төймә

head

төймә • (töymə)

ba-noun

төймә • (töymə)

töymə (romanization)
төймә (absolute singular)
төймәләр (absolute plural)
төймәнең (definite genitive singular)
төймәләрҙең (definite genitive plural)
төймәгә (dative singular)
төймәләргә (dative plural)
төймәне (accusative definite singular)
төймәләрҙе (accusative definite plural)
төймәлә (locative singular)
төймәләрҙә (locative plural)
төймәнән (ablative singular)
төймәләрҙән (ablative plural)

From *tügme (“button”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tügmä, “button”);
Kazakh түйме (tüime, “button”),
Kumyk тюйме (tüyme, “button”),
Kyrgyz түймө (tüymö, “button”),
Uzbek tugma (“button”),
Uyghur تۈگمە (tügme, “button”),
Crimean Tatar dögme (“button”),
Turkish düğme (“button”), etc.

cog

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Edit sections by pressing the right button of the mouse on their headers. (=Right-click on a section's header to edit it).

Bülektərźe sısqandıñ uñ töyməhe menən başlıqtarına baśıp töźət.

button (mechanical device that you press)


ялҡаулыҡ

head

ялҡаулыҡ • (yalqawlıq)

ba-noun

ялҡаулыҡ • (yalqawlıq)

yalqawlıq (romanization)
ялҡаулыҡ (absolute singular)
ялҡаулыҡтар (absolute plural)
ялҡаулыҡтың (definite genitive singular)
ялҡаулыҡтарҙың (definite genitive plural)
ялҡаулыҡҡа (dative singular)
ялҡаулыҡтарға (dative plural)
ялҡаулыҡты (accusative definite singular)
ялҡаулыҡтарҙы (accusative definite plural)
ялҡаулыҡта (locative singular)
ялҡаулыҡтарҙа (locative plural)
ялҡаулыҡтан (ablative singular)
ялҡаулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ялҡаулыҡтарҙың

ялҡаулыҡтарға

ялҡаулыҡтарҙы

ялҡаулыҡтарҙа

ялҡаулыҡтарҙан


малай

malay (romanization)
малай (absolute singular)
малайҙар (absolute plural)
малайҙың (definite genitive singular)
малайҙарҙың (definite genitive plural)
малайға (dative singular)
малайҙарға (dative plural)
малайҙы (accusative definite singular)
малайҙарҙы (accusative definite plural)
малайҙа (locative singular)
малайҙарҙа (locative plural)
малайҙан (ablative singular)
малайҙарҙан (ablative plural)

Probably from Russian мало́й (malój), ма́лый (mályj), ultimately from a Turkic source, or from Proto-Turkic *bāla (“child”) with the vocative affix -y, as in атай (atay, “father”), әсәй (əsəy, “mother”).
Cognate with
Tatar малай (malay, “boy”),
Uzbek malay (“young male servant”),
Uyghur مالاي (malay, “young male servant”).

cog

Ә был йортта малай йәнһүрәт ҡарай.

And in this home, a boy is watching a cartoon.

Киләсәктә малай Голливудҡа барырға йыйына.

In the future, the boy plans to go to Hollywood.

Kiləsəktə malay Gollivudqa barırğa yıyına.

Малайҙар тиҙ-тиҙ ашанылар ҙа, "рәхмәт" тип сығып киттеләр.

The boys had their meal quickly, said "thank you" and left.

Malayźar tiź-tiź aşanılar źa, "rəxmət" tip sığıp kittelər.

Уны ҡышын класташ малайҙар менән журналдың һәр һаны теткеләнгәнсе уҡый инек.

In the winters, we read it (together) with classmate boys until (we) tore each issue of the journal into pieces.

Unı qışın klastaş malayźar menən jurnaldıñ hər hanı tetkeləngənse uqıy inek.


аҙналыҡ

head

аҙналыҡ • (aźnalıq)

ba-noun

аҙналыҡ • (aźnalıq)

aźnalıq (romanization)
аҙналыҡ (absolute singular)
аҙналыҡтар (absolute plural)
аҙналыҡтың (definite genitive singular)
аҙналыҡтарҙың (definite genitive plural)
аҙналыҡҡа (dative singular)
аҙналыҡтарға (dative plural)
аҙналыҡты (accusative definite singular)
аҙналыҡтарҙы (accusative definite plural)
аҙналыҡта (locative singular)
аҙналыҡтарҙа (locative plural)
аҙналыҡтан (ablative singular)
аҙналыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙналыҡтарҙың

аҙналыҡтарға

аҙналыҡтарҙы

аҙналыҡтарҙа

аҙналыҡтарҙан

[ɑð.na.ˈɫɤ̆qʰ]

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.

Илдә тәмәке тартыуға ҡаршы аҙналыҡ башланды.

A weekly campaign against tobacco smoking has begun in the country.

İldə təməke tartıwğa qarşı aźnalıq başlandı.


аҙналыҡ

head

аҙналыҡ • (aźnalıq)

ba-adj

аҙналыҡ • (aźnalıq)

[ɑð.na.ˈɫɤ̆qʰ]

Аҙналыҡ йондоҙнамә.

Спорт ваҡиғаларына аҙналыҡ күҙәтеү.


ҡыуаҡ

head

ҡыуаҡ • (qıwaq)

ba-noun

ҡыуаҡ • (qıwaq)

qıwaq (romanization)
ҡыуаҡ (absolute singular)
ҡыуаҡтар (absolute plural)
ҡыуаҡтың (definite genitive singular)
ҡыуаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡыуаҡҡа (dative singular)
ҡыуаҡтарға (dative plural)
ҡыуаҡты (accusative definite singular)
ҡыуаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡыуаҡта (locative singular)
ҡыуаҡтарҙа (locative plural)
ҡыуаҡтан (ablative singular)
ҡыуаҡтарҙан (ablative plural)


батырлыҡ

head

батырлыҡ • (batırlıq)

ba-noun

батырлыҡ • (batırlıq)

batırlıq (romanization)
батырлыҡ (absolute singular)
батырлыҡтар (absolute plural)
батырлыҡтың (definite genitive singular)
батырлыҡтарҙың (definite genitive plural)
батырлыҡҡа (dative singular)
батырлыҡтарға (dative plural)
батырлыҡты (accusative definite singular)
батырлыҡтарҙы (accusative definite plural)
батырлыҡта (locative singular)
батырлыҡтарҙа (locative plural)
батырлыҡтан (ablative singular)
батырлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

батырлыҡтарҙың

батырлыҡтарға

батырлыҡтарҙы

батырлыҡтарҙа

батырлыҡтарҙан

[bɑ.tɯ̞rˈɫɯ̞q]


йылъяҙма

head

йылъяҙма • (yılʺyaźma)

ba-noun

йылъяҙма • (yılʺyaźma)

yılʺyaźma (romanization)
йылъяҙма (absolute singular)
йылъяҙмалар (absolute plural)
йылъяҙманың (definite genitive singular)
йылъяҙмаларҙың (definite genitive plural)
йылъяҙмаға (dative singular)
йылъяҙмаларға (dative plural)
йылъяҙманы (accusative definite singular)
йылъяҙмаларҙы (accusative definite plural)
йылъяҙмала (locative singular)
йылъяҙмаларҙа (locative plural)
йылъяҙманан (ablative singular)
йылъяҙмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йылъяҙмаларҙың

йылъяҙмаларға

йылъяҙмаларҙы

йылъяҙмаларҙа

йылъяҙмаларҙан

[jɯ̞ɫ.jɑð.ˈmɑ]

йыл (yıl, “year”) + яҙма (yaźma, “something written”).

compound

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılʺyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.

annals, chronicle, record, fasti (a relation of events)


ҡулъяҙма

head

ҡулъяҙма • (qulʺyaźma)

ba-noun

ҡулъяҙма • (qulʺyaźma)

qulʺyaźma (romanization)
ҡулъяҙма (absolute singular)
ҡулъяҙмалар (absolute plural)
ҡулъяҙманың (definite genitive singular)
ҡулъяҙмаларҙың (definite genitive plural)
ҡулъяҙмаға (dative singular)
ҡулъяҙмаларға (dative plural)
ҡулъяҙманы (accusative definite singular)
ҡулъяҙмаларҙы (accusative definite plural)
ҡулъяҙмала (locative singular)
ҡулъяҙмаларҙа (locative plural)
ҡулъяҙманан (ablative singular)
ҡулъяҙмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулъяҙмаларҙың

ҡулъяҙмаларға

ҡулъяҙмаларҙы

ҡулъяҙмаларҙа

ҡулъяҙмаларҙан

Synchonously, ҡул (qul, “hand”) + яҙ- (yaź-, “to write”) + ма (ma, “affix forming an abstract noun related to the action's process or result”).
Compare with
Kazakh қолжазба (qoljazba, “manuscript”),
Uzbek qoʻl yozma (“manuscript”),
Uyghur قوليازما (qolyazma, “manuscript”).

cog

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

The section of rare books and manuscripts (in a library).

Ул ваҡытта Искәндәриә үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

At that time, Alexandria was renowned for its library in which over 700,000 manuscripts were collected.

Ul vaqıtta İskəndəriə üźeneñ 700 meñdən aşıw qulʺyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.


ҡулъяҙма

head

ҡулъяҙма • (qulʺyaźma)

ba-adj

ҡулъяҙма • (qulʺyaźma)


Искәндәриә

head

Искәндәриә • (İskəndəriə)

İskəndəriə (romanization)
Искәндәриә (absolute singular-only)
Искәндәриәнең (definite genitive singular-only)
Искәндәриә (dative singular-only)
Искәндәриәне (accusative definite singular-only)
Искәндәриәлә (locative singular-only)
Искәндәриәнән (ablative singular-only)

Ис‧кән‧дә‧ри‧ә

From Arabic اَلْإِسْكَنْدَرِيَّة (al-ʔiskandariyya).

bor

اَلْإِسْكَنْدَرِيَّة

ba:Искәндәриә


тәржемә

head

тәржемә • (tərjemə)

ba-noun

тәржемә • (tərjemə)

tərjemə (romanization)
тәржемә (absolute singular)
тәржемәләр (absolute plural)
тәржемәнең (definite genitive singular)
тәржемәләрҙең (definite genitive plural)
тәржемәгә (dative singular)
тәржемәләргә (dative plural)
тәржемәне (accusative definite singular)
тәржемәләрҙе (accusative definite plural)
тәржемәлә (locative singular)
тәржемәләрҙә (locative plural)
тәржемәнән (ablative singular)
тәржемәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәржемәләрҙең

тәржемәләргә

тәржемәләрҙе

тәржемәләрҙә

тәржемәләрҙән

From Arabic تَرْجَمَة (tarjama, “translation”).
Cognate with Tatar тәрҗемә (tärcemä), Uyghur тәрҗимә (terjime)/تەرجىمە (terjime), Turkish tercüme (“translation”).

der

Һүҙмә-һүҙ тәржемә.


сумаҙан

head

сумаҙан • (sumaźan)

ba-noun

сумаҙан • (sumaźan)

sumaźan (romanization)
сумаҙан (absolute singular)
сумаҙандар (absolute plural)
сумаҙандың (definite genitive singular)
сумаҙандарҙың (definite genitive plural)
сумаҙанға (dative singular)
сумаҙандарға (dative plural)
сумаҙанды (accusative definite singular)
сумаҙандарҙы (accusative definite plural)
сумаҙанда (locative singular)
сумаҙандарҙа (locative plural)
сумаҙандан (ablative singular)
сумаҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сумаҙандарҙың

сумаҙандарға

сумаҙандарҙы

сумаҙандарҙа

сумаҙандарҙан

From Russian чемода́н (čemodán),
from Persian جامهدان (jâme-dân, “suitcase”).


ҡаршы

From Proto-Turkic *qaršu (“opposite”) (compare Old Turkic [script needed] (qaršu), Old Turkic [script needed] (qaršï, “opposite”)),
from Proto-Turkic *kar- (“opposite; be opposite, meet”).
Cognate with
Kazakh қарсы (qarsy),
Kyrgyz каршы (karşı),
Uzbek qarshi,
Uyghur قارشى (qarshi),
Azerbaijani qarşı,
Turkish karşı (“opposite, against”).

inh

Төнгә ҡаршы.

When it's nearly dark, when the night is about to begin.

Таңға ҡаршы.

(time) when a certain time or a routine event is approaching; close to, near; on the eve of

Ҡауаҡҡа ҡаршы шампунь.

Йолаға ҡаршы.

contrary to, in spite of, in defiance, against


ҡаршы

head

ҡаршы • (qarşı)

ba-adj

ҡаршы • (qarşı)

Ҡаршы ел.
Qarşı yel.
Headwind.

Ҡаршы һыҙат.

Ҡаршы машина.

opposite; counter..., head... (coming from in front, coming from the opposite direction)


беренсе

Беренсе муйын умыртҡаһы баш һөлдәһе менән бергә ошо теш аша хәрәкәтсән тоташҡан.

The first cervical vertebra is flexibly connected with the skull via this axis.

Berense muyın umırtqahı baş höldəhe menən bergə oşo teş aşa xərəkətsən totaşqan.

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит. (From an elementary math textbook)
Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.
There are 16 kg of candies in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.

Әгәр беренсе килешеүҙең етешһеҙлектәре булмаһа, икенсеһен төҙөүгә ихтыяж тыумаҫ ине. (Hebrews 8:7)

If there were no disadvantages of the first covenant, the need for making the second would not have arisen.

Əgər berense kileşewźeñ yeteşheźlektəre bulmaha, ikensehen töźöwgə ixtıyaj tıwmaś ine.


кәрәк

head

кәрәк • (kərək) (takes the subject (the person experiencing the need) in dative case)

From *kerek (“...is needed/required”).
Cognates
Cognate with:
Old Uyghur [script needed] (keräk, “is needed/required”);
Tatar кирәк (kiräk),
Kazakh керек (kerek),
Kyrgyz керек (kerek),
Kumyk керек (kerek),
Uzbek kerak,
Uyghur كېرەك (kërek),
Turkmen gerek,
Azerbaijani gərək,
Khalaj kerek,
Tuvan херек (xerek)
Chuvash кирлӗ (kirlĕ).
Compare also the Turkish verb gerekmek.

cog

Миңә һеҙҙең ярҙамығыҙ кәрәк.

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

One needs to sleep at least seven hours a day.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.

Өйҙөң нигеҙенә барыбер таш кәрәк була.

Rocks will be needed anyway (to lay) the foundation of the house.

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

There needs to be a state (for you to be) a patriot.

Ваҡытында китә белергә кәрәк.

One needs to know to leave in good time (=One should have a feeling when it's a good time to leave).

(it is) necessary, it is needed; have to

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


һигеҙенсе

head

һигеҙенсе • (higeźense)

Cognates include Turkish sekizinci, Tatar сигезенче (sigezençe), Kazakh сегізінші (segızınşı), Kyrgyz сегизинчи (segizinci), Turkmen sekizinji and Azerbaijani səkkizinci.

cog

Kazakh сегізінші (segızınşı)


алтынсы

head

алтынсы • (altınsı)

Cognates include Turkish altıncı, Tatar алтынчы (altınçı), Kazakh алтыншы (altynşy), Kyrgyz алтынчы (altıncı), Turkmen altynjy and Azerbaijani altıncı.


дүртенсе

дүртенсе • (dürtense)

Cognates include Turkish dördüncü, Tatar дүртенче (dürtençe), Kazakh төртінші (törtınşı), Kyrgyz төртүнчү (törtüncü), Turkmen dördünji and Azerbaijani dördüncü.

cog

Kazakh төртінші (törtınşı)


етенсе

Cognates include Turkish yedinci, Tatar җиденче (cidençe), Kazakh жетінші (jetınşı), Kyrgyz жетинчи (jetinci), Turkmen ýedinji and Azerbaijani yeddinci.


бишенсе

head

бишенсе • (bişense)

Cognates include Turkish beşinci, Tatar бишенче (bişençe), Kazakh бесінші (besınşı), Kyrgyz бешинчи (beşinci), Turkmen bäşinji and Azerbaijani beşinci.


өсөнсө

өсөнсө • (ösönsö)

From *üčünčü (“third”), from Proto-Turkic *üč (“three”).
Cognates include
Old Uyghur [script needed] (üčünčü), Old Uyghur [script needed] (üčünči, “third”);
Tatar өченче (öçençe), Kazakh үшінші (üşınşı), Kyrgyz үчүнчү (ücüncü), Turkmen üçünji, Azerbaijani üçüncü, Turkish üçüncü (“third”).

cog

Kazakh үшінші (üşınşı)

Өсөнсө көн генә Мәскәүҙән ҡайттым.

It's only the third day since I returned from Moscow (=I returned from Moscow just three days ago).

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.
Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.
There are 16 kg of candies in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.(From an elementary math textbook)


икенсе

From *ekinči (“second”), from Proto-Turkic *ẹk(k)i (“two”).
Cognate with
Tatar икенче (ikençe), Kazakh екінші (ekınşı), Kyrgyz экинчи (ekinci), Southern Altai экинчи (ekinči, “second”), Uzbek ikkinchi,
Turkmen ikinji, Turkish ikinci, Azerbaijani ikinci (“second”).

If there were no disadvantages of the first covenant, the need would not have arisen for making the second one.


икенсе

(temporal) next, coming, nearest following


туғыҙынсы

head

туғыҙынсы • (tuğıźınsı)

Cognates include Turkish dokuzuncu, Tatar тугызынчы (tuğızınçı), Kazakh тоғызыншы (toğyzynşy), Kyrgyz тогузунчу (toguzuncu), Turkmen dokuzynjy and Azerbaijani doqquzuncu.

cog

Tatar тугызынчы (tuğızınçı)

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй. (from a radio weather forecast)

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


унынсы

head

унынсы • (unınsı)

From Proto-Turkic *onunču (“tenth”).
Cognate with Tatar унынчы (unınçı), Kazakh оныншы (onynşy), Kyrgyz онунчу (onuncu), Turkmen onunjy, Azerbaijani onuncu, Turkish onuncu.


Яхин

Yaxin (romanization)
Яхин (absolute singular-only)
Яхиндың (definite genitive singular-only)
Яхинға (dative singular-only)
Яхинды (accusative definite singular-only)
Яхинда (locative singular-only)
Яхиндан (ablative singular-only)


дуҫлыҡ

дуҫлыҡ • (duślıq)

ba-noun

дуҫлыҡ • (duślıq)

duślıq (romanization)
дуҫлыҡ (absolute singular)
дуҫлыҡтар (absolute plural)
дуҫлыҡтың (definite genitive singular)
дуҫлыҡтарҙың (definite genitive plural)
дуҫлыҡҡа (dative singular)
дуҫлыҡтарға (dative plural)
дуҫлыҡты (accusative definite singular)
дуҫлыҡтарҙы (accusative definite plural)
дуҫлыҡта (locative singular)
дуҫлыҡтарҙа (locative plural)
дуҫлыҡтан (ablative singular)
дуҫлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дуҫлыҡтарҙың

дуҫлыҡтарҙан


көл

köl (romanization)
көл (absolute singular)
көлдәр (absolute plural)
көлдөң (definite genitive singular)
көлдәрҙең (definite genitive plural)
көлгә (dative singular)
көлдәргә (dative plural)
көлдө (accusative definite singular)
көлдәрҙе (accusative definite plural)
көлдә (locative singular)
көлдәрҙә (locative plural)
көлдән (ablative singular)
көлдәрҙән (ablative plural)

Көлдә бешкән икмәк.


йәшен ҡайтарғыс

head

йәшен ҡайтарғыс

йәшен ҡайтарғыс • (yəşen qaytarğıs)

ba-noun

йәшен ҡайтарғыс

йәшен ҡайтарғыс • (yəşen qaytarğıs)

yəşen qaytarğıs (romanization)
йәшен ҡайтарғыс (absolute singular-only)
йәшен ҡайтарғыстың (definite genitive singular-only)
йәшен ҡайтарғысҡа (dative singular-only)
йәшен ҡайтарғысты (accusative definite singular-only)
йәшен ҡайтарғыста (locative singular-only)
йәшен ҡайтарғыстан (ablative singular-only)

[jæ.ˈʃɪ̞n.qɑj.tɑɾ.ˌʁɯ̞s]

lightning rod, a metallic conductor protecting a building from a lightning


сәсән

head

сәсән • (səsən)

ba-noun

сәсән • (səsən)

səsən (romanization)
сәсән (absolute singular-only)
сәсәндең (definite genitive singular-only)
сәсәнгә (dative singular-only)
сәсәнде (accusative definite singular-only)
сәсәндә (locative singular-only)
сәсәндән (ablative singular-only)

From Middle Mongol *čečen (“wise, clever”), from Proto-Mongolic *secen (“wise, clever”), compare Mongolian цэцэн (cecen, “wise, clever, shrewd; precise, well-aimed”).
Cognate with
Kazakh шешен (şeşen, “orator”),
Kyrgyz чечен (cecen, “eloquent; orator”),
Southern Altai чечен (čečen, “eloquent; orator”),
Uyghur چېچەن (chëchen, “eloquent; orator”),
Khakas чиченъ (çiçenʺ, “sharp-shooter; well-aimed”), etc.

cog

Әсәм теле миңә — сәсән теле.
Əsəm tele miñə — səsən tele.
My mother's tongue to me is bard's language . (Rami Garipov)


ҡулъяулыҡ

head

ҡулъяулыҡ • (qulʺyawlıq)

ba-noun

ҡулъяулыҡ • (qulʺyawlıq)

qulʺyawlıq (romanization)
ҡулъяулыҡ (absolute singular)
ҡулъяулыҡтар (absolute plural)
ҡулъяулыҡтың (definite genitive singular)
ҡулъяулыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡулъяулыҡҡа (dative singular)
ҡулъяулыҡтарға (dative plural)
ҡулъяулыҡты (accusative definite singular)
ҡулъяулыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡулъяулыҡта (locative singular)
ҡулъяулыҡтарҙа (locative plural)
ҡулъяулыҡтан (ablative singular)
ҡулъяулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулъяулыҡтың

ҡулъяулыҡтан

ҡулъяулыҡтар

ҡулъяулыҡтарҙың

ҡулъяулыҡтарға

ҡулъяулыҡтарҙы

ҡулъяулыҡтарҙа

ҡулъяулыҡтарҙан

ҡул (qul, “hand”) + яулыҡ (yawlıq, “kerchief”).


ашъяулыҡ

head

ашъяулыҡ • (aşʺyawlıq)

ba-noun

ашъяулыҡ • (aşʺyawlıq)

aşʺyawlıq (romanization)
ашъяулыҡ (absolute singular)
ашъяулыҡтар (absolute plural)
ашъяулыҡтың (definite genitive singular)
ашъяулыҡтарҙың (definite genitive plural)
ашъяулыҡҡа (dative singular)
ашъяулыҡтарға (dative plural)
ашъяулыҡты (accusative definite singular)
ашъяулыҡтарҙы (accusative definite plural)
ашъяулыҡта (locative singular)
ашъяулыҡтарҙа (locative plural)
ашъяулыҡтан (ablative singular)
ашъяулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ашъяулыҡтарҙың

ашъяулыҡтарға

ашъяулыҡтарҙы

ашъяулыҡтарҙа

ашъяулыҡтарҙан

[ɑʂ.jɑwˈɫɯ̞q]

аш (aş, “food, meal”) + яулыҡ (yawlıq, “cloth”).


оро

oro (romanization)
оро (absolute singular)
оролар (absolute plural)
ороноң (definite genitive singular)
ороларҙың (definite genitive plural)
ороға (dative singular)
ороларға (dative plural)
ороно (accusative definite singular)
ороларҙы (accusative definite plural)
орола (locative singular)
ороларҙа (locative plural)
оронан (ablative singular)
ороларҙан (ablative plural)

Unknown, probably from the verb *ur- "to pour" (compare Khakas, Shor, Tofalar ur- "to pour"), or from the verb or- / *ur- "to dig" — compare Karachay-Balkar уру (uru, “hole”).
See also Bashkir ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡойо (qoyo, “well”), which both developed from a different verb stem with the same meaning "to pour".

(Eastern Bashkir) well, hole in the ground used as water source


еп

yep (romanization)
еп (absolute singular)
ептәр (absolute plural)
ептең (definite genitive singular)
ептәрҙең (definite genitive plural)
епкә (dative singular)
ептәргә (dative plural)
епте (accusative definite singular)
ептәрҙе (accusative definite plural)
ептә (locative singular)
ептәрҙә (locative plural)
ептән (ablative singular)
ептәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yïp.
Cognate with
Tatar җеп (cep),
Kazakh жіп (jıp),
Uzbek ip,
Khakas чіп (çìp),
Turkish ip,
Chuvash ҫип (śip, “thread, string”), etc.


гел

Possibly adapted from Arabic كُلّ (kull, “each, every, whole, all”).

der

Salawat Yulayev:

Төшөмдә һеҙҙе гел күрәм, минең тыуған ҡырҙарым.

My homeland fields, I always see you in my dreams.

Töşömdə heźźe gel kürəm, mineñ tıwğan qırźarım.


сер

ser (romanization)
сер (absolute singular)
серҙәр (absolute plural)
серҙең (definite genitive singular)
серҙәрҙең (definite genitive plural)
сергә (dative singular)
серҙәргә (dative plural)
серҙе (accusative definite singular)
серҙәрҙе (accusative definite plural)
серҙә (locative singular)
серҙәрҙә (locative plural)
серҙән (ablative singular)
серҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic سِرّ (sirr, “secret”).
Cognate with
Kazakh сыр (syr), Kyrgyz сыр (sır),
Uzbek sir,
Turkish sır (“secret”), etc.

Быныһы минең өсөн мәңгелек сер булып ҡалды.

Bınıhı mineñ ösön məñgelek ser bulıp qaldı.


тараҡ

taraq (romanization)
тараҡ (absolute singular)
тараҡтар (absolute plural)
тараҡтың (definite genitive singular)
тараҡтарҙың (definite genitive plural)
тараҡҡа (dative singular)
тараҡтарға (dative plural)
тараҡты (accusative definite singular)
тараҡтарҙы (accusative definite plural)
тараҡта (locative singular)
тараҡтарҙа (locative plural)
тараҡтан (ablative singular)
тараҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tarġak (“comb”); cognate with Azerbaijani daraq, Kazakh тарақ (taraq), Kyrgyz тарак (tarak), Southern Altai тарак (tarak), Turkish tarak, Turkmen darak, Uyghur تاغاق (taghaq) and Uzbek taroq.


бүрек

head

бүрек • (bürek)

ba-noun

бүрек • (bürek)

bürek (romanization)
бүрек (absolute singular)
бүректәр (absolute plural)
бүректең (definite genitive singular)
бүректәрҙең (definite genitive plural)
бүреккә (dative singular)
бүректәргә (dative plural)
бүректе (accusative definite singular)
бүректәрҙе (accusative definite plural)
бүректә (locative singular)
бүректәрҙә (locative plural)
бүректән (ablative singular)
бүректәрҙән (ablative plural)


йылҡы

head

йылҡы • (yılqı)

ba-noun

йылҡы • (yılqı)

yılqı (romanization)
йылҡы (absolute singular-only)
йылҡының (definite genitive singular-only)
йылҡы (dative singular-only)
йылҡыны (accusative definite singular-only)
йылҡыла (locative singular-only)
йылҡынан (ablative singular-only)

Биш баш йылҡы.

(generic term) horses seen collectively, regardless of age, sex and reproductory status


ҡолон

qolon (romanization)
ҡолон (absolute singular)
ҡолондар (absolute plural)
ҡолондоң (definite genitive singular)
ҡолондарҙың (definite genitive plural)
ҡолонға (dative singular)
ҡолондарға (dative plural)
ҡолондо (accusative definite singular)
ҡолондарҙы (accusative definite plural)
ҡолонда (locative singular)
ҡолондарҙа (locative plural)
ҡолондан (ablative singular)
ҡолондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulun (“foal”).
Cognate with
Tatar колын (qolın),
Kazakh құлын (qūlyn),
Kyrgyz кулун (kulun),
Southern Altai кулун (kulun),
Shor қулун,
Yakut кулун (kulun, “foal”),
etc.

Мә, ошо ҡолондо ат итеп үҫтер ҙә менеп йөрөрһөң.

Here, grow this foal into a horse and you will ride it.

Mə, oşo qolondo at itep üśter źə menep yörörhöñ.

foal, a young horse less than a year old


граждан

grajdan (romanization)
граждан (absolute singular)
граждандар (absolute plural)
граждандың (definite genitive singular)
граждандарҙың (definite genitive plural)
гражданға (dative singular)
граждандарға (dative plural)
гражданды (accusative definite singular)
граждандарҙы (accusative definite plural)
гражданда (locative singular)
граждандарҙа (locative plural)
граждандан (ablative singular)
граждандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

граждандарҙың

граждандарға

граждандарҙы

граждандарҙа

граждандарҙан

From Russian граждани́н (graždanín, “citizen”).

bor

Сит ил граждандары.


үрнәк

head

үрнәк • (ürnək)

ba-noun

үрнәк • (ürnək)

ürnək (romanization)
үрнәк (absolute singular)
үрнәктәр (absolute plural)
үрнәктең (definite genitive singular)
үрнәктәрҙең (definite genitive plural)
үрнәккә (dative singular)
үрнәктәргә (dative plural)
үрнәкте (accusative definite singular)
үрнәктәрҙе (accusative definite plural)
үрнәктә (locative singular)
үрнәктәрҙә (locative plural)
үрнәктән (ablative singular)
үрнәктәрҙән (ablative plural)

Via Chagatai, from Ottoman Turkish اورنك (örnek). See it for more.
Cognate with
Tatar үрнәк (ürnäk),
Kazakh өрнек (örnek),
Kyrgyz өрнөк (örnök),
Uzbek o'rnak,
Uyghur өрнәк (örnek),
Turkish örnek, etc.


тин

tin (romanization)
тин (absolute singular)
тиндәр (absolute plural)
тиндең (definite genitive singular)
тиндәрҙең (definite genitive plural)
тингә (dative singular)
тиндәргә (dative plural)
тинде (accusative definite singular)
тиндәрҙе (accusative definite plural)
тиндә (locative singular)
тиндәрҙә (locative plural)
тиндән (ablative singular)
тиндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”). A squirrel pelt was used as a monetary unit - see e.g. the etymology of Finnish raha (“money”).
Doublet of тейен (teyen, “squirrel”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen, “kopek”),
Kazakh тиын (tiyn, “former currency unit”),
Kyrgyz тыйын (tıyın, “kopek”),
Uzbek tiyin (“currency unit in Uzbekistan”),
Uyghur تىيىن (tiyin, “kopek”).


сана

sana (romanization)
сана (absolute singular)
саналар (absolute plural)
сананың (definite genitive singular)
саналарҙың (definite genitive plural)
санаға (dative singular)
саналарға (dative plural)
сананы (accusative definite singular)
саналарҙы (accusative definite plural)
санала (locative singular)
саналарҙа (locative plural)
сананан (ablative singular)
саналарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh шана (şana, “sledge”),
Kyrgyz чана (cana, “sledge”),
Uzbek chana (“sledge”),
Uyghur چانا (chana, “sledge”);
Shor сана (“ski”),
Khakas сана (sana, “ski”).


тамашасы

head

тамашасы • (tamaşası)

ba-noun

тамашасы • (tamaşası)

tamaşası (romanization)
тамашасы (absolute singular)
тамашасылар (absolute plural)
тамашасының (definite genitive singular)
тамашасыларҙың (definite genitive plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative definite singular)
тамашасыларҙы (accusative definite plural)
тамашасыла (locative singular)
тамашасыларҙа (locative plural)
тамашасынан (ablative singular)
тамашасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашасыларҙың

тамашасыларға

тамашасыларҙы

тамашасыларҙа

тамашасыларҙан

From тамаша (tamaşa, “spectacle”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

viewer, spectator (of television, theater etc.)


кире

From Common Turkic *kerü (“back”).
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰃𐰼𐰇 (kerü, “back, backward”);
Kazakh кері (kerı), Kyrgyz кери (keri), Turkish geri (“back, backward”), etc.


кире

(direction) back, backward, in the reverse direction

(past status) back, to/toward a status or position which occurred in the past


артабан

ары (arı, “further”) + табан (taban, “towards”).

compound

Ышаныс бөткән. Артабан нисек йәшәргә?

Hope has finished (=died). How to live hereafter (=how can we go on)?

further, further on, further along, onward, hereafter, down the line


шат

From Persian شاد (šâd, “glad, happy, cheerful”).
Cognate with
Tatar шат (şat, “glad”),
Kazakh шат (şat, “glad”),
Uzbek shod (“glad”),
Uyghur شات (shat, “glad”),
Turkish şad (“glad”),
etc.

bor

Балаларҙың шат тауышы бүлмәне тултыра.

Children's cheerful voices fill the room.


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply

(countable) any specific type of such grains


ярлы

head

ярлы • (yarlı)

ba-adj

ярлы • (yarlı)

From *yarlïğ (“poor, needed; miserable”), of unknown origin.
Cognate with
Karakhanid [script needed] (jarlïğ, “poor, wretched, miserable”);
Tatar ярлы (yarlı, “poor”),
Kazakh жарлы (jarly),
Kyrgyz жарды (jardı),
Kumyk ярлы (yarlı),
Karachay-Balkar джарлы (carlı, “poor, needy”).

cog

Бер ауылда бер ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.
Ber awılda ber yarlı ğına əbey yəşəgən, anıñ Yəntimer isemle 12 yəşle ulı bulğan ti.
A rather poor old woman lived in a village; she had a 12-year-old son called Yäntimer.

poor, needy, having little or no money or possessions


мине

Ул мине дөрөҫ аңланы.

Мине кемгә hанайҙар икән, минең өсөн барыбер.

Mine kemgə hanayźar ikən, mineñ ösön barıber.


билдәләмә

head

билдәләмә • (bildələmə)

ba-noun

билдәләмә • (bildələmə)

bildələmə (romanization)
билдәләмә (absolute singular)
билдәләмәләр (absolute plural)
билдәләмәнең (definite genitive singular)
билдәләмәләрҙең (definite genitive plural)
билдәләмәгә (dative singular)
билдәләмәләргә (dative plural)
билдәләмәне (accusative definite singular)
билдәләмәләрҙе (accusative definite plural)
билдәләмәлә (locative singular)
билдәләмәләрҙә (locative plural)
билдәләмәнән (ablative singular)
билдәләмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

билдәләмәләр

билдәләмәнең

билдәләмәләрҙең

билдәләмәләргә

билдәләмәләрҙе

билдәләмәләрҙә

билдәләмәнән

билдәләмәләрҙән

бил‧дә‧лә‧мә

Synchronously, билдәлә- (bildələ-, “to define”) + -мә (-mə, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

"Терелек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

The term "life" is defined variously in different areas (of knowledge), in certain cases it is used without giving it an explicit definition.

"Terelek" atamahı törlö ölkələrźə törlösə bildələnə, qayhı osraqtarźa anıq bildələmə birewheź qullanıla.

definition a statement expressing the essential nature of something


аныҡ

head

аныҡ • (anıq)

ba-adj

аныҡ • (anıq)

Cognate with
Kazakh анық (anyq, “exact, accurate, clear; reliable, trustworthy”),
Uzbek aniq (“exact; specific; distinct”),
Uyghur ئېنىق (ëniq, “exact, accurate, clear; reliable, trustworthy”),
Turkmen anyk (“exact, accurate, clear”).


әжәл

head

әжәл • (əjəl)

ba-noun

әжәл • (əjəl)

əjəl (romanization)
әжәл (absolute singular)
әжәлдәр (absolute plural)
әжәлдең (definite genitive singular)
әжәлдәрҙең (definite genitive plural)
әжәлгә (dative singular)
әжәлдәргә (dative plural)
әжәлде (accusative definite singular)
әжәлдәрҙе (accusative definite plural)
әжәлдә (locative singular)
әжәлдәрҙә (locative plural)
әжәлдән (ablative singular)
әжәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic أَجَل (ʔajal, “end, destiny, death”).

der

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы. (Mustai Karim)

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.

Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.


бесән

head

бесән • (besən)

ba-noun

бесән • (besən)

besən (romanization)
бесән (absolute singular-only)
бесәндең (definite genitive singular-only)
бесәнгә (dative singular-only)
бесәнде (accusative definite singular-only)
бесәндә (locative singular-only)
бесәндән (ablative singular-only)

From *bičen "hay", a verbal noun derived from Proto-Turkic *bič- (“to cut”).
Cognate with
Tatar печән (peçän, “hay”),
Kazakh пішен (pışen, “hay”),
Karachay-Balkar бичен (biçen, “hay”),
Southern Altai бичен (bičen, “hay”),
Uzbek pichan (“hay”),
Uyghur пичан (pichan) // پىچان (pichan, “hay”), etc.

hay, grass cut and dried for use as animal fodder


һалам

halam (romanization)
һалам (absolute singular-only)
һаламдың (definite genitive singular-only)
һаламға (dative singular-only)
һаламды (accusative definite singular-only)
һаламда (locative singular-only)
һаламдан (ablative singular-only)

Байрам һуңында һаламдан, сепрәк-сапраҡтан эшләнгән ҡарасҡыны яндырып, ҡышты оҙаттылар.

At the end of the festivity, they burned an effigy made of straw and rags to bid the winter farewell.

Bayram huñında halamdan, seprək-sapraqtan eşləngən qarasqını yandırıp, qıştı oźattılar.


бөгөн

head

бөгөн • (bögön)

From *bügün "today", composed from bu "this" + kün "day".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bükün, “today”);
Tatar бүген (bügen),
Kazakh бүгін,
Kyrgyz, Yakut бүгүн (bügün),
Uzbek bugun,
Uyghur بۈگۈن (bügün),
Turkmen, Azerbaijani, Turkish bugün, etc.

cog

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

Yesterday's friend today has turned enemy.

Тормош ағышының бөгөн көтмәгәндә үҙгәреүе ихтимал.

Today, the flow of life may change unexpectedly. (From a horoscope)

Tormoş ağışınıñ bögön kötməgəndə üźgərewe ixtimal.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

Today, you won't see aspirin on drugstore shelves in Bashkortostan.

Başqortostan darıwxanaları kəştələrendə bögön aspirin kürməśheñ.


эсәк

head

эсәк • (esək)

ba-noun

эсәк • (esək)

esək (romanization)
эсәк (absolute singular)
эсәктәр (absolute plural)
эсәктең (definite genitive singular)
эсәктәрҙең (definite genitive plural)
эсәккә (dative singular)
эсәктәргә (dative plural)
эсәкте (accusative definite singular)
эсәктәрҙе (accusative definite plural)
эсәктә (locative singular)
эсәктәрҙә (locative plural)
эсәктән (ablative singular)
эсәктәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *ičäk (“intestine, gut”), from an earlier form *ičägü (“instestine, gut”), from Proto-Turkic *ič (“interior; bowels, stomach”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ičägü, “viscera, bowels”);
Tatar эчәк (eçäk),
Kazakh ішек (ışek),
Kyrgyz ичек (icek);
Uzbek ichak,
Uyghur ئۈچەي (üchey),
Southern Altai ичеге (ičege),
Turkmen içege,
Khakas ічеге (ìçege, “intestine”).


алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


хәҙерге заман

head

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

ba-noun

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

xəźerge zaman (romanization)
хәҙерге заман (absolute singular-only)
хәҙерге замандың (definite genitive singular-only)
хәҙерге заманға (dative singular-only)
хәҙерге заманды (accusative definite singular-only)
хәҙерге заманда (locative singular-only)
хәҙерге замандан (ablative singular-only)

[ˈχæ.ðɪ̞r.ɡɪ̞.zä.ˈmän]

[χæ.ðɪ̞r.ˈɡɪ̞.zä.ˈmän]

See the Etymology sections at хәҙерге (xəźerge, “present”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek hozirgi zamon,
Turkmen häzirki zaman (“present tense”).


үткән заман

head

үткән заман • (ütkən zaman)

ba-noun

үткән заман • (ütkən zaman)

ütkən zaman (romanization)
үткән заман (absolute singular-only)
үткән замандың (definite genitive singular-only)
үткән заманға (dative singular-only)
үткән заманды (accusative definite singular-only)
үткән заманда (locative singular-only)
үткән замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at үткән (ütkən, “past”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek oʻtgan zamon,
Uyghur ئۆتكەن زامان (ötken zaman) // өткән заман (ötken zaman),
Turkmen öten zaman (“past tense”).

cog

ئۆتكەن زامان


киләсәк заман

head

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

ba-noun

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

kiləsək zaman (romanization)
киләсәк заман (absolute singular-only)
киләсәк замандың (definite genitive singular-only)
киләсәк заманға (dative singular-only)
киләсәк заманды (accusative definite singular-only)
киләсәк заманда (locative singular-only)
киләсәк замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at киләсәк (kiləsək, “future”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Tatar киләчәк заман (kiläçäk zaman),
Nogai келеек заман (keleyek zaman),
Crimean Tatar kelecek zaman,
Turkmen geljek zaman,
Azerbaijani gələcək zaman,
Turkish gelecek zaman (“future tense”).

cog

киләчәк заман

келеек заман

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


бикле

From *beklig (“locked”), from bek "lock".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (beklig, “locked”);
Southern Altai бектӱ (bektü),
Khakas пиктіг (piktìg),
Shor пектиг (“locked”).

locked; latched, bolted (of a door, gate)

locked, locked up, locked in, locked away, under lock and key (of person, property)


бикте

From *beklig (“locked”), from *bek "lock".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (beklig, “locked”);
Southern Altai бектӱ (bektü),
Khakas пиктіг (piktìg),
Shor пектиг (“locked”).


ихтилал

ixtilal (romanization)
ихтилал (absolute singular)
ихтилалдар (absolute plural)
ихтилалдың (definite genitive singular)
ихтилалдарҙың (definite genitive plural)
ихтилалға (dative singular)
ихтилалдарға (dative plural)
ихтилалды (accusative definite singular)
ихтилалдарҙы (accusative definite plural)
ихтилалда (locative singular)
ихтилалдарҙа (locative plural)
ихтилалдан (ablative singular)
ихтилалдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ихтилалдарҙың

ихтилалдарға

ихтилалдарҙы

ихтилалдарҙа

ихтилалдарҙан

[ïχ.tʲï.ˈɫɑɫ]

From Arabic اِخْتِلال (iḵtilāl, “confusion; disorder; disturbance”).


тәғлимәт

head

тәғлимәт • (təğlimət)

ba-noun

тәғлимәт • (təğlimət)

təğlimət (romanization)
тәғлимәт (absolute singular)
тәғлимәттәр (absolute plural)
тәғлимәттең (definite genitive singular)
тәғлимәттәрҙең (definite genitive plural)
тәғлимәткә (dative singular)
тәғлимәттәргә (dative plural)
тәғлимәтте (accusative definite singular)
тәғлимәттәрҙе (accusative definite plural)
тәғлимәттә (locative singular)
тәғлимәттәрҙә (locative plural)
тәғлимәттән (ablative singular)
тәғлимәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәғлимәттәрҙең

тәғлимәттәргә

тәғлимәттәрҙе

тәғлимәттәрҙә

тәғлимәттәрҙән

From Arabic تَعْلِيمَة (taʕlīma), singulative variant of تَعْلِيم (taʕlīm).

doctrine, system of teachings, beliefs and/or opinions in science or religion


һаҫыҡ

head

һаҫыҡ • (haśıq)

ba-adj

һаҫыҡ • (haśıq)

From *sasïq (“malodorous, having a bad smell”), from sasï- "to smell bad".
Cognate with
Karakhanid [script needed] (sasïγ, “rancid”);
Kazakh сасық (sasyq),
Kyrgyz сасык (sasık),
Kumyk сасыкъ (sasıq, “bad smell”),
Uzbek sassiq,
Uyghur سېسىق (sësiq, “having a bad smell”).


тәүтормош

head

тәүтормош • (təwtormoş)

ba-adj

тәүтормош • (təwtormoş)

тәү (təw, “initial”) + тормош (tormoş, “life”).

compound

Таштан яһалған тәүтормош хеҙмәт ҡоралдары.

Primitive instruments of labor made of stone.

Taştan yahalğan təwtormoş xeźmət qoraldarı.


тәүтормош

head

тәүтормош • (təwtormoş)

ba-noun

тәүтормош • (təwtormoş)

təwtormoş (romanization)
тәүтормош (absolute singular)
тәүтормоштар (absolute plural)
тәүтормоштоң (definite genitive singular)
тәүтормоштарҙың (definite genitive plural)
тәүтормошҡа (dative singular)
тәүтормоштарға (dative plural)
тәүтормошто (accusative definite singular)
тәүтормоштарҙы (accusative definite plural)
тәүтормошта (locative singular)
тәүтормоштарҙа (locative plural)
тәүтормоштан (ablative singular)
тәүтормоштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүтормоштоң

тәүтормоштан

тәүтормоштар

тәүтормоштарҙың

тәүтормоштарға

тәүтормоштарҙы

тәүтормоштарҙа

тәүтормоштарҙан

Шүлгәнташ мәмерйәһе үҙенең тәүтормоштан һаҡланып ҡалған ташта уйылған һүрәттәре өсөн киң танылған.

The Cape of Shulgan-Tash is widely known for its petroglyphs that have preserved from a primitive society (from prehistoric times).

Şülgəntaş məmeryəhe üźeneñ təwtormoştan haqlanıp qalğan taşta uyılğan hürəttəre ösön kiñ tanılğan.

(history) primitive society earliest type of human society; the related prehistorical epoch


сүмес

head

сүмес • (sümes)

ba-noun

сүмес • (sümes)

sümes (romanization)
сүмес (absolute singular)
сүместәр (absolute plural)
сүместең (definite genitive singular)
сүместәрҙең (definite genitive plural)
сүмескә (dative singular)
сүместәргә (dative plural)
сүместе (accusative definite singular)
сүместәрҙе (accusative definite plural)
сүместә (locative singular)
сүместәрҙә (locative plural)
сүместән (ablative singular)
сүместәрҙән (ablative plural)

From *čömüč "ladel, dipper", from Proto-Turkic *čom- / Proto-Turkic *čöm- (“to immerse, scoop”).
Cognate with
Kazakh шөміш (şömış),
Kyrgyz чөмүч (cömüc),
Southern Altai чӧмӱш (čömüš, “tobacco pipe”),
Uzbek cho'mich (“ladel, scoop”), etc.

cog

Kazakh шөміш (şömış)


бөттө баш

head

бөттө баш • (böttö baş)

[bʏ̞ˈtːʏ̞.bäʂ]

it's all over, all is lost, the jig is up, we're screwed (said in reaction to or in anticipation of an event or situation causing great loss, upset or unpleasantness)

... that would be a disaster (after an if-clause)


йүтәл

йүтәл • (yütəl)

ba-noun

йүтәл • (yütəl)

yütəl (romanization)
йүтәл (absolute singular)
йүтәлдәр (absolute plural)
йүтәлдең (definite genitive singular)
йүтәлдәрҙең (definite genitive plural)
йүтәлгә (dative singular)
йүтәлдәргә (dative plural)
йүтәлде (accusative definite singular)
йүтәлдәрҙе (accusative definite plural)
йүтәлдә (locative singular)
йүтәлдәрҙә (locative plural)
йүтәлдән (ablative singular)
йүтәлдәрҙән (ablative plural)

From *yötäl (“cough”).
Compare
Kazakh жөтел (jötel),
Kyrgyz жөтөл (jötöl),
Uzbek yoʻtal,
Uyghur يوتەل (yotel, “cough”),
Yakut сөтөл (sötöl, “cough”),
Dolgan һөтөл (“cough”).
Old Uyghur and Siberian Turkic forms require an alternative archetype *yötül (“cough”), compare
Old Uyghur [script needed] (jötül), Old Uyghur [script needed] (ötül, “cough”), Khakas чиділ (çidìl),
Tuvan чөдүл (çödül, “cough”); Southern Altai јӧдӱл (ǰödül), etc.
See also Bashkir йүткереү (yütkerew, “to cough”).


үркәс

head

үркәс • (ürkəs)

ba-noun

үркәс • (ürkəs)

ürkəs (romanization)
үркәс (absolute singular)
үркәсләр (absolute plural)
үркәснең (definite genitive singular)
үркәсләрҙең (definite genitive plural)
үркәсгә (dative singular)
үркәсләргә (dative plural)
үркәсне (accusative definite singular)
үркәсләрҙе (accusative definite plural)
үркәслә (locative singular)
үркәсләрҙә (locative plural)
үркәснән (ablative singular)
үркәсләрҙән (ablative plural)

From *örkäč "camel's hump", probably derived from Proto-Turkic *ȫr- (“to rise”).
Cognate with
Tatar өркәч (örkäç, “camel's hump”),
Kazakh өркеш (örkeş, “camel's hump”),
Kyrgyz өркөч (örköc, “camel's hump”),
Southern Altai ӧркӧш (örköš, “camel's hump”),
Uzbek oʻrkach (“camel's hump”),
Uyghur ئوركەچ (orkech, “camel's hump”),
Yakut арҕас (arğas, “bulge”);
should be kept separate from *örküč, as attested in
Azerbaijani hürgüc (“camel's hump”),
Turkmen örküç (“camel's hump”),
Turkish hörgüç (“camel's hump”).

cog

Ике үркәсле дөйә.


әбей

head

әбей • (əbey)

ba-noun

әбей • (əbey)

əbey (romanization)
әбей (absolute singular)
әбейҙәр (absolute plural)
әбейҙең (definite genitive singular)
әбейҙәрҙең (definite genitive plural)
әбейгә (dative singular)
әбейҙәргә (dative plural)
әбейҙе (accusative definite singular)
әбейҙәрҙе (accusative definite plural)
әбейҙә (locative singular)
әбейҙәрҙә (locative plural)
әбейҙән (ablative singular)
әбейҙәрҙән (ablative plural)

A front vowel parallel to Proto-Turkic *apa (“mother, elder sister, aunt”). Front row variant äbey is recent and may have a Mongolian origin. For more see апай (apay).

инәй

Бер ауылда ярлы ғына әбей йәшәгән, аның Йәнтимер исемле 12 йәшле улы булған ти.
Ber awılda yarlı ğına əbey yəşəgən, anıñ Yəntimer isemle 12 yəşle ulı bulğan ti.
A rather poor old woman lived in a village; she had a 12-year-old son called Yäntimer.

(family term) the elder sister of the speaker's father or mother

(Eastern Bashkir, North-Western Bashkir) an address to a woman older than the speaker's mother


инәй

head

инәй • (inəy)

ba-noun

инәй • (inəy)

inəy (romanization)
инәй (absolute singular)
инәйҙәр (absolute plural)
инәйҙең (definite genitive singular)
инәйҙәрҙең (definite genitive plural)
инәйгә (dative singular)
инәйҙәргә (dative plural)
инәйҙе (accusative definite singular)
инәйҙәрҙе (accusative definite plural)
инәйҙә (locative singular)
инәйҙәрҙә (locative plural)
инәйҙән (ablative singular)
инәйҙәрҙән (ablative plural)

from Proto-Turkic *eńe (“mother”), a front vowel parallel to *ana (“mother”).
Cognate with Tatar әни (äni, “mother”), Siberian Tatar инә (“mother”), Kyrgyz эне (ene, “mother”), Southern Altai эне (ene, “mother”), Kazakh ене (ene, “mother-in-law”), Yakut ийе (iye, “mother”); Khakas иней (iney, “old woman”), etc.

әбей

address to a woman older than the speaker's mother; North-Western Bashkir

(Eastern Bashkir, North-Western Bashkir) mother

(Standard, Southern Bashkir) an address to a woman older than the speaker's mother


ҡаурый

head

ҡаурый • (qawrıy)

ba-noun

ҡаурый • (qawrıy)

qawrıy (romanization)
ҡаурый (absolute singular)
ҡаурыйҙар (absolute plural)
ҡаурыйҙың (definite genitive singular)
ҡаурыйҙарҙың (definite genitive plural)
ҡаурыйға (dative singular)
ҡаурыйҙарға (dative plural)
ҡаурыйҙы (accusative definite singular)
ҡаурыйҙарҙы (accusative definite plural)
ҡаурыйҙа (locative singular)
ҡаурыйҙарҙа (locative plural)
ҡаурыйҙан (ablative singular)
ҡаурыйҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡаурыйҙарҙың

ҡаурыйҙарҙан


ҡауырһын

head

ҡауырһын • (qawırhın)

ba-noun

ҡауырһын • (qawırhın)

qawırhın (romanization)
ҡауырһын (absolute singular)
ҡауырһындар (absolute plural)
ҡауырһындың (definite genitive singular)
ҡауырһындарҙың (definite genitive plural)
ҡауырһынға (dative singular)
ҡауырһындарға (dative plural)
ҡауырһынды (accusative definite singular)
ҡауырһындарҙы (accusative definite plural)
ҡауырһында (locative singular)
ҡауырһындарҙа (locative plural)
ҡауырһындан (ablative singular)
ҡауырһындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡауырһындарҙың

ҡауырһындарға

ҡауырһындарҙы

ҡауырһындарҙа

ҡауырһындарҙан

From Proto-Mongolic *gaxursun (“stubble, chaff, shaft of a feather”), see Mongolian гуурс (guurs, “tube, quill”).
Cognate with Kazakh қауырсын (qauyrsyn, “feather”), Kyrgyz куурсун (kuursun, “stem of feather”), and Yakut куорсун (kuorsun, “feather”).


ғөрөф-ғәҙәт

head

ғөрөф-ғәҙәт • (ğöröf-ğəźət)

ba-noun

ғөрөф-ғәҙәт • (ğöröf-ğəźət)

ğöröf-ğəźət (romanization)
ғөрөф-ғәҙәт (absolute singular)
ғөрөф-ғәҙәттәр (absolute plural)
ғөрөф-ғәҙәттең (definite genitive singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғөрөф-ғәҙәткә (dative singular)
ғөрөф-ғәҙәттәргә (dative plural)
ғөрөф-ғәҙәтте (accusative definite singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғөрөф-ғәҙәттә (locative singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙә (locative plural)
ғөрөф-ғәҙәттән (ablative singular)
ғөрөф-ғәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғөрөф-ғәҙәттең

ғөрөф-ғәҙәткә

ғөрөф-ғәҙәтте

ғөрөф-ғәҙәттә

ғөрөф-ғәҙәттән

ғөрөф-ғәҙәттәр

ғөрөф-ғәҙәттәрҙең

ғөрөф-ғәҙәттәргә

ғөрөф-ғәҙәттәрҙе

ғөрөф-ғәҙәттәрҙә

ғөрөф-ғәҙәттәрҙән

[ʁʏ̞ˌɾʏ̞f.ʁæˈðæt]

ғө‧рөф-ғә‧ҙәт

From Arabic عرف (“customs”) (see urf) + عادة (ʕāda, “custom, habit”).
Cognate with
Uzbek urf-odat, Crimean Tatar urf-adet, Turkish örf ādet.


Зөлфиә

head

Зөлфиә • (Zölfiə)

ba-proper noun

Зөлфиә • (Zölfiə)

Zölfiə (romanization)
Зөлфиә (absolute singular-only)
Зөлфиәнең (definite genitive singular-only)
Зөлфиә (dative singular-only)
Зөлфиәне (accusative definite singular-only)
Зөлфиәлә (locative singular-only)
Зөлфиәнән (ablative singular-only)

From Persian زلفیه (zolfiyya), from زلف (zolf, “curl”).
Cognate with Kazakh Зүлфия (Zülfiä), Uzbek Zulfiya, Uyghur زۇلپىيە (zulpiye).

a female given name, Zulfiya, from Persian


ахыры

head

ахыры • (axırı)

Күршеләр баҡсала нәмәлер яндыра, ахыры — төтөн еҫе өйгә керә башланы.
Kürşelər baqsala nəməler yandıra, axırı — tötön yeśe öygə kerə başlanı.
It seems like the neighbors are burning something (=have made a fire) in the garden — the smell of smoke has started to come into the house.

apparently, it looks like..., it seems like...


бойондороҡһоҙлоҡ

бойондороҡһоҙлоҡ • (boyondoroqhoźloq)

ba-noun

бойондороҡһоҙлоҡ • (boyondoroqhoźloq)

boyondoroqhoźloq (romanization)
бойондороҡһоҙлоҡ (absolute singular)
бойондороҡһоҙлоҡтар (absolute plural)
бойондороҡһоҙлоҡтоң (definite genitive singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙың (definite genitive plural)
бойондороҡһоҙлоҡҡа (dative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарға (dative plural)
бойондороҡһоҙлоҡто (accusative definite singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙы (accusative definite plural)
бойондороҡһоҙлоҡта (locative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙа (locative plural)
бойондороҡһоҙлоҡтан (ablative singular)
бойондороҡһоҙлоҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бойондороҡһоҙлоҡ

бойондороҡһоҙлоҡтоң

бойондороҡһоҙлоҡҡа

бойондороҡһоҙлоҡто

бойондороҡһоҙлоҡта

бойондороҡһоҙлоҡтан

бойондороҡһоҙлоҡтар

бойондороҡһоҙлоҡтарҙың

бойондороҡһоҙлоҡтарға

бойондороҡһоҙлоҡтарҙы

бойондороҡһоҙлоҡтарҙа

бойондороҡһоҙлоҡтарҙан

[bʊ̞.jʊ̞n.dʊ̞.rʊ̞q.hʊ̞ðˈɫʊ̞q]

бо‧йон‧до‧роҡ‧һоҙ‧лоҡ

бойондороҡһоҙ (boyondoroqhoź) + -лоҡ (-loq).

suffix

бойондороҡһоҙ


әкиәт

head

әкиәт • (əkiət)

ba-noun

әкиәт • (əkiət)

əkiət (romanization)
әкиәт (absolute singular)
әкиәттәр (absolute plural)
әкиәттең (definite genitive singular)
әкиәттәрҙең (definite genitive plural)
әкиәткә (dative singular)
әкиәттәргә (dative plural)
әкиәтте (accusative definite singular)
әкиәттәрҙе (accusative definite plural)
әкиәттә (locative singular)
әкиәттәрҙә (locative plural)
әкиәттән (ablative singular)
әкиәттәрҙән (ablative plural)

Adapted from Persian حِکَایَت (hekâyat), from Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story, tale”). Thus, doublet of хикәйә (xikəyə, “story, narration”).
Immediately cognate with
Tatar әкият (äkiyat, “fairy tale”).


аҙыҡ-түлек

head

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

ba-noun

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

aźıq-tülek (romanization)
аҙыҡ-түлек (absolute singular)
аҙыҡ-түлектәр (absolute plural)
аҙыҡ-түлектең (definite genitive singular)
аҙыҡ-түлектәрҙең (definite genitive plural)
аҙыҡ-түлеккә (dative singular)
аҙыҡ-түлектәргә (dative plural)
аҙыҡ-түлекте (accusative definite singular)
аҙыҡ-түлектәрҙе (accusative definite plural)
аҙыҡ-түлектә (locative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙә (locative plural)
аҙыҡ-түлектән (ablative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙыҡ-түлектең

аҙыҡ-түлеккә

аҙыҡ-түлекте

аҙыҡ-түлектә

аҙыҡ-түлектән

аҙыҡ-түлектәр

аҙыҡ-түлектәрҙең

аҙыҡ-түлектәргә

аҙыҡ-түлектәрҙе

аҙыҡ-түлектәрҙә

аҙыҡ-түлектәрҙән

[ɑˌðɤ̆q.tʰɵˈlɪ̆kʰ]

а‧ҙыҡ-тү‧лек

Cognate with
Tatar азык-төлек (azıq-tölek),
Kazakh азық-түлік (azyq-tülık),
Kyrgyz азык-түлүк (azık-tülük),
Uyghur ئوزۇق-تۈلۈك (ozuq-tülük),
Khakas азых-тӱлӱк (azıx-tülük, “food supplies”).

cog

Арғы оста тағы бер аҙыҡ-түлек магазины бар.

There is another food shop at the far end (of the village).

Arğı osta tağı ber aźıq-tülek magazinı bar.

(collective) food, food supplies, foodstuffs


ир-ат

ir-at (romanization)
ир-ат (absolute singular)
ир-аттар (absolute plural)
ир-аттың (definite genitive singular)
ир-аттарҙың (definite genitive plural)
ир-атҡа (dative singular)
ир-аттарға (dative plural)
ир-атты (accusative definite singular)
ир-аттарҙы (accusative definite plural)
ир-атта (locative singular)
ир-аттарҙа (locative plural)
ир-аттан (ablative singular)
ир-аттарҙан (ablative plural)

Compare with Karakhanid [script needed] (erät, “men”), Tatar ират (irat, “men”). The first component is from Proto-Turkic *ēr (“man”), and the second component is hypothesized to be an archaic plural affix.

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

(collective) men, all male members of a community


тармаҡ

tarmaq (romanization)
тармаҡ (absolute singular)
тармаҡтар (absolute plural)
тармаҡтың (definite genitive singular)
тармаҡтарҙың (definite genitive plural)
тармаҡҡа (dative singular)
тармаҡтарға (dative plural)
тармаҡты (accusative definite singular)
тармаҡтарҙы (accusative definite plural)
тармаҡта (locative singular)
тармаҡтарҙа (locative plural)
тармаҡтан (ablative singular)
тармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тармаҡтарҙың

тармаҡтарҙан

From *tarmaq (“branch, ramification; tributary”), from Proto-Turkic *tar- (“to branch, be forked, ramify”).
Cognate with Kazakh тармақ (tarmaq, “branch; tributary”), Tatar тармак (tarmaq, “branch”), Kyrgyz тармак (tarmak, “branch”), Kumyk тармакъ (tarmaq, “branch, ramification”), Uzbek tarmoq, Uyghur تارماق (tarmaq, “branch”), Yakut тарбах (tarbaq, “finger”), etc.

cog

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.
Bıl – kiməktərgə yaqın törk qəbiləhe, xatta kiməktərźeñ ber tarmağı itep kürhətelə.
This is a Turkic tribe close to Kimaks, (it is) even indicated as a branch of Kimaks.

branch, branch line, ramification, furcation

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.

(economy) industry (businesses of the same type, considered as a whole); branch, sector


тауис

tawis (romanization)
тауис (absolute singular)
тауистар (absolute plural)
тауистың (definite genitive singular)
тауистарҙың (definite genitive plural)
тауисҡа (dative singular)
тауистарға (dative plural)
тауисты (accusative definite singular)
тауистарҙы (accusative definite plural)
тауиста (locative singular)
тауистарҙа (locative plural)
тауистан (ablative singular)
тауистарҙан (ablative plural)


тәрилкә

head

тәрилкә • (tərilkə)

ba-noun

тәрилкә • (tərilkə)

tərilkə (romanization)
тәрилкә (absolute singular)
тәрилкәләр (absolute plural)
тәрилкәнең (definite genitive singular)
тәрилкәләрҙең (definite genitive plural)
тәрилкәгә (dative singular)
тәрилкәләргә (dative plural)
тәрилкәне (accusative definite singular)
тәрилкәләрҙе (accusative definite plural)
тәрилкәлә (locative singular)
тәрилкәләрҙә (locative plural)
тәрилкәнән (ablative singular)
тәрилкәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәрилкәләрҙең

тәрилкәләргә

тәрилкәләрҙе

тәрилкәләрҙә

тәрилкәләрҙән

From Russian таре́лка (tarélka, “plate”).


әхирәт

head

әхирәт • (əxirət)

ba-noun

әхирәт • (əxirət)

əxirət (romanization)
әхирәт (absolute singular)
әхирәттәр (absolute plural)
әхирәттең (definite genitive singular)
әхирәттәрҙең (definite genitive plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative definite singular)
әхирәттәрҙе (accusative definite plural)
әхирәттә (locative singular)
әхирәттәрҙә (locative plural)
әхирәттән (ablative singular)
әхирәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әхирәттәрҙең

әхирәттәрҙән

[æ.χɨ͜i.ˈɾæt]

From Persian آخرت (âxerat), from Arabic اَلْآخِرَة (al-ʔāḵira, “the hereafter”).
Cognate with
Turkish ahiret.

der

(Islam) afterlife as in Islamic tradition, akhirah

(by extension) existence after death; afterlife, hereafter

a female's (best) female friend, confidante


шәриғәт

head

шәриғәт • (şəriğət)

ba-noun

шәриғәт • (şəriğət)

şəriğət (romanization)
шәриғәт (absolute singular-only)
шәриғәттең (definite genitive singular-only)
шәриғәткә (dative singular-only)
шәриғәтте (accusative definite singular-only)
шәриғәттә (locative singular-only)
шәриғәттән (ablative singular-only)

[ʃæ.ɾʲi.ˈʁæt]

From Arabic شَرِيعَة (šarīʕa). Compare Turkish şeriat.

bor

Arabic شَرِيعَة (šarīʕa)

Шәриғәт ҡанундары.

(Islam) shari'a, the traditional Islamic religious law primarily based on the Quran


көрсөк

head

көрсөк • (körsök)

ba-noun

көрсөк • (körsök)

körsök (romanization)
көрсөк (absolute singular)
көрсөктәр (absolute plural)
көрсөктөң (definite genitive singular)
көрсөктәрҙең (definite genitive plural)
көрсөккә (dative singular)
көрсөктәргә (dative plural)
көрсөктө (accusative definite singular)
көрсөктәрҙе (accusative definite plural)
көрсөктә (locative singular)
көрсөктәрҙә (locative plural)
көрсөктән (ablative singular)
көрсөктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көрсөктәрҙең

көрсөктәрҙән

Нисек кенә сәйер яңғырамаһын, быға донъя финанс көрсөгө этәргес көс булды.

However strange it might sound, the world financial crisis was the driving force behind this.

Nisek kenə səyer yañğıramahın, bığa donʺya finans körsögö etərges kös buldı.


хәйерсегә ел ҡаршы

head

хәйерсегә ел ҡаршы

хәйерсегә ел ҡаршы • (xəyersegə yel qarşı) (literally: for the beggar, the wind is contrary)

xəyersegə yel qarşı (romanization)
for the beggar (literally)

[χæ.jɪ̞r.sɪ̞ˈɡæ ˈjɪ̞l qɑɾˌʂɯ̞]

Compare with exactly analogous phrases in other languages:
Tatar хәерчегә җил каршы (xäyerçegä cil qarşı),
Kazakh қайыршыға жел қарсы (qaiyrşyğa jel qarsy).

cog

хәерчегә җил каршы

қайыршыға жел қарсы

said when somebody is having bad luck, especially when a lot of bad things happen one after another; it's not sb's day, it's one of those days


тарафынан

head

тарафынан • (tarafınan) (with absolute case)

та‧ра‧фы‧нан

From Volga Turki طرفندن (tarafïndan), from Chagatai.
Synchronously, an inflected (ablative third-person possessive) form of the noun тараф (taraf, “side, party”).
Exactly analogous tp Azerbaijani tərəfindən, Crimean Tatar tarafından, Tatar тарафыннан (tarafınnan), Turkish tarafından, Turkmen tarapyndan, Uyghur تەرەپىدىن (terepidin).
Also compare Uzbek tomonidan, which uses tomon (“side, direction”) in the same (ablative third-person possessive) inflected form.

Хөкүмәт тарафынан һаҡлана.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.
Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.
Children are a blessing given by God.

Indicates the actor in a clause with its verb in the passive voice: by, through the action of.

тараф тараф#Bashkir

Used other than figuratively or idiomatically: see тараф (taraf).


тәжрибә

тәжрибә • (təjribə)

ba-noun

тәжрибә • (təjribə)

təjribə (romanization)
тәжрибә (absolute singular)
тәжрибәләр (absolute plural)
тәжрибәнең (definite genitive singular)
тәжрибәләрҙең (definite genitive plural)
тәжрибәкә (dative singular)
тәжрибәләргә (dative plural)
тәжрибәне (accusative definite singular)
тәжрибәләрҙе (accusative definite plural)
тәжрибәлә (locative singular)
тәжрибәләрҙә (locative plural)
тәжрибәнән (ablative singular)
тәжрибәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәжрибәләрҙең

тәжрибәләргә

тәжрибәләрҙе

тәжрибәләрҙә

тәжрибәләрҙән

From Arabic تَجْرِبَة (tajriba, “experience”). Cognate with Turkish tecrübe.


бабай

babay (romanization)
бабай (absolute singular)
бабайҙар (absolute plural)
бабайҙың (definite genitive singular)
бабайҙарҙың (definite genitive plural)
бабайға (dative singular)
бабайҙарға (dative plural)
бабайҙы (accusative definite singular)
бабайҙарҙы (accusative definite plural)
бабайҙа (locative singular)
бабайҙарҙа (locative plural)
бабайҙан (ablative singular)
бабайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāba (“father; grandfather; ancestor”).

inh

(family term) the elder brother of the speaker's father or mother; older uncle


Сулпан

Sulpan (romanization)
Сулпан (absolute singular-only)
Сулпандың (definite genitive singular-only)
Сулпанға (dative singular-only)
Сулпанды (accusative definite singular-only)
Сулпанда (locative singular-only)
Сулпандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čolpan (“Venus”).
Cognate with Yakut чолбон (colbon, “Venus; star”), Turkish çolpan (“Venus”).


һылыу

head

һылыу • (hılıw)

ba-noun

һылыу • (hılıw)

hılıw (romanization)
һылыу (absolute singular)
һылыуҙар (absolute plural)
һылыуҙың (definite genitive singular)
һылыуҙарҙың (definite genitive plural)
һылыуға (dative singular)
һылыуҙарға (dative plural)
һылыуҙы (accusative definite singular)
һылыуҙарҙы (accusative definite plural)
һылыуҙа (locative singular)
һылыуҙарҙа (locative plural)
һылыуҙан (ablative singular)
һылыуҙарҙан (ablative plural)

From *sïlïğ/silig (“beauty, beautiful”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (silik, “clean; noble”);
Tatar сылу (sılu),
Kazakh сұлу (sūlu),
Kyrgyz сулуу (suluu),
Southern Altai сылу (sïlu),
Uzbek suluv (“beautiful, handsome”);
Khakas сіліг (sìlìg, “beautiful”).

cog

(local) an address to a girl or woman younger than the speaker


һылыу

head

һылыу • (hılıw)

ba-adj

һылыу • (hılıw)

beautiful (of girls, women); handsome (of boys, young men)


кәкре

head

кәкре • (kəkre)

ba-adj

кәкре • (kəkre)

[kæ.kɪ̞ˈɾɪ̞]

From Proto-Turkic *Kek- (“curved; to bend”).
Cognate with
Uyghur كەڭرى (kengri, “curved”).


нәсихәт

head

нәсихәт • (nəsixət)

ba-noun

нәсихәт • (nəsixət)

nəsixət (romanization)
нәсихәт (absolute singular-only)
нәсихәттең (definite genitive singular-only)
нәсихәткә (dative singular-only)
нәсихәтте (accusative definite singular-only)
нәсихәттә (locative singular-only)
нәсихәттән (ablative singular-only)

From Arabic نَصِيحَة (naṣīḥa, “advice”).

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.(Aqmulla)
Bıl hüźem üləñ tügel — ber nəsixət.
This speech of mine is not a song, (but) an edification


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


ғибәҙәт

head

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ba-noun

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ğibəźət (romanization)
ғибәҙәт (absolute singular)
ғибәҙәттәр (absolute plural)
ғибәҙәттең (definite genitive singular)
ғибәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғибәҙәткә (dative singular)
ғибәҙәттәргә (dative plural)
ғибәҙәтте (accusative definite singular)
ғибәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғибәҙәттә (locative singular)
ғибәҙәттәрҙә (locative plural)
ғибәҙәттән (ablative singular)
ғибәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәттәрҙең

ғибәҙәттәргә

ғибәҙәттәрҙе

ғибәҙәттәрҙә

ғибәҙәттәрҙән

[ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt]

From Arabic عِبَادَة (ʕibāda, “act of worshiping”).

der

act of worship, religious service (irrespective of the practiced religion)


ғибәҙәтхана

head

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ba-noun

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ğibəźətxana (romanization)
ғибәҙәтхана (absolute singular)
ғибәҙәтханалар (absolute plural)
ғибәҙәтхананың (definite genitive singular)
ғибәҙәтханаларҙың (definite genitive plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative definite singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative definite plural)
ғибәҙәтханала (locative singular)
ғибәҙәтханаларҙа (locative plural)
ғибәҙәтхананан (ablative singular)
ғибәҙәтханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәтханалар

ғибәҙәтхананың

ғибәҙәтханаларҙың

ғибәҙәтханаға

ғибәҙәтханаларға

ғибәҙәтхананы

ғибәҙәтханаларҙы

ғибәҙәтханала

ғибәҙәтханаларҙа

ғибәҙәтхананан

ғибәҙәтханаларҙан

[ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä]

ғи‧бә‧ҙәт‧ха‧на

Borrowed from Persian عبادتخانه ('ebâdatxâne).
By surface analysis, ғибәҙәт (ğibəźət) + -хана (-xana).
Cognate with
Kazakh ғибадатхана (ğibadatxana),
Uzbek ibodatxona,
Turkmen ybadathana (“temple”).

surf

place of worship (for any religion or spiritual practice), temple


дауыл

head

дауыл • (dawıl)

ba-noun

дауыл • (dawıl)

dawıl (romanization)
дауыл (absolute singular)
дауылдар (absolute plural)
дауылдың (definite genitive singular)
дауылдарҙың (definite genitive plural)
дауылға (dative singular)
дауылдарға (dative plural)
дауылды (accusative definite singular)
дауылдарҙы (accusative definite plural)
дауылда (locative singular)
дауылдарҙа (locative plural)
дауылдан (ablative singular)
дауылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dabul (“storm, strong wind”).
Cognate with Tatar давыл (dawıl), Kazakh дауыл (dauyl), Kyrgyz добул (dobul, “hail, ice precipitation”), Southern Altai туул (tuul), Turkish dağıl (“strong wind”), Yakut тыал (tıal, “wind”), etc.


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature

(heraldry) double-headed eagle, especially in Russia's coat of arms


керпек

kerpek (romanization)
керпек (absolute singular)
керпектәр (absolute plural)
керпектең (definite genitive singular)
керпектәрҙең (definite genitive plural)
керпеккә (dative singular)
керпектәргә (dative plural)
керпекте (accusative definite singular)
керпектәрҙе (accusative definite plural)
керпектә (locative singular)
керпектәрҙә (locative plural)
керпектән (ablative singular)
керпектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

керпектәрҙең

керпектәрҙән


мәрмәр

head

мәрмәр • (mərmər)

ba-noun

мәрмәр • (mərmər)

mərmər (romanization)
мәрмәр (absolute singular)
мәрмәрҙәр (absolute plural)
мәрмәрҙең (definite genitive singular)
мәрмәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative definite singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мәрмәрҙә (locative singular)
мәрмәрҙәрҙә (locative plural)
мәрмәрҙән (ablative singular)
мәрмәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрмәрҙәрҙең

мәрмәрҙәрҙән

From Persian مرمر (marmar, “marble”), from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros, “marble”).
Cognate with
Karachay-Balkar мермер (mermer, “marble”),
Nogai мермер (mermer, “marble”),
Uyghur مەرمەر (mermer, “marble”),
Turkish mermer (“marble”), etc.


алҡа

alqa (romanization)
алҡа (absolute singular)
алҡалар (absolute plural)
алҡаның (definite genitive singular)
алҡаларҙың (definite genitive plural)
алҡаға (dative singular)
алҡаларға (dative plural)
алҡаны (accusative definite singular)
алҡаларҙы (accusative definite plural)
алҡала (locative singular)
алҡаларҙа (locative plural)
алҡанан (ablative singular)
алҡаларҙан (ablative plural)

From Arabic حَلْقَة (ḥalqa, “ring”).
Cognate with
Uzbek halqa (“earring (in the shape of crescent moon)”).


һырға

head

һырға • (hırğa)

ba-noun

һырға • (hırğa)

hırğa (romanization)
һырға (absolute singular)
һырғалар (absolute plural)
һырғаның (definite genitive singular)
һырғаларҙың (definite genitive plural)
һырғаға (dative singular)
һырғаларға (dative plural)
һырғаны (accusative definite singular)
һырғаларҙы (accusative definite plural)
һырғала (locative singular)
һырғаларҙа (locative plural)
һырғанан (ablative singular)
һырғаларҙан (ablative plural)

The archetype *sïrğa ~ *ïsïrğa "earring" can be reconstructed, no consensus exists on the derivation of which. Also, its relationship is unclear with Old East Slavic серьга (serĭga) (whether one was derived from the other, or both were borrowed from a third source), whence Russian серьга́ (serʹgá, “earring”).
Cognate with
Kazakh сырға (syrğa),
Siberian Tatar сырға (sırğa, “earring”),
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan сырга (syrga), Crimean Tatar sırğa,
Uzbek isirgʻa,
Turkmen ysyrga,
Khakas ызырға (ızırğa),
Yakut ытарҕа (ıtarğa, “earring”), etc.


ҡойо

qoyo (romanization)
ҡойо (absolute singular)
ҡойолар (absolute plural)
ҡойоноң (definite genitive singular)
ҡойоларҙың (definite genitive plural)
ҡойоға (dative singular)
ҡойоларға (dative plural)
ҡойоно (accusative definite singular)
ҡойоларҙы (accusative definite plural)
ҡойола (locative singular)
ҡойоларҙа (locative plural)
ҡойонан (ablative singular)
ҡойоларҙан (ablative plural)

From *quduğ (“well”) (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ), Karakhanid [script needed] (quδuğ, “well”),
from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
This is the native Kypchak development from the above archetype, as opposed to ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡотоҡ (qotoq), which have evolved from the same Proto-Turkic archetype, but via intermediary sources.
Compare with
Tatar кое (qoye),
Crimean Tatar quyu,
Turkish kuyu (“well”).

cog

well, hole in the ground used as water source


төп

From Proto-Turkic *tǖp (“bottom; basis, foundation; root”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (tüp, “bottom; basis; root”), Turkish dip (“bottom; depth; ground”).

cog

Төп сәбәп.

Тираж, билдәле булыуынса, баҫма абруйының төп күрһәткесе.

The circulation, as is known, is the main indicator of a periodical's authoritativeness.

Tiraj, bildəle bulıwınsa, baśma abruyınıñ töp kürhətkese.

Төрлө рәүешкә инә белеү — актёрҙың төп һөнәре.
Törlö rəweşkə inə belew — aktyorźıñ töp hönəre.
To be able to act in different images the main skill of an actor.

Өфө аэропорты — республикабыҙҙың төп һауа ҡапҡаһы.
Öfö aeroportı — respublikabıźźıñ töp hawa qapqahı.
The Ufa airport is the main air terminal of our republic (of Bashkortostan).


төп

töp (romanization)
төп (absolute singular)
төптәр (absolute plural)
төптөң (definite genitive singular)
төптәрҙең (definite genitive plural)
төпкә (dative singular)
төптәргә (dative plural)
төптө (accusative definite singular)
төптәрҙе (accusative definite plural)
төптә (locative singular)
төптәрҙә (locative plural)
төптән (ablative singular)
төптәрҙән (ablative plural)

floor, bed (hard surface at the bottom of a body of water)

Йөҙ төп бәрәңге.


ҡотоҡ

qotoq (romanization)
ҡотоҡ (absolute singular)
ҡотоҡтар (absolute plural)
ҡотоҡтоң (definite genitive singular)
ҡотоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡотоҡҡа (dative singular)
ҡотоҡтарға (dative plural)
ҡотоҡто (accusative definite singular)
ҡотоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡотоҡта (locative singular)
ҡотоҡтарҙа (locative plural)
ҡотоҡтан (ablative singular)
ҡотоҡтарҙан (ablative plural)

Via an intermediary (probably Mongolic) source, from Turkic *quduğ "well" (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ, “water well”);), from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
Compare ҡойо (qoyo), the native Kypchak development from the same archetype, and ҡоҙоҡ (qoźoq).
Immediately comparable toh
Southern Altai кутук (kutuk),
Khakas хутух (xutux, “well”).

(southern) well, hole in the ground used as water source


киләһе

head

киләһе • (kiləhe)

ba-adj

киләһе • (kiləhe)

Cognate with
Tatar киләсе (kiläse),
Kazakh келесі (kelesı),
Kyrgyz келеси (kelesi) (rare),
Uzbek kelasi,
Uyghur كېلەسى (këlesi, “next coming”),
Turkish gelesi (“expected or wished to come”), etc.

cog

Киләһе йыл.

Киләһе туҡталыш.

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

In this case the law comes into force from the first date of the following month.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

Киләһе яңылыҡтар сығарылышы ун сәғәт утыҙ минутта сыға.

The next news broadcast will be aired at ten hours thirty minutes.

Kiləhe yañılıqtar sığarılışı un səğət utıź minutta sığa.

(temporal) next, coming, nearest following (in time)


баҫҡыс

head

баҫҡыс • (baśqıs)

ba-noun

баҫҡыс • (baśqıs)

baśqıs (romanization)
баҫҡыс (absolute singular)
баҫҡыстар (absolute plural)
баҫҡыстың (definite genitive singular)
баҫҡыстарҙың (definite genitive plural)
баҫҡысҡа (dative singular)
баҫҡыстарға (dative plural)
баҫҡысты (accusative definite singular)
баҫҡыстарҙы (accusative definite plural)
баҫҡыста (locative singular)
баҫҡыстарҙа (locative plural)
баҫҡыстан (ablative singular)
баҫҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҫҡыстарҙың

баҫҡыстарҙан

Cognate with
Tatar баскыч (baskıç),
Kazakh басқыш (basqyş),
Kyrgyz баскыч (baskıc, “footstep, ladder”),
Khakas пасхыс (pasxıs, “stairs”),
Uzbek bosqich (“stage”), etc.

cog

step, footstep, stair in a staircase, or as in one


мөрйә

head

мөрйә • (möryə)

ba-noun

мөрйә • (möryə)

möryə (romanization)
мөрйә (absolute singular)
мөрйәләр (absolute plural)
мөрйәнең (definite genitive singular)
мөрйәләрҙең (definite genitive plural)
мөрйәгә (dative singular)
мөрйәләргә (dative plural)
мөрйәне (accusative definite singular)
мөрйәләрҙе (accusative definite plural)
мөрйәлә (locative singular)
мөрйәләрҙә (locative plural)
мөрйәнән (ablative singular)
мөрйәләрҙән (ablative plural)

Immediately cognate with Tatar морҗа (morca, “chimney”), Kazakh мұржа (mūrja, “chimney”);
compare also Kyrgyz мор (mor, “chimney”), Uzbek mo'r (“chimney”), Uyghur مورا (mora, “chimney”),
Northern Altai пор (por, “chimney”).

chimney, flue, smokestack; a pipe or duct that carries gaseous combustion products away from the point of combustion


ҙурлыҡ

head

ҙурлыҡ • (źurlıq)

ba-noun

ҙурлыҡ • (źurlıq)

źurlıq (romanization)
ҙурлыҡ (absolute singular)
ҙурлыҡтар (absolute plural)
ҙурлыҡтың (definite genitive singular)
ҙурлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҙурлыҡҡа (dative singular)
ҙурлыҡтарға (dative plural)
ҙурлыҡты (accusative definite singular)
ҙурлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҙурлыҡта (locative singular)
ҙурлыҡтарҙа (locative plural)
ҙурлыҡтан (ablative singular)
ҙурлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҙурлыҡтарҙың

ҙурлыҡтарҙан


тупһа

tupha (romanization)
тупһа (absolute singular)
тупһалар (absolute plural)
тупһаның (definite genitive singular)
тупһаларҙың (definite genitive plural)
тупһаға (dative singular)
тупһаларға (dative plural)
тупһаны (accusative definite singular)
тупһаларҙы (accusative definite plural)
тупһала (locative singular)
тупһаларҙа (locative plural)
тупһанан (ablative singular)
тупһаларҙан (ablative plural)

The primary sense is "door hinge".
Cognate with Kazakh топса (topsa, “door/window hinge”), Kyrgyz топсо (topso, “hinge”), etc.

cog

threshold, door sill, the bottom-most part of the doorway


буҫаға

head

буҫаға • (buśağa)

ba-noun

буҫаға • (buśağa)

buśağa (romanization)
буҫаға (absolute singular)
буҫағалар (absolute plural)
буҫағаның (definite genitive singular)
буҫағаларҙың (definite genitive plural)
буҫағаға (dative singular)
буҫағаларға (dative plural)
буҫағаны (accusative definite singular)
буҫағаларҙы (accusative definite plural)
буҫағала (locative singular)
буҫағаларҙа (locative plural)
буҫағанан (ablative singular)
буҫағаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буҫағаларҙың

буҫағаларҙан

From Middle Mongol بوساقه (bosaga, “doorsill”), compare Mongolian босго (bosgo, “threshold”).
Cognate with Kazakh босаға (bosağa), Karachay-Balkar босагъа (bosağa), Kyrgyz босого (bosogo), Uzbek bo'sag'a, Uyghur بوسۇغا (bosugha), Yakut модьоҕо (mojoğo, “threshold”), etc.

der

(local) threshold, door sill, doorstep, the bottom-most part of the doorway


тәмһеҙ

head

тәмһеҙ • (təmheź)

ba-adj

тәмһеҙ • (təmheź)


тәмле

head

тәмле • (təmle)

ba-adj

тәмле • (təmle)

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.


тәм

təm (romanization)
тәм (absolute singular)
тәмдәр (absolute plural)
тәмдең (definite genitive singular)
тәмдәрҙең (definite genitive plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative definite singular)
тәмдәрҙе (accusative definite plural)
тәмдә (locative singular)
тәмдәрҙә (locative plural)
тәмдән (ablative singular)
тәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian طعم (ta'm),
from Arabic طَعْم (ṭaʕm, “taste”).
Cognate with
Kazakh дәм (däm, “taste”),
Nogai даьм (däm, “taste”),
Kyrgyz таам (taam), даам (daam),
Uyghur تەم (tem),
Uzbek ta'm (“taste”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.
Bal təme — yəyźeñ yəme.
The taste of honey is the summer's cream.


ялтыр

head

ялтыр • (yaltır)

ba-adj

ялтыр • (yaltır)

glossy, shiny, having a reflective surface


ғәжәп

head

ғәжәп • (ğəjəp)

ba-adj

ғәжәп • (ğəjəp)

From Arabic عَجَب (ʕajab, “wonder, marvel”).
Cognate with
Kazakh ғажап (ğajap),
Uzbek ajab (“amazing”).

Ғәжәп хәл.

amazing, striking, surprising, marvelous


ғәжәп

head

ғәжәп • (ğəjəp)

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
The honey bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.


күренеш

күренеш • (küreneş)

ba-noun

күренеш • (küreneş)

küreneş (romanization)
күренеш (absolute singular)
күренештәр (absolute plural)
күренештең (definite genitive singular)
күренештәрҙең (definite genitive plural)
күренешкә (dative singular)
күренештәргә (dative plural)
күренеште (accusative definite singular)
күренештәрҙе (accusative definite plural)
күренештә (locative singular)
күренештәрҙә (locative plural)
күренештән (ablative singular)
күренештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күренештәрҙең

күренештәргә

күренештәрҙе

күренештәрҙә

күренештәрҙән

[kʏ.rɪ̞.ˈnɪ̞ʃ]

Synchronously, күрен- (küren-, “to be seen”) + -еш (-yeş).

affix

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.
Ə bına şəxsi qunaqxana asıw — unıhı inde beźźeñ ösön bötönləy yat küreneş.
However, to open up a private hotel is a phenomenon completely extraordinary to us.

Ҡала халкының процент нисбәтендә арта барыуы — тәбиғи күренеш.
Qala xalkınıñ protsent nisbətendə arta barıwı — təbiği küreneş.
The (continuing) growth of the urban population in terms of percentage ratio is a natural phenomenon.

phenomenon; something that takes place in reality and can be observed, perceived or otherwise known

(visual) the way someone or something looks or visually appears; appearance, outer look

Өс күренештән торған пьеса.


арҡан

arqan (romanization)
арҡан (absolute singular)
арҡандар (absolute plural)
арҡандың (definite genitive singular)
арҡандарҙың (definite genitive plural)
арҡанға (dative singular)
арҡандарға (dative plural)
арҡанды (accusative definite singular)
арҡандарҙы (accusative definite plural)
арҡанда (locative singular)
арҡандарҙа (locative plural)
арҡандан (ablative singular)
арҡандарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *arkan (“rope”). Cognate with Tatar аркан (arkan), Kazakh арқан (arqan), Kyrgyz аркан (arkan) and Uzbek arqon (“rope”).


мөртәт

head

мөртәт • (mörtət)

ba-adj

мөртәт • (mörtət)

From Arabic مُرْتَد (murtad, “apostate”).


инсан

insan (romanization)
инсан (absolute singular)
инсандар (absolute plural)
инсандың (definite genitive singular)
инсандарҙың (definite genitive plural)
инсанға (dative singular)
инсандарға (dative plural)
инсанды (accusative definite singular)
инсандарҙы (accusative definite plural)
инсанда (locative singular)
инсандарҙа (locative plural)
инсандан (ablative singular)
инсандарҙан (ablative plural)

From Arabic إِنْسَان (ʔinsān, “human being”).

Мәрхәмәт эйәһе Аллаһ Ҡөрьәнде өйрәтте. Инсанды Ул яралтты. Һөйләшергә өйрәтте. (The Quran, Ar-Rahman: 1-4.)
Mərxəmət eyəhe Allah Qörʹənde öyrətte. İnsandı Ul yaralttı. Höyləşergə öyrətte.
Allah, the Most Compassionate, taught the Quran, created humanity, and taught them speech.
(literally, “Allah, the master of mercy, taught the Quran. He created the man. (He) taught to speak.”)

(rare, in philosophical or religious contexts) human being


беләҙек

head

беләҙек • (beləźek)

ba-noun

беләҙек • (beləźek)

beləźek (romanization)
беләҙек (absolute singular)
беләҙектәр (absolute plural)
беләҙектең (definite genitive singular)
беләҙектәрҙең (definite genitive plural)
беләҙеккә (dative singular)
беләҙектәргә (dative plural)
беләҙекте (accusative definite singular)
беләҙектәрҙе (accusative definite plural)
беләҙектә (locative singular)
беләҙектәрҙә (locative plural)
беләҙектән (ablative singular)
беләҙектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

беләҙектәрҙең

беләҙектәргә

беләҙектәрҙе

беләҙектәрҙә

беләҙектәрҙән

From *bilezik (compare Old Turkic bilezük, bilerzük, bilersük "bracelet"), from a composition of Proto-Turkic stems *bilek (“forearm”) + *yüŕük (“ring”).
Compare with cognates:
Kazakh білезік (bılezık),
Kyrgyz билерик (bilerik), билезик (bilezik), билездик (bilezdik),
Uzbek bilaguzuk,
Turkish bilezik (“bracelet”);
Yakut биһилэх (bihileq, “fingerring”).


кейеҙ

head

кейеҙ • (keyeź)

ba-noun

кейеҙ • (keyeź)

keyeź (romanization)
кейеҙ (absolute singular)
кейеҙҙәр (absolute plural)
кейеҙҙең (definite genitive singular)
кейеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
кейеҙгә (dative singular)
кейеҙҙәргә (dative plural)
кейеҙҙе (accusative definite singular)
кейеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
кейеҙҙә (locative singular)
кейеҙҙәрҙә (locative plural)
кейеҙҙән (ablative singular)
кейеҙҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kidiŕ (“felt”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kidiz, “felt”);
Kazakh киіз (kiız),
Kyrgyz кийиз (kiyiz),
Southern Altai кийис (kiyis),
Uzbek kigiz,
Turkish kiyiz,
Tuvan кидис (kidis, “felt”),
etc.

cog

Тирмәнең көмбәҙе махсус рәүештә бөгөлгән уҡтарҙан эшләнә, уларҙың өҫтөнә кейеҙ һалына.

The yurt's dome is made of poles (that are) bent in a special fashion; on top of them, felt is laid.

Tirməneñ kömbəźe maxsus rəweştə bögölgən uqtarźan eşlənə, ularźıñ öśtönə keyeź halına.

felt; cloth or stuff made of matted fibres of wool by rolling and applying pressure without spinning or weaving.


үткер

head

үткер • (ütker)

ba-adj

үткер • (ütker)

From *ötkür (“sharp”), from Proto-Turkic *öt- (“pass through”).
Cognate with:
Kazakh өткір (ötkır),
Kyrgyz өткүр (ötkür),
Kumyk оьтгюр (ötgür),
Uzbek oʻtkir,
Uyghur ئوتكۇر (otkur, “sharp”),
etc.

Үткер бысаҡ.

(of language, remark etc.) daring; glib; witty, shrewd, felicitous

(of eyesight, hearing) acute, sharp, keen


үтмәҫ

head

үтмәҫ • (ütməś)

ba-adj

үтмәҫ • (ütməś)

From Proto-Turkic *öt- (“pass through”).
Cognate with:
Kazakh өтпес (ötpes),
Southern Altai ӧтпӧс (ötpös),
Uzbek o'tmas,
Uyghur ئوتمەس (otmes, “blunt”),
etc.

Үтмәҫ бысаҡ.

difficult to sell, unsalable, non-seller (of merchandise)


сейә

head

сейә • (seyə)

ba-noun

сейә • (seyə)

seyə (romanization)
сейә (absolute singular-only)
сейәнең (definite genitive singular-only)
сейә (dative singular-only)
сейәне (accusative definite singular-only)
сейәлә (locative singular-only)
сейәнән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čije (“cherry”).
Cognate with Tatar чия (çiyä), Kazakh шие (şie), Kyrgyz чие (ciye, “cherry”), etc.

Prunus subg. Cerasus
Prunus subg. Cerasus#Translingual

cherry (the bush and berry), Prunus subg. Cerasus


үзбәк

head

үзбәк • (üzbək)

ba-noun

үзбәк • (üzbək)

üzbək (romanization)
үзбәк (absolute singular)
үзбәктәр (absolute plural)
үзбәктең (definite genitive singular)
үзбәктәрҙең (definite genitive plural)
үзбәккә (dative singular)
үзбәктәргә (dative plural)
үзбәкте (accusative definite singular)
үзбәктәрҙе (accusative definite plural)
үзбәктә (locative singular)
үзбәктәрҙә (locative plural)
үзбәктән (ablative singular)
үзбәктәрҙән (ablative plural)

Үзбәк теле.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.


ҡырыҫ

head

ҡырыҫ • (qırıś)

ba-adj

ҡырыҫ • (qırıś)

Possibly from Proto-Turkic *kɨr (“uncultivated land”). Cognate with Kazakh қырыс (qyrys, “non-compliant, bad-tempered”), Kyrgyz кырс (kırs, “quick-tempered, touchy”).

cog

(of a person's manners, attitude toward other people) stern

bleak, grim, harsh (of environment, natural conditions)

behaving in a somewhat wild way, not quite domesticated (of domestic animals)


күләүек

head

күләүек • (küləwek)

ba-noun

күләүек • (küləwek)

küləwek (romanization)
күләүек (absolute singular)
күләүектәр (absolute plural)
күләүектең (definite genitive singular)
күләүектәрҙең (definite genitive plural)
күләүеккә (dative singular)
күләүектәргә (dative plural)
күләүекте (accusative definite singular)
күләүектәрҙе (accusative definite plural)
күләүектә (locative singular)
күләүектәрҙә (locative plural)
күләүектән (ablative singular)
күләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күләүектәрҙең

күләүектәргә

күләүектәрҙе

күләүектәрҙә

күләүектәрҙән

A diminutive form derived from күл (kül, “lake”), from Proto-Turkic *kȫl (“lake”).

a small body of standing or stagnant water; puddle, pool


рөхсәт

head

рөхсәт • (röxsət)

ba-noun

рөхсәт • (röxsət)

röxsət (romanization)
рөхсәт (absolute singular)
рөхсәттәр (absolute plural)
рөхсәттең (definite genitive singular)
рөхсәттәрҙең (definite genitive plural)
рөхсәткә (dative singular)
рөхсәттәргә (dative plural)
рөхсәтте (accusative definite singular)
рөхсәттәрҙе (accusative definite plural)
рөхсәттә (locative singular)
рөхсәттәрҙә (locative plural)
рөхсәттән (ablative singular)
рөхсәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рөхсәттәрҙең

рөхсәттәрҙән

From Persian رخصت (roxsat, “permission”), from Arabic رُخْصَة (ruḵṣa, “permission, authorization, permit”). Compare Kazakh рұқсат (rūqsat)/лұқсат (lūqsat), Uzbek ruxsat, Turkish ruhsat (“permission”).


йыназа

head

йыназа • (yınaza)

ba-noun

йыназа • (yınaza)

yınaza (romanization)
йыназа (absolute singular)
йыназалар (absolute plural)
йыназаның (definite genitive singular)
йыназаларҙың (definite genitive plural)
йыназаға (dative singular)
йыназаларға (dative plural)
йыназаны (accusative definite singular)
йыназаларҙы (accusative definite plural)
йыназала (locative singular)
йыназаларҙа (locative plural)
йыназанан (ablative singular)
йыназаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыназаларҙың

йыназаларҙан

From Arabic جَنَازَة (janāza, “funeral; corpse”).
Compare Tatar җеназа (cenaza, “funeral”), Turkish cenaze (“funeral”), Uzbek janoza (“funeral”).

der

(Islam) the prayer read by the dead person before burial

(by extension) funeral service (in any religious tradition)


килмешәк

head

килмешәк • (kilmeşək)

ba-noun

килмешәк • (kilmeşək)

kilmeşək (romanization)
килмешәк (absolute singular)
килмешәктәр (absolute plural)
килмешәктең (definite genitive singular)
килмешәктәрҙең (definite genitive plural)
килмешәккә (dative singular)
килмешәктәргә (dative plural)
килмешәкте (accusative definite singular)
килмешәктәрҙе (accusative definite plural)
килмешәктә (locative singular)
килмешәктәрҙә (locative plural)
килмешәктән (ablative singular)
килмешәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

килмешәктәрҙең

килмешәктәргә

килмешәктәрҙе

килмешәктәрҙә

килмешәктәрҙән

From the verb кил- (kil-) "to come".
Cognate with Kazakh келімсек (kelımsek, “foreigner”).

Ҡылыс күтәреп килгән килмешәк ҡылыстан үлемен дә табыр.

An alien who comes raising a sword, will find his death from a sword as well.

Qılıs kütərep kilgən kilmeşək qılıstan ülemen də tabır.

a person who has come from somewhere else, rather than has lived in the place; alien, foreigner, outlander


ҡоролтай

qoroltay (romanization)
ҡоролтай (absolute singular)
ҡоролтайҙар (absolute plural)
ҡоролтайҙың (definite genitive singular)
ҡоролтайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡоролтайға (dative singular)
ҡоролтайҙарға (dative plural)
ҡоролтайҙы (accusative definite singular)
ҡоролтайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡоролтайҙа (locative singular)
ҡоролтайҙарҙа (locative plural)
ҡоролтайҙан (ablative singular)
ҡоролтайҙарҙан (ablative plural)

ҡоролтайҙарҙың

ҡоролтайҙарға

ҡоролтайҙарҙы

ҡоролтайҙарҙа

ҡоролтайҙарҙан

From Middle Mongol [Han needed] (qurilta, “assembly”), from Proto-Mongolic *kurï- (“to gather, to assemble”). Compare Mongolian хурах (xurax, “to gather, to convene”), хурал (xural, “assembly”).
Cognate with Kazakh құрылтай (qūryltai, “assembly”), Crimean Tatar qurultay, Uyghur قۇرۇلتاي (qurultay), etc.

cog

(historical) kurultai, an all-nation congress, political and military council in Bashkirs and other Turkic nations

(modern use, capitalized) State Assembly of the Republic of Bashkortostan


көстө

head

көстө • (köstö)

ba-adj

көстө • (köstö)

Eastern Bashkir form of көслө (köslö).
From *küčtüg, a regional ('East Turkic') version of *küčlüg "strong", from Common Turkic *kǖč (“force”) + +lüg "affix of possession or quality".
Compare some 'East Turkic' cognates: Kazakh күшті (küştı), Kyrgyz күчтүү (küctüü), Southern Altai кӱчтӱ (küčtü), Khakas кӱстіг (küstìg), Tuvan күштүг (küştüg), Yakut күүстээх (küüsteeq, “strong”). See more cognates at көслө (köslö).


көслө

head

көслө • (köslö)

ba-adj

көслө • (köslö)

From *küčlüg "strong" (compare Old Turkic 𐰛𐰈𐰲𐰠𐰈𐰏 (küčlüg, “strong, mighty”)), from Common Turkic *kǖč (“force”) + +lüg "affix of possession or quality".
Synchronously, equivalent to көс (kös) + -лө (-lö).
Cognate with
Tatar көчле (köçle),
Crimean Tatar küçlü,
Uzbek kuchli,
Uyghur كۈچلۈك (küchlük),
Turkmen güýçli,
Turkish güçlü (“strong”), etc.
See more cognates at көстө (köstö).

cog

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

Formerly, a very strong man used to live in the lands of Trans-Uralian Bashkirs.

Boron Ural artı başqorttarı ilendə bik köslö batır yəşəgən.

Көрәш көслө рух тәрбиәләй.

Бала зиһененә йәнһүрәттең тәьҫире ныҡ көслө.

The impact of animated cartoons is very strong on a child's mind.

Bala zihenenə yənhürətteñ təʹśire nıq köslö.

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

A rare case: a piece of work written in imitation of a model turned out to be deeper and stronger than as compared to its original model.

Hirək xəl: bulğan ölgögə oqşatıp yaźılğan əśər təwsığanağına qarağanda kiñerək, köslörək bulıp sıqtı.

Йәғни башҡорт, урыҫ һәм тағы ла бер сит ил телен белгән кешенең фекерләү һәләте көслөрәк була.

In other words, a person who knows Bashkir, Russian and yet another foreign language has a stronger ability to reason.

Yəğni başqort, urıś həm tağı la ber sit il telen belgən keşeneñ fekerləw hələte köslörək bula.


йәғни

head

йәғни • (yəğni)

From Persian یعنی (ya'ni), from Arabic يَعْنِي (yaʕnī).
Cognate with
Kazakh яғни (äğni),
Kyrgyz жагни (jagni),
Uzbek ya'ni,
Turkish yani, etc.

(conjunctive, used to introduce a clarification or explanation) that is, i.e., in other words, that is to say


оҙаҡ

оҙаҡ • (oźaq)

ba-adj

оҙаҡ • (oźaq)

From Proto-Turkic *uŕa-k (“long lasting; remote”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (uzaq, “long in time”);
Kazakh ұзақ (ūzaq, “long in time”),
Kyrgyz узак (uzak, “long in time”);
Uzbek uzoq (“long in time; far”),
Uyghur ئۇزاق (uzaq, “long in time; far”),
Tuvan узак (uzak, “long in time; remote”),
Turkmen uzak (“far; long in time”),
Turkish uzak (“far”),
Chuvash вӑрах (vărah, “long lasting”),
etc.

cog

Оҙаҡ командировка.

long in time, lasting a long time, having a long duration


оҙаҡ

head

оҙаҡ • (oźaq)

Оҙаҡ көтөргә тура килде.

Somebody (subjected omitted) had to wait long.

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.

Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо.

The old man stood for a long time, holding on a fence and looking at the village street.

Kərtəgə totonop, qart oźaq qına awıl uramına qarap torźo.

Ауыл халҡына бик оҙаҡ көтөргә тура килмәне: быйылғы Белем көнөндә ике ҡатлы өр-яңы мәктәп ишектәрен асты.

The people of the village dis not have to wait very long: on this year's Knowledge day, a two-storeyed brand new school opened its doors.

Awıl xalqına bik oźaq kötörgə tura kilməne: bıyılğı Belem könöndə ike qatlı ör-yañı məktəp işektəren astı.


кендек

kendek (romanization)
кендек (absolute singular)
кендектәр (absolute plural)
кендектең (definite genitive singular)
кендектәрҙең (definite genitive plural)
кендеккә (dative singular)
кендектәргә (dative plural)
кендекте (accusative definite singular)
кендектәрҙе (accusative definite plural)
кендектә (locative singular)
кендектәрҙә (locative plural)
кендектән (ablative singular)
кендектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кендектәрҙең

кендектәрҙән

From Proto-Turkic *kīn-dik (“navel”).
Cognate with
Kazakh кіндік (kındık),
Kyrgyz киндик (kindik),
Kumyk гинник (ginnik),
Uzbek kindik,
Uyghur كىندىك (kindik),
Khakas кіндік (kìndìk),
Tuvan хиндик (xindik, “navel”),
Yakut киин (kiin, “navel”),
etc.


ҡымыҙ

head

ҡымыҙ • (qımıź)

ba-noun

ҡымыҙ • (qımıź)

qımıź (romanization)
ҡымыҙ (absolute singular-only)
ҡымыҙҙың (definite genitive singular-only)
ҡымыҙға (dative singular-only)
ҡымыҙҙы (accusative definite singular-only)
ҡымыҙҙа (locative singular-only)
ҡымыҙҙан (ablative singular-only)

From Common Kipchak *qïmïz (“koumiss”), from Proto-Turkic *kumɨŕ (“koumiss”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïmïz), Old Uyghur [script needed] (qumuz, “koumiss”);
Tatar кымыз (qımız),
Kazakh қымыз (qymyz),
Kyrgyz кымыз (kımız),
Southern Altai кымыс (kïmïs),
Uzbek qimiz,
Turkish kımız,
Khakas хымыс (xımıs),
Tuvan хымыс (xımıs),
Yakut кымыс (kımıs, “koumiss”).
Evidence exists that this term might originally have had the meaning of "sour". Note, for instance,
Karakhanid [script needed] (qïmïz almïla, “sour apple”), as attested in Dīwān Lughāt al-Turk,
Uzbek qimizak (“sour-sweet”),
and botanic terms in different languages, all denoting plants with a sour taste:
Bashkir ҡымыҙлыҡ (qımıźlıq, “Polygonum alpinum”),
Kazakh қымыздық (qymyzdyq, “Rumex spp.”),
Kyrgyz кымыздык (kımızdık, “Bistorta officinalis, syn. Polygonum bistorta”),
Tuvan хымыс-сиген (xımıs-sigen, “Rumex spp.”).

cog

koumiss, fermented dairy product made from mare's milk, typical of nomadic Turkic cuisines


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


ҡунаҡсыл

head

ҡунаҡсыл • (qunaqsıl)

ba-adj

ҡунаҡсыл • (qunaqsıl)

Cognate with
Kazakh қонақшыл (qonaqşyl),
Kyrgyz конокчул (konokcul, “hospitable”).


сәйәхәт

head

сәйәхәт • (səyəxət)

ba-noun

сәйәхәт • (səyəxət)

səyəxət (romanization)
сәйәхәт (absolute singular)
сәйәхәттәр (absolute plural)
сәйәхәттең (definite genitive singular)
сәйәхәттәрҙең (definite genitive plural)
сәйәхәткә (dative singular)
сәйәхәттәргә (dative plural)
сәйәхәтте (accusative definite singular)
сәйәхәттәрҙе (accusative definite plural)
сәйәхәттә (locative singular)
сәйәхәттәрҙә (locative plural)
сәйәхәттән (ablative singular)
сәйәхәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйәхәттәрҙең

сәйәхәттәргә

сәйәхәттәрҙе

сәйәхәттәрҙә

сәйәхәттәрҙән

From Arabic سِیَاحَة (siyâha(t), “journey”).


ҡулаҡса

qulaqsa (romanization)
ҡулаҡса (absolute singular)
ҡулаҡсалар (absolute plural)
ҡулаҡсаның (definite genitive singular)
ҡулаҡсаларҙың (definite genitive plural)
ҡулаҡсаға (dative singular)
ҡулаҡсаларға (dative plural)
ҡулаҡсаны (accusative definite singular)
ҡулаҡсаларҙы (accusative definite plural)
ҡулаҡсала (locative singular)
ҡулаҡсаларҙа (locative plural)
ҡулаҡсанан (ablative singular)
ҡулаҡсаларҙан (ablative plural)

ҡулаҡсаларҙың

ҡулаҡсаларға

ҡулаҡсаларҙы

ҡулаҡсаларҙа

ҡулаҡсаларҙан

ҡул (qul, “hand”) + аҡса (aqsa, “money”).


бәпембә

head

бәпембә • (bəpembə)

ba-noun

бәпембә • (bəpembə)

bəpembə (romanization)
бәпембә (absolute singular)
бәпембәләр (absolute plural)
бәпембәнең (definite genitive singular)
бәпембәләрҙең (definite genitive plural)
бәпембәгә (dative singular)
бәпембәләргә (dative plural)
бәпембәне (accusative definite singular)
бәпембәләрҙе (accusative definite plural)
бәпембәлә (locative singular)
бәпембәләрҙә (locative plural)
бәпембәнән (ablative singular)
бәпембәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәпембәләрҙең

бәпембәләргә

бәпембәләрҙе

бәпембәләрҙә

бәпембәләрҙән

Taraxacum officinale
Taraxacum officinale#Translingual


бар ине

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

There was still a few minutes' time before the lesson started.

Dəres başlanıwğa ber nisə minut vaqıt bar ine əle.

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

All (types of) goods were available in the shops, and the prices were cheap.

Magazinda bötön əyber bar ine, xaqtarı oshoź ine.


даими

Pseudo-Arabism from the root د و م (d-w-m).


ҡырағай

head

ҡырағай • (qırağay)

ba-adj

ҡырағай • (qırağay)

[qɯ̞.ɾɑ.ˈʁɑj]

Ultimately from Proto-Turkic *kïr (“uncultivated land”).
Compare with Tatar кыргый (qırgıy, “wild, savage”), Kazakh қырағы (qyrağy, “watchful; sagacious”), Kyrgyz кыраакы (kıraakı, “watchful; sagacious, forward-looking”).

cog

wild, not domesticated, not tame (of animals, plants)


бураҙна

head

бураҙна • (buraźna)

ba-noun

бураҙна • (buraźna)

buraźna (romanization)
бураҙна (absolute singular)
бураҙналар (absolute plural)
бураҙнаның (definite genitive singular)
бураҙналарҙың (definite genitive plural)
бураҙнаға (dative singular)
бураҙналарға (dative plural)
бураҙнаны (accusative definite singular)
бураҙналарҙы (accusative definite plural)
бураҙнала (locative singular)
бураҙналарҙа (locative plural)
бураҙнанан (ablative singular)
бураҙналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бураҙналарҙың

бураҙналарға

бураҙналарҙы

бураҙналарҙа

бураҙналарҙан

From Russian борозда́ (borozdá, “furrow”).