Ҡыҫала

head

Ҡыҫала • (Qıśala)

ba-noun

Ҡыҫала • (Qıśala)

Qıśala (romanization)
Ҡыҫала (absolute singular)
Ҡыҫалалар (absolute plural)
Ҡыҫаланың (definite genitive singular)
Ҡыҫалаларҙың (definite genitive plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative definite singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative definite plural)
Ҡыҫалала (locative singular)
Ҡыҫалаларҙа (locative plural)
Ҡыҫаланан (ablative singular)
Ҡыҫалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ҡыҫалаларҙың

Ҡыҫалаларҙан

[qɯ̞.θɑ.ˈɫɑ]


Үлсәү

head

Үлсәү • (Ülsəw)

ba-noun

Үлсәү • (Ülsəw)

Ülsəw (romanization)
Үлсәү (absolute singular)
Үлсәүҙәр (absolute plural)
Үлсәүҙең (definite genitive singular)
Үлсәүҙәрҙең (definite genitive plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative definite singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative definite plural)
Үлсәүҙә (locative singular)
Үлсәүҙәрҙә (locative plural)
Үлсәүҙән (ablative singular)
Үлсәүҙәрҙән (ablative plural)


Саян

Sayan (romanization)
Саян (absolute singular)
Саяндар (absolute plural)
Саяндың (definite genitive singular)
Саяндарҙың (definite genitive plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative definite singular)
Саяндарҙы (accusative definite plural)
Саянда (locative singular)
Саяндарҙа (locative plural)
Саяндан (ablative singular)
Саяндарҙан (ablative plural)


Уҡсы

head

Уҡсы • (Uqsı)

ba-noun

Уҡсы • (Uqsı)

Uqsı (romanization)
Уҡсы (absolute singular)
Уҡсылар (absolute plural)
Уҡсының (definite genitive singular)
Уҡсыларҙың (definite genitive plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative definite singular)
Уҡсыларҙы (accusative definite plural)
Уҡсыла (locative singular)
Уҡсыларҙа (locative plural)
Уҡсынан (ablative singular)
Уҡсыларҙан (ablative plural)

From уҡ (uq, “arrow”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


Ылаҡ

Ilaq (romanization)
Ылаҡ (absolute singular)
Ылаҡтар (absolute plural)
Ылаҡтың (definite genitive singular)
Ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative definite singular)
Ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
Ылаҡта (locative singular)
Ылаҡтарҙа (locative plural)
Ылаҡтан (ablative singular)
Ылаҡтарҙан (ablative plural)

See ылаҡ (ılaq, “goatling”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (oğlaq, “Capricorn”);
Turkish Oğlak (“Capricorn”).


Һыуғояр

head

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

ba-noun

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

Hıwğoyar (romanization)
Һыуғояр (absolute singular)
Һыуғоярҙар (absolute plural)
Һыуғоярҙың (definite genitive singular)
Һыуғоярҙарҙың (definite genitive plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative definite singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative definite plural)
Һыуғоярҙа (locative singular)
Һыуғоярҙарҙа (locative plural)
Һыуғоярҙан (ablative singular)
Һыуғоярҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Һыуғоярҙарҙың

Һыуғоярҙарға

Һыуғоярҙарҙы

Һыуғоярҙарҙа

Һыуғоярҙарҙан

[hɯ̞w.ʁʊ̞ˈjɑr]

һыу (hıw, “water”) + ҡойоу (qoyow, “to pour”).


Арыҫлан

head

Арыҫлан • (Arıślan)

ba-noun

Арыҫлан • (Arıślan)

Arıślan (romanization)
Арыҫлан (absolute singular-only)
Арыҫландың (definite genitive singular-only)
Арыҫланға (dative singular-only)
Арыҫланды (accusative definite singular-only)
Арыҫланда (locative singular-only)
Арыҫландан (ablative singular-only)

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]


Балыҡ

head

Балыҡ • (Balıq)

ba-noun

Балыҡ • (Balıq)

Balıq (romanization)
Балыҡ (absolute singular)
Балыҡтар (absolute plural)
Балыҡтың (definite genitive singular)
Балыҡтарҙың (definite genitive plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative definite singular)
Балыҡтарҙы (accusative definite plural)
Балыҡта (locative singular)
Балыҡтарҙа (locative plural)
Балыҡтан (ablative singular)
Балыҡтарҙан (ablative plural)


Ҡыҙ

Qıź (romanization)
Ҡыҙ (absolute singular)
Ҡыҙҙар (absolute plural)
Ҡыҙҙың (definite genitive singular)
Ҡыҙҙарҙың (definite genitive plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative definite singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative definite plural)
Ҡыҙҙа (locative singular)
Ҡыҙҙарҙа (locative plural)
Ҡыҙҙан (ablative singular)
Ҡыҙҙарҙан (ablative plural)


һорау

From Proto-Turkic *sōr(a)- (“to ask, to question”).
Cognate to
Tatar сорау (soraw),
Karakalpak soraw,
Kazakh сұрау (sūrau),
Kyrgyz суроо (suroo),
Southern Altai суру (suru),
Karachay-Balkar соруу (soruu),
Kumyk сорав (soraw),
Azerbaijani soraq,
Turkish soru,
Turkmen sorag,
Uzbek soʻroq,
Uyghur سوراق (soraq),
Khakas сурағ (surağ),
Shor сурағ, etc.

der

Һорау биреү кемгә.

Был һорауға түрә тотҡарлыҡһыҙ яуап бирә алманы.

Bıl horawğa türə totqarlıqhıź yawap birə almanı.

The state officer was not able to give an immediate answer to this question.

Йәйге ҡоролоҡтан оло зыян күргән ауыл хужалығына нисек ярҙам итергә, тигән һорау алдыбыҙға аяғүрә килеп баҫты.

Yəyge qoroloqtan olo zıyan kürgən awıl xujalığına nisek yarźam itergə, tigən horaw aldıbıźğa ayağürə kilep baśtı.

The question has arisen in front of us in a very urgent way, how to help the agricultural industry that has been sustained heavy damage from the summer drought.

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

Başqort balına horaw yıldan-yıl arta bara.

The demand for Bashkir honey has been growing year after year.


яуап

yawap (romanization)
яуап (absolute singular)
яуаптар (absolute plural)
яуаптың (definite genitive singular)
яуаптарҙың (definite genitive plural)
яуапҡа (dative singular)
яуаптарға (dative plural)
яуапты (accusative definite singular)
яуаптарҙы (accusative definite plural)
яуапта (locative singular)
яуаптарҙа (locative plural)
яуаптан (ablative singular)
яуаптарҙан (ablative plural)

From Persian جواب (javâb), from Arabic جَوَاب (jawāb, “answer, reply”).

Тапҡыр яуап.

Яңғыраған һорауҙар бик тә урынлы, тик уларға ябай ғына яуап биреп булмаҫ.

Yañğırağan horawźar bik tə urınlı, tik ularğa yabay ğına yawap birep bulmaś.

The voiced questions are very pertinent; however, it will be difficult to give simple answers to them.

The public officer was not able to give an immediate answer to this question.

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.

The editorial office accepts no responsibility for the defects arising through the publisher's fault.

Йомаҡтың яуабы.

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Məsələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.

Write the problems' solutions on a separate sheet (of paper) and deliver it.

solution (to a problem), answer (to a riddle), etc.


йондоҙнамә

head

йондоҙнамә • (yondoźnamə)

ba-noun

йондоҙнамә • (yondoźnamə)

yondoźnamə (romanization)
йондоҙнамә (absolute singular-only)
йондоҙнамәнең (definite genitive singular-only)
йондоҙнамәкә (dative singular-only)
йондоҙнамәне (accusative definite singular-only)
йондоҙнамәлә (locative singular-only)
йондоҙнамәнән (ablative singular-only)

йон‧доҙ‧на‧мә

йондоҙ (yondoź, “star”) + -намә (-namə, “book”)

com

Аҙналыҡ йондоҙнамә


нигеҙ

head

нигеҙ • (nigeź)

ba-noun

нигеҙ • (nigeź)

nigeź (romanization)
нигеҙ (absolute singular)
нигеҙҙәр (absolute plural)
нигеҙҙең (definite genitive singular)
нигеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
нигеҙгә (dative singular)
нигеҙҙәргә (dative plural)
нигеҙҙе (accusative definite singular)
нигеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
нигеҙҙә (locative singular)
нигеҙҙәрҙә (locative plural)
нигеҙҙән (ablative singular)
нигеҙҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh негіз (negız),
Kyrgyz негиз (negiz),
Uzbek negiz,
Uyghur نېگىز (nëgiz),
Crimean Tatar negiz.

Өйҙөң нигеҙенә барыбер таш кәрәк була.

Rocks will be needed anyway (to lay) the foundation of the house.

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

Ğailə bəxeteneñ nigeźe təwge yılda halına.

The foundation of the family hapinness is laid in the first year (of marriage).

Үҙ тамырыңдан айырылыу йәшәйештең тап нигеҙен ҡаҡшата.

Üź tamırıñdan ayırılıw yəşəyeşteñ tap nigeźen qaqşata.

Cutting loose from your roots disturbs the very basis of being (=human existence).

Нью-Йорктағы автосалонда Kia компанияһы Rio моделе нигеҙендә эшләнгән яңы седанын күрһәткән.

Nyu-Yorktağı avtosalonda Kia kompaniyahı Rio modele nigeźendə eşləngən yañı sedanın kürhətkən.

At the New York automobile show, the company of Kia presented its new sedan, manufactured on the basis of its Rio model.

Өсмөйөштөң нигеҙе.

(mathematics) base (lower, horizontal line in a triangle)

(mathematics) base (number raised to the power of an exponent)

Органик нигеҙҙәр.


тауыш

head

тауыш • (tawış)

ba-noun

тауыш • (tawış)

tawış (romanization)
тауыш (absolute singular)
тауыштар (absolute plural)
тауыштың (definite genitive singular)
тауыштарҙың (definite genitive plural)
тауышҡа (dative singular)
тауыштарға (dative plural)
тауышты (accusative definite singular)
тауыштарҙы (accusative definite plural)
тауышта (locative singular)
тауыштарҙа (locative plural)
тауыштан (ablative singular)
тауыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar тавыш (tawış),
Kazakh дауыс (dauys),
Karakalpak даўыс (dawıs),
Karachay-Balkar таууш (tauuş),
Kyrgyz тоош (tooş),
Southern Altai табыш (tabïš),
Uzbek tovush,
Uyghur تاۋۇش (tawush),
Crimean Tatar davuş,
Khakas табыс (tabıs, “voice, sound”).

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

Children's cheerful voices fill the room.

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

Demokratiya bulmağan ildə xakimdar xalıq tawışın işetməy.

In a country where there is no democracy, the rulers do not hear the people's voice.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

Nindəy źə bulha qatnaşıwsını xakim itep haylar ösön bötəhe undan da kəm tügel tawış birelergə teyeş.

To elect any participant an administrator, a total of no less than ten votes must be cast.


иптәш

head

иптәш • (iptəş)

ba-noun

иптәш • (iptəş)

iptəş (romanization)
иптәш (absolute singular)
иптәштәр (absolute plural)
иптәштең (definite genitive singular)
иптәштәрҙең (definite genitive plural)
иптәшкә (dative singular)
иптәштәргә (dative plural)
иптәште (accusative definite singular)
иптәштәрҙе (accusative definite plural)
иптәштә (locative singular)
иптәштәрҙә (locative plural)
иптәштән (ablative singular)
иптәштәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar иптәш (iptäş),
Kazakh ептеш (epteş).
Possibly from *eb-täš, in which Proto-Turkic *eb (“house”) + mutuality suffix -täš.

companion, mate, fellow; comrade, friend

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

On a long walk, a dog is okay to keep you company (=is better than no company at all).

company; somebody beside you to share time, trouble, or experience with

(Soviet Union) fellow communist or socialist

(Soviet Union, gender-neutral address) comrade, tovarish


ҡорбан

qorban (romanization)
ҡорбан (absolute singular)
ҡорбандар (absolute plural)
ҡорбандың (definite genitive singular)
ҡорбандарҙың (definite genitive plural)
ҡорбанға (dative singular)
ҡорбандарға (dative plural)
ҡорбанды (accusative definite singular)
ҡорбандарҙы (accusative definite plural)
ҡорбанда (locative singular)
ҡорбандарҙа (locative plural)
ҡорбандан (ablative singular)
ҡорбандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡорбандарҙың

ҡорбандарҙан

(Islam) The ritual sacrifice at Eid ul-Adha


һуғыш

head

һуғыш • (huğış)

ba-noun

һуғыш • (huğış)

huğış (romanization)
һуғыш (absolute singular)
һуғыштар (absolute plural)
һуғыштың (definite genitive singular)
һуғыштарҙың (definite genitive plural)
һуғышҡа (dative singular)
һуғыштарға (dative plural)
һуғышты (accusative definite singular)
һуғыштарҙы (accusative definite plural)
һуғышта (locative singular)
һуғыштарҙа (locative plural)
һуғыштан (ablative singular)
һуғыштарҙан (ablative plural)

From *soquš (“war”), from Proto-Turkic *sok- (“to hit, to beat”).
Synchronously, һуҡ- (huq-, “to beat, to hit”) + -ыш (-ış).
Cognate with
Tatar сугыш (suğış, “war”), Kazakh соғыс (soğys, “war”), Kyrgyz согуш (soguş, “war, battle”), Southern Altai согыш (sogïš, “fighting; battle; war”), Shor соғуш (“fighting, battle”), etc.

cog

Һуғыш ҡоралы.

Бөйөк Ватан һуғышы.

Ҡул һуғышы.


бәйләүес

head

бәйләүес • (bəyləwes)

ba-noun

бәйләүес • (bəyləwes)

bəyləwes (romanization)
бәйләүес (absolute singular)
бәйләүестәр (absolute plural)
бәйләүестең (definite genitive singular)
бәйләүестәрҙең (definite genitive plural)
бәйләүескә (dative singular)
бәйләүестәргә (dative plural)
бәйләүесте (accusative definite singular)
бәйләүестәрҙе (accusative definite plural)
бәйләүестә (locative singular)
бәйләүестәрҙә (locative plural)
бәйләүестән (ablative singular)
бәйләүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәйләүестәрҙең

бәйләүестәргә

бәйләүестәрҙе

бәйләүестәрҙә

бәйләүестәрҙән

From the verb бәйлә- (bäylä-) "to tie (together), to bind".

Эйәлек килеш бәйләүестәре.

Postpositions that take the genetive case.

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.


теркәүес

head

теркәүес • (terkəwes)

ba-noun

теркәүес • (terkəwes)

terkəwes (romanization)
теркәүес (absolute singular)
теркәүестәр (absolute plural)
теркәүестең (definite genitive singular)
теркәүестәрҙең (definite genitive plural)
теркәүескә (dative singular)
теркәүестәргә (dative plural)
теркәүесте (accusative definite singular)
теркәүестәрҙе (accusative definite plural)
теркәүестә (locative singular)
теркәүестәрҙә (locative plural)
теркәүестән (ablative singular)
теркәүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

теркәүестәрҙең

теркәүестәргә

теркәүестәрҙе

теркәүестәрҙә

теркәүестәрҙән

Бүлеү теркәүесе.

Һөҙөмтә теркәүесе.


ымлыҡ

head

ымлыҡ • (ımlıq)

ba-noun

ымлыҡ • (ımlıq)

ımlıq (romanization)
ымлыҡ (absolute singular)
ымлыҡтар (absolute plural)
ымлыҡтың (definite genitive singular)
ымлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ымлыҡҡа (dative singular)
ымлыҡтарға (dative plural)
ымлыҡты (accusative definite singular)
ымлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ымлыҡта (locative singular)
ымлыҡтарҙа (locative plural)
ымлыҡтан (ablative singular)
ымлыҡтарҙан (ablative plural)


киле

kile (romanization)
киле (absolute singular)
килеләр (absolute plural)
киленең (definite genitive singular)
килеләрҙең (definite genitive plural)
килегә (dative singular)
килеләргә (dative plural)
килене (accusative definite singular)
килеләрҙе (accusative definite plural)
килелә (locative singular)
килеләрҙә (locative plural)
киленән (ablative singular)
килеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹli (“mortar”).
Cognate with
Siberian Tatar кейле (keyle, “mortar”),
Kazakh келі (kelı, “mortar”),
Karachay-Balkar кели (keli, “mortar”),
Yakut кэлии (kelii, “wooden mortar”),
Chuvash килӗ (kilĕ, “mortar”),
and Hungarian kölyű, a Turkic loan.

mortar (vessel for rubbing/grinding substances)


сыйырсыҡ

head

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

ba-noun

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

sıyırsıq (romanization)
сыйырсыҡ (absolute singular)
сыйырсыҡтар (absolute plural)
сыйырсыҡтың (definite genitive singular)
сыйырсыҡтарҙың (definite genitive plural)
сыйырсыҡҡа (dative singular)
сыйырсыҡтарға (dative plural)
сыйырсыҡты (accusative definite singular)
сыйырсыҡтарҙы (accusative definite plural)
сыйырсыҡта (locative singular)
сыйырсыҡтарҙа (locative plural)
сыйырсыҡтан (ablative singular)
сыйырсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сыйырсыҡтарҙың

сыйырсыҡтарға

сыйырсыҡтарҙы

сыйырсыҡтарҙа

сыйырсыҡтарҙан

From Proto-Turkic *sïgïrčïk (“starling”).
Cognate with
Tatar сыерчык (sıyerçıq),
Kyrgyz чыйырчык (cıyırcık),
Crimean Tatar sıyırcıq,
Southern Altai сыгырчык (sïgïrčïk, “cricket”),
Azerbaijani sığırçın,
Turkish sığırcık,
Chuvash шӑнкӑрч (šănk̬ărč, “starling”),
etc.

cog

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.


натюрморт

Borrowed from Russian натюрмо́рт (natjurmórt), from French nature morte.


тупраҡ

tupraq (romanization)
тупраҡ (absolute singular)
тупраҡтар (absolute plural)
тупраҡтың (definite genitive singular)
тупраҡтарҙың (definite genitive plural)
тупраҡҡа (dative singular)
тупраҡтарға (dative plural)
тупраҡты (accusative definite singular)
тупраҡтарҙы (accusative definite plural)
тупраҡта (locative singular)
тупраҡтарҙа (locative plural)
тупраҡтан (ablative singular)
тупраҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тупраҡтарҙың

тупраҡтарҙан

From Proto-Turkic *toprak (“earth, soil”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (topraq, “soil”);
Tatar туфрак (tufraq),
Kazakh топырақ (topyraq),
Kyrgyz топурак (topurak),
Uzbek tuproq,
Azerbaijani torpaq,
Turkish toprak (“earth, soil”),
Khakas тобырах (tobırax, “soil”),
Shor тобрақ (“soil”),
Yakut тобурах (toburaq, “hail; dust”),
Chuvash тӑпра (tăpra, “soil”).

cog

Диоксин иң тәүҙә тупраҡты, һауаны ағыулай.

Dioksin iñ təwźə tupraqtı, hawanı ağıwlay.

Dioxin first of all pollutes soil (and) air.

Тупраҡтан яралғанбыҙ, тупраҡҡа ҡайтабыҙ.

Tupraqtan yaralğanbıź, tupraqqa qaytabıź.

We are made of soil, and to soil we shall revert. (=Ashes to ashes, dust to dust)

(religion) soil, dust, ashes (from which human is created)


дәүер

head

дәүер • (dəwer)

ba-noun

дәүер • (dəwer)

dəwer (romanization)
дәүер (absolute singular)
дәүерҙәр (absolute plural)
дәүерҙең (definite genitive singular)
дәүерҙәрҙең (definite genitive plural)
дәүергә (dative singular)
дәүерҙәргә (dative plural)
дәүерҙе (accusative definite singular)
дәүерҙәрҙе (accusative definite plural)
дәүерҙә (locative singular)
дәүерҙәрҙә (locative plural)
дәүерҙән (ablative singular)
дәүерҙәрҙән (ablative plural)

From
Persian دور (dowr, “period, era, time, age”), from
Arabic دَوْر (dawr, “age, period, epoch”).
Cognate with
Tatar дәвер (däwer),
Kazakh дәуір (däuır),
Kyrgyz доор (door),
Kumyk девюр (dewür),
Uzbek davr,
Uyghur دەۋر (dewr),
Azerbaijani dövr,
Turkmen döwür,
Turkish devir (“epoch, era”).

der

Совет дәүерендә матбуғат партияның иң үткер ҡоралдарының береһе булды.

Sovet dəwerendə matbuğat partiyanıñ iñ ütker qoraldarınıñ berehe buldı.

In the Soviet period, the press was one of the most powerful instruments of the (Communist) party.

Боҙлоҡ дәүере.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

Bildəle bulıwınsa, taşkümer dəwerendə Yerźə hötimərźər źə, qoştar źa bulmağan; haźamıqtarźa qaźayaq həm qırqbıwın ağastarı üśkən.

As is known, there where neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.


Науруз

Nawruz (romanization)
Науруз (absolute singular-only)
Науруздың (definite genitive singular-only)
Наурузға (dative singular-only)
Наурузды (accusative definite singular-only)
Наурузда (locative singular-only)
Науруздан (ablative singular-only)

Etymology tree
Proto-Indo-European *new-
Proto-Indo-European *néwos
Proto-Indo-Iranian *náwas
Proto-Iranian *náwah
Middle Persian 𐭭𐭥𐭪𐭩 (nʿky)
Proto-Indo-European *lewk-
Proto-Indo-European *-os
Proto-Indo-Iranian *ráwčas
Proto-Iranian *ráwčah
Old Persian 𐎼𐎢𐎨𐏃 (r-u-c-h)
Middle Persian 𐭩𐭥𐭬 (yʿm)
Middle Persian nwklwc
Classical Persian نَوْروز (nawrōz)bor.
Bashkir Науруз (Nawruz)
Borrowed from Classical Persian نَوْروز (nawrōz).

etymon

Науруз йылға баш булыр, бойҙай ашҡа баш булыр.

Nawruz yılğa baş bulır, boyźay aşqa baş bulır.

Nowruz is the beginning of the year, the wheat is the staple food.

Nowruz, New Year in the Iranian/Zoroastrian calendar, celebrated on the spring equinox.


байрам

bayram (romanization)
байрам (absolute singular)
байрамдар (absolute plural)
байрамдың (definite genitive singular)
байрамдарҙың (definite genitive plural)
байрамға (dative singular)
байрамдарға (dative plural)
байрамды (accusative definite singular)
байрамдарҙы (accusative definite plural)
байрамда (locative singular)
байрамдарҙа (locative plural)
байрамдан (ablative singular)
байрамдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

байрамдарҙың

байрамдарҙан

From Proto-Common Turkic *badram, perhaps from an Iranian source. See there for more.
Compare Karakhanid بَذْرَمْ (baḏram), Sogdian 𐼾𐽂𐽀𐼰𐼺 (ptrʾm /patrăm/, “calm, peace”), Persian پدرام (pedrâm, “lucky, happy”).
Cognate with
Tatar бәйрәм (bäyräm),
Kazakh мейрам (meiram),
Kyrgyz майрам (mayram),
Khakas пайрам (payram),
Azerbaijani bayram,
Turkish bayram, etc.

cog

Милли байрам.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Should there be a holiday, the women in rural communities would visit each other for tea.

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.

Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.

At the end of the festivity, they burned an effigy made of straw and rags to bid the winter farewell.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

üźək (romanization)
үҙәк (absolute singular)
үҙәктәр (absolute plural)
үҙәктең (definite genitive singular)
үҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үҙәккә (dative singular)
үҙәктәргә (dative plural)
үҙәкте (accusative definite singular)
үҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үҙәктә (locative singular)
үҙәктәрҙә (locative plural)
үҙәктән (ablative singular)
үҙәктәрҙән (ablative plural)

A derivation of Proto-Turkic *ȫŕ.
Compare Kyrgyz өзөк (özök, “core, pivot”),
Karachay-Balkar ёзёк (özök, “core, pivot”),
dialectal Turkish özek (“center”),
Yakut үөс (üös, “center, core”).

cog

Ҡала үҙәге.

Ауырлыҡ үҙәге.

Район идаралығы алмашынғас ҡына, кесе эшҡыуарлыҡ проблемалары ниһайәт иғтибар үҙәгенә килеп баҫты.

Rayon idaralığı almaşınğas qına, kese eşqıwarlıq problemaları nihayət iğtibar üźəgenə kilep baśtı.

(It was) only when the district management changed (that) the problems of micro-entrepreneurship finally came into the center of attention (=into the spotlight).

Үҙәгем өҙөлөп тыуған ауылымды һағынам.

I miss my native village (so much that) my heart bleeds.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

Compare
Old Uyghur [script needed] (özäk, “narrow passage in mountains; ravine”);
Southern Altai ӧзӧк (özök, “small river; streambed”).


мәғәнә

head

мәғәнә • (məğənə)

ba-noun

мәғәнә • (məğənə)

məğənə (romanization)
мәғәнә (absolute singular)
мәғәнәләр (absolute plural)
мәғәнәнең (definite genitive singular)
мәғәнәләрҙең (definite genitive plural)
мәғәнәгә (dative singular)
мәғәнәләргә (dative plural)
мәғәнәне (accusative definite singular)
мәғәнәләрҙе (accusative definite plural)
мәғәнәлә (locative singular)
мәғәнәләрҙә (locative plural)
мәғәнәнән (ablative singular)
мәғәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәғәнәләрҙең

мәғәнәләрҙән

From Arabic مَعْنَى (maʕnā, “meaning, sense”).
Cognate with
Tatar мәгънә (mäğnä),
Kazakh мағына (mağyna),
Kyrgyz маани (maani),
Uzbek maʼno,
Azerbaijani məna, معنا,
Ottoman Turkish معنی (me'nâ),
Turkish mana, etc.

cog

Tatar мәгънә (mäğnä)

Йәшәүҙең мәғәнәһе / тормош мәғәнәһе.

Сит кешенең ҡолағына ят булып ишетелгән атамалар шул төбәктә тыуып үҫкәндәр өсөн ҙур мәғәнәгә эйә.

Sit keşeneñ qolağına yat bulıp işetelgən atamalar şul töbəktə tıwıp üśkəndər ösön źur məğənəgə eyə.

The place names that sound strange to a foreigner's ears, have a deep meaning for those who were born and grew up in that locality.

Һүҙҙең тура/күсмә мәғәнәһе.

The direct/figurative meaning of the word.

Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй.

Başqort telendə bıl hüź ike məğənələ yöröy.

In the Bashkir language, this word has two meanings.


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Southern Altai јемиш (ǰemiš) / јумуш (ǰumuš),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


бөжәк

head

бөжәк • (böjək)

ba-noun

бөжәк • (böjək)

böjək (romanization)
бөжәк (absolute singular)
бөжәктәр (absolute plural)
бөжәктең (definite genitive singular)
бөжәктәрҙең (definite genitive plural)
бөжәккә (dative singular)
бөжәктәргә (dative plural)
бөжәкте (accusative definite singular)
бөжәктәрҙе (accusative definite plural)
бөжәктә (locative singular)
бөжәктәрҙә (locative plural)
бөжәктән (ablative singular)
бөжәктәрҙән (ablative plural)

From *bȫgček, where -ček is a diminutive suffix, from Proto-Turkic *bȫg (“insect”).
Cognate with
Tatar бөҗәк (böcäk, “insect”),
Kazakh бөжек (böjek, “insect”),
Azerbaijani böcək,
Turkmen möjek,
Crimean Tatar böcek, Turkish böcek (“insect”), etc.

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.

Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.

The bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.

The study of ancient insects preserved within amber.


ғинуар

head

ғинуар • (ğinwar)

ba-noun

ғинуар • (ğinwar)

ğinwar (romanization)
ғинуар (absolute singular)
ғинуарҙар (absolute plural)
ғинуарҙың (definite genitive singular)
ғинуарҙарҙың (definite genitive plural)
ғинуарға (dative singular)
ғинуарҙарға (dative plural)
ғинуарҙы (accusative definite singular)
ғинуарҙарҙы (accusative definite plural)
ғинуарҙа (locative singular)
ғинуарҙарҙа (locative plural)
ғинуарҙан (ablative singular)
ғинуарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғинуарҙарҙың

ғинуарҙарҙан

From obsolete Russian генварь (genvarʹ, “January”), from Old Church Slavonic генуарь (genuarĭ), генуарии (genuarii), from Ancient Greek Γενάρης (Genárēs), Ἰανουάριος (Ianouários), from Latin Iānuārius, from Iānus (“god in Rome mythology”).

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (radio weather forecast):

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.


каруан

karwan (romanization)
каруан (absolute singular)
каруандар (absolute plural)
каруандың (definite genitive singular)
каруандарҙың (definite genitive plural)
каруанға (dative singular)
каруандарға (dative plural)
каруанды (accusative definite singular)
каруандарҙы (accusative definite plural)
каруанда (locative singular)
каруандарҙа (locative plural)
каруандан (ablative singular)
каруандарҙан (ablative plural)

каруандарҙың

каруандарҙан

From Persian کاروان (kârvân, kârevân), from Middle Persian.
Cognate with
Tatar кәрван (kärwan),
Kazakh керуен (keruen, “caravan”).


абруй

abruy (romanization)
абруй (absolute singular)
абруйҙар (absolute plural)
абруйҙың (definite genitive singular)
абруйҙарҙың (definite genitive plural)
абруйға (dative singular)
абруйҙарға (dative plural)
абруйҙы (accusative definite singular)
абруйҙарҙы (accusative definite plural)
абруйҙа (locative singular)
абруйҙарҙа (locative plural)
абруйҙан (ablative singular)
абруйҙарҙан (ablative plural)

From Persian آبروی (âberuy, “reputation, standing, honor”).
Cognate with Kazakh абырой (abyroi), Uyghur ئابروي (abroy, “reputation”).

bor

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

In the recent years, the reputation of serving as a soldier has steadily been lowered.

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

Tiraj, bildəle bulıwınsa, baśma abruyınıñ töp kürhətkese.

The circulation, as is known, is the main indicator of the periodical's authoritativeness.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

These days, a watch not only shows the time, but also the person's social status.


яуым-төшөм

head

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

ba-noun

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

yawım-töşöm (romanization)
яуым-төшөм (absolute singular-only)
яуым-төшөмдөң (definite genitive singular-only)
яуым-төшөмгә (dative singular-only)
яуым-төшөмдө (accusative definite singular-only)
яуым-төшөмдә (locative singular-only)
яуым-төшөмдән (ablative singular-only)

[jɑ.ˈwɯ̞m.tʏ̞.ˌʃʏ̞m]

я‧уым-тө‧шөм


ҡырау

head

ҡырау • (qıraw)

ba-noun

ҡырау • (qıraw)

qıraw (romanization)
ҡырау (absolute singular)
ҡырауҙар (absolute plural)
ҡырауҙың (definite genitive singular)
ҡырауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырауға (dative singular)
ҡырауҙарға (dative plural)
ҡырауҙы (accusative definite singular)
ҡырауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырауҙа (locative singular)
ҡырауҙарҙа (locative plural)
ҡырауҙан (ablative singular)
ҡырауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïragu (“frost, hoarfrost”).
Cognate with
Karakhanid قِراغُو (qïrağu, “frost”);
Kazakh қырау (qyrau),
Kumyk къырав (qıraw),
Kyrgyz кыроо (kıroo),
Uzbek qirov,
Turkish kırağı,
Khakas хро (xro),
Tuvan хыраа (xıraa),
Yakut кырыа (kırıa, “frost”).

inh

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Ҡырау һуҡҡан үләндәй, йөҙө-төҫө һарғайған.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

(His) face has grown yellow, like hoarfrost-stricken grass.

Qıraw huqqan üləndəy, yöźö-töśö harğayğan.


томан

toman (romanization)
томан (absolute singular)
томандар (absolute plural)
томандың (definite genitive singular)
томандарҙың (definite genitive plural)
томанға (dative singular)
томандарға (dative plural)
томанды (accusative definite singular)
томандарҙы (accusative definite plural)
томанда (locative singular)
томандарҙа (locative plural)
томандан (ablative singular)
томандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tuman (“mist, fog”).
Unknown whether related to Proto-Indo-European *dʰuh₂mós (“smoke”) (Sanskrit धूम (dhūma, “smoke, mist, vapor”), Latin fūmus (“vapor, smoke”), Avestan 𐬛𐬎𐬥𐬨𐬀𐬥- (dunman-), etc.)
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuman, “mist, fog”);
Kazakh тұман (tūman), Uzbek tuman,
Uyghur تۇمان (tuman),
Yakut туман (tuman),
Turkish duman (“mist, fog”),
etc.

cog

Томан төштө.

Томан таралды.


ысыҡ

head

ысыҡ • (ısıq)

ba-noun

ысыҡ • (ısıq)

ısıq (romanization)
ысыҡ (absolute singular)
ысыҡтар (absolute plural)
ысыҡтың (definite genitive singular)
ысыҡтарҙың (definite genitive plural)
ысыҡҡа (dative singular)
ысыҡтарға (dative plural)
ысыҡты (accusative definite singular)
ысыҡтарҙы (accusative definite plural)
ысыҡта (locative singular)
ысыҡтарҙа (locative plural)
ысыҡтан (ablative singular)
ысыҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with Kazakh шық (şyq), Karachay-Balkar чыкъ (çıq), Southern Altai чык (čïk), чий (čiy), Turkmen çyg (“dew”), Turkish çiy.

Иртүк ысыҡ төшһә, көн аяҙая.

If dew falls early in the morning, the weather will clear up.

Ысыҡ төшкән көйөнсә бесән сабыу еңел.

It is easy to cut hay while (the grass is wet) with dew.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.


ҡан төркөмө

head

ҡан төркөмө • (qan törkömö)

ba-noun

ҡан төркөмө • (qan törkömö)

[ˈqɑn.tʏ̞ɾ.kʏ̞.ˌmʏ̞]

Һирәк осрай торған ҡан төркөмө.


төркөм

head

төркөм • (törköm)

ba-noun

төркөм • (törköm)

törköm (romanization)
төркөм (absolute singular)
төркөмдәр (absolute plural)
төркөмдөң (definite genitive singular)
төркөмдәрҙең (definite genitive plural)
төркөмгә (dative singular)
төркөмдәргә (dative plural)
төркөмдө (accusative definite singular)
төркөмдәрҙе (accusative definite plural)
төркөмдә (locative singular)
төркөмдәрҙә (locative plural)
төркөмдән (ablative singular)
төркөмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төркөмдәрҙең

төркөмдәрҙән

From *türküm "group; type, sort" – apparently a Central Asian innovation, most probably from Proto-Turkic *tür (“type, sort”).
Cognate with
Tatar төркем (törkem),
Kyrgyz түркүм (türküm),
Uzbek turkum (“group”),
Uyghur تۇركۇم (turkum, “group”),
Turkish türkü (“folk song”).

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Qunaqtar, hanaşmaq əytep, ike törkömgə bülenə; urtala hıźıq hıźıla.

The guests say a counting-out rhyme and divide into two groups; a line is drawn in the middle.

music band, especially performing pop or rock music.


һүҙ төркөмө

head

һүҙ төркөмө • (hüź törkömö)

ba-noun

һүҙ төркөмө • (hüź törkömö)

[ˈhɵð tʏ̞ɾ.kʏ̞.ˌmʏ̞]

һүҙ‧төр‧кө‧мө

һүҙ (hüź) + төркөм (törköm). Cognate of Kyrgyz сөз түркүмү (söz türkümü) and Uzbek soʻz turkumi.

com

һүҙ (hüź) + төркөм (törköm)

cog

Kyrgyz сөз түркүмү (söz türkümü)

ba:Һүҙ төркөмдәре


уйын

head

уйын • (uyın)

ba-noun

уйын • (uyın)

uyın (romanization)
уйын (absolute singular)
уйындар (absolute plural)
уйындың (definite genitive singular)
уйындарҙың (definite genitive plural)
уйынға (dative singular)
уйындарға (dative plural)
уйынды (accusative definite singular)
уйындарҙы (accusative definite plural)
уйында (locative singular)
уйындарҙа (locative plural)
уйындан (ablative singular)
уйындарҙан (ablative plural)

Өҫтәл уйыны.

Отош уйыны.

Бүрәнәлә тоҡ менән һуғышыу — һабантуй уйыны.

Bürənələ toq menən huğışıw — habantuy uyını.

Fighting with sacks on a wood log is a Sabantuy game.

Егет буй еткәс, кистәрен киске уйынға сығып юғалыр булды, таң атыуға саҡ ҡайтып инә ине.

Yeget buy yetkəs, kistəren kiske uyınğa sığıp yuğalır buldı, tañ atıwğa saq qaytıp inə ine.

When the boy came of age, (he) would leave on the evenings and go missing at the night entertainments; (he) would barely come home at dawn.

(biology) birds' courtship display, lekking


кәрт

head

кәрт • (kərt)

ba-noun

кәрт • (kərt)

kərt (romanization)
кәрт (absolute singular)
кәрттәр (absolute plural)
кәрттең (definite genitive singular)
кәрттәрҙең (definite genitive plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative definite singular)
кәрттәрҙе (accusative definite plural)
кәрттә (locative singular)
кәрттәрҙә (locative plural)
кәрттән (ablative singular)
кәрттәрҙән (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of карта (karta).

der

Кәрт уйнау.

Таратыусы алтышар кәрт тарата.

The dealer deals six cards (to each player).


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

Nihəyət, ofoq artınan Boxaranıñ zəñgər kömbəźźəre kürende.

At last, Bukhara's light blue domes became visible from beyond the horizon.

Тирмәнең көмбәҙе махсус рәүештә бөгөлгән уҡтарҙан эшләнә, уларҙың өҫтөнә кейеҙ һалына.

Tirməneñ kömbəźe maxsus rəweştə bögölgən uqtarźan eşlənə, ularźıñ öśtönə keyeź halına.

The yurt's dome is made of poles (that are) bent in a special fashion; on top of them, felt is lain.

Күк көмбәҙе.

Геотектоник йәһәттән район територияһы Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә ята.

Geotektonik yəhəttən rayon teritoriyahı Başqort kömbəźe siktərendə yata.

In terms of geotechtonics, the district's territory lies within the limits of the Bashkirian anticline.

(ethnography) convex metal decoration in female Bashkir ethnic costume


офоҡ

ofoq (romanization)
офоҡ (absolute singular)
офоҡтар (absolute plural)
офоҡтоң (definite genitive singular)
офоҡтарҙың (definite genitive plural)
офоҡҡа (dative singular)
офоҡтарға (dative plural)
офоҡто (accusative definite singular)
офоҡтарҙы (accusative definite plural)
офоҡта (locative singular)
офоҡтарҙа (locative plural)
офоҡтан (ablative singular)
офоҡтарҙан (ablative plural)

Ultimately, Bukhara's light blue domes became visible from beyond the horizon.


тирмә

head

тирмә • (tirmə)

ba-noun

тирмә • (tirmə)

tirmə (romanization)
тирмә (absolute singular)
тирмәләр (absolute plural)
тирмәнең (definite genitive singular)
тирмәләрҙең (definite genitive plural)
тирмәгә (dative singular)
тирмәләргә (dative plural)
тирмәне (accusative definite singular)
тирмәләрҙе (accusative definite plural)
тирмәлә (locative singular)
тирмәләрҙә (locative plural)
тирмәнән (ablative singular)
тирмәләрҙән (ablative plural)

A Mongolic borrowing. See Persian طارم (târam) for more.

Башҡорт тирмәһе үҙенсәлектәре.

Ҡыш көнө Бәндәбикә кирбес өйөндә ҡышлаған, ә йәй көнө йылға буйына тирмә ҡороп, шунда йәйләгән.

Qış könö Bəndəbikə kirbes öyöndə qışlağan, ə yəy könö yılğa buyına tirmə qorop, şunda yəyləgən.

Bändäbikä spent winters in her brick house; in the summer, she would build a yurt by the river, and spend the summer there.

The dome of a yurt is made of poles (that are) bent in a special fashion; on top of them, felt is lain.


баҡса

baqsa (romanization)
баҡса (absolute singular)
баҡсалар (absolute plural)
баҡсаның (definite genitive singular)
баҡсаларҙың (definite genitive plural)
баҡсаға (dative singular)
баҡсаларға (dative plural)
баҡсаны (accusative definite singular)
баҡсаларҙы (accusative definite plural)
баҡсала (locative singular)
баҡсаларҙа (locative plural)
баҡсанан (ablative singular)
баҡсаларҙан (ablative plural)

From Persian باغچه (bâġče, “small garden”).
Cognate with Kazakh бақша (baqşa),
Kyrgyz, Tatar бакча (baqça), Southern Altai бакча (bakča, “bundle”),
Uzbek bоgʻcha,
Uyghur باغچە (baghche),
Turkmen bakca,
Azerbaijani, Crimean Tatar bağça,
Turkish bahçe.

Баҡса үҫемлеге.

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Apple trees are blooming in the school garden.

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

Baqsa öyön yıyıştırğanda sañ borxotmağıź, bitlek, birsətkə keyegeź.

When cleaning (your) garden cottage, do not raise dust, wear a mask (and) gloves.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.


борос

boros (romanization)
борос (absolute singular-only)
боростоң (definite genitive singular-only)
боросҡа (dative singular-only)
боросто (accusative definite singular-only)
бороста (locative singular-only)
боростан (ablative singular-only)

From Persian مرچ (morč, “pepper”), ultimately from Sanskrit मरिच (marica).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (murč, “Piper nigrum”);
Kazakh бұрыш (būryş),
Kyrgyz мурч (murc),
Uzbek murch,
Turkmen burç (“pepper”).


ҡәләмфер

head

ҡәләмфер • (qələmfer)

ba-noun

ҡәләмфер • (qələmfer)

qələmfer (romanization)
ҡәләмфер (absolute singular-only)
ҡәләмферҙең (definite genitive singular-only)
ҡәләмфергә (dative singular-only)
ҡәләмферҙе (accusative definite singular-only)
ҡәләмферҙә (locative singular-only)
ҡәләмферҙән (ablative singular-only)
ҡәнәфер (alternative)


баҙар

head

баҙар • (baźar)

ba-noun

баҙар • (baźar)

baźar (romanization)
баҙар (absolute singular)
баҙарҙар (absolute plural)
баҙарҙың (definite genitive singular)
баҙарҙарҙың (definite genitive plural)
баҙарға (dative singular)
баҙарҙарға (dative plural)
баҙарҙы (accusative definite singular)
баҙарҙарҙы (accusative definite plural)
баҙарҙа (locative singular)
баҙарҙарҙа (locative plural)
баҙарҙан (ablative singular)
баҙарҙарҙан (ablative plural)

From Persian بازار (bâzâr, “market, bazaar”).

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Баҙар иҡтисады.

Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары.

Өфөнөң торлаҡ баҙарында хаҡтар тик көрсөклө 2008-09 йылда ғына кәмене.

Öfönöñ torlaq baźarında xaqtar tik körsöklö 2008-09 yılda ğına kəmene.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's real estate market.


кишер

head

кишер • (kişer)

ba-noun

кишер • (kişer)

kişer (romanization)
кишер (absolute singular-only)
кишерҙең (definite genitive singular-only)
кишергә (dative singular-only)
кишерҙе (accusative definite singular-only)
кишерҙә (locative singular-only)
кишерҙән (ablative singular-only)

From Persian گزر (gazar).
Cognate with Turkmen käşir, Tatar кишер (kişer).

Кишер түтәле.

Кишер һуты.


бәрәңге

head

бәрәңге • (bərəñge)

ba-noun

бәрәңге • (bərəñge)

bərəñge (romanization)
бәрәңге (absolute singular)
бәрәңгеләр (absolute plural)
бәрәңгенең (definite genitive singular)
бәрәңгеләрҙең (definite genitive plural)
бәрәңгегә (dative singular)
бәрәңгеләргә (dative plural)
бәрәңгене (accusative definite singular)
бәрәңгеләрҙе (accusative definite plural)
бәрәңгелә (locative singular)
бәрәңгеләрҙә (locative plural)
бәрәңгенән (ablative singular)
бәрәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәрәңгеләрҙең

бәрәңгеләргә

бәрәңгеләрҙе

бәрәңгеләрҙә

бәрәңгеләрҙән

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


шалҡан

head

шалҡан • (şalqan)

ba-noun

шалҡан • (şalqan)

şalqan (romanization)
шалҡан (absolute singular-only)
шалҡандың (definite genitive singular-only)
шалҡанға (dative singular-only)
шалҡанды (accusative definite singular-only)
шалҡанда (locative singular-only)
шалҡандан (ablative singular-only)

From Persian شلغم (šalġam, “turnip”).
Cognate with Kazakh шалқан (şalqan), Southern Altai чалкан (čalkan), Khakas салғын (salğın),
Turkmen, Turkish şalgam (“turnip”).


ҡумта

qumta (romanization)
ҡумта (absolute singular)
ҡумталар (absolute plural)
ҡумтаның (definite genitive singular)
ҡумталарҙың (definite genitive plural)
ҡумтаға (dative singular)
ҡумталарға (dative plural)
ҡумтаны (accusative definite singular)
ҡумталарҙы (accusative definite plural)
ҡумтала (locative singular)
ҡумталарҙа (locative plural)
ҡумтанан (ablative singular)
ҡумталарҙан (ablative plural)

Cognate with Tatar кумта (qumta, “box”), Khakas хомды (xomdı, “coffin”),
Tuvan хомду (xomdu, “box; coffin”).

Кәнфит ҡумтаһы.

Пандора ҡумтаһы.

Күҙлек ҡумтаһы.

Тиҙлек ҡумтаһы.


тәүлек

head

тәүлек • (təwlek)

ba-noun

тәүлек • (təwlek)

təwlek (romanization)
тәүлек (absolute singular)
тәүлектәр (absolute plural)
тәүлектең (definite genitive singular)
тәүлектәрҙең (definite genitive plural)
тәүлеккә (dative singular)
тәүлектәргә (dative plural)
тәүлекте (accusative definite singular)
тәүлектәрҙе (accusative definite plural)
тәүлектә (locative singular)
тәүлектәрҙә (locative plural)
тәүлектән (ablative singular)
тәүлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүлектәрҙең

тәүлектәрҙән

From *teb-lük "24 hours", from Proto-Turkic *Teb- (“time”).
Cognate with Tatar тәүлек (täwlek), Kazakh тәулік (täulık, “24 hours”).

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.

One should sleep at least seven hours a day.


билдә

head

билдә • (bildə)

ba-noun

билдә • (bildə)

bildə (romanization)
билдә (absolute singular)
билдәләр (absolute plural)
билдәнең (definite genitive singular)
билдәләрҙең (definite genitive plural)
билдәгә (dative singular)
билдәләргә (dative plural)
билдәне (accusative definite singular)
билдәләрҙе (accusative definite plural)
билдәлә (locative singular)
билдәләрҙә (locative plural)
билдәнән (ablative singular)
билдәләрҙән (ablative plural)

Compare to
Kazakh белде (belde, “milestone”).
This term in Bashkir has largely displaced билге (bilge, “sign”), which has an extensive list of cognates across Turkic languages (see Proto-Turkic *belgü (“sign”)).

Тыныш билдәһе.


сәс

səs (romanization)
сәс (absolute singular)
сәстәр (absolute plural)
сәстең (definite genitive singular)
сәстәрҙең (definite genitive plural)
сәскә (dative singular)
сәстәргә (dative plural)
сәсте (accusative definite singular)
сәстәрҙе (accusative definite plural)
сәстә (locative singular)
сәстәрҙә (locative plural)
сәстән (ablative singular)
сәстәрҙән (ablative plural)

From earlier *čač, from Proto-Turkic *sač (“hair”). Doublet of сүс (süs, “fiber, filament”).

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.

Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Алдында сәсен ерәнгә буяған бер ҡыҙ баҫып тора.

Aldında səsen yerəngə buyağan ber qıź baśıp tora.

In front of him, there stands a girl who has dyed her hair red.


теләк

head

теләк • (telək)

ba-noun

теләк • (telək)

telək (romanization)
теләк (absolute singular)
теләктәр (absolute plural)
теләктең (definite genitive singular)
теләктәрҙең (definite genitive plural)
теләккә (dative singular)
теләктәргә (dative plural)
теләкте (accusative definite singular)
теләктәрҙе (accusative definite plural)
теләктә (locative singular)
теләктәрҙә (locative plural)
теләктән (ablative singular)
теләктәрҙән (ablative plural)

From tiläk (“wish, desire; something desired”), from tilä- (“to wish”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tiläk, “wish, something desired”);
Kazakh тілек (tılek),
Kyrgyz тилек (tilek),
Uzbek tilak,
Turkish dilek (“wish, desire”), etc.

cog

Белем алыу теләге.


осраҡ

osraq (romanization)
осраҡ (absolute singular)
осраҡтар (absolute plural)
осраҡтың (definite genitive singular)
осраҡтарҙың (definite genitive plural)
осраҡҡа (dative singular)
осраҡтарға (dative plural)
осраҡты (accusative definite singular)
осраҡтарҙы (accusative definite plural)
осраҡта (locative singular)
осраҡтарҙа (locative plural)
осраҡтан (ablative singular)
осраҡтарҙан (ablative plural)

From verbal stem осра- (osra-) "to encounter, to occur".

Һирәк осраҡ.

Өфөлә банк карталары менән мутлашыу осраҡтары йышая бара.

Öfölə bank kartaları menən mutlaşıw osraqtarı yışaya bara.

In Ufa, the cases of bank card frauds are becoming frequent.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

In this caseб the law comes into force from the first date of the following month.

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.


иҡтисад

iqtisad (romanization)
иҡтисад (absolute singular-only)
иҡтисадтың (definite genitive singular-only)
иҡтисадҡа (dative singular-only)
иҡтисадты (accusative definite singular-only)
иҡтисадта (locative singular-only)
иҡтисадтан (ablative singular-only)

From Arabic اِقْتِصَاد (iqtiṣād, “economy; economics”).

bor

Баҙар иҡтисады.

Сеймал иҡтисады.

Raw materials economy, an economy based on selling raw materials.


сик

sik (romanization)
сик (absolute singular)
сиктәр (absolute plural)
сиктең (definite genitive singular)
сиктәрҙең (definite genitive plural)
сиккә (dative singular)
сиктәргә (dative plural)
сикте (accusative definite singular)
сиктәрҙе (accusative definite plural)
сиктә (locative singular)
сиктәрҙә (locative plural)
сиктән (ablative singular)
сиктәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh шек (şek),
Kyrgyz чек (cek),
Uzbek chek (“border, bondary, limit”), etc.


мәғлүмәт

head

мәғлүмәт • (məğlümət)

ba-noun

мәғлүмәт • (məğlümət)

məğlümət (romanization)
мәғлүмәт (absolute singular-only)
мәғлүмәттең (definite genitive singular-only)
мәғлүмәткә (dative singular-only)
мәғлүмәтте (accusative definite singular-only)
мәғлүмәттә (locative singular-only)
мәғлүмәттән (ablative singular-only)

From Arabic مَعْلُومَات (maʕlūmāt, “information”).

bor

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

Huttıñ hawıtında bıl məğlümət motlaq kürhətelergə teyeş.

This information must necessarily be indicated on the package of the juice.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

According to a psychology law, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in memory and remains longer.

Мәғлүмәт базаһы.


имтихан

imtixan (romanization)
имтихан (absolute singular-only)
имтихандың (definite genitive singular-only)
имтиханға (dative singular-only)
имтиханды (accusative definite singular-only)
имтиханда (locative singular-only)
имтихандан (ablative singular-only)

Etymology tree
Arabic اِمْتَحَنَ (imtaḥana)
Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān)bor.
Classical Persian اِمْتِحَان (imtihān)bor.
Bashkir имтихан (imtixan)
Borrowed from Classical Persian اِمْتِحَان (imtihān), borrowed from Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān), from اِمْتَحَنَ (imtaḥana).

etymon

Берҙәм дәүләт имтиханы.

Күпме генә әҙерләнһәң дә, имтихандан ҡурҡыта, әлбиттә.

Küpme genə əźerlənhəñ də, imtixandan qurqıta, əlbittə.

Naturally, (you are) afraid of an (upcoming) exam, no matter how much you prepare for it.


шишмә

head

шишмә • (şişmə)

ba-noun

шишмә • (şişmə)

şişmə (romanization)
шишмә (absolute singular)
шишмәләр (absolute plural)
шишмәнең (definite genitive singular)
шишмәләрҙең (definite genitive plural)
шишмәгә (dative singular)
шишмәләргә (dative plural)
шишмәне (accusative definite singular)
шишмәләрҙе (accusative definite plural)
шишмәлә (locative singular)
шишмәләрҙә (locative plural)
шишмәнән (ablative singular)
шишмәләрҙән (ablative plural)

From Persian چشمه (češme, “spring, source”).

Шишмә һыуы.

Был шишмә ҡышын да туңмай.

This spring does not freeze in the winter.

Китап — белем шишмәһе.


тәртип

head

тәртип • (tərtip)

ba-noun

тәртип • (tərtip)

tərtip (romanization)
тәртип (absolute singular)
тәртиптәр (absolute plural)
тәртиптең (definite genitive singular)
тәртиптәрҙең (definite genitive plural)
тәртипкә (dative singular)
тәртиптәргә (dative plural)
тәртипте (accusative definite singular)
тәртиптәрҙе (accusative definite plural)
тәртиптә (locative singular)
тәртиптәрҙә (locative plural)
тәртиптән (ablative singular)
тәртиптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәртиптәрҙең

тәртиптәрҙән

Көн тәртибе.

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Мәҡәләләр алфавит тәртибендә урынлашҡан.

Məqələlər alfavit tərtibendə urınlaşqan.

Articles are arranged in alphabetical order.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

in high school: conduct, discipline, proper behavior


һөйләм

head

һөйләм • (höyləm)

ba-noun

һөйләм • (höyləm)

höyləm (romanization)
һөйләм (absolute singular)
һөйләмдәр (absolute plural)
һөйләмдең (definite genitive singular)
һөйләмдәрҙең (definite genitive plural)
һөйләмгә (dative singular)
һөйләмдәргә (dative plural)
һөйләмде (accusative definite singular)
һөйләмдәрҙе (accusative definite plural)
һөйләмдә (locative singular)
һөйләмдәрҙә (locative plural)
һөйләмдән (ablative singular)
һөйләмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйләмдәрҙең

һөйләмдәрҙән

From verbal stem һөйлә- (hӧylä-) "to speak".
Compare with
Kyrgyz сүйлөм (süylöm),
Kazakh сөйлем (söilem, “sentence”).

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Ҡушма һөйләм.

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period is placed.

Һөйләмдә тыныш билдәләре ҡуйылышын аңлатығыҙ.

Höyləmdə tınış bildələre quyılışın añlatığıź.

Explain the placement of punctuation marks in the sentence.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

Min şunda uq ber höyləmdən genə torğan ğariza yaźźım da uğa hondom.

I immediately wrote an application which consisted of just one sentence, and handed it to him.


тыныш билдәһе

head

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

ba-noun

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

A regular Izāfa construction, see тыныш and билдә.
Compare analogs in other Turkic languages:
Tatar тыныш билгесе (tınış bilgese),
Kazakh тыныс белгісі (tynys belgısı),
Kyrgyz тыныш белгиси (tınış belgisi),
Uzbek tinish belgisi (“punctuation mark”).

cog

тыныш билгесе

тыныс белгісі

тыныш белгиси

Һаналып килеүсе һүҙҙәр араһында ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла?

Hanalıp kilewse hüźźər arahında nindəy tınış bildəhe quyıla?

What punctuation mark is placed between words in an enumerated sequence?


тыныш билдәләре

head

тыныш билдәләре • (tınış bildələre)

тыныш билдәһе
тыныш билдәһе#Bashkir


һүҙ төркөмдәре

һүҙ төркөмдәре • (hüź törkömdəre)

һүҙ төркөмө
һүҙ төркөмө#Bashkir

plural of һүҙ төркөмө (hüź törkömö)


өтөр

өтөр • (ötör)

ba-noun

өтөр • (ötör)

ötör (romanization)
өтөр (absolute singular)
өтөрҙәр (absolute plural)
өтөрҙөң (definite genitive singular)
өтөрҙәрҙең (definite genitive plural)
өтөргә (dative singular)
өтөрҙәргә (dative plural)
өтөрҙө (accusative definite singular)
өтөрҙәрҙе (accusative definite plural)
өтөрҙә (locative singular)
өтөрҙәрҙә (locative plural)
өтөрҙән (ablative singular)
өтөрҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh үтір (ütır), Kyrgyz үтүр (ütür), Tatar өтер (öter, “comma”).

In Arabic script, a diacritical mark in the form of a comma, put above vowels


нөктә

head

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period/full stop is put.

dot; period (US), full stop (UK,Australia,NZ)

Иреү нөктәһе.

Ҡайнау нөктәһе.

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.

Yamantaw — Başqortostandıñ iñ beyek nöktəhe.

(The mount of) Yamantaw is the highest location in Bashkortostan.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.

Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.

Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


ташҡын

head

ташҡын • (taşqın)

ba-noun

ташҡын • (taşqın)

taşqın (romanization)
ташҡын (absolute singular)
ташҡындар (absolute plural)
ташҡындың (definite genitive singular)
ташҡындарҙың (definite genitive plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative definite singular)
ташҡындарҙы (accusative definite plural)
ташҡында (locative singular)
ташҡындарҙа (locative plural)
ташҡындан (ablative singular)
ташҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташҡындарҙың

ташҡындарҙан

From *tašqïn (“flood”), from Proto-Turkic *d(i)āĺ- (“to overflow”).
Cognate with
Tatar ташкын (taşkın),
Kazakh тасқын (tasqyn),
Kyrgyz ташкын (taşkın),
Khakas тасхын (tasxın),
Uzbek toshqin,
Uyghur تاشقىن (tashqin),
Turkmen daşgyn,
Azerbaijani daşqın (“flood”),
etc.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.


сеймал

seymal (romanization)
сеймал (absolute singular-only)
сеймалдың (definite genitive singular-only)
сеймалға (dative singular-only)
сеймалды (accusative definite singular-only)
сеймалда (locative singular-only)
сеймалдан (ablative singular-only)

сей (sey, “raw”) + мал (mal, “property, stock”).

compound

Сеймал һатыуҙан килгән килем.

The profit accrued from the sale of raw materials.

Ҡағыҙ үҫемлектәрҙән, икенсел сеймалдан, иҫке сепрәктәрҙән, макулатуранан эшләнә.

Qağıź üśemlektərźən, ikensel seymaldan, iśke seprəktərźən, makulaturanan eşlənə.

Paper is made from plants, secondary raw material, old rag stock, waste paper.

Сеймал иҡтисады ни өсөн яман?

Why raw materials(-based) economy is bad?


сүллек

head

сүллек • (süllek)

ba-noun

сүллек • (süllek)

süllek (romanization)
сүллек (absolute singular)
сүллектәр (absolute plural)
сүллектең (definite genitive singular)
сүллектәрҙең (definite genitive plural)
сүллеккә (dative singular)
сүллектәргә (dative plural)
сүллекте (accusative definite singular)
сүллектәрҙе (accusative definite plural)
сүллектә (locative singular)
сүллектәрҙә (locative plural)
сүллектән (ablative singular)
сүллектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сүллектәрҙең

сүллектәрҙән

сүл (sül, “desert”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).

affix

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.

As air humidity is very low in the desert, it does not protect from solar radiation.


ҡая

qaya (romanization)
ҡая (absolute singular)
ҡаялар (absolute plural)
ҡаяның (definite genitive singular)
ҡаяларҙың (definite genitive plural)
ҡаяға (dative singular)
ҡаяларға (dative plural)
ҡаяны (accusative definite singular)
ҡаяларҙы (accusative definite plural)
ҡаяла (locative singular)
ҡаяларҙа (locative plural)
ҡаянан (ablative singular)
ҡаяларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *k(i)aya (“cliff”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qaya, “rock, cliff”);
Uzbek qoya (“rock, cliff”), Turkmen gaýa (“rock, cliff”), Azerbaijani qaya (“rock”), Khakas хая (xaya, “rock”), Tuvan хая (xaya, “rock”), Yakut хайа (qaya, “mountain”), Kazakh қыя (qyä, “rock, cliff”).

cog

Ниһәйәт, текә яланғас бер ҡая юлымды ҡапланы, һәм туҡтарға мәжбүр булдым.

Nihəyət, tekə yalanğas ber qaya yulımdı qaplanı, həm tuqtarğa məjbür buldım.

At last, a steep bald rock barred my way, and (I) had to stop.

rock, cliff, crag (mass of projecting rock)


эш

eş (romanization)
эш (absolute singular)
эштәр (absolute plural)
эштең (definite genitive singular)
эштәрҙең (definite genitive plural)
эшкә (dative singular)
эштәргә (dative plural)
эште (accusative definite singular)
эштәрҙе (accusative definite plural)
эштә (locative singular)
эштәрҙә (locative plural)
эштән (ablative singular)
эштәрҙән (ablative plural)

Эш урыны.

Ҡыҫҡартылған эш көнө.

Байтаҡ эш башҡарылды.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

Uqıp sıqqas ta, eş taba almağan yəştər əle lə baytaq.

There are still many young people who cannot find a job after graduation.

Был бер ҙә еңел эш түгел.

Был кемдең эше?

Үҙең һөйләмә, эштәрең һөйләһен.

Do not speak yourself, let your deeds speak.

something done; job, act, action, activity, deed

Эске эштәр министрылығы.

Башҡаларҙа минең эшем юҡ.


аҡыл

head

аҡыл • (aqıl)

ba-noun

аҡыл • (aqıl)

aqıl (romanization)
аҡыл (absolute singular)
аҡылдар (absolute plural)
аҡылдың (definite genitive singular)
аҡылдарҙың (definite genitive plural)
аҡылға (dative singular)
аҡылдарға (dative plural)
аҡылды (accusative definite singular)
аҡылдарҙы (accusative definite plural)
аҡылда (locative singular)
аҡылдарҙа (locative plural)
аҡылдан (ablative singular)
аҡылдарҙан (ablative plural)

From Arabic عَقْل (ʕaql, “reason, mind, intellect”).
Cognate with
Kazakh ақыл (aqyl), Kyrgyz акыл (akıl), Uzbek aql, Shor ағыл, Khakas ағыл (ağıl, “mind, intelligence”), etc.

cog

Аҡылы бар әҙәмдәр телен тыйыр.

People who have intellect will hold their tongue.

faculty of rational thinking; human reason, rational mind, intellect, intelligence

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period of life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.

Үҙендә камил аҡыл булһа ла, ир һәр кемдән аҡыл һорар.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

A man will ask for advice from everybody, even if his own mind is perfect.

(practical) lesson; moral; edification; advice


күңел

head

күңел • (küñel)

ba-noun

күңел • (küñel)

küñel (romanization)
күңел (absolute singular)
күңелдәр (absolute plural)
күңелдең (definite genitive singular)
күңелдәрҙең (definite genitive plural)
күңелгә (dative singular)
күңелдәргә (dative plural)
күңелде (accusative definite singular)
күңелдәрҙе (accusative definite plural)
күңелдә (locative singular)
күңелдәрҙә (locative plural)
күңелдән (ablative singular)
күңелдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *köyŋil (“heart, mood”).
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰇𐰭𐰠 (köŋül, “heart; wish; feeling”),
Kyrgyz көңүл (köŋül),
Kazakh көңіл (köñıl),
Uzbek ko'ngil,
Turkish gönül,
Yakut көҥүл (köñül),
etc.

cog

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.

Creative work is for me a necessity of (my) soul (=what my soul requires).

Күңелем тыуған йортома тартыла.

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

It is important to find a key to a child's soul.

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

a person's inner self, soul; emotional mind; heart

Йырлап асыла күңел.

Минең күңелем күптән һиндә.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай.

Tora almayım min unıñ menən, küñelem uğa yatmay.

I cannot live with him, I don't like him (he's not my type).


аң

From Proto-Turkic *āŋ (“intelligence, mind”).

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Һыуҙан сығарғанда, береһе аңында ине, ә икенсеһе күпләп һыу йотҡан.

Hıwźan sığarğanda, berehe añında ine, ə ikensehe küpləp hıw yotqan.

When (they were) taken out of the water, one of them was in consciousness (=conscious), while the other had gulped a lot of water.

Тап уҡыу осоронда кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.

Tap uqıw osoronda keşeneñ añında donyağa qaraş nigeźźəre barlıqqa kilə.

It is at the time of study that the basics of world outlook form in the human mind.


аң

añ (romanization)
аң (absolute singular-only)
аңдың (definite genitive singular-only)
аңға (dative singular-only)
аңды (accusative definite singular-only)
аңда (locative singular-only)
аңдан (ablative singular-only)


йәшәйеш

head

йәшәйеш • (yəşəyeş)

ba-noun

йәшәйеш • (yəşəyeş)

yəşəyeş (romanization)
йәшәйеш (absolute singular-only)
йәшәйештең (definite genitive singular-only)
йәшәйешкә (dative singular-only)
йәшәйеште (accusative definite singular-only)
йәшәйештә (locative singular-only)
йәшәйештән (ablative singular-only)

[jæ.ʃæ.ˈjɪ̞ʃ]

A semi-calque from Turkish (Ottoman Turkish یاشایش) yaşayış (“being, way of life”):
the first component йәшә- (yəşə-) is translation (and cognate) of Turkish yaşa- (“to live”), while the second is borrowed "as is" and cannot be reestablished or reinterpreted in Bashkir.

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Үҙ тамырыңдан айырылыу йәшәйештең тап нигеҙен ҡаҡшата.

Üź tamırıñdan ayırılıw yəşəyeşteñ tap nigeźen qaqşata.

Cutting loose from your roots disturbs the very basis of being (=human existence).


хәтер

head

хәтер • (xəter)

ba-noun

хәтер • (xəter)

xəter (romanization)
хәтер (absolute singular-only)
хәтерҙең (definite genitive singular-only)
хәтергә (dative singular-only)
хәтерҙе (accusative definite singular-only)
хәтерҙә (locative singular-only)
хәтерҙән (ablative singular-only)

From Arabic خَاطِر (ḵāṭir, “thought, notion”).

der

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in the memory and remains longer.

memory, ability to record and recall events

memory, a record about a past event that can be recalled


иҫ

iś (romanization)
иҫ (absolute singular)
иҫтәр (absolute plural)
иҫтең (definite genitive singular)
иҫтәрҙең (definite genitive plural)
иҫкә (dative singular)
иҫтәргә (dative plural)
иҫте (accusative definite singular)
иҫтәрҙе (accusative definite plural)
иҫтә (locative singular)
иҫтәрҙә (locative plural)
иҫтән (ablative singular)
иҫтәрҙән (ablative plural)


хлорофилл

Borrowed from Russian хлорофи́лл (xlorofíll), from French chlorophylle, from Ancient Greek χλωρός (khlōrós, “pale green”) + φύλλον (phúllon, “leaf”).

ba:хлорофилл


донъя

donya (romanization)
донъя (absolute singular)
донъялар (absolute plural)
донъяның (definite genitive singular)
донъяларҙың (definite genitive plural)
донъяға (dative singular)
донъяларға (dative plural)
донъяны (accusative definite singular)
донъяларҙы (accusative definite plural)
донъяла (locative singular)
донъяларҙа (locative plural)
донъянан (ablative singular)
донъяларҙан (ablative plural)

Донъяның яралыуы.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

Bıl donyağa hər kem üź yaźmışı, üź təqdire menən tıwa.

Everyone is born to this world with their own fate (and) their own predestination.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name) (horoscope):

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you.

Qara hıźat artta qaldı; xəźer bar donya heźźeñ tirələy əylənə.

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

Köźön Saniya bar donyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

personal belongings, possessions, property


ғәләм

head

ғәләм • (ğələm)

ba-noun

ғәләм • (ğələm)

ğələm (romanization)
ғәләм (absolute singular)
ғәләмдәр (absolute plural)
ғәләмдең (definite genitive singular)
ғәләмдәрҙең (definite genitive plural)
ғәләмгә (dative singular)
ғәләмдәргә (dative plural)
ғәләмде (accusative definite singular)
ғәләмдәрҙе (accusative definite plural)
ғәләмдә (locative singular)
ғәләмдәрҙә (locative plural)
ғәләмдән (ablative singular)
ғәләмдәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَالَم (ʕālam, “world, universe”).
Cognate with
Kazakh әлем (älem),
Kyrgyz аалам (aalam, “universe”).

der

Хәҙерге ғилми ҡараш буйынса, ғәләм Оло Шартлау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

Xəźerge ğilmi qaraş buyınsa, ğələm Olo Şartlaw höźömtəhendə barlıqqa kilgən.

According to the modern scientific view, the universe came into existence as a result of the Big Bang.


мунса

munsa (romanization)
мунса (absolute singular)
мунсалар (absolute plural)
мунсаның (definite genitive singular)
мунсаларҙың (definite genitive plural)
мунсаға (dative singular)
мунсаларға (dative plural)
мунсаны (accusative definite singular)
мунсаларҙы (accusative definite plural)
мунсала (locative singular)
мунсаларҙа (locative plural)
мунсанан (ablative singular)
мунсаларҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar мунча (munça),
Kazakh монша (monşa),
Kyrgyz мончо (monco),
Uyghur مونچا (moncha),
Uzbek mo'rcha (“banya”);
also
Southern Altai мылча (mïlča),
Shor мылча,
Khakas мылча (mılça, “banya”).

Ҡара мунса.

A "black" banya, where the smoke escapes through a hole in the wall or ceiling, rather than through a chimney.

banya, wet sauna; a type of steam bath popular in Russia

Мунсаға бер барғанда сабыныу бүлмәһенә кәмендә өс тапҡыр инеп сығам.

Munsağa ber barğanda sabınıw bülməhenə kəmendə ös tapqır inep sığam.

On a single visit to a public bath, I go to the steam room at least three times.


бала саҡ

bala saq (romanization)
бала саҡ (absolute singular)
бала саҡтар (absolute plural)
бала саҡтың (definite genitive singular)
бала саҡтарҙың (definite genitive plural)
бала саҡҡа (dative singular)
бала саҡтарға (dative plural)
бала саҡты (accusative definite singular)
бала саҡтарҙы (accusative definite plural)
бала саҡта (locative singular)
бала саҡтарҙа (locative plural)
бала саҡтан (ablative singular)
бала саҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бала саҡтарҙың

бала саҡтарға

бала саҡтарҙы

бала саҡтарҙа

бала саҡтарҙан

From бала (bala, “child”) + саҡ (saq, “time, period”).

af

Бала саҡтан уҡ һүрәттәр төшөрөргә яраттым.

Bala saqtan uq hürəttər töşörörgə yarattım.

From the very childhood, I liked to draw pictures.

Хыял илтә бала саҡтарыма.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.

During my childhood, some children in our village had no footwear at all.


тәхет

head

тәхет • (təxet)

ba-noun

тәхет • (təxet)

təxet (romanization)
тәхет (absolute singular)
тәхеттәр (absolute plural)
тәхеттең (definite genitive singular)
тәхеттәрҙең (definite genitive plural)
тәхеткә (dative singular)
тәхеттәргә (dative plural)
тәхетте (accusative definite singular)
тәхеттәрҙе (accusative definite plural)
тәхеттә (locative singular)
тәхеттәрҙә (locative plural)
тәхеттән (ablative singular)
тәхеттәрҙән (ablative plural)

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.


ҡол

qol (romanization)
ҡол (absolute singular)
ҡолдар (absolute plural)
ҡолдоң (definite genitive singular)
ҡолдарҙың (definite genitive plural)
ҡолға (dative singular)
ҡолдарға (dative plural)
ҡолдо (accusative definite singular)
ҡолдарҙы (accusative definite plural)
ҡолда (locative singular)
ҡолдарҙа (locative plural)
ҡолдан (ablative singular)
ҡолдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kul (“slave”).
Cognate with
Old Turkic 𐰴𐰆𐰞 (qul, “slave”),
Karakhanid قُلْ (qul, “slave”);
Kazakh құл (qūl),
Kyrgyz кул (kul), Southern Altai кул (kul), Uyghur قۇل (qul), Uzbek qul,
Khakas хул (xul),
Turkish kul (“slave”), etc.

Ҡол хеҙмәте.

Яңы килгән Рәсәй президенты йәнә «ишкәксе ҡол» һымаҡ эшләй алыр микән?

Yañı kilgən Rəsəy prezidentı yənə «işkəkse qol» hımaq eşləy alır mikən?

Will Russia's newcoming president be able to work like a "galley slave"?

Ҡолобоҙ Әйүпте лә онотма, иҫкә алып тор.

Qoloboź Əyüpte lə onotma, iśkə alıp tor.

Also, don't forget our servant Ayub, keep remembering him.


батша

head

батша • (batşa)

ba-noun

батша • (batşa)

batşa (romanization)
батша (absolute singular)
батшалар (absolute plural)
батшаның (definite genitive singular)
батшаларҙың (definite genitive plural)
батшаға (dative singular)
батшаларға (dative plural)
батшаны (accusative definite singular)
батшаларҙы (accusative definite plural)
батшала (locative singular)
батшаларҙа (locative plural)
батшанан (ablative singular)
батшаларҙан (ablative plural)

Батшаның шиктәре нығына бара, ул Дауытты хатта ике тапҡыр үлтерергә тырыша.

Batşanıñ şiktəre nığına bara, ul Dawıttı xatta ike tapqır ülterergə tırışa.

The king's (Saul's) suspicions grow stronger, he even attempts twice to kill David.

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетен күтәргән.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxeten kütərgən.

sovereign, monarch, ruler; king, queen; emperor; padishah

Батша хөкүмәте.

Аҡ батша.

The Russian Czar (literally the white king).

Әбей батша.

Catherine the Great (literally the old woman queen).

Риүәйәт буйынса, батша 1707 йылда ҡалаға шәхсән нигеҙ һалған.

Riwəyət buyınsa, batşa 1707 yılda qalağa şəxsən nigeź halğan.

As the legend goes, the czar in person laid foundation for the city in 1707.


һурпа

hurpa (romanization)
һурпа (absolute singular-only)
һурпаның (definite genitive singular-only)
һурпа (dative singular-only)
һурпаны (accusative definite singular-only)
һурпала (locative singular-only)
һурпанан (ablative singular-only)

Ultimately from Persian شوربا (šurbâ, “a kind of soup”), compound of شور (šur, “salty”) and با (bâ, “soup”).
The development of initial h- in Bashkir remains to be explained.

Тауыҡ һурпаһы.

Ҡайнап торған һурпаға кесерткән япрағын, ҡыҙҙырылған йәшелсәләрҙе, йәшел һуғанды өҫтәп, 20-25 минут ҡайнатығыҙ.

Qaynap torğan hurpağa kesertkən yaprağın, qıźźırılğan yəşelsələrźe, yəşel huğandı öśtəp, 20-25 minut qaynatığıź.

Add nettle leaves, fried vegetables, green onion to the boiling broth, and boil it for 20-25 minutes.


тулҡын

head

тулҡын • (tulqın)

ba-noun

тулҡын • (tulqın)

tulqın (romanization)
тулҡын (absolute singular)
тулҡындар (absolute plural)
тулҡындың (definite genitive singular)
тулҡындарҙың (definite genitive plural)
тулҡынға (dative singular)
тулҡындарға (dative plural)
тулҡынды (accusative definite singular)
тулҡындарҙы (accusative definite plural)
тулҡында (locative singular)
тулҡындарҙа (locative plural)
тулҡындан (ablative singular)
тулҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тулҡындарҙың

тулҡындарҙан

From Proto-Turkic *tolkun (“wave”).
Cognate with
Tatar дулкын (dulkın),
Kazakh толқын (tolqyn),
Kyrgyz толкун (tolkun),
Uzbek toʻlqin,
Uyghur دولقۇن (dolqun),
Turkmen tolkun,
Yakut долгун (dolgun, “wave”).

Көмөш күлдең ете аҡсарлағы оса тулҡындарға ҡағылып.

Kömöş küldeñ yete aqsarlağı osa tulqındarğa qağılıp.

The seven seagulls of the silver lake fly touching the waves.

Ғинуар аҙағында миҙгел киҙеүенең икенсе тулҡыны көтөлә.

Ğinwar aźağında miźgel kiźeweneñ ikense tulqını kötölə.

At the end of January, a second wave of the seasonal flu is expected.

(figuratively) wave, sudden temporary rise in an activity

Тулҡын оҙонлоғо.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

Şartlaw tulqınına biş qatlı yorttarźa bıyalalar vatılıw ğına tügel, xatta eske metall işektər źə yemerelgən.

(As a result of) the air blast wave, not only did window panes shatter in the 5-storeyed buildings, (but) even the internal metal doors were broken.

(physics) wave, movement of energy in a medium


елкән

head

елкән • (yelkən)

ba-noun

елкән • (yelkən)

yelkən (romanization)
елкән (absolute singular)
елкәндәр (absolute plural)
елкәндең (definite genitive singular)
елкәндәрҙең (definite genitive plural)
елкәнгә (dative singular)
елкәндәргә (dative plural)
елкәнде (accusative definite singular)
елкәндәрҙе (accusative definite plural)
елкәндә (locative singular)
елкәндәрҙә (locative plural)
елкәндән (ablative singular)
елкәндәрҙән (ablative plural)

From *yelkän (“sail”), from Proto-Turkic *yel (“wind”).
Cognate with
Tatar җилкән (cilkän),
Kazakh желкен (jelken),
Kumyk елкен (yelken),
Uzbek yelkan,
Uyghur يەلكەن (yelken),
Turkmen ýelken,
Turkish yelken (“sail”).


упҡын

head

упҡын • (upqın)

ba-noun

упҡын • (upqın)

upqın (romanization)
упҡын (absolute singular)
упҡындар (absolute plural)
упҡындың (definite genitive singular)
упҡындарҙың (definite genitive plural)
упҡынға (dative singular)
упҡындарға (dative plural)
упҡынды (accusative definite singular)
упҡындарҙы (accusative definite plural)
упҡында (locative singular)
упҡындарҙа (locative plural)
упҡындан (ablative singular)
упҡындарҙан (ablative plural)


фирғәүен

head

фирғәүен • (firğəwen)

ba-noun

фирғәүен • (firğəwen)

firğəwen (romanization)
фирғәүен (absolute singular)
фирғәүендәр (absolute plural)
фирғәүендең (definite genitive singular)
фирғәүендәрҙең (definite genitive plural)
фирғәүенгә (dative singular)
фирғәүендәргә (dative plural)
фирғәүенде (accusative definite singular)
фирғәүендәрҙе (accusative definite plural)
фирғәүендә (locative singular)
фирғәүендәрҙә (locative plural)
фирғәүендән (ablative singular)
фирғәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фирғәүендәрҙең

фирғәүендәргә

фирғәүендәрҙе

фирғәүендәрҙә

фирғәүендәрҙән

From Arabic فِرْعَوْن (firʕawn, “pharaoh”); ultimately from Egyptian pr-ꜥꜣ (“palace, pharaoh”, literally “pr (“house”) + ꜥꜣ (“great, big”)”).

der

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Egypt's noblement, indeed, communicated to the pharaoh about Sarah's beauty.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы.

(Can we date this quote?), Quran, Ibrahim 14:6:

Remember Allah’s favour upon you. He rescued you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping only your women alive.

Allah birgən niğməttəregeźźe iśegeźgə töşörögöź. Ul heźźe xətər yazalar menən yazalawsı, uldarığıźźı huyıp, qatın-qıźźarığıźźı ğına iśən qaldırıwsı Firğəwen toqomonan qotqarźı.


өҫтәл

head

өҫтәл • (öśtəl)

ba-noun

өҫтәл • (öśtəl)

öśtəl (romanization)
өҫтәл (absolute singular)
өҫтәлдәр (absolute plural)
өҫтәлдең (definite genitive singular)
өҫтәлдәрҙең (definite genitive plural)
өҫтәлгә (dative singular)
өҫтәлдәргә (dative plural)
өҫтәлде (accusative definite singular)
өҫтәлдәрҙе (accusative definite plural)
өҫтәлдә (locative singular)
өҫтәлдәрҙә (locative plural)
өҫтәлдән (ablative singular)
өҫтәлдәрҙән (ablative plural)

From *üstäl (“table”), adapted from Russian стол (stol, “table”), adding the prosthetic vowel to dilute the consonant cluster in the front.

Өҫтәл уйыны.

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

Bögöngö köndə yaźıw öśtəlen kömpyuterhıź küź aldına kilterew awır.

These days, it is difficult to imagine a writing desk without a computer.


ултырғыс

head

ултырғыс • (ultırğıs)

ba-noun

ултырғыс • (ultırğıs)

ultırğıs (romanization)
ултырғыс (absolute singular)
ултырғыстар (absolute plural)
ултырғыстың (definite genitive singular)
ултырғыстарҙың (definite genitive plural)
ултырғысҡа (dative singular)
ултырғыстарға (dative plural)
ултырғысты (accusative definite singular)
ултырғыстарҙы (accusative definite plural)
ултырғыста (locative singular)
ултырғыстарҙа (locative plural)
ултырғыстан (ablative singular)
ултырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ултырғыстарҙың

ултырғыстарға

ултырғыстарҙы

ултырғыстарҙа

ултырғыстарҙан

From ултыр- "to sit" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kyrgyz олтургуч (olturguc), Southern Altai отургыш (oturgïš), Turkmen oturgyç (“chair”).


кәштә

head

кәштә • (kəştə)

ba-noun

кәштә • (kəştə)

kəştə (romanization)
кәштә (absolute singular)
кәштәләр (absolute plural)
кәштәнең (definite genitive singular)
кәштәләрҙең (definite genitive plural)
кәштәгә (dative singular)
кәштәләргә (dative plural)
кәштәне (accusative definite singular)
кәштәләрҙе (accusative definite plural)
кәштәлә (locative singular)
кәштәләрҙә (locative plural)
кәштәнән (ablative singular)
кәштәләрҙән (ablative plural)

Китап кәштәһе.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

Başqortostan darıwxanaları kəştələrendə bögön aspirin kürməśheñ.

Today, you won't see aspirin on drugstore shelves in Bashkortostan.


һандыҡ

head

һандыҡ • (handıq)

ba-noun

һандыҡ • (handıq)

handıq (romanization)
һандыҡ (absolute singular)
һандыҡтар (absolute plural)
һандыҡтың (definite genitive singular)
һандыҡтарҙың (definite genitive plural)
һандыҡҡа (dative singular)
һандыҡтарға (dative plural)
һандыҡты (accusative definite singular)
һандыҡтарҙы (accusative definite plural)
һандыҡта (locative singular)
һандыҡтарҙа (locative plural)
һандыҡтан (ablative singular)
һандыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандыҡтарҙың

һандыҡтарҙан

From Persian صندوق (sanduq), from Arabic صُنْدُوق (ṣundūq).


китапхана

kitapxana (romanization)
китапхана (absolute singular)
китапханалар (absolute plural)
китапхананың (definite genitive singular)
китапханаларҙың (definite genitive plural)
китапханаға (dative singular)
китапханаларға (dative plural)
китапхананы (accusative definite singular)
китапханаларҙы (accusative definite plural)
китапханала (locative singular)
китапханаларҙа (locative plural)
китапхананан (ablative singular)
китапханаларҙан (ablative plural)

китапханалар

китапхананың

китапханаларҙың

китапханаларға

китапханаларҙы

китапханаларҙа

китапхананан

китапханаларҙан

ки‧тап‧ха‧на

Borrowed from Persian کتابخانه (ketâbxâne).
Synchronously, китап (kitap) + -хана (-xana).
Compare to
Kyrgyz китепкана (kitepkana, “library”),
Kumyk китапхана (kitapxana, “library”),
Azerbaijani kitabxana (“library”).

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

Ul vaqıtta Aleksandriya üźeneñ 700 meñdən aşıw qulyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

At that time, Alexandria was famous for its library, in which over 700,000 manuscripts were collected.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.

The library receives one copy of all newspapers published in the district.


ҡунаҡхана

qunaqxana (romanization)
ҡунаҡхана (absolute singular)
ҡунаҡханалар (absolute plural)
ҡунаҡхананың (definite genitive singular)
ҡунаҡханаларҙың (definite genitive plural)
ҡунаҡханаға (dative singular)
ҡунаҡханаларға (dative plural)
ҡунаҡхананы (accusative definite singular)
ҡунаҡханаларҙы (accusative definite plural)
ҡунаҡханала (locative singular)
ҡунаҡханаларҙа (locative plural)
ҡунаҡхананан (ablative singular)
ҡунаҡханаларҙан (ablative plural)

ҡунаҡханалар

ҡунаҡхананың

ҡунаҡханаларҙың

ҡунаҡханаларға

ҡунаҡханаларҙы

ҡунаҡханаларҙа

ҡунаҡхананан

ҡунаҡханаларҙан

ҡу‧наҡ‧ха‧на

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.

Ə bına şəxsi qunaqxana asıw — unıhı inde beźźeñ ösön bötönləy yat küreneş.

However, to open up a private hotel is a phenomenon completely extraordinary to us.

Республикабыҙҙа туризмды үҫтерер өсөн хозур тәбиғәт менән халҡыбыҙҙың ҡунаҡсылыҡ йолалары ғына аҙ — юлдар төҙөү, ҡунаҡханалар һалыу кәрәк.

Respublikabıźźa turizmdı üśterer ösön xozur təbiğət menən xalqıbıźźıñ qunaqsılıq yolaları ğına aź — yuldar töźöw, qunaqxanalar halıw kərək.

To develop tourism in our republic, it is insufficient (to have) splendid natural environments and our people's traditions of hospitality: it is required to build roads, build hotels.


дарыу

head

дарыу • (darıw)

ba-noun

дарыу • (darıw)

darıw (romanization)
дарыу (absolute singular)
дарыуҙар (absolute plural)
дарыуҙың (definite genitive singular)
дарыуҙарҙың (definite genitive plural)
дарыуға (dative singular)
дарыуҙарға (dative plural)
дарыуҙы (accusative definite singular)
дарыуҙарҙы (accusative definite plural)
дарыуҙа (locative singular)
дарыуҙарҙа (locative plural)
дарыуҙан (ablative singular)
дарыуҙарҙан (ablative plural)

From Persian دارو (dâru, “medicine, drug, medication”).
Doublet of дары (darı, “gunpowder”).

bor

Тымау дарыуы.

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.

Samahın belhəñ — darıw, belməhəñ — ağıw.

If you know its measure, (it's) a medicine, if you don't know, (it's) a poison.

Күптәр, төрлө дарыу йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

Küptər, törlö darıw yotqansı xalıq meditsinahı buyınsa üləndər menən dawalanıw fayźalıraq, ti.

Many say that it is healthier to take herbs for treatment according to folk medicine, rather than swallow various pills.


тартма

tartma (romanization)
тартма (absolute singular)
тартмалар (absolute plural)
тартманың (definite genitive singular)
тартмаларҙың (definite genitive plural)
тартмаға (dative singular)
тартмаларға (dative plural)
тартманы (accusative definite singular)
тартмаларҙы (accusative definite plural)
тартмала (locative singular)
тартмаларҙа (locative plural)
тартманан (ablative singular)
тартмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тартмаларҙың

тартмаларҙан

Cognate with Kyrgyz тартма (tartma), Uzbek tortma, Uyghur تارتما (tartma, “drawer”), etc.
Synchronously, тарт- (tart-, “to pull, draw”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).


ағыу

head

ағыу • (ağıw)

ba-noun

ағыу • (ağıw)

ağıw (romanization)
ағыу (absolute singular)
ағыуҙар (absolute plural)
ағыуҙың (definite genitive singular)
ағыуҙарҙың (definite genitive plural)
ағыуға (dative singular)
ағыуҙарға (dative plural)
ағыуҙы (accusative definite singular)
ағыуҙарҙы (accusative definite plural)
ағыуҙа (locative singular)
ағыуҙарҙа (locative plural)
ағыуҙан (ablative singular)
ағыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āgu (“poison”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ağu, “poison”);
Tatar агу (ağu, “poison”),
Southern Altai оо (oo)/ уу (uu, “poison”),
Uzbek ogʻu (“poison”),
Uyghur ئوغا (ogha, “poison”), Azerbaijani ağı (“poison”),
Turkish ağı (“poison”),
Kazakh у (u, “poison”),etc.

cog

Йылан ағыуы.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.


күрше

head

күрше • (kürşe)

ba-noun

күрше • (kürşe)

kürşe (romanization)
күрше (absolute singular)
күршеләр (absolute plural)
күршенең (definite genitive singular)
күршеләрҙең (definite genitive plural)
күршегә (dative singular)
күршеләргә (dative plural)
күршене (accusative definite singular)
күршеләрҙе (accusative definite plural)
күршелә (locative singular)
күршеләрҙә (locative plural)
күршенән (ablative singular)
күршеләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar күрше (kürşe),
Chuvash кӳршӗ (kürš̬ĕ),
Kazakh көрші (körşı, “neighbor”),
Turkish görüşük,
Southern Altai кӧрӱш (körüš, “a friend, a person one has met”).
In Arvo Räsänen's opinion, this is derived from the verb kӧrüš- "to meet, to see each other".

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

Qıźğanısqa qarşı, yanğındı kürşeləre bik huñ kürep qalğan.

Unfortunately, (their) neighbors noticed the fire very late.

Күрше ағай менән беҙ аҙашбыҙ, шуға мине урамда бәләкәй Ғәли тип йөрөтәләр.

Kürşe ağay menən beź aźaşbıź, şuğa mine uramda bələkəy Ğəli tip yörötələr.

We are namesakes with the elder neighbor, so they call me "little Ğäli" in the street.


тәсбих

head

тәсбих • (təsbix)

ba-noun

тәсбих • (təsbix)

təsbix (romanization)
тәсбих (absolute singular)
тәсбихтәр (absolute plural)
тәсбихтең (definite genitive singular)
тәсбихтәрҙең (definite genitive plural)
тәсбихкә (dative singular)
тәсбихтәргә (dative plural)
тәсбихте (accusative definite singular)
тәсбихтәрҙе (accusative definite plural)
тәсбихтә (locative singular)
тәсбихтәрҙә (locative plural)
тәсбихтән (ablative singular)
тәсбихтәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәсбихтәрҙең

тәсбихтәрҙән

From Volga Turki تسبیح (täsbîx, “praise”), from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”). Doublet of тиҫбе (tiśbe).


тиҫбе

head

тиҫбе • (tiśbe)

ba-noun

тиҫбе • (tiśbe)

tiśbe (romanization)
тиҫбе (absolute singular)
тиҫбеләр (absolute plural)
тиҫбенең (definite genitive singular)
тиҫбеләрҙең (definite genitive plural)
тиҫбегә (dative singular)
тиҫбеләргә (dative plural)
тиҫбене (accusative definite singular)
тиҫбеләрҙе (accusative definite plural)
тиҫбелә (locative singular)
тиҫбеләрҙә (locative plural)
тиҫбенән (ablative singular)
тиҫбеләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh десбі (desbı),
Kyrgyz теспе (tespe).
Adapted from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”).
Doublet of тәсбих (təsbix).


һыҙыҡ

head

һыҙыҡ • (hıźıq)

ba-noun

һыҙыҡ • (hıźıq)

hıźıq (romanization)
һыҙыҡ (absolute singular)
һыҙыҡтар (absolute plural)
һыҙыҡтың (definite genitive singular)
һыҙыҡтарҙың (definite genitive plural)
һыҙыҡҡа (dative singular)
һыҙыҡтарға (dative plural)
һыҙыҡты (accusative definite singular)
һыҙыҡтарҙы (accusative definite plural)
һыҙыҡта (locative singular)
һыҙыҡтарҙа (locative plural)
һыҙыҡтан (ablative singular)
һыҙыҡтарҙан (ablative plural)

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

Qunaqtar, hanaşmaq əytep, ike törkömgə bülenə; urtala hıźıq hıźıla.

The guests say a counting-out rhyme and divide into two groups; a line is drawn in the middle.

Офоҡ һыҙығы.

a line between two distinct areas or environments; borderline


һайыҫҡан

head

һайыҫҡан • (hayıśqan)

ba-noun

һайыҫҡан • (hayıśqan)

hayıśqan (romanization)
һайыҫҡан (absolute singular)
һайыҫҡандар (absolute plural)
һайыҫҡандың (definite genitive singular)
һайыҫҡандарҙың (definite genitive plural)
һайыҫҡанға (dative singular)
һайыҫҡандарға (dative plural)
һайыҫҡанды (accusative definite singular)
һайыҫҡандарҙы (accusative definite plural)
һайыҫҡанда (locative singular)
һайыҫҡандарҙа (locative plural)
һайыҫҡандан (ablative singular)
һайыҫҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һайыҫҡандарҙың

һайыҫҡандарға

һайыҫҡандарҙы

һайыҫҡандарҙа

һайыҫҡандарҙан

From Proto-Turkic *sagïsgan (“magpie”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (sağïzğan, “magpie”);
Tatar саескан (sayeskan),
Kazakh сауысқан (sauysqan),
Kyrgyz сагызган (sagızgan),
Southern Altai саҥыскан (saŋïskan),
Uyghur سېغىزخان (sëghizxan),
Khakas саасхан (saasxan),
Shor саасқан,
Crimean Tatar savusqan,
Turkish saksağan,
Azerbaijani sağsağan (“magpie”), etc.

cog

Shor саасқан


ҡарға

head

ҡарға • (qarğa)

ba-noun

ҡарға • (qarğa)

qarğa (romanization)
ҡарға (absolute singular)
ҡарғалар (absolute plural)
ҡарғаның (definite genitive singular)
ҡарғаларҙың (definite genitive plural)
ҡарғаға (dative singular)
ҡарғаларға (dative plural)
ҡарғаны (accusative definite singular)
ҡарғаларҙы (accusative definite plural)
ҡарғала (locative singular)
ҡарғаларҙа (locative plural)
ҡарғанан (ablative singular)
ҡарғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *karga (“crow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qarğa, “crow”);
Tatar карга (qarga),
Kazakh қарға (qarğa),
Shor қарға,
Kyrgyz карга (karga),
Uzbek qargʻa,
Uyghur قاغا (qagha),
Turkish karga,
Azerbaijani qarğa (“crow”), etc.

cog

ba:Ҡара ҡарға


ҡарлуғас

head

ҡарлуғас • (qarluğas)

ba-noun

ҡарлуғас • (qarluğas)

qarluğas (romanization)
ҡарлуғас (absolute singular)
ҡарлуғастар (absolute plural)
ҡарлуғастың (definite genitive singular)
ҡарлуғастарҙың (definite genitive plural)
ҡарлуғасҡа (dative singular)
ҡарлуғастарға (dative plural)
ҡарлуғасты (accusative definite singular)
ҡарлуғастарҙы (accusative definite plural)
ҡарлуғаста (locative singular)
ҡарлуғастарҙа (locative plural)
ҡарлуғастан (ablative singular)
ҡарлуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарлуғастарҙың

ҡарлуғастарға

ҡарлуғастарҙы

ҡарлуғастарҙа

ҡарлуғастарҙан

[qɑɾ.ɫʊ.ˈʁɑs]

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qarlïğač, “swallow”);
Kazakh қарлығаш (qarlyğaş, “swallow”), Kyrgyz кардыгач (kardıgac, “swift (bird)”), Shor қарлығаш (“swallow”),
Crimean Tatar qarılğaç,
Uzbek qaldirg'och,
Uyghur قالغاچ (qalghach),
Turkish kırlangıç (“swallow”).

cog

Ҡарлуғас түбән осһа – ямғыр булыр, бейектә осһа – аяҙытыр.

Qarluğas tübən osha – yamğır bulır, beyektə osha – ayaźıtır.

If a swallow flies low, it will rain, if (it) flies high, the weather will clear up.


һандуғас

head

һандуғас • (handuğas)

ba-noun

һандуғас • (handuğas)

handuğas (romanization)
һандуғас (absolute singular)
һандуғастар (absolute plural)
һандуғастың (definite genitive singular)
һандуғастарҙың (definite genitive plural)
һандуғасҡа (dative singular)
һандуғастарға (dative plural)
һандуғасты (accusative definite singular)
һандуғастарҙы (accusative definite plural)
һандуғаста (locative singular)
һандуғастарҙа (locative plural)
һандуғастан (ablative singular)
һандуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандуғастарҙың

һандуғастарға

һандуғастарҙы

һандуғастарҙа

һандуғастарҙан

Compare
Karakhanid [script needed] (sanduwač, “nightingale”);
Tatar сандугач (sanduğaç, “nightingale”),
Kazakh сандуғаш (sanduğaş, “whitethroat, Sylvia communis”), Southern Altai саңдығаш (“wagtail, Motacillidae spp.”), etc.
No universally accepted etymology exists.
According to one of the versions, was borrowed from Sogdian *zand(u)wa:č "having a melodic voice", in which *zand "song".

cog

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.

Each forest has its own nightingale, each village has its own garmon player.


былбыл

head

былбыл • (bılbıl)

ba-noun

былбыл • (bılbıl)

bılbıl (romanization)
былбыл (absolute singular)
былбылдар (absolute plural)
былбылдың (definite genitive singular)
былбылдарҙың (definite genitive plural)
былбылға (dative singular)
былбылдарға (dative plural)
былбылды (accusative definite singular)
былбылдарҙы (accusative definite plural)
былбылда (locative singular)
былбылдарҙа (locative plural)
былбылдан (ablative singular)
былбылдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

былбылдарҙың

былбылдарҙан

From Persian بلبل or from Arabic بلبل (“nightingale, bulbul”).
Cognate with
Uzbek bulbul,
Turkish bülbül (“nightingale”), etc.


бөркөт

head

бөркөт • (börköt)

ba-noun

бөркөт • (börköt)

börköt (romanization)
бөркөт (absolute singular)
бөркөттәр (absolute plural)
бөркөттөң (definite genitive singular)
бөркөттәрҙең (definite genitive plural)
бөркөткә (dative singular)
бөркөттәргә (dative plural)
бөркөттө (accusative definite singular)
бөркөттәрҙе (accusative definite plural)
бөркөттә (locative singular)
бөркөттәрҙә (locative plural)
бөркөттән (ablative singular)
бөркөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бөркөттәрҙең

бөркөттәрҙән

From Proto-Turkic *bürküt (“eagle”). Compare Russian беркут (berkut), a Turkic borrowing.


ыласын

head

ыласын • (ılasın)

ba-noun

ыласын • (ılasın)

ılasın (romanization)
ыласын (absolute singular)
ыласындар (absolute plural)
ыласындың (definite genitive singular)
ыласындарҙың (definite genitive plural)
ыласынға (dative singular)
ыласындарға (dative plural)
ыласынды (accusative definite singular)
ыласындарҙы (accusative definite plural)
ыласында (locative singular)
ыласындарҙа (locative plural)
ыласындан (ablative singular)
ыласындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ыласындарҙың

ыласындарҙан

[ɯ̞.ɫɑ.ˈsɯ̞n]

From *lačïn (“falcon”), with a prosthetic vowel in Bashkir.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (lačïn, “Falco peregrinus”);
Kazakh лашын (laşyn), Kyrgyz ылаачын (ılaacın), Southern Altai ылаачын (ïlaačïn), Shor лачын, Uzbek lochin (“falcon”), etc.

cog

ba:Ыласындар


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.


Ҡәғбә

head

Ҡәғбә • (Qəğbə)

ba-noun

Ҡәғбә • (Qəğbə)

Qəğbə (romanization)
Ҡәғбә (absolute singular-only)
Ҡәғбәнең (definite genitive singular-only)
Ҡәғбә (dative singular-only)
Ҡәғбәне (accusative definite singular-only)
Ҡәғбәлә (locative singular-only)
Ҡәғбәнән (ablative singular-only)


шырпы

head

шырпы • (şırpı)

ba-noun

шырпы • (şırpı)

şırpı (romanization)
шырпы (absolute singular)
шырпылар (absolute plural)
шырпының (definite genitive singular)
шырпыларҙың (definite genitive plural)
шырпыға (dative singular)
шырпыларға (dative plural)
шырпыны (accusative definite singular)
шырпыларҙы (accusative definite plural)
шырпыла (locative singular)
шырпыларҙа (locative plural)
шырпынан (ablative singular)
шырпыларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh шырпы (şyrpy, “match; brushwood”),
Karachay-Balkar чырпы (çırpı, “bush, shrub”),
Turkish çırpı (“wooden splinter; wood shavings”).


шырау

head

шырау • (şıraw)

ba-noun

шырау • (şıraw)

şıraw (romanization)
шырау (absolute singular)
шырауҙар (absolute plural)
шырауҙың (definite genitive singular)
шырауҙарҙың (definite genitive plural)
шырауға (dative singular)
шырауҙарға (dative plural)
шырауҙы (accusative definite singular)
шырауҙарҙы (accusative definite plural)
шырауҙа (locative singular)
шырауҙарҙа (locative plural)
шырауҙан (ablative singular)
шырауҙарҙан (ablative plural)


сүп

süp (romanization)
сүп (absolute singular-only)
сүптең (definite genitive singular-only)
сүпкә (dative singular-only)
сүпте (accusative definite singular-only)
сүптә (locative singular-only)
сүптән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čöp (“garbage”).
Compare with
Karakhanid [script needed] (čöp, “refuse, residue”);
Kazakh шөп (şöp, “weed; hay”);
Uzbek choʻp (“twig; dry grass”);
Turkmen çöp (“splinter; small stick”);
Turkish çöp (“garbage; small thin branch of grass or tree”),
Khakas сӧп (“garbage”).


шоңҡар

head

шоңҡар • (şoñqar)

ba-noun

шоңҡар • (şoñqar)

şoñqar (romanization)
шоңҡар (absolute singular)
шоңҡарҙар (absolute plural)
шоңҡарҙың (definite genitive singular)
шоңҡарҙарҙың (definite genitive plural)
шоңҡарға (dative singular)
шоңҡарҙарға (dative plural)
шоңҡарҙы (accusative definite singular)
шоңҡарҙарҙы (accusative definite plural)
шоңҡарҙа (locative singular)
шоңҡарҙарҙа (locative plural)
шоңҡарҙан (ablative singular)
шоңҡарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шоңҡарҙарҙың

шоңҡарҙарҙан

From *šuŋqar (“falco”), probably from a Mongolic source, compare Mongolian шонхор (šonxor, “falco”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (šuŋqar, “Falco gyrfalco”);
Tatar шоңкар (şoñkar, “falcon”),
Kazakh сұңқар (sūñqar, “falcon”),
Kyrgyz шумкар (şumkar, “Falco rusticolus”),
Uzbek shunqor (“Falco rusticolus”).
Further, the mentioned Mongolic archetype may have been borrowed from a Turkic source, compare
Old Uyghur [script needed] (soŋqur, “Falco gyrfalco”).


кәкүк

head

кәкүк • (kəkük)

ba-noun

кәкүк • (kəkük)

kəkük (romanization)
кәкүк (absolute singular)
кәкүктәр (absolute plural)
кәкүктең (definite genitive singular)
кәкүктәрҙең (definite genitive plural)
кәкүккә (dative singular)
кәкүктәргә (dative plural)
кәкүкте (accusative definite singular)
кәкүктәрҙе (accusative definite plural)
кәкүктә (locative singular)
кәкүктәрҙә (locative plural)
кәкүктән (ablative singular)
кәкүктәрҙән (ablative plural)

Of onomatopoeic origin.
Compare to
Khakas кекӱӱк (keküük, “cuckoo”).