кәзә

head

кәзә • (kəzə)

ba-noun

кәзә • (kəzə)

kəzə (romanization)
кәзә (absolute singular)
кәзәләр (absolute plural)
кәзәнең (definite genitive singular)
кәзәләрҙең (definite genitive plural)
кәзәгә (dative singular)
кәзәләргә (dative plural)
кәзәне (accusative definite singular)
кәзәләрҙе (accusative definite plural)
кәзәлә (locative singular)
кәзәләрҙә (locative plural)
кәзәнән (ablative singular)
кәзәләрҙән (ablative plural)

From *keči (goat).
Compare
Karakhanid [script needed] (keči, “goat”);
Tatar кәҗә (käcä, “goat”),
Turkish keçi (“goat”),
Turkmen geçi (“goat”).
However, the voiced -z- in Bashkir remains unexplained. Could also be borrowed from or influenced by Russian коза́ (kozá, “goat”).

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.


сәйнүк

head

сәйнүк • (səynük)

ba-noun

сәйнүк • (səynük)

səynük (romanization)
сәйнүк (absolute singular)
сәйнүктәр (absolute plural)
сәйнүктең (definite genitive singular)
сәйнүктәрҙең (definite genitive plural)
сәйнүккә (dative singular)
сәйнүктәргә (dative plural)
сәйнүкте (accusative definite singular)
сәйнүктәрҙе (accusative definite plural)
сәйнүктә (locative singular)
сәйнүктәрҙә (locative plural)
сәйнүктән (ablative singular)
сәйнүктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйнүктәрҙең

сәйнүктәрҙән

From Russian ча́йник (čájnik, “tea pot”).
The first syllable is influenced by сәй (səy, “tea”).
Cognate with
Kazakh шәйнек (şäinek),
Kyrgyz чайнек (caynek),
Uzbek choynak,
Azerbaijani, Crimean Tatar çaynik, etc.

tea pot (in which tea is brewed and served)

tea kettle (in which water is boiled for tea)


самауыр

head

самауыр • (samawır)

ba-noun

самауыр • (samawır)

samawır (romanization)
самауыр (absolute singular)
самауырҙар (absolute plural)
самауырҙың (definite genitive singular)
самауырҙарҙың (definite genitive plural)
самауырға (dative singular)
самауырҙарға (dative plural)
самауырҙы (accusative definite singular)
самауырҙарҙы (accusative definite plural)
самауырҙа (locative singular)
самауырҙарҙа (locative plural)
самауырҙан (ablative singular)
самауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самауырҙарҙың

самауырҙарға

самауырҙарҙы

самауырҙарҙа

самауырҙарҙан

From Russian самова́р (samovár, literally “self-boiler”).
Cognate with
Kazakh самауыр (samauyr),
Kyrgyz самоор (samoor),
Uzbek, Azerbaijani samovar,
Turkish semaver, etc.

bor

Самауыр ҡайнатыу.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

Ярар, балам, самауыр ҡуйып ыҙаланма. Ваҡытым да юҡ.

Yarar, balam, samawır quyıp ıźalanma. Vaqıtım da yuq.

OK, my child, don't bother to set a samovar, I don't have time anyway.


бей

bey (romanization)
бей (absolute singular)
бейҙәр (absolute plural)
бейҙең (definite genitive singular)
бейҙәрҙең (definite genitive plural)
бейгә (dative singular)
бейҙәргә (dative plural)
бейҙе (accusative definite singular)
бейҙәрҙе (accusative definite plural)
бейҙә (locative singular)
бейҙәрҙә (locative plural)
бейҙән (ablative singular)
бейҙәрҙән (ablative plural)

Akin to Old Turkic 𐰋𐰏 (beg, “chief, titled man”), Old Uyghur [script needed] (beg, “lord, chief”), Karakhanid بگ (bēg, “chief, a woman's husband”),
Turkish bey (“gentleman; lord, master”). See the latter for more.

cog

(historical) head of clan; a feudal lord

(dated) a way to address a man honorifically


үҫеш

head

үҫеш • (üśeş)

ba-noun

үҫеш • (üśeş)

üśeş (romanization)
үҫеш (absolute singular-only)
үҫештең (definite genitive singular-only)
үҫешкә (dative singular-only)
үҫеште (accusative definite singular-only)
үҫештә (locative singular-only)
үҫештән (ablative singular-only)


аҙым

head

аҙым • (aźım)

ba-noun

аҙым • (aźım)

aźım (romanization)
аҙым (absolute singular-only)
аҙымдың (definite genitive singular-only)
аҙымға (dative singular-only)
аҙымды (accusative definite singular-only)
аҙымда (locative singular-only)
аҙымдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *adïm (“step”), from *āt- (“to walk”).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz, Tatar адым (adım), Southern Altai адым (adïm, “stride”), Uzbek odim, Turkish adım, etc.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.

Minutına yöź aźım atlaw – ideal fizik kösörgəneş formulahı, ti Amerika ğalimdarı.

Walking a hundred steps per minute is the formula of an ideal physical exercise, US scientists say.

(figurative) step, measure, action (taken for a specific purpose)


орсоҡ

orsoq (romanization)
орсоҡ (absolute singular)
орсоҡтар (absolute plural)
орсоҡтоң (definite genitive singular)
орсоҡтарҙың (definite genitive plural)
орсоҡҡа (dative singular)
орсоҡтарға (dative plural)
орсоҡто (accusative definite singular)
орсоҡтарҙы (accusative definite plural)
орсоҡта (locative singular)
орсоҡтарҙа (locative plural)
орсоҡтан (ablative singular)
орсоҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh ұршық (ūrşyq),
Uzbek urchuq,
Karachay-Balkar урчукъ (urçuq, “spingle”), Khakas оорчых (oorçıx).
also Hungarian orsó (“spingle”), an Onogur borrowing.

cog

spindle; a wooden rod used for spinning and winding wool


тишек

head

тишек • (tişek)

ba-noun

тишек • (tişek)

tişek (romanization)
тишек (absolute singular)
тишектәр (absolute plural)
тишектең (definite genitive singular)
тишектәрҙең (definite genitive plural)
тишеккә (dative singular)
тишектәргә (dative plural)
тишекте (accusative definite singular)
тишектәрҙе (accusative definite plural)
тишектә (locative singular)
тишектәрҙә (locative plural)
тишектән (ablative singular)
тишектәрҙән (ablative plural)

From *teš-ük "hole", from Proto-Turkic *deĺ- (“to pierce, make a hole”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tešük, “hole”);
Kazakh тесік (tesık),
Kyrgyz тешик (teşik),
Southern Altai тежик (težik),
Uzbek teshik,
Khakas тизік (tizìk),
Turkish deşik (“hole”), etc.


туҙан

head

туҙан • (tuźan)

ba-noun

туҙан • (tuźan)

tuźan (romanization)
туҙан (absolute singular-only)
туҙандың (definite genitive singular-only)
туҙанға (dative singular-only)
туҙанды (accusative definite singular-only)
туҙанда (locative singular-only)
туҙандан (ablative singular-only)

From *tozañ (“dust; pollen; that which disperses in the air”), from Proto-Common Turkic *tōzan, from the verbal stem Proto-Common Turkic *tōz- (“to disperse in the air; get scattered”), parallel to the noun stem *tōz (“dust”).
Compare to
Tatar тузан (tuzan, “dust”),
Kazakh тозаң (tozañ, “dust; pollen”),
Uzbek toʻzon (“dust”),
Uyghur توزاڭ (tozang, “dust; pollen”),
Turkmen tozan (“dust”).
Compare also the terms in Siberian Turkic languages derived from a different archetype from the same verbal stem: Southern Altai тозын (tozïn, “dust”),
Khakas тозын (tozın, “dust”),
Tuvan доозун (doozun, “dust”).


ынйы

head

ынйы • (ınyı)

ba-noun

ынйы • (ınyı)

ınyı (romanization)
ынйы (absolute singular)
ынйылар (absolute plural)
ынйының (definite genitive singular)
ынйыларҙың (definite genitive plural)
ынйыға (dative singular)
ынйыларға (dative plural)
ынйыны (accusative definite singular)
ынйыларҙы (accusative definite plural)
ынйыла (locative singular)
ынйыларҙа (locative plural)
ынйынан (ablative singular)
ынйыларҙан (ablative plural)

From *jinǯü ~ *jenčü (“pearl”),
from Sinitic 珍珠 (MC trin tsyu, “pearl”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jenčü, “pearl”);
Tatar энҗе (ence),
Karachay-Balkar инджи (inci),
Kazakh інжу (ınju),
Kyrgyz инжу (inju),
Southern Altai јинји (ǰinǰi),
Khakas нинӌі (nincì),
Uzbek inju,
Uyghur ئۇنجە (unje)/ئۇنجى (unji)/ئىنجۇ (inju),
Turkish inci,
Chuvash ӗнчӗ (ĕnč̬ĕ, “pearl”).

cog

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған.

(Can we date this quote?), Bible, Matthew 13:46:

When he found a very valuable, beautiful pearl, (he) went home, sold all his belongings and bought that pearl.

Ul bik qimmətle matur ınyı tapqas, qaytıp bar mölkəten hatqan da, şul ınyını alğan.


ҡыңғырау

head

ҡыңғырау • (qıñğıraw)

ba-noun

ҡыңғырау • (qıñğıraw)

qıñğıraw (romanization)
ҡыңғырау (absolute singular)
ҡыңғырауҙар (absolute plural)
ҡыңғырауҙың (definite genitive singular)
ҡыңғырауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыңғырауға (dative singular)
ҡыңғырауҙарға (dative plural)
ҡыңғырауҙы (accusative definite singular)
ҡыңғырауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыңғырауҙа (locative singular)
ҡыңғырауҙарҙа (locative plural)
ҡыңғырауҙан (ablative singular)
ҡыңғырауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыңғырауҙарҙың

ҡыңғырауҙарға

ҡыңғырауҙарҙы

ҡыңғырауҙарҙа

ҡыңғырауҙарҙан

[qɯ̞ŋ.ʁɯ̞.ˈrɑw]

From *qoñ(ğu)rağu (“bell”) (compare Karakhanid [script needed] (qoñrağu, “bell”), the action noun from the verb *qoñ(ğu)ra- "to ring a bell", from Proto-Turkic *koñra- (“to ring, toll”).
Cognate with
Kazakh қоңырау (qoñyrau, “bell”),
Kyrgyz коңгуроо (koŋguroo, “bell”),
Uzbek qo'ng'iroq (“bell; telephone call”),
Uyghur قوڭغۇراق (qongghuraq, “bell; ring”),
Khakas хонъро (xonʺro, “cowbell”),
Southern Altai коҥыра (koŋïra, “iron ring with pieces of tin, used as part of a shaman's ritual costume”),
etc.


күбәләк

head

күбәләк • (kübələk)

ba-noun

күбәләк • (kübələk)

kübələk (romanization)
күбәләк (absolute singular)
күбәләктәр (absolute plural)
күбәләктең (definite genitive singular)
күбәләктәрҙең (definite genitive plural)
күбәләккә (dative singular)
күбәләктәргә (dative plural)
күбәләкте (accusative definite singular)
күбәләктәрҙе (accusative definite plural)
күбәләктә (locative singular)
күбәләктәрҙә (locative plural)
күбәләктән (ablative singular)
күбәләктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күбәләктәрҙең

күбәләктәргә

күбәләктәрҙе

күбәләктәрҙә

күбәләктәрҙән

From Proto-Turkic *kepelek (“butterfly”).
Cognate with
Kazakh көбелек (köbelek),
Kyrgyz көпөлөк (köpölök),
Uzbek kapalak,
Turkish kelebek,
Southern Altai кӧбӧлӧк (köbölök), etc.


серәкәй

head

серәкәй • (serəkəy)

ba-noun

серәкәй • (serəkəy)

serəkəy (romanization)
серәкәй (absolute singular)
серәкәйҙәр (absolute plural)
серәкәйҙең (definite genitive singular)
серәкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
серәкәйгә (dative singular)
серәкәйҙәргә (dative plural)
серәкәйҙе (accusative definite singular)
серәкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
серәкәйҙә (locative singular)
серәкәйҙәрҙә (locative plural)
серәкәйҙән (ablative singular)
серәкәйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

серәкәйҙәрҙең

серәкәйҙәргә

серәкәйҙәрҙе

серәкәйҙәрҙә

серәкәйҙәрҙән

Cognate with
Tatar черки (çerki),
Kazakh шіркей (şırkei),
Kyrgyz чиркей (cirkey),
Crimean Tatar çirkiy (“mosquito”)
.

ba:Серәкәйҙәр


себен

seben (romanization)
себен (absolute singular)
себендәр (absolute plural)
себендең (definite genitive singular)
себендәрҙең (definite genitive plural)
себенгә (dative singular)
себендәргә (dative plural)
себенде (accusative definite singular)
себендәрҙе (accusative definite plural)
себендә (locative singular)
себендәрҙә (locative plural)
себендән (ablative singular)
себендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čï̄pïn (“fly”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čibin, “fly”);
Kazakh шыбын (şybyn),
Kyrgyz чымын (cımın),
Karachay-Balkar чибин (çibin),
Uzbek chivin,
Crimean Tatar çibin,
Azerbaijani çibin,
Turkish cibin (“fly”), etc.

cog

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Bal sebende, yaqşı hüź əźəmde berləşterə.

Honey (brings together) flies, a good word unites people.


бал ҡорто

[ˈbɑɫ.qʊ̞ɾˌtʊ̞]

Composed of бал (bal, “honey”) + ҡорт (qort, “insect”).
Cognate with Crimean Tatar balqurt (“bee”).

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.

Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.

Honey bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

Honey bees make three types of honeycombs.

ba:бал ҡорто


ҡорт

qort (romanization)
ҡорт (absolute singular)
ҡорттар (absolute plural)
ҡорттоң (definite genitive singular)
ҡорттарҙың (definite genitive plural)
ҡортҡа (dative singular)
ҡорттарға (dative plural)
ҡортто (accusative definite singular)
ҡорттарҙы (accusative definite plural)
ҡортта (locative singular)
ҡорттарҙа (locative plural)
ҡорттан (ablative singular)
ҡорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kūrt (“worm; wolf”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qurt, “worm”),
Karakhanid [script needed] (qurt, “wolf”);
Kazakh құрт (qūrt, “worm”),
Kyrgyz курт (kurt, “worm”),
Uzbek qurt (“worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Tuvan курт (kurt, “worm”),
Azerbaijani qurd (“wolf; worm”),
Turkish kurt (“wolf; maggot”), etc.


ҡырмыҫҡа

head

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

ba-noun

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

qırmıśqa (romanization)
ҡырмыҫҡа (absolute singular)
ҡырмыҫҡалар (absolute plural)
ҡырмыҫҡаның (definite genitive singular)
ҡырмыҫҡаларҙың (definite genitive plural)
ҡырмыҫҡаға (dative singular)
ҡырмыҫҡаларға (dative plural)
ҡырмыҫҡаны (accusative definite singular)
ҡырмыҫҡаларҙы (accusative definite plural)
ҡырмыҫҡала (locative singular)
ҡырмыҫҡаларҙа (locative plural)
ҡырмыҫҡанан (ablative singular)
ҡырмыҫҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырмыҫҡаларҙың

ҡырмыҫҡаларға

ҡырмыҫҡаларҙы

ҡырмыҫҡаларҙа

ҡырмыҫҡаларҙан

/qɯɾ.mɯθˈqɑ/

Inherited from Proto-Turkic *kumursga (“ant”) through metathesis; compare Tatar кырмыска (qırmıska) and Crimean Tatar qırmısqa.
cognates
Cognate with Old Turkic [Term?], Tatar кырмыска (qırmıska), Crimean Tatar qırmısqa, and dialectal Turkish komursga.

inh+

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға.

(Can we date this quote?), Mustai Karim, (Please provide the book title or journal name):

With amusement I watched a small ant: lifting a load, it's crossing from Asia to Europe.

Məźək itep qarap torźom keskəy genə qırmıśqağa: yök kutərep sığıp bara Aziyanan Yevropağa.


төҫ

töś (romanization)
төҫ (absolute singular)
төҫтәр (absolute plural)
төҫтөң (definite genitive singular)
төҫтәрҙең (definite genitive plural)
төҫкә (dative singular)
төҫтәргә (dative plural)
төҫтө (accusative definite singular)
төҫтәрҙе (accusative definite plural)
төҫтә (locative singular)
төҫтәрҙә (locative plural)
төҫтән (ablative singular)
төҫтәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tǖs. Compare to Tatar төс (tös, “color”), Kazakh түс (tüs, “color”), Kyrgyz түс (tüs, “color”), Crimean Tatar tüs (“dye, color”), Uzbek tus (“color”), Uyghur تۈس (tüs, “color”), Chuvash тӗс (tĕs, “color”).

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.


бөрсә

head

бөрсә • (börsə)

ba-noun

бөрсә • (börsə)

börsə (romanization)
бөрсә (absolute singular)
бөрсәләр (absolute plural)
бөрсәнең (definite genitive singular)
бөрсәләрҙең (definite genitive plural)
бөрсәгә (dative singular)
бөрсәләргә (dative plural)
бөрсәне (accusative definite singular)
бөрсәләрҙе (accusative definite plural)
бөрсәлә (locative singular)
бөрсәләрҙә (locative plural)
бөрсәнән (ablative singular)
бөрсәләрҙән (ablative plural)

From *bürče, which appears to be a diminutive form derived from Proto-Turkic *bürge (“flea”).
Immediately cognate with
Tatar бөрчә (börçä),
Kumyk, Karachay-Balkar бюрче (bürçe, “flea”).


йөҙ

yöź (romanization)
йөҙ (absolute singular-only)
йөҙҙөң (definite genitive singular-only)
йөҙгә (dative singular-only)
йөҙҙө (accusative definite singular-only)
йөҙҙә (locative singular-only)
йөҙҙән (ablative singular-only)

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.

Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.

We, teachers, often like to tell our students:(your) report card is your face".

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.

Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.

Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.

(Can we date this quote?), Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Young man, listen to what I say. You have clearly seen my face, I have my name that is Ayhïlïw.

Yeget, tıñla hüźemde. Asıq kürźeñ yöźömdö, Ayhılıw tigən atım bar.


киләсәк

head

киләсәк • (kiləsək)

ba-noun

киләсәк • (kiləsək)

kiləsək (romanization)
киләсәк (absolute singular-only)
киләсәктең (definite genitive singular-only)
киләсәккә (dative singular-only)
киләсәкте (accusative definite singular-only)
киләсәктә (locative singular-only)
киләсәктән (ablative singular-only)

From *keläčäk (“that which will (definitely) come”),
substantivized third person definite future form of the verb kel- (“to come”), from Proto-Turkic *kel- (“to come”).
Cognate with
Tatar киләчәк (kiläçäk),
Kazakh келешек (keleşek),
Kyrgyz келечек (kelecek),
Karachay-Balkar келеджек (kelecek),
Kumyk гележек (gelejek),
Uzbek kelajak,
Uyghur كېلىچەك (këlichek),
Turkish gelecek,
Azerbaijani gələcək (“future”).

Киләсәктә уғлан Һолливудҡа барырға йыйына.

Keləsəktə oğlan Hollivudqa barırğa yıyına.

In the future, the boy plans to go to Hollywood.

Киләсәктәге милләт яҙмышына яуаплылыҡты бөгөн ҡулға алырға кәрәк.

Keləsəktəgi millət yaðmışına yavaplılıqtı bügün qolğa alırğa kərək.

(We) should today take the responsibility for the future destiny of (our) nation into (our own) hands.

future, the time and events that will happen later

Йәш быуын — ил киләсәге.

The young generation is the country's future.

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Rəsəyźə awıl xujalığınıñ kiləsəge barmı?

Is there a future for agriculture in Russia?

future, chance of being present and successful in the future


милләт

head

милләт • (millət)

ba-noun

милләт • (millət)

millət (romanization)
милләт (absolute singular)
милләттәр (absolute plural)
милләттең (definite genitive singular)
милләттәрҙең (definite genitive plural)
милләткә (dative singular)
милләттәргә (dative plural)
милләтте (accusative definite singular)
милләттәрҙе (accusative definite plural)
милләттә (locative singular)
милләттәрҙә (locative plural)
милләттән (ablative singular)
милләттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

милләттәрҙең

милләттәрҙән

Ошоноң барыһының һөҙөмтәһе булып килә инде милләтебеҙҙең тотош бер быуынының маңҡортҡа әйләнеүе.

Oşonoñ barıhınıñ höźömtəhe bulıp kilə inde millətebeźźeñ totoş ber bıwınınıñ mañqortqa əylənewe.

It comes as a result of all of this, that an entire generation of our nation is turning into mankurts (=people deprived of ethnic consciousness).

Kiləsəktəge millət yaźmışına yawaplılıqtı bögön qulğa alırğa kərək.

Милләтһеҙ бала ҡамғаҡҡа тиң.

A child without ethnic roots is akin to tumbleweed.

Бала саҡтағы иң яҡын әхирәтем азербайжан милләтенән ине.

Bala saqtağı iñ yaqın əxirətem azerbayjan millətenən ine.

My best childhood friend was an ethnic Azeri (lit. was from the Azeri enthic group).

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы.


ауыл хужалығы

head

ауыл хужалығы

ауыл хужалығы • (awıl xujalığı)

ba-noun

ауыл хужалығы

ауыл хужалығы • (awıl xujalığı)

[ɑˈwʊɫ.χo.ʐɑ.ɫɯ̞ˌʁɯ̞]

Йылҡысылыҡ менән умартасылыҡ Башҡортостандың ауыл хужалығына үҙенсәлек бирә.

Yılqısılıq menən umartasılıq Başqortostandıñ awıl xujalığına üźensəlek birə.

Horse breeding and bee farming give a distinctive character to Bashkortostan's agriculture.

ba:ауыл хужалығы


ҡамыр

head

ҡамыр • (qamır)

ba-noun

ҡамыр • (qamır)

qamır (romanization)
ҡамыр (absolute singular-only)
ҡамырҙың (definite genitive singular-only)
ҡамырға (dative singular-only)
ҡамырҙы (accusative definite singular-only)
ҡамырҙа (locative singular-only)
ҡамырҙан (ablative singular-only)

From Persian خمیر (xamir, “dough, paste”).
Cognate with
Kazakh қамыр (qamyr),
Uzbek xamir,
Crimean Tatar qamır,
Turkmen hamyr,
Turkish hamur,
Azerbaijani xəmir (“dough, paste”), etc.

Сөсө ҡамыр.


өлкә

head

өлкә • (ölkə)

ba-noun

өлкә • (ölkə)

ölkə (romanization)
өлкә (absolute singular)
өлкәләр (absolute plural)
өлкәнең (definite genitive singular)
өлкәләрҙең (definite genitive plural)
өлкәгә (dative singular)
өлкәләргә (dative plural)
өлкәне (accusative definite singular)
өлкәләрҙе (accusative definite plural)
өлкәлә (locative singular)
өлкәләрҙә (locative plural)
өлкәнән (ablative singular)
өлкәләрҙән (ablative plural)

From *ülke (“administrative region”), from Proto-Turkic *ül- (“to divide”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (ülkä, “administrative region”); Kazakh өлке (ölke), Kyrgyz өлкө (ölkö, “country, land”),
Kumyk уьлке (ülke, “country”),
Uzbek oʻlka (“region, country”),
Uyghur ئولكە (olke, “country; province”),
Turkish ülke (“country”), Azerbaijani ölkə (“country”), etc.

cog

Ырымбур өлкәһе.

Силәбе өлкәһендә йәшәүсе башҡорттарҙы тыуған телде уҡытыу мәсьәләләре борсой.

Siləbe ölkəhendə yəşəwse başqorttarźı tıwğan telde uqıtıw məsələləre borsoy.

The Bashkirs who live in The Chelyabinsk Oblast are concerned over the problems of teaching (their) native language.

oblast (administrative region in Russia and the former Soviet Union)

"Тереклек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

"Tereklek" atamahı törlö ölkələrźə törlösə bildələnə, qayhı osraqtarźa anıq bildələmə birewheź qullanıla.

The term "life" is defined in varying ways in different areas (of knowledge); in some cases, it is used without giving it an explicit definition.

(figurative) province, sphere, field, area


тамуҡ

tamuq (romanization)
тамуҡ (absolute singular)
тамуҡтар (absolute plural)
тамуҡтың (definite genitive singular)
тамуҡтарҙың (definite genitive plural)
тамуҡҡа (dative singular)
тамуҡтарға (dative plural)
тамуҡты (accusative definite singular)
тамуҡтарҙы (accusative definite plural)
тамуҡта (locative singular)
тамуҡтарҙа (locative plural)
тамуҡтан (ablative singular)
тамуҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki تموغ (tamuğ, “hell”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (tamuğ, “hell”), from an Iranian language, ultimately from Proto-Indo-European *temH- (“dark”).
Cognate with
Tatar тәмуг (tämuğ, “hell”),
Uzbek tamugʻ (“hell”),
Uyghur تامۇق (tamuq, “hell”),
Turkish tamu (“hell”).

der

Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

(Can we date this quote?), Quran, 102:6:

Beyond any doubt, you will see the flame of hell.

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


йәһәннәм

head

йәһәннәм • (yəhənnəm)

ba-noun

йәһәннәм • (yəhənnəm)

yəhənnəm (romanization)
йәһәннәм (absolute singular)
йәһәннәмдәр (absolute plural)
йәһәннәмдең (definite genitive singular)
йәһәннәмдәрҙең (definite genitive plural)
йәһәннәмгә (dative singular)
йәһәннәмдәргә (dative plural)
йәһәннәмде (accusative definite singular)
йәһәннәмдәрҙе (accusative definite plural)
йәһәннәмдә (locative singular)
йәһәннәмдәрҙә (locative plural)
йәһәннәмдән (ablative singular)
йәһәннәмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәһәннәмдәрҙең

йәһәннәмдәргә

йәһәннәмдәрҙе

йәһәннәмдәрҙә

йәһәннәмдәрҙән

From Arabic جَهَنَّم (jahannam, “hell”), from Hebrew גֵּיהִנּוֹם (Geihinom, “hell”).
Cognate with
Kazakh жаһаннам (jahannam),
Uzbek jahannam,
Turkish cehennem (“hell”).


ожмах

ojmax (romanization)
ожмах (absolute singular)
ожмахтар (absolute plural)
ожмахтың (definite genitive singular)
ожмахтарҙың (definite genitive plural)
ожмахҡа (dative singular)
ожмахтарға (dative plural)
ожмахты (accusative definite singular)
ожмахтарҙы (accusative definite plural)
ожмахта (locative singular)
ожмахтарҙа (locative plural)
ожмахтан (ablative singular)
ожмахтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki اوجماخ (ujmax, “paradise”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (uǯmaq) / [script needed] (uštmaḥ, “paradise”), from Sogdian [script needed] (ʼwštmʼχ, “paradise”).
Cognate with Kazakh ұжмақ (ūjmaq), Kyrgyz ужмак (ujmak), учмак (ucmak), Uzbek uchmox (“paradise”).


йәннәт

head

йәннәт • (yənnət)

ba-noun

йәннәт • (yənnət)

yənnət (romanization)
йәннәт (absolute singular)
йәннәттәр (absolute plural)
йәннәттең (definite genitive singular)
йәннәттәрҙең (definite genitive plural)
йәннәткә (dative singular)
йәннәттәргә (dative plural)
йәннәтте (accusative definite singular)
йәннәттәрҙе (accusative definite plural)
йәннәттә (locative singular)
йәннәттәрҙә (locative plural)
йәннәттән (ablative singular)
йәннәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәннәттәрҙең

йәннәттәрҙән

From Arabic جَنَّة (janna).
Cognate with
Kazakh жәннат (jännat),
Uzbek jannat,
Uyghur جەننەت (jennet),
Azerbaijani cənnət,
Turkish cennet (“paradise”).

Урының йәннәттә булһын!


доға

head

доға • (doğa)

ba-noun

доға • (doğa)

doğa (romanization)
доға (absolute singular)
доғалар (absolute plural)
доғаның (definite genitive singular)
доғаларҙың (definite genitive plural)
доғаға (dative singular)
доғаларға (dative plural)
доғаны (accusative definite singular)
доғаларҙы (accusative definite plural)
доғала (locative singular)
доғаларҙа (locative plural)
доғанан (ablative singular)
доғаларҙан (ablative plural)

From Arabic دُعَاء (duʕāʔ, “prayer”).
Cognate with
Kazakh дұға (dūğa),
Kyrgyz дуба (duba),
Uzbek duo,
Turkmen doga,
Turkish dua (“prayer”), etc.

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

İzge qəbergə kilep, tubıqlınıp doğa qıldım.

Having come to the holy grave, I kneeled and did a prayer.


хөкүмәт

head

хөкүмәт • (xökümət)

ba-noun

хөкүмәт • (xökümət)

xökümət (romanization)
хөкүмәт (absolute singular)
хөкүмәттәр (absolute plural)
хөкүмәттең (definite genitive singular)
хөкүмәттәрҙең (definite genitive plural)
хөкүмәткә (dative singular)
хөкүмәттәргә (dative plural)
хөкүмәтте (accusative definite singular)
хөкүмәттәрҙе (accusative definite plural)
хөкүмәттә (locative singular)
хөкүмәттәрҙә (locative plural)
хөкүмәттән (ablative singular)
хөкүмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хөкүмәттәрҙең

хөкүмәттәргә

хөкүмәттәрҙе

хөкүмәттәрҙә

хөкүмәттәрҙән

Etymology tree
Arabic حَكَمَ (ḥakama)
Arabic حُكُومَة (ḥukūma)bor.
Classical Persian حُکُومَت (hukūmat)bor.
Bashkir хөкүмәт (xökümət)
Borrowed from Classical Persian حُکُومَت (hukūmat), borrowed from Arabic حُكُومَة (ḥukūma), from حَكَمَ (ḥakama).

etymon

батша хөкүмәте

the Czarist government (in pre-revolutionary Russia)

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте

Зәки Вәлидиҙең Шура хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

Zəki Vəlidiźeñ Şura xöküməte tarafına sığıwın xup kürməy, Möxəmmət Qorbanğəliyev başqorttar isemenən Kolçak xöküməten yaqlaw turahında belderə.

Having not approved of Zaki Validi’s defection to the Soviet Government's side, Muhammed Kurbangaliev declared that he supported Kolchak's government.

government, administration; the authorities


көс

kös (romanization)
көс (absolute singular)
көстәр (absolute plural)
көстөң (definite genitive singular)
көстәрҙең (definite genitive plural)
көскә (dative singular)
көстәргә (dative plural)
көстө (accusative definite singular)
көстәрҙе (accusative definite plural)
көстә (locative singular)
көстәрҙә (locative plural)
көстән (ablative singular)
көстәрҙән (ablative plural)

From Proto-Common Turkic *kǖč (“force”).

Нисек кенә сәйер яңғырамаһын, быға донъя финанс көрсөгө этәргес көс булды.

Nisek kenə səyer yañğıramahın, bığa donya finans körsögö etərges kös buldı.

However strange it may sound, the global financial crisis was the driving force behind this.

Халыҡ көсө — берлектә.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

Bar kösömdö başqort Vikipediyahına halam.

I put my every effort into the Bashkir Wikipedia.


хужа

xuja (romanization)
хужа (absolute singular)
хужалар (absolute plural)
хужаның (definite genitive singular)
хужаларҙың (definite genitive plural)
хужаға (dative singular)
хужаларға (dative plural)
хужаны (accusative definite singular)
хужаларҙы (accusative definite plural)
хужала (locative singular)
хужаларҙа (locative plural)
хужанан (ablative singular)
хужаларҙан (ablative plural)

From *xoja (“owner; host”), from Persian خواجه (xâje, “dignitary, vizir”).
Cognate with
Tatar хуҗа (xuca, “host, owner”),
Kazakh қожа (qoja, “host, owner”),
Kyrgyz кожо (kojo, “host, owner”),
Uzbek xoʻja (“host, owner”),
Uyghur خوجا (xoja, “host, owner”),
Turkish hoca (“master, teacher”).

bor

Үҙ йортоңдоң хужаһы булыу отошлораҡ.

It's more advantageous to be an owner of your own house.

Һалып бирелгән ризыҡты ҡалдырырға ярамай, яҙыҡ була, хужаны ихтирам итмәү һанала.

Halıp birelgən rizıqtı qaldırırğa yaramay, yaźıq bula, xujanı ixtiram itməw hanala.

One should not leave (any of the) served food - (this is) a sin, is considered disrespect for the host.


эҙ

eź (romanization)
эҙ (absolute singular)
эҙҙәр (absolute plural)
эҙҙең (definite genitive singular)
эҙҙәрҙең (definite genitive plural)
эҙгә (dative singular)
эҙҙәргә (dative plural)
эҙҙе (accusative definite singular)
эҙҙәрҙе (accusative definite plural)
эҙҙә (locative singular)
эҙҙәрҙә (locative plural)
эҙҙән (ablative singular)
эҙҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *īŕ (“trace; furrow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (iz, “footmark, footprint”);
Uzbek iz (“footmark, footprint”),
Turkish iz (“footmark, footprint”),
Tuvan ис (is, “footmark, footprint”), etc.

cog

Яңы версияла Touch ID технологияһы файҙаланыла, йәғни ҡушымтаға бармаҡ эҙҙәре ярҙамында инергә була.

Yañı versiyala Touch ID texnologiyahı fayźalanıla, yəğni quşımtağa barmaq eźźəre yarźamında inergə bula.

In the new version, Touch ID technology is used, so it is possible to log in to the application with the help of fingerprints.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in memory and remains longer


йыуаса

head

йыуаса • (yıwasa)

ba-noun

йыуаса • (yıwasa)

yıwasa (romanization)
йыуаса (absolute singular-only)
йыуасаның (definite genitive singular-only)
йыуаса (dative singular-only)
йыуасаны (accusative definite singular-only)
йыуасала (locative singular-only)
йыуасанан (ablative singular-only)

In Bashkir cuisine, deep-fried pieces of unleavened dough, served with tea


бауырһаҡ

head

бауырһаҡ • (bawırhaq)

ba-noun

бауырһаҡ • (bawırhaq)

bawırhaq (romanization)
бауырһаҡ (absolute singular-only)
бауырһаҡтың (definite genitive singular-only)
бауырһаҡҡа (dative singular-only)
бауырһаҡты (accusative definite singular-only)
бауырһаҡта (locative singular-only)
бауырһаҡтан (ablative singular-only)

From *bagïrsak (“intestines, visceral organs of animals; deep-fried pieces of unleavened dough”). Apparently related to *biagïr (“liver”).
Presumably, this dish was originally deep-fried in fat melted from sheep visceras, hence the semantic shift.
Cognate with
Old Uyghur baγarsuq (“intestines, viscera”),
Turkish bağırsak (“intestine”);
Kazakh бауырсақ (bauyrsaq, “pieces of deep-fried dough”), Kyrgyz боорсок (boorsok), Southern Altai борсок (borsok, “pieces of deep-fried dough”), Uzbek boʻgʻirsoq, Tuvan боорзак (boorzak), бовурзак (bovurzak), etc.


бөйөр

head

бөйөр • (böyör)

ba-noun

бөйөр • (böyör)

böyör (romanization)
бөйөр (absolute singular-only)
бөйөрҙөң (definite genitive singular-only)
бөйөргә (dative singular-only)
бөйөрҙө (accusative definite singular-only)
бөйөрҙә (locative singular-only)
бөйөрҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bögür (“kidney; side of body”).
Cognate with
Tatar бөер (böer, “kidney”),
Kazakh бүйір (büiır, “side of the body”),
Turkish böğür (“side, flank”),
Azerbaijani böyür (“flank”),
Turkmen böwür (“flank”),
Yakut бүөр (büör, “kidney”).

cog

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).


ашҡаҙан

head

ашҡаҙан • (aşqaźan)

ba-noun

ашҡаҙан • (aşqaźan)

aşqaźan (romanization)
ашҡаҙан (absolute singular-only)
ашҡаҙандың (definite genitive singular-only)
ашҡаҙанға (dative singular-only)
ашҡаҙанды (accusative definite singular-only)
ашҡаҙанда (locative singular-only)
ашҡаҙандан (ablative singular-only)

By surface analysis, аш (aş, “food, meal”) + ҡаҙан (qaźan, “cauldron”).
From *ašqazan (“stomach”) – apparently a Central Asian innovation.
Cognate with Tatar ашказан (aşkazan), Kazakh асқазан (asqazan), Karakalpak ас қазан (as qazan), Uzbek oshqozon, Uyghur ئاشقازان (ashqazan), Turkmen aşgazan (“stomach”).


талаҡ

talaq (romanization)
талаҡ (absolute singular-only)
талаҡтың (definite genitive singular-only)
талаҡҡа (dative singular-only)
талаҡты (accusative definite singular-only)
талаҡта (locative singular-only)
талаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tiālak (“spleen”). Cognate with Tatar talaq.


күт

küt (romanization)
күт (absolute singular-only)
күттең (definite genitive singular-only)
күткә (dative singular-only)
күтте (accusative definite singular-only)
күттә (locative singular-only)
күттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *köt (“anus, buttocks”).

(colloquial, vulgar) buttocks, butt, arse/ass


ҡутаҡ

qutaq (romanization)
ҡутаҡ (absolute singular)
ҡутаҡтар (absolute plural)
ҡутаҡтың (definite genitive singular)
ҡутаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡутаҡҡа (dative singular)
ҡутаҡтарға (dative plural)
ҡутаҡты (accusative definite singular)
ҡутаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡутаҡта (locative singular)
ҡутаҡтарҙа (locative plural)
ҡутаҡтан (ablative singular)
ҡутаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kotak (“penis”).
Cognate with
Tatar кутак (qutaq),
Kazakh қотақ (qotaq),
Kyrgyz коток (kotok),
Uzbek qoʻtoq (“penis”),
etc.


үт

üt (romanization)
үт (absolute singular-only)
үттең (definite genitive singular-only)
үткә (dative singular-only)
үтте (accusative definite singular-only)
үттә (locative singular-only)
үттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ȫt (“bile”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰓 (öd, “bile”);
Kazakh өт (öt),
Kumyk оьт (öt),
Uzbek oʻt (“bile”),
etc.


һейҙек

head

һейҙек • (heyźek)

heyźek (romanization)
һейҙек (absolute singular-only)
һейҙектең (definite genitive singular-only)
һейҙеккә (dative singular-only)
һейҙекте (accusative definite singular-only)
һейҙектә (locative singular-only)
һейҙектән (ablative singular-only)

From *sīd-tük (“urine”),
from Proto-Turkic *sīd- (“to urinate”).
Cognate with
Karakhanid سِذُكْ (siδük, “urine”);
Kazakh сідік (sıdık, “urine”),
Kyrgyz сийдик (siydik, “urine”),
Southern Altai сийдик (siydik, “urine”),
Tuvan сидик (sidik, “urine”),
Khakas сідік (sìdìk, “urine”),
Uzbek siydik (“urine”),
Uyghur سىيدىك (siydik, “urine”),
Turkmen sidik (“urine”),
Crimean Tatar siydik (“urine”),
Turkish sidik (“urine”), etc.


бәүел

бәүел • (bəwel)

bəwel (romanization)
бәүел (absolute singular-only)
бәүелдең (definite genitive singular-only)
бәүелгә (dative singular-only)
бәүелде (accusative definite singular-only)
бәүелдә (locative singular-only)
бәүелдән (ablative singular-only)


маңҡа

маңҡа • (mañqa)

mañqa (romanization)
маңҡа (absolute singular-only)
маңҡаның (definite genitive singular-only)
маңҡа (dative singular-only)
маңҡаны (accusative definite singular-only)
маңҡала (locative singular-only)
маңҡанан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar маңка (mañka),
Crimean Tatar mañqa,
Uyghur ماڭقا (mangqa, “snivel, snot”).


аҙан

аҙан • (aźan)

ba-noun

аҙан • (aźan)

aźan (romanization)
аҙан (absolute singular)
аҙандар (absolute plural)
аҙандың (definite genitive singular)
аҙандарҙың (definite genitive plural)
аҙанға (dative singular)
аҙандарға (dative plural)
аҙанды (accusative definite singular)
аҙандарҙы (accusative definite plural)
аҙанда (locative singular)
аҙандарҙа (locative plural)
аҙандан (ablative singular)
аҙандарҙан (ablative plural)

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.


тәңре

head

тәңре • (təñre)

ba-noun

тәңре • (təñre)

təñre (romanization)
тәңре (absolute singular)
тәңреләр (absolute plural)
тәңренең (definite genitive singular)
тәңреләрҙең (definite genitive plural)
тәңрегә (dative singular)
тәңреләргә (dative plural)
тәңрене (accusative definite singular)
тәңреләрҙе (accusative definite plural)
тәңрелә (locative singular)
тәңреләрҙә (locative plural)
тәңренән (ablative singular)
тәңреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰭𐰼𐰃 (täŋri, “god; sky”),
Southern Altai теҥери (teŋeri, “sky”),
Turkish tanrı (“god”).


көрәш

head

көрәш • (körəş)

ba-noun

көрәш • (körəş)

körəş (romanization)
көрәш (absolute singular)
көрәштәр (absolute plural)
көрәштең (definite genitive singular)
көрәштәрҙең (definite genitive plural)
көрәшкә (dative singular)
көрәштәргә (dative plural)
көрәште (accusative definite singular)
көрәштәрҙе (accusative definite plural)
көрәштә (locative singular)
көрәштәрҙә (locative plural)
көрәштән (ablative singular)
көрәштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *küreš- (“to fight, struggle”).
Cognate with
Kazakh күрес (küres),
Kyrgyz күрөш (küröş),
Southern Altai кӱреш (küreš),
Tuvan хүреш (xüreş),
Shor кӱреш,
Uyghur كۈرەش (küresh),
Azerbaijani güləş,
Turkish güreş (“wrestling”), etc.

inh

Азатлыҡ өсөн көрәш.

Көрәш көслө рух тәрбиәләй.

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Beźźeñ oyoşma konkurent körəşenən qurqmay.

Our organization is not afraid of competitive struggle.

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.

Eşqıwarlıq — körəş mayźanı, unda barı tik tahıldar, səmseldər yeñew yawlay.

Enterpreneurship is a space of struggle; in it, only the persevering and ambitious will win victory.

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.

Alpamysha lets loose his horse, approaches the wrestling ground and enters into the (ongoing) struggle.

Alternative form: милли көрәш (milli körəş)

(specifically) kurash; belt wrestling practised among Bashkirs and other Turkic nations


милли көрәш

head

милли көрәш • (milli körəş)

ba-noun

милли көрәш • (milli körəş)

milli körəş (romanization)
милли көрәш (absolute singular-only)
милли көрәштең (definite genitive singular-only)
милли көрәшкә (dative singular-only)
милли көрәште (accusative definite singular-only)
милли көрәштә (locative singular-only)
милли көрәштән (ablative singular-only)

[mʲɪ.ˈlɪj.kʏ̞.ˈɾæ̹ʃ]

Alternative form: көрәш (körəş)

kurash; folk wrestling style practised among Bashkirs and other Turkic nations.


эшләпә

head

эшләпә • (eşləpə)

ba-noun

эшләпә • (eşləpə)

eşləpə (romanization)
эшләпә (absolute singular)
эшләпәләр (absolute plural)
эшләпәнең (definite genitive singular)
эшләпәләрҙең (definite genitive plural)
эшләпәгә (dative singular)
эшләпәләргә (dative plural)
эшләпәне (accusative definite singular)
эшләпәләрҙе (accusative definite plural)
эшләпәлә (locative singular)
эшләпәләрҙә (locative plural)
эшләпәнән (ablative singular)
эшләпәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эшләпәләрҙең

эшләпәләрҙән

[ɪ̞ʃ.læ.ˈpæ]

From Russian шля́па (šljápa, “hat”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics.


эскәмйә

head

эскәмйә • (eskəmyə)

ba-noun

эскәмйә • (eskəmyə)

eskəmyə (romanization)
эскәмйә (absolute singular)
эскәмйәләр (absolute plural)
эскәмйәнең (definite genitive singular)
эскәмйәләрҙең (definite genitive plural)
эскәмйәгә (dative singular)
эскәмйәләргә (dative plural)
эскәмйәне (accusative definite singular)
эскәмйәләрҙе (accusative definite plural)
эскәмйәлә (locative singular)
эскәмйәләрҙә (locative plural)
эскәмйәнән (ablative singular)
эскәмйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эскәмйәләрҙең

эскәмйәләргә

эскәмйәләрҙе

эскәмйәләрҙә

эскәмйәләрҙән

From Russian скамья́ (skamʹjá, “bench”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics (however this rule does not affect recent loanwords, such as Гренландия (Grenlandiya)).

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

Uyından sıqqas, Roberto zapas futbolsılar eskəmyəhenə ultırıp başın taśtamal menən yaba, ə keyenew-sisenew bülməhenə ütkəs toyğoların yəşerə almay ilap yebərə.

After exiting the game, Roberto sat at the substitute footballers' bench and covered his head with a towel; having moved to the locker room, he burst into tears, unable to hide his feelings

(sports) bench; the place where players (substitutes) and coaches sit when not playing.


көнбағыш

head

көнбағыш • (könbağış)

ba-noun

көнбағыш • (könbağış)

könbağış (romanization)
көнбағыш (absolute singular-only)
көнбағыштың (definite genitive singular-only)
көнбағышҡа (dative singular-only)
көнбағышты (accusative definite singular-only)
көнбағышта (locative singular-only)
көнбағыштан (ablative singular-only)

[ˈkʏ̞n.bɑ.ˌʁɯ̞ʂ]

Synchronously, көн (kön, “sun”) + баҡ- (baq-, “to look”) + -ыш (-ış).

affix

Көнбағыш баҫыуы.

Көнбағыш иккән - етеш көн иткән.

The one who raises sunflower leads a well off life.

Көнбағыш майы.

Урам буйында көнбағыш сиртеп йөрөгән кешеләрҙе, ғәҙәттә, бик яратып етмәйҙәр.

Uram buyında könbağış sirtep yörögən keşelərźe, ğəźəttə, bik yaratıp yetməyźər.

People who walk around streets eating sunflower seeds are typically not liked too much.


симешкә

head

симешкә • (simeşkə)

ba-noun

симешкә • (simeşkə)

simeşkə (romanization)
симешкә (absolute singular-only)
симешкәнең (definite genitive singular-only)
симешкә (dative singular-only)
симешкәне (accusative definite singular-only)
симешкәлә (locative singular-only)
симешкәнән (ablative singular-only)

From Russian семечки (semečki, “sunflower seeds”).
Cognate with
Uyghur سېمىشكا (sëmishka, “sunflower seeds”).

cog

Симешкә майы.

(colloquial) sunflower seeds, especially roasted and ready to eat


салауат

salawat (romanization)
салауат (absolute singular)
салауаттар (absolute plural)
салауаттың (definite genitive singular)
салауаттарҙың (definite genitive plural)
салауатҡа (dative singular)
салауаттарға (dative plural)
салауатты (accusative definite singular)
салауаттарҙы (accusative definite plural)
салауатта (locative singular)
салауаттарҙа (locative plural)
салауаттан (ablative singular)
салауаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

салауаттарҙың

салауаттарға

салауаттарҙы

салауаттарҙа

салауаттарҙан

BA-Салауат.ogg

From Arabic صَلَوَات (ṣalawāt), plural of صَلَاة (ṣalāh, “salat, prayer”), from Classical Syriac ܨܠܘܬܐ (ṣəlōṯāʾ, “prayer”).

der

(Islam) laud (prayer of praise or glorification)


күбек

head

күбек • (kübek)

ba-noun

күбек • (kübek)

kübek (romanization)
күбек (absolute singular)
күбектәр (absolute plural)
күбектең (definite genitive singular)
күбектәрҙең (definite genitive plural)
күбеккә (dative singular)
күбектәргә (dative plural)
күбекте (accusative definite singular)
күбектәрҙе (accusative definite plural)
күбектә (locative singular)
күбектәрҙә (locative plural)
күбектән (ablative singular)
күбектәрҙән (ablative plural)

From *kӧpük "foam", from Proto-Turkic *köp- (“to swell, surge”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (köpük, “foam”),
Kazakh көбік (köbık),
Kyrgyz көбүк (köbük),
Southern Altai кӧбӱк (köbük),
Shor кӧбӱк,
Uzbek ko'pik,
Uyghur كۆپۈك (köpük),
Azerbaijani köpük,
Turkish köpük,
Tuvan көвүк (kövük, “foam”),
etc.

cog

Ҡырыныу күбеге


ҡапҡас

qapqas (romanization)
ҡапҡас (absolute singular)
ҡапҡастар (absolute plural)
ҡапҡастың (definite genitive singular)
ҡапҡастарҙың (definite genitive plural)
ҡапҡасҡа (dative singular)
ҡапҡастарға (dative plural)
ҡапҡасты (accusative definite singular)
ҡапҡастарҙы (accusative definite plural)
ҡапҡаста (locative singular)
ҡапҡастарҙа (locative plural)
ҡапҡастан (ablative singular)
ҡапҡастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡапҡастарҙың

ҡапҡастарҙан

From *qap-ğač, Proto-Turkic *kap- (“to cover, close”).
Cognate with
Kumyk къапгъач (qapğaç, “lid, cover, valve”).


кәшәнә

head

кәшәнә • (kəşənə)

ba-noun

кәшәнә • (kəşənə)

kəşənə (romanization)
кәшәнә (absolute singular)
кәшәнәләр (absolute plural)
кәшәнәнең (definite genitive singular)
кәшәнәләрҙең (definite genitive plural)
кәшәнәгә (dative singular)
кәшәнәләргә (dative plural)
кәшәнәне (accusative definite singular)
кәшәнәләрҙе (accusative definite plural)
кәшәнәлә (locative singular)
кәшәнәләрҙә (locative plural)
кәшәнәнән (ablative singular)
кәшәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәшәнәләрҙең

кәшәнәләрҙән

From Persian کاشانه (kâšâna, kâšâne, “house”).
Cognate with
Kazakh кесене (kesene, “grave memorial”).

cog

grave memorial; a memorial structure on the grave of a prominent religious (Islamic) or historical figure. Is built of rocks or bricks, and includes a dome on top of or a low wall around the grave.


мылтыҡ

head

мылтыҡ • (mıltıq)

ba-noun

мылтыҡ • (mıltıq)

mıltıq (romanization)
мылтыҡ (absolute singular)
мылтыҡтар (absolute plural)
мылтыҡтың (definite genitive singular)
мылтыҡтарҙың (definite genitive plural)
мылтыҡҡа (dative singular)
мылтыҡтарға (dative plural)
мылтыҡты (accusative definite singular)
мылтыҡтарҙы (accusative definite plural)
мылтыҡта (locative singular)
мылтыҡтарҙа (locative plural)
мылтыҡтан (ablative singular)
мылтыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мылтыҡтарҙың

мылтыҡтарҙан

[mɯ̞ɫ.ˈtɯ̞q]

Cognate with
Kazakh мылтық (myltyq),
Nogai мылтык (mıltık),
Uzbek miltiq,
Uyghur مىلتىق (miltiq),
Kyrgyz мылтык (mıltık),
Southern Altai мылтык (mïltïk),
Khakas мылтых (mıltıx, “rifle”), etc.

Һунар мылтығы.

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal that a boy is born.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.

(Can we date this quote?), Аҡмулла [Aqmulla, Aqmulla], (Please provide the book title or journal name):

A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old.


эрен

eren (romanization)
эрен (absolute singular-only)
эрендең (definite genitive singular-only)
эренгә (dative singular-only)
эренде (accusative definite singular-only)
эрендә (locative singular-only)
эрендән (ablative singular-only)

From *iriñ (“pus”), from Proto-Turkic *iri- (“to decay; to turn sour, coagulate”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (iriŋ, “pus”);
Kazakh ірің (ırıñ, “pus”),
Kyrgyz ириң (iriŋ, “pus”),
Uzbek yiring,
Khakas ірінъ (ìrìnʺ, “pus”),
Tuvan ириң (iriñ, “pus”),
Turkish irin (“pus”), etc.


шайыҡ

head

шайыҡ • (şayıq)

şayıq (romanization)
шайыҡ (absolute singular-only)
шайыҡтың (definite genitive singular-only)
шайыҡҡа (dative singular-only)
шайыҡты (accusative definite singular-only)
шайыҡта (locative singular-only)
шайыҡтан (ablative singular-only)


төкөрөк

төкөрөк • (tökörök)

tökörök (romanization)
төкөрөк (absolute singular-only)
төкөрөктөң (definite genitive singular-only)
төкөрөккә (dative singular-only)
төкөрөктө (accusative definite singular-only)
төкөрөктә (locative singular-only)
төкөрөктән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *tüpkürük (“saliva”), a development of *tüpkür- (“to spit”), whence төкөрөү (tököröw, “to spit”). Cognate with Kumyk тюкюрюк (tükürük) and Turkish tükürük (“saliva”).

inh+

saliva, especially when expectorated; spit, spittle


һеләгәй

head

һеләгәй • (heləgəy)

ba-noun

һеләгәй • (heləgəy)

heləgəy (romanization)
һеләгәй (absolute singular-only)
һеләгәйҙең (definite genitive singular-only)
һеләгәйгә (dative singular-only)
һеләгәйҙе (accusative definite singular-only)
һеләгәйҙә (locative singular-only)
һеләгәйҙән (ablative singular-only)

From Mongolic silükei ~ šilükei "saliva", from Proto-Mongolic *sil- (“saliva; mucus; wet”).
Note that the s-/š- variation at the beginning (compare шеләгәй) go back to the diachronous variation within Mongolic.
Cognate with
Tuvan шилегей (şilegey),
Khakas сілегей (sìlegey),
Crimean Tatar silekiy,
Kazakh сілекей (sılekei, “saliva”), etc.


асҡыс

head

асҡыс • (asqıs)

ba-noun

асҡыс • (asqıs)

asqıs (romanization)
асҡыс (absolute singular-only)
асҡыстың (definite genitive singular-only)
асҡысҡа (dative singular-only)
асҡысты (accusative definite singular-only)
асҡыста (locative singular-only)
асҡыстан (ablative singular-only)

Synchronously, ас- (as-, “open”) + -ҡыс (-qıs, “agent suffix”).
Cognate with
Kyrgyz ачкыч (ackıc), Kumyk ачгъыч (açğıç), Uyghur ئاچقۇچ (achquch, “key”).

cog

Kumyk ачгъыч (açğıç)

Ғәрәп телендә Мифтахетдин исеме "дин асҡысы" тигәнде аңлата.

Ğərəp telendə Miftaxetdin iseme "din asqısı" tigənde añlata.

In the Arabic language, the name Miftakhetdin means "key of the religion".

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

It is important to find a key to a child's soul.


йәш

yəş (romanization)
йәш (absolute singular)
йәштәр (absolute plural)
йәштең (definite genitive singular)
йәштәрҙең (definite genitive plural)
йәшкә (dative singular)
йәштәргә (dative plural)
йәште (accusative definite singular)
йәштәрҙе (accusative definite plural)
йәштә (locative singular)
йәштәрҙә (locative plural)
йәштән (ablative singular)
йәштәрҙән (ablative plural)

Урта йәштәге кеше.


йәштәр

head

йәштәр • (yəştər)

yəştər (romanization)
йәштәр (absolute plural-only)
йәштәрҙең (definite genitive plural-only)
йәштәргә (dative plural-only)
йәштәрҙе (accusative definite plural-only)
йәштәрҙә (locative plural-only)
йәштәрҙән (ablative plural-only)

Substantivized pluralia tantum of the adjective йәш (yəş).

Йәштәрҙе ҡала тарта.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

Uqıp sıqqas ta, eş taba almağan yəştər əle lə baytaq.

There are still many young people who cannot find a job after graduation.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

Torlaq məsələhe yañı ğına ğailə qorop bergə yəşəy başlağan küp yəştərźe borsoy.

The housing problem disturbs many young people who have just started a family and began to live together.

young people, the young, youth (collective)


ҡомалаҡ

qomalaq (romanization)
ҡомалаҡ (absolute singular-only)
ҡомалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡомалаҡҡа (dative singular-only)
ҡомалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡомалаҡта (locative singular-only)
ҡомалаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kumlak (“Humulus lupulus”), see there for further origin.

der

Ҡомалаҡҡа бешерелгән икмәк.

Humulus lupulus
Humulus lupulus#Translingual

ba:Ҡомалаҡ (үҫемлек)


телмәр

head

телмәр • (telmər)

ba-noun

телмәр • (telmər)

telmər (romanization)
телмәр (absolute singular-only)
телмәрҙең (definite genitive singular-only)
телмәргә (dative singular-only)
телмәрҙе (accusative definite singular-only)
телмәрҙә (locative singular-only)
телмәрҙән (ablative singular-only)

(formal) speech; oral or written communication

Тура телмәр.

Ситләтелгән телмәр.

speech, session of speaking; public speaking, public address


һемәк

head

һемәк • (hemək)

ba-noun

һемәк • (hemək)

hemək (romanization)
һемәк (absolute singular)
һемәктәр (absolute plural)
һемәктең (definite genitive singular)
һемәктәрҙең (definite genitive plural)
һемәккә (dative singular)
һемәктәргә (dative plural)
һемәкте (accusative definite singular)
һемәктәрҙе (accusative definite plural)
һемәктә (locative singular)
һемәктәрҙә (locative plural)
һемәктән (ablative singular)
һемәктәрҙән (ablative plural)

Сәйнүктең һемәге.

a tube through which liquid is poured or discharged; spout


өмөт

head

өмөт • (ömöt)

ba-noun

өмөт • (ömöt)

ömöt (romanization)
өмөт (absolute singular)
өмөттәр (absolute plural)
өмөттөң (definite genitive singular)
өмөттәрҙең (definite genitive plural)
өмөткә (dative singular)
өмөттәргә (dative plural)
өмөттө (accusative definite singular)
өмөттәрҙе (accusative definite plural)
өмөттә (locative singular)
өмөттәрҙә (locative plural)
өмөттән (ablative singular)
өмөттәрҙән (ablative plural)

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.

Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.

Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.


келәм

head

келәм • (keləm)

ba-noun

келәм • (keləm)

keləm (romanization)
келәм (absolute singular)
келәмдәр (absolute plural)
келәмдең (definite genitive singular)
келәмдәрҙең (definite genitive plural)
келәмгә (dative singular)
келәмдәргә (dative plural)
келәмде (accusative definite singular)
келәмдәрҙе (accusative definite plural)
келәмдә (locative singular)
келәмдәрҙә (locative plural)
келәмдән (ablative singular)
келәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian گلیم (gelim), from Ancient Greek κάλυμμα (kálumma, “cover, top, covering”).
Cognate with
Kazakh кілем (kılem),
Kyrgyz килем (kilem),
Uzbek gilam,
Turkish kilim (“carpet”).


балаҫ

head

балаҫ • (balaś)

ba-noun

балаҫ • (balaś)

balaś (romanization)
балаҫ (absolute singular)
балаҫтар (absolute plural)
балаҫтың (definite genitive singular)
балаҫтарҙың (definite genitive plural)
балаҫҡа (dative singular)
балаҫтарға (dative plural)
балаҫты (accusative definite singular)
балаҫтарҙы (accusative definite plural)
балаҫта (locative singular)
балаҫтарҙа (locative plural)
балаҫтан (ablative singular)
балаҫтарҙан (ablative plural)


шеләгәй

head

шеләгәй • (şeləgəy)

ba-noun

шеләгәй • (şeləgəy)

[ʃɪ̞.læ.ˈɡæj]

һеләгәй һеләгәй#Bashkir


мәней

head

мәней • (məney)

məney (romanization)
мәней (absolute singular-only)
мәнейҙең (definite genitive singular-only)
мәнейгә (dative singular-only)
мәнейҙе (accusative definite singular-only)
мәнейҙә (locative singular-only)
мәнейҙән (ablative singular-only)

From Arabic مَنِيّ (maniyy, “semen, sperm”).


аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

ba-noun

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

[ɑ.tɑˈɫɯ̞q.ʊ̞ɾ.ɫʊ̞ˌʁʊ̞]


миләүшә

head

миләүшә • (miləwşə)

ba-noun

миләүшә • (miləwşə)

miləwşə (romanization)
миләүшә (absolute singular)
миләүшәләр (absolute plural)
миләүшәнең (definite genitive singular)
миләүшәләрҙең (definite genitive plural)
миләүшәгә (dative singular)
миләүшәләргә (dative plural)
миләүшәне (accusative definite singular)
миләүшәләрҙе (accusative definite plural)
миләүшәлә (locative singular)
миләүшәләрҙә (locative plural)
миләүшәнән (ablative singular)
миләүшәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миләүшәләрҙең

миләүшәләргә

миләүшәләрҙе

миләүшәләрҙә

миләүшәләрҙән

From Persian بنفشه (banafše, “violet”).
Cognate with
Kumyk мелевше (melewşe, “violet”),
Turkish menekşe (“violet”).

ba:Ала миләүшә


һабаҡ

From
*sabaq (“stem of plant; haulm; sprout”), which is a diminutive form from
Proto-Turkic *sāp (“stem of plant”).
Compare with
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai сабак (sabaq),
Kazakh, Shor сабақ (sabaq),
Karachay-Balkar сабакъ (sabaq, “stem, stalk”);
Yakut сабаҕа (sabağa, “butt end of tree”).

cog

Сөгөлдөр һабағы.

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

Vaqıtı yetməhə, yapraq ta habağınan öźölməy.

Even a leaf will not come off from its stem unless its time has come.


һабаҡ

habaq (romanization)
һабаҡ (absolute singular)
һабаҡтар (absolute plural)
һабаҡтың (definite genitive singular)
һабаҡтарҙың (definite genitive plural)
һабаҡҡа (dative singular)
һабаҡтарға (dative plural)
һабаҡты (accusative definite singular)
һабаҡтарҙы (accusative definite plural)
һабаҡта (locative singular)
һабаҡтарҙа (locative plural)
һабаҡтан (ablative singular)
һабаҡтарҙан (ablative plural)

Һәр көн килгел һабаҡҡа, сәғәтеңде яҙҙырма.

Hər kön kilgel habaqqa, səğəteñde yaźźırma.

Come every day to class, do not miss your (single) hour.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period in life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)

üpkə (romanization)
үпкә (absolute singular)
үпкәләр (absolute plural)
үпкәнең (definite genitive singular)
үпкәләрҙең (definite genitive plural)
үпкәкә (dative singular)
үпкәләргә (dative plural)
үпкәне (accusative definite singular)
үпкәләрҙе (accusative definite plural)
үпкәлә (locative singular)
үпкәләрҙә (locative plural)
үпкәнән (ablative singular)
үпкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *öpke (“anger, resentment”).


селән

head

селән • (selən)

ba-noun

селән • (selən)

selən (romanization)
селән (absolute singular)
селәндәр (absolute plural)
селәндең (definite genitive singular)
селәндәрҙең (definite genitive plural)
селәнгә (dative singular)
селәндәргә (dative plural)
селәнде (accusative definite singular)
селәндәрҙе (accusative definite plural)
селәндә (locative singular)
селәндәрҙә (locative plural)
селәндән (ablative singular)
селәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Khakas сӱлен (sülen, “heron”).


селлә

head

селлә • (sellə)

ba-noun

селлә • (sellə)

sellə (romanization)
селлә (absolute singular)
селләләр (absolute plural)
селләнең (definite genitive singular)
селләләрҙең (definite genitive plural)
селләгә (dative singular)
селләләргә (dative plural)
селләне (accusative definite singular)
селләләрҙе (accusative definite plural)
селләлә (locative singular)
селләләрҙә (locative plural)
селләнән (ablative singular)
селләләрҙән (ablative plural)
селдә (alternative)

From Persian چله (čella, čelle), from
Persian چهل (čehel, “forty”).
Cognate with
Kazakh шілде (şılde),
Kazakh чилде (cilde),
Uzbek chilla.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.

In the hottest part of the summer, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.

the hottest part of the year (40 days, 25 June through 5 August)

the coldest part of the year (40 days, 25 December 5 February)


селдә

head

селдә • (seldə)

ba-noun

селдә • (seldə)

seldə (romanization)
селдә (absolute singular)
селдәләр (absolute plural)
селдәнең (definite genitive singular)
селдәләрҙең (definite genitive plural)
селдәгә (dative singular)
селдәләргә (dative plural)
селдәне (accusative definite singular)
селдәләрҙе (accusative definite plural)
селдәлә (locative singular)
селдәләрҙә (locative plural)
селдәнән (ablative singular)
селдәләрҙән (ablative plural)
селлә (alternative)

Eastern Bashkir form of Standard селлә (sellə),
from Persian چله (čelle), from
Persian چهل (čehel, “forty”).
Compare cognates:
Kazakh шілде (şılde),
Kyrgyz чилде (cilde).


кәңәш

head

кәңәш • (kəñəş)

ba-noun

кәңәш • (kəñəş)

kəñəş (romanization)
кәңәш (absolute singular)
кәңәштәр (absolute plural)
кәңәштең (definite genitive singular)
кәңәштәрҙең (definite genitive plural)
кәңәшкә (dative singular)
кәңәштәргә (dative plural)
кәңәште (accusative definite singular)
кәңәштәрҙе (accusative definite plural)
кәңәштә (locative singular)
кәңәштәрҙә (locative plural)
кәңәштән (ablative singular)
кәңәштәрҙән (ablative plural)

From *keŋeš (“advice; council”), from Proto-Turkic *keŋe- (“advice; to consult, to seek advice”).

кәңәшмә

meeting, conference; debate, consultation


яҡты

head

яҡты • (yaqtı)

ba-noun

яҡты • (yaqtı)

yaqtı (romanization)
яҡты (absolute singular-only)
яҡтының (definite genitive singular-only)
яҡты (dative singular-only)
яҡтыны (accusative definite singular-only)
яҡтыла (locative singular-only)
яҡтынан (ablative singular-only)

From *yag-du (“light, bright”), from Proto-Turkic *yak- (“to burn; produce fire”).
Cognate with
Tatar якты (yaktı, “light”),
Uzbek yogʻdu (“light”),
Turkmen ýagty (“light, bright”),
Chuvash ҫутӑ (śut̬ă, “light, bright”).
See also яғыу (yağıw, “make fire”).

der

Көн яҡтыһы.

Ай яҡтыһы.


ҡараңғы

head

ҡараңғы • (qarañğı)

ba-noun

ҡараңғы • (qarañğı)

qarañğı (romanization)
ҡараңғы (absolute singular-only)
ҡараңғының (definite genitive singular-only)
ҡараңғы (dative singular-only)
ҡараңғыны (accusative definite singular-only)
ҡараңғыла (locative singular-only)
ҡараңғынан (ablative singular-only)

[qɑ.ɾɑɴ.ˈɢɯ̞]

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qaranqu, “dark, darkness”);
Uzbek qorongʻi (“dark, darkness”),
Uyghur قاراڭغۇ (qarangghu, “dark, darkness”),
Yakut хараҥа (qaraña, “darkness”).


таба

taba (romanization)
таба (absolute singular)
табалар (absolute plural)
табаның (definite genitive singular)
табаларҙың (definite genitive plural)
табаға (dative singular)
табаларға (dative plural)
табаны (accusative definite singular)
табаларҙы (accusative definite plural)
табала (locative singular)
табаларҙа (locative plural)
табанан (ablative singular)
табаларҙан (ablative plural)

From Persian تابه (tâbe, “frying pan”).
Cognate with Kazakh таба (taba), Uzbek tova, Turkish tava (“frying pan”).

Табала бешкән ризыҡ.


бурыс

head

бурыс • (burıs)

ba-noun

бурыс • (burıs)

burıs (romanization)
бурыс (absolute singular)
бурыстар (absolute plural)
бурыстың (definite genitive singular)
бурыстарҙың (definite genitive plural)
бурысҡа (dative singular)
бурыстарға (dative plural)
бурысты (accusative definite singular)
бурыстарҙы (accusative definite plural)
бурыста (locative singular)
бурыстарҙа (locative plural)
бурыстан (ablative singular)
бурыстарҙан (ablative plural)

From Sogdian [Term?].
Cognate with
Kazakh борыш (boryş),
Kyrgyz боруч (boruc), борч (borc),
Uzbek burch,
Crimean Tatar borc,
Turkmen borç,
Turkish borç (“debt”).

debt, the money someone owes to someone else

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

duty, what is morally or legally obliged to do


юйғыс

head

юйғыс • (yuyğıs)

ba-noun

юйғыс • (yuyğıs)

yuyğıs (romanization)
юйғыс (absolute singular)
юйғыстар (absolute plural)
юйғыстың (definite genitive singular)
юйғыстарҙың (definite genitive plural)
юйғысҡа (dative singular)
юйғыстарға (dative plural)
юйғысты (accusative definite singular)
юйғыстарҙы (accusative definite plural)
юйғыста (locative singular)
юйғыстарҙа (locative plural)
юйғыстан (ablative singular)
юйғыстарҙан (ablative plural)

From юй- "to erase" + -ғыс "tool suffix".
Compare to
Kazakh жойғыш (joiğyş, “fighter plane, destroyer”).


миндек

mindek (romanization)
миндек (absolute singular)
миндектәр (absolute plural)
миндектең (definite genitive singular)
миндектәрҙең (definite genitive plural)
миндеккә (dative singular)
миндектәргә (dative plural)
миндекте (accusative definite singular)
миндектәрҙе (accusative definite plural)
миндектә (locative singular)
миндектәрҙә (locative plural)
миндектән (ablative singular)
миндектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миндектәрҙең

миндектәрҙән

a bundle of dried birch twigs with leaves (prepared in June and stored throughout the year, used in banya; see :w:Banny venik for a detailed description)


йүнәлеш

head

йүнәлеш • (yünəleş)

ba-noun

йүнәлеш • (yünəleş)

yünəleş (romanization)
йүнәлеш (absolute singular)
йүнәлештәр (absolute plural)
йүнәлештең (definite genitive singular)
йүнәлештәрҙең (definite genitive plural)
йүнәлешкә (dative singular)
йүнәлештәргә (dative plural)
йүнәлеште (accusative definite singular)
йүнәлештәрҙе (accusative definite plural)
йүнәлештә (locative singular)
йүнәлештәрҙә (locative plural)
йүнәлештән (ablative singular)
йүнәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йүнәлештәрҙең

йүнәлештәргә

йүнәлештәрҙе

йүнәлештәрҙә

йүнәлештәрҙән

Action noun of *yönäl- (“to move in a certain direction, make one's way toward”), from Proto-Turkic *yȫn (“side, direction”).
Cognate with
Uzbek yo'nalish (“direction”).
Turkish yöneliş (“drift, bearing, orientation”)

cog

Төҙөләсәк юлдың ике йүнәлешендә лә һәр береһе дүртәр метр ике юл һыҙаты ҡаралған.

Töźöləsək yuldıñ ike yünəleşendə lə hər berehe dürtər metr ike yul hıźatı qaralğan.

It is envisaged that in the road to be built, there will be two lanes in both directions, each four meters (wide).

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

area of knowledge or art; branch, school

Ҡайтым йүнәлеше.

Төшөм йүнәлеше.

Йөкмәтеү йүнәлеше.


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).

inh

(Eastern Bashkir) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


төшөнсә

head

төшөнсә • (töşönsə)

ba-noun

төшөнсә • (töşönsə)

töşönsə (romanization)
төшөнсә (absolute singular)
төшөнсәләр (absolute plural)
төшөнсәнең (definite genitive singular)
төшөнсәләрҙең (definite genitive plural)
төшөнсәгә (dative singular)
төшөнсәләргә (dative plural)
төшөнсәне (accusative definite singular)
төшөнсәләрҙе (accusative definite plural)
төшөнсәлә (locative singular)
төшөнсәләрҙә (locative plural)
төшөнсәнән (ablative singular)
төшөнсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төшөнсәләрҙең

төшөнсәләргә

төшөнсәләрҙе

төшөнсәләрҙә

төшөнсәләрҙән

[tʏ̞.ʃʏ̞n.ˈsæ]

Verbal stem төшөн (töşön, “understand”) + -сә.
Cognate with Azerbaijani düşüncə, Turkish düşünce, Turkmen düşünje, Uzbek tushuncha.

Төшөнсәләрҙе һиҙҙермәҫтән алмаштырыу.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

Tiśkəre han töşönsəhe təwtapqır bişense sinıfta inderelə.

The concept of a negative number is first introduced in the fifth grade/form.


ойошма

head

ойошма • (oyoşma)

ba-noun

ойошма • (oyoşma)

oyoşma (romanization)
ойошма (absolute singular)
ойошмалар (absolute plural)
ойошманың (definite genitive singular)
ойошмаларҙың (definite genitive plural)
ойошмаға (dative singular)
ойошмаларға (dative plural)
ойошманы (accusative definite singular)
ойошмаларҙы (accusative definite plural)
ойошмала (locative singular)
ойошмаларҙа (locative plural)
ойошманан (ablative singular)
ойошмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ойошмаларҙың

ойошмаларҙан

[ʊ̞.jʊ̞ʂ.ˈmɑ]

Synchronously, ойош- (oyoş-, “to get organized”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Cognate with Kyrgyz уюшма (uyuşma, “organization, union”), Uzbek uyushma (“organization, federation, union”),
Uyghur ئۇيۇشما (uyushma, “organization, union”).
Also compare Turkish uyuşma (“alignment”).

cog

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Beźźeñ oyoşma konkurent körəşenən qurqmay.

Our organization is not afraid of competitive struggle.

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы.

Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы.

organization, a group of people or other legal entities with an explicit purpose and written rules.

organization, a group of people consciously cooperating


тоҡсай

toqsay (romanization)
тоҡсай (absolute singular)
тоҡсайҙар (absolute plural)
тоҡсайҙың (definite genitive singular)
тоҡсайҙарҙың (definite genitive plural)
тоҡсайға (dative singular)
тоҡсайҙарға (dative plural)
тоҡсайҙы (accusative definite singular)
тоҡсайҙарҙы (accusative definite plural)
тоҡсайҙа (locative singular)
тоҡсайҙарҙа (locative plural)
тоҡсайҙан (ablative singular)
тоҡсайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тоҡсайҙарҙың

тоҡсайҙарҙан

No etymology is known. No cognates are known.
Semantically, appears to be a diminutive form of тоҡ (toq). However, -say is not a known diminutive affix.

Сәй тоҡсайы.


аяҡ кейеме

[ɑˈjɑk.kɪ̞.jɪ̞ˌmɪ̞]

Compare to
Uzbek oyoq kiyimi (“footwear”),
Uyghur ئاياق كىيىم (ayaq kiyim, “footwear”).

cog

Балаға һәр миҙгел бер-ике пар аяҡ кейеме алырға тура килә.

Balağa hər miźgel ber-ike par ayaq keyeme alırğa tura kilə.

Every season, (I) have to buy a pair or two of footwear for the child.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.

When I was a child, some children in our village had no shoes at all.


даға

head

даға • (dağa)

ba-noun

даға • (dağa)

dağa (romanization)
даға (absolute singular)
дағалар (absolute plural)
дағаның (definite genitive singular)
дағаларҙың (definite genitive plural)
дағаға (dative singular)
дағаларға (dative plural)
дағаны (accusative definite singular)
дағаларҙы (accusative definite plural)
дағала (locative singular)
дағаларҙа (locative plural)
дағанан (ablative singular)
дағаларҙан (ablative plural)


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), Kazakh кіс (kıs) etc.

cog

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


йоҙаҡ

head

йоҙаҡ • (yoźaq)

ba-noun

йоҙаҡ • (yoźaq)

yoźaq (romanization)
йоҙаҡ (absolute singular-only)
йоҙаҡтың (definite genitive singular-only)
йоҙаҡҡа (dative singular-only)
йоҙаҡты (accusative definite singular-only)
йоҙаҡта (locative singular-only)
йоҙаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yuŕak (“lock”).
Cognate with Tatar йозак (yozaq, “lock”),
Karaim йузак / изак / узакъ (“lock”),
Chuvash ҫӑра (śăra, “lock”).

Ишек йоҙағы.

Йоҙаҡ тишеге.


баҫым

head

баҫым • (baśım)

ba-noun

баҫым • (baśım)

baśım (romanization)
баҫым (absolute singular-only)
баҫымдың (definite genitive singular-only)
баҫымға (dative singular-only)
баҫымды (accusative definite singular-only)
баҫымда (locative singular-only)
баҫымдан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh басым (basym, “prevailing, dominant”),
Uzbek bosim (“pressure; word stress”),
Uyghur بېسىم (bësim, “pressure; word stress”).

cog

Ҡан баҫымы.

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

Gaz bülmələge temperaturağasa hıwınğas, unıñ hawıt töbönə baśımı nisek üźgərəsək?

When the gas cools down to the room temperature, how will its pressure on the vessel bottom change?

60-сы йылдарҙың аҙағында йәш башҡорт яҙыусыларына ҡарата идеологик баҫым ысынлап та көсәйә төштө.

60-sı yıldarźıñ aźağında yəş başqort yaźıwsılarına qarata ideologik baśım ısınlap ta kösəyə töştö.

At the end of the 1960s, the ideological pressure on young Bashkir writers has indeed intensified.

Эшегеҙҙә баҫым яһарға тырышһалар, быға фәлсәфәүи күҙлектән ҡарағыҙ.

Eşegeźźə baśım yaharğa tırışhalar, bığa fəlsəfəwi küźlektən qarağıź.

If they try to put pressure (on you) at work, look at this from a philosophical point of view.

mental, verbal, etc. pressure; stress, strain

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

Bıl osorźa AQŞ Yaponiya menən mönəsəbəten nığıtıwğa baśım yahay ine.

During this period, the USA placed emphasis on strengthening its relationship with Japan.

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.


ҡарағай

head

ҡарағай • (qarağay)

ba-noun

ҡарағай • (qarağay)

qarağay (romanization)
ҡарағай (absolute singular)
ҡарағайҙар (absolute plural)
ҡарағайҙың (definite genitive singular)
ҡарағайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарағайға (dative singular)
ҡарағайҙарға (dative plural)
ҡарағайҙы (accusative definite singular)
ҡарағайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарағайҙа (locative singular)
ҡарағайҙарҙа (locative plural)
ҡарағайҙан (ablative singular)
ҡарағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағайҙарҙың

ҡарағайҙарға

ҡарағайҙарҙы

ҡарағайҙарҙа

ҡарағайҙарҙан

Ba-ҡарағай.ogg

From a Mongolic source according to Räsänen, see Middle Mongol *qaraɣai (“pine tree”).
Cognate with
Tatar карагай (qarağay, “larch tree”),
Khakas харағай (xarağay, “pine tree”),
Southern Altai карагай (karagay),
Shor, Kazakh қарағай (qarağai),
Karakalpak, Uzbek qarag'ay (“pine tree”),
Uyghur قارىغاي (qarighay, “pine, spruce”),
Kyrgyz карагай (karagay, “spruce”),
Karachay-Balkar къаракъай (qaraqay, “coniferous”).

cog

Сеймал ѳсѳн алыҫ йѳрѳйһѳ түгел — ҡарағай урманы ауыл янында уҡ шаулап тора.

You don't have to travel far for raw materials: a pine forest rustles right next to the village.

Беҙҙең өйөбөҙ ҡарағайҙан буралған.


алмағас

head

алмағас • (almağas)

ba-noun

алмағас • (almağas)

almağas (romanization)
алмағас (absolute singular)
алмағастар (absolute plural)
алмағастың (definite genitive singular)
алмағастарҙың (definite genitive plural)
алмағасҡа (dative singular)
алмағастарға (dative plural)
алмағасты (accusative definite singular)
алмағастарҙы (accusative definite plural)
алмағаста (locative singular)
алмағастарҙа (locative plural)
алмағастан (ablative singular)
алмағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алмағастарҙың

алмағастарға

алмағастарҙы

алмағастарҙа

алмағастарҙан

[ɑɫ.mɑˈʁ̞ɑs]

алма (alma, “apple”) + ағас (ağas, “tree”).

compound

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Apple trees are blooming in the school garden.


баш ҡала

head

баш ҡала • (baş qala)

ba-noun

баш ҡала • (baş qala)

башҡала башҡала#Bashkir


ҡәнәфер

head

ҡәнәфер • (qənəfer)

ba-noun

ҡәнәфер • (qənəfer)

ҡәләмфер ҡәләмфер#Bashkir


ҡарағас

head

ҡарағас • (qarağas)

ba-noun

ҡарағас • (qarağas)

qarağas (romanization)
ҡарағас (absolute singular)
ҡарағастар (absolute plural)
ҡарағастың (definite genitive singular)
ҡарағастарҙың (definite genitive plural)
ҡарағасҡа (dative singular)
ҡарағастарға (dative plural)
ҡарағасты (accusative definite singular)
ҡарағастарҙы (accusative definite plural)
ҡарағаста (locative singular)
ҡарағастарҙа (locative plural)
ҡарағастан (ablative singular)
ҡарағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағастарҙың

ҡарағастарға

ҡарағастарҙы

ҡарағастарҙа

ҡарағастарҙан

Probably from qara-yïgač (“black tree”) (see Proto-Turkic *kara (“black”) and *ïgač (“tree”)).
However, Rahmatullayev suggests for the Uzbek term a derivation from *qayïr (“"tree bark"; purportedly "hard, firm, solid"”) and *ïğač (“tree”)).
Cognate with
Kazakh қарағаш (qarağaş, “Ulmus carpinifolia”),
Uzbek qayragʻoch (“Ulmus carpinifolia”),
Uyghur قاراياغاچ (qarayaghach, “pine tree; spruce tree; elm tree”).


балан

balan (romanization)
балан (absolute singular)
баландар (absolute plural)
баландың (definite genitive singular)
баландарҙың (definite genitive plural)
баланға (dative singular)
баландарға (dative plural)
баланды (accusative definite singular)
баландарҙы (accusative definite plural)
баланда (locative singular)
баландарҙа (locative plural)
баландан (ablative singular)
баландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *balgïn (“tamarisk; viburnum”).
Cognate with Uyghur بالان (balan, “viburnum”), Southern Altai балан (balan), Chulym пӓлӓн (“viburnum”).

inh

Балан бәлеше.

Viburnum opulus
Viburnum opulus#Translingual


ерек

yerek (romanization)
ерек (absolute singular)
еректәр (absolute plural)
еректең (definite genitive singular)
еректәрҙең (definite genitive plural)
ереккә (dative singular)
еректәргә (dative plural)
еректе (accusative definite singular)
еректәрҙе (accusative definite plural)
еректә (locative singular)
еректәрҙә (locative plural)
еректән (ablative singular)
еректәрҙән (ablative plural)

From Persian زرشک (zerešk, “barberry”) or, alternatively,
from Proto-Turkic *jẹrük (“alder; cedar”).
Cognate with
Karachay-Balkar джерк (cerk, “alder”), Southern Altai јӱрӱк (ǰürük, “cedar”).

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.


имән

head

имән • (imən)

ba-noun

имән • (imən)

imən (romanization)
имән (absolute singular)
имәндәр (absolute plural)
имәндең (definite genitive singular)
имәндәрҙең (definite genitive plural)
имәнгә (dative singular)
имәндәргә (dative plural)
имәнде (accusative definite singular)
имәндәрҙе (accusative definite plural)
имәндә (locative singular)
имәндәрҙә (locative plural)
имәндән (ablative singular)
имәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *imen (“oak”).
Cognate with Kazakh емен (emen, “oak”),
Uzbek eman (“oak”),
Uyghur ئېمەن (ëmen, “oak”),
etc.


ҡоро ер

qoro yer (romanization)
ҡоро ер (absolute singular-only)
ҡоро ерҙең (definite genitive singular-only)
ҡоро ергә (dative singular-only)
ҡоро ерҙе (accusative definite singular-only)
ҡоро ерҙә (locative singular-only)
ҡоро ерҙән (ablative singular-only)

[qʊ̞ˌɾʊ̞ˈjɪ̞ɾ]

Ҡоро ер ғәскәрҙәре.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.

land as opposed to sea or ocean; dry land; the part of Earth which is not covered by oceans or other bodies of water


хаким

xakim (romanization)
хаким (absolute singular)
хакимдар (absolute plural)
хакимдың (definite genitive singular)
хакимдарҙың (definite genitive plural)
хакимға (dative singular)
хакимдарға (dative plural)
хакимды (accusative definite singular)
хакимдарҙы (accusative definite plural)
хакимда (locative singular)
хакимдарҙа (locative plural)
хакимдан (ablative singular)
хакимдарҙан (ablative plural)

From Arabic حَاكِم (ḥākim, “ruler, sovereign”).

bor

Хаким синыф.

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

Demokratiya bulmağan ildə xakimdar xalıq tawışın işetməy.

In a country where there is no democracy, the rulers do not hear the people's voice.

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

Nindəy źə bulha qatnaşıwsını xakim itep haylar ösön bötəhe undan da kəm tügel tawış birelergə teyeş.

To elect any participant an administrator, a total of no less than ten votes must be cast.


туй

tuy (romanization)
туй (absolute singular)
туйҙар (absolute plural)
туйҙың (definite genitive singular)
туйҙарҙың (definite genitive plural)
туйға (dative singular)
туйҙарға (dative plural)
туйҙы (accusative definite singular)
туйҙарҙы (accusative definite plural)
туйҙа (locative singular)
туйҙарҙа (locative plural)
туйҙан (ablative singular)
туйҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *toy (“feast, banquet”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toj, “feast, banquet”);
Kazakh той (toi), Uzbek toʻy, Khakas той (toy), Turkish toy, Turkmen toý (“feast, banquet”), etc.

cog

Туй күлдәге.

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.


муйыл

head

муйыл • (muyıl)

ba-noun

муйыл • (muyıl)

muyıl (romanization)
муйыл (absolute singular)
муйылдар (absolute plural)
муйылдың (definite genitive singular)
муйылдарҙың (definite genitive plural)
муйылға (dative singular)
муйылдарға (dative plural)
муйылды (accusative definite singular)
муйылдарҙы (accusative definite plural)
муйылда (locative singular)
муйылдарҙа (locative plural)
муйылдан (ablative singular)
муйылдарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *moïl, compare Mongolian мойл (mojl, “prunus padus”).
Cognate with
Kazakh мойыл (moyıl),
Kyrgyz моюл (moyul),
Uyghur مويۇل (moyul, “prunus padus”).

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

bird cherry, hagberry, Prunus padus (tree, wood and berry)


тауар

tawar (romanization)
тауар (absolute singular)
тауарҙар (absolute plural)
тауарҙың (definite genitive singular)
тауарҙарҙың (definite genitive plural)
тауарға (dative singular)
тауарҙарға (dative plural)
тауарҙы (accusative definite singular)
тауарҙарҙы (accusative definite plural)
тауарҙа (locative singular)
тауарҙарҙа (locative plural)
тауарҙан (ablative singular)
тауарҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tabar (“wares, goods, livestock”).
Cognate with
Old Uyghur tʾβʾr (tavar, “goods, livestock”),
Karakhanid تَڤَرْ (tavar, “property, wealth, cattle”);
Uzbek tovar (“merchandise”),
Turkish davar (“cattle, livestock”), etc.

cog

Аҙыҡ-түлек тауарҙары.

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

goods, wares, merchandise; commodity, product

Күлдәклек тауар.

A piece of fabric from which to make a dress.


һәйкәл

head

һәйкәл • (həykəl)

ba-noun

һәйкәл • (həykəl)

həykəl (romanization)
һәйкәл (absolute singular)
һәйкәлдәр (absolute plural)
һәйкәлдең (definite genitive singular)
һәйкәлдәрҙең (definite genitive plural)
һәйкәлгә (dative singular)
һәйкәлдәргә (dative plural)
һәйкәлде (accusative definite singular)
һәйкәлдәрҙе (accusative definite plural)
һәйкәлдә (locative singular)
һәйкәлдәрҙә (locative plural)
һәйкәлдән (ablative singular)
һәйкәлдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һәйкәлдәрҙең

һәйкәлдәрҙән

Borrowed from Classical Persian هَیکَل (haykal), from Arabic هَيْكَل (haykal).

bor+

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле.

The monument to an unknown soldier (=a cenotaph)

Был һәйкәлдең Башҡортостанда әлегә тиңе юҡ.

Bıl həykəldeñ Başqortostanda əlegə tiñe yuq.

At this time, there are no peers to this monument in Bashkortostan.

Батыр йәнтөйәгенә ярты быуаттан ҡайтты, тик һәйкәл булып ҡына.

Batır yəntöyəgenə yartı bıwattan qayttı, tik həykəl bulıp qına.

The hero has (at last) returned to his home place after half a century - but only as a sculpture.


кеҫә

head

кеҫә • (keśə)

ba-noun

кеҫә • (keśə)

keśə (romanization)
кеҫә (absolute singular)
кеҫәләр (absolute plural)
кеҫәнең (definite genitive singular)
кеҫәләрҙең (definite genitive plural)
кеҫәгә (dative singular)
кеҫәләргә (dative plural)
кеҫәне (accusative definite singular)
кеҫәләрҙе (accusative definite plural)
кеҫәлә (locative singular)
кеҫәләрҙә (locative plural)
кеҫәнән (ablative singular)
кеҫәләрҙән (ablative plural)

From Persian کیسه (kise, “pocket; bag, pouch”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kisä, “purse, pouch”);
Tatar кесә (kesä, “pocket”), Uzbek kissa (“pocket”), Uyghur كىسە (kise, “pocket”), Turkmen kise (“pocket”), Turkish kese (“wallet”).

cog

Түш кеҫә.

Кеҫә телефоны.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.

İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.

The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


ҡайыш

head

ҡайыш • (qayış)

ba-noun

ҡайыш • (qayış)

qayış (romanization)
ҡайыш (absolute singular)
ҡайыштар (absolute plural)
ҡайыштың (definite genitive singular)
ҡайыштарҙың (definite genitive plural)
ҡайышҡа (dative singular)
ҡайыштарға (dative plural)
ҡайышты (accusative definite singular)
ҡайыштарҙы (accusative definite plural)
ҡайышта (locative singular)
ҡайыштарҙа (locative plural)
ҡайыштан (ablative singular)
ҡайыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Turkic [script needed] (qaðïš, “belt”);
Kazakh қайыс (qaiys, “rawhide”);
Kyrgyz кайыш (kayış, “belt”),
Southern Altai кайыш (kayïš, “belt”)
Uzbek qayish (“belt”),
Khakas хаас (xaas, “belt”),
Yakut хатыс (qatıs, “leather strap/belt”),
etc.

cog

(in machines) belt (for transferring motion or power)


миҫал

head

миҫал • (miśal)

ba-noun

миҫал • (miśal)

miśal (romanization)
миҫал (absolute singular)
миҫалдар (absolute plural)
миҫалдың (definite genitive singular)
миҫалдарҙың (definite genitive plural)
миҫалға (dative singular)
миҫалдарға (dative plural)
миҫалды (accusative definite singular)
миҫалдарҙы (accusative definite plural)
миҫалда (locative singular)
миҫалдарҙа (locative plural)
миҫалдан (ablative singular)
миҫалдарҙан (ablative plural)

Асыҡ миҫал.

Миҫал эҙләп алыҫ йөрөйһө лә түгел.

(You) don't have to look long for an example (= Examples are abundant)

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.


балтырған

head

балтырған • (baltırğan)

ba-noun

балтырған • (baltırğan)

baltırğan (romanization)
балтырған (absolute singular-only)
балтырғандың (definite genitive singular-only)
балтырғанға (dative singular-only)
балтырғанды (accusative definite singular-only)
балтырғанда (locative singular-only)
балтырғандан (ablative singular-only)

[bɑɫ.tɯ̞rˈʁɑn]

Akin to Ottoman Turkish بالدران (baldıran, “hemlock”), Turkish baldıran (“hemlock”), Azerbaijani baldırğan (“hogweed”), Kazakh балдырған (baldyrğan, “hemlock”), Tatar балтырган (baltırgan, “hogweed”), Chuvash пултӑран (pult̬ăran, “hogweed”), Khakas палтырған (paltırğan, “angelica; hogweed”).
Ultimately from Proto-Mongolic, reflected as Middle Mongol ᠪᠠᠯᠴᠢᠷᠭᠠᠨᠠ (balčirɣan-a, “false hellebore; angelica”), composed as ᠪᠠᠯᠴᠢᠷ (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix ᠭᠠᠨᠠ (-ɣana), Mongolian балчиргана (balčirgana, “false hellebore; angelica”), composed as балчир (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix -гана (-gana).

cog

ba:балтырған


бутҡа

butqa (romanization)
бутҡа (absolute singular)
бутҡалар (absolute plural)
бутҡаның (definite genitive singular)
бутҡаларҙың (definite genitive plural)
бутҡаға (dative singular)
бутҡаларға (dative plural)
бутҡаны (accusative definite singular)
бутҡаларҙы (accusative definite plural)
бутҡала (locative singular)
бутҡаларҙа (locative plural)
бутҡанан (ablative singular)
бутҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *botka (“porridge”).
Cognate with
Kazakh ботқа (botqa),
Kyrgyz ботко (botko),
Southern Altai ботко (botko),
Khakas потхы (potxı),
Uzbek bo'tqа,
Uyghur بوتقا (botqa, “porridge, cereal dish”).

ярма

grain(s), cereal(s) from which this dish is cooked

a dish made of any kind of grain / cereal boiled in milk or water, typically stirred until thick porridge; kasha, gruel

(figurative, disapproving) mishmash, jumble; a combination of incongruous or poorly matched things, ideas etc.


саҡрым

head

саҡрым • (saqrım)

ba-noun

саҡрым • (saqrım)

saqrım (romanization)
саҡрым (absolute singular)
саҡрымдар (absolute plural)
саҡрымдың (definite genitive singular)
саҡрымдарҙың (definite genitive plural)
саҡрымға (dative singular)
саҡрымдарға (dative plural)
саҡрымды (accusative definite singular)
саҡрымдарҙы (accusative definite plural)
саҡрымда (locative singular)
саҡрымдарҙа (locative plural)
саҡрымдан (ablative singular)
саҡрымдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

саҡрымдарҙың

саҡрымдарҙан

From *čaqïrïm (“the distance at which a shout as a voice signal can be heard; earshot”), from Proto-Turkic *čaqïr- (“to call, hail”).
Cognate with
Kazakh шақырым (şaqyrym),
Kyrgyz чакырым (cakırım),
Southern Altai чакырым (čakïrïm),
Kumyk чакъырым (çaqırım),
Uzbek chaqirim,
Uyghur چاقىرىم (chaqirim),
Turkmen çakyrym (“verst”).

cog

Kumyk чакъырым (çaqırım)

Өйгә тиклем ике саҡрымдай ара бар.

It is a distance of about two kilometers to home.

(historical) verst (unit of length equal to 1,066.8 m)


һауынсы

head

һауынсы • (hawınsı)

ba-noun

һауынсы • (hawınsı)

hawınsı (romanization)
һауынсы (absolute singular)
һауынсылар (absolute plural)
һауынсының (definite genitive singular)
һауынсыларҙың (definite genitive plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative definite singular)
һауынсыларҙы (accusative definite plural)
һауынсыла (locative singular)
һауынсыларҙа (locative plural)
һауынсынан (ablative singular)
һауынсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һауынсыларҙың

һауынсыларға

һауынсыларҙы

һауынсыларҙа

һауынсыларҙан

From *sağïnčï (“milker, milkmaid”), from Proto-Turkic *sag- (“to milk”).
Cognate with
Kazakh сауыншы (sauynşy),
Kyrgyz саанчы (saancı),
Southern Altai саанчы (saančï),
Uyghur سېغىنچى (sëghinchi),
Tuvan саанчы (saançı, “milker, milkmaid”); also (slightly divergent) Turkmen sagymçy (“milkmaid”).

cog

Бейә һауынсыһы.


балыҡсы

head

балыҡсы • (balıqsı)

ba-noun

балыҡсы • (balıqsı)

balıqsı (romanization)
балыҡсы (absolute singular)
балыҡсылар (absolute plural)
балыҡсының (definite genitive singular)
балыҡсыларҙың (definite genitive plural)
балыҡсыға (dative singular)
балыҡсыларға (dative plural)
балыҡсыны (accusative definite singular)
балыҡсыларҙы (accusative definite plural)
балыҡсыла (locative singular)
балыҡсыларҙа (locative plural)
балыҡсынан (ablative singular)
балыҡсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балыҡсыларҙың

балыҡсыларға

балыҡсыларҙы

балыҡсыларҙа

балыҡсыларҙан

[bɑ.ɫɯ̞qˈsɯ̞]

Synchronously, балыҡ (balıq, “fish”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (balïqčï, “fisher”);
Kazakh балықшы (balyqşy),
Kumyk балыкъчы (balıqçı),
Crimean Tatar balıqçı,
Uyghur بېلىقچى (bëliqchi),
Turkmen balykçy,
Turkish balıkçı,
Yakut балыксыт (balıksıt, “fisherman”).

cog

Kumyk балыкъчы (balıqçı)

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.


килеш

head

килеш • (kileş)

ba-noun

килеш • (kileş)

kileş (romanization)
килеш (absolute singular)
килештәр (absolute plural)
килештең (definite genitive singular)
килештәрҙең (definite genitive plural)
килешкә (dative singular)
килештәргә (dative plural)
килеште (accusative definite singular)
килештәрҙе (accusative definite plural)
килештә (locative singular)
килештәрҙә (locative plural)
килештән (ablative singular)
килештәрҙән (ablative plural)

From keliš "grammatical case", from the verb kel- in the meaning of "to appear; to manifest; to be expressed (in a specific form)".
Cognate with
Nogai келис (kelis, “grammatical case”),
Shor келиш (keliš, “grammatical case”),
Uyghur كېلىش (këlish, “grammatical case”),
Uzbek kelishik (“grammatical case”).

cog

килеш менән үҙгәреү

килеш ялғауы


етем

yetem (romanization)
етем (absolute singular)
етемдәр (absolute plural)
етемдең (definite genitive singular)
етемдәрҙең (definite genitive plural)
етемгә (dative singular)
етемдәргә (dative plural)
етемде (accusative definite singular)
етемдәрҙе (accusative definite plural)
етемдә (locative singular)
етемдәрҙә (locative plural)
етемдән (ablative singular)
етемдәрҙән (ablative plural)

From Arabic يَتِيم (yatīm, “orphan”).
Doublet of йәтим (yətim).


йәтим

head

йәтим • (yətim)

ba-noun

йәтим • (yətim)

yətim (romanization)
йәтим (absolute singular)
йәтимдәр (absolute plural)
йәтимдең (definite genitive singular)
йәтимдәрҙең (definite genitive plural)
йәтимгә (dative singular)
йәтимдәргә (dative plural)
йәтимде (accusative definite singular)
йәтимдәрҙе (accusative definite plural)
йәтимдә (locative singular)
йәтимдәрҙә (locative plural)
йәтимдән (ablative singular)
йәтимдәрҙән (ablative plural)

From Arabic يَتِيم (yatīm, “orphan”).
Doublet of етем (yetem).

йәтимдәр йорто


әтәс

head

әтәс • (ətəs)

ba-noun

әтәс • (ətəs)

ətəs (romanization)
әтәс (absolute singular)
әтәстәр (absolute plural)
әтәстең (definite genitive singular)
әтәстәрҙең (definite genitive plural)
әтәскә (dative singular)
әтәстәргә (dative plural)
әтәсте (accusative definite singular)
әтәстәрҙе (accusative definite plural)
әтәстә (locative singular)
әтәстәрҙә (locative plural)
әтәстән (ablative singular)
әтәстәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh әтеш (äteş), Tatar әтәч (ätäç).


шиғриәт

head

шиғриәт • (şiğriət)

ba-noun

шиғриәт • (şiğriət)

şiğriət (romanization)
шиғриәт (absolute singular-only)
шиғриәттең (definite genitive singular-only)
шиғриәткә (dative singular-only)
шиғриәтте (accusative definite singular-only)
шиғриәттә (locative singular-only)
шиғриәттән (ablative singular-only)

From Arabic شِعْرِيَّة (šiʕriyya).
Cognate with
Tatar шигърият (şiğriyat),
Uzbek sheʼriyat (“poetry”), etc.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


туҡыма

head

туҡыма • (tuqıma)

ba-noun

туҡыма • (tuqıma)

tuqıma (romanization)
туҡыма (absolute singular)
туҡымалар (absolute plural)
туҡыманың (definite genitive singular)
туҡымаларҙың (definite genitive plural)
туҡымаға (dative singular)
туҡымаларға (dative plural)
туҡыманы (accusative definite singular)
туҡымаларҙы (accusative definite plural)
туҡымала (locative singular)
туҡымаларҙа (locative plural)
туҡыманан (ablative singular)
туҡымаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

туҡымаларҙың

туҡымаларҙан

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.

Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.

In the summer heat, the most convenient clothing for a woman or girl is a dress sewn from a thin fabric.


яулыҡ

head

яулыҡ • (yawlıq)

ba-noun

яулыҡ • (yawlıq)

yawlıq (romanization)
яулыҡ (absolute singular)
яулыҡтар (absolute plural)
яулыҡтың (definite genitive singular)
яулыҡтарҙың (definite genitive plural)
яулыҡҡа (dative singular)
яулыҡтарға (dative plural)
яулыҡты (accusative definite singular)
яулыҡтарҙы (accusative definite plural)
яулыҡта (locative singular)
яулыҡтарҙа (locative plural)
яулыҡтан (ablative singular)
яулыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaglïk (“kerchief, headscarf”).
Cognate with
Kyrgyz жоолук (jooluk),
Kazakh жаулық (jaulyq),
Azerbaijani yaylıq,
Crimean Tatar yavluq, cavlıq,
Turkish yağlık (“kerchief, shawl”),
Chuvash ҫулӑк (śulăk, “shawl worn by a groom”),
etc.

cog

shawl, headscarf, headkerchief; a square or rectangular piece of cloth worn to cover the head, neck, and/or shoulders


шәл

şəl (romanization)
шәл (absolute singular)
шәлдәр (absolute plural)
шәлдең (definite genitive singular)
шәлдәрҙең (definite genitive plural)
шәлгә (dative singular)
шәлдәргә (dative plural)
шәлде (accusative definite singular)
шәлдәрҙе (accusative definite plural)
шәлдә (locative singular)
шәлдәрҙә (locative plural)
шәлдән (ablative singular)
шәлдәрҙән (ablative plural)

From Persian شال (šâl).
Cognate with
Tatar шәл (şäl),
English shawl.

Шәл бәйләнем, шәл бәйләнем,
Шәл бәйләнем, шәл бәйләнем,
Шәлем түңәрәк түгел дә
Шәлем түңәрәк түгел.

traditional, “Шәл бәйләнем [Şəl bəylənem]”:


киндер

kinder (romanization)
киндер (absolute singular-only)
киндерҙең (definite genitive singular-only)
киндергә (dative singular-only)
киндерҙе (accusative definite singular-only)
киндерҙә (locative singular-only)
киндерҙән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kentir, *kendir (“hemp”); cognate with Azerbaijani кәндир/kəndir, Turkish kendir, Khakas киндір (kindìr, “cannabis, hemp”), etc.


тарма

tarma (romanization)
тарма (absolute singular-only)
тарманың (definite genitive singular-only)
тарма (dative singular-only)
тарманы (accusative definite singular-only)
тармала (locative singular-only)
тарманан (ablative singular-only)


гөлйемеш

head

гөлйемеш • (gölyemeş)

ba-noun

гөлйемеш • (gölyemeş)

gölyemeş (romanization)
гөлйемеш (absolute singular-only)
гөлйемештең (definite genitive singular-only)
гөлйемешкә (dative singular-only)
гөлйемеште (accusative definite singular-only)
гөлйемештә (locative singular-only)
гөлйемештән (ablative singular-only)

[ɡʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ]

гөл (göl, “flower”) + емеш (yemeş, “fruit”).

compound

(botany) Rosa majalis, Rosa canina; dog rose


этморон

etmoron (romanization)
этморон (absolute singular-only)
этморондоң (definite genitive singular-only)
этморонға (dative singular-only)
этморондо (accusative definite singular-only)
этморонда (locative singular-only)
этморондан (ablative singular-only)

эт (et, “dog”) + морон (moron, “nose”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (it burun(u), “rosehip”);
Tatar эт борыны (et borını, “Rosa canina”), Kazakh итмұрын (itmūryn, “Rosa canina”), Khakas ит пурун (it purun, “Rosa canina”), Shor ит-пурну (“Rosa canina”), Northern Altai ийт бурну (iyt burnu, “honeysuckle”).


әлморон

head

әлморон • (əlmoron)

ba-noun

әлморон • (əlmoron)

əlmoron (romanization)
әлморон (absolute singular-only)
әлморондоң (definite genitive singular-only)
әлморонға (dative singular-only)
әлморондо (accusative definite singular-only)
әлморонда (locative singular-only)
әлморондан (ablative singular-only)