qoroltay (romanization)
ҡоролтай (absolute singular)
ҡоролтайҙар (absolute plural)
ҡоролтайҙың (definite genitive singular)
ҡоролтайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡоролтайға (dative singular)
ҡоролтайҙарға (dative plural)
ҡоролтайҙы (accusative definite singular)
ҡоролтайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡоролтайҙа (locative singular)
ҡоролтайҙарҙа (locative plural)
ҡоролтайҙан (ablative singular)
ҡоролтайҙарҙан (ablative plural)

ҡоролтайҙарҙың

ҡоролтайҙарға

ҡоролтайҙарҙы

ҡоролтайҙарҙа

ҡоролтайҙарҙан

From Middle Mongol [Han needed] (qurilta, “assembly”), from Proto-Mongolic *kurï- (“to gather, to assemble”). Compare Mongolian хурах (xurax, “to gather, to convene”), хурал (xural, “assembly”).
Cognate with Kazakh құрылтай (qūryltai, “assembly”), Crimean Tatar qurultay, Uyghur قۇرۇلتاي (qurultay), etc.

cog

(historical) kurultai, an all-nation congress, political and military council in Bashkirs and other Turkic nations

(modern use, capitalized) State Assembly of the Republic of Bashkortostan


кендек

kendek (romanization)
кендек (absolute singular)
кендектәр (absolute plural)
кендектең (definite genitive singular)
кендектәрҙең (definite genitive plural)
кендеккә (dative singular)
кендектәргә (dative plural)
кендекте (accusative definite singular)
кендектәрҙе (accusative definite plural)
кендектә (locative singular)
кендектәрҙә (locative plural)
кендектән (ablative singular)
кендектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кендектәрҙең

кендектәрҙән

From Proto-Turkic *kīn-dik (“navel”).
Cognate with
Kazakh кіндік (kındık),
Kyrgyz киндик (kindik),
Kumyk гинник (ginnik),
Uzbek kindik,
Uyghur كىندىك (kindik),
Khakas кіндік (kìndìk),
Tuvan хиндик (xindik, “navel”),
Yakut киин (kiin, “navel”),
etc.


ҡымыҙ

head

ҡымыҙ • (qımıź)

ba-noun

ҡымыҙ • (qımıź)

qımıź (romanization)
ҡымыҙ (absolute singular-only)
ҡымыҙҙың (definite genitive singular-only)
ҡымыҙға (dative singular-only)
ҡымыҙҙы (accusative definite singular-only)
ҡымыҙҙа (locative singular-only)
ҡымыҙҙан (ablative singular-only)

From Common Kipchak *qïmïz (“koumiss”), from Proto-Turkic *kumɨŕ (“koumiss”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïmïz), Old Uyghur [script needed] (qumuz, “koumiss”);
Tatar кымыз (qımız),
Kazakh қымыз (qymyz),
Kyrgyz кымыз (kımız),
Southern Altai кымыс (kïmïs),
Uzbek qimiz,
Turkish kımız,
Khakas хымыс (xımıs),
Tuvan хымыс (xımıs),
Yakut кымыс (kımıs, “koumiss”).
Evidence exists that this term might originally have had the meaning of "sour". Note, for instance,
Karakhanid [script needed] (qïmïz almïla, “sour apple”), as attested in Dīwān Lughāt al-Turk,
Uzbek qimizak (“sour-sweet”),
and botanic terms in different languages, all denoting plants with a sour taste:
Bashkir ҡымыҙлыҡ (qımıźlıq, “Polygonum alpinum”),
Kazakh қымыздық (qymyzdyq, “Rumex spp.”),
Kyrgyz кымыздык (kımızdık, “Bistorta officinalis, syn. Polygonum bistorta”),
Tuvan хымыс-сиген (xımıs-sigen, “Rumex spp.”).

cog

koumiss, fermented dairy product made from mare's milk, typical of nomadic Turkic cuisines


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


сәйәхәт

head

сәйәхәт • (səyəxət)

ba-noun

сәйәхәт • (səyəxət)

səyəxət (romanization)
сәйәхәт (absolute singular)
сәйәхәттәр (absolute plural)
сәйәхәттең (definite genitive singular)
сәйәхәттәрҙең (definite genitive plural)
сәйәхәткә (dative singular)
сәйәхәттәргә (dative plural)
сәйәхәтте (accusative definite singular)
сәйәхәттәрҙе (accusative definite plural)
сәйәхәттә (locative singular)
сәйәхәттәрҙә (locative plural)
сәйәхәттән (ablative singular)
сәйәхәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйәхәттәрҙең

сәйәхәттәргә

сәйәхәттәрҙе

сәйәхәттәрҙә

сәйәхәттәрҙән

From Arabic سِیَاحَة (siyâha(t), “journey”).


ҡулаҡса

qulaqsa (romanization)
ҡулаҡса (absolute singular)
ҡулаҡсалар (absolute plural)
ҡулаҡсаның (definite genitive singular)
ҡулаҡсаларҙың (definite genitive plural)
ҡулаҡсаға (dative singular)
ҡулаҡсаларға (dative plural)
ҡулаҡсаны (accusative definite singular)
ҡулаҡсаларҙы (accusative definite plural)
ҡулаҡсала (locative singular)
ҡулаҡсаларҙа (locative plural)
ҡулаҡсанан (ablative singular)
ҡулаҡсаларҙан (ablative plural)

ҡулаҡсаларҙың

ҡулаҡсаларға

ҡулаҡсаларҙы

ҡулаҡсаларҙа

ҡулаҡсаларҙан

ҡул (qul, “hand”) + аҡса (aqsa, “money”).


бәпембә

head

бәпембә • (bəpembə)

ba-noun

бәпембә • (bəpembə)

bəpembə (romanization)
бәпембә (absolute singular)
бәпембәләр (absolute plural)
бәпембәнең (definite genitive singular)
бәпембәләрҙең (definite genitive plural)
бәпембәгә (dative singular)
бәпембәләргә (dative plural)
бәпембәне (accusative definite singular)
бәпембәләрҙе (accusative definite plural)
бәпембәлә (locative singular)
бәпембәләрҙә (locative plural)
бәпембәнән (ablative singular)
бәпембәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәпембәләрҙең

бәпембәләргә

бәпембәләрҙе

бәпембәләрҙә

бәпембәләрҙән

Taraxacum officinale
Taraxacum officinale#Translingual


бураҙна

head

бураҙна • (buraźna)

ba-noun

бураҙна • (buraźna)

buraźna (romanization)
бураҙна (absolute singular)
бураҙналар (absolute plural)
бураҙнаның (definite genitive singular)
бураҙналарҙың (definite genitive plural)
бураҙнаға (dative singular)
бураҙналарға (dative plural)
бураҙнаны (accusative definite singular)
бураҙналарҙы (accusative definite plural)
бураҙнала (locative singular)
бураҙналарҙа (locative plural)
бураҙнанан (ablative singular)
бураҙналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бураҙналарҙың

бураҙналарға

бураҙналарҙы

бураҙналарҙа

бураҙналарҙан

From Russian борозда́ (borozdá, “furrow”).


аҡсарлаҡ

aqsarlaq (romanization)
аҡсарлаҡ (absolute singular)
аҡсарлаҡтар (absolute plural)
аҡсарлаҡтың (definite genitive singular)
аҡсарлаҡтарҙың (definite genitive plural)
аҡсарлаҡҡа (dative singular)
аҡсарлаҡтарға (dative plural)
аҡсарлаҡты (accusative definite singular)
аҡсарлаҡтарҙы (accusative definite plural)
аҡсарлаҡта (locative singular)
аҡсарлаҡтарҙа (locative plural)
аҡсарлаҡтан (ablative singular)
аҡсарлаҡтарҙан (ablative plural)

аҡсарлаҡтарҙың

аҡсарлаҡтарға

аҡсарлаҡтарҙы

аҡсарлаҡтарҙа

аҡсарлаҡтарҙан

Cognate with
Tatar акчарлак (aqçarlaq),
Kyrgyz ак чардак (ak cardak, “seagull”).


мөхәббәт

head

мөхәббәт • (möxəbbət)

ba-noun

мөхәббәт • (möxəbbət)

möxəbbət (romanization)
мөхәббәт (absolute singular-only)
мөхәббәттең (definite genitive singular-only)
мөхәббәткә (dative singular-only)
мөхәббәтте (accusative definite singular-only)
мөхәббәттә (locative singular-only)
мөхәббәттән (ablative singular-only)

[mʏ̞.χæ.ˈbːæt]

Borrowed from Arabic مَحَبَّة (maḥabba, “love”).

Мәңгелек мөхәббәт.

Мөхәббәт тураһында йыр.


дебет

debet (romanization)
дебет (absolute singular-only)
дебеттең (definite genitive singular-only)
дебеткә (dative singular-only)
дебетте (accusative definite singular-only)
дебеттә (locative singular-only)
дебеттән (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh тыбыт (tybyt, “fine wool of goats”),
Uyghur تىۋىت (tiwit, “fine wool of sheep and goats”).


аманат

amanat (romanization)
аманат (absolute singular)
аманаттар (absolute plural)
аманаттың (definite genitive singular)
аманаттарҙың (definite genitive plural)
аманатҡа (dative singular)
аманаттарға (dative plural)
аманатты (accusative definite singular)
аманаттарҙы (accusative definite plural)
аманатта (locative singular)
аманаттарҙа (locative plural)
аманаттан (ablative singular)
аманаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аманаттарҙың

аманаттарҙан

From Arabic أَمَانَة (ʔamāna, “trust; deposit”).

der

Аллаһ Раббыбыҙ беҙгә йәнде аманат итеп биргән. Беҙҙең бурыс — шул аманатты нисек алдыҡ, шул рәүештә Аллаһыға кире ҡайтарып биреү.

Allah Rabbıbıź beźgə yənde amanat itep birgən. Beźźeñ burıs — şul amanattı nisek aldıq, şul rəweştə Allahığa kire qaytarıp birew.

Allah our Lord have us the soul as trust. Our duty is to return that trust to Allah (exactly) in the form we took it.

that which is entrusted; something received in confidence; trust

something entrusted for storage; deposit

a valued legacy or heritage; relic, halidom

a precept, commandment especially inheritaged from one's ancestors, predecessors

Ихтилалсылар килешеү төҙөргә мәжбүр була, уларҙың вәкилдәрен аманатҡа алғандар.

İxtilalsılar kileşew töźörgə məjbür bula, ularźıñ vəkildəren amanatqa alğandar.

The rebels were forced to make an agreement, their representatives were taken hostage.

(historical) hostage, a person given as a pledge or security for the performance of the conditions of a treaty/agreement

hostage, a person seized in order to compel another party to act in a certain way


ғасыр

head

ғасыр • (ğasır)

ba-noun

ғасыр • (ğasır)

ğasır (romanization)
ғасыр (absolute singular)
ғасырҙар (absolute plural)
ғасырҙың (definite genitive singular)
ғасырҙарҙың (definite genitive plural)
ғасырға (dative singular)
ғасырҙарға (dative plural)
ғасырҙы (accusative definite singular)
ғасырҙарҙы (accusative definite plural)
ғасырҙа (locative singular)
ғасырҙарҙа (locative plural)
ғасырҙан (ablative singular)
ғасырҙарҙан (ablative plural)

From Arabic عَصْر (ʕaṣr, “period of time; age; century”).
Cognate with Tatar гасыр (ğasır), Kazakh ғасыр (ğasyr), Karakalpak a'sir, Turkmen asyr, Azerbaijani əsr, Turkish asır (“century”), etc.


байтал

baytal (romanization)
байтал (absolute singular)
байталдар (absolute plural)
байталдың (definite genitive singular)
байталдарҙың (definite genitive plural)
байталға (dative singular)
байталдарға (dative plural)
байталды (accusative definite singular)
байталдарҙы (accusative definite plural)
байталда (locative singular)
байталдарҙа (locative plural)
байталдан (ablative singular)
байталдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

байталдарҙың

байталдарҙан

Cognate with
Kazakh байтал (baital, “mare aged two to three years”),
Kumyk байтал (baytal, “mare”),
Southern Altai байтал (baytal, “young mare that has not yet produced young”),
Uyghur بايتال (baytal, “mare”).

cog

a young female horse (mare) that has not yet produced young


игәү

head

игәү • (igəw)

ba-noun

игәү • (igəw)

igəw (romanization)
игәү (absolute singular)
игәүҙәр (absolute plural)
игәүҙең (definite genitive singular)
игәүҙәрҙең (definite genitive plural)
игәүгә (dative singular)
игәүҙәргә (dative plural)
игәүҙе (accusative definite singular)
игәүҙәрҙе (accusative definite plural)
игәүҙә (locative singular)
игәүҙәрҙә (locative plural)
игәүҙән (ablative singular)
игәүҙәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *ẹ̄ke- (“file”).
Cognate with
Kazakh егеу (egeu),
Kumyk эгев (egew),
Kyrgyz өгөө (ögöö),
Southern Altai эгӱ (egü),
Uzbek egov,
Uyghur ئېكەك (ëkek),
Turkish eğe,
Tuvan эгээ (egee, “file”),
etc.


көнкүреш

head

көнкүреш • (könküreş)

ba-noun

көнкүреш • (könküreş)

könküreş (romanization)
көнкүреш (absolute singular-only)
көнкүрештең (definite genitive singular-only)
көнкүрешкә (dative singular-only)
көнкүреште (accusative definite singular-only)
көнкүрештә (locative singular-only)
көнкүрештән (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar көнкүреш (könküreş, “daily life”),
Kazakh күнкөріс (künkörıs, “living conditions”).
Derived from the collocation көн күреү (kön kürew, “to live; to experience life day after day”).
The semantic field, especially the adjective meanings, appears to have been influenced by the Russian terms быт (byt) and бытовой (bytovoj).

cog

Хәҙер думбыра халыҡ көнкүрешендә һирәк осрай - уны мандолина алмаштырған.

Xəźer dumbıra xalıq könküreşendə hirək osray - unı mandolina almaştırğan.

These days, dumbyra rarely occurs in the folk's (=Bashkirs') everyday life - it has been replaced by mandolina.

daily life; life as it is experienced on a day-to-day basis, seen as a total of routine activities, especially at and around one's home


эремсек

eremsek (romanization)
эремсек (absolute singular-only)
эремсектең (definite genitive singular-only)
эремсеккә (dative singular-only)
эремсекте (accusative definite singular-only)
эремсектә (locative singular-only)
эремсектән (ablative singular-only)

From the verb iri- "to curdle (of milk)".
Cognate with
Tatar эремчек (eremçek),
Kazakh ірімшік (ırımşık),
Kyrgyz иримчик (irimcik),
Southern Altai иримчик (irimčik, “cottage cheese”).

Kazakh ірімшік (ırımşık)


һал

hal (romanization)
һал (absolute singular)
һалдар (absolute plural)
һалдың (definite genitive singular)
һалдарҙың (definite genitive plural)
һалға (dative singular)
һалдарға (dative plural)
һалды (accusative definite singular)
һалдарҙы (accusative definite plural)
һалда (locative singular)
һалдарҙа (locative plural)
һалдан (ablative singular)
һалдарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *sāl (“raft”).
Cognate with
Kazakh сал (sal),
Uzbek sol,
Turkish sal (“raft”).


сиған

head

сиған • (siğan)

ba-noun

сиған • (siğan)

siğan (romanization)
сиған (absolute singular)
сиғандар (absolute plural)
сиғандың (definite genitive singular)
сиғандарҙың (definite genitive plural)
сиғанға (dative singular)
сиғандарға (dative plural)
сиғанды (accusative definite singular)
сиғандарҙы (accusative definite plural)
сиғанда (locative singular)
сиғандарҙа (locative plural)
сиғандан (ablative singular)
сиғандарҙан (ablative plural)

From Russian цыга́н (cygán), from Byzantine Greek ἀθίγγανος (athínganos, “untouchable”).


рәҡәғәт

head

рәҡәғәт • (rəqəğət)

ba-noun

рәҡәғәт • (rəqəğət)

rəqəğət (romanization)
рәҡәғәт (absolute singular)
рәҡәғәттәр (absolute plural)
рәҡәғәттең (definite genitive singular)
рәҡәғәттәрҙең (definite genitive plural)
рәҡәғәткә (dative singular)
рәҡәғәттәргә (dative plural)
рәҡәғәтте (accusative definite singular)
рәҡәғәттәрҙе (accusative definite plural)
рәҡәғәттә (locative singular)
рәҡәғәттәрҙә (locative plural)
рәҡәғәттән (ablative singular)
рәҡәғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәҡәғәттәрҙең

рәҡәғәттәргә

рәҡәғәттәрҙе

рәҡәғәттәрҙә

рәҡәғәттәрҙән

[ɾæ.qæ.ˈʁæt]

From Arabic رَكْعَة (rakʕa, “prostration”), plural رَكَعَات (rakaʕāt).

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

(Islam) rakat, prayer unit; a prescribed sequence of movements and prayer words during a Muslim prayer


яҙыусы

head

яҙыусы • (yaźıwsı)

ba-noun

яҙыусы • (yaźıwsı)

yaźıwsı (romanization)
яҙыусы (absolute singular)
яҙыусылар (absolute plural)
яҙыусының (definite genitive singular)
яҙыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙыусыға (dative singular)
яҙыусыларға (dative plural)
яҙыусыны (accusative definite singular)
яҙыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙыусыла (locative singular)
яҙыусыларҙа (locative plural)
яҙыусынан (ablative singular)
яҙыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙыусыларҙың

яҙыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙыу (yaźıw, “write”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar язучы (yazuçı),
Kazakh жазушы (jazuşy),
Kyrgyz жазуучу (jazuucu),
Uzbek yozuvchi (“writer”),
Turkish yazıcı.

af

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.


яҙылыусы

head

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

ba-noun

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

yaźılıwsı (romanization)
яҙылыусы (absolute singular)
яҙылыусылар (absolute plural)
яҙылыусының (definite genitive singular)
яҙылыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative definite singular)
яҙылыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙылыусыла (locative singular)
яҙылыусыларҙа (locative plural)
яҙылыусынан (ablative singular)
яҙылыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙылыусыларҙың

яҙылыусыларға

яҙылыусыларҙы

яҙылыусыларҙа

яҙылыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙылыу (yaźılıw, “subscribe”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

subscriber, a person who subscribes to a publication or a service


айғолаҡ

head

айғолаҡ • (ayğolaq)

ba-noun

айғолаҡ • (ayğolaq)

ayğolaq (romanization)
айғолаҡ (absolute singular)
айғолаҡтар (absolute plural)
айғолаҡтың (definite genitive singular)
айғолаҡтарҙың (definite genitive plural)
айғолаҡҡа (dative singular)
айғолаҡтарға (dative plural)
айғолаҡты (accusative definite singular)
айғолаҡтарҙы (accusative definite plural)
айғолаҡта (locative singular)
айғолаҡтарҙа (locative plural)
айғолаҡтан (ablative singular)
айғолаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

айғолаҡтарҙың

айғолаҡтарға

айғолаҡтарҙы

айғолаҡтарҙа

айғолаҡтарҙан

[ɑj.ʁʊ̆.ˈɫaqʰ]

Cognate with
Uzbek oyquloq (“gill”),
Uyghur ئايقۇلاق (ayqulaq, “gill”).

(animal anatomy) gill, the breathing organ in fish


мейе

meye (romanization)
мейе (absolute singular)
мейеләр (absolute plural)
мейенең (definite genitive singular)
мейеләрҙең (definite genitive plural)
мейегә (dative singular)
мейеләргә (dative plural)
мейене (accusative definite singular)
мейеләрҙе (accusative definite plural)
мейелә (locative singular)
мейеләрҙә (locative plural)
мейенән (ablative singular)
мейеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bejŋi (“brain”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (meŋi), [script needed] (meji, “brain”);
Kazakh ми (mi),
Kyrgyz мээ (mee),
Southern Altai мее (mee),
Crimean Tatar miy,
Uzbek miya,
Uyghur مېڭە (më'nge),
Azerbaijani beyin,
Khakas мии (mii),
Yakut мэйии (meyii, “brain”), etc.


йөн

yön (romanization)
йөн (absolute singular-only)
йөндөң (definite genitive singular-only)
йөнгә (dative singular-only)
йөндө (accusative definite singular-only)
йөндә (locative singular-only)
йөндән (ablative singular-only)

Һарыҡ йөнө.


урыҫ

head

урыҫ • (urıś)

ba-noun

урыҫ • (urıś)

urıś (romanization)
урыҫ (absolute singular)
урыҫтар (absolute plural)
урыҫтың (definite genitive singular)
урыҫтарҙың (definite genitive plural)
урыҫҡа (dative singular)
урыҫтарға (dative plural)
урыҫты (accusative definite singular)
урыҫтарҙы (accusative definite plural)
урыҫта (locative singular)
урыҫтарҙа (locative plural)
урыҫтан (ablative singular)
урыҫтарҙан (ablative plural)


түңәрәк

head

түңәрәк • (tüñərək)

ba-noun

түңәрәк • (tüñərək)

tüñərək (romanization)
түңәрәк (absolute singular)
түңәрәктәр (absolute plural)
түңәрәктең (definite genitive singular)
түңәрәктәрҙең (definite genitive plural)
түңәрәккә (dative singular)
түңәрәктәргә (dative plural)
түңәрәкте (accusative definite singular)
түңәрәктәрҙе (accusative definite plural)
түңәрәктә (locative singular)
түңәрәктәрҙә (locative plural)
түңәрәктән (ablative singular)
түңәрәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

түңәрәктәрҙең

түңәрәктәргә

түңәрәктәрҙе

түңәрәктәрҙә

түңәрәктәрҙән

From Proto-Turkic *tögerek (“round, circle”), from
Proto-Turkic *tög ~ *teg ~ *tog (“round, circle”).
Compare with
Tatar түгәрәк (tügäräk),
Kazakh төңірек (töñırek),
Kyrgyz төгөрөк (tögörök),
Uzbek toʻgarak (“circle”),
Uyghur تۈگۈرەك (tügürek, “circle”),
Yakut түөрэм (tüörem, “round”).
The noun sense of "hobby group" is semantic loan from Russian кружо́к (kružók).

sl

study group, interest group, hobby group


бейә

head

бейә • (beyə)

ba-noun

бейә • (beyə)

beyə (romanization)
бейә (absolute singular)
бейәләр (absolute plural)
бейәнең (definite genitive singular)
бейәләрҙең (definite genitive plural)
бейәгә (dative singular)
бейәләргә (dative plural)
бейәне (accusative definite singular)
бейәләрҙе (accusative definite plural)
бейәлә (locative singular)
бейәләрҙә (locative plural)
бейәнән (ablative singular)
бейәләрҙән (ablative plural)

Бейә һауынсыһы.


айғыр

head

айғыр • (ayğır)

ba-noun

айғыр • (ayğır)

ayğır (romanization)
айғыр (absolute singular)
айғырҙар (absolute plural)
айғырҙың (definite genitive singular)
айғырҙарҙың (definite genitive plural)
айғырға (dative singular)
айғырҙарға (dative plural)
айғырҙы (accusative definite singular)
айғырҙарҙы (accusative definite plural)
айғырҙа (locative singular)
айғырҙарҙа (locative plural)
айғырҙан (ablative singular)
айғырҙарҙан (ablative plural)


баш бармаҡ

head

баш бармаҡ • (baş barmaq)

ba-noun

баш бармаҡ • (baş barmaq)

baş barmaq (romanization)
баш бармаҡ (absolute singular)
баш бармаҡтар (absolute plural)
баш бармаҡтың (definite genitive singular)
баш бармаҡтарҙың (definite genitive plural)
баш бармаҡҡа (dative singular)
баш бармаҡтарға (dative plural)
баш бармаҡты (accusative definite singular)
баш бармаҡтарҙы (accusative definite plural)
баш бармаҡта (locative singular)
баш бармаҡтарҙа (locative plural)
баш бармаҡтан (ablative singular)
баш бармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баш бармаҡтың

баш бармаҡҡа

баш бармаҡты

баш бармаҡта

баш бармаҡтан

баш бармаҡтар

баш бармаҡтарҙың

баш бармаҡтарға

баш бармаҡтарҙы

баш бармаҡтарҙа

баш бармаҡтарҙан

[ˈbɑʂ.bɑɾˈmɑq]

баш (baş, “main, large”) + бармаҡ (barmaq, “finger”)
Compare with
Tatar, Kyrgyz баш бармак (baş barmak),
Kazakh бас бармақ (bas barmaq),
Uzbek bosh barmoq,
Azerbaijani baş barmaq,
Turkish başparmak (“thumb”).

compound

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a war weapon or an instrument of labor.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.


ғалим

head

ғалим • (ğalim)

ba-noun

ғалим • (ğalim)

ğalim (romanization)
ғалим (absolute singular)
ғалимдар (absolute plural)
ғалимдың (definite genitive singular)
ғалимдарҙың (definite genitive plural)
ғалимға (dative singular)
ғалимдарға (dative plural)
ғалимды (accusative definite singular)
ғалимдарҙы (accusative definite plural)
ғалимда (locative singular)
ғалимдарҙа (locative plural)
ғалимдан (ablative singular)
ғалимдарҙан (ablative plural)

From Arabic عَالِم (ʕālim, “scientist”). Compare Turkish ālim (“all-knowing, omniscient”).

cog

Ғалимдар хөрмәтенә аталған физик үлсәү берәмектәре.

Ğalimdar xörmətenə atalğan fizik ülsəw berəmektəre.

The physical units of measurement named after scientists.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

Angliyanıñ klimat üźgərew məsələləre menən şöğöllənewse ğalim-ekologtarı, axırızamanğa tiklem 40 yıldan da kəmerək vaqıt qaldı, tip iśbatlay.

England's environmental scientists who study the problems of climat change assert that a period less than 40 years remains till the end of the world.

“Ғәлиә”лә башлыса Мысырҙа, Сүриәлә, Төркиәлә белем алған билдәле ғалимдар һәм дин белгестәре уҡыта.

“Ğəliə”lə başlısa Mısırźa, Süriələ, Törkiələ belem alğan bildəle ğalimdar həm din belgestəre uqıta.

The faculty of (the madrasah of) Ğaliya mostly consists of noted scholars and religion (i.e. Islamic) experts educated in Egypt, Syria and Turkey.


борсаҡ

borsaq (romanization)
борсаҡ (absolute singular-only)
борсаҡтың (definite genitive singular-only)
борсаҡҡа (dative singular-only)
борсаҡты (accusative definite singular-only)
борсаҡта (locative singular-only)
борсаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *burčak (“bean, pea”).
Cognate with
Kazakh бұршақ (būrşaq, “pea; hail”),
Kumyk бурчакъ (burçaq, “bean; hail”),
Kyrgyz буурчак (buurcak, “pea”),
Turkish burçak (“Vicia ervilia”),
etc.


мажара

majara (romanization)
мажара (absolute singular)
мажаралар (absolute plural)
мажараның (definite genitive singular)
мажараларҙың (definite genitive plural)
мажараға (dative singular)
мажараларға (dative plural)
мажараны (accusative definite singular)
мажараларҙы (accusative definite plural)
мажарала (locative singular)
мажараларҙа (locative plural)
мажаранан (ablative singular)
мажараларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мажараларҙың

мажараларҙан

From Persian ماجرا (mâjarâ, “adventure”), from Arabic.

adventure, remarkable occurrence (amusing or unhappy)


оя

oya (romanization)
оя (absolute singular)
оялар (absolute plural)
ояның (definite genitive singular)
ояларҙың (definite genitive plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative definite singular)
ояларҙы (accusative definite plural)
ояла (locative singular)
ояларҙа (locative plural)
оянан (ablative singular)
ояларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *uya (“nest; place inhabited by an animal”). Compare Southern Altai уйа (uya), Turkish yuva (“nest, home”).

inh

Бүре ояһы.

place inhabited by an animal (including birds, insects etc.)

Эт ояһы.

Сыйырсыҡ ояһы.

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Aq ökönöñ sebeştəre könönə bereşər moronlay, şuğa kürə ber oyalağı qoşsoqtar törlö buylı bula, keseləre yış qına ülep qala.

Snowy owl's chicks hatch one a day, therefore the young birds in one nest have different statures, those younger often die.

(birds) nest or other place inhabited by birds

Баҙар янындағы туҡталыш күптән инде берәҙәктәр, эскеселәр ояһына әүерелгән.

Baźar yanındağı tuqtalış küptən inde berəźəktər, eskeselər oyahına əwerelgən.

The (bus) stop. next to the market has long turned into a den of hobos and drunkards.

(figuratively) a place inhabited by criminals, homeless people, fringe groups, etc.


иләү

head

иләү • (iləw)

ba-noun

иләү • (iləw)

iləw (romanization)
иләү (absolute singular)
иләүҙәр (absolute plural)
иләүҙең (definite genitive singular)
иләүҙәрҙең (definite genitive plural)
иләүгә (dative singular)
иләүҙәргә (dative plural)
иләүҙе (accusative definite singular)
иләүҙәрҙе (accusative definite plural)
иләүҙә (locative singular)
иләүҙәрҙә (locative plural)
иләүҙән (ablative singular)
иләүҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh илеу (ileu, “anthill”).


тояҡ

toyaq (romanization)
тояҡ (absolute singular)
тояҡтар (absolute plural)
тояҡтың (definite genitive singular)
тояҡтарҙың (definite genitive plural)
тояҡҡа (dative singular)
тояҡтарға (dative plural)
тояҡты (accusative definite singular)
тояҡтарҙы (accusative definite plural)
тояҡта (locative singular)
тояҡтарҙа (locative plural)
тояҡтан (ablative singular)
тояҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tubńak (“hoof”).
Cognate with
Kazakh тұяқ (tūäq),
Kyrgyz туяк (tuyak),
Southern Altai туйгак (tuygak),
Uzbek tuyoq,
Uyghur تۇياق (tuyaq),
Khakas туйғах (tuyğax),
Shor туйғақ (tuyğaq),
Tuvan дуюг (duyug),
Turkmen toýnak,
Turkish toynak,
Yakut туйах (tuyaq, “hoof”),
etc.


ҡарт

qart (romanization)
ҡарт (absolute singular)
ҡарттар (absolute plural)
ҡарттың (definite genitive singular)
ҡарттарҙың (definite genitive plural)
ҡартҡа (dative singular)
ҡарттарға (dative plural)
ҡартты (accusative definite singular)
ҡарттарҙы (accusative definite plural)
ҡартта (locative singular)
ҡарттарҙа (locative plural)
ҡарттан (ablative singular)
ҡарттарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qart, “old man”), Kumyk къарт (qart, “old”).
Related to qarï "old" (Old Turkic [script needed] (qarï, “old”), Southern Altai кары (karï, “old”). Perhaps both are derived from a verb *qar- "get old".

cog

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

Boron-boron zamanda yəşəgən ti qart menən qarsıq.

Once upon a time there lived an old man and an old woman.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

Kərtəgə totonop, qart oźaq qına awıl uramına qarap torźo.

The old man stood for a long time, holding on a fence and looking at the village street.


ҡарсыҡ

head

ҡарсыҡ • (qarsıq)

ba-noun

ҡарсыҡ • (qarsıq)

qarsıq (romanization)
ҡарсыҡ (absolute singular)
ҡарсыҡтар (absolute plural)
ҡарсыҡтың (definite genitive singular)
ҡарсыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡарсыҡҡа (dative singular)
ҡарсыҡтарға (dative plural)
ҡарсыҡты (accusative definite singular)
ҡарсыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡарсыҡта (locative singular)
ҡарсыҡтарҙа (locative plural)
ҡарсыҡтан (ablative singular)
ҡарсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарсыҡтарҙың

ҡарсыҡтарҙан

Related to qart, qarï "old". See ҡарт (qart) for more.

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

Zöbərjət qarsıq uśal buldı, kilenenə kön birməne.

The old Zubarjat was evil (and) made life impossible for her daughter-in-law (=never left her daughter-in-law in peace)


дуңғыҙ

head

дуңғыҙ • (duñğıź)

ba-noun

дуңғыҙ • (duñğıź)

duñğıź (romanization)
дуңғыҙ (absolute singular)
дуңғыҙҙар (absolute plural)
дуңғыҙҙың (definite genitive singular)
дуңғыҙҙарҙың (definite genitive plural)
дуңғыҙға (dative singular)
дуңғыҙҙарға (dative plural)
дуңғыҙҙы (accusative definite singular)
дуңғыҙҙарҙы (accusative definite plural)
дуңғыҙҙа (locative singular)
дуңғыҙҙарҙа (locative plural)
дуңғыҙҙан (ablative singular)
дуңғыҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дуңғыҙҙарҙың

дуңғыҙҙарҙан

From Proto-Common Turkic *toŋuz (“pig”).


кисә

head

кисә • (kisə)

ba-noun

кисә • (kisə)

kisə (romanization)
кисә (absolute singular)
кисәләр (absolute plural)
кисәнең (definite genitive singular)
кисәләрҙең (definite genitive plural)
кисәкә (dative singular)
кисәләргә (dative plural)
кисәне (accusative definite singular)
кисәләрҙе (accusative definite plural)
кисәлә (locative singular)
кисәләрҙә (locative plural)
кисәнән (ablative singular)
кисәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kēče (“night, evening”).
Cognate to
Kazakh кеше (keşe, “yesterday”), Kyrgyz кечээ (kecee, “yesterday”), Uzbek kecha (“yesterday”);
Old Turkic 𐰛𐰃𐰲𐰀 (kéče, “late in the evening”);
Turkish gece (“night”), Turkmen gije (“night”), Yakut киэһэ (kiehe, “evening”).


ялан

yalan (romanization)
ялан (absolute singular)
яландар (absolute plural)
яландың (definite genitive singular)
яландарҙың (definite genitive plural)
яланға (dative singular)
яландарға (dative plural)
яланды (accusative definite singular)
яландарҙы (accusative definite plural)
яланда (locative singular)
яландарҙа (locative plural)
яландан (ablative singular)
яландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yalaŋ (“steppe”).
Also related to Proto-Turkic *yalïŋ (“naked”). (if the two reconstructed forms are indeed separate from each other)
Cognate with
Old Uyghur y՚l՚nk (jalaŋ, “bare, naked”),
Southern Altai јалаҥ (ǰalaŋ, “field”), Tatar ялан (yalan, “field”),
Uyghur يالاڭ (yalang, “bare; single”).
See also яланғас (yalanğas, “naked”).