кәрт

head

кәрт • (kərt)

ba-noun

кәрт • (kərt)

kərt (romanization)
кәрт (absolute singular)
кәрттәр (absolute plural)
кәрттең (definite genitive singular)
кәрттәрҙең (definite genitive plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative definite singular)
кәрттәрҙе (accusative definite plural)
кәрттә (locative singular)
кәрттәрҙә (locative plural)
кәрттән (ablative singular)
кәрттәрҙән (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of карта (karta).

der

Кәрт уйнау.

Таратыусы алтышар кәрт тарата.

The dealer deals six cards (to each player).


офоҡ

ofoq (romanization)
офоҡ (absolute singular)
офоҡтар (absolute plural)
офоҡтоң (definite genitive singular)
офоҡтарҙың (definite genitive plural)
офоҡҡа (dative singular)
офоҡтарға (dative plural)
офоҡто (accusative definite singular)
офоҡтарҙы (accusative definite plural)
офоҡта (locative singular)
офоҡтарҙа (locative plural)
офоҡтан (ablative singular)
офоҡтарҙан (ablative plural)

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

Ultimately, Bukhara's light blue domes became visible from beyond the horizon.

Nihəyət, ofoq artınan Boxaranıñ zəñgər kömbəźźəre kürende.


ҡәләмфер

head

ҡәләмфер • (qələmfer)

ba-noun

ҡәләмфер • (qələmfer)

qələmfer (romanization)
ҡәләмфер (absolute singular-only)
ҡәләмферҙең (definite genitive singular-only)
ҡәләмфергә (dative singular-only)
ҡәләмферҙе (accusative definite singular-only)
ҡәләмферҙә (locative singular-only)
ҡәләмферҙән (ablative singular-only)


борос

boros (romanization)
борос (absolute singular-only)
боростоң (definite genitive singular-only)
боросҡа (dative singular-only)
боросто (accusative definite singular-only)
бороста (locative singular-only)
боростан (ablative singular-only)

From Persian مرچ (morč, “pepper”), ultimately from Sanskrit मरिच (marica).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (murč, “Piper nigrum”);
Kazakh бұрыш (būryş),
Kyrgyz мурч (murc),
Uzbek murch,
Turkmen burç (“pepper”).


тирмә

head

тирмә • (tirmə)

ba-noun

тирмә • (tirmə)

tirmə (romanization)
тирмә (absolute singular)
тирмәләр (absolute plural)
тирмәнең (definite genitive singular)
тирмәләрҙең (definite genitive plural)
тирмәгә (dative singular)
тирмәләргә (dative plural)
тирмәне (accusative definite singular)
тирмәләрҙе (accusative definite plural)
тирмәлә (locative singular)
тирмәләрҙә (locative plural)
тирмәнән (ablative singular)
тирмәләрҙән (ablative plural)

A Mongolic borrowing. See Persian طارم (târam) for more.

Башҡорт тирмәһе үҙенсәлектәре.
Başqort tirməhe üźensəlektəre.
Characteristics of a Bashkir yurt.

Ҡыш көнө Бәндәбикә кирбес өйөндә ҡышлаған, ә йәй көнө йылға буйына тирмә ҡороп, шунда йәйләгән.
Qış könö Bəndəbikə kirbes öyöndə qışlağan, ə yəy könö yılğa buyına tirmə qorop, şunda yəyləgən.
Bändäbikä spent winters in her brick house; in the summer, she would build a yurt by the river, and spend the summer there.

Тирмәнең көмбәҙе махсус рәүештә бөгөлгән уҡтарҙан эшләнә, уларҙың өҫтөнә кейеҙ һалына.

The dome of a yurt is made of poles (that are) bent in a special fashion; on top of them, felt is lain.

Tirməneñ kömbəźe maxsus rəweştə bögölgən uqtarźan eşlənə, ularźıñ öśtönə keyeź halına.


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

At last, Bukhara's light blue domes became visible from beyond the horizon.

The yurt's dome is made of poles (that are) bent in a special fashion; on top of them, felt is lain.

Күк көмбәҙе.

Геотектоник йәһәттән район територияһы Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә ята.

In terms of geotechtonics, the district's territory lies within the limits of the Bashkirian anticline.

Geotektonik yəhəttən rayon teritoriyahı Başqort kömbəźe siktərendə yata.

(ethnography) convex metal decoration in female Bashkir ethnic costume


баҙар

head

баҙар • (baźar)

ba-noun

баҙар • (baźar)

baźar (romanization)
баҙар (absolute singular)
баҙарҙар (absolute plural)
баҙарҙың (definite genitive singular)
баҙарҙарҙың (definite genitive plural)
баҙарға (dative singular)
баҙарҙарға (dative plural)
баҙарҙы (accusative definite singular)
баҙарҙарҙы (accusative definite plural)
баҙарҙа (locative singular)
баҙарҙарҙа (locative plural)
баҙарҙан (ablative singular)
баҙарҙарҙан (ablative plural)

From Persian بازار (bâzâr, “market, bazaar”).

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Баҙар иҡтисады.

Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары.

Өфөнөң торлаҡ баҙарында хаҡтар тик көрсөклө 2008-09 йылда ғына кәмене.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's real estate market.

Öfönöñ torlaq baźarında xaqtar tik körsöklö 2008-09 yılda ğına kəmene.


баҡса

baqsa (romanization)
баҡса (absolute singular)
баҡсалар (absolute plural)
баҡсаның (definite genitive singular)
баҡсаларҙың (definite genitive plural)
баҡсаға (dative singular)
баҡсаларға (dative plural)
баҡсаны (accusative definite singular)
баҡсаларҙы (accusative definite plural)
баҡсала (locative singular)
баҡсаларҙа (locative plural)
баҡсанан (ablative singular)
баҡсаларҙан (ablative plural)

From Persian باغچه (bâğče, “small garden”).
Cognate with Kazakh бақша (baqşa),
Kyrgyz, Tatar бакча (baqça), Southern Altai бакча (bakča, “bundle”),
Uzbek bоgʻcha,
Uyghur باغچە (baghche),
Turkmen bakca,
Azerbaijani, Crimean Tatar bağça,
Turkish bahçe.

Баҡса үҫемлеге.

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Apple trees are blooming in the school garden.

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

When cleaning (your) garden cottage, do not raise dust, wear a mask (and) gloves.

Baqsa öyön yıyıştırğanda sañ borxotmağıź, bitlek, birsətkə keyegeź.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


шалҡан

head

шалҡан • (şalqan)

ba-noun

шалҡан • (şalqan)

şalqan (romanization)
шалҡан (absolute singular-only)
шалҡандың (definite genitive singular-only)
шалҡанға (dative singular-only)
шалҡанды (accusative definite singular-only)
шалҡанда (locative singular-only)
шалҡандан (ablative singular-only)

From Persian شلغم (šalğam, “turnip”).
Cognate with Kazakh шалқан (şalqan), Southern Altai чалкан (čalkan), Khakas салғын (salğın),
Turkmen, Turkish şalgam (“turnip”).


кишер

head

кишер • (kişer)

ba-noun

кишер • (kişer)

kişer (romanization)
кишер (absolute singular-only)
кишерҙең (definite genitive singular-only)
кишергә (dative singular-only)
кишерҙе (accusative definite singular-only)
кишерҙә (locative singular-only)
кишерҙән (ablative singular-only)

From Persian گزر (gazar).
Cognate with Turkmen käşir, Tatar кишер (kişer).

Кишер түтәле.

Кишер һуты.


ҡумта

qumta (romanization)
ҡумта (absolute singular)
ҡумталар (absolute plural)
ҡумтаның (definite genitive singular)
ҡумталарҙың (definite genitive plural)
ҡумтаға (dative singular)
ҡумталарға (dative plural)
ҡумтаны (accusative definite singular)
ҡумталарҙы (accusative definite plural)
ҡумтала (locative singular)
ҡумталарҙа (locative plural)
ҡумтанан (ablative singular)
ҡумталарҙан (ablative plural)

Cognate with Tatar кумта (qumta, “box”), Khakas хомды (xomdı, “coffin”),
Tuvan хомду (xomdu, “box; coffin”).

Кәнфит ҡумтаһы.

Пандора ҡумтаһы.
Pandora qumtahı.
Pandora's box.

Күҙлек ҡумтаһы.

Тиҙлек ҡумтаһы.
Tiźlek qumtahı.
Gearbox.


тәүлек

head

тәүлек • (təwlek)

ba-noun

тәүлек • (təwlek)

təwlek (romanization)
тәүлек (absolute singular)
тәүлектәр (absolute plural)
тәүлектең (definite genitive singular)
тәүлектәрҙең (definite genitive plural)
тәүлеккә (dative singular)
тәүлектәргә (dative plural)
тәүлекте (accusative definite singular)
тәүлектәрҙе (accusative definite plural)
тәүлектә (locative singular)
тәүлектәрҙә (locative plural)
тәүлектән (ablative singular)
тәүлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүлектәрҙең

тәүлектәрҙән

From *teb-lük "24 hours", from Proto-Turkic *Teb- (“time”).
Cognate with Tatar тәүлек (täwlek), Kazakh тәулік (täulık, “24 hours”).

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

One should sleep at least seven hours a day.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.


бәрәңге

head

бәрәңге • (bərəñge)

ba-noun

бәрәңге • (bərəñge)

bərəñge (romanization)
бәрәңге (absolute singular)
бәрәңгеләр (absolute plural)
бәрәңгенең (definite genitive singular)
бәрәңгеләрҙең (definite genitive plural)
бәрәңгегә (dative singular)
бәрәңгеләргә (dative plural)
бәрәңгене (accusative definite singular)
бәрәңгеләрҙе (accusative definite plural)
бәрәңгелә (locative singular)
бәрәңгеләрҙә (locative plural)
бәрәңгенән (ablative singular)
бәрәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәрәңгеләрҙең

бәрәңгеләргә

бәрәңгеләрҙе

бәрәңгеләрҙә

бәрәңгеләрҙән

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


билдә

head

билдә • (bildə)

ba-noun

билдә • (bildə)

bildə (romanization)
билдә (absolute singular)
билдәләр (absolute plural)
билдәнең (definite genitive singular)
билдәләрҙең (definite genitive plural)
билдәгә (dative singular)
билдәләргә (dative plural)
билдәне (accusative definite singular)
билдәләрҙе (accusative definite plural)
билдәлә (locative singular)
билдәләрҙә (locative plural)
билдәнән (ablative singular)
билдәләрҙән (ablative plural)

Compare to
Kazakh белде (belde, “milestone”).
This term in Bashkir has largely displaced билге (bilge, “sign”), which has an extensive list of cognates across Turkic languages (see Proto-Turkic *belgü (“sign”)).

Тыныш билдәһе.


сәс

səs (romanization)
сәс (absolute singular)
сәстәр (absolute plural)
сәстең (definite genitive singular)
сәстәрҙең (definite genitive plural)
сәскә (dative singular)
сәстәргә (dative plural)
сәсте (accusative definite singular)
сәстәрҙе (accusative definite plural)
сәстә (locative singular)
сәстәрҙә (locative plural)
сәстән (ablative singular)
сәстәрҙән (ablative plural)

From earlier *čač, from Proto-Turkic *sač (“hair”). Doublet of сүс (süs, “fiber, filament”).

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Алдында сәсен ерәнгә буяған бер ҡыҙ баҫып тора.

In front of him, there stands a girl who has dyed her hair red.

Aldında səsen yerəngə buyağan ber qıź baśıp tora.


теләк

head

теләк • (telək)

ba-noun

теләк • (telək)

telək (romanization)
теләк (absolute singular)
теләктәр (absolute plural)
теләктең (definite genitive singular)
теләктәрҙең (definite genitive plural)
теләккә (dative singular)
теләктәргә (dative plural)
теләкте (accusative definite singular)
теләктәрҙе (accusative definite plural)
теләктә (locative singular)
теләктәрҙә (locative plural)
теләктән (ablative singular)
теләктәрҙән (ablative plural)

From tiläk (“wish, desire; something desired”), from tilä- (“to wish”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tiläk, “wish, something desired”);
Kazakh тілек (tılek),
Kyrgyz тилек (tilek),
Uzbek tilak,
Turkish dilek (“wish, desire”), etc.

cog

Белем алыу теләге.


осраҡ

osraq (romanization)
осраҡ (absolute singular)
осраҡтар (absolute plural)
осраҡтың (definite genitive singular)
осраҡтарҙың (definite genitive plural)
осраҡҡа (dative singular)
осраҡтарға (dative plural)
осраҡты (accusative definite singular)
осраҡтарҙы (accusative definite plural)
осраҡта (locative singular)
осраҡтарҙа (locative plural)
осраҡтан (ablative singular)
осраҡтарҙан (ablative plural)

From verbal stem осра- (osra-) "to encounter, to occur".

Һирәк осраҡ.

Өфөлә банк карталары менән мутлашыу осраҡтары йышая бара.

In Ufa, the cases of bank card frauds are becoming frequent.

Öfölə bank kartaları menən mutlaşıw osraqtarı yışaya bara.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.
Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.
In this caseб the law comes into force from the first date of the following month.

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.


иҡтисад

iqtisad (romanization)
иҡтисад (absolute singular-only)
иҡтисадтың (definite genitive singular-only)
иҡтисадҡа (dative singular-only)
иҡтисадты (accusative definite singular-only)
иҡтисадта (locative singular-only)
иҡтисадтан (ablative singular-only)

From Arabic اِقْتِصَاد (iqtiṣād, “economy; economics”).

bor

Баҙар иҡтисады.

Сеймал иҡтисады.

Raw materials economy, an economy based on selling raw materials.


мәғлүмәт

head

мәғлүмәт • (məğlümət)

ba-noun

мәғлүмәт • (məğlümət)

məğlümət (romanization)
мәғлүмәт (absolute singular-only)
мәғлүмәттең (definite genitive singular-only)
мәғлүмәткә (dative singular-only)
мәғлүмәтте (accusative definite singular-only)
мәғлүмәттә (locative singular-only)
мәғлүмәттән (ablative singular-only)

From Arabic مَعْلُومَات (maʕlūmāt, “information”).

bor

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

This information must necessarily be indicated on the package of the juice.

Huttıñ hawıtında bıl məğlümət motlaq kürhətelergə teyeş.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

According to a psychology law, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in memory and remains longer.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

Мәғлүмәт базаһы.
Məğlümət bazahı.
Database.


имтихан

imtixan (romanization)
имтихан (absolute singular-only)
имтихандың (definite genitive singular-only)
имтиханға (dative singular-only)
имтиханды (accusative definite singular-only)
имтиханда (locative singular-only)
имтихандан (ablative singular-only)

From Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān, “examination, test”).

Берҙәм дәүләт имтиханы.

Күпме генә әҙерләнһәң дә, имтихандан ҡурҡыта, әлбиттә.

Naturally, (you are) afraid of an (upcoming) exam, no matter how much you prepare for it.

Küpme genə əźerlənhəñ də, imtixandan qurqıta, əlbittə.


сик

sik (romanization)
сик (absolute singular)
сиктәр (absolute plural)
сиктең (definite genitive singular)
сиктәрҙең (definite genitive plural)
сиккә (dative singular)
сиктәргә (dative plural)
сикте (accusative definite singular)
сиктәрҙе (accusative definite plural)
сиктә (locative singular)
сиктәрҙә (locative plural)
сиктән (ablative singular)
сиктәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh шек (şek),
Kyrgyz чек (cek),
Uzbek chek (“border, bondary, limit”), etc.


шишмә

head

шишмә • (şişmə)

ba-noun

шишмә • (şişmə)

şişmə (romanization)
шишмә (absolute singular)
шишмәләр (absolute plural)
шишмәнең (definite genitive singular)
шишмәләрҙең (definite genitive plural)
шишмәгә (dative singular)
шишмәләргә (dative plural)
шишмәне (accusative definite singular)
шишмәләрҙе (accusative definite plural)
шишмәлә (locative singular)
шишмәләрҙә (locative plural)
шишмәнән (ablative singular)
шишмәләрҙән (ablative plural)

From Persian چشمه (češme, “spring, source”).

Шишмә һыуы.

Был шишмә ҡышын да туңмай.

This spring does not freeze in the winter.

Китап — белем шишмәһе.
Kitap — belem şişməhe.
A book is the source of knowledge.


һөйләм

head

һөйләм • (höyləm)

ba-noun

һөйләм • (höyləm)

höyləm (romanization)
һөйләм (absolute singular)
һөйләмдәр (absolute plural)
һөйләмдең (definite genitive singular)
һөйләмдәрҙең (definite genitive plural)
һөйләмгә (dative singular)
һөйләмдәргә (dative plural)
һөйләмде (accusative definite singular)
һөйләмдәрҙе (accusative definite plural)
һөйләмдә (locative singular)
һөйләмдәрҙә (locative plural)
һөйләмдән (ablative singular)
һөйләмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйләмдәрҙең

һөйләмдәрҙән

From verbal stem һөйлә- (hӧylä-) "to speak".
Compare with
Kyrgyz сүйлөм (süylöm),
Kazakh сөйлем (söilem, “sentence”).

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Ҡушма һөйләм.

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period is placed.

Һөйләмдә тыныш билдәләре ҡуйылышын аңлатығыҙ.

Explain the placement of punctuation marks in the sentence.

Höyləmdə tınış bildələre quyılışın añlatığıź.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

I immediately wrote an application which consisted of just one sentence, and handed it to him.

Min şunda uq ber höyləmdən genə torğan ğariza yaźźım da uğa hondom.


тыныш билдәһе

head

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

ba-noun

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

A regular Izāfa construction, see тыныш and билдә.
Compare analogs in other Turkic languages:
Tatar тыныш билгесе (tınış bilgese),
Kazakh тыныс белгісі (tynys belgısı),
Kyrgyz тыныш белгиси (tınış belgisi),
Uzbek tinish belgisi (“punctuation mark”).

cog

тыныш билгесе

тыныс белгісі

тыныш белгиси

Һаналып килеүсе һүҙҙәр араһында ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла?

What punctuation mark is placed between words in an enumerated sequence?

Hanalıp kilewse hüźźər arahında nindəy tınış bildəhe quyıla?


тәртип

head

тәртип • (tərtip)

ba-noun

тәртип • (tərtip)

tərtip (romanization)
тәртип (absolute singular)
тәртиптәр (absolute plural)
тәртиптең (definite genitive singular)
тәртиптәрҙең (definite genitive plural)
тәртипкә (dative singular)
тәртиптәргә (dative plural)
тәртипте (accusative definite singular)
тәртиптәрҙе (accusative definite plural)
тәртиптә (locative singular)
тәртиптәрҙә (locative plural)
тәртиптән (ablative singular)
тәртиптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәртиптәрҙең

тәртиптәрҙән

Көн тәртибе.

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Мәҡәләләр алфавит тәртибендә урынлашҡан.

Articles are arranged in alphabetical order.

Məqələlər alfavit tərtibendə urınlaşqan.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.

in high school: conduct, discipline, proper behavior


тыныш билдәләре

head

тыныш билдәләре • (tınış bildələre)

тыныш билдәһе
тыныш билдәһе#Bashkir


һүҙ төркөмдәре

һүҙ төркөмдәре • (hüź törkömdəre)

һүҙ төркөмө
һүҙ төркөмө#Bashkir

plural of һүҙ төркөмө (hüź törkömö)


нөктә

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period/full stop is put.

dot; period (US), full stop (UK,Australia,NZ)

Иреү нөктәһе.

Ҡайнау нөктәһе.

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.
Yamantaw — Başqortostandıñ iñ beyek nöktəhe.
(The mount of) Yamantaw is the highest location in Bashkortostan.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


ташҡын

head

ташҡын • (taşqın)

ba-noun

ташҡын • (taşqın)

taşqın (romanization)
ташҡын (absolute singular)
ташҡындар (absolute plural)
ташҡындың (definite genitive singular)
ташҡындарҙың (definite genitive plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative definite singular)
ташҡындарҙы (accusative definite plural)
ташҡында (locative singular)
ташҡындарҙа (locative plural)
ташҡындан (ablative singular)
ташҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташҡындарҙың

ташҡындарҙан

From *tašqïn (“flood”), from Proto-Turkic *d(i)āĺ- (“to overflow”).
Cognate with
Tatar ташкын (taşkın),
Kazakh тасқын (tasqyn),
Kyrgyz ташкын (taşkın),
Khakas тасхын (tasxın),
Uzbek toshqin,
Uyghur تاشقىن (tashqin),
Turkmen daşgyn,
Azerbaijani daşqın (“flood”),
etc.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


өтөр

head

өтөр • (ötör)

ba-noun

өтөр • (ötör)

ötör (romanization)
өтөр (absolute singular)
өтөрҙәр (absolute plural)
өтөрҙөң (definite genitive singular)
өтөрҙәрҙең (definite genitive plural)
өтөргә (dative singular)
өтөрҙәргә (dative plural)
өтөрҙө (accusative definite singular)
өтөрҙәрҙе (accusative definite plural)
өтөрҙә (locative singular)
өтөрҙәрҙә (locative plural)
өтөрҙән (ablative singular)
өтөрҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh үтір (ütır), Kyrgyz үтүр (ütür), Tatar өтер (öter, “comma”).

In Arabic script, a diacritical mark in the form of a comma, put above vowels


сеймал

seymal (romanization)
сеймал (absolute singular-only)
сеймалдың (definite genitive singular-only)
сеймалға (dative singular-only)
сеймалды (accusative definite singular-only)
сеймалда (locative singular-only)
сеймалдан (ablative singular-only)

сей (sey, “raw”) + мал (mal, “property, stock”).

compound

Сеймал һатыуҙан килгән килем.

The profit accrued from the sale of raw materials.

Ҡағыҙ үҫемлектәрҙән, икенсел сеймалдан, иҫке сепрәктәрҙән, макулатуранан эшләнә.

Paper is made from plants, secondary raw material, old rag stock, waste paper.

Qağıź üśemlektərźən, ikensel seymaldan, iśke seprəktərźən, makulaturanan eşlənə.

Сеймал иҡтисады ни өсөн яман?

Why raw materials(-based) economy is bad?


яман

From Proto-Turkic *yaman (“bad”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jaman, “bad”);
Kazakh жаман (jaman), Karakalpak жаман (jaman) / jaman, Kyrgyz жаман (jaman),
Karachay-Balkar аман (aman),
Uzbek yomon,
Azerbaijani, Turkish yaman, etc.

cog

Сеймал иҡтисады ни өсөн яман?

Бәләкәс баланы яман күҙҙән һаҡлып өс йәшкәсә кешегә күрһәтмәгәндәр.

(They) wouldn't show small children to strangers until they were three, so as to guard them from the evil eye.

Bələkəs balanı yaman küźźən haqlıp ös yəşkəsə keşegə kürhətməgəndər.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

wicked, evil, ill-natured; malicious, spiteful


насар

From Persian ناچار (nâčâr, “without choice; helpless”).
Cognate with
Tatar начар (naçar), Kyrgyz начар (nacar),
Kazakh нашар (naşar),
Uzbek nochor,
Uyghur ناچار (nachar, “bad”),
etc.


насар

Сей утын насар яна.

Казеин – насар үҙләштерелеүсе аҡһым.
Kazein – nasar üźləşterelewse aqhım.
Casein is a poorly digestible protein.

poorly, with little success, profit or advantage


сүллек

head

сүллек • (süllek)

ba-noun

сүллек • (süllek)

süllek (romanization)
сүллек (absolute singular)
сүллектәр (absolute plural)
сүллектең (definite genitive singular)
сүллектәрҙең (definite genitive plural)
сүллеккә (dative singular)
сүллектәргә (dative plural)
сүллекте (accusative definite singular)
сүллектәрҙе (accusative definite plural)
сүллектә (locative singular)
сүллектәрҙә (locative plural)
сүллектән (ablative singular)
сүллектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сүллектәрҙең

сүллектәрҙән

сүл (sül, “desert”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).

affix

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

As air humidity is very low in the desert, it does not protect from solar radiation.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.


ҡая

qaya (romanization)
ҡая (absolute singular)
ҡаялар (absolute plural)
ҡаяның (definite genitive singular)
ҡаяларҙың (definite genitive plural)
ҡаяға (dative singular)
ҡаяларға (dative plural)
ҡаяны (accusative definite singular)
ҡаяларҙы (accusative definite plural)
ҡаяла (locative singular)
ҡаяларҙа (locative plural)
ҡаянан (ablative singular)
ҡаяларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *k(i)aya (“cliff”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qaya, “rock, cliff”);
Uzbek qoya (“rock, cliff”), Turkmen gaýa (“rock, cliff”), Azerbaijani qaya (“rock”), Khakas хая (xaya, “rock”), Tuvan хая (xaya, “rock”), Yakut хайа (qaya, “mountain”).

cog

Ниһәйәт, текә яланғас бер ҡая юлымды ҡапланы, һәм туҡтарға мәжбүр булдым.

At last, a steep bald rock barred my way, and (I) had to stop.

Nihəyət, tekə yalanğas ber qaya yulımdı qaplanı, həm tuqtarğa məjbür buldım.

rock, cliff, crag (mass of projecting rock)


эш

eş (romanization)
эш (absolute singular)
эштәр (absolute plural)
эштең (definite genitive singular)
эштәрҙең (definite genitive plural)
эшкә (dative singular)
эштәргә (dative plural)
эште (accusative definite singular)
эштәрҙе (accusative definite plural)
эштә (locative singular)
эштәрҙә (locative plural)
эштән (ablative singular)
эштәрҙән (ablative plural)

Эш урыны.

Ҡыҫҡартылған эш көнө.

Байтаҡ эш башҡарылды.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

There are still many young people who cannot find a job after graduation.

Uqıp sıqqas ta, eş taba almağan yəştər əle lə baytaq.

Был бер ҙә еңел эш түгел.

Был кемдең эше?

Үҙең һөйләмә, эштәрең һөйләһен.

Do not speak yourself, let your deeds speak.

something done; job, act, action, activity, deed

Эске эштәр министрылығы.

Башҡаларҙа минең эшем юҡ.


аҡыл

head

аҡыл • (aqıl)

ba-noun

аҡыл • (aqıl)

aqıl (romanization)
аҡыл (absolute singular)
аҡылдар (absolute plural)
аҡылдың (definite genitive singular)
аҡылдарҙың (definite genitive plural)
аҡылға (dative singular)
аҡылдарға (dative plural)
аҡылды (accusative definite singular)
аҡылдарҙы (accusative definite plural)
аҡылда (locative singular)
аҡылдарҙа (locative plural)
аҡылдан (ablative singular)
аҡылдарҙан (ablative plural)

From Arabic عَقْل (ʕaql, “reason, mind, intellect”).
Cognate with
Kazakh ақыл (aqyl), Kyrgyz акыл (akıl), Uzbek aql, Shor ағыл, Khakas ағыл (ağıl, “mind, intelligence”), etc.

cog

Аҡылы бар әҙәмдәр телен тыйыр.

People who have intellect will hold their tongue.

faculty of rational thinking; human reason, rational mind, intellect, intelligence

Үҙендә камил аҡыл булһа ла, ир һәр кемдән аҡыл һорар.

A man will ask for advice from everybody, even if his own mind is perfect. (Aqmulla)

Üźendə kamil aqıl bulha la, ir hər kemdən aqıl horar.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period of life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.

(practical) lesson; moral; edification; advice


күңел

head

күңел • (küñel)

ba-noun

күңел • (küñel)

küñel (romanization)
күңел (absolute singular)
күңелдәр (absolute plural)
күңелдең (definite genitive singular)
күңелдәрҙең (definite genitive plural)
күңелгә (dative singular)
күңелдәргә (dative plural)
күңелде (accusative definite singular)
күңелдәрҙе (accusative definite plural)
күңелдә (locative singular)
күңелдәрҙә (locative plural)
күңелдән (ablative singular)
күңелдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *köyŋil (“heart, mood”).
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰇𐰭𐰠 (köŋül, “heart; wish; feeling”),
Kyrgyz көңүл (köŋül),
Kazakh көңіл (köñıl),
Uzbek ko'ngil,
Turkish gönül,
Yakut көҥүл (köñül),
etc.

cog

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.
İjad mineñ ösön — küñel talabı ul.
Creative work is for me a necessity of (my) soul (=what my soul requires).

Күңелем тыуған йортома тартыла.

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

It is important to find a key to a child's soul.

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

a person's inner self, soul; emotional mind; heart

Йырлап асыла күңел.

Минең күңелем күптән һиндә.

Тора алмайым мин уның менән, күңелем уға ятмай.

I cannot live with him, I don't like him (he's not my type).

Tora almayım min unıñ menən, küñelem uğa yatmay.


аң

From Proto-Turkic *āŋ (“intelligence, mind”).

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Һыуҙан сығарғанда, береһе аңында ине, ә икенсеһе күпләп һыу йотҡан.

When (they were) taken out of the water, one of them was in consciousness (=conscious), while the other had gulped a lot of water.

Hıwźan sığarğanda, berehe añında ine, ə ikensehe küpləp hıw yotqan.

Тап уҡыу осоронда кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.

It is at the time of study that the basics of world outlook form in the human mind.

Tap uqıw osoronda keşeneñ añında donʺyağa qaraş nigeźźəre barlıqqa kilə.


аң

añ (romanization)
аң (absolute singular-only)
аңдың (definite genitive singular-only)
аңға (dative singular-only)
аңды (accusative definite singular-only)
аңда (locative singular-only)
аңдан (ablative singular-only)


хәтер

head

хәтер • (xəter)

ba-noun

хәтер • (xəter)

xəter (romanization)
хәтер (absolute singular-only)
хәтерҙең (definite genitive singular-only)
хәтергә (dative singular-only)
хәтерҙе (accusative definite singular-only)
хәтерҙә (locative singular-only)
хәтерҙән (ablative singular-only)

From Arabic خَاطِر (ḵāṭir, “thought, notion”).

der

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in the memory and remains longer.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

memory, ability to record and recall events

memory, a record about a past event that can be recalled


йәшәйеш

head

йәшәйеш • (yəşəyeş)

ba-noun

йәшәйеш • (yəşəyeş)

yəşəyeş (romanization)
йәшәйеш (absolute singular-only)
йәшәйештең (definite genitive singular-only)
йәшәйешкә (dative singular-only)
йәшәйеште (accusative definite singular-only)
йәшәйештә (locative singular-only)
йәшәйештән (ablative singular-only)

[jæ.ʃæ.ˈjɪ̞ʃ]

A semi-calque from Turkish (Ottoman Turkish یاشایش) yaşayış (“being, way of life”):
the first component йәшә- (yəşə-) is translation (and cognate) of Turkish yaşa- (“to live”), while the second is borrowed "as is" and cannot be reestablished or reinterpreted in Bashkir.

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Үҙ тамырыңдан айырылыу йәшәйештең тап нигеҙен ҡаҡшата.

Cutting loose from your roots disturbs the very basis of being (=human existence).

Üź tamırıñdan ayırılıw yəşəyeşteñ tap nigeźen qaqşata.


иҫ

iś (romanization)
иҫ (absolute singular)
иҫтәр (absolute plural)
иҫтең (definite genitive singular)
иҫтәрҙең (definite genitive plural)
иҫкә (dative singular)
иҫтәргә (dative plural)
иҫте (accusative definite singular)
иҫтәрҙе (accusative definite plural)
иҫтә (locative singular)
иҫтәрҙә (locative plural)
иҫтән (ablative singular)
иҫтәрҙән (ablative plural)


көрән

head

көрән • (körən)

A Mongolic borrowing: compare Mongolian хүрэн (xüren, “brown”) and see Persian کرند (korand) for more. Cognate with Kyrgyz күрөң (küröŋ), Uyghur كۈرەڭ (küreng, “brown, gray brown”).


аҡ

From Proto-Turkic *āk (“white”).
Cognate with
Old Turkic 𐰀𐰴 (āq), Turkish ak, Turkmen ak (“white”).

Аҡ йорт.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.


һары

head

һары • (harı)

From Volga Turki ساری (sarı, “yellow”), from Common Kypchak *sarï "yellow", from Proto-Turkic *siarïg (“yellow”).
cognates
Cognate with Old Turkic 𐰽𐰺𐰃𐰍 (sarıɣ, “yellow”), Karakhanid [script needed] (sarıɣ, “yellow”), Old Uyghur [script needed] (sarıɣ, “yellow”), Azerbaijani sarı (“yellow”), Tatar сары (sarı, “yellow”), Kazakh сары (sary, “yellow”), Khakas сарығ (sarığ, “yellow”), Kyrgyz сары (sarı, “yellow”), Tatar сары (sarı, “yellow”), Turkmen sāry (“yellow”), Tuvan сарыг (sarıg, “yellow”), Uyghur سېرىق (sëriq, “yellow”), Uzbek sariq (“yellow”), Yakut араҕас (arağas, “yellow”), арыы (arıı, “butter”), Chuvash шурӑ (šură, “white”).


йәшел

head

йәшел • (yəşel)

From Volga Turki یشیل (yäşil, “green”), from Proto-Turkic *yāĺïl (“green”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jašɨl, “green”);
Tatar яшел (yaşel), Kazakh жасыл (jasyl), Kyrgyz жашыл (jaşıl), Uzbek yashil, Uyghur йешил (yëshil), Southern Altai јажыл (ǰažïl), Turkish yeşil, Turkmen ýaşyl, Gagauz eşil, Azerbaijani yaşıl,
Chuvash ешӗл (eš̬ĕl, “green”).


ҡыҙыл

head

ҡыҙыл • (qıźıl)

From Volga Turki قزل (qızıl, “red”), from Proto-Turkic *kïŕïl (“red”).

Ҡыҙыл ыуылдырыҡ.

Ҡыҙыл ҡан күҙәнәктәре.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

We put a red star cut from cardboard on top of the Cristmas tree.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.


ғәләм

ғәләм • (ğələm)

ba-noun

ғәләм • (ğələm)

ğələm (romanization)
ғәләм (absolute singular)
ғәләмдәр (absolute plural)
ғәләмдең (definite genitive singular)
ғәләмдәрҙең (definite genitive plural)
ғәләмгә (dative singular)
ғәләмдәргә (dative plural)
ғәләмде (accusative definite singular)
ғәләмдәрҙе (accusative definite plural)
ғәләмдә (locative singular)
ғәләмдәрҙә (locative plural)
ғәләмдән (ablative singular)
ғәләмдәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَالَم (ʕālam, “world, universe”).
Cognate with
Kazakh әлем (älem),
Kyrgyz аалам (aalam, “universe”).

der

Хәҙерге ғилми ҡараш буйынса, ғәләм Оло Шартлау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

According to the modern scientific view, the universe came into existence as a result of the Big Bang.

Xəźerge ğilmi qaraş buyınsa, ğələm Olo Şartlaw höźömtəhendə barlıqqa kilgən.


донъя

head

донъя • (donʺya)

ba-noun

донъя • (donʺya)

donʺya (romanization)
донъя (absolute singular)
донъялар (absolute plural)
донъяның (definite genitive singular)
донъяларҙың (definite genitive plural)
донъяға (dative singular)
донъяларға (dative plural)
донъяны (accusative definite singular)
донъяларҙы (accusative definite plural)
донъяла (locative singular)
донъяларҙа (locative plural)
донъянан (ablative singular)
донъяларҙан (ablative plural)

Донъяның яралыуы.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

Everyone is born to this world with their own fate (and) their own predestination.

Bıl donʺyağa hər kem üź yaźmışı, üź təqdire menən tıwa.

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you (from a horoscope).

Qara hıźat artta qaldı; xəźer bar donʺya heźźeñ tirələy əylənə.

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

Köźön Saniya bar donʺyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.

personal belongings, possessions, property


ҡара

From Volga Turki قره (qara, “black”), from Proto-Turkic *kara (“black”).
Cognates include Kazakh қара (qara), Kyrgyz, Tatar кара (kara), Azeri qara, Turkish kara, Turkmen gara, Uzbek qora, Uyghur قارا (qara, “black”).

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо. (Mustai Karim)

The song cut off; the tip of Azrael's black wing touched me (in passing).

Yır öźöldö; miñə qağılıp kitte Ğazraildıñ qara qanat oso.

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you. (from a horoscope.)


хлорофилл

Borrowed from Russian хлорофи́лл (xlorofíll), from French chlorophylle, from Ancient Greek χλωρός (khlōrós, “pale green”) + φύλλον (phúllon, “leaf”).

der

ba:хлорофилл


мунса

munsa (romanization)
мунса (absolute singular)
мунсалар (absolute plural)
мунсаның (definite genitive singular)
мунсаларҙың (definite genitive plural)
мунсаға (dative singular)
мунсаларға (dative plural)
мунсаны (accusative definite singular)
мунсаларҙы (accusative definite plural)
мунсала (locative singular)
мунсаларҙа (locative plural)
мунсанан (ablative singular)
мунсаларҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar мунча (munça),
Kazakh монша (monşa),
Kyrgyz мончо (monco),
Uyghur مونچا (moncha),
Uzbek mo'rcha (“banya”);
also
Southern Altai мылча (mïlča),
Shor мылча,
Khakas мылча (mılça, “banya”).

Ҡара мунса.

A "black" banya, where the smoke escapes through a hole in the wall or ceiling, rather than through a chimney.

banya, wet sauna; a type of steam bath popular in Russia

Мунсаға бер барғанда сабыныу бүлмәһенә кәмендә өс тапҡыр инеп сығам.

On a single visit to a public bath, I go to the steam room at least three times.

Munsağa ber barğanda sabınıw bülməhenə kəmendə ös tapqır inep sığam.


бала саҡ

bala saq (romanization)
бала саҡ (absolute singular)
бала саҡтар (absolute plural)
бала саҡтың (definite genitive singular)
бала саҡтарҙың (definite genitive plural)
бала саҡҡа (dative singular)
бала саҡтарға (dative plural)
бала саҡты (accusative definite singular)
бала саҡтарҙы (accusative definite plural)
бала саҡта (locative singular)
бала саҡтарҙа (locative plural)
бала саҡтан (ablative singular)
бала саҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бала саҡтарҙың

бала саҡтарға

бала саҡтарҙы

бала саҡтарҙа

бала саҡтарҙан

From бала (bala, “child”) + саҡ (saq, “time, period”).

af

Бала саҡтан уҡ һүрәттәр төшөрөргә яраттым.

From the very childhood, I liked to draw pictures.

Bala saqtan uq hürəttər töşörörgə yarattım.

Хыял илтә бала саҡтарыма.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

During my childhood, some children in our village had no footwear at all.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.


тәхет

head

тәхет • (təxet)

ba-noun

тәхет • (təxet)

təxet (romanization)
тәхет (absolute singular)
тәхеттәр (absolute plural)
тәхеттең (definite genitive singular)
тәхеттәрҙең (definite genitive plural)
тәхеткә (dative singular)
тәхеттәргә (dative plural)
тәхетте (accusative definite singular)
тәхеттәрҙе (accusative definite plural)
тәхеттә (locative singular)
тәхеттәрҙә (locative plural)
тәхеттән (ablative singular)
тәхеттәрҙән (ablative plural)

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.


ҡол

qol (romanization)
ҡол (absolute singular)
ҡолдар (absolute plural)
ҡолдоң (definite genitive singular)
ҡолдарҙың (definite genitive plural)
ҡолға (dative singular)
ҡолдарға (dative plural)
ҡолдо (accusative definite singular)
ҡолдарҙы (accusative definite plural)
ҡолда (locative singular)
ҡолдарҙа (locative plural)
ҡолдан (ablative singular)
ҡолдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kul (“slave”).
Cognate with
Old Turkic 𐰴𐰆𐰞 (qul, “slave”),
Karakhanid قُلْ (qul, “slave”);
Kazakh құл (qūl),
Kyrgyz кул (kul), Southern Altai кул (kul), Uyghur قۇل (qul), Uzbek qul,
Khakas хул (xul),
Turkish kul (“slave”), etc.

Ҡол хеҙмәте.

Яңы килгән Рәсәй президенты йәнә «ишкәксе ҡол» һымаҡ эшләй алыр микән?
Yañı kilgən Rəsəy prezidentı yənə «işkəkse qol» hımaq eşləy alır mikən?
Will Russia's newcoming president be able to work like a "galley slave"?

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Ҡолобоҙ Әйүпте лә онотма, иҫкә алып тор.

(literally, “Also, don't forget our servant Ayub, keep remembering him.”)

Qoloboź Əyüpte lə onotma, iśkə alıp tor.


һурпа

hurpa (romanization)
һурпа (absolute singular-only)
һурпаның (definite genitive singular-only)
һурпа (dative singular-only)
һурпаны (accusative definite singular-only)
һурпала (locative singular-only)
һурпанан (ablative singular-only)

Ultimately from Persian شوربا (šurbâ, “a kind of soup”), compound of شور (šur, “salty”) and با (bâ, “soup”).
The development of initial h- in Bashkir remains to be explained.

Тауыҡ һурпаһы.

Ҡайнап торған һурпаға кесерткән япрағын, ҡыҙҙырылған йәшелсәләрҙе, йәшел һуғанды өҫтәп, 20-25 минут ҡайнатығыҙ.

Add nettle leaves, fried vegetables, green onion to the boiling broth, and boil it for 20-25 minutes.

Qaynap torğan hurpağa kesertkən yaprağın, qıźźırılğan yəşelsələrźe, yəşel huğandı öśtəp, 20-25 minut qaynatığıź.


батша

head

батша • (batşa)

ba-noun

батша • (batşa)

batşa (romanization)
батша (absolute singular)
батшалар (absolute plural)
батшаның (definite genitive singular)
батшаларҙың (definite genitive plural)
батшаға (dative singular)
батшаларға (dative plural)
батшаны (accusative definite singular)
батшаларҙы (accusative definite plural)
батшала (locative singular)
батшаларҙа (locative plural)
батшанан (ablative singular)
батшаларҙан (ablative plural)

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетен күтәргән.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxeten kütərgən.

Батшаның шиктәре нығына бара, ул Дауытты хатта ике тапҡыр үлтерергә тырыша.

The king's (Saul's) suspicions grow stronger, he even attempts twice to kill David.

Batşanıñ şiktəre nığına bara, ul Dawıttı xatta ike tapqır ülterergə tırışa.

sovereign, monarch, ruler; king, queen; emperor; padishah

Батша хөкүмәте.

Аҡ батша.

The Russian Czar (literally the white king).

Әбей батша.

Catherine the Great (literally the old woman queen).

Риүәйәт буйынса, батша 1707 йылда ҡалаға шәхсән нигеҙ һалған.

As the legend goes, the czar in person laid foundation for the city in 1707.

Riwəyət buyınsa, batşa 1707 yılda qalağa şəxsən nigeź halğan.


елкән

head

елкән • (yelkən)

ba-noun

елкән • (yelkən)

yelkən (romanization)
елкән (absolute singular)
елкәндәр (absolute plural)
елкәндең (definite genitive singular)
елкәндәрҙең (definite genitive plural)
елкәнгә (dative singular)
елкәндәргә (dative plural)
елкәнде (accusative definite singular)
елкәндәрҙе (accusative definite plural)
елкәндә (locative singular)
елкәндәрҙә (locative plural)
елкәндән (ablative singular)
елкәндәрҙән (ablative plural)

From *yelkän (“sail”), from Proto-Turkic *yel (“wind”).
Cognate with
Tatar җилкән (cilkän),
Kazakh желкен (jelken),
Kumyk елкен (yelken),
Uzbek yelkan,
Uyghur يەلكەن (yelken),
Turkmen ýelken,
Turkish yelken (“sail”).


тулҡын

head

тулҡын • (tulqın)

ba-noun

тулҡын • (tulqın)

tulqın (romanization)
тулҡын (absolute singular)
тулҡындар (absolute plural)
тулҡындың (definite genitive singular)
тулҡындарҙың (definite genitive plural)
тулҡынға (dative singular)
тулҡындарға (dative plural)
тулҡынды (accusative definite singular)
тулҡындарҙы (accusative definite plural)
тулҡында (locative singular)
тулҡындарҙа (locative plural)
тулҡындан (ablative singular)
тулҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тулҡындарҙың

тулҡындарҙан

From Proto-Turkic *tolkun (“wave”).
Cognate with
Tatar дулкын (dulkın),
Kazakh толқын (tolqyn),
Kyrgyz толкун (tolkun),
Uzbek toʻlqin,
Uyghur دولقۇن (dolqun),
Turkmen tolkun,
Yakut долгун (dolgun, “wave”).

Көмөш күлдең ете аҡсарлағы оса тулҡындарға ҡағылып.

The seven seagulls of the silver lake fly touching the waves.

Kömöş küldeñ yete aqsarlağı osa tulqındarğa qağılıp.

Ғинуар аҙағында миҙгел киҙеүенең икенсе тулҡыны көтөлә.

At the end of January, a second wave of the seasonal flu is expected.

Ğinwar aźağında miźgel kiźeweneñ ikense tulqını kötölə.

(figuratively) wave, sudden temporary rise in an activity

Тулҡын оҙонлоғо.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

(As a result of) the air blast wave, not only did window panes shatter in the 5-storeyed buildings, (but) even the internal metal doors were broken.

Şartlaw tulqınına biş qatlı yorttarźa bıyalalar vatılıw ğına tügel, xatta eske metall işektər źə yemerelgən.

(physics) wave, movement of energy in a medium


упҡын

head

упҡын • (upqın)

ba-noun

упҡын • (upqın)

upqın (romanization)
упҡын (absolute singular)
упҡындар (absolute plural)
упҡындың (definite genitive singular)
упҡындарҙың (definite genitive plural)
упҡынға (dative singular)
упҡындарға (dative plural)
упҡынды (accusative definite singular)
упҡындарҙы (accusative definite plural)
упҡында (locative singular)
упҡындарҙа (locative plural)
упҡындан (ablative singular)
упҡындарҙан (ablative plural)


ултырғыс

head

ултырғыс • (ultırğıs)

ba-noun

ултырғыс • (ultırğıs)

ultırğıs (romanization)
ултырғыс (absolute singular)
ултырғыстар (absolute plural)
ултырғыстың (definite genitive singular)
ултырғыстарҙың (definite genitive plural)
ултырғысҡа (dative singular)
ултырғыстарға (dative plural)
ултырғысты (accusative definite singular)
ултырғыстарҙы (accusative definite plural)
ултырғыста (locative singular)
ултырғыстарҙа (locative plural)
ултырғыстан (ablative singular)
ултырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ултырғыстарҙың

ултырғыстарға

ултырғыстарҙы

ултырғыстарҙа

ултырғыстарҙан

From ултыр- "to sit" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kyrgyz олтургуч (olturguc), Southern Altai отургыш (oturgïš), Turkmen oturgyç (“chair”).


өҫтәл

head

өҫтәл • (öśtəl)

ba-noun

өҫтәл • (öśtəl)

öśtəl (romanization)
өҫтәл (absolute singular)
өҫтәлдәр (absolute plural)
өҫтәлдең (definite genitive singular)
өҫтәлдәрҙең (definite genitive plural)
өҫтәлгә (dative singular)
өҫтәлдәргә (dative plural)
өҫтәлде (accusative definite singular)
өҫтәлдәрҙе (accusative definite plural)
өҫтәлдә (locative singular)
өҫтәлдәрҙә (locative plural)
өҫтәлдән (ablative singular)
өҫтәлдәрҙән (ablative plural)

From *üstäl (“table”), adapted from Russian стол (stol, “table”) adding the prosthetic vowel to dilute the consonant cluster in the front.
Cognate with Tatar өстәл (östäl), Kazakh үстел (üstel), Kyrgyz үстөл (üstöl), Uyghur ئۈستەل (üstel, “table”).

Өҫтәл уйыны.
Öśtəl uyını.
Board game
(literally, “table game.”)

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

These days, it is difficult to imagine a writing desk without a computer.

Bögöngö köndə yaźıw öśtəlen kömpʹyuterhıź küź aldına kilterew awır.


фирғәүен

head

фирғәүен • (firğəwen)

ba-noun

фирғәүен • (firğəwen)

firğəwen (romanization)
фирғәүен (absolute singular)
фирғәүендәр (absolute plural)
фирғәүендең (definite genitive singular)
фирғәүендәрҙең (definite genitive plural)
фирғәүенгә (dative singular)
фирғәүендәргә (dative plural)
фирғәүенде (accusative definite singular)
фирғәүендәрҙе (accusative definite plural)
фирғәүендә (locative singular)
фирғәүендәрҙә (locative plural)
фирғәүендән (ablative singular)
фирғәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фирғәүендәрҙең

фирғәүендәргә

фирғәүендәрҙе

фирғәүендәрҙә

фирғәүендәрҙән

From Arabic فِرْعَوْن (firʕawn, “pharaoh”); ultimately from Egyptian pr-ꜥꜣ (“palace, pharaoh”, literally “pr (“house”) + ꜥꜣ (“great, big”)”).

der

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblement, indeed, communicated to the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы. (Quran Ibrahim 14:6.)

Remember Allah’s favour upon you. He rescued you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping only your women alive.

Allah birgən niğməttəregeźźe iśegeźgə töşörögöź. Ul heźźe xətər yazalar menən yazalawsı, uldarığıźźı huyıp, qatın-qıźźarığıźźı ğına iśən qaldırıwsı Firğəwen toqomonan qotqarźı.


кәштә

head

кәштә • (kəştə)

ba-noun

кәштә • (kəştə)

kəştə (romanization)
кәштә (absolute singular)
кәштәләр (absolute plural)
кәштәнең (definite genitive singular)
кәштәләрҙең (definite genitive plural)
кәштәгә (dative singular)
кәштәләргә (dative plural)
кәштәне (accusative definite singular)
кәштәләрҙе (accusative definite plural)
кәштәлә (locative singular)
кәштәләрҙә (locative plural)
кәштәнән (ablative singular)
кәштәләрҙән (ablative plural)

Китап кәштәһе.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

Today, you won't see aspirin on drugstore shelves in Bashkortostan.

Başqortostan darıwxanaları kəştələrendə bögön aspirin kürməśheñ.


һандыҡ

head

һандыҡ • (handıq)

ba-noun

һандыҡ • (handıq)

handıq (romanization)
һандыҡ (absolute singular)
һандыҡтар (absolute plural)
һандыҡтың (definite genitive singular)
һандыҡтарҙың (definite genitive plural)
һандыҡҡа (dative singular)
һандыҡтарға (dative plural)
һандыҡты (accusative definite singular)
һандыҡтарҙы (accusative definite plural)
һандыҡта (locative singular)
һандыҡтарҙа (locative plural)
һандыҡтан (ablative singular)
һандыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандыҡтарҙың

һандыҡтарҙан

From Persian صندوق (sanduq), from Arabic صُنْدُوق (ṣundūq).


-хана

From Persian خانه (xâne, “house”).
Originally borrowed as part of composite nouns like китапхана (kitapxana, “library”), дарыухана (darıwxana, “pharmacy”),
later became productive within Bashkir, adding to nouns of Persian, Arabic and Turkic origin.
Compare with suffixes of the same meaning and origin in other Turkic languages:
Azerbaijani -xana, Kazakh -хана (-xana),
Uzbek -xona, Kyrgyz -кана (-kana),
Turkish -hane, etc.

An establishment where a specific type of products or services is available


ҡунаҡхана

qunaqxana (romanization)
ҡунаҡхана (absolute singular)
ҡунаҡханалар (absolute plural)
ҡунаҡхананың (definite genitive singular)
ҡунаҡханаларҙың (definite genitive plural)
ҡунаҡханаға (dative singular)
ҡунаҡханаларға (dative plural)
ҡунаҡхананы (accusative definite singular)
ҡунаҡханаларҙы (accusative definite plural)
ҡунаҡханала (locative singular)
ҡунаҡханаларҙа (locative plural)
ҡунаҡхананан (ablative singular)
ҡунаҡханаларҙан (ablative plural)

ҡунаҡханалар

ҡунаҡхананың

ҡунаҡханаларҙың

ҡунаҡханаларға

ҡунаҡханаларҙы

ҡунаҡханаларҙа

ҡунаҡхананан

ҡунаҡханаларҙан

ҡу‧наҡ‧ха‧на

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.
Ə bına şəxsi qunaqxana asıw — unıhı inde beźźeñ ösön bötönləy yat küreneş.
However, to open up a private hotel is a phenomenon completely extraordinary to us.

Республикабыҙҙа туризмды үҫтерер өсөн хозур тәбиғәт менән халҡыбыҙҙың ҡунаҡсылыҡ йолалары ғына аҙ — юлдар төҙөү, ҡунаҡханалар һалыу кәрәк.
Respublikabıźźa turizmdı üśterer ösön xozur təbiğət menən xalqıbıźźıñ qunaqsılıq yolaları ğına aź — yuldar töźöw, qunaqxanalar halıw kərək.
To develop tourism in our republic, it is insufficient (to have) splendid natural environments and our people's traditions of hospitality: it is required to build roads, build hotels.


китапхана

kitapxana (romanization)
китапхана (absolute singular)
китапханалар (absolute plural)
китапхананың (definite genitive singular)
китапханаларҙың (definite genitive plural)
китапханаға (dative singular)
китапханаларға (dative plural)
китапхананы (accusative definite singular)
китапханаларҙы (accusative definite plural)
китапханала (locative singular)
китапханаларҙа (locative plural)
китапхананан (ablative singular)
китапханаларҙан (ablative plural)

китапханалар

китапхананың

китапханаларҙың

китапханаларға

китапханаларҙы

китапханаларҙа

китапхананан

китапханаларҙан

ки‧тап‧ха‧на

Borrowed from Persian کتابخانه (ketâbxâne).
Synchronously, китап (kitap) + -хана (-xana).
Compare to
Kyrgyz китепкана (kitepkana, “library”),
Kumyk китапхана (kitapxana, “library”),
Azerbaijani kitabxana (“library”).

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

At that time, Alexandria was famous for its library, in which over 700,000 manuscripts were collected.

Ul vaqıtta Aleksandriya üźeneñ 700 meñdən aşıw qulʺyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

The library receives one copy of all newspapers published in the district.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.


дарыу

head

дарыу • (darıw)

ba-noun

дарыу • (darıw)

darıw (romanization)
дарыу (absolute singular)
дарыуҙар (absolute plural)
дарыуҙың (definite genitive singular)
дарыуҙарҙың (definite genitive plural)
дарыуға (dative singular)
дарыуҙарға (dative plural)
дарыуҙы (accusative definite singular)
дарыуҙарҙы (accusative definite plural)
дарыуҙа (locative singular)
дарыуҙарҙа (locative plural)
дарыуҙан (ablative singular)
дарыуҙарҙан (ablative plural)

From Persian دارو (dâru, “medicine, drug, medication”).
Doublet of дары (darı, “gunpowder”).

bor

Тымау дарыуы.

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.
Samahın belhəñ — darıw, belməhəñ — ağıw.
If you know its measure, (it's) a medicine, if you don't know, (it's) a poison.

Күптәр, төрлө дарыу йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

Many say that it is healthier to take herbs for treatment according to folk medicine, rather than swallow various pills.

Küptər, törlö darıw yotqansı xalıq meditsinahı buyınsa üləndər menən dawalanıw fayźalıraq, ti.


дарыу

head

дарыу • (darıw)

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

These are not ordinary flowers, (but) medicinal herbs.

Bılar yabay səskə tügel, darıw üləndəre.


тартма

tartma (romanization)
тартма (absolute singular)
тартмалар (absolute plural)
тартманың (definite genitive singular)
тартмаларҙың (definite genitive plural)
тартмаға (dative singular)
тартмаларға (dative plural)
тартманы (accusative definite singular)
тартмаларҙы (accusative definite plural)
тартмала (locative singular)
тартмаларҙа (locative plural)
тартманан (ablative singular)
тартмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тартмаларҙың

тартмаларҙан

Cognate with Kyrgyz тартма (tartma), Uzbek tortma, Uyghur تارتما (tartma, “drawer”), etc.
Synchronously, тарт- (tart-, “to pull, draw”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).


ағыу

head

ағыу • (ağıw)

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Life that has past is (like) water that has flowed.

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

If sap oozes from elm tree trunk, spring frosts will be over.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.


ағыу

ағыу • (ağıw)

ba-noun

ағыу • (ağıw)

ağıw (romanization)
ағыу (absolute singular)
ағыуҙар (absolute plural)
ағыуҙың (definite genitive singular)
ағыуҙарҙың (definite genitive plural)
ағыуға (dative singular)
ағыуҙарға (dative plural)
ағыуҙы (accusative definite singular)
ағыуҙарҙы (accusative definite plural)
ағыуҙа (locative singular)
ағыуҙарҙа (locative plural)
ағыуҙан (ablative singular)
ағыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āgu (“poison”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ağu, “poison”);
Tatar агу (ağu, “poison”),
Southern Altai оо (oo)/ уу (uu, “poison”),
Uzbek ogʻu (“poison”),
Uyghur ئوغا (ogha, “poison”), Azerbaijani ağı (“poison”),
Turkish ağı (“poison”), etc.

cog

Йылан ағыуы.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.


күрше

head

күрше • (kürşe)

ba-noun

күрше • (kürşe)

kürşe (romanization)
күрше (absolute singular)
күршеләр (absolute plural)
күршенең (definite genitive singular)
күршеләрҙең (definite genitive plural)
күршегә (dative singular)
күршеләргә (dative plural)
күршене (accusative definite singular)
күршеләрҙе (accusative definite plural)
күршелә (locative singular)
күршеләрҙә (locative plural)
күршенән (ablative singular)
күршеләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar күрше (kürşe),
Chuvash кӳршӗ (kürš̬ĕ),
Kazakh көрші (körşı, “neighbor”),
Turkish görüşük,
Southern Altai кӧрӱш (körüš, “a friend, a person one has met”).
In Arvo Räsänen's opinion, this is derived from the verb kӧrüš- "to meet, to see each other".

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

Unfortunately, (their) neighbors noticed the fire very late.

Qıźğanısqa qarşı, yanğındı kürşeləre bik huñ kürep qalğan.

Күрше ағай менән беҙ аҙашбыҙ, шуға мине урамда бәләкәй Ғәли тип йөрөтәләр.
Kürşe ağay menən beź aźaşbıź, şuğa mine uramda bələkəy Ğəli tip yörötələr.
We are namesakes with the elder neighbor, so they call me "little Ğäli" in the street.


тиҫбе

head

тиҫбе • (tiśbe)

ba-noun

тиҫбе • (tiśbe)

tiśbe (romanization)
тиҫбе (absolute singular)
тиҫбеләр (absolute plural)
тиҫбенең (definite genitive singular)
тиҫбеләрҙең (definite genitive plural)
тиҫбегә (dative singular)
тиҫбеләргә (dative plural)
тиҫбене (accusative definite singular)
тиҫбеләрҙе (accusative definite plural)
тиҫбелә (locative singular)
тиҫбеләрҙә (locative plural)
тиҫбенән (ablative singular)
тиҫбеләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh десбі (desbı),
Kyrgyz теспе (tespe).
Adapted from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”).
Doublet of тәсбих (təsbix).


тәсбих

head

тәсбих • (təsbix)

ba-noun

тәсбих • (təsbix)

təsbix (romanization)
тәсбих (absolute singular)
тәсбихтәр (absolute plural)
тәсбихтең (definite genitive singular)
тәсбихтәрҙең (definite genitive plural)
тәсбихкә (dative singular)
тәсбихтәргә (dative plural)
тәсбихте (accusative definite singular)
тәсбихтәрҙе (accusative definite plural)
тәсбихтә (locative singular)
тәсбихтәрҙә (locative plural)
тәсбихтән (ablative singular)
тәсбихтәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәсбихтәрҙең

тәсбихтәрҙән

From Volga Turki تسبیح (täsbîx, “praise”), from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”). Doublet of тиҫбе (tiśbe).


һыҙыҡ

head

һыҙыҡ • (hıźıq)

ba-noun

һыҙыҡ • (hıźıq)

hıźıq (romanization)
һыҙыҡ (absolute singular)
һыҙыҡтар (absolute plural)
һыҙыҡтың (definite genitive singular)
һыҙыҡтарҙың (definite genitive plural)
һыҙыҡҡа (dative singular)
һыҙыҡтарға (dative plural)
һыҙыҡты (accusative definite singular)
һыҙыҡтарҙы (accusative definite plural)
һыҙыҡта (locative singular)
һыҙыҡтарҙа (locative plural)
һыҙыҡтан (ablative singular)
һыҙыҡтарҙан (ablative plural)

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

The guests say a counting-out rhyme and divide into two groups; a line is drawn in the middle.

Qunaqtar, hanaşmaq əytep, ike törkömgə bülenə; urtala hıźıq hıźıla.

Офоҡ һыҙығы.

a line between two distinct areas or environments; borderline


бөркөт

head

бөркөт • (börköt)

ba-noun

бөркөт • (börköt)

börköt (romanization)
бөркөт (absolute singular)
бөркөттәр (absolute plural)
бөркөттөң (definite genitive singular)
бөркөттәрҙең (definite genitive plural)
бөркөткә (dative singular)
бөркөттәргә (dative plural)
бөркөттө (accusative definite singular)
бөркөттәрҙе (accusative definite plural)
бөркөттә (locative singular)
бөркөттәрҙә (locative plural)
бөркөттән (ablative singular)
бөркөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бөркөттәрҙең

бөркөттәрҙән

From Proto-Turkic *bürküt (“eagle”). Compare Russian беркут (berkut), a Turkic borrowing.


былбыл

head

былбыл • (bılbıl)

ba-noun

былбыл • (bılbıl)

bılbıl (romanization)
былбыл (absolute singular)
былбылдар (absolute plural)
былбылдың (definite genitive singular)
былбылдарҙың (definite genitive plural)
былбылға (dative singular)
былбылдарға (dative plural)
былбылды (accusative definite singular)
былбылдарҙы (accusative definite plural)
былбылда (locative singular)
былбылдарҙа (locative plural)
былбылдан (ablative singular)
былбылдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

былбылдарҙың

былбылдарҙан

From Persian بلبل or from Arabic بلبل (“nightingale, bulbul”).
Cognate with
Uzbek bulbul,
Turkish bülbül (“nightingale”), etc.


ҡарлуғас

head

ҡарлуғас • (qarluğas)

ba-noun

ҡарлуғас • (qarluğas)

qarluğas (romanization)
ҡарлуғас (absolute singular)
ҡарлуғастар (absolute plural)
ҡарлуғастың (definite genitive singular)
ҡарлуғастарҙың (definite genitive plural)
ҡарлуғасҡа (dative singular)
ҡарлуғастарға (dative plural)
ҡарлуғасты (accusative definite singular)
ҡарлуғастарҙы (accusative definite plural)
ҡарлуғаста (locative singular)
ҡарлуғастарҙа (locative plural)
ҡарлуғастан (ablative singular)
ҡарлуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарлуғастарҙың

ҡарлуғастарға

ҡарлуғастарҙы

ҡарлуғастарҙа

ҡарлуғастарҙан

[qɑɾ.ɫʊ.ˈʁɑs]

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qarlïğač, “swallow”);
Kazakh қарлығаш (qarlyğaş, “swallow”), Kyrgyz кардыгач (kardıgac, “swift (bird)”), Shor қарлығаш (“swallow”),
Crimean Tatar qarılğaç,
Uzbek qaldirg'och,
Uyghur قالغاچ (qalghach),
Turkish kırlangıç (“swallow”).

cog

Ҡарлуғас түбән осһа – ямғыр булыр, бейектә осһа – аяҙытыр.
Qarluğas töbən usha – yamğır bolır, biyiktə usha – ayaðıtır.
If a swallow flies low, it will rain, if (it) flies high, the weather will clear up.


һандуғас

head

һандуғас • (handuğas)

ba-noun

һандуғас • (handuğas)

handuğas (romanization)
һандуғас (absolute singular)
һандуғастар (absolute plural)
һандуғастың (definite genitive singular)
һандуғастарҙың (definite genitive plural)
һандуғасҡа (dative singular)
һандуғастарға (dative plural)
һандуғасты (accusative definite singular)
һандуғастарҙы (accusative definite plural)
һандуғаста (locative singular)
һандуғастарҙа (locative plural)
һандуғастан (ablative singular)
һандуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандуғастарҙың

һандуғастарға

һандуғастарҙы

һандуғастарҙа

һандуғастарҙан

Compare
Karakhanid [script needed] (sanduwač, “nightingale”);
Tatar сандугач (sanduğaç, “nightingale”),
Kazakh сандуғаш (sanduğaş, “whitethroat, Sylvia communis”), Southern Altai саңдығаш (“wagtail, Motacillidae spp.”), etc.
No universally accepted etymology exists.
According to one of the versions, was borrowed from Sogdian *zand(u)wa:č "having a melodic voice", in which *zand "song".

cog

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар. (A saying.)

Each forest has its own nightingale, each village has its own garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


һайыҫҡан

head

һайыҫҡан • (hayıśqan)

ba-noun

һайыҫҡан • (hayıśqan)

hayıśqan (romanization)
һайыҫҡан (absolute singular)
һайыҫҡандар (absolute plural)
һайыҫҡандың (definite genitive singular)
һайыҫҡандарҙың (definite genitive plural)
һайыҫҡанға (dative singular)
һайыҫҡандарға (dative plural)
һайыҫҡанды (accusative definite singular)
һайыҫҡандарҙы (accusative definite plural)
һайыҫҡанда (locative singular)
һайыҫҡандарҙа (locative plural)
һайыҫҡандан (ablative singular)
һайыҫҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һайыҫҡандарҙың

һайыҫҡандарға

һайыҫҡандарҙы

һайыҫҡандарҙа

һайыҫҡандарҙан

From Proto-Turkic *sagïsgan (“magpie”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (sağïzğan, “magpie”);
Tatar саескан (sayeskan),
Kazakh сауысқан (sauysqan),
Kyrgyz сагызган (sagızgan),
Southern Altai саҥыскан (saŋïskan),
Uyghur سېغىزخان (sëghizxan),
Khakas саасхан (saasxan),
Shor саасқан,
Crimean Tatar savusqan,
Turkish saksağan,
Azerbaijani sağsağan (“magpie”), etc.

cog

Shor саасқан


ҡарға

head

ҡарға • (qarğa)

ba-noun

ҡарға • (qarğa)

qarğa (romanization)
ҡарға (absolute singular)
ҡарғалар (absolute plural)
ҡарғаның (definite genitive singular)
ҡарғаларҙың (definite genitive plural)
ҡарғаға (dative singular)
ҡарғаларға (dative plural)
ҡарғаны (accusative definite singular)
ҡарғаларҙы (accusative definite plural)
ҡарғала (locative singular)
ҡарғаларҙа (locative plural)
ҡарғанан (ablative singular)
ҡарғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *karga (“crow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qarğa, “crow”);
Tatar карга (qarga),
Kazakh қарға (qarğa),
Shor қарға,
Kyrgyz карга (karga),
Uzbek qargʻa,
Uyghur قاغا (qagha),
Turkish karga,
Azerbaijani qarğa (“crow”), etc.

cog

ba:Ҡара ҡарға


ыласын

head

ыласын • (ılasın)

ba-noun

ыласын • (ılasın)

ılasın (romanization)
ыласын (absolute singular)
ыласындар (absolute plural)
ыласындың (definite genitive singular)
ыласындарҙың (definite genitive plural)
ыласынға (dative singular)
ыласындарға (dative plural)
ыласынды (accusative definite singular)
ыласындарҙы (accusative definite plural)
ыласында (locative singular)
ыласындарҙа (locative plural)
ыласындан (ablative singular)
ыласындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ыласындарҙың

ыласындарҙан

[ɯ̞.ɫɑ.ˈsɯ̞n]

From *lačïn (“falcon”), with a prosthetic vowel in Bashkir.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (lačïn, “Falco peregrinus”);
Kazakh лашын (laşyn), Kyrgyz ылаачын (ılaacın), Southern Altai ылаачын (ïlaačïn), Shor лачын, Uzbek lochin (“falcon”), etc.

cog

ba:Ыласындар


Ҡәғбә

head

Ҡәғбә • (Qəğbə)

ba-noun

Ҡәғбә • (Qəğbə)

Qəğbə (romanization)
Ҡәғбә (absolute singular-only)
Ҡәғбәнең (definite genitive singular-only)
Ҡәғбә (dative singular-only)
Ҡәғбәне (accusative definite singular-only)
Ҡәғбәлә (locative singular-only)
Ҡәғбәнән (ablative singular-only)


фәлән-төкән

head

фәлән-төкән • (fələn-tökən)

ba-adj

фәлән-төкән • (fələn-tökən)

фәлән-төгән фәлән-төгән#Bashkir

Alternative form of фәлән-төгән (fələn-tögən)


фәлән дә төгән

head

фәлән дә төгән • (fələn də tögən)

ba-adj

фәлән дә төгән • (fələn də tögən)

фәлән-төгән фәлән-төгән#Bashkir


фәлән-төгән

head

фәлән-төгән • (fələn-tögən)

ba-adj

фәлән-төгән • (fələn-tögən)

фә‧лән-тө‧гән

From Arabic فُلَان (fulān, “so-and-so”).
The etymology of the second component remains to be explained
Compare with Kazakh пәлен-түген (pälen-tügen), Kyrgyz балан-түкүн (balan-tükün)

Ниңә иртәрәк килмәнегеҙ, фәлән-төгән тип һуҡрана башланы.

(He) started to grumble: "Why didn't you come earlier", and so on and so forth.

Niñə irtərək kilmənegeź, fələn-tögən tip huqrana başlanı.

and so on and so forth
and so on and so forth

(idiomatic) this and that, such-and-such; and so on and so forth (unnamed, unstated)

blah blah blah A placeholder for trivial, obvious, or boring content


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


фәлән

head

фәлән • (fələn)

ba-adj

фәлән • (fələn)

From Arabic فُلَان (fulān, “so-and-so”).

Фәлән райондың фәлән ауылында тора ти.

(He or she) allegedly lives in such-and-such village of such-and-such administrative district.

such-and-such, so-and-so (unstated, given)


сүп

süp (romanization)
сүп (absolute singular-only)
сүптең (definite genitive singular-only)
сүпкә (dative singular-only)
сүпте (accusative definite singular-only)
сүптә (locative singular-only)
сүптән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čöp (“garbage”).
Compare with
Karakhanid [script needed] (čöp, “refuse, residue”);
Kazakh шөп (şöp, “weed; hay”);
Uzbek choʻp (“twig; dry grass”);
Turkmen çöp (“splinter; small stick”);
Turkish çöp (“garbage; small thin branch of grass or tree”),
Khakas сӧп (“garbage”).


шырау

head

шырау • (şıraw)

ba-noun

шырау • (şıraw)

şıraw (romanization)
шырау (absolute singular)
шырауҙар (absolute plural)
шырауҙың (definite genitive singular)
шырауҙарҙың (definite genitive plural)
шырауға (dative singular)
шырауҙарға (dative plural)
шырауҙы (accusative definite singular)
шырауҙарҙы (accusative definite plural)
шырауҙа (locative singular)
шырауҙарҙа (locative plural)
шырауҙан (ablative singular)
шырауҙарҙан (ablative plural)


шырпы

head

шырпы • (şırpı)

ba-noun

шырпы • (şırpı)

şırpı (romanization)
шырпы (absolute singular)
шырпылар (absolute plural)
шырпының (definite genitive singular)
шырпыларҙың (definite genitive plural)
шырпыға (dative singular)
шырпыларға (dative plural)
шырпыны (accusative definite singular)
шырпыларҙы (accusative definite plural)
шырпыла (locative singular)
шырпыларҙа (locative plural)
шырпынан (ablative singular)
шырпыларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh шырпы (şyrpy, “match; brushwood”),
Karachay-Balkar чырпы (çırpı, “bush, shrub”),
Turkish çırpı (“wooden splinter; wood shavings”).


кәкүк

head

кәкүк • (kəkük)

ba-noun

кәкүк • (kəkük)

kəkük (romanization)
кәкүк (absolute singular)
кәкүктәр (absolute plural)
кәкүктең (definite genitive singular)
кәкүктәрҙең (definite genitive plural)
кәкүккә (dative singular)
кәкүктәргә (dative plural)
кәкүкте (accusative definite singular)
кәкүктәрҙе (accusative definite plural)
кәкүктә (locative singular)
кәкүктәрҙә (locative plural)
кәкүктән (ablative singular)
кәкүктәрҙән (ablative plural)

Of onomatopoeic origin.
Compare to
Khakas кекӱӱк (keküük, “cuckoo”).


сәйнүк

head

сәйнүк • (səynük)

ba-noun

сәйнүк • (səynük)

səynük (romanization)
сәйнүк (absolute singular)
сәйнүктәр (absolute plural)
сәйнүктең (definite genitive singular)
сәйнүктәрҙең (definite genitive plural)
сәйнүккә (dative singular)
сәйнүктәргә (dative plural)
сәйнүкте (accusative definite singular)
сәйнүктәрҙе (accusative definite plural)
сәйнүктә (locative singular)
сәйнүктәрҙә (locative plural)
сәйнүктән (ablative singular)
сәйнүктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйнүктәрҙең

сәйнүктәрҙән

From Russian ча́йник (čájnik, “tea pot”).
The first syllable is influenced by сәй (səy, “tea”).
Cognate with
Kazakh шәйнек (şäinek),
Kyrgyz чайнек (caynek),
Uzbek choynak,
Azerbaijani, Crimean Tatar çaynik, etc.

tea pot (in which tea is brewed and served)

tea kettle (in which water is boiled for tea)


шоңҡар

head

шоңҡар • (şoñqar)

ba-noun

шоңҡар • (şoñqar)

şoñqar (romanization)
шоңҡар (absolute singular)
шоңҡарҙар (absolute plural)
шоңҡарҙың (definite genitive singular)
шоңҡарҙарҙың (definite genitive plural)
шоңҡарға (dative singular)
шоңҡарҙарға (dative plural)
шоңҡарҙы (accusative definite singular)
шоңҡарҙарҙы (accusative definite plural)
шоңҡарҙа (locative singular)
шоңҡарҙарҙа (locative plural)
шоңҡарҙан (ablative singular)
шоңҡарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шоңҡарҙарҙың

шоңҡарҙарҙан

From *šuŋqar (“falco”), probably from a Mongolic source, compare Mongolian шонхор (šonxor, “falco”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (šuŋqar, “Falco gyrfalco”);
Tatar шоңкар (şoñkar, “falcon”),
Kazakh сұңқар (sūñqar, “falcon”),
Kyrgyz шумкар (şumkar, “Falco rusticolus”),
Uzbek shunqor (“Falco rusticolus”).
Further, the mentioned Mongolic archetype may have been borrowed from a Turkic source, compare
Old Uyghur [script needed] (soŋqur, “Falco gyrfalco”).


үҫеш

head

үҫеш • (üśeş)

ba-noun

үҫеш • (üśeş)

üśeş (romanization)
үҫеш (absolute singular-only)
үҫештең (definite genitive singular-only)
үҫешкә (dative singular-only)
үҫеште (accusative definite singular-only)
үҫештә (locative singular-only)
үҫештән (ablative singular-only)


кәзә

head

кәзә • (kəzə)

ba-noun

кәзә • (kəzə)

kəzə (romanization)
кәзә (absolute singular)
кәзәләр (absolute plural)
кәзәнең (definite genitive singular)
кәзәләрҙең (definite genitive plural)
кәзәгә (dative singular)
кәзәләргә (dative plural)
кәзәне (accusative definite singular)
кәзәләрҙе (accusative definite plural)
кәзәлә (locative singular)
кәзәләрҙә (locative plural)
кәзәнән (ablative singular)
кәзәләрҙән (ablative plural)

From *keči (goat).
Compare
Karakhanid [script needed] (keči, “goat”);
Tatar кәҗә (käcä, “goat”),
Turkish keçi (“goat”),
Turkmen geçi (“goat”).
However, the voiced -z- in Bashkir remains unexplained. Could also be borrowed from or influenced by Russian коза́ (kozá, “goat”).

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.


бер нисә

head

бер нисә • (ber nisə)

[ˈbɪ̞ɾ.nʲeˌsæ]

Compare to
Kazakh бірнеше (bırneşe, “several”),
Kumyk бир нече (bir neçe, “several”),
Uzbek bir necha (“several”),
Uyghur بىرنەچچە (birnechche, “several”).

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

There was still a few minutes' time before the lesson started.

Dəres başlanıwğa ber nisə minut vaqıt bar ine əle.

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.

Mustai Karim's works have been translated into several dozens of languages.

Mostay Kərimdeñ əśərźəre ber nisə tiśtə teldərgə tərjemə itelgən.

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

These days, there are several types of wireless mice alone, including (those) operating via infrared port, Bluetooth etc.

Xəźerge vaqıtta totaştırıwhıź sısqandarźıñ ğına ber nisə törö bar, şul iśəptən infraqıźıl port, Bluetooth aşa eşləgən h.b.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy seewater-based spray in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.


аҙым

аҙым • (aźım)

ba-noun

аҙым • (aźım)

aźım (romanization)
аҙым (absolute singular-only)
аҙымдың (definite genitive singular-only)
аҙымға (dative singular-only)
аҙымды (accusative definite singular-only)
аҙымда (locative singular-only)
аҙымдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *adïm (“step”), from *āt- (“to walk”).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz, Tatar адым (adım), Southern Altai адым (adïm, “stride”), Uzbek odim, Turkish adım, etc.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.
Minutına yöź aźım atlaw – idealʹ fizik kösörgəneş formulahı, ti Amerika ğalimdarı.
Walking a hundred steps per minute is the formula of an ideal physical exercise, US scientists say.

(figurative) step, measure, action (taken for a specific purpose)


бей

bey (romanization)
бей (absolute singular)
бейҙәр (absolute plural)
бейҙең (definite genitive singular)
бейҙәрҙең (definite genitive plural)
бейгә (dative singular)
бейҙәргә (dative plural)
бейҙе (accusative definite singular)
бейҙәрҙе (accusative definite plural)
бейҙә (locative singular)
бейҙәрҙә (locative plural)
бейҙән (ablative singular)
бейҙәрҙән (ablative plural)

Akin to Old Turkic 𐰋𐰏 (beg, “chief, titled man”), Old Uyghur [script needed] (beg, “lord, chief”), Karakhanid بگ (bēg, “chief, a woman's husband”),
Turkish bey (“gentleman; lord, master”). See the latter for more.

cog

(historical) head of clan; a feudal lord

(dated) a way to address a man honorifically


самауыр

head

самауыр • (samawır)

ba-noun

самауыр • (samawır)

samawır (romanization)
самауыр (absolute singular)
самауырҙар (absolute plural)
самауырҙың (definite genitive singular)
самауырҙарҙың (definite genitive plural)
самауырға (dative singular)
самауырҙарға (dative plural)
самауырҙы (accusative definite singular)
самауырҙарҙы (accusative definite plural)
самауырҙа (locative singular)
самауырҙарҙа (locative plural)
самауырҙан (ablative singular)
самауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самауырҙарҙың

самауырҙарға

самауырҙарҙы

самауырҙарҙа

самауырҙарҙан

From Russian самова́р (samovár, literally “self-boiler”).
Cognate with
Kazakh самауыр (samauyr),
Kyrgyz самоор (samoor),
Uzbek, Azerbaijani samovar,
Turkish semaver, etc.

bor

Самауыр ҡайнатыу.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

Ярар, балам, самауыр ҡуйып ыҙаланма. Ваҡытым да юҡ.

OK, my child, don't bother to set a samovar, I don't have time anyway.

Yarar, balam, samawır quyıp ıźalanma. Vaqıtım da yuq.


орсоҡ

orsoq (romanization)
орсоҡ (absolute singular)
орсоҡтар (absolute plural)
орсоҡтоң (definite genitive singular)
орсоҡтарҙың (definite genitive plural)
орсоҡҡа (dative singular)
орсоҡтарға (dative plural)
орсоҡто (accusative definite singular)
орсоҡтарҙы (accusative definite plural)
орсоҡта (locative singular)
орсоҡтарҙа (locative plural)
орсоҡтан (ablative singular)
орсоҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh ұршық (ūrşyq),
Uzbek urchuq,
Karachay-Balkar урчукъ (urçuq, “spingle”), Khakas оорчых (oorçıx).
also Hungarian orsó (“spingle”), an Onogur borrowing.

cog

spindle; a wooden rod used for spinning and winding wool


туҙан

head

туҙан • (tuźan)

ba-noun

туҙан • (tuźan)

tuźan (romanization)
туҙан (absolute singular-only)
туҙандың (definite genitive singular-only)
туҙанға (dative singular-only)
туҙанды (accusative definite singular-only)
туҙанда (locative singular-only)
туҙандан (ablative singular-only)

From *tozañ (“dust; pollen; that which disperses in the air”), from Common Turkic *tōzan, from the verbal stem Common Turkic *tōz- (“to disperse in the air; get scattered”), parallel to the noun stem *tōz (“dust”).
Compare to
Tatar тузан (tuzan, “dust”),
Kazakh тозаң (tozañ, “dust; pollen”),
Uzbek to'zon (“dust”),
Uyghur توزاڭ (tozang, “dust; pollen”),
Turkmen tozan (“dust”).
Compare also the terms in Siberian Turkic languages derived from a different archetype from the same verbal stem: Southern Altai тозын (tozïn, “dust”),
Khakas тозын (tozın, “dust”),
Tuvan доозун (doozun, “dust”).


ҡыңғырау

head

ҡыңғырау • (qıñğıraw)

ba-noun

ҡыңғырау • (qıñğıraw)

qıñğıraw (romanization)
ҡыңғырау (absolute singular)
ҡыңғырауҙар (absolute plural)
ҡыңғырауҙың (definite genitive singular)
ҡыңғырауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыңғырауға (dative singular)
ҡыңғырауҙарға (dative plural)
ҡыңғырауҙы (accusative definite singular)
ҡыңғырауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыңғырауҙа (locative singular)
ҡыңғырауҙарҙа (locative plural)
ҡыңғырауҙан (ablative singular)
ҡыңғырауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыңғырауҙарҙың

ҡыңғырауҙарға

ҡыңғырауҙарҙы

ҡыңғырауҙарҙа

ҡыңғырауҙарҙан

[qɯ̞ŋ.ʁɯ̞.ˈrɑw]

From *qoñ(ğu)rağu (“bell”) (compare Karakhanid [script needed] (qoñrağu, “bell”), the action noun from the verb *qoñ(ğu)ra- "to ring a bell", from Proto-Turkic *koñra- (“to ring, toll”).
Cognate with
Kazakh қоңырау (qoñyrau, “bell”),
Kyrgyz коңгуроо (koŋguroo, “bell”),
Uzbek qo'ng'iroq (“bell; telephone call”),
Uyghur قوڭغۇراق (qongghuraq, “bell; ring”),
Khakas хонъро (xonʺro, “cowbell”),
Southern Altai коҥыра (koŋïra, “iron ring with pieces of tin, used as part of a shaman's ritual costume”),
etc.


тишек

head

тишек • (tişek)

ba-noun

тишек • (tişek)

tişek (romanization)
тишек (absolute singular)
тишектәр (absolute plural)
тишектең (definite genitive singular)
тишектәрҙең (definite genitive plural)
тишеккә (dative singular)
тишектәргә (dative plural)
тишекте (accusative definite singular)
тишектәрҙе (accusative definite plural)
тишектә (locative singular)
тишектәрҙә (locative plural)
тишектән (ablative singular)
тишектәрҙән (ablative plural)

From *teš-ük "hole", from Proto-Turkic *deĺ- (“to pierce, make a hole”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tešük, “hole”);
Kazakh тесік (tesık),
Kyrgyz тешик (teşik),
Southern Altai тежик (težik),
Uzbek teshik,
Khakas тизік (tizìk),
Turkish deşik (“hole”), etc.


тишек

head

тишек • (tişek)

ba-adj

тишек • (tişek)


ынйы

head

ынйы • (ınyı)

ba-noun

ынйы • (ınyı)

ınyı (romanization)
ынйы (absolute singular)
ынйылар (absolute plural)
ынйының (definite genitive singular)
ынйыларҙың (definite genitive plural)
ынйыға (dative singular)
ынйыларға (dative plural)
ынйыны (accusative definite singular)
ынйыларҙы (accusative definite plural)
ынйыла (locative singular)
ынйыларҙа (locative plural)
ынйынан (ablative singular)
ынйыларҙан (ablative plural)

From *jinǯü ~ *jenčü (“pearl”),
from Sinitic 珍珠 (MC trin tsyu, “pearl”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jenčü, “pearl”);
Tatar энҗе (ence),
Karachay-Balkar инджи (inci),
Kazakh інжу (ınju),
Kyrgyz инжу (inju),
Southern Altai јинји (ǰinǰi),
Khakas нинӌі (nincì),
Uzbek inju,
Uyghur ئۇنجە (unje)/ئۇنجى (unji)/ئىنجۇ (inju),
Turkish inci,
Chuvash ӗнчӗ (ĕnč̬ĕ, “pearl”).

cog

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған. (Matthew 13:46)

When he found a very valuable, beautiful pearl, (he) went home, sold all his belongings and bought that pearl.

Ul bik qimmətle matur ınyı tapqas, qaytıp bar mölkəten hatqan da, şul ınyını alğan.


бал ҡорто

[ˈbɑɫ.qʊ̞ɾˌtʊ̞]

Composed of бал (bal, “honey”) + ҡорт (qort, “insect”).
Cognate with Crimean Tatar balqurt (“bee”).

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
Honey bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Honey bees make three types of honeycombs.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

ba:бал ҡорто


серәкәй

head

серәкәй • (serəkəy)

ba-noun

серәкәй • (serəkəy)

serəkəy (romanization)
серәкәй (absolute singular)
серәкәйҙәр (absolute plural)
серәкәйҙең (definite genitive singular)
серәкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
серәкәйгә (dative singular)
серәкәйҙәргә (dative plural)
серәкәйҙе (accusative definite singular)
серәкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
серәкәйҙә (locative singular)
серәкәйҙәрҙә (locative plural)
серәкәйҙән (ablative singular)
серәкәйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

серәкәйҙәрҙең

серәкәйҙәргә

серәкәйҙәрҙе

серәкәйҙәрҙә

серәкәйҙәрҙән

Cognate with
Tatar черки (çerki),
Kazakh шіркей (şırkei),
Kyrgyz чиркей (cirkey),
Crimean Tatar çirkiy (“mosquito”)
.

ba:Серәкәйҙәр


күбәләк

head

күбәләк • (kübələk)

ba-noun

күбәләк • (kübələk)

kübələk (romanization)
күбәләк (absolute singular)
күбәләктәр (absolute plural)
күбәләктең (definite genitive singular)
күбәләктәрҙең (definite genitive plural)
күбәләккә (dative singular)
күбәләктәргә (dative plural)
күбәләкте (accusative definite singular)
күбәләктәрҙе (accusative definite plural)
күбәләктә (locative singular)
күбәләктәрҙә (locative plural)
күбәләктән (ablative singular)
күбәләктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күбәләктәрҙең

күбәләктәргә

күбәләктәрҙе

күбәләктәрҙә

күбәләктәрҙән

From Proto-Turkic *kepelek (“butterfly”).
Cognate with
Kazakh көбелек (köbelek),
Kyrgyz көпөлөк (köpölök),
Uzbek kapalak,
Turkish kelebek,
Southern Altai кӧбӧлӧк (köbölök), etc.


ҡырмыҫҡа

head

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

ba-noun

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

qırmıśqa (romanization)
ҡырмыҫҡа (absolute singular)
ҡырмыҫҡалар (absolute plural)
ҡырмыҫҡаның (definite genitive singular)
ҡырмыҫҡаларҙың (definite genitive plural)
ҡырмыҫҡаға (dative singular)
ҡырмыҫҡаларға (dative plural)
ҡырмыҫҡаны (accusative definite singular)
ҡырмыҫҡаларҙы (accusative definite plural)
ҡырмыҫҡала (locative singular)
ҡырмыҫҡаларҙа (locative plural)
ҡырмыҫҡанан (ablative singular)
ҡырмыҫҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырмыҫҡаларҙың

ҡырмыҫҡаларға

ҡырмыҫҡаларҙы

ҡырмыҫҡаларҙа

ҡырмыҫҡаларҙан

From Proto-Turkic *kumursga (“ant”).
The hyperthetis in Bashkir (qumursqa -> qïrmïθqa) dilutes the cluster of three consonants - this innovation it is shared by Tatar кырмыска (qırmıska) and Crimean Tatar qırmısqa.

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға. (Mustai Karim)

With amusement I watched a small ant: lifting a load, it's crossing from Asia to Europe.

Məźək itep qarap torźom keskəy genə qırmıśqağa: yök kutərep sığıp bara Aziyanan Yevropağa.


ҡорт

qort (romanization)
ҡорт (absolute singular)
ҡорттар (absolute plural)
ҡорттоң (definite genitive singular)
ҡорттарҙың (definite genitive plural)
ҡортҡа (dative singular)
ҡорттарға (dative plural)
ҡортто (accusative definite singular)
ҡорттарҙы (accusative definite plural)
ҡортта (locative singular)
ҡорттарҙа (locative plural)
ҡорттан (ablative singular)
ҡорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kūrt (“worm; wolf”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qurt, “worm”),
Karakhanid [script needed] (qurt, “wolf”);
Kazakh құрт (qūrt, “worm”),
Kyrgyz курт (kurt, “worm”),
Uzbek qurt (“worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Tuvan курт (kurt, “worm”),
Azerbaijani qurd (“wolf; worm”),
Turkish kurt (“wolf; maggot”), etc.


себен

seben (romanization)
себен (absolute singular)
себендәр (absolute plural)
себендең (definite genitive singular)
себендәрҙең (definite genitive plural)
себенгә (dative singular)
себендәргә (dative plural)
себенде (accusative definite singular)
себендәрҙе (accusative definite plural)
себендә (locative singular)
себендәрҙә (locative plural)
себендән (ablative singular)
себендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čï̄pïn (“fly”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čibin, “fly”);
Kazakh шыбын (şybyn),
Kyrgyz чымын (cımın),
Karachay-Balkar чибин (çibin),
Uzbek chivin,
Crimean Tatar çibin,
Azerbaijani çibin,
Turkish cibin (“fly”), etc.

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Honey (brings together) flies, a good word unites people.

Bal sebende, yaqşı hüź əźəmde berləşterə.


төҫ

töś (romanization)
төҫ (absolute singular)
төҫтәр (absolute plural)
төҫтөң (definite genitive singular)
төҫтәрҙең (definite genitive plural)
төҫкә (dative singular)
төҫтәргә (dative plural)
төҫтө (accusative definite singular)
төҫтәрҙе (accusative definite plural)
төҫтә (locative singular)
төҫтәрҙә (locative plural)
төҫтән (ablative singular)
төҫтәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tǖs. Compare to Tatar төс (tös, “color”), Kazakh түс (tüs, “color”), Kyrgyz түс (tüs, “color”), Crimean Tatar tüs (“dye, color”), Uzbek tus (“color”), Uyghur تۈس (tüs, “color”), Chuvash тӗс (tĕs, “color”).

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.


бөрсә

head

бөрсә • (börsə)

ba-noun

бөрсә • (börsə)

börsə (romanization)
бөрсә (absolute singular)
бөрсәләр (absolute plural)
бөрсәнең (definite genitive singular)
бөрсәләрҙең (definite genitive plural)
бөрсәгә (dative singular)
бөрсәләргә (dative plural)
бөрсәне (accusative definite singular)
бөрсәләрҙе (accusative definite plural)
бөрсәлә (locative singular)
бөрсәләрҙә (locative plural)
бөрсәнән (ablative singular)
бөрсәләрҙән (ablative plural)

From *bürče, which appears to be a diminutive form derived from Proto-Turkic *bürge (“flea”).
Immediately cognate with
Tatar бөрчә (börçä),
Kumyk, Karachay-Balkar бюрче (bürçe, “flea”).


һикһән

head

һикһән • (hikhän)


етмеш

етмеш • (yetmeş)


йөҙ

Йөҙ ауырыуҙан дауа.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.
Suxoy Superdjet-100 — yöź urınlıq reaktiv samolyot.
Sukhoi Superjet 100 is a jet plane with 100 (passenger) seats.


йөҙ

yöź (romanization)
йөҙ (absolute singular-only)
йөҙҙөң (definite genitive singular-only)
йөҙгә (dative singular-only)
йөҙҙө (accusative definite singular-only)
йөҙҙә (locative singular-only)
йөҙҙән (ablative singular-only)

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.
Yeget, tıñla hüźemde. Asıq kürźeñ yöźömdö, Ayhılıw tigən atım bar.
Young man, listen to what I say. You have clearly seen my face, I have my name that is Ayhïlïw.

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students:(your) report card is your face".

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.


ауыл хужалығы

ауыл хужалығы

ауыл хужалығы • (awıl xujalığı)

ba-noun

ауыл хужалығы

ауыл хужалығы • (awıl xujalığı)

[ɑˈwʊɫ.χo.ʐɑ.ɫɯ̞ˌʁɯ̞]

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Is there a future for agriculture in Russia?

Rəsəyźə awıl xujalığınıñ kiləsəge barmı?

Йылҡысылыҡ менән умартасылыҡ Башҡортостандың ауыл хужалығына үҙенсәлек бирә.

Horse breeding and bee farming give a distinctive character to Bashkortostan's agriculture.

Yılqısılıq menən umartasılıq Başqortostandıñ awıl xujalığına üźensəlek birə.

ba:ауыл хужалығы


ҡамыр

head

ҡамыр • (qamır)

ba-noun

ҡамыр • (qamır)

qamır (romanization)
ҡамыр (absolute singular-only)
ҡамырҙың (definite genitive singular-only)
ҡамырға (dative singular-only)
ҡамырҙы (accusative definite singular-only)
ҡамырҙа (locative singular-only)
ҡамырҙан (ablative singular-only)

From Persian خمیر (xamir, “dough, paste”).
Cognate with
Kazakh қамыр (qamyr),
Uzbek xamir,
Crimean Tatar qamır,
Turkmen hamyr,
Turkish hamur,
Azerbaijani xəmir (“dough, paste”), etc.

Сөсө ҡамыр.


милләт

head

милләт • (millət)

ba-noun

милләт • (millət)

millət (romanization)
милләт (absolute singular)
милләттәр (absolute plural)
милләттең (definite genitive singular)
милләттәрҙең (definite genitive plural)
милләткә (dative singular)
милләттәргә (dative plural)
милләтте (accusative definite singular)
милләттәрҙе (accusative definite plural)
милләттә (locative singular)
милләттәрҙә (locative plural)
милләттән (ablative singular)
милләттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

милләттәрҙең

милләттәрҙән

Ошоноң барыһының һөҙөмтәһе булып килә инде милләтебеҙҙең тотош бер быуынының маңҡортҡа әйләнеүе.

It comes as a result of all of this, that an entire generation of our nation is turning into mankurts (=people deprived of ethnic consciousness).

Oşonoñ barıhınıñ höźömtəhe bulıp kilə inde millətebeźźeñ totoş ber bıwınınıñ mañqortqa əylənewe.

Киләсәктәге милләт яҙмышына яуаплылыҡты бөгөн ҡулға алырға кәрәк.

(We) should today take the responsibility for the future destiny of (our) nation into (our own) hands.

Kiləsəktəge millət yaźmışına yawaplılıqtı bögön qulğa alırğa kərək.

Милләтһеҙ бала ҡамғаҡҡа тиң.

A child without ethnic roots is akin to tumbleweed.

Бала саҡтағы иң яҡын әхирәтем азербайжан милләтенән ине.

My best childhood friend was an ethnic Azeri (lit. was from the Azeri enthic group).

Bala saqtağı iñ yaqın əxirətem azerbayjan millətenən ine.

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы.


киләсәк

head

киләсәк • (kiləsək)

ba-noun

киләсәк • (kiləsək)

kiləsək (romanization)
киләсәк (absolute singular-only)
киләсәктең (definite genitive singular-only)
киләсәккә (dative singular-only)
киләсәкте (accusative definite singular-only)
киләсәктә (locative singular-only)
киләсәктән (ablative singular-only)

From *keläčäk (“that which will (definitely) come”),
substantivized third person definite future form of the verb kel- (“to come”), from Proto-Turkic *kel- (“to come”).
Cognate with
Tatar киләчәк (kiläçäk),
Kazakh келешек (keleşek),
Kyrgyz келечек (kelecek),
Karachay-Balkar келеджек (kelecek),
Kumyk гележек (gelejek),
Uzbek kelajak,
Uyghur كېلىچەك (këlichek),
Turkish gelecek,
Azerbaijani gələcək (“future”).

Киләсәктә уғлан Һолливудҡа барырға йыйына.

In the future, the boy plans to go to Hollywood.

Keləsəktə oğlan Hollivudqa barırğa yıyına.

Keləsəktəgi millət yaðmışına yavaplılıqtı bügün qolğa alırğa kərək.

future, the time and events that will happen later

Йәш быуын — ил киләсәге.
Yəş bıwın — il kiləsəge.
The young generation is the country's future.

future, chance of being present and successful in the future


өлкә

head

өлкә • (ölkə)

ba-noun

өлкә • (ölkə)

ölkə (romanization)
өлкә (absolute singular)
өлкәләр (absolute plural)
өлкәнең (definite genitive singular)
өлкәләрҙең (definite genitive plural)
өлкәгә (dative singular)
өлкәләргә (dative plural)
өлкәне (accusative definite singular)
өлкәләрҙе (accusative definite plural)
өлкәлә (locative singular)
өлкәләрҙә (locative plural)
өлкәнән (ablative singular)
өлкәләрҙән (ablative plural)

From *ülke (“administrative region”), from Proto-Turkic *ül- (“to divide”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (ülkä, “administrative region”); Kazakh өлке (ölke), Kyrgyz өлкө (ölkö, “country, land”),
Kumyk уьлке (ülke, “country”),
Uzbek oʻlka (“region, country”),
Uyghur ئولكە (olke, “country; province”),
Turkish ülke (“country”), Azerbaijani ölkə (“country”), etc.

cog

Ырымбур өлкәһе.

Силәбе өлкәһендә йәшәүсе башҡорттарҙы тыуған телде уҡытыу мәсьәләләре борсой.

The Bashkirs who live in The Chelyabinsk Oblast are concerned over the problems of teaching (their) native language.

Siləbe ölkəhendə yəşəwse başqorttarźı tıwğan telde uqıtıw məsʹələləre borsoy.

oblast, administrative region in Russia and the former Soviet Union

"Тереклек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

The term "life" is defined in varying ways in different areas (of knowledge); in some cases, it is used without giving it an explicit definition.

"Tereklek" atamahı törlö ölkələrźə törlösə bildələnə, qayhı osraqtarźa anıq bildələmə birewheź qullanıla.

(figurative) province, sphere, field, area


йәһәннәм

head

йәһәннәм • (yəhənnəm)

ba-noun

йәһәннәм • (yəhənnəm)

yəhənnəm (romanization)
йәһәннәм (absolute singular)
йәһәннәмдәр (absolute plural)
йәһәннәмдең (definite genitive singular)
йәһәннәмдәрҙең (definite genitive plural)
йәһәннәмгә (dative singular)
йәһәннәмдәргә (dative plural)
йәһәннәмде (accusative definite singular)
йәһәннәмдәрҙе (accusative definite plural)
йәһәннәмдә (locative singular)
йәһәннәмдәрҙә (locative plural)
йәһәннәмдән (ablative singular)
йәһәннәмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәһәннәмдәрҙең

йәһәннәмдәргә

йәһәннәмдәрҙе

йәһәннәмдәрҙә

йәһәннәмдәрҙән

From Arabic جَهَنَّم (jahannam, “hell”), from Hebrew גֵּיהִנּוֹם (Geihinom, “hell”).
Cognate with
Kazakh жаһаннам (jahannam),
Uzbek jahannam,
Turkish cehennem (“hell”).


йәннәт

head

йәннәт • (yənnət)

ba-noun

йәннәт • (yənnət)

yənnət (romanization)
йәннәт (absolute singular)
йәннәттәр (absolute plural)
йәннәттең (definite genitive singular)
йәннәттәрҙең (definite genitive plural)
йәннәткә (dative singular)
йәннәттәргә (dative plural)
йәннәтте (accusative definite singular)
йәннәттәрҙе (accusative definite plural)
йәннәттә (locative singular)
йәннәттәрҙә (locative plural)
йәннәттән (ablative singular)
йәннәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәннәттәрҙең

йәннәттәрҙән

From Arabic جَنَّة (janna).
Cognate with
Kazakh жәннат (jännat),
Uzbek jannat,
Uyghur جەننەت (jennet),
Azerbaijani cənnət,
Turkish cennet (“paradise”).

Урының йәннәттә булһын!


доға

head

доға • (doğa)

ba-noun

доға • (doğa)

doğa (romanization)
доға (absolute singular)
доғалар (absolute plural)
доғаның (definite genitive singular)
доғаларҙың (definite genitive plural)
доғаға (dative singular)
доғаларға (dative plural)
доғаны (accusative definite singular)
доғаларҙы (accusative definite plural)
доғала (locative singular)
доғаларҙа (locative plural)
доғанан (ablative singular)
доғаларҙан (ablative plural)

From Arabic دُعَاء (duʕāʔ, “prayer”).
Cognate with
Kazakh дұға (dūğa),
Kyrgyz дуба (duba),
Uzbek duo,
Turkmen doga,
Turkish dua (“prayer”), etc.

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

Having come to the holy grave, I kneeled and did a prayer.

İzge qəbergə kilep, tubıqlınıp doğa qıldım.


тамуҡ

tamuq (romanization)
тамуҡ (absolute singular)
тамуҡтар (absolute plural)
тамуҡтың (definite genitive singular)
тамуҡтарҙың (definite genitive plural)
тамуҡҡа (dative singular)
тамуҡтарға (dative plural)
тамуҡты (accusative definite singular)
тамуҡтарҙы (accusative definite plural)
тамуҡта (locative singular)
тамуҡтарҙа (locative plural)
тамуҡтан (ablative singular)
тамуҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki تموغ (tamuğ, “hell”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (tamuğ, “hell”), from an Iranian language, ultimately from Proto-Indo-European *temH- (“dark”).
Cognate with
Tatar тәмуг (tämuğ, “hell”),
Uzbek tamugʻ (“hell”),
Uyghur تامۇق (tamuq, “hell”),
Turkish tamu (“hell”).

der

Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

Beyond any doubt, you will see the flame of hell. (Qur'an 102:6)

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


ожмах

ojmax (romanization)
ожмах (absolute singular)
ожмахтар (absolute plural)
ожмахтың (definite genitive singular)
ожмахтарҙың (definite genitive plural)
ожмахҡа (dative singular)
ожмахтарға (dative plural)
ожмахты (accusative definite singular)
ожмахтарҙы (accusative definite plural)
ожмахта (locative singular)
ожмахтарҙа (locative plural)
ожмахтан (ablative singular)
ожмахтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki اوجماخ (ujmax, “paradise”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (uǯmaq) / [script needed] (uštmaḥ, “paradise”), from Sogdian [script needed] (ʼwštmʼχ, “paradise”).
Cognate with Kazakh ұжмақ (ūjmaq), Kyrgyz ужмак (ujmak), учмак (ucmak), Uzbek uchmoh (“paradise”).


хөкүмәт

head

хөкүмәт • (xökümət)

ba-noun

хөкүмәт • (xökümət)

xökümət (romanization)
хөкүмәт (absolute singular)
хөкүмәттәр (absolute plural)
хөкүмәттең (definite genitive singular)
хөкүмәттәрҙең (definite genitive plural)
хөкүмәткә (dative singular)
хөкүмәттәргә (dative plural)
хөкүмәтте (accusative definite singular)
хөкүмәттәрҙе (accusative definite plural)
хөкүмәттә (locative singular)
хөкүмәттәрҙә (locative plural)
хөкүмәттән (ablative singular)
хөкүмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хөкүмәттәрҙең

хөкүмәттәргә

хөкүмәттәрҙе

хөкүмәттәрҙә

хөкүмәттәрҙән

From Classical Persian حُکُومَت (hukūmat /hukūmat/, “government”), from Arabic حُكُومَةٌ f (ḥukūmatun, “government”).
Cognate with
Kazakh үкімет (ükımet),
Kyrgyz өкмөт (ökmöt),
Uzbek hukumat,
Turkish hükûmet (“government”), etc.

der

батша хөкүмәте ― batşa xöküməte ― the Czarist government (in pre-revolutionary Russia)

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте

Зәки Вәлидиҙең Шура хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.
Zəki Vəlidiźeñ Şura xöküməte tarafına sığıwın xup kürməy, Möxəmmət Qorbanğəliyev başqorttar isemenən Kolçak xöküməten yaqlaw turahında belderə.
Having not approved of Zaki Validi’s defection to the Soviet Government's side, Muhammed Kurbangaliev declared that he supported Kolchak's government.

government, administration; the authorities


ғәҙел

head

ғәҙел • (ğəźel)

ba-adj

ғәҙел • (ğəźel)

Ғәҙел һайлау.


иҫке

head

иҫке • (iśke)

ba-adj

иҫке • (iśke)

From Proto-Turkic *eskü (“old”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (eski, “old”);
Kazakh ескі (eskı),
Kyrgyz эски (eski),
Uzbek eski,
Turkish eski (“old”).


көс

kös (romanization)
көс (absolute singular)
көстәр (absolute plural)
көстөң (definite genitive singular)
көстәрҙең (definite genitive plural)
көскә (dative singular)
көстәргә (dative plural)
көстө (accusative definite singular)
көстәрҙе (accusative definite plural)
көстә (locative singular)
көстәрҙә (locative plural)
көстән (ablative singular)
көстәрҙән (ablative plural)

Нисек кенә сәйер яңғырамаһын, быға донъя финанс көрсөгө этәргес көс булды.

However strange it may sound, the global financial crisis was the driving force behind this.

Nisek kenə səyer yañğıramahın, bığa donʺya finans körsögö etərges kös buldı.

Халыҡ көсө — берлектә.
Xalıq kösö — berlektə.
A people's might is in (its) unity.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

I put my every effort into the Bashkir Wikipedia.

Bar kösömdö başqort Vikipediyahına halam.