буйҙаҡ

head

буйҙаҡ • (buyźaq)

ba-noun

буйҙаҡ • (buyźaq)

buyźaq (romanization)
буйҙаҡ (absolute singular)
буйҙаҡтар (absolute plural)
буйҙаҡтың (definite genitive singular)
буйҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
буйҙаҡҡа (dative singular)
буйҙаҡтарға (dative plural)
буйҙаҡты (accusative definite singular)
буйҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
буйҙаҡта (locative singular)
буйҙаҡтарҙа (locative plural)
буйҙаҡтан (ablative singular)
буйҙаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буйҙаҡтарҙың

буйҙаҡтарҙан

Cognate to Kazakh бойдақ (boidaq, “bachelor”), Kumyk бойдакъ (boydaq, “bachelor”), Kyrgyz бойдок (boydok, “bachelor”), Southern Altai бойдоҥ (boydoŋ, “bachelor”), Uzbek bo'ydoq (“bachelor”).


йомаҡ

yomaq (romanization)
йомаҡ (absolute singular)
йомаҡтар (absolute plural)
йомаҡтың (definite genitive singular)
йомаҡтарҙың (definite genitive plural)
йомаҡҡа (dative singular)
йомаҡтарға (dative plural)
йомаҡты (accusative definite singular)
йомаҡтарҙы (accusative definite plural)
йомаҡта (locative singular)
йомаҡтарҙа (locative plural)
йомаҡтан (ablative singular)
йомаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yom(ŋ)ak (“tale, legend; riddle”).
Cognate with
Tatar comaq (“riddle”),
Kazakh жұмбақ (jūmbaq, “riddle”), Uzbek jumboq (“riddle”),
Kyrgyz жомок (jomok, “epic tale; fairy-tale”),
Khakas нымах (nımax, “epic tale; fairy-tale”),
Shor ныбақ (nybaq, “fairy-tale”),
Northern Altai ньомак (nʹomak, “fairy-tale”),
Yakut номох (nomoq, “tale”), etc.


быяла

head

быяла • (bıyala)

ba-noun

быяла • (bıyala)

bıyala (romanization)
быяла (absolute singular)
быялалар (absolute plural)
быяланың (definite genitive singular)
быялаларҙың (definite genitive plural)
быялаға (dative singular)
быялаларға (dative plural)
быяланы (accusative definite singular)
быялаларҙы (accusative definite plural)
быялала (locative singular)
быялаларҙа (locative plural)
быяланан (ablative singular)
быялаларҙан (ablative plural)

From Persian پیاله (piyâle, “glass cup”), from Middle Persian, from Ancient Greek φιάλη (phiálē, “bowl, saucer”).


шешә

head

шешә • (şeşə)

ba-noun

шешә • (şeşə)

şeşə (romanization)
шешә (absolute singular)
шешәләр (absolute plural)
шешәнең (definite genitive singular)
шешәләрҙең (definite genitive plural)
шешәгә (dative singular)
шешәләргә (dative plural)
шешәне (accusative definite singular)
шешәләрҙе (accusative definite plural)
шешәлә (locative singular)
шешәләрҙә (locative plural)
шешәнән (ablative singular)
шешәләрҙән (ablative plural)

From Persian شیشه (šiše, “glass”). Doublet of Eastern Bashkir шишә (şişə, “glass”).
Cognate with Uzbek shisha (“bottle”), Turkish şişe (“bottle”).

Шаулап торған ҡала уртаһында ултырып бер шешә һыра тәмләне ул.

Şawlap torğan qala urtahında ultırıp ber şeşə hıra təmləne ul.

He sat in the middle of the noisy city and cracked a bottle of beer.


шишә

head

шишә • (şişə)

ba-noun

шишә • (şişə)

şişə (romanization)
шишә (absolute singular)
шишәләр (absolute plural)
шишәнең (definite genitive singular)
шишәләрҙең (definite genitive plural)
шишәгә (dative singular)
шишәләргә (dative plural)
шишәне (accusative definite singular)
шишәләрҙе (accusative definite plural)
шишәлә (locative singular)
шишәләрҙә (locative plural)
шишәнән (ablative singular)
шишәләрҙән (ablative plural)

From Persian شیشه (šiše, “glass”). Doublet of Standard Bashkir шешә (şeşə, “bottle”).


ҡалҡан

qalqan (romanization)
ҡалҡан (absolute singular)
ҡалҡандар (absolute plural)
ҡалҡандың (definite genitive singular)
ҡалҡандарҙың (definite genitive plural)
ҡалҡанға (dative singular)
ҡалҡандарға (dative plural)
ҡалҡанды (accusative definite singular)
ҡалҡандарҙы (accusative definite plural)
ҡалҡанда (locative singular)
ҡалҡандарҙа (locative plural)
ҡалҡандан (ablative singular)
ҡалҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡалҡандарҙың

ҡалҡандарҙан

Cognate with Old Uyghur 𐽲𐽰𐾁𐽲𐽰𐽺 (qalqan), Kazakh қалқан (qalqan), Kyrgyz калкан (kalkan), Southern Altai калка (kalka, “shed”), Uzbek qalqon, Uyghur قالقان (qalqan), Azerbaijani qalxan, Turkish kalkan, etc.

shield, a piece of defensive armor carried on the arm


ужым

head

ужым • (ujım)

ba-noun

ужым • (ujım)

ujım (romanization)
ужым (absolute singular-only)
ужымдың (definite genitive singular-only)
ужымға (dative singular-only)
ужымды (accusative definite singular-only)
ужымда (locative singular-only)
ужымдан (ablative singular-only)

Directly or perhaps via Permic mediation (compare Udmurt узьым (uźym, “winter crop”)),
from Russian о́зимь (ózimʹ, “winter crop”), from Russian зима́ (zimá, “winter”).
Cognate with
Tatar уҗым (ucım, “winter crop”).

winter cereals, grain crops sown in the autumn and harvested next autumn


көй

köy (romanization)
көй (absolute singular)
көйҙәр (absolute plural)
көйҙөң (definite genitive singular)
көйҙәрҙең (definite genitive plural)
көйгә (dative singular)
көйҙәргә (dative plural)
көйҙө (accusative definite singular)
көйҙәрҙе (accusative definite plural)
көйҙә (locative singular)
көйҙәрҙә (locative plural)
көйҙән (ablative singular)
көйҙәрҙән (ablative plural)

From *kög (“melody”), from Sinitic 曲 (MC khjowk, “song”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (kög, “melody”);
Kazakh күй (küi, “melody”), Kyrgyz күй (küy)/күү (küü, “melody”), Kumyk кюй (küy, “melody”), Uzbek kuy (“melody”), Uyghur كۇي (kuy, “melody”), Khakas кӧг (“melody”), etc.

cog

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

This tune is usually played when men dance.


таныш

head

таныш • (tanış)

ba-noun

таныш • (tanış)

tanış (romanization)
таныш (absolute singular-only)
таныштың (definite genitive singular-only)
танышҡа (dative singular-only)
танышты (accusative definite singular-only)
танышта (locative singular-only)
таныштан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh таныс (tanys),
Kyrgyz тааныш (taanış),
Southern Altai таныш (tanïš, “familiar”),
Kumyk таныш (tanış),
Uzbek tanish,
Turkish tanış (“familiar; acquaintance”).
From the verb tanï- "to know, be familiar with"
(compare Old Turkic [script needed] (tanï-, “know, be familiar”), from
Proto-Turkic *tanu- (“to know”).

cog

acquaintance, a person that somebody knows / has met


шәкерт

head

шәкерт • (şəkert)

ba-noun

шәкерт • (şəkert)

şəkert (romanization)
шәкерт (absolute singular)
шәкерттәр (absolute plural)
шәкерттең (definite genitive singular)
шәкерттәрҙең (definite genitive plural)
шәкерткә (dative singular)
шәкерттәргә (dative plural)
шәкертте (accusative definite singular)
шәкерттәрҙе (accusative definite plural)
шәкерттә (locative singular)
шәкерттәрҙә (locative plural)
шәкерттән (ablative singular)
шәкерттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шәкерттәрҙең

шәкерттәрҙән

From Persian شاگرد (šâgerd, “pupil”); see there for more.
Cognate with Azerbaijani şagird.


мәҙрәсә

head

мәҙрәсә • (məźrəsə)

ba-noun

мәҙрәсә • (məźrəsə)

məźrəsə (romanization)
мәҙрәсә (absolute singular)
мәҙрәсәләр (absolute plural)
мәҙрәсәнең (definite genitive singular)
мәҙрәсәләрҙең (definite genitive plural)
мәҙрәсәкә (dative singular)
мәҙрәсәләргә (dative plural)
мәҙрәсәне (accusative definite singular)
мәҙрәсәләрҙе (accusative definite plural)
мәҙрәсәлә (locative singular)
мәҙрәсәләрҙә (locative plural)
мәҙрәсәнән (ablative singular)
мәҙрәсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҙрәсәләрҙең

мәҙрәсәләргә

мәҙрәсәләрҙе

мәҙрәсәләрҙә

мәҙрәсәләрҙән

From Arabic مَدْرَسَة (madrasa, “school, madrasah”).


ҡайнатма

qaynatma (romanization)
ҡайнатма (absolute singular)
ҡайнатмалар (absolute plural)
ҡайнатманың (definite genitive singular)
ҡайнатмаларҙың (definite genitive plural)
ҡайнатмаға (dative singular)
ҡайнатмаларға (dative plural)
ҡайнатманы (accusative definite singular)
ҡайнатмаларҙы (accusative definite plural)
ҡайнатмала (locative singular)
ҡайнатмаларҙа (locative plural)
ҡайнатманан (ablative singular)
ҡайнатмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡайнатмаларҙың

ҡайнатмаларға

ҡайнатмаларҙы

ҡайнатмаларҙа

ҡайнатмаларҙан

Calque of Russian варенье (varenʹje)
Synchronously, ҡайнат- (qaynat-, “to boil”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

preserve, jam, varenye, murabba (a sweet fruit or berry preserve)


эйәр

head

эйәр • (eyər)

ba-noun

эйәр • (eyər)

eyər (romanization)
эйәр (absolute singular)
эйәрләр (absolute plural)
эйәрнең (definite genitive singular)
эйәрләрҙең (definite genitive plural)
эйәргә (dative singular)
эйәрләргә (dative plural)
эйәрне (accusative definite singular)
эйәрләрҙе (accusative definite plural)
эйәрлә (locative singular)
эйәрләрҙә (locative plural)
эйәрнән (ablative singular)
эйәрләрҙән (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *ēder (“saddle”).
Cognate with
Kazakh ер (er), Kyrgyz ээр (eer), Uzbek egar, Uyghur ئېگەر (ëger), Azerbaijani yəhər, Turkish eyer, Khakas изер (izer), Shor эзер (ezer), Tuvan эзер (ezer) etc.


көсөк

head

көсөк • (kösök)

ba-noun

көсөк • (kösök)

kösök (romanization)
көсөк (absolute singular)
көсөктәр (absolute plural)
көсөктөң (definite genitive singular)
көсөктәрҙең (definite genitive plural)
көсөккә (dative singular)
көсөктәргә (dative plural)
көсөктө (accusative definite singular)
көсөктәрҙе (accusative definite plural)
көсөктә (locative singular)
көсөктәрҙә (locative plural)
көсөктән (ablative singular)
көсөктәрҙән (ablative plural)

From*küčük "puppy; evolved Salicaceae bud", possibly from Proto-Turkic *kičük (“small”).
Cognate with
Kazakh күшік (küşık, “puppy”), Kyrgyz күчүк (kücük, “puppy; evolved bud”), Karachay-Balkar кючюк (küçük, “puppy”), Southern Altai кӱчӱк (küčük, “puppy”),
Uzbek kuchuk (“puppy”), Uyghur كۇچۇك (kuchuk, “puppy”), Turkmen güjük (“puppy”);
also
Khakas кӱӌӱгес (kücüges, “puppy”), Chulym кӱчӱгӓч (küčügäč, “puppy”),
etc.

cog

(botany) an evolved bud on any Salicaceae plant


ташлама

head

ташлама • (taşlama)

ba-noun

ташлама • (taşlama)

taşlama (romanization)
ташлама (absolute singular)
ташламалар (absolute plural)
ташламаның (definite genitive singular)
ташламаларҙың (definite genitive plural)
ташламаға (dative singular)
ташламаларға (dative plural)
ташламаны (accusative definite singular)
ташламаларҙы (accusative definite plural)
ташламала (locative singular)
ташламаларҙа (locative plural)
ташламанан (ablative singular)
ташламаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташламаларҙың

ташламаларға

ташламаларҙы

ташламаларҙа

ташламаларҙан

[tɑʂ.ɫɑ.ˈmɑ]

From the verb ташла- (tašla-) in the sense "reduce price".


ярҙамсы

head

ярҙамсы • (yarźamsı)

ba-noun

ярҙамсы • (yarźamsı)

yarźamsı (romanization)
ярҙамсы (absolute singular)
ярҙамсылар (absolute plural)
ярҙамсының (definite genitive singular)
ярҙамсыларҙың (definite genitive plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative definite singular)
ярҙамсыларҙы (accusative definite plural)
ярҙамсыла (locative singular)
ярҙамсыларҙа (locative plural)
ярҙамсынан (ablative singular)
ярҙамсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярҙамсыларҙың

ярҙамсыларға

ярҙамсыларҙы

ярҙамсыларҙа

ярҙамсыларҙан

From ярҙам (yarźam, “help”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with Uzbek yordamchi (“helper”).


орлоҡ

orloq (romanization)
орлоҡ (absolute singular)
орлоҡтар (absolute plural)
орлоҡтоң (definite genitive singular)
орлоҡтарҙың (definite genitive plural)
орлоҡҡа (dative singular)
орлоҡтарға (dative plural)
орлоҡто (accusative definite singular)
орлоҡтарҙы (accusative definite plural)
орлоҡта (locative singular)
орлоҡтарҙа (locative plural)
орлоҡтан (ablative singular)
орлоҡтарҙан (ablative plural)
орҙоҡ (alternative)


орҙоҡ

head

орҙоҡ • (orźoq)

ba-noun

орҙоҡ • (orźoq)

orźoq (romanization)
орҙоҡ (absolute singular)
орҙоҡлар (absolute plural)
орҙоҡноң (definite genitive singular)
орҙоҡларҙың (definite genitive plural)
орҙоҡға (dative singular)
орҙоҡларға (dative plural)
орҙоҡно (accusative definite singular)
орҙоҡларҙы (accusative definite plural)
орҙоҡла (locative singular)
орҙоҡларҙа (locative plural)
орҙоҡнан (ablative singular)
орҙоҡларҙан (ablative plural)
орлоҡ (alternative)

Eastern Bashkir form of standard орлоҡ (orloq),
From Proto-Turkic *urluk (“seed”).


тәҡдим

head

тәҡдим • (təqdim)

ba-noun

тәҡдим • (təqdim)

təqdim (romanization)
тәҡдим (absolute singular-only)
тәҡдимдең (definite genitive singular-only)
тәҡдимгә (dative singular-only)
тәҡдимде (accusative definite singular-only)
тәҡдимдә (locative singular-only)
тәҡдимдән (ablative singular-only)


эшсе

head

эшсе • (eşse)

ba-noun

эшсе • (eşse)

eşse (romanization)
эшсе (absolute singular)
эшселәр (absolute plural)
эшсенең (definite genitive singular)
эшселәрҙең (definite genitive plural)
эшсегә (dative singular)
эшселәргә (dative plural)
эшсене (accusative definite singular)
эшселәрҙе (accusative definite plural)
эшселә (locative singular)
эшселәрҙә (locative plural)
эшсенән (ablative singular)
эшселәрҙән (ablative plural)

From эш (eş, “work”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Cognate with Kumyk ишчи (işçi), Shor ишчи, Kyrgyz ишчи (işci), Southern Altai ишчи (išči),
Uzbek ishchi, Azerbaijani işçi,
Turkish işçi (“worker”).

af

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


мөгөҙ

head

мөгөҙ • (mögöź)

ba-noun

мөгөҙ • (mögöź)

mögöź (romanization)
мөгөҙ (absolute singular)
мөгөҙҙәр (absolute plural)
мөгөҙҙөң (definite genitive singular)
мөгөҙҙәрҙең (definite genitive plural)
мөгөҙгә (dative singular)
мөгөҙҙәргә (dative plural)
мөгөҙҙө (accusative definite singular)
мөгөҙҙәрҙе (accusative definite plural)
мөгөҙҙә (locative singular)
мөгөҙҙәрҙә (locative plural)
мөгөҙҙән (ablative singular)
мөгөҙҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *büńüŕ (“horn”).
Cognate with
Kazakh мүйіз (müiız),
Kyrgyz мүйүз (müyüz),
Southern Altai мӱӱс (müüs), Shor мӱӱс,
Crimean Tatar müyüz/boynuz,
Azerbaijani buynuz,
Turkish boynuz, etc.


тутыйғош

head

тутыйғош • (tutıyğoş)

ba-noun

тутыйғош • (tutıyğoş)

tutıyğoş (romanization)
тутыйғош (absolute singular)
тутыйғошлар (absolute plural)
тутыйғошноң (definite genitive singular)
тутыйғошларҙың (definite genitive plural)
тутыйғошға (dative singular)
тутыйғошларға (dative plural)
тутыйғошно (accusative definite singular)
тутыйғошларҙы (accusative definite plural)
тутыйғошла (locative singular)
тутыйғошларҙа (locative plural)
тутыйғошнан (ablative singular)
тутыйғошларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тутыйғошларҙың

тутыйғошларға

тутыйғошларҙы

тутыйғошларҙа

тутыйғошларҙан

Via Volga Turki, from Ottoman Turkish, made up of
Persian طوطی (“parrot”) + Ottoman قوش (“bird”). The second component is identical to (and reestablished as) Bashkir ҡош (qoş, “bird”).
Compare with
Kazakh тотықұс (totyqūs, “parrot”),
Kyrgyz тоту куш (totu kuş, “parrot”),
Kumyk тотукъуш (totuquş, “peacock”),
Uzbek toʻtiqush (“parrot”),
Azerbaijani tutuquşu (“parrot”),
Turkish dudu kuşu (“parrot”).


ауырыу

head

ауырыу • (awırıw)

ba-noun

ауырыу • (awırıw)

awırıw (romanization)
ауырыу (absolute singular)
ауырыуҙар (absolute plural)
ауырыуҙың (definite genitive singular)
ауырыуҙарҙың (definite genitive plural)
ауырыуға (dative singular)
ауырыуҙарға (dative plural)
ауырыуҙы (accusative definite singular)
ауырыуҙарҙы (accusative definite plural)
ауырыуҙа (locative singular)
ауырыуҙарҙа (locative plural)
ауырыуҙан (ablative singular)
ауырыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ауырыуҙарҙың

ауырыуҙарҙан

[ɑ.wɯ̞ˈɾɯ̞w]

[ɑ.wɯ̞.ɾɯ̞-]

а‧уы‧рыу ау‧рыу

From Proto-Turkic *agrï-g (“pain, illness”), an action noun of *agrï- (“to ache; be ill”).

Йоғошло ауырыу.

Йөҙ ауырыуҙан дауа.


урта

urta (romanization)
урта (absolute singular)
урталар (absolute plural)
уртаның (definite genitive singular)
урталарҙың (definite genitive plural)
уртаға (dative singular)
урталарға (dative plural)
уртаны (accusative definite singular)
урталарҙы (accusative definite plural)
уртала (locative singular)
урталарҙа (locative plural)
уртанан (ablative singular)
урталарҙан (ablative plural)

From *ortu ~ *orta "middle", from Proto-Turkic *or- (“middle”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (orta), Old Turkic [script needed] (ortu, “middle”),
Kazakh орта (orta),
Kyrgyz орто (orto),
Uzbek o'rta,
Turkish orta,
Yakut ортото (ortoto, “middle, center”).

cog

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Qunaqtar, hanaşmaq əytep, ike törkömgə bülenə; urtala hıźıq hıźıla.

The guests say a counting-out rhyme and divide into two groups; a line is drawn in the middle.


урта быуат

head

урта быуат • (urta bıwat)

ba-noun

урта быуат • (urta bıwat)

urta bıwat (romanization)
урта быуат (absolute singular)
урта быуаттар (absolute plural)
урта быуаттың (definite genitive singular)
урта быуаттарҙың (definite genitive plural)
урта быуатҡа (dative singular)
урта быуаттарға (dative plural)
урта быуатты (accusative definite singular)
урта быуаттарҙы (accusative definite plural)
урта быуатта (locative singular)
урта быуаттарҙа (locative plural)
урта быуаттан (ablative singular)
урта быуаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урта быуаттың

урта быуатҡа

урта быуатты

урта быуатта

урта быуаттан

урта быуаттар

урта быуаттарҙың

урта быуаттарға

урта быуаттарҙы

урта быуаттарҙа

урта быуаттарҙан

ba:Урта быуаттар

Урта быуатта шулай кейенгәндәрме ни?

Did they really dress like this in the Middle Ages?


остаз

ostaz (romanization)
остаз (absolute singular)
остаздар (absolute plural)
остаздың (definite genitive singular)
остаздарҙың (definite genitive plural)
остазға (dative singular)
остаздарға (dative plural)
остазды (accusative definite singular)
остаздарҙы (accusative definite plural)
остазда (locative singular)
остаздарҙа (locative plural)
остаздан (ablative singular)
остаздарҙан (ablative plural)

From Persian استاد (ostâd, “teacher, master”).
Doublet of оҫта (ośta).
Cognate with
Kazakh ұстаз (ūstaz, “teacher, master”),
Uzbek ustaz (“teacher, master”),
Azerbaijani ustad (“teacher, master”).


бейәләй

head

бейәләй • (beyələy)

ba-noun

бейәләй • (beyələy)

beyələy (romanization)
бейәләй (absolute singular)
бейәләйҙәр (absolute plural)
бейәләйҙең (definite genitive singular)
бейәләйҙәрҙең (definite genitive plural)
бейәләйгә (dative singular)
бейәләйҙәргә (dative plural)
бейәләйҙе (accusative definite singular)
бейәләйҙәрҙе (accusative definite plural)
бейәләйҙә (locative singular)
бейәләйҙәрҙә (locative plural)
бейәләйҙән (ablative singular)
бейәләйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейәләйҙәрҙең

бейәләйҙәргә

бейәләйҙәрҙе

бейәләйҙәрҙә

бейәләйҙәрҙән

Cognate with
Tatar бияләй (biyaläy),
Kazakh биялай (biälai) (regional),
Kyrgyz мээлей (meeley),
Southern Altai меелей (meeley),
Uyghur پەلەي (peley),
Khakas мелей (meley, “mitten(s)”),
etc.


төш

From Proto-Turkic *tǖĺ (“dream (seen while sleeping)”).

inh

Төшөм өнгә әүерелде.

Өнөммө был, төшөммө?

Is this (my) reality or a dream? (=Am I experiencing this in reality or in a dream?)

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up seeing river meadows with bird cherries abloom in my dreams.

dream, imaginary events seen in the mind while sleeping


төш

töş (romanization)
төш (absolute singular)
төштәр (absolute plural)
төштөң (definite genitive singular)
төштәрҙең (definite genitive plural)
төшкә (dative singular)
төштәргә (dative plural)
төштө (accusative definite singular)
төштәрҙе (accusative definite plural)
төштә (locative singular)
төштәрҙә (locative plural)
төштән (ablative singular)
төштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tüĺ (“noon”).
Cognate with
Kazakh түс (tüs),
Kyrgyz түш (tüş),
Uzbek tush,
Tuvan дүш (düş, “noon”),
etc.

Төштән һуң.


баҡсасы

head

баҡсасы • (baqsası)

ba-noun

баҡсасы • (baqsası)

baqsası (romanization)
баҡсасы (absolute singular)
баҡсасылар (absolute plural)
баҡсасының (definite genitive singular)
баҡсасыларҙың (definite genitive plural)
баҡсасыға (dative singular)
баҡсасыларға (dative plural)
баҡсасыны (accusative definite singular)
баҡсасыларҙы (accusative definite plural)
баҡсасыла (locative singular)
баҡсасыларҙа (locative plural)
баҡсасынан (ablative singular)
баҡсасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҡсасыларҙың

баҡсасыларға

баҡсасыларҙы

баҡсасыларҙа

баҡсасыларҙан

From баҡса (baqsa, “garden”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


тирмәнсе

head

тирмәнсе • (tirmənse)

ba-noun

тирмәнсе • (tirmənse)

tirmənse (romanization)
тирмәнсе (absolute singular)
тирмәнселәр (absolute plural)
тирмәнсенең (definite genitive singular)
тирмәнселәрҙең (definite genitive plural)
тирмәнсегә (dative singular)
тирмәнселәргә (dative plural)
тирмәнсене (accusative definite singular)
тирмәнселәрҙе (accusative definite plural)
тирмәнселә (locative singular)
тирмәнселәрҙә (locative plural)
тирмәнсенән (ablative singular)
тирмәнселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тирмәнселәрҙең

тирмәнселәргә

тирмәнселәрҙе

тирмәнселәрҙә

тирмәнселәрҙән

From тирмән (tirmən, “mill”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


өлөш

head

өлөш • (ölöş)

ba-noun

өлөш • (ölöş)

ölöş (romanization)
өлөш (absolute singular)
өлөштәр (absolute plural)
өлөштөң (definite genitive singular)
өлөштәрҙең (definite genitive plural)
өлөшкә (dative singular)
өлөштәргә (dative plural)
өлөштө (accusative definite singular)
өлөштәрҙе (accusative definite plural)
өлөштә (locative singular)
өлөштәрҙә (locative plural)
өлөштән (ablative singular)
өлөштәрҙән (ablative plural)

From *ülüš (“part, share; lot, fate”), from Proto-Turkic *ül- (“to divide”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ülüš, “part, portion; lot, share”);
Kumyk уьлюш (ülüş, “part, share”),
Southern Altai ӱлеш (üleš, “part”), ӱлӱш (ülüš, “part, share”),
Uzbek ulush (“part, share, lot”),
Khakas ӱлӱс (ülüs, “part, portion”),
etc.

cog

Мәҡәләһенең тәүге битенә һыймай ҡалған өлөшө.

Məqələheneñ təwge bitenə hıymay qalğan ölöşö.

The part of the article that did not fit on the first page.

Курил утрауҙары — Рәсәйҙең айырылғыһыҙ бер өлөшө.

Kuril utrawźarı — Rəsəyźeñ ayırılğıhıź ber ölöşö.

The Kuril islands are an inalienable part of Russia.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.

Hər İnternet qullanıwsıhı Vikipediyağa — məśələn, yañı məqələ yaźıp yəki bulğandarın töźətep — üź ölöşön inderə ala.

Every Internet user can make his/her contribution to Wikipedia — for example, by writing a new article or by editing the existing (articles).


ҡауҙы

head

ҡауҙы • (qawźı)

ba-noun

ҡауҙы • (qawźı)

qawźı (romanization)
ҡауҙы (absolute singular)
ҡауҙылар (absolute plural)
ҡауҙының (definite genitive singular)
ҡауҙыларҙың (definite genitive plural)
ҡауҙыға (dative singular)
ҡауҙыларға (dative plural)
ҡауҙыны (accusative definite singular)
ҡауҙыларҙы (accusative definite plural)
ҡауҙыла (locative singular)
ҡауҙыларҙа (locative plural)
ҡауҙынан (ablative singular)
ҡауҙыларҙан (ablative plural)


тымау

head

тымау • (tımaw)

ba-noun

тымау • (tımaw)

tımaw (romanization)
тымау (absolute singular)
тымауҙар (absolute plural)
тымауҙың (definite genitive singular)
тымауҙарҙың (definite genitive plural)
тымауға (dative singular)
тымауҙарға (dative plural)
тымауҙы (accusative definite singular)
тымауҙарҙы (accusative definite plural)
тымауҙа (locative singular)
тымауҙарҙа (locative plural)
тымауҙан (ablative singular)
тымауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *tumagu (“common cold”),
from Proto-Turkic *tum (“cold”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tumağu, “running nose, common cold”);
Tatar томау (tomaw),
Kazakh тұмау (tūmau), Southern Altai тыму (tïmu, “ailment”), туму (tumu, “fever”), Uzbek tumov (“common cold”),
Uyghur تۇمۇ (tumu, “common cold, running nose”),
Yakut тумуу (tumuu, “running nose”), Turkish dumağı (“common cold”), etc.

cog

Тымау дарыуы.

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

Niğmətulla aşawźan tuqtanı, töndə tımaw töşkən tanawın mış-mış tarttı.

Nigmatulla stopped eating; at night, he wheezed (through) his nose (as he had) cought cold.


бысҡы

head

бысҡы • (bısqı)

ba-noun

бысҡы • (bısqı)

bısqı (romanization)
бысҡы (absolute singular)
бысҡылар (absolute plural)
бысҡының (definite genitive singular)
бысҡыларҙың (definite genitive plural)
бысҡыға (dative singular)
бысҡыларға (dative plural)
бысҡыны (accusative definite singular)
бысҡыларҙы (accusative definite plural)
бысҡыла (locative singular)
бысҡыларҙа (locative plural)
бысҡынан (ablative singular)
бысҡыларҙан (ablative plural)

From *bïčğï (“saw”), from Proto-Turkic *bïč- (“to cut”).
Synchronously,
быс- (bıs-, “to saw”) + -ҡы (-qı, “tool affix”).
Cognate with
Turkish bıçkı,
Turkmen byçgy (“saw”),
Kazakh пышқы (pyşqy, “saw”).


тышау

head

тышау • (tışaw)

ba-noun

тышау • (tışaw)

tışaw (romanization)
тышау (absolute singular)
тышауҙар (absolute plural)
тышауҙың (definite genitive singular)
тышауҙарҙың (definite genitive plural)
тышауға (dative singular)
тышауҙарға (dative plural)
тышауҙы (accusative definite singular)
тышауҙарҙы (accusative definite plural)
тышауҙа (locative singular)
тышауҙарҙа (locative plural)
тышауҙан (ablative singular)
тышауҙарҙан (ablative plural)

From *tušağu (“hobble”), from Proto-Turkic *tuĺa- (“to hobble”).
Cognate with
Kazakh тұсау (tūsau, “hobble”), Kyrgyz тушоо (tuşoo, “hobble”), Southern Altai тужу (tužu, “hobble”), Uzbek tushov (“hobble”),
Turkmen duşak (“hobble”),
Chuvash тӑлӑ (tălă, “hobble”), etc.

Аттың тышауы ысҡынған.

hobble; straps tied between the front legs of a horse, allowing it to wander freely while grazing but preventing it from running off


өҙәңге

head

өҙәңге • (öźəñge)

ba-noun

өҙәңге • (öźəñge)

öźəñge (romanization)
өҙәңге (absolute singular)
өҙәңгеләр (absolute plural)
өҙәңгенең (definite genitive singular)
өҙәңгеләрҙең (definite genitive plural)
өҙәңгегә (dative singular)
өҙәңгеләргә (dative plural)
өҙәңгене (accusative definite singular)
өҙәңгеләрҙе (accusative definite plural)
өҙәңгелә (locative singular)
өҙәңгеләрҙә (locative plural)
өҙәңгенән (ablative singular)
өҙәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өҙәңгеләрҙең

өҙәңгеләрҙән

[ʏ̞.ðæŋ.ˈɡɪ̞]

[ʏ̞.ðæ̹ŋ.ˈɡʏ̞]

From Proto-Turkic *üŕeŋgü (“stirrup”), from *yüŕeŋgü, from *yüŕ (“ring”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰔𐰭𐰇 (üzeŋü, “stirrup”);
Kazakh үзеңгі (üzeñgı), Kyrgyz үзөңгү (üzöŋgü),
Southern Altai ӱзеҥи (üzeŋi), Uyghur ئۈزەڭگە (üzengge), Uzbek uzangi, Turkmen üzeňňi, Azerbaijani üzəngi, Turkish üzengi (“stirrup”);
Yakut иҥэһэ (iñehe) (with metathesis), Chuvash йӑрана (jărana, “stirrup”), etc.

cog

Kyrgyz үзөңгү (üzöŋgü)


йүгән

head

йүгән • (yügən)

ba-noun

йүгән • (yügən)

yügən (romanization)
йүгән (absolute singular)
йүгәндәр (absolute plural)
йүгәндең (definite genitive singular)
йүгәндәрҙең (definite genitive plural)
йүгәнгә (dative singular)
йүгәндәргә (dative plural)
йүгәнде (accusative definite singular)
йүгәндәрҙе (accusative definite plural)
йүгәндә (locative singular)
йүгәндәрҙә (locative plural)
йүгәндән (ablative singular)
йүгәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yügen (“bridle”).
Cognate with
Tatar йөгән (yögän), Kazakh жүген (jügen), Kyrgyz жүгөн (jügön), Uzbek yugan,
Yakut үүн (üün, “bridle”), etc.


дилбегә

head

дилбегә • (dilbegə)

ba-noun

дилбегә • (dilbegə)

dilbegə (romanization)
дилбегә (absolute singular)
дилбегәләр (absolute plural)
дилбегәнең (definite genitive singular)
дилбегәләрҙең (definite genitive plural)
дилбегәгә (dative singular)
дилбегәләргә (dative plural)
дилбегәне (accusative definite singular)
дилбегәләрҙе (accusative definite plural)
дилбегәлә (locative singular)
дилбегәләрҙә (locative plural)
дилбегәнән (ablative singular)
дилбегәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дилбегәләрҙең

дилбегәләргә

дилбегәләрҙе

дилбегәләрҙә

дилбегәләрҙән

[dʲil.βɪ̞.ˈɣæ]

Cognate with
Kazakh делбе (delbe, “rein”).

rein, a strap or rope attached to the bridle to control a horse


хәләл ефет

head

хәләл ефет • (xələl yefet)

ba-noun

хәләл ефет • (xələl yefet)

xələl yefet (romanization)
хәләл ефет (absolute singular)
хәләл ефеттәр (absolute plural)
хәләл ефеттең (definite genitive singular)
хәләл ефеттәрҙең (definite genitive plural)
хәләл ефеткә (dative singular)
хәләл ефеттәргә (dative plural)
хәләл ефетте (accusative definite singular)
хәләл ефеттәрҙе (accusative definite plural)
хәләл ефеттә (locative singular)
хәләл ефеттәрҙә (locative plural)
хәләл ефеттән (ablative singular)
хәләл ефеттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәләл ефеттең

хәләл ефеткә

хәләл ефетте

хәләл ефеттә

хәләл ефеттән

хәләл ефеттәр

хәләл ефеттәрҙең

хәләл ефеттәргә

хәләл ефеттәрҙе

хәләл ефеттәрҙә

хәләл ефеттәрҙән

[χæˈlæl.jɪ̞ˈfɪ̞t]

Compare with
Tatar хәләл җефет (xäläl cefet, “spouse”).
From Volga Turki حلال جفت (xälâl jifit, “the legitimate spouse”).
See Arabic حلال (“allowed, legitimate”) and Persian جفت (“pair, mate, partner”).

cog

(formal) one's husband or wife, spouse, marriage partner


умарта

umarta (romanization)
умарта (absolute singular)
умарталар (absolute plural)
умартаның (definite genitive singular)
умарталарҙың (definite genitive plural)
умартаға (dative singular)
умарталарға (dative plural)
умартаны (accusative definite singular)
умарталарҙы (accusative definite plural)
умартала (locative singular)
умарталарҙа (locative plural)
умартанан (ablative singular)
умарталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умарталарҙың

умарталарҙан

Possibly adapted from Russian борть (bortʹ, “beehive”).
Cognate with
Tatar умарта (umarta),
Kazakh омарта (omarta),
Uyghur ئومارتا (omarta, “beehive; apiary”).


һум

hum (romanization)
һум (absolute singular)
һумдар (absolute plural)
һумдың (definite genitive singular)
һумдарҙың (definite genitive plural)
һумға (dative singular)
һумдарға (dative plural)
һумды (accusative definite singular)
һумдарҙы (accusative definite plural)
һумда (locative singular)
һумдарҙа (locative plural)
һумдан (ablative singular)
һумдарҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar сум (sum, “ruble”),
Kazakh сом (som, “ruble”),
Kyrgyz сом (som, “Kyrgyzstan's national currency”),
Uzbek so'm (“Uzbekistan's national currency”),
Uyghur سوم (som, “ruble”).


көйә

head

көйә • (köyə)

ba-noun

көйә • (köyə)

köyə (romanization)
көйә (absolute singular)
көйәләр (absolute plural)
көйәнең (definite genitive singular)
көйәләрҙең (definite genitive plural)
көйәгә (dative singular)
көйәләргә (dative plural)
көйәне (accusative definite singular)
көйәләрҙе (accusative definite plural)
көйәлә (locative singular)
көйәләрҙә (locative plural)
көйәнән (ablative singular)
көйәләрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *küye, from Proto-Turkic *küńe (“moth”).
Cognate with
Kazakh күйе (küie), Uzbek kuya, Azerbaijani güvə, Turkish güve (“moth”), etc.

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 6:19:

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not cut, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.

Tinea pellionella
Tinea pellionella#Translingual

moth, Tineidae spp., typically Tineola bisselliella, Tinea pellionella, etc.


күгәүен

head

күгәүен • (kügəwen)

ba-noun

күгәүен • (kügəwen)

kügəwen (romanization)
күгәүен (absolute singular)
күгәүендәр (absolute plural)
күгәүендең (definite genitive singular)
күгәүендәрҙең (definite genitive plural)
күгәүенгә (dative singular)
күгәүендәргә (dative plural)
күгәүенде (accusative definite singular)
күгәүендәрҙе (accusative definite plural)
күгәүендә (locative singular)
күгәүендәрҙә (locative plural)
күгәүендән (ablative singular)
күгәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәүендәрҙең

күгәүендәргә

күгәүендәрҙе

күгәүендәрҙә

күгәүендәрҙән

From *kökegün (“gadfly”), perhaps derived from Proto-Turkic *kȫk (“blue”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kökägün, “fly?”); Tatar кигәвен (kigäwen, “gadfly”), Kyrgyz көгөөн (kögöön, “gadfly”), Southern Altai кӧгӧн (kögön, “gadfly”), Uyghur كۆكۈيۈن (köküyün, “gadfly”), Azerbaijani gigovun etc.

cog

gadfly, botfly, horsefly; any of Tabanidae spp., Oestridae spp.


ырғаҡ

head

ырғаҡ • (ırğaq)

ba-noun

ырғаҡ • (ırğaq)

ırğaq (romanization)
ырғаҡ (absolute singular)
ырғаҡтар (absolute plural)
ырғаҡтың (definite genitive singular)
ырғаҡтарҙың (definite genitive plural)
ырғаҡҡа (dative singular)
ырғаҡтарға (dative plural)
ырғаҡты (accusative definite singular)
ырғаҡтарҙы (accusative definite plural)
ырғаҡта (locative singular)
ырғаҡтарҙа (locative plural)
ырғаҡтан (ablative singular)
ырғаҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ïrγaγ, “hook”);
Kazakh ырғақ (yrğaq),
Southern Altai ыргак (ïrgak),
Uyghur ئىرغاق (irghaq),
Khakas ырғах (ırğax, “hook”);
Tuvan ыргак (ırgak, “crooked, curved”), etc.


дарыухана

head

дарыухана • (darıwxana)

ba-noun

дарыухана • (darıwxana)

darıwxana (romanization)
дарыухана (absolute singular)
дарыуханалар (absolute plural)
дарыухананың (definite genitive singular)
дарыуханаларҙың (definite genitive plural)
дарыуханаға (dative singular)
дарыуханаларға (dative plural)
дарыухананы (accusative definite singular)
дарыуханаларҙы (accusative definite plural)
дарыуханала (locative singular)
дарыуханаларҙа (locative plural)
дарыухананан (ablative singular)
дарыуханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дарыуханалар

дарыухананың

дарыуханаларҙың

дарыуханаларға

дарыуханаларҙы

дарыуханаларҙа

дарыухананан

дарыуханаларҙан

да‧рыу‧ха‧на

Borrowed from Persian داروخانه (dâruxâne, “pharmacy”).
Synchronously, дарыу (darıw) + -хана (-xana).
Compare to
Tatar даруханә (daruxanä),
Kazakh дәріхана (därıxana),
Kyrgyz дарыкана (darıkana),
Uzbek dorixona,
Uyghur دورىخانا (dorixana) / دوراخانا (doraxana),
Turkmen daruxanä (“pharmacy”).

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Buy a seewater-based spray in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.


сәйхана

head

сәйхана • (səyxana)

ba-noun

сәйхана • (səyxana)

səyxana (romanization)
сәйхана (absolute singular)
сәйханалар (absolute plural)
сәйхананың (definite genitive singular)
сәйханаларҙың (definite genitive plural)
сәйханаға (dative singular)
сәйханаларға (dative plural)
сәйхананы (accusative definite singular)
сәйханаларҙы (accusative definite plural)
сәйханала (locative singular)
сәйханаларҙа (locative plural)
сәйхананан (ablative singular)
сәйханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйханаларҙың

сәйханаларға

сәйханаларҙы

сәйханаларҙа

сәйханаларҙан

Borrowed from Persian چایخانه (čâyxâne).
Synchronously, сәй (səy) + -хана (-xana).
Cognate with
Kazakh шайхана (şaixana),
Kyrgyz чайкана (caykana),
Uzbek choyxona,
Uyghur چايخانا (chayxana),
Azerbaijani çayxana;
Turkish çayhane, etc.


ашхана

head

ашхана • (aşxana)

ba-noun

ашхана • (aşxana)

aşxana (romanization)
ашхана (absolute singular)
ашханалар (absolute plural)
ашхананың (definite genitive singular)
ашханаларҙың (definite genitive plural)
ашханаға (dative singular)
ашханаларға (dative plural)
ашхананы (accusative definite singular)
ашханаларҙы (accusative definite plural)
ашханала (locative singular)
ашханаларҙа (locative plural)
ашхананан (ablative singular)
ашханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ашханаларҙың

ашханаларҙан

аш (aş) + -хана (-xana).
Cognate with
Ottoman Turkish آشخانه (aşhâne, “eating place”);
Tatar ашханә (aşxanä),
Kazakh асхана (asxana),
Kyrgyz ашкана (aşkana),
Uzbek oshxona,
Uyghur ئاشخانا (ashxana),
Turkmen aşhana (“canteen, cafeteria”), etc.

cog

Мәктәп ашханаһы.

Өфөлә социаль ашхана асылды.

A social (=subsidized) canteen opened in Ufa.

dining hall, canteen, cafeteria, refectory


тырма

head

тырма • (tırma)

ba-noun

тырма • (tırma)

tırma (romanization)
тырма (absolute singular)
тырмалар (absolute plural)
тырманың (definite genitive singular)
тырмаларҙың (definite genitive plural)
тырмаға (dative singular)
тырмаларға (dative plural)
тырманы (accusative definite singular)
тырмаларҙы (accusative definite plural)
тырмала (locative singular)
тырмаларҙа (locative plural)
тырманан (ablative singular)
тырмаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dïrŋa- (“to scratch, scrape”).
Cognate with
Kazakh тырма (tyrma),
Uzbek tirma (“rake”).
Compare also with Kyrgyz тырмоо (tırmoo, “rake”), Southern Altai тырмууш (tïrmuuš, “rake”), Turkish tırmık (“rake”), Azerbaijani dırmıq (“rake”) - these are derived from the same root, but using other affixes.


ҡармаҡ

qarmaq (romanization)
ҡармаҡ (absolute singular)
ҡармаҡтар (absolute plural)
ҡармаҡтың (definite genitive singular)
ҡармаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡармаҡҡа (dative singular)
ҡармаҡтарға (dative plural)
ҡармаҡты (accusative definite singular)
ҡармаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡармаҡта (locative singular)
ҡармаҡтарҙа (locative plural)
ҡармаҡтан (ablative singular)
ҡармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡармаҡтарҙың

ҡармаҡтарҙан

From Proto-Turkic *karmak (“fishing rod; hook”).
Cognate with
Kazakh қармақ (qarmaq),
Kyrgyz кармак (karmak),
Southern Altai кармак (karmak),
Uzbek qarmoq,
Uyghur قارماق (qarmaq),
Khakas хармах (xarmax),
Azerbaijani qarmaq (“fishing rod”).


аҡһаҡал

aqhaqal (romanization)
аҡһаҡал (absolute singular)
аҡһаҡалдар (absolute plural)
аҡһаҡалдың (definite genitive singular)
аҡһаҡалдарҙың (definite genitive plural)
аҡһаҡалға (dative singular)
аҡһаҡалдарға (dative plural)
аҡһаҡалды (accusative definite singular)
аҡһаҡалдарҙы (accusative definite plural)
аҡһаҡалда (locative singular)
аҡһаҡалдарҙа (locative plural)
аҡһаҡалдан (ablative singular)
аҡһаҡалдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҡһаҡалдарҙың

аҡһаҡалдарға

аҡһаҡалдарҙы

аҡһаҡалдарҙа

аҡһаҡалдарҙан

Apparently, a Central Asian innovation.
Cognate with
Kazakh ақсақал (aqsaqal),
Tatar аксакал (aqsaqal),
Kyrgyz аксакал (aksakal),
Southern Altai аксагал (aksagal),
Uzbek oqsoqol,
Uyghur ئاقساقال (aqsaqal),
Turkmen aksakgal,
Turkish aksakallı (“village elder; elderly respected man”).
Equivalent to аҡ (aq, “white”) + һаҡал (haqal, “beard”).

compound

aqsaqal; an elderly respected man; a traditional community elder, patriarch (to whom community members turn to for advice)


ойоштороусы

head

ойоштороусы • (oyoştorowsı)

ba-noun

ойоштороусы • (oyoştorowsı)

oyoştorowsı (romanization)
ойоштороусы (absolute singular)
ойоштороусылар (absolute plural)
ойоштороусының (definite genitive singular)
ойоштороусыларҙың (definite genitive plural)
ойоштороусыға (dative singular)
ойоштороусыларға (dative plural)
ойоштороусыны (accusative definite singular)
ойоштороусыларҙы (accusative definite plural)
ойоштороусыла (locative singular)
ойоштороусыларҙа (locative plural)
ойоштороусынан (ablative singular)
ойоштороусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ойоштороусылар

ойоштороусының

ойоштороусыларҙың

ойоштороусыға

ойоштороусыларға

ойоштороусыны

ойоштороусыларҙы

ойоштороусыла

ойоштороусыларҙа

ойоштороусынан

ойоштороусыларҙан

[ʊ̞.jʊ̞ʂ.tʊ̞.rʊ̞w.ˈsɯ̞]

[ʊ̞.jʊ̞ʂ.tʊ̞.rʊ̞w.ˈsʊ̞]

о‧йош‧то‧роу‧сы

From ойоштороу (oyoştorow, “organize”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

organizer, the person who organizes a public event


ҡат

Тағы бер ҡат тикшереү.

time (an instance of occurrence); round, instance


сама

sama (romanization)
сама (absolute singular)
самалар (absolute plural)
саманың (definite genitive singular)
самаларҙың (definite genitive plural)
самаға (dative singular)
самаларға (dative plural)
саманы (accusative definite singular)
самаларҙы (accusative definite plural)
самала (locative singular)
самаларҙа (locative plural)
саманан (ablative singular)
самаларҙан (ablative plural)

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.

Samahın belhəñ — darıw, belməhəñ — ağıw.

If you know its measure, (it's) a medicine, if you don't know, (it's) a poison.

measure; sense of measure
an approximate measure of something


кисеү

kisew (romanization)
кисеү (absolute singular)
кисеүҙәр (absolute plural)
кисеүҙең (definite genitive singular)
кисеүҙәрҙең (definite genitive plural)
кисеүгә (dative singular)
кисеүҙәргә (dative plural)
кисеүҙе (accusative definite singular)
кисеүҙәрҙе (accusative definite plural)
кисеүҙә (locative singular)
кисеүҙәрҙә (locative plural)
кисеүҙән (ablative singular)
кисеүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kečig (“ford”), action noun of the verb in Etymology 1.
Cognate with:
Old Uyghur [script needed] (kečüg, “ford”);
Tatar кичү (kiçü),
Kazakh кешу (keşu),
Kyrgyz кечүү (kecüü),
Southern Altai кечӱ (kečü),
Uzbek kechuv, kechik,
Uyghur كېچىك (këchik),
Khakas кичіг (kiçìg),
Tuvan кежиг (kejig, “ford”),
Chuvash каҫӑ (kaś̬ă, “ford”).

cog

Үрге кисеү һайыраҡ.

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

Barğanda kisewźən sıqqaynım, qaytıştay urap küperźən üttem.

On my way there, I crossed (the river) at the ford; when returning, I made a detour and passed through the bridge.

ford, a river crossing; a location where a river is shallow so it is possible to cross it walking or riding an animal or vehicle


артылыш

head

артылыш • (artılış)

ba-noun

артылыш • (artılış)

artılış (romanization)
артылыш (absolute singular)
артылыштар (absolute plural)
артылыштың (definite genitive singular)
артылыштарҙың (definite genitive plural)
артылышҡа (dative singular)
артылыштарға (dative plural)
артылышты (accusative definite singular)
артылыштарҙы (accusative definite plural)
артылышта (locative singular)
артылыштарҙа (locative plural)
артылыштан (ablative singular)
артылыштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

артылыштарҙың

артылыштарға

артылыштарҙы

артылыштарҙа

артылыштарҙан

[ɑr.tɯ̞ˈɫɯ̞ʂ]


етәксе

head

етәксе • (yetəkse)

ba-noun

етәксе • (yetəkse)

yetəkse (romanization)
етәксе (absolute singular)
етәкселәр (absolute plural)
етәксенең (definite genitive singular)
етәкселәрҙең (definite genitive plural)
етәксегә (dative singular)
етәкселәргә (dative plural)
етәксене (accusative definite singular)
етәкселәрҙе (accusative definite plural)
етәкселә (locative singular)
етәкселәрҙә (locative plural)
етәксенән (ablative singular)
етәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

етәкселәрҙең

етәкселәрҙән

From *yetäkči (“guide, the person who leads”), which in the meaning of "manager" appears to be a Central Asian innovation; derived from *yetäk "the action of leading a horse on a lead rope, or leading a person by the hand", from
Proto-Turkic *yēt- (“to lead a person or animal”).
Cognate with
Kazakh жетекші (jetekşı),
Nogai етекши (yetekşi),
Kyrgyz жетекчи (jetekci),
Southern Altai једекчи (ǰedekči),
Uzbek yetakchi,
Uyghur يېتەكچى (yëtekchi, “leader, manager”);
also compare with
Khakas чидекчі (çidekçì, “a blind person's guide”),
Tuvan чедикчи (çedikçi, “a blind person's guide”),
etc.

cog

Ҡайһы ваҡытта етәксегә принципиаль, талапсан да булырға тура килә.

Qayhı vaqıtta yetəksegə printsipial, talapsan da bulırğa tura kilə.

At times the manager has to be principled and exacting.


еңгә

head

еңгә • (yeñgə)

ba-noun

еңгә • (yeñgə)

yeñgə (romanization)
еңгә (absolute singular)
еңгәләр (absolute plural)
еңгәнең (definite genitive singular)
еңгәләрҙең (definite genitive plural)
еңгәгә (dative singular)
еңгәләргә (dative plural)
еңгәне (accusative definite singular)
еңгәләрҙе (accusative definite plural)
еңгәлә (locative singular)
еңгәләрҙә (locative plural)
еңгәнән (ablative singular)
еңгәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yeŋe (“elder brother's wife”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jengä, “older male relative's wife”);
Kazakh жеңге (jeñge),
Kyrgyz жеңе (jeŋe), Southern Altai јеҥе (ǰeŋe),
Uyghur يەڭگە (yengge),
Khakas ниге (nige),
Yakut саҥас (sañas, “older male relative's wife”), Turkish yenge (“aunt-in-law, one's brother's wife”).

cog

the wife of one's elder brother, cousin or other male blood relative (who is older than the speaker but younger than the speaker's parents)


һөңгө

head

һөңгө • (höñgö)

ba-noun

һөңгө • (höñgö)

höñgö (romanization)
һөңгө (absolute singular)
һөңгөләр (absolute plural)
һөңгөнөң (definite genitive singular)
һөңгөләрҙең (definite genitive plural)
һөңгөгә (dative singular)
һөңгөләргә (dative plural)
һөңгөнө (accusative definite singular)
һөңгөләрҙе (accusative definite plural)
һөңгөлә (locative singular)
һөңгөләрҙә (locative plural)
һөңгөнән (ablative singular)
һөңгөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *süŋgü (“spear”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süŋüg, “spear”), Old Uyghur [script needed] (süŋü, “spear”);
Kazakh сүңгі (süñgı),
Yakut үҥүү (üñüü, “spear”),
Turkish süngü (“bayonet”).

cog

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.

Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.

Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

(Can we date this quote?), Дауыт Юлтый [Dawıt Yultıy, Daut Yultyy], (Please provide the book title or journal name):

Brave man, mount a horse, hold your spear!


апай

apay (romanization)
апай (absolute singular)
апайҙар (absolute plural)
апайҙың (definite genitive singular)
апайҙарҙың (definite genitive plural)
апайға (dative singular)
апайҙарға (dative plural)
апайҙы (accusative definite singular)
апайҙарҙы (accusative definite plural)
апайҙа (locative singular)
апайҙарҙа (locative plural)
апайҙан (ablative singular)
апайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *apa (“mother; elder sister; aunt”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (apa, “elder sister, elder female relative”),
Kazakh апа (apa),
Kyrgyz апа (apa), апай (apay, “mother; elder sister; aunt”).

cog

younger sister of the speaker's father or mother

a woman older than the speaker but younger than the speaker's parents, in relation to the speaker


эстәлек

head

эстәлек • (estəlek)

ba-noun

эстәлек • (estəlek)

estəlek (romanization)
эстәлек (absolute singular)
эстәлектәр (absolute plural)
эстәлектең (definite genitive singular)
эстәлектәрҙең (definite genitive plural)
эстәлеккә (dative singular)
эстәлектәргә (dative plural)
эстәлекте (accusative definite singular)
эстәлектәрҙе (accusative definite plural)
эстәлектә (locative singular)
эстәлектәрҙә (locative plural)
эстәлектән (ablative singular)
эстәлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эстәлектәрҙең

эстәлектәргә

эстәлектәрҙе

эстәлектәрҙә

эстәлектәрҙән

[ɪ̞stæˈlɪ̞k]

Cognate with
Tatar эчтәлек (eçtälek, “content”).

Фильмдың эстәлеге һайыраҡ, ентәкләп уйланмаған һымаҡ күренә.

Filmdıñ estəlege hayıraq, yentəkləp uylanmağan hımaq kürenə.

The film's subject matter appears not very deep and not very well developed.

Етәксегеҙ менән күҙгә-күҙ ҡарап һөйләшерһегеҙ, аңлашырһығыҙ, әммә һөйләшеүегеҙҙең эстәлеген хеҙмәттәштерегеҙгә белдерергә ашыҡмағыҙ.

Yetəksegeź menən küźgə-küź qarap höyləşerhegeź, añlaşırhığıź, əmmə höyləşewegeźźeñ estəlegen xeźməttəşteregeźgə belderergə aşıqmağıź.

You will talk one on one with your manager and come to an understanding with him, but do not rush to let your colleagues know of your conversation's content.

contents, table of contents (in a book, etc.)


уйынсыҡ

head

уйынсыҡ • (uyınsıq)

ba-noun

уйынсыҡ • (uyınsıq)

uyınsıq (romanization)
уйынсыҡ (absolute singular)
уйынсыҡтар (absolute plural)
уйынсыҡтың (definite genitive singular)
уйынсыҡтарҙың (definite genitive plural)
уйынсыҡҡа (dative singular)
уйынсыҡтарға (dative plural)
уйынсыҡты (accusative definite singular)
уйынсыҡтарҙы (accusative definite plural)
уйынсыҡта (locative singular)
уйынсыҡтарҙа (locative plural)
уйынсыҡтан (ablative singular)
уйынсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уйынсыҡтарҙың

уйынсыҡтарға

уйынсыҡтарҙы

уйынсыҡтарҙа

уйынсыҡтарҙан

From *oyïnčïq (“toy”), from *oyïn (“game”), from Proto-Turkic *oy- (“to play; to jump”).
Immediately cognate with
Tatar уенчык (uyençıq), Kazakh ойыншық (oiynşyq), Kyrgyz оюнчук (oyuncuk), Southern Altai ойынчык (oyïnčïk, “toy”), Uyghur ئويۇنچۇق (oyunchuq, “toy”).
Note the parallel archetype *oyïnčaq (“toy”), whence
Uzbek oʻyinchoq, Turkish oyuncak, Turkmen oýunjak (“toy”).


таҡмаҡ

taqmaq (romanization)
таҡмаҡ (absolute singular)
таҡмаҡтар (absolute plural)
таҡмаҡтың (definite genitive singular)
таҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative definite singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
таҡмаҡта (locative singular)
таҡмаҡтарҙа (locative plural)
таҡмаҡтан (ablative singular)
таҡмаҡтарҙан (ablative plural)

таҡмаҡтарҙың

таҡмаҡтарҙан

Cognate with
Tatar такмак (taqmaq, “folk rhyme”),
Kazakh тақпақ (taqpaq, “declamation”),
Khakas тахпах (taxpax, “a short lyrical song”),
Shor тақпақ (“folk rhyme, witty song”),
etc.

cog

four-line folk rhyme of comic, satiric or bawdy content, normally sung by women


бейеүсе

beyewse (romanization)
бейеүсе (absolute singular)
бейеүселәр (absolute plural)
бейеүсенең (definite genitive singular)
бейеүселәрҙең (definite genitive plural)
бейеүсегә (dative singular)
бейеүселәргә (dative plural)
бейеүсене (accusative definite singular)
бейеүселәрҙе (accusative definite plural)
бейеүселә (locative singular)
бейеүселәрҙә (locative plural)
бейеүсенән (ablative singular)
бейеүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейеүселәрҙең

бейеүселәргә

бейеүселәрҙе

бейеүселәрҙә

бейеүселәрҙән

[bɪ̞.jɪ̞wˈsɪ̞]

бейеү (beyew, “to dance”) + -се (-se, “suffix forming an agent noun”).
Compare to
Tatar биюче (biyuçe, “dancer”),
Kumyk бийивчю (biyiwçü, “dancer”).


бала-саға

bala-sağa (romanization)
бала-саға (absolute singular-only)
бала-сағаның (definite genitive singular-only)
бала-саға (dative singular-only)
бала-сағаны (accusative definite singular-only)
бала-сағала (locative singular-only)
бала-сағанан (ablative singular-only)

[bɑˈɫɑ.sɑˌʁɑ]

A collective term, from *bala-čaqa "children".
A geminate term: Proto-Turkic *bāla (“child”) + Proto-Turkic *čāka (“child”).
Cognate with
Kazakh бала-шаға (bala-şağa, “children”),
Kyrgyz бала-чака (bala-caka, “children”),
Uzbek bola-chaqa (“children”),
Uyghur بالا-چاقا (bala-chaqa, “children”),
Crimean Tatar bala-çağa (“children”).

cog

Бынау ҡышҡы hыуыҡта мал артынан йөрөү бала-саға эшеме?

Bınaw qışqı hıwıqta mal artınan yöröw bala-sağa eşeme?

In this winter cold, is it children's job to go looking for cattle (that has not returned home)?


турғай

head

турғай • (turğay)

ba-noun

турғай • (turğay)

turğay (romanization)
турғай (absolute singular)
турғайҙар (absolute plural)
турғайҙың (definite genitive singular)
турғайҙарҙың (definite genitive plural)
турғайға (dative singular)
турғайҙарға (dative plural)
турғайҙы (accusative definite singular)
турғайҙарҙы (accusative definite plural)
турғайҙа (locative singular)
турғайҙарҙа (locative plural)
турғайҙан (ablative singular)
турғайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

турғайҙарҙың

турғайҙарҙан

From Proto-Turkic *torgay (“small bird; lark”).
Cognate with
Kazakh торғай (torğai, “sparrow”),
Crimean Tatar torğay (“sparrow”);
Tatar тургай (turgay, “lark”),
Kyrgyz торгой (torgoy, “lark”),
Uzbek toʻrgʻay (“lark”),
Turkmen torğaý (“lark”).

der

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

If a sparrow takes a dust bath, it will rain.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Passer domesticus
Passer domesticus#Translingual

a component in many species names for small birds


кешелек

head

кешелек • (keşelek)

ba-noun

кешелек • (keşelek)

[kɪ̞.ʃɪ̞.ˈlɪ̞k]

кеше (keşe, “human”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).

affix

humanity, humankind, human beings as a group


юлдаш

head

юлдаш • (yuldaş)

ba-noun

юлдаш • (yuldaş)

yuldaş (romanization)
юлдаш (absolute singular)
юлдаштар (absolute plural)
юлдаштың (definite genitive singular)
юлдаштарҙың (definite genitive plural)
юлдашҡа (dative singular)
юлдаштарға (dative plural)
юлдашты (accusative definite singular)
юлдаштарҙы (accusative definite plural)
юлдашта (locative singular)
юлдаштарҙа (locative plural)
юлдаштан (ablative singular)
юлдаштарҙан (ablative plural)

Synchronously, юл (yul, “road”) + -даш (-daş, “fellow, sharer”).
Compare to
Kazakh жолдас (joldas, “fellow traveler; friend, companion”),
Kumyk ёлдаш (yoldaş, “friend, comrade”),
Uzbek yoʻldosh (“fellow traveler”),
Turkmen ýoldaş (“friend, companion”),
Turkish yoldaş (“fellow traveler; friend, companion”),
Uyghur يولداش (yoldash, “comrade”),
etc.

cog

Ат — кешенең тоғро юлдашы.


ямау

yamaw (romanization)
ямау (absolute singular)
ямауҙар (absolute plural)
ямауҙың (definite genitive singular)
ямауҙарҙың (definite genitive plural)
ямауға (dative singular)
ямауҙарға (dative plural)
ямауҙы (accusative definite singular)
ямауҙарҙы (accusative definite plural)
ямауҙа (locative singular)
ямауҙарҙа (locative plural)
ямауҙан (ablative singular)
ямауҙарҙан (ablative plural)

From *yamağ (“patch”), from Proto-Turkic *yama- (“to patch”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (jamaγ, “patch”);
Kazakh жамау (jamau),
Kyrgyz жамоо (jamoo),
Karachay-Balkar жамау (jamau),
Kumyk ямав (yamaw, “patch”);
Uzbek yamoq,
Uyghur ياماق (yamaq, “patch”);
Turkmen ýama,
Turkish yama,
Azerbaijani yamaq (“patch”); also
Yakut самалык (samalık, “patch”).

patch, piece of cloth sewed on an old garment to repair it


йәшник

head

йәшник • (yəşnik)

ba-noun

йәшник • (yəşnik)

yəşnik (romanization)
йәшник (absolute singular)
йәшниктәр (absolute plural)
йәшниктең (definite genitive singular)
йәшниктәрҙең (definite genitive plural)
йәшниккә (dative singular)
йәшниктәргә (dative plural)
йәшникте (accusative definite singular)
йәшниктәрҙе (accusative definite plural)
йәшниктә (locative singular)
йәшниктәрҙә (locative plural)
йәшниктән (ablative singular)
йәшниктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшниктәрҙең

йәшниктәрҙән

Adapted from Russian я́щик (jáščik, “box”).

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (elementary math textbook):

There are 16 kg of candies in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.

Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.


кәнфит

head

кәнфит • (kənfit)

ba-noun

кәнфит • (kənfit)

kənfit (romanization)
кәнфит (absolute singular)
кәнфиттәр (absolute plural)
кәнфиттең (definite genitive singular)
кәнфиттәрҙең (definite genitive plural)
кәнфиткә (dative singular)
кәнфиттәргә (dative plural)
кәнфитте (accusative definite singular)
кәнфиттәрҙе (accusative definite plural)
кәнфиттә (locative singular)
кәнфиттәрҙә (locative plural)
кәнфиттән (ablative singular)
кәнфиттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәнфиттәрҙең

кәнфиттәрҙән

Adapted from Russian конфе́та (konféta, “sweet / candy”).


йомғаҡ

head

йомғаҡ • (yomğaq)

ba-noun

йомғаҡ • (yomğaq)

yomğaq (romanization)
йомғаҡ (absolute singular)
йомғаҡтар (absolute plural)
йомғаҡтың (definite genitive singular)
йомғаҡтарҙың (definite genitive plural)
йомғаҡҡа (dative singular)
йомғаҡтарға (dative plural)
йомғаҡты (accusative definite singular)
йомғаҡтарҙы (accusative definite plural)
йомғаҡта (locative singular)
йомғаҡтарҙа (locative plural)
йомғаҡтан (ablative singular)
йомғаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомғаҡтарҙың

йомғаҡтарҙан

From Proto-Turkic *yum (“round”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (jumɣaq, “globular or round thing”);
Turkmen ýumak (“ball”),
Khakas ныңмах (nıñmax, “ball-shaped”),
Turkish yumak (“ball of wool/thread”), etc.

cog

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы.

(Can we date this quote?), Мостай Кәрим [Mostay Kərim, Mustai Karim], (Please provide the book title or journal name):

...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.

ball of thread, yarn, wool; butter, clay etc.


мәшәҡәт

head

мәшәҡәт • (məşəqət)

ba-noun

мәшәҡәт • (məşəqət)

məşəqət (romanization)
мәшәҡәт (absolute singular)
мәшәҡәттәр (absolute plural)
мәшәҡәттең (definite genitive singular)
мәшәҡәттәрҙең (definite genitive plural)
мәшәҡәткә (dative singular)
мәшәҡәттәргә (dative plural)
мәшәҡәтте (accusative definite singular)
мәшәҡәттәрҙе (accusative definite plural)
мәшәҡәттә (locative singular)
мәшәҡәттәрҙә (locative plural)
мәшәҡәттән (ablative singular)
мәшәҡәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәшәҡәттәрҙең

мәшәҡәттәргә

мәшәҡәттәрҙе

мәшәҡәттәрҙә

мәшәҡәттәрҙән

trouble, nuisance, bother, unpleasant problem

Ваҡ-төйәк көндәлек мәшәҡәт.

small daily jobs that keep a person busy; hassle, ado, fuss and bother


һөҙһөт

head

һөҙһөт • (höźhöt)

ba-noun

һөҙһөт • (höźhöt)

höźhöt (romanization)
һөҙһөт (absolute singular)
һөҙһөттәр (absolute plural)
һөҙһөттөң (definite genitive singular)
һөҙһөттәрҙең (definite genitive plural)
һөҙһөткә (dative singular)
һөҙһөттәргә (dative plural)
һөҙһөттө (accusative definite singular)
һөҙһөттәрҙе (accusative definite plural)
һөҙһөттә (locative singular)
һөҙһөттәрҙә (locative plural)
һөҙһөттән (ablative singular)
һөҙһөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөҙһөттәрҙең

һөҙһөттәрҙән

Onomatopoeic.
Could also come from Arabic هُدْهُد (hudhud, “hoopoe”).


ҡыҙылтүш

head

ҡыҙылтүш • (qıźıltüş)

ba-noun

ҡыҙылтүш • (qıźıltüş)

qıźıltüş (romanization)
ҡыҙылтүш (absolute singular)
ҡыҙылтүштәр (absolute plural)
ҡыҙылтүштең (definite genitive singular)
ҡыҙылтүштәрҙең (definite genitive plural)
ҡыҙылтүшкә (dative singular)
ҡыҙылтүштәргә (dative plural)
ҡыҙылтүште (accusative definite singular)
ҡыҙылтүштәрҙе (accusative definite plural)
ҡыҙылтүштә (locative singular)
ҡыҙылтүштәрҙә (locative plural)
ҡыҙылтүштән (ablative singular)
ҡыҙылтүштәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыҙылтүштәрҙең

ҡыҙылтүштәргә

ҡыҙылтүштәрҙе

ҡыҙылтүштәрҙә

ҡыҙылтүштәрҙән

[qɯ̞.ðɯ̞ɫ.ˈtʏʃ]

ҡыҙыл (qıźıl, “red”) + түш (tüş, “breast”).

compound

Pyrrhula pyrrhula
Pyrrhula pyrrhula#Translingual


түш

From Proto-Turkic *tȫĺ (“breast, chest”).
Cognate with
Kazakh төс (tös, “chest, breast”),
Kyrgyz төш (töş, “chest, breast”),
Uzbek toʻsh (“chest, breast”),
Azerbaijani döş (“chest, breast”),
Turkish döş (“chest, breast”),
Yakut түөс (tüös, “chest, breast”),
etc.

Түш кеҫә.


түш

From Proto-Turkic *töĺ (“slope of mountain”).
Cognate with
Kazakh төс (tös, “slope of mountain”),
Kyrgyz төш (töş, “slope of mountain”),
Uzbek toʻsh (“slope of mountain”),
Uyghur تۆش (tösh, “slope of mountain”),
Azerbaijani döş (“slope of mountain”),
Khakas тӧс (“slope of mountain”),
Tuvan дөш (döş, “slope of mountain”),
etc.


түш

tüş (romanization)
түш (absolute singular)
түштәр (absolute plural)
түштең (definite genitive singular)
түштәрҙең (definite genitive plural)
түшкә (dative singular)
түштәргә (dative plural)
түште (accusative definite singular)
түштәрҙе (accusative definite plural)
түштә (locative singular)
түштәрҙә (locative plural)
түштән (ablative singular)
түштәрҙән (ablative plural)


хөрмәт

head

хөрмәт • (xörmət)

ba-noun

хөрмәт • (xörmət)

xörmət (romanization)
хөрмәт (absolute singular)
хөрмәттәр (absolute plural)
хөрмәттең (definite genitive singular)
хөрмәттәрҙең (definite genitive plural)
хөрмәткә (dative singular)
хөрмәттәргә (dative plural)
хөрмәтте (accusative definite singular)
хөрмәттәрҙе (accusative definite plural)
хөрмәттә (locative singular)
хөрмәттәрҙә (locative plural)
хөрмәттән (ablative singular)
хөрмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хөрмәттәрҙең

хөрмәттәрҙән

From Arabic حُرْمَة (ḥurma, “honor, veneration”). Compare Kazakh құрмет (qūrmet), Uzbek hurmat, Turkish hürmet, Tatar хөрмәт (xörmät).

bor

Был минең өсөн ҙур хөрмәт.


ҡаймаҡ

qaymaq (romanization)
ҡаймаҡ (absolute singular-only)
ҡаймаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаймаҡҡа (dative singular-only)
ҡаймаҡты (accusative definite singular-only)
ҡаймаҡта (locative singular-only)
ҡаймаҡтан (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kańak (“kaymak”), which is possibly a suffix-derived noun from an unattested verbal stem *qaj̃- with the affix -maq.
The alternative form qayaq ~ qaj̃aq ~ qanaq, which is attested in Old Turkic and in some of the Siberian Turkic languages, appears to have derived from the same verb stem with the different affix -aq.
Cognate with
Kazakh қаймақ (qaimaq, “cream”),
Kyrgyz каймак (kaymak), Southern Altai каймак (kaymak),
Karachay-Balkar къаймакъ (qaymaq),
Uzbek qaymoq,
Uyghur قايماق (qaymaq),
Azerbaijani qaymaq,
Turkish kaymak (“creamy dairy product”),
Northern Altai каймак (kaymak),
etc.

inh+

milkfat, smetana, cream separated from fresh cow milk (typically of thick to frozen solid consistency)


ҡатыҡ

head

ҡатыҡ • (qatıq)

ba-noun

ҡатыҡ • (qatıq)

qatıq (romanization)
ҡатыҡ (absolute singular-only)
ҡатыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡатыҡҡа (dative singular-only)
ҡатыҡты (accusative definite singular-only)
ҡатыҡта (locative singular-only)
ҡатыҡтан (ablative singular-only)

From *qatïq "soured milk product"; earlier meaning "something added to soup or eaten with bread; dish seasoning, dressing, condiment".
A suffix-derived noun from the well-attested verbal stem *qat- "to add; season a dish".
Cognate with
Kazakh қатық (qatyq),
Kyrgyz катык (katık),
Southern Altai кадык (kadïk, “seasoning, relish, condiment, flavoring”),
Uzbek qatiq,
Uyghur قېتىق (qëtiq),
Crimean Tatar qatıq,
Turkmen gatyk,
Azerbaijani qatıq (“creamy dairy product”),
etc.

cog

qatiq (thick soured milk product, more solid form of yogurt)


ҡутыр

head

ҡутыр • (qutır)

ba-noun

ҡутыр • (qutır)

qutır (romanization)
ҡутыр (absolute singular)
ҡутырҙар (absolute plural)
ҡутырҙың (definite genitive singular)
ҡутырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡутырға (dative singular)
ҡутырҙарға (dative plural)
ҡутырҙы (accusative definite singular)
ҡутырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡутырҙа (locative singular)
ҡутырҙарҙа (locative plural)
ҡутырҙан (ablative singular)
ҡутырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kotur (“scab, mange”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qotur, “scab, mange”);
Tatar кутыр (qutır),
Kazakh қотыр (qotyr, “scab, mange”),
Kyrgyz котур (kotur, “scab, mange”),
Uzbek qo'tir (“scabies”),
Uyghur قوتۇر (qotur, “scabies”),
Khakas ходыр (xodır, “scabies, scab, mange”),
Tuvan кодур (kodur, “scabies, scab, mange”),
Turkmen gotur (“scabies, scab, mange”).

cog

scab; an incrustation over a sore, wound, vesicle, or pustule, formed during healing.


өҙөмтә

head

өҙөмтә • (öźömtə)

ba-noun

өҙөмтә • (öźömtə)

öźömtə (romanization)
өҙөмтә (absolute singular)
өҙөмтәләр (absolute plural)
өҙөмтәнең (definite genitive singular)
өҙөмтәләрҙең (definite genitive plural)
өҙөмтәгә (dative singular)
өҙөмтәләргә (dative plural)
өҙөмтәне (accusative definite singular)
өҙөмтәләрҙе (accusative definite plural)
өҙөмтәлә (locative singular)
өҙөмтәләрҙә (locative plural)
өҙөмтәнән (ablative singular)
өҙөмтәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өҙөмтәләрҙең

өҙөмтәләрҙән

[ʏ̞.ðʏ̞m.ˈtæ]

Гәзиттә баҫылған мәҡәләләрҙән өҙөмтә килтергәндә авторын күрһәтеп сайтҡа һылтанма яһау мотлаҡ.

Gəzittə baśılğan məqələlərźən öźömtə kiltergəndə avtorın kürhətep saytqa hıltanma yahaw motlaq.

When providing a citation from the articles printed in the newspaper, it is required to indicate the author and provide a link to the website.

extract from text, excerpt, passage; citation, quotation


һылтанма

head

һылтанма • (hıltanma)

ba-noun

һылтанма • (hıltanma)

hıltanma (romanization)
һылтанма (absolute singular)
һылтанмалар (absolute plural)
һылтанманың (definite genitive singular)
һылтанмаларҙың (definite genitive plural)
һылтанмаға (dative singular)
һылтанмаларға (dative plural)
һылтанманы (accusative definite singular)
һылтанмаларҙы (accusative definite plural)
һылтанмала (locative singular)
һылтанмаларҙа (locative plural)
һылтанманан (ablative singular)
һылтанмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һылтанмаларҙың

һылтанмаларға

һылтанмаларҙы

һылтанмаларҙа

һылтанмаларҙан

Synchronously, һылтан- (hıltan-, “to refer to”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Compare with
Tatar сылтама (sıltama, “link”),
Kazakh сілтеме (sılteme, “link; reference”).


мәмерйә

head

мәмерйә • (məmeryə)

ba-noun

мәмерйә • (məmeryə)

Possibly From Arabic مَمَرّ (mamarr, “passageway”).


байраҡ

bayraq (romanization)
байраҡ (absolute singular)
байраҡтар (absolute plural)
байраҡтың (definite genitive singular)
байраҡтарҙың (definite genitive plural)
байраҡҡа (dative singular)
байраҡтарға (dative plural)
байраҡты (accusative definite singular)
байраҡтарҙы (accusative definite plural)
байраҡта (locative singular)
байраҡтарҙа (locative plural)
байраҡтан (ablative singular)
байраҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

байраҡтарҙың

байраҡтарҙан

From Proto-Turkic *badrak (“banner, flag”).
Cognate with
Kazakh байрақ (bairaq),
Kyrgyz байрак (bayrak),
Uzbek bayroq,
Uyghur بايراق (bayraq),
Turkmen baýdak,
Azerbaijani bayraq,
Turkish bayrak, etc.

flag, banner
Советтар Союзы осоронда дәүләт байрағы итеп ураҡ һәм сүкеш төшөрөлгән ҡыҙыл байраҡ таныла.
Sovettar Soyuzı osoronda dəwlət bayrağı itep uraq həm sükeş töşörölgən qıźıl bayraq tanıla.
In the period of the Soviet Union, the red banner depicting a hammer and sickle is recognized as the state flag.


ҡырғыс

head

ҡырғыс • (qırğıs)

ba-noun

ҡырғыс • (qırğıs)

qırğıs (romanization)
ҡырғыс (absolute singular)
ҡырғыстар (absolute plural)
ҡырғыстың (definite genitive singular)
ҡырғыстарҙың (definite genitive plural)
ҡырғысҡа (dative singular)
ҡырғыстарға (dative plural)
ҡырғысты (accusative definite singular)
ҡырғыстарҙы (accusative definite plural)
ҡырғыста (locative singular)
ҡырғыстарҙа (locative plural)
ҡырғыстан (ablative singular)
ҡырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырғыстарҙың

ҡырғыстарҙан

[qɯ̞r.ˈʁɯ̞s]

ҡыр- "to scrape, grate" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kazakh қырғыш (qyrğyş, “scraper”), Uzbek qirgʻich (“grater”), Southern Altai кыргыш (kïrgïš, “scraper”), Kumyk къыргъыч (qırğıç, “scraper, grater”).


ҡыл

qıl (romanization)
ҡыл (absolute singular)
ҡылдар (absolute plural)
ҡылдың (definite genitive singular)
ҡылдарҙың (definite genitive plural)
ҡылға (dative singular)
ҡылдарға (dative plural)
ҡылды (accusative definite singular)
ҡылдарҙы (accusative definite plural)
ҡылда (locative singular)
ҡылдарҙа (locative plural)
ҡылдан (ablative singular)
ҡылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïl (“(a piece of) hair”).

a single piece of hair or fur fallen off a body


матдә

head

матдә • (matdə)

ba-noun

матдә • (matdə)

matdə (romanization)
матдә (absolute singular)
матдәләр (absolute plural)
матдәнең (definite genitive singular)
матдәләрҙең (definite genitive plural)
матдәгә (dative singular)
матдәләргә (dative plural)
матдәне (accusative definite singular)
матдәләрҙе (accusative definite plural)
матдәлә (locative singular)
матдәләрҙә (locative plural)
матдәнән (ablative singular)
матдәләрҙән (ablative plural)

From Arabic مَادَّة (mādda, “matter, substance”).

der

article, paragraph (in a formal document)


тәңкә

head

тәңкә • (təñkə)

ba-noun

тәңкә • (təñkə)

təñkə (romanization)
тәңкә (absolute singular)
тәңкәләр (absolute plural)
тәңкәнең (definite genitive singular)
тәңкәләрҙең (definite genitive plural)
тәңкәгә (dative singular)
тәңкәләргә (dative plural)
тәңкәне (accusative definite singular)
тәңкәләрҙе (accusative definite plural)
тәңкәлә (locative singular)
тәңкәләрҙә (locative plural)
тәңкәнән (ablative singular)
тәңкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh теңге (teñge, “piece of money; Kazakhstan's national currency”),
Uzbek tanga (“currency in the historical Central Asian states; fish scale”),
Uyghur تەڭگە (tengge, “silver coin; ruble; fish scale”),
Turkmen teňňe (“monetary unit”).
Russian деньга (denʹga, “denga, an old coin”).
For Bashkir this is clearly a cultural borrowing from Central Asia: tanka was the name of the currency in the Timurid Empire, as well as in the medieval Central Asian states of Bukhara, Khwarazm and Kokand. However, a currency named so was first introduced earlier, in the 12th century, in the state of Ghōr by Alā-ad-Dīn Husayn of the Ghurid dynasty.
According to The American Heritage Dictionary of the English Language, the original currency name came from the Sanskrit word
तन्कह् (tankah) (see टङ्क (ṭaṅka) for more on this lemma, as well as the reference at History of the taka#Etymology). Indeed, the currency called Sultani tanka was introduced in North India in 1329 by the monetary reforms of Muhammad bin Tughluq, the emperor of the Delhi Sultanate.
However, this etymology requires elucidation in relation to the original currency name, as the Ghurid dynasty is known to have spoken a Turkic language as their native and to have promoted Persian as the language of state.
The relation to Turkish denge (“balance”) requires research.

cog

(traditional costume) metal pieces of decoration (originally silver coins) sewn on women's traditional clothes or interwoven into hair braids


сүкеш

head

сүкеш • (sükeş)

ba-noun

сүкеш • (sükeş)

sükeş (romanization)
сүкеш (absolute singular)
сүкештәр (absolute plural)
сүкештең (definite genitive singular)
сүкештәрҙең (definite genitive plural)
сүкешкә (dative singular)
сүкештәргә (dative plural)
сүкеште (accusative definite singular)
сүкештәрҙе (accusative definite plural)
сүкештә (locative singular)
сүкештәрҙә (locative plural)
сүкештән (ablative singular)
сүкештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čeküč (“hammer”), possibly from Middle Persian ckwc (čakuč, “hammer”).
The relationship between the Turkic and Persian etymons is murky and intricate, looks like there has been a two-way influence.
The Bashkir form looks anomalous in its last consonant (the regular Turkic form should have produced *sükes), and thus may be a separate adaptation of Persian چکش (čakoš, “hammer”).
Cognate with
Tatar чүкеч (çükeç),
Karachay-Balkar чёгюч (çögüç),
Kumyk чёкюч (çöküç),
Nogai шоькиш (şökiş),
Khakas сӧӧс,
Crimean Tatar çöküç,
Azerbaijani çəkic,
Turkish çekiç (“hammer”),
Uzbek cho'kich (“pickaxe”).

cog

Kumyk чёкюч (çöküç)

Nogai шоькиш (şökiş)


бойороҡ

boyoroq (romanization)
бойороҡ (absolute singular)
бойороҡтар (absolute plural)
бойороҡтоң (definite genitive singular)
бойороҡтарҙың (definite genitive plural)
бойороҡҡа (dative singular)
бойороҡтарға (dative plural)
бойороҡто (accusative definite singular)
бойороҡтарҙы (accusative definite plural)
бойороҡта (locative singular)
бойороҡтарҙа (locative plural)
бойороҡтан (ablative singular)
бойороҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бойороҡтарҙың

бойороҡтарға

бойороҡтарҙы

бойороҡтарҙа

бойороҡтарҙан

[bʊ̞.jʊ̞ˈrʊ̞q]

From *buy(u)ruq "order", from Proto-Turkic *buyur- (“to give order”).
Compare with Old Turkic
𐰉𐰆𐰖𐰺𐰸 (buyruq /b¹uy¹r¹q̊¹/, “order”, noun);
Kazakh бұйрық (būiryq, “order”),
Kyrgyz буйрук (buyruk),
Uzbek buyruq,
Uyghur بۇيريق (buyryq),
Turkmen buýruk,
Turkish buyruk (“order”).
Synchronously, бойор- (boyor-, “to order”) + -оҡ (-oq).

Бойороҡ һөйкәлеше.


өкө

ökö (romanization)
өкө (absolute singular)
өкөләр (absolute plural)
өкөнөң (definite genitive singular)
өкөләрҙең (definite genitive plural)
өкөгә (dative singular)
өкөләргә (dative plural)
өкөнө (accusative definite singular)
өкөләрҙе (accusative definite plural)
өкөлә (locative singular)
өкөләрҙә (locative plural)
өкөнән (ablative singular)
өкөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ügi (“Bubo bubo”).
Cognate with
Kazakh үкі (ükı),
Kyrgyz үкү (ükü),
Southern Altai ӱкӱ (ükü),
Uzbek ukki,
Uyghur ئۇكە (uke),
Khakas ӱгӱ (ügü),
Shor ӱгӱ (ügü),
Tuvan үгү (ügü, “Bubo bubo”).

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Aq ökönöñ sebeştəre könönə bereşər moronlay, şuğa kürə ber oyalağı qoşsoqtar törlö buylı bula, keseləre yış qına ülep qala.

Snowy owl's chicks hatch one a day, therefore the young birds in one nest have different statures, those younger often die.


тамаҡ

From *tāmāq ~ *tāmğāq "throat".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tamğaq, “throat, pharynx”);
Kazakh тамақ (tamaq, “throat, food”),
Kumyk тамакъ (tamaq, “throat”),
Uzbek tomoq (“throat, food”),
Uyghur تاماق (tamaq, “food”),
Turkmen damak (“throat; food”),
Khakas тамах (tamax, “throat; food”),
Yakut тамах (tamaq, “throat”).

cog

Тамағым шеште.

My throat has swollen (=I have a sore throat).

Тамаҡҡа бешереү/әҙерләү.

Тамаҡ хаҡына эшләү.

Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә.

Stomach will send (a person) down to hell.

Балаларға, дөрөҫөн әйткәндә, яҡшылап тамаҡ та алып булмай.

Balalarğa, döröśön əytkəndə, yaqşılap tamaq ta alıp bulmay.

To tell the truth, (we) cannot even provide children with adequate food.

a person's necessity to eat; stomach; food, meals

Ғаиләбеҙҙә йәнә бер тамаҡ артты.

We have another new member of our family who needs to be fed.

a person as a unit requiring meals; eater, mouth


бөйө

head

бөйө • (böyö)

ba-noun

бөйө • (böyö)

From Proto-Turkic *bȫg (“insect; tarantula”).
Cognate with
Kyrgyz бөйү (böyü), бөө (böö, “tarantula”), Azerbaijani böyə.

Lycosa tarantula
Lycosa tarantula#Translingual

tarantula, a tarantula wolf spider Lycosa tarantula


ярыҡ

head

ярыҡ • (yarıq)

ba-noun

ярыҡ • (yarıq)

yarıq (romanization)
ярыҡ (absolute singular-only)
ярыҡтың (definite genitive singular-only)
ярыҡҡа (dative singular-only)
ярыҡты (accusative definite singular-only)
ярыҡта (locative singular-only)
ярыҡтан (ablative singular-only)

From *yāruq "crack, slit", from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jaruq, “slit, crack”);
Kazakh жарық (jaryq, “slit, crack”),
Kyrgyz жарык (jarık, “crack; cracked”),
Southern Altai јарык (ǰarïk, “crack, split”),
Uzbek yoriq (“slit, crack”),
Turkmen ýaryk (“crack, split”),
Turkish yarık (“slit, crack”),
Khakas чарых (çarıx, “crack”),
Tuvan чарык (çarık, “crack”),
etc.

cog

Төпсөк иҙән ярығына төшөп китеп, баҙҙа ут тоҡанған.

Töpsök iźən yarığına töşöp kitep, baźźa ut toqanğan.

The cigarette stub fell through a floor crack, and fire started in the cellar.

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.


ҡайғы

head

ҡайғы • (qayğı)

qayğı (romanization)
ҡайғы (absolute singular)
ҡайғылар (absolute plural)
ҡайғының (definite genitive singular)
ҡайғыларҙың (definite genitive plural)
ҡайғыға (dative singular)
ҡайғыларға (dative plural)
ҡайғыны (accusative definite singular)
ҡайғыларҙы (accusative definite plural)
ҡайғыла (locative singular)
ҡайғыларҙа (locative plural)
ҡайғынан (ablative singular)
ҡайғыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kadgu (“sorrow, grief; concern”).
Immediately cognate with
Old Turkic [script needed] (qadğu); Old Turkic [script needed] (qaðğu), [script needed] (qajğu, “sorrow, grief”);
Kazakh қайғы (qaiğy),
Kyrgyz кайгы (kaygı);
Southern Altai кайгы (kaygï),
Uzbek qaygʻu,
Uyghur قايغۇ (qayghu, “sorrow, grief”),
Turkish kaygı,
Azerbaijani qayğı (“care; worry, concern, anxiety”),
etc.
Possibly related to Proto-Turkic *kay- (“turn; pay attention”),
as attested in Middle Turkic qay- "~to pay attention; be compassionate",
Yakut хайыс- (qayıs-, “to turn”),
Khakas хайарға (xayarğa, “to pay attention”),
Turkish kayırmak (“to protect, favor”).

cog

(situation or event) cause of such distress; misfortune, trouble, disaster

(the need to do something troublesome) worry, concern, trouble, bother, anxiety


сынйыр

head

сынйыр • (sınyır)

ba-noun

сынйыр • (sınyır)

sınyır (romanization)
сынйыр (absolute singular)
сынйырҙар (absolute plural)
сынйырҙың (definite genitive singular)
сынйырҙарҙың (definite genitive plural)
сынйырға (dative singular)
сынйырҙарға (dative plural)
сынйырҙы (accusative definite singular)
сынйырҙарҙы (accusative definite plural)
сынйырҙа (locative singular)
сынйырҙарҙа (locative plural)
сынйырҙан (ablative singular)
сынйырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сынйырҙарҙың

сынйырҙарҙан

Adapted from Persian زنجیر (zanjir, “chain”).
Cognate with
Kazakh шынжыр (şynjyr),
Kyrgyz чынжыр (cınjır),
Uzbek zanjir,
Uyghur زەنجىر (zenjir),
Turkmen zynjyr,
Turkish zincir (“chain”).

Эт сынйырынан ысҡынған.


һөнәр

head

һөнәр • (hönər)

ba-noun

һөнәр • (hönər)

hönər (romanization)
һөнәр (absolute singular)
һөнәрҙәр (absolute plural)
һөнәрҙең (definite genitive singular)
һөнәрҙәрҙең (definite genitive plural)
һөнәргә (dative singular)
һөнәрҙәргә (dative plural)
һөнәрҙе (accusative definite singular)
һөнәрҙәрҙе (accusative definite plural)
һөнәрҙә (locative singular)
һөнәрҙәрҙә (locative plural)
һөнәрҙән (ablative singular)
һөнәрҙәрҙән (ablative plural)

From Persian هنر (honar, “skill; art”).
Cognate with
Kazakh өнер (öner),
Kyrgyz өнөр (önör),
Uzbek hunar,
Uyghur ھۇنەر (huner),
Azerbaijani hünər,
Turkish hüner (“skill; art”).

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.

Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.

To be able to act in different images is an actor's main skill.

a particular kind of skilled work, a practical occupation; trade, craft

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


һеләүһен

head

һеләүһен • (heləwhen)

ba-noun

һеләүһен • (heləwhen)

heləwhen (romanization)
һеләүһен (absolute singular)
һеләүһендәр (absolute plural)
һеләүһендең (definite genitive singular)
һеләүһендәрҙең (definite genitive plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative definite singular)
һеләүһендәрҙе (accusative definite plural)
һеләүһендә (locative singular)
һеләүһендәрҙә (locative plural)
һеләүһендән (ablative singular)
һеләүһендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеләүһендәрҙең

һеләүһендәргә

һеләүһендәрҙе

һеләүһендәрҙә

һеләүһендәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *silexüsün (“lynx”) (compare Mongolian шилүүс (šilüüs, “lynx”), Kalmyk шилүсн (şilüsn, “lynx”)).
Cognate with Tatar селәүсен (seläwsen),
Kazakh сілеусін (sıleusın),
Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün),
Karachay-Balkar сюлеусюн (sülewsün) / сюлесин (sülesin),
Southern Altai шӱлӱзин (šülüzin),
Uzbek silovsin,
Uyghur سۈلەيسۈن (süleysün, “lynx”), etc.

cog

Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün)


һыҙыҡса

head

һыҙыҡса • (hıźıqsa)

ba-noun

һыҙыҡса • (hıźıqsa)

hıźıqsa (romanization)
һыҙыҡса (absolute singular)
һыҙыҡсалар (absolute plural)
һыҙыҡсаның (definite genitive singular)
һыҙыҡсаларҙың (definite genitive plural)
һыҙыҡсаға (dative singular)
һыҙыҡсаларға (dative plural)
һыҙыҡсаны (accusative definite singular)
һыҙыҡсаларҙы (accusative definite plural)
һыҙыҡсала (locative singular)
һыҙыҡсаларҙа (locative plural)
һыҙыҡсанан (ablative singular)
һыҙыҡсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыҙыҡсаларҙың

һыҙыҡсаларға

һыҙыҡсаларҙы

һыҙыҡсаларҙа

һыҙыҡсаларҙан

[hɯ̞.ðɯ̞q.ˈsɑ]

Synchronously, һыҙыҡ (hıźıq, “line, dash”) + -са (-sa, “diminutive suffix”).
Compare
Kazakh сызықша (syzyqşa),
Uyghur سىزىقچە (siziqche, “hyphen, dash”).


бәйләнеш

head

бәйләнеш • (bəyləneş)

ba-noun

бәйләнеш • (bəyləneş)

bəyləneş (romanization)
бәйләнеш (absolute singular)
бәйләнештәр (absolute plural)
бәйләнештең (definite genitive singular)
бәйләнештәрҙең (definite genitive plural)
бәйләнешкә (dative singular)
бәйләнештәргә (dative plural)
бәйләнеште (accusative definite singular)
бәйләнештәрҙе (accusative definite plural)
бәйләнештә (locative singular)
бәйләнештәрҙә (locative plural)
бәйләнештән (ablative singular)
бәйләнештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәйләнештәрҙең

бәйләнештәргә

бәйләнештәрҙе

бәйләнештәрҙә

бәйләнештәрҙән

Synchronously, бәйлән- (bəylən-, “to bind, to connect”) + -еш (-yeş).
Cognate with Kazakh байланыс (bailanys), Kyrgyz байланыш (baylanış), Uzbek bogʻlanish, Uyghur باغلىنىش (baghlinish), and Turkish bağlanış.


һағыҙаҡ

head

һағыҙаҡ • (hağıźaq)

ba-noun

һағыҙаҡ • (hağıźaq)

[hɑ.ʁɯ̞.ˈðɑq]

Cognate with
Khakas сасхах (sasxax, “gadfly”).
Possibly from *sayïz-ğaq "a stinging insect", from Proto-Turkic *say- (“to pierce, sting”).
-ğaq is an agent affix.

ba:Һағыҙаҡтар


эсемлек

esemlek (romanization)
эсемлек (absolute singular)
эсемлектәр (absolute plural)
эсемлектең (definite genitive singular)
эсемлектәрҙең (definite genitive plural)
эсемлеккә (dative singular)
эсемлектәргә (dative plural)
эсемлекте (accusative definite singular)
эсемлектәрҙе (accusative definite plural)
эсемлектә (locative singular)
эсемлектәрҙә (locative plural)
эсемлектән (ablative singular)
эсемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эсемлектәрҙең

эсемлектәргә

эсемлектәрҙе

эсемлектәрҙә

эсемлектәрҙән

From *ičimlik "drink, beverage".
A Central Asian innovation, built on the Common Turkic verb stem ič- "to drink" ( from Proto-Turkic *ič- (“to drink”)), following the same model as *ösümlik "plant" (see үҫемлек (üśemlek)).
Cognate with Tatar эчемлек (eçemlek), Kazakh ішімдік (ışımdık), Uyghur ئىچىملىك (ichimlik), Uzbek ichimlik (“drink”); Turkmen içimlik (“drinking (water)”).

cog

Kazakh ішімдік (ışımdık)


бәрәс

head

бәрәс • (bərəs)

ba-noun

бәрәс • (bərəs)

bərəs (romanization)
бәрәс (absolute singular)
бәрәстәр (absolute plural)
бәрәстең (definite genitive singular)
бәрәстәрҙең (definite genitive plural)
бәрәскә (dative singular)
бәрәстәргә (dative plural)
бәрәсте (accusative definite singular)
бәрәстәрҙе (accusative definite plural)
бәрәстә (locative singular)
бәрәстәрҙә (locative plural)
бәрәстән (ablative singular)
бәрәстәрҙән (ablative plural)

Compare Tatar бәрән (bärän, “lamb”).
Appears to be of a substrate/onomatopoeic origin, compare Bashkir бәр-бәр (bər-bər, “a call for sheep”).
Possibly from (para-)Iranic substratum, compare Persian بره (barre, “lamb”), Middle Persian [script needed] (bārān, “sheep, lamb”), from Proto-Indo-European *urh₁en- (“lamb”).

cog

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.


кәстрүл

head

кәстрүл • (kəstrül)

ba-noun

кәстрүл • (kəstrül)

kəstrül (romanization)
кәстрүл (absolute singular)
кәстрүлдәр (absolute plural)
кәстрүлдең (definite genitive singular)
кәстрүлдәрҙең (definite genitive plural)
кәстрүлгә (dative singular)
кәстрүлдәргә (dative plural)
кәстрүлде (accusative definite singular)
кәстрүлдәрҙе (accusative definite plural)
кәстрүлдә (locative singular)
кәстрүлдәрҙә (locative plural)
кәстрүлдән (ablative singular)
кәстрүлдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәстрүлдәрҙең

кәстрүлдәргә

кәстрүлдәрҙе

кәстрүлдәрҙә

кәстрүлдәрҙән

From Russian кастрю́ля (kastrjúlja, “pot”).
Compare with
Tatar кәстрүл (kästrül),
Kazakh кәстрөл (käströl, “pot”).


ҡаҙан

head

ҡаҙан • (qaźan)

ba-noun

ҡаҙан • (qaźan)

qaźan (romanization)
ҡаҙан (absolute singular)
ҡаҙандар (absolute plural)
ҡаҙандың (definite genitive singular)
ҡаҙандарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙанға (dative singular)
ҡаҙандарға (dative plural)
ҡаҙанды (accusative definite singular)
ҡаҙандарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙанда (locative singular)
ҡаҙандарҙа (locative plural)
ҡаҙандан (ablative singular)
ҡаҙандарҙан (ablative plural)

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

cauldron; a large bowl-shaped pot used for cooking food over an open flame


ҡитға

head

ҡитға • (qitğa)

ba-noun

ҡитға • (qitğa)

qitğa (romanization)
ҡитға (absolute singular)
ҡитғалар (absolute plural)
ҡитғаның (definite genitive singular)
ҡитғаларҙың (definite genitive plural)
ҡитғаға (dative singular)
ҡитғаларға (dative plural)
ҡитғаны (accusative definite singular)
ҡитғаларҙы (accusative definite plural)
ҡитғала (locative singular)
ҡитғаларҙа (locative plural)
ҡитғанан (ablative singular)
ҡитғаларҙан (ablative plural)

[qɯ̽͜ɪ̈t.ˈʁä]

From Arabic قِطْعَة (qiṭʕa, “piece, fragment, section”).
Cognate with
Uzbek qitʼa,
Uyghur قىتئە (qit'e),
Azerbaijani qitə,
Turkish kıta (“continent”).


быуа

head

быуа • (bıwa)

ba-noun

быуа • (bıwa)

From Proto-Turkic *bog- (“strangle; block, hinder”).
Cognate with Tatar буа (buwa), Southern Altai буук (buuk).
The Proto-Turkic verbal archetype has a palatal parallel *bög- (“block, hinder”), hence
Kazakh бөгет (böget), Kyrgyz бөгөт (bögöt), Southern Altai бӧгӧт (bögöt, “dam”).

inh

dam, a structure placed across a flowing body of water to stop the flow

Яҙ көнө ныҡ ташҡын булып, быуа йырылып киткән.

Yaź könö nıq taşqın bulıp, bıwa yırılıp kitkən.

In the spring, there was a great flood, and the dam burst.

the water reservoir resulting from placing such structure


ҡалаҡ

qalaq (romanization)
ҡалаҡ (absolute singular)
ҡалаҡтар (absolute plural)
ҡалаҡтың (definite genitive singular)
ҡалаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалаҡҡа (dative singular)
ҡалаҡтарға (dative plural)
ҡалаҡты (accusative definite singular)
ҡалаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалаҡта (locative singular)
ҡалаҡтарҙа (locative plural)
ҡалаҡтан (ablative singular)
ҡалаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kalgak (“spoon; scoop; oar”).
Cognate with Kazakh қалақ (qalaq, “scoop, skimmer, spatula”),
Kyrgyz калак (kalak, “scoop; oar”),
Southern Altai калбак (kalbak, “spoon”),
Crimean Tatar qalaq (“oar; spatula”),
Uzbek qalaq (“scoop”),
Uyghur قالاق (qalaq, “scoop”),
Northern Altai калак (kalak, “ladle”),
Khakas халғах (xalğax, “twirling stick”),
Tuvan калгак (kalgak, “ladle”),
etc.


сутый

head

сутый • (sutıy)

ba-noun

сутый • (sutıy)

From Russian со́тый (sótyj, “one hundredth”), implying "1/100 of a hectare".

Ауылда биш сутый ере бар.

(S)he has 5 ares of land in the village.

(unit of land area) are, 1/100 of a hectare, equal to one hundred square meters; approximately 0.0247 of acre


ҡыртыш

head

ҡыртыш • (qırtış)

ba-noun

ҡыртыш • (qırtış)

From Proto-Turkic *kɨrtɨĺ (“surface, upper layer”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïrtïš, “surface, upper layer; external appearance”),
Kipchak قرطش (kırtış, “rind of a melon”),
Kazakh қыртыш (qyrtyş, “hard outer layer”),
Kyrgyz қыртыш (“surface, upper layer”),
Southern Altai кыртыш (kïrtïš, “surface, upper layer”),
Tuvan кыртыш (kırtış, “inner side of hide”),
etc.

cog

Икмәк ҡыртышы.

solid, hard surface layer of anything; crust


ҡын

From Proto-Turkic *Kɨ̄n (“sheath,scabbard”)
Cognates
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qïn), Karachay-Balkar къын (qın), Kumyk къын (qın), Karaim kyn, Karakalpak qın, Kazakh қын (qyn), Nogai кын (kın), Kyrgyz кын (kın), Southern Altai кын (kïn), Tatar кын (qın), Azerbaijani qın, Turkish kın, Turkmen gyn, Uyghur قىن (qin), Uzbek qin, Northern Altai кын (kïn), Khakas хын (xın), Shor қын, Chulym қын, Tuvan хын (xın), Tofa һын, Western Yugur qïn, Yakut кыын (kıın), etc.

Ҡылыс ҡынында килешә.

The sword best fits in its scabbard (=A good sword is the one left in its scabbard.)


имза

imza (romanization)
имза (absolute singular)
имзалар (absolute plural)
имзаның (definite genitive singular)
имзаларҙың (definite genitive plural)
имзаға (dative singular)
имзаларға (dative plural)
имзаны (accusative definite singular)
имзаларҙы (accusative definite plural)
имзала (locative singular)
имзаларҙа (locative plural)
имзанан (ablative singular)
имзаларҙан (ablative plural)

From Persian امضاء (emzâ', “signature”),
from Arabic إِمْضَاء (ʔimḍāʔ, “signature”).


гармунсы

head

гармунсы • (garmunsı)

ba-noun

гармунсы • (garmunsı)

garmunsı (romanization)
гармунсы (absolute singular)
гармунсылар (absolute plural)
гармунсының (definite genitive singular)
гармунсыларҙың (definite genitive plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative definite singular)
гармунсыларҙы (accusative definite plural)
гармунсыла (locative singular)
гармунсыларҙа (locative plural)
гармунсынан (ablative singular)
гармунсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармунсыларҙың

гармунсыларға

гармунсыларҙы

гармунсыларҙа

гармунсыларҙан

From гармун (garmun, “garmon”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Гармунсылар бәйгеһе.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

There used to be a very skillful garmon player in the village.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.

Each forest has its nightingale, each village has its garmon player.


саян

sayan (romanization)
саян (absolute singular)
саяндар (absolute plural)
саяндың (definite genitive singular)
саяндарҙың (definite genitive plural)
саянға (dative singular)
саяндарға (dative plural)
саянды (accusative definite singular)
саяндарҙы (accusative definite plural)
саянда (locative singular)
саяндарҙа (locative plural)
саяндан (ablative singular)
саяндарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čadan (“scorpion”). possibly from Middle Chinese 蠆 (trhaejᴴ) with a final -n added.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čadan, “scorpion; (astrology) Scorpio”);
Kazakh шаян (şaän, “scorpion”),
Southern Altai сай (say, “scorpion”),
Uzbek chayon (“scorpion”),
Uyghur چايان (chayan, “scorpion”),
Azerbaijani çayan,
Turkish çıyan (“scorpion”).


итек

itek (romanization)
итек (absolute singular)
итектәр (absolute plural)
итектең (definite genitive singular)
итектәрҙең (definite genitive plural)
итеккә (dative singular)
итектәргә (dative plural)
итекте (accusative definite singular)
итектәрҙе (accusative definite plural)
итектә (locative singular)
итектәрҙә (locative plural)
итектән (ablative singular)
итектәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ētük (“boot(s)”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etük, “soft leather footwear”);
Kazakh етік (etık),
Kyrgyz өтүк (ötük),
Uzbek etik,
Turkmen ädik,
Uyghur ئوتۇك (otuk, “high boot(s)”), etc.


быйма

head

быйма • (bıyma)

ba-noun

быйма • (bıyma)

bıyma (romanization)
быйма (absolute singular)
быймалар (absolute plural)
быйманың (definite genitive singular)
быймаларҙың (definite genitive plural)
быймаға (dative singular)
быймаларға (dative plural)
быйманы (accusative definite singular)
быймаларҙы (accusative definite plural)
быймала (locative singular)
быймаларҙа (locative plural)
быйманан (ablative singular)
быймаларҙан (ablative plural)

Perhaps via local Russian пимы (pimy, “valenki”), from a Permic source.
Compare also
Kazakh пима (pima, “valenki”),
Southern Altai пыйма (pïyma, “valenki”),
Uyghur پىما (pima, “valenki”).

valenok/valenki, a pair of traditional felt boots; one such boot


үгеҙ

head

үгеҙ • (ügeź)

ba-noun

үгеҙ • (ügeź)

ügeź (romanization)
үгеҙ (absolute singular)
үгеҙҙәр (absolute plural)
үгеҙҙең (definite genitive singular)
үгеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
үгеҙгә (dative singular)
үгеҙҙәргә (dative plural)
үгеҙҙе (accusative definite singular)
үгеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
үгеҙҙә (locative singular)
үгеҙҙәрҙә (locative plural)
үгеҙҙән (ablative singular)
үгеҙҙәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak ögüz "ox",
from Proto-Turkic *öküŕ (“ox”).
Cognate with
Old Turkic 𐰈𐰛𐰈𐰕 (öküz, “ox”);
Tatar үгез (ügez),
Kazakh өгіз (ögız),
Karachay-Balkar ёгюз (ögüz),
Kyrgyz өгүз (ögüz, “ox”),
Uzbek hoʻkiz,
Turkish öküz (“ox”), etc.

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

bull, uncastrated male bovine kept as a stud


иртә

head

иртә • (irtə)

ba-noun

иртә • (irtə)

irtə (romanization)
иртә (absolute singular)
иртәләр (absolute plural)
иртәнең (definite genitive singular)
иртәләрҙең (definite genitive plural)
иртәгә (dative singular)
иртәләргә (dative plural)
иртәне (accusative definite singular)
иртәләрҙе (accusative definite plural)
иртәлә (locative singular)
иртәләрҙә (locative plural)
иртәнән (ablative singular)
иртәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *ertä (“morning; early; in the morning”), from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early; morning”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ertä, “early; in the morning”);
Kazakh ерте (erte, “early”),
Kyrgyz эрте (erte, “early”),
Southern Altai эрте (erte, “early”),
Uzbek erta (“early”),
Uyghur ئەرتە (erte, “early; morning”),
Tuvan эрте (erte, “early”),
Yakut эрдэ (erde, “early”),
Turkish erte (“early, morning”).
Outside of Turkic, compare Mongolian эрт (ert).


елкә

head

елкә • (yelkə)

ba-noun

елкә • (yelkə)

yelkə (romanization)
елкә (absolute singular)
елкәләр (absolute plural)
елкәнең (definite genitive singular)
елкәләрҙең (definite genitive plural)
елкәгә (dative singular)
елкәләргә (dative plural)
елкәне (accusative definite singular)
елкәләрҙе (accusative definite plural)
елкәлә (locative singular)
елкәләрҙә (locative plural)
елкәнән (ablative singular)
елкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar җилкә (cilkä),
Kazakh желке (jelke),
Kyrgyz желке (jelke),
Karachay-Balkar джелке (celke, “nape, back of the neck”),
Uyghur يەلكە (yelke, “shoulder; scruff”).
Unknown relationship with
Southern Altai јитке (ǰitke, “nape”),
Khakas нітке (nìtke, “nape”),
Chulym читкӓ (čitkä, “scruff”),
Tuvan читке (çitke, “scruff”).

cog

(anatomy) back of the neck and lower back of the head, nape

scruff, loose skin at the back of the neck of some animals


бөркөттөң

head

бөркөттөң • (börköttöñ)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөткә

бөркөткә • (börkötkə)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттө

бөркөттө • (börköttö)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттәрҙән

бөркөттәрҙән • (börköttərźən)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттә

бөркөттә • (börköttə)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттәрҙә

бөркөттәрҙә • (börköttərźə)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттәрҙе

бөркөттәрҙе • (börköttərźe)

бөркөт бөркөт#Bashkir

plural definite accusative of бөркөт (börköt)


бөркөттәрҙең

бөркөттәрҙең • (börköttərźeñ)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттәр

бөркөттәр • (börköttər)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттән

бөркөттән • (börköttən)

бөркөт бөркөт#Bashkir


бөркөттәргә

бөркөттәргә • (börköttərgə)

бөркөт бөркөт#Bashkir


быуай

быуай • (bıway)

ba-noun

быуай • (bıway)

bıway (romanization)
быуай (absolute singular)
быуайҙар (absolute plural)
быуайҙың (definite genitive singular)
быуайҙарҙың (definite genitive plural)
быуайға (dative singular)
быуайҙарға (dative plural)
быуайҙы (accusative definite singular)
быуайҙарҙы (accusative definite plural)
быуайҙа (locative singular)
быуайҙарҙа (locative plural)
быуайҙан (ablative singular)
быуайҙарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) old man older than the speaker's father

(Eastern Bashkir, family term) the elder brother of the speaker's father or mother; older uncle


ҡуҙғалаҡ

head

ҡуҙғалаҡ • (quźğalaq)

ba-noun

ҡуҙғалаҡ • (quźğalaq)

quźğalaq (romanization)
ҡуҙғалаҡ (absolute singular-only)
ҡуҙғалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡуҙғалаҡҡа (dative singular-only)
ҡуҙғалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡуҙғалаҡта (locative singular-only)
ҡуҙғалаҡтан (ablative singular-only)

From a plant name *qozu qulaq (“lamb's ear”).
Probably developed as a metaphoric term, based on likening sorrel leaves in shape to lamb's ears.
Cognate with Tatar кузгалак (quzgalaq, “sorrel”),
Karachay-Balkar къозу къулакъ (qozu qulaq, “sorrel”),
Kyrgyz козу кулак (kozu kulak, “Oxyria”),
Kazakh қозықұлақ (qozyqūlaq, “Trіchochіton”),
Turkish kuzukulağı (“Rumex acetosella”), etc.

cog

къозу къулакъ


суртан

surtan (romanization)
суртан (absolute singular-only)
суртандың (definite genitive singular-only)
суртанға (dative singular-only)
суртанды (accusative definite singular-only)
суртанда (locative singular-only)
суртандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čortan (“pike”).
Cognate with
Tatar чуртан (çurtan, “pike”),
Kazakh шортан (şortan, “pike”),
Kyrgyz чортон (corton, “pike”),
Southern Altai чортон (čorton, “pike”),
Uzbek choʻrtan (“pike”),
Uyghur چورتان (chortan, “pike”),
Khakas сортан (sortan, “pike”),
Tuvan шортан (şortan, “pike”),
Yakut сордоҥ (sordoñ, “pike”), etc.

pike, carnivorous freshwater fish of the genus Esox


кәбән

head

кәбән • (kəbən)

ba-noun

кәбән • (kəbən)

kəbən (romanization)
кәбән (absolute singular)
кәбәндәр (absolute plural)
кәбәндең (definite genitive singular)
кәбәндәрҙең (definite genitive plural)
кәбәнгә (dative singular)
кәбәндәргә (dative plural)
кәбәнде (accusative definite singular)
кәбәндәрҙе (accusative definite plural)
кәбәндә (locative singular)
кәбәндәрҙә (locative plural)
кәбәндән (ablative singular)
кәбәндәрҙән (ablative plural)

From an unattested *keben "haystack", which could be an affixed noun form derived from a verb attested in the Sakha collocation отто кэбис (otto kebis, “to stack hay”).
Cognate with
Tatar кибән (kibän, “haystack”),
Kazakh кебен (keben, “haystack”),
Karachay-Balkar гебен (geben, “haystack”).


тойғо

head

тойғо • (toyğo)

ba-noun

тойғо • (toyğo)

toyğo (romanization)
тойғо (absolute singular)
тойғолар (absolute plural)
тойғоноң (definite genitive singular)
тойғоларҙың (definite genitive plural)
тойғоға (dative singular)
тойғоларға (dative plural)
тойғоно (accusative definite singular)
тойғоларҙы (accusative definite plural)
тойғола (locative singular)
тойғоларҙа (locative plural)
тойғонан (ablative singular)
тойғоларҙан (ablative plural)

From *tuyğu (“feeling, sensation; instinct”), which appears to be a medieval innovation; derived from the verb *tuy- "to notice; to feel", earliest attested in Old Turkic and Old Uyghur in the meaning "to notice".
Cognate with
Kazakh тұйғы (tūiğy, “sensation, instinct”),
Uzbek tuygʻu (“sensation, instinct”),
Uyghur تۇيغۇ (tuyghu, “sensation, instinct”),
Turkmen duýgy (“sensation, feeling”),
Turkish duygu (“sensation, feeling”),
etc.

cog

(physical) feeling; sensation, perception

(emotional) feeling or experience; the faculty of having such experience


сайыр

head

сайыр • (sayır)

ba-noun

сайыр • (sayır)

sayır (romanization)
сайыр (absolute singular-only)
сайырҙың (definite genitive singular-only)
сайырға (dative singular-only)
сайырҙы (accusative definite singular-only)
сайырҙа (locative singular-only)
сайырҙан (ablative singular-only)

A regional Kypchak term. No cognates found elsewhere.
Relation to *sakïŕ (“gum, resin”) is unclear.
Cognate with
Tatar чәер (çäyer, “pitch, resin”),
Kazakh шайыр (şaiyr, “pitch, resin”),
Nogai шайыр (şayır, “pitch, resin”),
Kyrgyz чайыр (cayır, “pitch, resin”),
Karachay-Balkar чайыр (çayır, “pitch, resin, gum”).

cog

resin, pitch, gum; the gummy substance secreted by coniferous trees


төр

tör (romanization)
төр (absolute singular)
төрҙәр (absolute plural)
төрҙөң (definite genitive singular)
төрҙәрҙең (definite genitive plural)
төргә (dative singular)
төрҙәргә (dative plural)
төрҙө (accusative definite singular)
төрҙәрҙе (accusative definite plural)
төрҙә (locative singular)
төрҙәрҙә (locative plural)
төрҙән (ablative singular)
төрҙәрҙән (ablative plural)

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

Ürməkseneñ bıl törö Urta Aziyala həm Rəsəyźeñ könyağında taralğan.

This type of spider is common in Central Asia and in the south of Russia.