толом

tolom (romanization)
толом (absolute singular)
толомдар (absolute plural)
толомдоң (definite genitive singular)
толомдарҙың (definite genitive plural)
толомға (dative singular)
толомдарға (dative plural)
толомдо (accusative definite singular)
толомдарҙы (accusative definite plural)
толомда (locative singular)
толомдарҙа (locative plural)
толомдан (ablative singular)
толомдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tul(g)uŋ (“temple; braid/plait of hair”).
Cognate with
Kyrgyz тулум (tulum),
Kazakh тұлым (tūlym),
Southern Altai тулуҥ (tuluŋ),
Khakas тулунъ (tulunʺ),
Shor тулуң (tuluñ, “braid/plait of hair”);
Ottoman Turkish طولون (tulun, “temple, etc.”)

cog

Тығыҙ толом.


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

böźrə (romanization)
бөҙрә (absolute singular)
бөҙрәләр (absolute plural)
бөҙрәнең (definite genitive singular)
бөҙрәләрҙең (definite genitive plural)
бөҙрәгә (dative singular)
бөҙрәләргә (dative plural)
бөҙрәне (accusative definite singular)
бөҙрәләрҙе (accusative definite plural)
бөҙрәлә (locative singular)
бөҙрәләрҙә (locative plural)
бөҙрәнән (ablative singular)
бөҙрәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Turkmen buýra (“curl, curly”),
Uyghur بۈدرە (büdre, “curly”).


маҡсат

maqsat (romanization)
маҡсат (absolute singular)
маҡсаттар (absolute plural)
маҡсаттың (definite genitive singular)
маҡсаттарҙың (definite genitive plural)
маҡсатҡа (dative singular)
маҡсаттарға (dative plural)
маҡсатты (accusative definite singular)
маҡсаттарҙы (accusative definite plural)
маҡсатта (locative singular)
маҡсаттарҙа (locative plural)
маҡсаттан (ablative singular)
маҡсаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маҡсаттарҙың

маҡсаттарҙан

From Arabic مَقْصَد (maqṣad).
Cognate with
Kyrgyz максат (maksat),
Uzbek maqsad,
Turkish maksat.

Уртаҡ маҡсат берләштерә.

goal, aim; a result one is attempting to achieve


ниәт

head

ниәт • (niət)

ba-noun

ниәт • (niət)

niət (romanization)
ниәт (absolute singular)
ниәттәр (absolute plural)
ниәттең (definite genitive singular)
ниәттәрҙең (definite genitive plural)
ниәткә (dative singular)
ниәттәргә (dative plural)
ниәтте (accusative definite singular)
ниәттәрҙе (accusative definite plural)
ниәттә (locative singular)
ниәттәрҙә (locative plural)
ниәттән (ablative singular)
ниәттәрҙән (ablative plural)

Ниәт — ярты ғәмәл.


ғәйеп

head

ғәйеп • (ğəyep)

ba-noun

ғәйеп • (ğəyep)

From Arabic غَيْب (ḡayb).
Cognate with Azerbaijani qeyb, Turkish gayb, Turkmen gaýb, Uyghur غەيب (gheyb), Uzbek gʻayb.

wp

Ғәйеп (Ислам)


ғәйеп

head

ғәйеп • (ğəyep)

ba-noun

ғәйеп • (ğəyep)

ğəyep (romanization)
ғәйеп (absolute singular)
ғәйептәр (absolute plural)
ғәйептең (definite genitive singular)
ғәйептәрҙең (definite genitive plural)
ғәйепкә (dative singular)
ғәйептәргә (dative plural)
ғәйепте (accusative definite singular)
ғәйептәрҙе (accusative definite plural)
ғәйептә (locative singular)
ғәйептәрҙә (locative plural)
ғәйептән (ablative singular)
ғәйептәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَيْب (ʕayb).
Cognate with Azerbaijani eyb,
Kazakh айып (aiyp),
Kyrgyz айып (ayıp), Turkish ayıp,
Uyghur ئەيب (eyb),
Uzbek ayb.

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.

The editorial office accepts no responsibility for the defects arising through the publisher's fault.

responsibility for a mistake; fault, guilt; blame, culpability, blameworthiness


яуаплылыҡ

head

яуаплылыҡ • (yawaplılıq)

ba-noun

яуаплылыҡ • (yawaplılıq)

yawaplılıq (romanization)
яуаплылыҡ (absolute singular)
яуаплылыҡтар (absolute plural)
яуаплылыҡтың (definite genitive singular)
яуаплылыҡтарҙың (definite genitive plural)
яуаплылыҡҡа (dative singular)
яуаплылыҡтарға (dative plural)
яуаплылыҡты (accusative definite singular)
яуаплылыҡтарҙы (accusative definite plural)
яуаплылыҡта (locative singular)
яуаплылыҡтарҙа (locative plural)
яуаплылыҡтан (ablative singular)
яуаплылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яуаплылыҡтың

яуаплылыҡтан

яуаплылыҡтар

яуаплылыҡтарҙың

яуаплылыҡтарға

яуаплылыҡтарҙы

яуаплылыҡтарҙа

яуаплылыҡтарҙан

[jɑ.wɑp.ɫɯ̞.ˈɫɯ̞q]

я‧уап‧лы‧лыҡ

responsibility, accountability; the state of being responsible, accountable, or answerable

Шәхси яуаплылыҡ.

Яуаплылыҡ хисе.

responsibility; duty, liability, obligation


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).

edible grass (i. e. dill, parsley, etc.)


сәтләүек

head

сәтләүек • (sətləwek)

ba-noun

сәтләүек • (sətləwek)

sətləwek (romanization)
сәтләүек (absolute singular)
сәтләүектәр (absolute plural)
сәтләүектең (definite genitive singular)
сәтләүектәрҙең (definite genitive plural)
сәтләүеккә (dative singular)
сәтләүектәргә (dative plural)
сәтләүекте (accusative definite singular)
сәтләүектәрҙе (accusative definite plural)
сәтләүектә (locative singular)
сәтләүектәрҙә (locative plural)
сәтләүектән (ablative singular)
сәтләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәтләүектәрҙең

сәтләүектәргә

сәтләүектәрҙе

сәтләүектәрҙә

сәтләүектәрҙән

Cognate with
Tatar чикләвек (çikläwek),
Kazakh шаттауық (şattauyq, “hazelnut”),
Karachay-Balkar чёртлеуюк (çörtleuyuk, “nut”).


саған

head

саған • (sağan)

ba-noun

саған • (sağan)

sağan (romanization)
саған (absolute singular)
сағандар (absolute plural)
сағандың (definite genitive singular)
сағандарҙың (definite genitive plural)
сағанға (dative singular)
сағандарға (dative plural)
сағанды (accusative definite singular)
сағандарҙы (accusative definite plural)
сағанда (locative singular)
сағандарҙа (locative plural)
сағандан (ablative singular)
сағандарҙан (ablative plural)


ҡарама

qarama (romanization)
ҡарама (absolute singular)
ҡарамалар (absolute plural)
ҡараманың (definite genitive singular)
ҡарамаларҙың (definite genitive plural)
ҡарамаға (dative singular)
ҡарамаларға (dative plural)
ҡараманы (accusative definite singular)
ҡарамаларҙы (accusative definite plural)
ҡарамала (locative singular)
ҡарамаларҙа (locative plural)
ҡараманан (ablative singular)
ҡарамаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарамаларҙың

ҡарамаларҙан

Compare Chuvash хурама (hurama, “elm tree”), Southern Altai карама (karama, “elm”), Tatar карама (qarama, “elm”), etc.

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.

If sap oozes from elm tree trunks, there will be no more spring frosts.


шаҡмаҡ

head

шаҡмаҡ • (şaqmaq)

ba-noun

шаҡмаҡ • (şaqmaq)

şaqmaq (romanization)
шаҡмаҡ (absolute singular)
шаҡмаҡтар (absolute plural)
шаҡмаҡтың (definite genitive singular)
шаҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
шаҡмаҡҡа (dative singular)
шаҡмаҡтарға (dative plural)
шаҡмаҡты (accusative definite singular)
шаҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
шаҡмаҡта (locative singular)
шаҡмаҡтарҙа (locative plural)
шаҡмаҡтан (ablative singular)
шаҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шаҡмаҡтарҙың

шаҡмаҡтарҙан

From *čaqmaq (“square, box, checkered pattern”), perhaps from
Proto-Turkic *č(i)ak- (“to strike, to cut”).
Cognate with
Kazakh шақпақ (şaqpaq),
Kyrgyz чакмак (cakmak, “square, box”),
Uyghur چاقماق (chaqmaq, “square, box, checkered pattern”).
Note that the Bashkir development from this archetype looks anomalous in its first consonant - the expected form would be *саҡмаҡ (*saqmaq).

cog

Пешка һәр йөрөгәнендә берешәр шаҡмаҡ йөрөй.

Peşka hər yörögənendə bereşər şaqmaq yöröy.

A pawn moves one square each time it moves.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

Hər şaqmaqqa ber genə xəref yaźıla; buş şaqmaqtar qalmaśqa teyeş.

Only one letter fits into each box; no empty boxes must remain.

Шаҡмаҡ шәкәр.

Шаҡмаҡ туҡыма.

Шаҡмаҡ дәфтәр.


һауа

hawa (romanization)
һауа (absolute singular-only)
һауаның (definite genitive singular-only)
һауа (dative singular-only)
һауаны (accusative definite singular-only)
һауала (locative singular-only)
һауанан (ablative singular-only)

From Persian هوا (havâ, “air; weather”).

Саф һауа.

Һауа баҫымы.

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.

As air humidity is very low in the desert, it does not protect from solar radiation.

Диоксин иң тәүҙә тупраҡты, һауаны ағыулай.

Dioksin iñ təwźə tupraqtı, hawanı ağıwlay.

Dioxin first of all pollutes soil (and) air.

Һауа алмашына.


ғаләм

head

ғаләм • (ğaləm)

ba-noun

ғаләм • (ğaləm)

ғәләм ғәләм#Bashkir


дауам

dawam (romanization)
дауам (absolute singular)
дауамдар (absolute plural)
дауамдың (definite genitive singular)
дауамдарҙың (definite genitive plural)
дауамға (dative singular)
дауамдарға (dative plural)
дауамды (accusative definite singular)
дауамдарҙы (accusative definite plural)
дауамда (locative singular)
дауамдарҙа (locative plural)
дауамдан (ablative singular)
дауамдарҙан (ablative plural)

From Arabic دَوَام (dawām).
Cognate with
Uzbek davom,
Turkmen dowam,
Turkish devam (“duration, continuation”).


аҙаҡ

head

аҙаҡ • (aźaq)

ba-noun

аҙаҡ • (aźaq)

aźaq (romanization)
аҙаҡ (absolute singular)
аҙаҡтар (absolute plural)
аҙаҡтың (definite genitive singular)
аҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
аҙаҡҡа (dative singular)
аҙаҡтарға (dative plural)
аҙаҡты (accusative definite singular)
аҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
аҙаҡта (locative singular)
аҙаҡтарҙа (locative plural)
аҙаҡтан (ablative singular)
аҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adak (“leg”); however, not a regular Kypchak development thereof (which is аяҡ (ayaq)), but apparently a (now extinct) collateral branch with a peculiar semantic shift. Alternatively, from a Mongolic source, from Proto-Mongolic *adag (“end”).
Compare to
Uyghur ئاداق (adaq, “end”),
Uzbek oyoq (“end, edge”),
Kazakh аяқ (aäq, “end”).

Йыл аҙағы.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.


үҫенте

head

үҫенте • (üśente)

ba-noun

үҫенте • (üśente)

üśente (romanization)
үҫенте (absolute singular)
үҫентеләр (absolute plural)
үҫентенең (definite genitive singular)
үҫентеләрҙең (definite genitive plural)
үҫентегә (dative singular)
үҫентеләргә (dative plural)
үҫентене (accusative definite singular)
үҫентеләрҙе (accusative definite plural)
үҫентелә (locative singular)
үҫентеләрҙә (locative plural)
үҫентенән (ablative singular)
үҫентеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҫентеләрҙең

үҫентеләрҙән

[ʏ.θɪ̞n.ˈtɪ̞]

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

Qıyarźı aprel aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

seedling, nursery plant (grown for transplanting)


баҫыу

head

баҫыу • (baśıw)

ba-noun

баҫыу • (baśıw)

baśıw (romanization)
баҫыу (absolute singular)
баҫыуҙар (absolute plural)
баҫыуҙың (definite genitive singular)
баҫыуҙарҙың (definite genitive plural)
баҫыуға (dative singular)
баҫыуҙарға (dative plural)
баҫыуҙы (accusative definite singular)
баҫыуҙарҙы (accusative definite plural)
баҫыуҙа (locative singular)
баҫыуҙарҙа (locative plural)
баҫыуҙан (ablative singular)
баҫыуҙарҙан (ablative plural)

Compare to Tatar басу (basu, “field”), Chuvash пусă (pusă, “field”).

Арыш баҫыуы.

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

Qoyaştıñ təwge nurźarı menən baśıwğa sığıp kitəbeź.

With the first rays of sun, we set out for the field.


аҡбур

aqbur (romanization)
аҡбур (absolute singular)
аҡбурҙар (absolute plural)
аҡбурҙың (definite genitive singular)
аҡбурҙарҙың (definite genitive plural)
аҡбурға (dative singular)
аҡбурҙарға (dative plural)
аҡбурҙы (accusative definite singular)
аҡбурҙарҙы (accusative definite plural)
аҡбурҙа (locative singular)
аҡбурҙарҙа (locative plural)
аҡбурҙан (ablative singular)
аҡбурҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āk (“white”) + *bōr (“chalk; earth, clay”). Equivalent to аҡ (aq) + бур (bur).
Cognate with Uyghur ئاقبور (aqbor, “chalk”).


һөйкәлеш

head

һөйкәлеш • (höykəleş)

ba-noun

һөйкәлеш • (höykəleş)

höykəleş (romanization)
һөйкәлеш (absolute singular)
һөйкәлештәр (absolute plural)
һөйкәлештең (definite genitive singular)
һөйкәлештәрҙең (definite genitive plural)
һөйкәлешкә (dative singular)
һөйкәлештәргә (dative plural)
һөйкәлеште (accusative definite singular)
һөйкәлештәрҙе (accusative definite plural)
һөйкәлештә (locative singular)
һөйкәлештәрҙә (locative plural)
һөйкәлештән (ablative singular)
һөйкәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйкәлештәрҙең

һөйкәлештәргә

һөйкәлештәрҙе

һөйкәлештәрҙә

һөйкәлештәрҙән

From verbal stem һөйкәл- (hӧykäl-) "to lean towards, to be inclined".

Хәбәр һөйкәлеше.

Бойороҡ һөйкәлеше.

Теләк һөйкәлеше.

Шарт һөйкәлеше.


шарт

head

шарт • (şart)

ba-noun

шарт • (şart)

şart (romanization)
шарт (absolute singular)
шарттар (absolute plural)
шарттың (definite genitive singular)
шарттарҙың (definite genitive plural)
шартҡа (dative singular)
шарттарға (dative plural)
шартты (accusative definite singular)
шарттарҙы (accusative definite plural)
шартта (locative singular)
шарттарҙа (locative plural)
шарттан (ablative singular)
шарттарҙан (ablative plural)

Йәшәү шарттары.

condition (state or quality); circumstances

(exact sciences) statement, setting (of a problem)


бишек

head

бишек • (bişek)

ba-noun

бишек • (bişek)

bişek (romanization)
бишек (absolute singular)
бишектәр (absolute plural)
бишектең (definite genitive singular)
бишектәрҙең (definite genitive plural)
бишеккә (dative singular)
бишектәргә (dative plural)
бишекте (accusative definite singular)
бишектәрҙе (accusative definite plural)
бишектә (locative singular)
бишектәрҙә (locative plural)
бишектән (ablative singular)
бишектәрҙән (ablative plural)

From Standard Turkic *bẹšik (“cradle”), probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bešik, “cradle”);
Tatar бишек (bişek), Kazakh бесік (besık), Kyrgyz бешик (beşik), Uzbek beshik, Uyghur بۆشۈك (böshük), Azerbaijani beşik, Turkish beşik, Khakas пизік (pizìk), Tofa беӌик, Yakut биһик (bihik, “cradle”); Chuvash пелче (pelč̬e, “swaddling clothes”), also Hungarian bölcső (“cradle”) (an Onogur borrowing).


миләш

head

миләш • (miləş)

ba-noun

миләш • (miləş)

miləş (romanization)
миләш (absolute singular)
миләштәр (absolute plural)
миләштең (definite genitive singular)
миләштәрҙең (definite genitive plural)
миләшкә (dative singular)
миләштәргә (dative plural)
миләште (accusative definite singular)
миләштәрҙе (accusative definite plural)
миләштә (locative singular)
миләштәрҙә (locative plural)
миләштән (ablative singular)
миләштәрҙән (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic) source; compare Udmurt палэзь (paleź, “rowan”) and Komi-Zyrian пелысь (pelyś, “rowan”).
Cognate with Tatar миләш (miläş, “rowan”).

Sorbus aucuparia
Sorbus aucuparia#Translingual

rowan (Sorbus aucuparia) or another tree of the Sorbus genus


мышар

head

мышар • (mışar)

ba-noun

мышар • (mışar)

mışar (romanization)
мышар (absolute singular)
мышарҙар (absolute plural)
мышарҙың (definite genitive singular)
мышарҙарҙың (definite genitive plural)
мышарға (dative singular)
мышарҙарға (dative plural)
мышарҙы (accusative definite singular)
мышарҙарҙы (accusative definite plural)
мышарҙа (locative singular)
мышарҙарҙа (locative plural)
мышарҙан (ablative singular)
мышарҙарҙан (ablative plural)

From a Ugric source; compare Northern Mansi пасяр (pasâr, “rowan”) (Sosva), Eastern Mansi пӓщәр (päśər, “rowan”) (Konda).
Cognate with Siberian Tatar мыцар (mïtsar, “rowan”).

rowan (Sorbus aucuparia) or other trees of the Sorbus genus.


сәңгелдәк

head

сәңгелдәк • (səñgeldək)

ba-noun

сәңгелдәк • (səñgeldək)

səñgeldək (romanization)
сәңгелдәк (absolute singular)
сәңгелдәктәр (absolute plural)
сәңгелдәктең (definite genitive singular)
сәңгелдәктәрҙең (definite genitive plural)
сәңгелдәккә (dative singular)
сәңгелдәктәргә (dative plural)
сәңгелдәкте (accusative definite singular)
сәңгелдәктәрҙе (accusative definite plural)
сәңгелдәктә (locative singular)
сәңгелдәктәрҙә (locative plural)
сәңгелдәктән (ablative singular)
сәңгелдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәңгелдәктең

сәңгелдәктән

сәңгелдәктәр

сәңгелдәктәрҙең

сәңгелдәктәргә

сәңгелдәктәрҙе

сәңгелдәктәрҙә

сәңгелдәктәрҙән


Аҡбуҙат

head

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

ba-noun

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

Aqbuźat (romanization)
Аҡбуҙат (absolute singular-only)
Аҡбуҙаттың (definite genitive singular-only)
Аҡбуҙатҡа (dative singular-only)
Аҡбуҙатты (accusative definite singular-only)
Аҡбуҙатта (locative singular-only)
Аҡбуҙаттан (ablative singular-only)

Composition of stems: аҡбуҙ (aqbuź, “blue gray”) + ат (at, “horse”).


һағыҙ

head

һағыҙ • (hağıź)

ba-noun

һағыҙ • (hağıź)

hağıź (romanization)
һағыҙ (absolute singular-only)
һағыҙҙың (definite genitive singular-only)
һағыҙға (dative singular-only)
һағыҙҙы (accusative definite singular-only)
һағыҙҙа (locative singular-only)
һағыҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sakïŕ (“gum, resin”).
Cognate with
Tatar сагыз (sağız),
Kyrgyz сагыз (sagız),
Kazakh сағыз (sağyz),
Uyghur سېغىز (sëghiz),
Khakas саас (saas),
Yakut ыас (ıas),
Turkish sakız,
Azerbaijani saqqız,
etc.


тал

tal (romanization)
тал (absolute singular)
талдар (absolute plural)
талдың (definite genitive singular)
талдарҙың (definite genitive plural)
талға (dative singular)
талдарға (dative plural)
талды (accusative definite singular)
талдарҙы (accusative definite plural)
талда (locative singular)
талдарҙа (locative plural)
талдан (ablative singular)
талдарҙан (ablative plural)


уҫаҡ

head

уҫаҡ • (uśaq)

ba-noun

уҫаҡ • (uśaq)

uśaq (romanization)
уҫаҡ (absolute singular)
уҫаҡтар (absolute plural)
уҫаҡтың (definite genitive singular)
уҫаҡтарҙың (definite genitive plural)
уҫаҡҡа (dative singular)
уҫаҡтарға (dative plural)
уҫаҡты (accusative definite singular)
уҫаҡтарҙы (accusative definite plural)
уҫаҡта (locative singular)
уҫаҡтарҙа (locative plural)
уҫаҡтан (ablative singular)
уҫаҡтарҙан (ablative plural)

Compare to Southern Altai аспак (aspak, “aspen”).

Populus tremula
Populus tremula#Translingual


ауһаҡ

awhaq (romanization)
ауһаҡ (absolute singular)
ауһаҡтар (absolute plural)
ауһаҡтың (definite genitive singular)
ауһаҡтарҙың (definite genitive plural)
ауһаҡҡа (dative singular)
ауһаҡтарға (dative plural)
ауһаҡты (accusative definite singular)
ауһаҡтарҙы (accusative definite plural)
ауһаҡта (locative singular)
ауһаҡтарҙа (locative plural)
ауһаҡтан (ablative singular)
ауһаҡтарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) aspen, Populus tremula


яра

yara (romanization)
яра (absolute singular)
яралар (absolute plural)
яраның (definite genitive singular)
яраларҙың (definite genitive plural)
яраға (dative singular)
яраларға (dative plural)
яраны (accusative definite singular)
яраларҙы (accusative definite plural)
ярала (locative singular)
яраларҙа (locative plural)
яранан (ablative singular)
яраларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yara (“wound”).
Cognate with
Kazakh жара (jara, “wound”),
Uyghur يارا (yara, “wound”),
Crimean Tatar, Azerbaijani, Turkish yara (“wound”),
etc.

Тәрән яра.

Йөрәк яраһы.

(figuratively) pain, suffering; emotional trauma


йәрәхәт

head

йәрәхәт • (yərəxət)

ba-noun

йәрәхәт • (yərəxət)

yərəxət (romanization)
йәрәхәт (absolute singular)
йәрәхәттәр (absolute plural)
йәрәхәттең (definite genitive singular)
йәрәхәттәрҙең (definite genitive plural)
йәрәхәткә (dative singular)
йәрәхәттәргә (dative plural)
йәрәхәтте (accusative definite singular)
йәрәхәттәрҙе (accusative definite plural)
йәрәхәттә (locative singular)
йәрәхәттәрҙә (locative plural)
йәрәхәттән (ablative singular)
йәрәхәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәрәхәттәрҙең

йәрәхәттәргә

йәрәхәттәрҙе

йәрәхәттәрҙә

йәрәхәттәрҙән


бай

From Proto-Turkic *bāy (“rich, noble; many, numerous”). Cognate with Turkish bay.


Ҡорбан байрамы

head

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

ba-noun

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

[qʊ̞ɾ.ˈβɑn.bɑj.ɾɑ.ˌmɯ̞]

ba:Ҡорбан байрамы


хәл

xəl (romanization)
хәл (absolute singular)
хәлдәр (absolute plural)
хәлдең (definite genitive singular)
хәлдәрҙең (definite genitive plural)
хәлгә (dative singular)
хәлдәргә (dative plural)
хәлде (accusative definite singular)
хәлдәрҙе (accusative definite plural)
хәлдә (locative singular)
хәлдәрҙә (locative plural)
хәлдән (ablative singular)
хәлдәрҙән (ablative plural)

From Persian حال (hâl), from Arabic حَالَ (ḥāla).

Ғаилә хәле.

Астың хәлен туҡ белмәй.

The well-fed does not know the condition of the hungry.

Ғәжәп хәл.

Тормошта төрлө хәлдәр була.

Various events happen in life (=things do happen, all in a lifetime).

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

An event; a particular incident, occurrence

Ғәҙәттән тыш хәл.

Ğəźəttən tış xəl.

Бындай хәлде күреп, әсәйем өнһөҙ ҡалды.

When my mother saw this situation, she became speechless.

one's financial standing; state of property; condition in regard to worldly estate

Урын хәле.

Ваҡыт хәле.

Рәүеш хәле.


һаҙағай

head

һаҙағай • (haźağay)

ba-noun

һаҙағай • (haźağay)

haźağay (romanization)
һаҙағай (absolute singular-only)
һаҙағайҙың (definite genitive singular-only)
һаҙағайға (dative singular-only)
һаҙағайҙы (accusative definite singular-only)
һаҙағайҙа (locative singular-only)
һаҙағайҙан (ablative singular-only)

[hɑ.ðɑ.ˈʁɑj]

(meteorology) aurora (borealis/australis); northern lights


мәжүси

head

мәжүси • (məjüsi)

ba-noun

мәжүси • (məjüsi)

məjüsi (romanization)
мәжүси (absolute singular)
мәжүсиҙәр (absolute plural)
мәжүсиҙең (definite genitive singular)
мәжүсиҙәрҙең (definite genitive plural)
мәжүсигә (dative singular)
мәжүсиҙәргә (dative plural)
мәжүсиҙе (accusative definite singular)
мәжүсиҙәрҙе (accusative definite plural)
мәжүсиҙә (locative singular)
мәжүсиҙәрҙә (locative plural)
мәжүсиҙән (ablative singular)
мәжүсиҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәжүсиҙәрҙең

мәжүсиҙәрҙән

Утҡа табыныусы мәжүсиҙәр.


мәжүсилек

head

мәжүсилек • (məjüsilek)

ba-noun

мәжүсилек • (məjüsilek)

məjüsilek (romanization)
мәжүсилек (absolute singular-only)
мәжүсилектең (definite genitive singular-only)
мәжүсилеккә (dative singular-only)
мәжүсилекте (accusative definite singular-only)
мәжүсилектә (locative singular-only)
мәжүсилектән (ablative singular-only)

мә‧жү‧си‧лек

мәжүси (məjüsi, “pagan”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).

affix

ba:мәжүсилек


кәүҙә

head

кәүҙә • (kəwźə)

ba-noun

кәүҙә • (kəwźə)

kəwźə (romanization)
кәүҙә (absolute singular)
кәүҙәләр (absolute plural)
кәүҙәнең (definite genitive singular)
кәүҙәләрҙең (definite genitive plural)
кәүҙәгә (dative singular)
кәүҙәләргә (dative plural)
кәүҙәне (accusative definite singular)
кәүҙәләрҙе (accusative definite plural)
кәүҙәлә (locative singular)
кәүҙәләрҙә (locative plural)
кәүҙәнән (ablative singular)
кәүҙәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gebde (“body, torso”). Appears to have spread via a medieval written language (Chagatai).
Cognate with
Tatar гәүдә (gäwdä),
Kazakh кеуде (keude),
Kyrgyz көөдө (köödö),
Uzbek gavda,
Azerbaijani gövdə,
Turkish gövde,
Crimean Tatar kevde,
etc.

(anatomy) torso, trunk; human body except head, arms and legs


һәнәк

head

һәнәк • (hənək)

ba-noun

һәнәк • (hənək)

hənək (romanization)
һәнәк (absolute singular)
һәнәктәр (absolute plural)
һәнәктең (definite genitive singular)
һәнәктәрҙең (definite genitive plural)
һәнәккә (dative singular)
һәнәктәргә (dative plural)
һәнәкте (accusative definite singular)
һәнәктәрҙе (accusative definite plural)
һәнәктә (locative singular)
һәнәктәрҙә (locative plural)
һәнәктән (ablative singular)
һәнәктәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar сәнәк (sänäk),
Kazakh сәнек (sänek),
Kyrgyz сенек (senek),
Karachay-Balkar сенек (senek),
Nogai сенек (senek),
Crimean Tatar senek (“pitchfork”).


ҡыпһыуыр

head

ҡыпһыуыр • (qıphıwır)

ba-noun

ҡыпһыуыр • (qıphıwır)

qıphıwır (romanization)
ҡыпһыуыр (absolute singular)
ҡыпһыуырҙар (absolute plural)
ҡыпһыуырҙың (definite genitive singular)
ҡыпһыуырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыпһыуырға (dative singular)
ҡыпһыуырҙарға (dative plural)
ҡыпһыуырҙы (accusative definite singular)
ҡыпһыуырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыпһыуырҙа (locative singular)
ҡыпһыуырҙарҙа (locative plural)
ҡыпһыуырҙан (ablative singular)
ҡыпһыуырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыпһыуырҙарҙың

ҡыпһыуырҙарға

ҡыпһыуырҙарҙы

ҡыпһыуырҙарҙа

ҡыпһыуырҙарҙан


ҡыпсыуыр

head

ҡыпсыуыр • (qıpsıwır)

ba-noun

ҡыпсыуыр • (qıpsıwır)

qıpsıwır (romanization)
ҡыпсыуыр (absolute singular)
ҡыпсыуырҙар (absolute plural)
ҡыпсыуырҙың (definite genitive singular)
ҡыпсыуырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыпсыуырға (dative singular)
ҡыпсыуырҙарға (dative plural)
ҡыпсыуырҙы (accusative definite singular)
ҡыпсыуырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыпсыуырҙа (locative singular)
ҡыпсыуырҙарҙа (locative plural)
ҡыпсыуырҙан (ablative singular)
ҡыпсыуырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыпсыуырҙарҙың

ҡыпсыуырҙарға

ҡыпсыуырҙарҙы

ҡыпсыуырҙарҙа

ҡыпсыуырҙарҙан

From qïpčï- (“to press together”) (attested e.g. in Kyrgyz, dialectal Tatar), from Proto-Turkic *Kɨp- (“to press together; scissors; tongs”).
See also ҡыпһыуыр (qıphıwır).

der

(Eastern Bashkir) pliers, pincers, tongs, nippers


умырзая

head

умырзая • (umırzaya)

ba-noun

умырзая • (umırzaya)

umırzaya (romanization)
умырзая (absolute singular)
умырзаялар (absolute plural)
умырзаяның (definite genitive singular)
умырзаяларҙың (definite genitive plural)
умырзаяҡа (dative singular)
умырзаяларға (dative plural)
умырзаяны (accusative definite singular)
умырзаяларҙы (accusative definite plural)
умырзаяла (locative singular)
умырзаяларҙа (locative plural)
умырзаянан (ablative singular)
умырзаяларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умырзаяларҙың

умырзаяларға

умырзаяларҙы

умырзаяларҙа

умырзаяларҙан


йән

yən (romanization)
йән (absolute singular)
йәндәр (absolute plural)
йәндең (definite genitive singular)
йәндәрҙең (definite genitive plural)
йәнгә (dative singular)
йәндәргә (dative plural)
йәнде (accusative definite singular)
йәндәрҙе (accusative definite plural)
йәндә (locative singular)
йәндәрҙә (locative plural)
йәндән (ablative singular)
йәндәрҙән (ablative plural)

From Persian جان (jân, “soul, vital spirit”).
Cognate with Tatar җан (can), Kazakh жан (jan), Kyrgyz жан (jan),
Uzbek jon, Azerbaijani, Turkish can (“soul”), etc.

Йән һәм тән.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

Кешеләрҙе донъяла үлмәҫ йәндәр ҡылайыҡ.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Let's make people in the world immortal souls.

Ғаиләбеҙҙә алты йән.

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.

İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.

After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur (~trumpet), all living beings will die.

Йән бармы ошо һүҙгә ҡолаҡ һалыр?

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

Is there a person who would listen to these words?

(in possessive forms) sweetheart, beloved


таҫтамал

head

таҫтамал • (taśtamal)

ba-noun

таҫтамал • (taśtamal)

taśtamal (romanization)
таҫтамал (absolute singular)
таҫтамалдар (absolute plural)
таҫтамалдың (definite genitive singular)
таҫтамалдарҙың (definite genitive plural)
таҫтамалға (dative singular)
таҫтамалдарға (dative plural)
таҫтамалды (accusative definite singular)
таҫтамалдарҙы (accusative definite plural)
таҫтамалда (locative singular)
таҫтамалдарҙа (locative plural)
таҫтамалдан (ablative singular)
таҫтамалдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҫтамалдарҙың

таҫтамалдарға

таҫтамалдарҙы

таҫтамалдарҙа

таҫтамалдарҙан

From Persian دستمال (dastmâl, “handherchief”).


мендәр

head

мендәр • (mendər)

ba-noun

мендәр • (mendər)

mendər (romanization)
мендәр (absolute singular)
мендәрҙәр (absolute plural)
мендәрҙең (definite genitive singular)
мендәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мендәргә (dative singular)
мендәрҙәргә (dative plural)
мендәрҙе (accusative definite singular)
мендәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мендәрҙә (locative singular)
мендәрҙәрҙә (locative plural)
мендәрҙән (ablative singular)
мендәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мендәрҙәрҙең

мендәрҙәрҙән

Cognate with
Ottoman Turkish مندر,
Turkish minder,
Crimean Tatar minder (“cushion”).

Мендәр тышы.


сөй

söy (romanization)
сөй (absolute singular)
сөйҙәр (absolute plural)
сөйҙөң (definite genitive singular)
сөйҙәрҙең (definite genitive plural)
сөйгә (dative singular)
сөйҙәргә (dative plural)
сөйҙө (accusative definite singular)
сөйҙәрҙе (accusative definite plural)
сөйҙә (locative singular)
сөйҙәрҙә (locative plural)
сөйҙән (ablative singular)
сөйҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čib (“nail”).
Cognate with
Karachay-Balkar чюй (çüy, “nail”),
Kumyk чюй (çüy, “nail”),
Uzbek chuv (“linchpin”),
Turkmen çüý (“nail”),
Turkish çivi (“nail”).


ҡаҙаҡ

head

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

ba-noun

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

From Volga Turki قاداق (qadaq, “nail”), from *qadağ (“nail”), from *qada- (“to pierce, stick in”), apparently from a Mongolic source.
Cognate with Tatar кадак (qadaq, “nail”), Uzbek qadoq (“rivet; wooden nail”), Uyghur قاداق (qadaq, “nail; rivet”), Tuvan кадаг (kadag, “nail”).


ҡаҙаҡ

head

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

ba-noun

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

qaźaq (romanization)
ҡаҙаҡ (absolute singular)
ҡаҙаҡтар (absolute plural)
ҡаҙаҡтың (definite genitive singular)
ҡаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙаҡҡа (dative singular)
ҡаҙаҡтарға (dative plural)
ҡаҙаҡты (accusative definite singular)
ҡаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙаҡта (locative singular)
ҡаҙаҡтарҙа (locative plural)
ҡаҙаҡтан (ablative singular)
ҡаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki قزاق (qazaq, “Kazakh”), from Kazakh қазақ (qazaq, “Kazakh”).

Ҡаҙаҡ теле.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Башҡорт думбыраһынан айырмалы, ҡаҙаҡ думбыраһы ике ҡыллы була.

Başqort dumbırahınan ayırmalı, qaźaq dumbırahı ike qıllı bula.

As distinct from the Bashkir dombyra, the Kazakh dombyra has two strings.

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.

1997, “Мәмбәт [Məmbət]” (chapter 157), in Башҡорт халыҡ ижады: Риүәйәттәр легендалар [Başqort xalıq ijadı: Riwəyəttər legendalar, Bashkort people's creative activity: legends], volume 2, Өфө [Öfö], →ISBN, page 125:

When Mämbät returned to the Kazakhs, (he) developed a bad habit: (he) found it appropriate (to eat the meat of) cattle that had died in the non-halal way (i.e. in violation of the sharia law).


форсат

forsat (romanization)
форсат (absolute singular)
форсаттар (absolute plural)
форсаттың (definite genitive singular)
форсаттарҙың (definite genitive plural)
форсатҡа (dative singular)
форсаттарға (dative plural)
форсатты (accusative definite singular)
форсаттарҙы (accusative definite plural)
форсатта (locative singular)
форсаттарҙа (locative plural)
форсаттан (ablative singular)
форсаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

форсаттарҙың

форсаттарҙан

From Arabic فُرْصَة (furṣa).
Cognate with
Uzbek fursat,
Turkish fırsat, etc.

Бындай форсат ғүмерҙә бер тапҡыр ғына сыға.

Bınday forsat ğümerźə ber tapqır ğına sığa.

Such an opportunity arises only once in a lifetime.


Алла

Alla (romanization)
Алла (absolute singular-only)
Алланың (definite genitive singular-only)
Алла (dative singular-only)
Алланы (accusative definite singular-only)
Аллала (locative singular-only)
Алланан (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic اَللّٰه (allāh, “God”).

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.


утрау

utraw (romanization)
утрау (absolute singular)
утрауҙар (absolute plural)
утрауҙың (definite genitive singular)
утрауҙарҙың (definite genitive plural)
утрауға (dative singular)
утрауҙарға (dative plural)
утрауҙы (accusative definite singular)
утрауҙарҙы (accusative definite plural)
утрауҙа (locative singular)
утрауҙарҙа (locative plural)
утрауҙан (ablative singular)
утрауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *otrug (“island”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (otruğ, “island”), Northern Altai одра (odra, “island”), одру (odru), одруу (odruu).
Also compare Khakas олтырых (oltırıx, “island”), Tuvan ортулук (ortuluk, “island”).

cog

Ҡазан яулап алынғанда Яуыз Иван Зөя утрауында ҡәлғә ҡорған ине.

Qazan yawlap alınğanda Yawız İvan Zöya utrawında qəlğə qorğan ine.

During the Seige of Kazan, Ivan the Terrible had set up a fortress at Zöyä (Sviyazhsk) island.


милләтсе

head

милләтсе • (millətse)

ba-noun

милләтсе • (millətse)

millətse (romanization)
милләтсе (absolute singular)
милләтселәр (absolute plural)
милләтсенең (definite genitive singular)
милләтселәрҙең (definite genitive plural)
милләтсегә (dative singular)
милләтселәргә (dative plural)
милләтсене (accusative definite singular)
милләтселәрҙе (accusative definite plural)
милләтселә (locative singular)
милләтселәрҙә (locative plural)
милләтсенән (ablative singular)
милләтселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

милләтселәрҙең

милләтселәргә

милләтселәрҙе

милләтселәрҙә

милләтселәрҙән

From милләт (millət, “nation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


сабата

sabata (romanization)
сабата (absolute singular-only)
сабатаның (definite genitive singular-only)
сабата (dative singular-only)
сабатаны (accusative definite singular-only)
сабатала (locative singular-only)
сабатанан (ablative singular-only)

Borrowed from or cognate with Persian چپت (čapat).
Cognate with Kazakh шабата (şabata) and Tatar чабата (çabata).


бәшмәк

head

бәшмәк • (bəşmək)

ba-noun

бәшмәк • (bəşmək)

bəşmək (romanization)
бәшмәк (absolute singular)
бәшмәктәр (absolute plural)
бәшмәктең (definite genitive singular)
бәшмәктәрҙең (definite genitive plural)
бәшмәккә (dative singular)
бәшмәктәргә (dative plural)
бәшмәкте (accusative definite singular)
бәшмәктәрҙе (accusative definite plural)
бәшмәктә (locative singular)
бәшмәктәрҙә (locative plural)
бәшмәктән (ablative singular)
бәшмәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәшмәктәрҙең

бәшмәктәрҙән

Compare to
Tatar мәшкә (mäşkä), мәшкәк (mäşkäk, “mushroom, fungus”),
Southern Altai мешке (meške, “mushroom”),
Chulym мӓшкӓ (mäškä, “mushroom”),
Shor мешке (meške, “mushroom”),
Khakas миске (miske, “mushroom”).

cog

ba:Бәшмәктәр


тәнҡит

head

тәнҡит • (tənqit)

ba-noun

тәнҡит • (tənqit)

tənqit (romanization)
тәнҡит (absolute singular-only)
тәнҡиттең (definite genitive singular-only)
тәнҡиткә (dative singular-only)
тәнҡитте (accusative definite singular-only)
тәнҡиттә (locative singular-only)
тәнҡиттән (ablative singular-only)

From Arabic تَنْقِيد (tanqīd).
Cognate with Azerbaijani tənqid, Uzbek tanqid (“criticism”).


тирмән

head

тирмән • (tirmən)

ba-noun

тирмән • (tirmən)

tirmən (romanization)
тирмән (absolute singular)
тирмәндәр (absolute plural)
тирмәндең (definite genitive singular)
тирмәндәрҙең (definite genitive plural)
тирмәнгә (dative singular)
тирмәндәргә (dative plural)
тирмәнде (accusative definite singular)
тирмәндәрҙе (accusative definite plural)
тирмәндә (locative singular)
тирмәндәрҙә (locative plural)
тирмәндән (ablative singular)
тирмәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тирмәндәрҙең

тирмәндәрҙән

From *tegirmän (“mill”), from Proto-Turkic *tegir- (“round, circle; to turn, to spin”).
Compare with
Kazakh диірмен (diırmen), Kyrgyz тегирмен (tegirmen), Southern Altai теермен (teermen), Khakas тербен (terben), Turkish değirmen, Azerbaijani dəyirman, Crimean Tatar degirmen (“mill”), etc.

inh

Ел тирмәне.

Һыу тирмәне.

Ҡул тирмәне.


таҫма

head

таҫма • (taśma)

ba-noun

таҫма • (taśma)

taśma (romanization)
таҫма (absolute singular)
таҫмалар (absolute plural)
таҫманың (definite genitive singular)
таҫмаларҙың (definite genitive plural)
таҫмаҡа (dative singular)
таҫмаларға (dative plural)
таҫманы (accusative definite singular)
таҫмаларҙы (accusative definite plural)
таҫмала (locative singular)
таҫмаларҙа (locative plural)
таҫманан (ablative singular)
таҫмаларҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *tasma (“leash, strap”).

der

(Internet) feed; encapsulated online content, such as news or a blog, that can be subscribed to


тирәк

head

тирәк • (tirək)

ba-noun

тирәк • (tirək)

tirək (romanization)
тирәк (absolute singular)
тирәктәр (absolute plural)
тирәктең (definite genitive singular)
тирәктәрҙең (definite genitive plural)
тирәккә (dative singular)
тирәктәргә (dative plural)
тирәкте (accusative definite singular)
тирәктәрҙе (accusative definite plural)
тирәктә (locative singular)
тирәктәрҙә (locative plural)
тирәктән (ablative singular)
тирәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *dẹrek (“poplar”).
Derivation from Persian درخت (deraxt, “tree”) has also been suggested.
Cognate with Kazakh терек (terek), Kyrgyz терек (terek), Southern Altai терек (terek), Kumyk терек (terek, “tree”), Uzbek terak, Uyghur تېرەك (tërek), Khakas тирек (tirek), Chulym тӓрӓк (täräk, “poplar”), Shor терек, Tuvan терек (terek), Yakut тирэх (tireq, “poplar”), etc.

Тирәк мамығы.


намыҫ

head

намыҫ • (namıś)

ba-noun

намыҫ • (namıś)

namıś (romanization)
намыҫ (absolute singular-only)
намыҫтың (definite genitive singular-only)
намыҫҡа (dative singular-only)
намыҫты (accusative definite singular-only)
намыҫта (locative singular-only)
намыҫтан (ablative singular-only)

From Persian ناموس (nâmus),
from Arabic نَامُوس (nāmūs).
Cognate with
Tatar намус (namus),
Kazakh намыс (namys),
Uzbek nomus,
Uyghur نامۇس (namus, “honor; sense of dignity”),
etc.

cog

honor, one's moral beliefs and standards of behavior

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

Cattail makes a lake nice, sense of dignity makes a man handsome.

conscience, the moral sense of right and wrong, as it affects one's own behaviour


ҡамыш

head

ҡамыш • (qamış)

ba-noun

ҡамыш • (qamış)

qamış (romanization)
ҡамыш (absolute singular-only)
ҡамыштың (definite genitive singular-only)
ҡамышҡа (dative singular-only)
ҡамышты (accusative definite singular-only)
ҡамышта (locative singular-only)
ҡамыштан (ablative singular-only)

From Volga Turki قامش (qamış, “reed”), from Proto-Turkic *kamïĺ (“reed”).

Cattail makes a lake nice, honor makes a man handsome.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

The boat got caught in the cattail and stopped.


алмас

almas (romanization)
алмас (absolute singular)
алмастар (absolute plural)
алмастың (definite genitive singular)
алмастарҙың (definite genitive plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative definite singular)
алмастарҙы (accusative definite plural)
алмаста (locative singular)
алмастарҙа (locative plural)
алмастан (ablative singular)
алмастарҙан (ablative plural)

From Persian الماس (almâs),
from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


ҡиммәт

head

ҡиммәт • (qimmət)

ba-noun

ҡиммәт • (qimmət)

qimmət (romanization)
ҡиммәт (absolute singular)
ҡиммәттәр (absolute plural)
ҡиммәттең (definite genitive singular)
ҡиммәттәрҙең (definite genitive plural)
ҡиммәткә (dative singular)
ҡиммәттәргә (dative plural)
ҡиммәтте (accusative definite singular)
ҡиммәттәрҙе (accusative definite plural)
ҡиммәттә (locative singular)
ҡиммәттәрҙә (locative plural)
ҡиммәттән (ablative singular)
ҡиммәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡиммәттәрҙең

ҡиммәттәрҙән

From Persian قیمت (qimat, “price; expensive”), from Arabic قِيمَة (qīma, “value; price”).
Doublet of ҡыйбат (qıybat).

bor

Ғаилә ҡиммәттәре.


төйөн

head

төйөн • (töyön)

ba-noun

төйөн • (töyön)

töyön (romanization)
төйөн (absolute singular)
төйөндәр (absolute plural)
төйөндөң (definite genitive singular)
төйөндәрҙең (definite genitive plural)
төйөнгә (dative singular)
төйөндәргә (dative plural)
төйөндө (accusative definite singular)
төйөндәрҙе (accusative definite plural)
төйөндә (locative singular)
төйөндәрҙә (locative plural)
төйөндән (ablative singular)
төйөндәрҙән (ablative plural)

From *tügün (“knot”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”), whence also төйөр (töyör), төймә (töymə),
төйнә- (töynə-).
Compare Old Uyghur [script needed] (tügün, “knot”); Tatar төен (töen), Kazakh түйін (tüiın), Kumyk тююн (tüyun), Kyrgyz түйүн (tüyün), Southern Altai түйүн/түүн, Uzbek tugun,
Uyghur تۈگۈن (tügün, “knot”), Khakas тӱӱнҷек (“knot”) (with a diminutive affix), Turkmen düwün (“knot”).

cog

Лимфа төйөнө.

Бында килгән һәр кешенең дә күңелен өйкәп торған төйөн бар. Шуны сисә белгәндә генә һин уға ысынлап ярҙам итә алаһың.

Bında kilgən hər keşeneñ də küñelen öykəp torğan töyön bar. Şunı sisə belgəndə genə hin uğa ısınlap yarźam itə alahıñ.

Every person who comes here has an emotional problem (lit. rubbing his/her soul). The only way you can really help him/her is to find a way to untie that (knot).

lump in one's throat
lump in one's throat

(figurative) lump in one's throat; heavy heart; emotional problem


ҡатнашыусы

head

ҡатнашыусы • (qatnaşıwsı)

ba-noun

ҡатнашыусы • (qatnaşıwsı)

qatnaşıwsı (romanization)
ҡатнашыусы (absolute singular)
ҡатнашыусылар (absolute plural)
ҡатнашыусының (definite genitive singular)
ҡатнашыусыларҙың (definite genitive plural)
ҡатнашыусыға (dative singular)
ҡатнашыусыларға (dative plural)
ҡатнашыусыны (accusative definite singular)
ҡатнашыусыларҙы (accusative definite plural)
ҡатнашыусыла (locative singular)
ҡатнашыусыларҙа (locative plural)
ҡатнашыусынан (ablative singular)
ҡатнашыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡатнашыусылар

ҡатнашыусының

ҡатнашыусыларҙың

ҡатнашыусыға

ҡатнашыусыларға

ҡатнашыусыны

ҡатнашыусыларҙы

ҡатнашыусыла

ҡатнашыусыларҙа

ҡатнашыусынан

ҡатнашыусыларҙан

ҡат‧на‧шыу‧сы

From ҡатнашыу (qatnaşıw, “participate”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Иң әүҙем ҡатнашыусы.


олтораҡ

[ʊ̞ɫ.tʊ̞.ˈrɑq]

Cognate with Kazakh ұлтарақ (ūltaraq), Tatar олтырак (oltıraq).


хыял

head

хыял • (xıyal)

ba-noun

хыял • (xıyal)

xıyal (romanization)
хыял (absolute singular)
хыялдар (absolute plural)
хыялдың (definite genitive singular)
хыялдарҙың (definite genitive plural)
хыялға (dative singular)
хыялдарға (dative plural)
хыялды (accusative definite singular)
хыялдарҙы (accusative definite plural)
хыялда (locative singular)
хыялдарҙа (locative plural)
хыялдан (ablative singular)
хыялдарҙан (ablative plural)

From Arabic خَيَال (ḵayāl, “imagination”).
Cognate with Kazakh қиял (qiäl, “dream”),
Uyghur خىيال (xiyal, “dream”).


гәүһәр

head

гәүһәр • (gəwhər)

ba-noun

гәүһәр • (gəwhər)

gəwhər (romanization)
гәүһәр (absolute singular)
гәүһәрҙәр (absolute plural)
гәүһәрҙең (definite genitive singular)
гәүһәрҙәрҙең (definite genitive plural)
гәүһәргә (dative singular)
гәүһәрҙәргә (dative plural)
гәүһәрҙе (accusative definite singular)
гәүһәрҙәрҙе (accusative definite plural)
гәүһәрҙә (locative singular)
гәүһәрҙәрҙә (locative plural)
гәүһәрҙән (ablative singular)
гәүһәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәүһәрҙәрҙең

гәүһәрҙәрҙән

From Persian گوهر (gowhar, “jewel, gem, pearl”).
Cognate with
Turkish cevher.


рашҡы

head

рашҡы • (raşqı)

ba-noun

рашҡы • (raşqı)

raşqı (romanization)
рашҡы (absolute singular-only)
рашҡының (definite genitive singular-only)
рашҡы (dative singular-only)
рашҡыны (accusative definite singular-only)
рашҡыла (locative singular-only)
рашҡынан (ablative singular-only)

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.

There is rain and wet snow in the region, the wind speed reaches 20 kilometer per hour.


күләм

head

күләм • (küləm)

ba-noun

күләм • (küləm)

küləm (romanization)
күләм (absolute singular)
күләмдәр (absolute plural)
күләмдең (definite genitive singular)
күләмдәрҙең (definite genitive plural)
күләмгә (dative singular)
күләмдәргә (dative plural)
күләмде (accusative definite singular)
күләмдәрҙе (accusative definite plural)
күләмдә (locative singular)
күләмдәрҙә (locative plural)
күләмдән (ablative singular)
күләмдәрҙән (ablative plural)

From köläm "volume; amount", a regional (Central Asian) innovation. No consensus exists on its derivation.
Cognate with
Tatar күләм (küläm),
Kazakh көлем (kölem), Kyrgyz көлөм (kölöm), Uzbek ko'lam, Uyghur كولەم (kolem, “volume”).

volume, product of length, width and height


күләгә

head

күләгә • (küləgə)

ba-noun

күләгә • (küləgə)

küləgə (romanization)
күләгә (absolute singular)
күләгәләр (absolute plural)
күләгәнең (definite genitive singular)
күләгәләрҙең (definite genitive plural)
күләгәгә (dative singular)
күләгәләргә (dative plural)
күләгәне (accusative definite singular)
күләгәләрҙе (accusative definite plural)
күләгәлә (locative singular)
күләгәләрҙә (locative plural)
күләгәнән (ablative singular)
күләгәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күләгәләрҙең

күләгәләрҙән

From *köläkä (“shadow, shade”), from Proto-Turkic *köl- (“shadow, shade”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (kölägä, “shadow”);
Kyrgyz көлөкө (kölökö),
Tuvan хөлеге (xölege, “shadow, shade”).
Note also that a number of alternative archetypes manifest in Turkic languages:
*kölän(t)kä, *köläntki, *kölkä, *köläk (“shadow, shade”), etc.


аҡҡош

head

аҡҡош • (aqqoş)

ba-noun

аҡҡош • (aqqoş)

aqqoş (romanization)
аҡҡош (absolute singular)
аҡҡоштар (absolute plural)
аҡҡоштоң (definite genitive singular)
аҡҡоштарҙың (definite genitive plural)
аҡҡошҡа (dative singular)
аҡҡоштарға (dative plural)
аҡҡошто (accusative definite singular)
аҡҡоштарҙы (accusative definite plural)
аҡҡошта (locative singular)
аҡҡоштарҙа (locative plural)
аҡҡоштан (ablative singular)
аҡҡоштарҙан (ablative plural)

аҡ (aq, “white”) + ҡош (qoş, “bird”).
Cognate with
Uzbek oqqush (“swan”),
Uyghur ئاققۇش (aqqush, “swan”).

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

Swans have settled down on the Qashqadan lake.


выждан

head

выждан • (vıjdan)

ba-noun

выждан • (vıjdan)

vıjdan (romanization)
выждан (absolute singular-only)
выждандың (definite genitive singular-only)
выжданға (dative singular-only)
выжданды (accusative definite singular-only)
выжданда (locative singular-only)
выждандан (ablative singular-only)

From Arabic وِجْدَان (wijdān).
Cognate with
Tatar вөҗдан (wöcdan),
Uzbek vijdon (“conscience”).

Выждан ғазабы.


бүләк

head

бүләк • (bülək)

ba-noun

бүләк • (bülək)

bülək (romanization)
бүләк (absolute singular)
бүләктәр (absolute plural)
бүләктең (definite genitive singular)
бүләктәрҙең (definite genitive plural)
бүләккә (dative singular)
бүләктәргә (dative plural)
бүләкте (accusative definite singular)
бүләктәрҙе (accusative definite plural)
бүләктә (locative singular)
бүләктәрҙә (locative plural)
бүләктән (ablative singular)
бүләктәрҙән (ablative plural)

From *böläk (“gift”), perhaps from Proto-Turkic *bȫl- (“to divide”). Should be kept apart from *bẹlek (“gift, present”) and *böläk (“division, section”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (böläk, “gift, present”), Tatar бүләк (büläk, “gift, present”).


торош

head

торош • (toroş)

ba-noun

торош • (toroş)

toroş (romanization)
торош (absolute singular)
тороштар (absolute plural)
тороштоң (definite genitive singular)
тороштарҙың (definite genitive plural)
торошҡа (dative singular)
тороштарға (dative plural)
торошто (accusative definite singular)
тороштарҙы (accusative definite plural)
торошта (locative singular)
тороштарҙа (locative plural)
тороштан (ablative singular)
тороштарҙан (ablative plural)

location; position in relation to surroundings


һауа торошо

head

һауа торошо • (hawa toroşo)

ba-noun

һауа торошо • (hawa toroşo)

[hɑˈwɑ.tʊ̞.ɾʊ̞.ˌʂʊ̞]


елем

yelem (romanization)
елем (absolute singular-only)
елемдең (definite genitive singular-only)
елемгә (dative singular-only)
елемде (accusative definite singular-only)
елемдә (locative singular-only)
елемдән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yẹlim (“glue”).
Cognate with
Old Uyghur yylym (jelim, “glue”);
Kazakh желім (jelım, “glue”),
Kyrgyz желим (jelim, “glue”),
Southern Altai јелим (ǰelim, “glue”),
Uzbek yelim (“glue”),
Uyghur يېلىم (yëlim, “glue”),
Yakut силим (silim, “glue”),
Chuvash ҫилӗм (śilĕm, “glue”),
etc.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.


ваҡ-төйәк

head

ваҡ-төйәк • (vaq-töyək)

ba-noun

ваҡ-төйәк • (vaq-töyək)

vaq-töyək (romanization)
ваҡ-төйәк (absolute singular-only)
ваҡ-төйәктең (definite genitive singular-only)
ваҡ-төйәккә (dative singular-only)
ваҡ-төйәкте (accusative definite singular-only)
ваҡ-төйәктә (locative singular-only)
ваҡ-төйәктән (ablative singular-only)

Reduplicated from ваҡ (vaq).
Cognate with
Kazakh уақ-түйек (uaq-tüiek),
Kyrgyz убак-түйөк (ubak-tüyök),
Southern Altai оок-теек (ook-teek),
Uyghur ئۇۋاق-تۈيەك (uwaq-tüyek),
Khakas оох-теек (oox-teek),
Crimean Tatar ufaq-tüfek, vaq-tüyek,
Turkish ufak-tefek (“small things”),
Chuvash вак-тӗвек (vak-tĕvek, “young, underage”),
etc.

cog

(collectively) small things; random assortment of things; bits and pieces, odds and ends, dribs and drabs

Һәр нәмә лә ваҡ-төйәгенә тиклем ентекләп уйланылған.

Hər nəmə lə vaq-töyəgenə tiklem yentekləp uylanılğan.

Everything has been though of to the last detail.

insignificant details and/or circumstances

Ошондай ваҡ-төйәктән тормошобоҙ тора ла инде.

Oşonday vaq-töyəktən tormoşoboź tora la inde.

Our life in fact consists of such small things.


олон

olon (romanization)
олон (absolute singular)
олондар (absolute plural)
олондоң (definite genitive singular)
олондарҙың (definite genitive plural)
олонға (dative singular)
олондарға (dative plural)
олондо (accusative definite singular)
олондарҙы (accusative definite plural)
олонда (locative singular)
олондарҙа (locative plural)
олондан (ablative singular)
олондарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (olun, “tree trunk; stem of plant”).

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.

If sap oozes from elm tree trunks, there will be no more spring frosts.


тәре

head

тәре • (təre)

ba-noun

тәре • (təre)

təre (romanization)
тәре (absolute singular)
тәреләр (absolute plural)
тәренең (definite genitive singular)
тәреләрҙең (definite genitive plural)
тәрегә (dative singular)
тәреләргә (dative plural)
тәрене (accusative definite singular)
тәреләрҙе (accusative definite plural)
тәрелә (locative singular)
тәреләрҙә (locative plural)
тәренән (ablative singular)
тәреләрҙән (ablative plural)

Possibly from Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
If so, Doublet of тәңре (təñre) — see there for more.
Compare with
Tatar тәре (täre, “pagan deity; Christian icon”),
Karachay-Balkar тейри (teyri, “the supreme deity in the local pagan pantheon”).

cog

Ҡыҙыл Тәре.


танау

tanaw (romanization)
танау (absolute singular)
танауҙар (absolute plural)
танауҙың (definite genitive singular)
танауҙарҙың (definite genitive plural)
танауға (dative singular)
танауҙарға (dative plural)
танауҙы (accusative definite singular)
танауҙарҙы (accusative definite plural)
танауҙа (locative singular)
танауҙарҙа (locative plural)
танауҙан (ablative singular)
танауҙарҙан (ablative plural)

Cognate with Siberian Tatar танау (“nose, nasal cavity”), Kazakh танау (tanau, “nostril, nose”), Kumyk танав (tanaw, “nostril”), Khakas танаа (tanaa, “nasal cavity, nostril”), Yakut таныы (tanıı, “nostril”).
Found also in Kalmyk хамрин тана (xamrin tana, “nose wings”), Buryat хамарай танаа (xamaraj tanaa, “septum”).
Due to narrow geographic distribution and lack of attestation in medieval sources, the ultimate provenance of the word cannot be ascertained.

хамарай танаа

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Buy a spray based on seewater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

1976, Яныбай Хамматов [Yanıbay Xammatov, Yanybay Khammatov], Бөртөкләп йыйыла алтын [Börtökləp yıyıla altın, Gold collects in grains]:

Nigmatulla stopped eating; at night, he wheezed (through) his nose (as he had) cought cold.


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.

Кәмәнең мороно.

(vehicles) nose (of boat, airplane, etc.)

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.

Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.

Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


төрмә

head

төрмә • (törmə)

ba-noun

төрмә • (törmə)

törmə (romanization)
төрмә (absolute singular)
төрмәләр (absolute plural)
төрмәнең (definite genitive singular)
төрмәләрҙең (definite genitive plural)
төрмәкә (dative singular)
төрмәләргә (dative plural)
төрмәне (accusative definite singular)
төрмәләрҙе (accusative definite plural)
төрмәлә (locative singular)
төрмәләрҙә (locative plural)
төрмәнән (ablative singular)
төрмәләрҙән (ablative plural)

First attested in a medieval Turkic language in the 11th century by Mahmud al-Kashgari. Appears to have spread to modern languages via Literary Chagatai.
Alternatively, may have been borrowed from or mediated by the Russian тюрьма́ (tjurʹmá). Note, however, that the etymology of the latter is disputed between Turkic and Germanic.
Cognate with
Kazakh түрме (türme),
Kyrgyz түрмө (türmö),
Southern Altai тӱрме (türme),
Uzbek turma,
Uyghur تۇرمە (turme),
Turkmen türme (“prison”).

Ул ваҡытта Яхъя төрмәгә ябылмағайны әле.

(Can we date this quote?), Bible, John 3:24:

At that time, John was not yet put in prison.

Ul vaqıtta Yaxya törməgə yabılmağaynı əle.


ураҡ

uraq (romanization)
ураҡ (absolute singular)
ураҡтар (absolute plural)
ураҡтың (definite genitive singular)
ураҡтарҙың (definite genitive plural)
ураҡҡа (dative singular)
ураҡтарға (dative plural)
ураҡты (accusative definite singular)
ураҡтарҙы (accusative definite plural)
ураҡта (locative singular)
ураҡтарҙа (locative plural)
ураҡтан (ablative singular)
ураҡтарҙан (ablative plural)

From *orğaq (“sickle”), from Proto-Turkic *or- (“to reap”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (orγaq, “sickle”);
Kazakh орақ (oraq),
Kyrgyz орок (orok),
Southern Altai оргок (orgok),
Uzbek o'roq,
Azerbaijani, Crimean Tatar oraq,
Turkish orak, Khakas орғах (orğax), Northern Altai оргак (orgak), etc.


еҫ

yeś (romanization)
еҫ (absolute singular)
еҫтәр (absolute plural)
еҫтең (definite genitive singular)
еҫтәрҙең (definite genitive plural)
еҫкә (dative singular)
еҫтәргә (dative plural)
еҫте (accusative definite singular)
еҫтәрҙе (accusative definite plural)
еҫтә (locative singular)
еҫтәрҙә (locative plural)
еҫтән (ablative singular)
еҫтәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ɨys (“smell”).
Compare to
Tatar ис (is, “smell”),
Kazakh иіс (iıs, “smell”),
Uyghur ئەس (es, “smell”), etc.

Гөлдәр хуш еҫ тарата.

carbon monoxide (as respiratory toxic agent, product of combustion)


салғы

head

салғы • (salğı)

ba-noun

салғы • (salğı)

salğı (romanization)
салғы (absolute singular)
салғылар (absolute plural)
салғының (definite genitive singular)
салғыларҙың (definite genitive plural)
салғыға (dative singular)
салғыларға (dative plural)
салғыны (accusative definite singular)
салғыларҙы (accusative definite plural)
салғыла (locative singular)
салғыларҙа (locative plural)
салғынан (ablative singular)
салғыларҙан (ablative plural)

From *čalqï (“scythe”), from Proto-Turkic *čal- (“to mow”).
Cognate with
Tatar чалгы (çalgı),
Kazakh шалғы (şalğy),
Kyrgyz чалгы (calgı),
Southern Altai чалгы (čalgï),
Karachay-Balkar чалкъы (çalqı), Kumyk чалгъы (çalğı),
Uzbek chalgʻi,
Uyghur چالغا (chalgha, “scythe”),
etc.

cog

Kumyk чалгъы (çalğı)


барабансы

head

барабансы • (barabansı)

ba-noun

барабансы • (barabansı)

barabansı (romanization)
барабансы (absolute singular)
барабансылар (absolute plural)
барабансының (definite genitive singular)
барабансыларҙың (definite genitive plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative definite singular)
барабансыларҙы (accusative definite plural)
барабансыла (locative singular)
барабансыларҙа (locative plural)
барабансынан (ablative singular)
барабансыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабансылар

барабансының

барабансыларҙың

барабансыларға

барабансыларҙы

барабансыларҙа

барабансынан

барабансыларҙан

ба‧ра‧бан‧сы

From барабан (baraban, “drum”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Барабансылар сығышы.


баҫма

head

баҫма • (baśma)

ba-noun

баҫма • (baśma)

baśma (romanization)
баҫма (absolute singular)
баҫмалар (absolute plural)
баҫманың (definite genitive singular)
баҫмаларҙың (definite genitive plural)
баҫмаға (dative singular)
баҫмаларға (dative plural)
баҫманы (accusative definite singular)
баҫмаларҙы (accusative definite plural)
баҫмала (locative singular)
баҫмаларҙа (locative plural)
баҫманан (ablative singular)
баҫмаларҙан (ablative plural)

Synchronously, баҫ- (baś-, “to publish”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.

Ğərəp həm yañalif yaźıwında sıqqan baśmalar hirək kitaptar həm qulyaźmalar bülegendə haqlına.

Publications in the Arabic and Yañalif scripts are stored in the Section of rare books and manuscripts.

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

Tiraj, bildəle bulıwınsa, baśma abruyınıñ töp kürhətkese.

The circulation, as is known, is the main indicator of the periodical's authoritativeness.

Әсәйем ауылда иң күп матбуғат баҫмаһын алдырған кешеләрҙең береһе.

Əsəyem awılda iñ küp matbuğat baśmahın aldırğan keşelərźeñ berehe.

My mother is one of the people in the village who subscribes to the largest number of periodicals.

Китаптың тәүге баҫмаһы.

footbridge, planked footway, causeway, catwalk


көйәнтә

head

көйәнтә • (köyəntə)

ba-noun

көйәнтә • (köyəntə)

köyəntə (romanization)
көйәнтә (absolute singular)
көйәнтәләр (absolute plural)
көйәнтәнең (definite genitive singular)
көйәнтәләрҙең (definite genitive plural)
көйәнтәгә (dative singular)
көйәнтәләргә (dative plural)
көйәнтәне (accusative definite singular)
көйәнтәләрҙе (accusative definite plural)
көйәнтәлә (locative singular)
көйәнтәләрҙә (locative plural)
көйәнтәнән (ablative singular)
көйәнтәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көйәнтәләрҙең

көйәнтәләргә

көйәнтәләрҙе

көйәнтәләрҙә

көйәнтәләрҙән

From Proto-Turkic *kibente (“shoulder yoke”).
Cognate with
Tatar көянтә (köyantä, “shoulder yoke”),
Kazakh күйенте (küiente, “shoulder yoke”),
Chuvash кӗвенте (kĕvent̬e, “shoulder yoke”).

cog

wooden yoke for carying two buckets of water

(measure word) a pair of bucketfuls, especially of water


боҙлауыҡ

head

боҙлауыҡ • (boźlawıq)

ba-noun

боҙлауыҡ • (boźlawıq)

boźlawıq (romanization)
боҙлауыҡ (absolute singular-only)
боҙлауыҡтың (definite genitive singular-only)
боҙлауыҡҡа (dative singular-only)
боҙлауыҡты (accusative definite singular-only)
боҙлауыҡта (locative singular-only)
боҙлауыҡтан (ablative singular-only)

[bʊ̞ð.ɫɑˈwɯ̞q]


көҙгө

head

көҙгө • (köźgö)

ba-noun

көҙгө • (köźgö)

köźgö (romanization)
көҙгө (absolute singular)
көҙгөләр (absolute plural)
көҙгөнөң (definite genitive singular)
көҙгөләрҙең (definite genitive plural)
көҙгөгә (dative singular)
көҙгөләргә (dative plural)
көҙгөнө (accusative definite singular)
көҙгөләрҙе (accusative definite plural)
көҙгөлә (locative singular)
көҙгөләрҙә (locative plural)
көҙгөнән (ablative singular)
көҙгөләрҙән (ablative plural)

From *küzŋü ~ *kӧzŋü (“mirror”), probably from Proto-Common Turkic *közün-, Proto-Turkic *köŕ (“eye”).
Cognate with Old Uyghur 𐰚𐰇𐰔𐰭𐰇 (küzŋü), Karakhanid [script needed] (közgü, “mirror”), [script needed] (közüŋü/közüngü, “mirror”);
Tatar көзге (közge),
Kyrgyz күзгү (küzgü),
Karachay-Balkar кюзгю (küzgü),
Kumyk гюзгю (güzgü),
Southern Altai кӱскӱ (küskü),
Karaim кӱзгӱ (küzgü),
Crimean Tatar küzgü,
Turkish gözgü, Turkish gözüngü (“same”) (dialect),
Azerbaijani güzgü (“mirror”), etc.

cog

Кеше фекеренә ҡолаҡ һалыу — үҙеңде көҙгө аша күреүгә тиң.

Keşe fekerenə qolaq halıw — üźeñde köźgö aşa kürewgə tiñ.

Listening to somebody else's opinion is equal to looking at yourself through a mirror.


үрҙәк

head

үрҙәк • (ürźək)

ba-noun

үрҙәк • (ürźək)

ürźək (romanization)
үрҙәк (absolute singular)
үрҙәктәр (absolute plural)
үрҙәктең (definite genitive singular)
үрҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үрҙәккә (dative singular)
үрҙәктәргә (dative plural)
үрҙәкте (accusative definite singular)
үрҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үрҙәктә (locative singular)
үрҙәктәрҙә (locative plural)
үрҙәктән (ablative singular)
үрҙәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ȫrdek (“duck”).
Cognate with Kyrgyz өрдөк (ördök),
Southern Altai ӧртӧк (örtök),
Kumyk оьрдек (ördek),
Khakas ӧртек,
Uzbek oʻrdak,
Uyghur ئۆردەك (ördek),
Crimean Tatar, Turkish, Gagauz ördek,
Azerbaijani ördək,
etc.
See also the Etymology section at өйрәк.


бәлә

head

бәлә • (bələ)

ba-noun

бәлә • (bələ)

bələ (romanization)
бәлә (absolute singular)
бәләләр (absolute plural)
бәләнең (definite genitive singular)
бәләләрҙең (definite genitive plural)
бәләгә (dative singular)
бәләләргә (dative plural)
бәләне (accusative definite singular)
бәләләрҙе (accusative definite plural)
бәләлә (locative singular)
бәләләрҙә (locative plural)
бәләнән (ablative singular)
бәләләрҙән (ablative plural)

From Arabic بَلَاء (balāʔ, “misfortune, calamity”).
Cognate with Tatar бәла (bäla), Kazakh бәле (bäle), Kumyk балагь (balah), Uzbek balo, Azerbaijani bəla (“misfortune, calamity”).

cog

Дуҫ бәләлә һынала.

A friend is tested in a misfortune (=A friend in need is a friend indeed).


йәнһүрәт

head

йәнһүрәт • (yənhürət)

ba-noun

йәнһүрәт • (yənhürət)

yənhürət (romanization)
йәнһүрәт (absolute singular)
йәнһүрәттәр (absolute plural)
йәнһүрәттең (definite genitive singular)
йәнһүрәттәрҙең (definite genitive plural)
йәнһүрәткә (dative singular)
йәнһүрәттәргә (dative plural)
йәнһүрәтте (accusative definite singular)
йәнһүрәттәрҙе (accusative definite plural)
йәнһүрәттә (locative singular)
йәнһүрәттәрҙә (locative plural)
йәнһүрәттән (ablative singular)
йәнһүрәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәнһүрәттәрҙең

йәнһүрәттәргә

йәнһүрәттәрҙе

йәнһүрәттәрҙә

йәнһүрәттәрҙән

йән (yən, “soul (in the meaning of "animate")”) + һүрәт (hürət, “picture”).

compound

Йәнһүрәт төшөрөү.

Ә был йортта малай йәнһүрәт ҡарай.

And in this home, a boy is watching a cartoon.

Бала зиһененә йәнһүрәттең тәьҫире ныҡ көслө.

Bala zihenenə yənhürətteñ təśire nıq köslö.

The impact of animated cartoons is very strong on a child's mind.

animation (technique of making animated cartoons; animated cartoons seen as a genre)


болон

bolon (romanization)
болон (absolute singular)
болондар (absolute plural)
болондоң (definite genitive singular)
болондарҙың (definite genitive plural)
болонға (dative singular)
болондарға (dative plural)
болондо (accusative definite singular)
болондарҙы (accusative definite plural)
болонда (locative singular)
болондарҙа (locative plural)
болондан (ablative singular)
болондарҙан (ablative plural)

Derived from Proto-Turkic *buluŋ (“corner; direction; edge, side; isolated part of a landform”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (buluŋ, “edge; cardinal point”);
Southern Altai булуҥ (buluŋ, “edge, corner; river creek”),
Khakas пулунъ (pulunʺ, “corner; cape, promontory”),
Yakut булуҥ (buluñ, “isolated part of a forest, river, etc.”).

cog

Болон бесәне.


йәйғор

head

йәйғор • (yəyğor)

ba-noun

йәйғор • (yəyğor)

yəyğor (romanization)
йәйғор (absolute singular)
йәйғорҙар (absolute plural)
йәйғорҙоң (definite genitive singular)
йәйғорҙарҙың (definite genitive plural)
йәйғорға (dative singular)
йәйғорҙарға (dative plural)
йәйғорҙо (accusative definite singular)
йәйғорҙарҙы (accusative definite plural)
йәйғорҙа (locative singular)
йәйғорҙарҙа (locative plural)
йәйғорҙан (ablative singular)
йәйғорҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йәйғорҙарҙың

йәйғорҙарҙан

Cognate with Siberian Tatar (Tyumen) йайғыр, (Tobol) йәйғырт (“rainbow”).


ҡибла

qibla (romanization)
ҡибла (absolute singular-only)
ҡибланың (definite genitive singular-only)
ҡибла (dative singular-only)
ҡибланы (accusative definite singular-only)
ҡиблала (locative singular-only)
ҡибланан (ablative singular-only)

From Arabic قِبْلَة (qibla, “qibla, direction towards the Kaaba”).
For the meaning of "south", note also Arabic قَبَّلَ (qabbala, “to go south”), of the same root.

der

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.

Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

(Islam) qibla, the direction towards the Kaaba, towards which Muslims pray


тантана

tantana (romanization)
тантана (absolute singular)
тантаналар (absolute plural)
тантананың (definite genitive singular)
тантаналарҙың (definite genitive plural)
тантанаға (dative singular)
тантаналарға (dative plural)
тантананы (accusative definite singular)
тантаналарҙы (accusative definite plural)
тантанала (locative singular)
тантаналарҙа (locative plural)
тантананан (ablative singular)
тантаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тантаналарҙың

тантаналарға

тантаналарҙы

тантаналарҙа

тантаналарҙан


таҡтаташ

head

таҡтаташ • (taqtataş)

ba-noun

таҡтаташ • (taqtataş)

taqtataş (romanization)
таҡтаташ (absolute singular)
таҡтаташтар (absolute plural)
таҡтаташтың (definite genitive singular)
таҡтаташтарҙың (definite genitive plural)
таҡтаташҡа (dative singular)
таҡтаташтарға (dative plural)
таҡтаташты (accusative definite singular)
таҡтаташтарҙы (accusative definite plural)
таҡтаташта (locative singular)
таҡтаташтарҙа (locative plural)
таҡтаташтан (ablative singular)
таҡтаташтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҡтаташтарҙың

таҡтаташтарға

таҡтаташтарҙы

таҡтаташтарҙа

таҡтаташтарҙан

таҡта (taqta, “board, plank”) + таш (taş, “stone, rock”).

compound

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Сәсән исеме таҡтаташҡа уйылды.

The folk poet's name has been carved on a plaque.


яҡ

yaq (romanization)
яҡ (absolute singular)
яҡтар (absolute plural)
яҡтың (definite genitive singular)
яҡтарҙың (definite genitive plural)
яҡҡа (dative singular)
яҡтарға (dative plural)
яҡты (accusative definite singular)
яҡтарҙы (accusative definite plural)
яҡта (locative singular)
яҡтарҙа (locative plural)
яҡтан (ablative singular)
яҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yāk (“side, direction”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jaq, “side, direction”);
Kazakh жақ (jaq),
Kyrgyz жак (jak),
Southern Altai јака (ǰaka),
Uzbek yoq,
Uyghur ياق (yaq, “side, direction”).

cog

Рәсәйгә ҡарата индерелгән санкцияларҙың ыңғай яҡтары.

Rəsəygə qarata inderelgən sanktsiyalarźıñ ıñğay yaqtarı.

The positive sides of the sanctions introduced against Russia.

Ел ҡайһы яҡтан өрә?

From which direction is the wind blowing?

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Alıś Qırğıźstandan kilgən Gölnaz universitettan huñ tıwğan yağına qaytırğa niətləy.

Gulnaz, who has come from the remote Kyrgyzstan, plans to return to her home place after the university.

(with a personal ending) one's native place

Башҡорттар ҡыҙылдар яғына сыҡҡас, советтар автономияны танырға мәжбүр була.

Başqorttar qıźıldar yağına sıqqas, sovettar avtonomiyanı tanırğa məjbür bula.

When the Bashkirs came over to the Red (Army)'s side, the Soviets were pressed to recognize the autonomy.

side, party (in a dispute, conflict etc.)


рәт

rət (romanization)
рәт (absolute singular)
рәттәр (absolute plural)
рәттең (definite genitive singular)
рәттәрҙең (definite genitive plural)
рәткә (dative singular)
рәттәргә (dative plural)
рәтте (accusative definite singular)
рәттәрҙе (accusative definite plural)
рәттә (locative singular)
рәттәрҙә (locative plural)
рәттән (ablative singular)
рәттәрҙән (ablative plural)


ахырызаман

head

ахырызаман • (axırızaman)

ba-noun

ахырызаман • (axırızaman)

axırızaman (romanization)
ахырызаман (absolute singular)
ахырызаманлар (absolute plural)
ахырызаманның (definite genitive singular)
ахырызаманларҙың (definite genitive plural)
ахырызаманға (dative singular)
ахырызаманларға (dative plural)
ахырызаманны (accusative definite singular)
ахырызаманларҙы (accusative definite plural)
ахырызаманла (locative singular)
ахырызаманларҙа (locative plural)
ахырызаманнан (ablative singular)
ахырызаманларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ахырызаманлар

ахырызаманның

ахырызаманларҙың

ахырызаманға

ахырызаманларға

ахырызаманны

ахырызаманларҙы

ахырызаманла

ахырызаманларҙа

ахырызаманнан

ахырызаманларҙан

[ɑ.χɯ̞ˌrɯ̞.zɑˈmɑn]

а‧хы‧ры‧за‧ман

From Persian آخرزمان (âxer-e-zamân, “end of time”), from Arabic آخِر الزَمَان (ʔāḵir az-zamān).

der

آخِر الزَمَان

Ахырызамандан ҡасып ер аҫтына киткән Пенза сектанттарының бер өлөшө һаман да сыҡмаған.

Axırızamandan qasıp yer aśtına kitkən Penza sektanttarınıñ ber ölöşö haman da sıqmağan.

Part of the Penza sect followers who have gone underground fleeing from the end of the world have still not come out.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

Angliyanıñ klimat üźgərew məsələləre menən şöğöllənewse ğalim-ekologtarı, axırızamanğa tiklem 40 yıldan da kəmerək vaqıt qaldı, tip iśbatlay.

England's environmentalists who study the problems of climate change claim that a period less than 40 years is remaining till the end of the world.


яңылыҡ

head

яңылыҡ • (yañılıq)

ba-noun

яңылыҡ • (yañılıq)

yañılıq (romanization)
яңылыҡ (absolute singular)
яңылыҡтар (absolute plural)
яңылыҡтың (definite genitive singular)
яңылыҡтарҙың (definite genitive plural)
яңылыҡҡа (dative singular)
яңылыҡтарға (dative plural)
яңылыҡты (accusative definite singular)
яңылыҡтарҙы (accusative definite plural)
яңылыҡта (locative singular)
яңылыҡтарҙа (locative plural)
яңылыҡтан (ablative singular)
яңылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яңылыҡтарҙың

яңылыҡтарҙан

[jɑ.ŋɯ̞.ˈɫɯ̞q]

яңы (yañı) + -лыҡ (-lıq).
Compare to
Kyrgyz жаңылык (jaŋılık, “news; innovation”),
Karachay-Balkar джангылыкъ (cañılıq, “news”),
Uzbek yangilik (“news”),
Uyghur يېڭىلىق (yë'ngiliq, “news; innovation”).

cog

Киләһе яңылыҡтар сығарылышы ун сәғәт утыҙ минутта сыға.

Kiləhe yañılıqtar sığarılışı un səğət utıź minutta sığa.

The next news broadcast will be aired at ten hours thirty minutes.


бағана

head

бағана • (bağana)

ba-noun

бағана • (bağana)

bağana (romanization)
бағана (absolute singular)
бағаналар (absolute plural)
бағананың (definite genitive singular)
бағаналарҙың (definite genitive plural)
бағанаға (dative singular)
бағаналарға (dative plural)
бағананы (accusative definite singular)
бағаналарҙы (accusative definite plural)
бағанала (locative singular)
бағаналарҙа (locative plural)
бағананан (ablative singular)
бағаналарҙан (ablative plural)
баған (alternative)

ba-decl-noun

бағаналарҙың

бағаналарҙан

From Proto-Turkic *bakana (“pole, pillar, column”), or an early borrowing from a Mongolic source (compare Mongolian багана (bagana, “pole, column”)).
Cognate with
Kazakh бағана (bağana, “pillar, column”),
Karachay-Balkar багъана (bağana, “pillar, column”),
Southern Altai багана (bagana)/бакана (bakana, “pillar”),
Tuvan багана (bagana, “pillar, column”),
Yakut баҕана (bağana, “pillar, column”), etc.

cog

pillar, post, column; a solid upright structure that supports another structure on top or next to it

Умыртҡа бағанаһы.

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

Atmosfera baśımı - teregömöş bağanahı buyınsa 750 mm.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.

(in a table) column; a vertical line of entries in a table

(arrangement of text) column; a sequence of short lines of text arranged one beneath another and forming a vertical bar of text


баған

head

баған • (bağan)

ba-noun

баған • (bağan)

From Proto-Turkic *bakan (“pole, pillar, column”).
Cognate with
Kazakh бақан (baqan, “pole”),
Kyrgyz бакан (bakan, “pillar, pole”), Southern Altai баккан (bakkan).

inh

(Eastern Bashkir) pillar, post, column; a solid upright structure that supports another structure on top or next to it


хаҡ

xaq (romanization)
хаҡ (absolute singular)
хаҡтар (absolute plural)
хаҡтың (definite genitive singular)
хаҡтарҙың (definite genitive plural)
хаҡҡа (dative singular)
хаҡтарға (dative plural)
хаҡты (accusative definite singular)
хаҡтарҙы (accusative definite plural)
хаҡта (locative singular)
хаҡтарҙа (locative plural)
хаҡтан (ablative singular)
хаҡтарҙан (ablative plural)

from Arabic حَقّ (ḥaqq, “equity; truth; correctness”).

bor

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

Magazinda bötön əyber bar ine, xaqtarı oshoź ine.

All (types of) goods were available in the shops, and the prices were cheap.

Өфөнөң торлаҡ баҙарында хаҡтар тик көрсөклө 2008-09 йылда ғына кәмене.

Öfönöñ torlaq baźarında xaqtar tik körsöklö 2008-09 yılda ğına kəmene.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's real estate market.

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.

Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.

The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.

Эш хаҡы.

somebody's fair share, justified portion of sth.; legitimate interest

Һорарға хаҡым бар.


хоҡуҡ

xoquq (romanization)
хоҡуҡ (absolute singular)
хоҡуҡтар (absolute plural)
хоҡуҡтың (definite genitive singular)
хоҡуҡтарҙың (definite genitive plural)
хоҡуҡҡа (dative singular)
хоҡуҡтарға (dative plural)
хоҡуҡты (accusative definite singular)
хоҡуҡтарҙы (accusative definite plural)
хоҡуҡта (locative singular)
хоҡуҡтарҙа (locative plural)
хоҡуҡтан (ablative singular)
хоҡуҡтарҙан (ablative plural)

from Arabic حُقُوق (ḥuqūq), plural of حَقّ (ḥaqq)


торлаҡ

torlaq (romanization)
торлаҡ (absolute singular)
торлаҡтар (absolute plural)
торлаҡтың (definite genitive singular)
торлаҡтарҙың (definite genitive plural)
торлаҡҡа (dative singular)
торлаҡтарға (dative plural)
торлаҡты (accusative definite singular)
торлаҡтарҙы (accusative definite plural)
торлаҡта (locative singular)
торлаҡтарҙа (locative plural)
торлаҡтан (ablative singular)
торлаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

торлаҡтарҙың

торлаҡтарҙан

Derived from verbal stem тор- in the sense "to live, reside".
Compare with
Kazakh тұрақ (tūraq, “housing”), derived from the same verbal stem.

Торлаҡ майҙаны.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's housing market.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

Torlaq məsələhe yañı ğına ğailə qorop bergə yəşəy başlağan küp yəştərźe borsoy.

The housing problem disturbs many young people who have just started a family and began to live together.

housing, residence (seen collectively); the place for people to live


мәсьәлә

head

мәсьәлә • (məsələ)

ba-noun

мәсьәлә • (məsələ)

məsələ (romanization)
мәсьәлә (absolute singular)
мәсьәләләр (absolute plural)
мәсьәләнең (definite genitive singular)
мәсьәләләрҙең (definite genitive plural)
мәсьәләгә (dative singular)
мәсьәләләргә (dative plural)
мәсьәләне (accusative definite singular)
мәсьәләләрҙе (accusative definite plural)
мәсьәләлә (locative singular)
мәсьәләләрҙә (locative plural)
мәсьәләнән (ablative singular)
мәсьәләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәсьәләләрҙең

мәсьәләләргә

мәсьәләләрҙе

мәсьәләләрҙә

мәсьәләләрҙән

From Arabic مَسْأَلَة (masʔala, “issue, problem”).

bor

Үҙәк мәсьәлә.

Üźək məsələ.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

Uqıtıwsı apay mine taqtağa məsələ sisergə sığarźı.

The teacher called me to the board to solve a problem.

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Məsələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.

Write the solutions of the problems on a separate sheet (of paper) and deliver it.

(school, instruction) problem, schoolwork task

school; instruction; school; instruction


тәһәрәт

head

тәһәрәт • (təhərət)

ba-noun

тәһәрәт • (təhərət)

təhərət (romanization)
тәһәрәт (absolute singular)
тәһәрәттәр (absolute plural)
тәһәрәттең (definite genitive singular)
тәһәрәттәрҙең (definite genitive plural)
тәһәрәткә (dative singular)
тәһәрәттәргә (dative plural)
тәһәрәтте (accusative definite singular)
тәһәрәттәрҙе (accusative definite plural)
тәһәрәттә (locative singular)
тәһәрәттәрҙә (locative plural)
тәһәрәттән (ablative singular)
тәһәрәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәһәрәттәрҙең

тәһәрәттәргә

тәһәрәттәрҙе

тәһәрәттәрҙә

тәһәрәттәрҙән

From Arabic طَهَارَة (ṭahāra, “purity”).
Cognate with
Kazakh дәрет (däret),
Kyrgyz даарат (daarat),
Tatar тәһарәт (täharät),
Turkish taharet etc.

Тәһәрәт алыу / ҡылыу.

Тыш тәһәрәт алыу менән эш бөтмәйҙер, булмаһа сын тәһәрәт әүүәл эстән.

Tış təhərət alıw menən eş bötməyźer, bulmaha sın təhərət əwwəl estən.

It does not suffice (to just conduct) external ablution, unless before there is true purity within.

(Islam) ritual ablution before prayer; wudu, abdest


ғашиҡ

head

ғашиҡ • (ğaşiq)

ba-noun

ғашиҡ • (ğaşiq)

ğaşiq (romanization)
ғашиҡ (absolute singular)
ғашиҡтар (absolute plural)
ғашиҡтың (definite genitive singular)
ғашиҡтарҙың (definite genitive plural)
ғашиҡҡа (dative singular)
ғашиҡтарға (dative plural)
ғашиҡты (accusative definite singular)
ғашиҡтарҙы (accusative definite plural)
ғашиҡта (locative singular)
ғашиҡтарҙа (locative plural)
ғашиҡтан (ablative singular)
ғашиҡтарҙан (ablative plural)

From Arabic عَاشِق (ʕāšiq, “lover”).
Cognate with Tatar гашыйк (ğaşıyk), Kazakh ғашық (ğaşyq), Kyrgyz ашык (aşık), Uzbek oshiq, Uyghur ئاشىق (ashiq), Turkish âşık, Turkmen aşyk, etc.

Ғашиҡтар көнө.

St. Valentine's day, literally "the lovers' day".

Ғашиҡтар тауға менә, аҙғандар соҡорға төшә.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

Those in love ascend a mountain, profligates descend into a hole.


әңгәмә

head

әңгәмә • (əñgəmə)

ba-noun

әңгәмә • (əñgəmə)

əñgəmə (romanization)
әңгәмә (absolute singular)
әңгәмәләр (absolute plural)
әңгәмәнең (definite genitive singular)
әңгәмәләрҙең (definite genitive plural)
әңгәмәкә (dative singular)
әңгәмәләргә (dative plural)
әңгәмәне (accusative definite singular)
әңгәмәләрҙе (accusative definite plural)
әңгәмәлә (locative singular)
әңгәмәләрҙә (locative plural)
әңгәмәнән (ablative singular)
әңгәмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әңгәмәләрҙең

әңгәмәләрҙән

From Persian هنگامه (hangâme).
Cognate with
Kazakh әңгіме (äñgıme),
Kyrgyz аңгеме (aŋgeme),
Uzbek hangama (“id.”), etc.


тубырсыҡ

head

тубырсыҡ • (tubırsıq)

ba-noun

тубырсыҡ • (tubırsıq)

tubırsıq (romanization)
тубырсыҡ (absolute singular)
тубырсыҡтар (absolute plural)
тубырсыҡтың (definite genitive singular)
тубырсыҡтарҙың (definite genitive plural)
тубырсыҡҡа (dative singular)
тубырсыҡтарға (dative plural)
тубырсыҡты (accusative definite singular)
тубырсыҡтарҙы (accusative definite plural)
тубырсыҡта (locative singular)
тубырсыҡтарҙа (locative plural)
тубырсыҡтан (ablative singular)
тубырсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тубырсыҡтарҙың

тубырсыҡтарға

тубырсыҡтарҙы

тубырсыҡтарҙа

тубырсыҡтарҙан


бәхет

head

бәхет • (bəxet)

ba-noun

бәхет • (bəxet)

bəxet (romanization)
бәхет (absolute singular)
бәхеттәр (absolute plural)
бәхеттең (definite genitive singular)
бәхеттәрҙең (definite genitive plural)
бәхеткә (dative singular)
бәхеттәргә (dative plural)
бәхетте (accusative definite singular)
бәхеттәрҙе (accusative definite plural)
бәхеттә (locative singular)
бәхеттәрҙә (locative plural)
бәхеттән (ablative singular)
бәхеттәрҙән (ablative plural)

Borrowed from Persian بخت (“fortune, luck”).
Cognate with Uzbek baxt (“happiness, luck”), Turkmen bagt (“happiness, good fortune”).

cog

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.

God created every person for happiness (=to be happy).

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

Ğailə bəxeteneñ nigeźe təwge yılda halına.

The basis of family happiness is laid in the first year (of marriage).

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.

Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.


игеҙәк

head

игеҙәк • (igeźək)

ba-noun

игеҙәк • (igeźək)

igeźək (romanization)
игеҙәк (absolute singular)
игеҙәктәр (absolute plural)
игеҙәктең (definite genitive singular)
игеҙәктәрҙең (definite genitive plural)
игеҙәккә (dative singular)
игеҙәктәргә (dative plural)
игеҙәкте (accusative definite singular)
игеҙәктәрҙе (accusative definite plural)
игеҙәктә (locative singular)
игеҙәктәрҙә (locative plural)
игеҙәктән (ablative singular)
игеҙәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

игеҙәктәрҙең

игеҙәктәрҙән

[i.ɡɪ̞.ˈðæk]

From *egizäk (“twin”), from Proto-Turkic *ẹk(k)iŕ (“twin”), from Proto-Turkic *ẹk(k)i (“two”). Cognate with Tatar игезәк (igezäk), Uzbek egizak, Uyghur ئېگىزەك (ëgizek, “twin”).

Башҡортта игеҙәктәргә оҡшаш исем ҡушалар.

Başqortta igeźəktərgə oqşaş isem quşalar.

Among Bashkirs, they (traditionally) give similar-sounding names to twins.


һауыт

head

һауыт • (hawıt)

ba-noun

һауыт • (hawıt)

hawıt (romanization)
һауыт (absolute singular)
һауыттар (absolute plural)
һауыттың (definite genitive singular)
һауыттарҙың (definite genitive plural)
һауытҡа (dative singular)
һауыттарға (dative plural)
һауытты (accusative definite singular)
һауыттарҙы (accusative definite plural)
һауытта (locative singular)
һауыттарҙа (locative plural)
һауыттан (ablative singular)
һауыттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sagut (“vessel; armor, weapon”).
Cognate with
Kazakh сауыт (sauyt, “vessel, container; armor”),
Kyrgyz соот (soot, “armor”),
Crimean Tatar savut (“vessel, container; armor”),
Karachay-Balkar сауут (sauut, “dishes; weapons”),
Nogai савыт (savıt, “dishes, container; weapons”),
Tatar савыт (sawıt, “vessel, container”);
Uzbek sovut (“armor”),
Uyghur ساۋۇت (sawut, “armor”).

cog

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

Gaz bülmələge temperaturağasa hıwınğas, unıñ hawıt töbönə baśımı nisek üźgərəsək?

When the gas cools down to the room temperature, how will its pressure on the vessel bottom change?

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

Hawıttağı ber serek alma bötəhen də seretə.

One rotten apple in the box will make all (apples) rot as well.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

Huttıñ hawıtında bıl məğlümət motlaq kürhətelergə teyeş.

This information must necessarily be indicated on the package of the juice.

mail, armor consisting of metal rings or plates linked together


шаһит

head

шаһит • (şahit)

ba-noun

шаһит • (şahit)

şahit (romanization)
шаһит (absolute singular)
шаһиттар (absolute plural)
шаһиттың (definite genitive singular)
шаһиттарҙың (definite genitive plural)
шаһитҡа (dative singular)
шаһиттарға (dative plural)
шаһитты (accusative definite singular)
шаһиттарҙы (accusative definite plural)
шаһитта (locative singular)
шаһиттарҙа (locative plural)
шаһиттан (ablative singular)
шаһиттарҙан (ablative plural)

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.


тотҡа

totqa (romanization)
тотҡа (absolute singular)
тотҡалар (absolute plural)
тотҡаның (definite genitive singular)
тотҡаларҙың (definite genitive plural)
тотҡаҡа (dative singular)
тотҡаларға (dative plural)
тотҡаны (accusative definite singular)
тотҡаларҙы (accusative definite plural)
тотҡала (locative singular)
тотҡаларҙа (locative plural)
тотҡанан (ablative singular)
тотҡаларҙан (ablative plural)

From *tutqa (“handle”), from Proto-Turkic *tut- (“to hold, grasp”).
Compare
Kazakh тұтқа (tūtqa),
Kyrgyz тутка (tutka),
Southern Altai тутка (tutka),
Uzbek tutqa,
Uyghur تۇتقا (tutqa),
Tuvan туда (tuda, “handle”).

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.


йыуа

head

йыуа • (yıwa)

ba-noun

йыуа • (yıwa)

yıwa (romanization)
йыуа (absolute singular-only)
йыуаның (definite genitive singular-only)
йыуаҡа (dative singular-only)
йыуаны (accusative definite singular-only)
йыуала (locative singular-only)
йыуанан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yaba (“wild onion”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (java, “wild onion”);
Kazakh жуа (jua, “wild onion”),
Khakas чама (çama, “wild garlic”), etc.


һөҙөмтә

head

һөҙөмтә • (höźömtə)

ba-noun

һөҙөмтә • (höźömtə)

höźömtə (romanization)
һөҙөмтә (absolute singular)
һөҙөмтәләр (absolute plural)
һөҙөмтәнең (definite genitive singular)
һөҙөмтәләрҙең (definite genitive plural)
һөҙөмтәгә (dative singular)
һөҙөмтәләргә (dative plural)
һөҙөмтәне (accusative definite singular)
һөҙөмтәләрҙе (accusative definite plural)
һөҙөмтәлә (locative singular)
һөҙөмтәләрҙә (locative plural)
һөҙөмтәнән (ablative singular)
һөҙөмтәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөҙөмтәләрҙең

һөҙөмтәләргә

һөҙөмтәләрҙе

һөҙөмтәләрҙә

һөҙөмтәләрҙән

[hʏ̞.ðʏ̞m.ˈtœ̟]

Derived from verbal stem һөҙ- (höź-, “to strain, filter, skim a liquid”).
The semantics developed along the path of "skimmings" > "summary, synopsis" > "conclusion" > "result".

Ыңғай һөҙөмтә.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events.

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.


ваҡиға

head

ваҡиға • (vaqiğa)

ba-noun

ваҡиға • (vaqiğa)

vaqiğa (romanization)
ваҡиға (absolute singular)
ваҡиғалар (absolute plural)
ваҡиғаның (definite genitive singular)
ваҡиғаларҙың (definite genitive plural)
ваҡиғаға (dative singular)
ваҡиғаларға (dative plural)
ваҡиғаны (accusative definite singular)
ваҡиғаларҙы (accusative definite plural)
ваҡиғала (locative singular)
ваҡиғаларҙа (locative plural)
ваҡиғанан (ablative singular)
ваҡиғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ваҡиғаларҙың

ваҡиғаларҙан

[wä.qɯ̽͜ɪ̈.ˈʁä]

From Arabic وَاقِعَة (wāqiʕa, “event, incident”).

bor

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

Nindəy źə bulha tarixi vaqiğa yəki şəxes turahındağı yaźma riwəyət.

A written legend about some historical event or person.


нәтижә

head

нәтижә • (nətijə)

ba-noun

нәтижә • (nətijə)

nətijə (romanization)
нәтижә (absolute singular)
нәтижәләр (absolute plural)
нәтижәнең (definite genitive singular)
нәтижәләрҙең (definite genitive plural)
нәтижәгә (dative singular)
нәтижәләргә (dative plural)
нәтижәне (accusative definite singular)
нәтижәләрҙе (accusative definite plural)
нәтижәлә (locative singular)
нәтижәләрҙә (locative plural)
нәтижәнән (ablative singular)
нәтижәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәтижәләрҙең

нәтижәләрҙән

From Arabic نَتِيجَة (natīja, “result”).

(mathematics) sum, total, the result of the operation of adding


һауыт-һаба

hawıt-haba (romanization)
һауыт-һаба (absolute singular)
һауыт-һабалар (absolute plural)
һауыт-һабаның (definite genitive singular)
һауыт-һабаларҙың (definite genitive plural)
һауыт-һабаға (dative singular)
һауыт-һабаларға (dative plural)
һауыт-һабаны (accusative definite singular)
һауыт-һабаларҙы (accusative definite plural)
һауыт-һабала (locative singular)
һауыт-һабаларҙа (locative plural)
һауыт-һабанан (ablative singular)
һауыт-һабаларҙан (ablative plural)

һауыт-һабалар

һауыт-һабаның

һауыт-һабаларҙың

һауыт-һабаға

һауыт-һабаларға

һауыт-һабаны

һауыт-һабаларҙы

һауыт-һабала

һауыт-һабаларҙа

һауыт-һабанан

һауыт-һабаларҙан

һа‧уыт-һа‧ба

A geminate term: Proto-Turkic *sagut (“vessel”) + Mongolic *saba "vessel, container".
Cognate with
Tatar савыт-саба (sawıt-saba),
Kumyk савут-саба (sawut-saba),
Karachay-Balkar сауут-саба (sawut-saba, “dishware, different types of vessels”).


ҡашығаяҡ

head

ҡашығаяҡ • (qaşığayaq)

ba-noun

ҡашығаяҡ • (qaşığayaq)

qaşığayaq (romanization)
ҡашығаяҡ (absolute singular)
ҡашығаяҡтар (absolute plural)
ҡашығаяҡтың (definite genitive singular)
ҡашығаяҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡашығаяҡҡа (dative singular)
ҡашығаяҡтарға (dative plural)
ҡашығаяҡты (accusative definite singular)
ҡашығаяҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡашығаяҡта (locative singular)
ҡашығаяҡтарҙа (locative plural)
ҡашығаяҡтан (ablative singular)
ҡашығаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡашығаяҡтарҙың

ҡашығаяҡтарға

ҡашығаяҡтарҙы

ҡашығаяҡтарҙа

ҡашығаяҡтарҙан

[qɑ.ʂɯ̞.ʁɑ.ˈjɑq]

A geminate term made up of two stems: Proto-Turkic *kaĺuk (“spoon”) + Proto-Turkic *ańak (“pot, cup”).

tableware; glassware; plates and dishes and cutlery / silverware


файҙа

head

файҙа • (fayźa)

ba-noun

файҙа • (fayźa)

fayźa (romanization)
файҙа (absolute singular)
файҙалар (absolute plural)
файҙаның (definite genitive singular)
файҙаларҙың (definite genitive plural)
файҙаға (dative singular)
файҙаларға (dative plural)
файҙаны (accusative definite singular)
файҙаларҙы (accusative definite plural)
файҙала (locative singular)
файҙаларҙа (locative plural)
файҙанан (ablative singular)
файҙаларҙан (ablative plural)

From Persian فایده (“use, benefit, profit”), from Arabic فَائِدَة (fāʔida, “use, benefit, profit”).
Cognate with
Uzbek foyda,
Turkish fayda,
etc.

bor

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.

Indeed, there is no use of talking a lot.


ҡапҡа

From *qapqa (“gate”), from Proto-Turkic *kap- (“to close”).
Immediately cognate with
Karakhanid [script needed] (qapγa, “gate”);
Tatar капка (qapka),
Kazakh қақпа (qaqpa),
Kyrgyz капка (kapka),
Uyghur қапқа (qapqa, “gate”),
etc.

cog

Барһам - ҡапҡалары бикле, ишек алдында эт өрөп тора.

Barham - qapqaları bikle, işek aldında et öröp tora.

When I reached their house, (I found out that their) gate was locked and the dog was barking in the yard.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.

Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.

The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.

Өфө аэропорты — республикабыҙҙың төп һауа ҡапҡаһы.

Öfö aeroportı — respublikabıźźıñ töp hawa qapqahı.

The Ufa airport is the main air terminal of our republic (of Bashkortostan).

(figurative) a place through which people arrive to and leave a city or region; gate, gateway, terminal


йоҙроҡ

head

йоҙроҡ • (yoźroq)

ba-noun

йоҙроҡ • (yoźroq)

yoźroq (romanization)
йоҙроҡ (absolute singular)
йоҙроҡтар (absolute plural)
йоҙроҡтоң (definite genitive singular)
йоҙроҡтарҙың (definite genitive plural)
йоҙроҡҡа (dative singular)
йоҙроҡтарға (dative plural)
йоҙроҡто (accusative definite singular)
йоҙроҡтарҙы (accusative definite plural)
йоҙроҡта (locative singular)
йоҙроҡтарҙа (locative plural)
йоҙроҡтан (ablative singular)
йоҙроҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йоҙроҡтарҙың

йоҙроҡтарҙан

From Proto-Turkic *yudruk (“fist”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jïdruq, “fist”),
Karakhanid [script needed] (juðruq, “fist”);
Kazakh жұдырық (jūdyryq),
Kazakh жудурук (juduruk),
Khakas мунзурух (munzurux)/нузурух (nuzurux),
Turkmen ýumruk,
Turkish yumruk,
Azerbaijani yumruq,
Tuvan чудурук (çuduruk),
Yakut сутурух (suturuq, “fist”),
etc.


миҙал

head

миҙал • (miźal)

ba-noun

миҙал • (miźal)

miźal (romanization)
миҙал (absolute singular)
миҙалдар (absolute plural)
миҙалдың (definite genitive singular)
миҙалдарҙың (definite genitive plural)
миҙалға (dative singular)
миҙалдарға (dative plural)
миҙалды (accusative definite singular)
миҙалдарҙы (accusative definite plural)
миҙалда (locative singular)
миҙалдарҙа (locative plural)
миҙалдан (ablative singular)
миҙалдарҙан (ablative plural)

From Russian меда́ль (medálʹ, “medal”),
from Middle French medaille, medale, from Italian medaglia, from Late Latin medalia (“half a denarius”).


үҙаң

head

үҙаң • (üźañ)

ba-noun

үҙаң • (üźañ)

üźañ (romanization)
үҙаң (absolute singular-only)
үҙаңдың (definite genitive singular-only)
үҙаңға (dative singular-only)
үҙаңды (accusative definite singular-only)
үҙаңда (locative singular-only)
үҙаңдан (ablative singular-only)

үҙ (üź, “self”) + аң (añ, “consciousness”).

compound

Ата-бабалар иҫтәлеге — халыҡ үҙаңының айырып алғыһыҙ өлөшө.

Ata-babalar iśtəlege — xalıq üźañınıñ ayırıp alğıhıź ölöşö.

The memory of ancestors is an indispensable part of the self-identity of an ethnic group.

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.

Salawat (Yulayev) is the standard of a Bashkir identity.


ҡаҙаныш

head

ҡаҙаныш • (qaźanış)

ba-noun

ҡаҙаныш • (qaźanış)

qaźanış (romanization)
ҡаҙаныш (absolute singular-only)
ҡаҙаныштың (definite genitive singular-only)
ҡаҙанышҡа (dative singular-only)
ҡаҙанышты (accusative definite singular-only)
ҡаҙанышта (locative singular-only)
ҡаҙаныштан (ablative singular-only)

[qɑ.ðɑ.ˈnɯ̞ʂ]

From ҡаҙан- (qaźan-, “to achieve”) + -ыш (-ış).


һарай

haray (romanization)
һарай (absolute singular)
һарайлар (absolute plural)
һарайның (definite genitive singular)
һарайларҙың (definite genitive plural)
һарайға (dative singular)
һарайларға (dative plural)
һарайны (accusative definite singular)
һарайларҙы (accusative definite plural)
һарайла (locative singular)
һарайларҙа (locative plural)
һарайнан (ablative singular)
һарайларҙан (ablative plural)

From Persian سرای (sarây).
Cognate with
Uzbek saroy (“palace; shed”)


рәссам

head

рәссам • (rəssam)

ba-noun

рәссам • (rəssam)

rəssam (romanization)
рәссам (absolute singular)
рәссамдар (absolute plural)
рәссамдың (definite genitive singular)
рәссамдарҙың (definite genitive plural)
рәссамға (dative singular)
рәссамдарға (dative plural)
рәссамды (accusative definite singular)
рәссамдарҙы (accusative definite plural)
рәссамда (locative singular)
рәссамдарҙа (locative plural)
рәссамдан (ablative singular)
рәссамдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

рәссамдарҙың

рәссамдарҙан

From Arabic رَسَّام (rassām).
Cognate with
Turkish ressam,
Azerbaijani rəssam.


рәсем

head

рәсем • (rəsem)

ba-noun

рәсем • (rəsem)

rəsem (romanization)
рәсем (absolute singular)
рәсемдәр (absolute plural)
рәсемдең (definite genitive singular)
рәсемдәрҙең (definite genitive plural)
рәсемгә (dative singular)
рәсемдәргә (dative plural)
рәсемде (accusative definite singular)
рәсемдәрҙе (accusative definite plural)
рәсемдә (locative singular)
рәсемдәрҙә (locative plural)
рәсемдән (ablative singular)
рәсемдәрҙән (ablative plural)

From Arabic رَسْم (rasm, “picture”).
Cognate with
Uzbek rasm,
Uyghur رەسىم (resim),
Turkish resim.


башаҡ

head

башаҡ • (başaq)

ba-noun

башаҡ • (başaq)

başaq (romanization)
башаҡ (absolute singular)
башаҡтар (absolute plural)
башаҡтың (definite genitive singular)
башаҡтарҙың (definite genitive plural)
башаҡҡа (dative singular)
башаҡтарға (dative plural)
башаҡты (accusative definite singular)
башаҡтарҙы (accusative definite plural)
башаҡта (locative singular)
башаҡтарҙа (locative plural)
башаҡтан (ablative singular)
башаҡтарҙан (ablative plural)

From *bašaq (“ear of a cereal plant”),
from Proto-Turkic *baĺč (“head”).
Cognates
Cognate with
Kazakh масақ (masaq),
Southern Altai мажак (mažak),
Uzbek bоshоq,
Turkish başak,
Khakas пазах (pazax, “ear of a cereal plant”), etc.

cog

ear, spike, fruiting body of a grain plant


ҡорот

qorot (romanization)
ҡорот (absolute singular-only)
ҡороттоң (definite genitive singular-only)
ҡоротҡа (dative singular-only)
ҡоротто (accusative definite singular-only)
ҡоротта (locative singular-only)
ҡороттан (ablative singular-only)

From *qūrut / *qūrt (“cheese in round balls”), from Proto-Turkic *kūrï- (“dry”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qurut, “qurut”);
Tatar корт (qort), Kazakh құрт (qūrt), Kyrgyz курут (kurut), Uzbek qurt, Turkmen gurt, Khakas хурут (xurut), Tuvan курут (kurut, “dried cheese”).

Өс баш ҡорот.

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.

cheese made from drained sour milk and dried in balls, typical of nomadic Turkic cuisines; qurut


шама

head

шама • (şama)

ba-noun

шама • (şama)

şama (romanization)
шама (absolute singular-only)
шаманың (definite genitive singular-only)
шамаҡа (dative singular-only)
шаманы (accusative definite singular-only)
шамала (locative singular-only)
шаманан (ablative singular-only)

Perhaps from a Sinitic source.
Cognate with
Tatar, Kazakh, Uyghur шама (şama),
Kyrgyz чама (cama),
Uzbek shama, etc.

tea leaves left after tea is brewed and served