Босния һәм Герцеговина

head

Босния һәм Герцеговина • (Bosniya həm Gertsegovina)

Bosnia and Herzegovina
Bosnia and Herzegovina#English:_Q225

Balkan Peninsula
Balkan Peninsula#English

Southeast Europe
Southeast Europe#English

Bosnia and Herzegovina (a country on the Balkan Peninsula in Southeast Europe)

en-Босния_һәм_Герцеговина-ba-name-SVjhEFzJ


Фарер утрауҙары

Фарер утрауҙары

Фарер утрауҙары • (Farer utrawźarı)

Faroe Islands (group of islands between Scotland and Iceland)


Афғанстан

Афғанстан • (Afğanstan)

ba-proper noun

Афғанстан • (Afğanstan)

Afghanistan (A landlocked country between Central Asia and South Asia)


Нидерландтар

Kingdom of the Netherlands
Kingdom of the Netherlands#English

constituent countries
constituent country

Netherlands (The main constituent country of the Kingdom of the Netherlands, located primarily in Western Europe bordering Germany and Belgium)

Netherlands, Kingdom of the Netherlands (a country in Western Europe, consisting of four constituent countries: the Netherlands per se, Aruba, Curaçao and Sint Maarten)


ғәйбәт

head

ғәйбәт • (ğəybət)

ba-noun

ғәйбәт • (ğəybət)

ğəybət (romanization)
ғәйбәт (absolute singular-only)
ғәйбәттең (definite genitive singular-only)
ғәйбәткә (dative singular-only)
ғәйбәтте (accusative definite singular-only)
ғәйбәттә (locative singular-only)
ғәйбәттән (ablative singular-only)

From Arabic غِيبَة (ḡība).
Cognate with Kazakh ғайбат (ğaibat, “slander”), Uzbek gʻiybat (“gossip”), Azerbaijani qeybət (“gossip”).

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.
İslamda ğəybət taratıw — xərəm ğəməl.
In Islam, spreading gossips is a taboo activity.


Көньяҡ Корея

head

Көньяҡ Корея • (Könʹyaq Koreya)


Төньяҡ Корея

Төньяҡ Корея • (Tönʹyaq Koreya)


Көнсығыш Тимор

Көнсығыш Тимор • (Könsığış Timor)

ba-proper noun

Көнсығыш Тимор • (Könsığış Timor)

East Timor (a country in Southeast Asia occupying half the island of Timor)

ba:Көнсығыш Тимор


Мальдив

head

Мальдив • (Malʹdiv)

ba-proper noun

Мальдив • (Malʹdiv)

Maldives (an archipelago and country in South Asia, located in the Indian Ocean off the coast of India)


Үҙәк Африка Республикаһы

head

Үҙәк Африка Республикаһы • (Üźək Afrika Respublikahı)

Central African Republic
Central African Republic#English:_Q929

Central African Republic (a country in Central Africa)

en-Үҙәк_Африка_Республикаһы-ba-name-F0CrOuEr


Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре

Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре • (Berləşkən Ğərəp Əmirlektəre)

Berləşkən Ğərəp Əmirlektəre (romanization)

United Arab Emirates
United Arab Emirates#English:_Q878

United Arab Emirates (a country in Western Asia, in the Middle East)

ba:Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре

en-Берләшкән_Ғәрәп_Әмирлектәре-ba-name-l04pHpEn


Ираҡ

Ираҡ • (İraq)

ba-proper noun

Ираҡ • (İraq)

Iraq (a country in Western Asia, in the Middle East)


Сәғүд Ғәрәбстаны

head

Сәғүд Ғәрәбстаны • (Səğüd Ğərəbstanı)

ba-proper noun

Сәғүд Ғәрәбстаны • (Səğüd Ğərəbstanı)

Saudi Arabia (a country in Western Asia, in the Middle East)


нәфрәт

head

нәфрәт • (nəfrət)

ba-noun

нәфрәт • (nəfrət)

nəfrət (romanization)
нәфрәт (absolute singular-only)
нәфрәттең (definite genitive singular-only)
нәфрәткә (dative singular-only)
нәфрәтте (accusative definite singular-only)
нәфрәттә (locative singular-only)
нәфрәттән (ablative singular-only)

From Persian نفرت (nafrat), from Arabic نَفْرَة (nafra).


мосолман

mosolman (romanization)
мосолман (absolute singular)
мосолмандар (absolute plural)
мосолмандың (definite genitive singular)
мосолмандарҙың (definite genitive plural)
мосолманға (dative singular)
мосолмандарға (dative plural)
мосолманды (accusative definite singular)
мосолмандарҙы (accusative definite plural)
мосолманда (locative singular)
мосолмандарҙа (locative plural)
мосолмандан (ablative singular)
мосолмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мосолмандарҙың

мосолмандарға

мосолмандарҙы

мосолмандарҙа

мосолмандарҙан

From Persian مسلمان (mosalmân), from Arabic مُسْلِم (muslim).

Хаҡ мосолман.


мосолман

Өфө мосолман зыяраты.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donʺyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.


сәркәтип

head

сәркәтип • (sərkətip)

ba-noun

сәркәтип • (sərkətip)

sərkətip (romanization)
сәркәтип (absolute singular)
сәркәтиптәр (absolute plural)
сәркәтиптең (definite genitive singular)
сәркәтиптәрҙең (definite genitive plural)
сәркәтипкә (dative singular)
сәркәтиптәргә (dative plural)
сәркәтипте (accusative definite singular)
сәркәтиптәрҙе (accusative definite plural)
сәркәтиптә (locative singular)
сәркәтиптәрҙә (locative plural)
сәркәтиптән (ablative singular)
сәркәтиптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәркәтиптәрҙең

сәркәтиптәргә

сәркәтиптәрҙе

сәркәтиптәрҙә

сәркәтиптәрҙән

From Persian سرکاتب (sar-kâteb, “secretary”).

secretary; the person who keeps records, takes notes and handles paperwork


салбар

salbar (romanization)
салбар (absolute singular)
салбарҙар (absolute plural)
салбарҙың (definite genitive singular)
салбарҙарҙың (definite genitive plural)
салбарға (dative singular)
салбарҙарға (dative plural)
салбарҙы (accusative definite singular)
салбарҙарҙы (accusative definite plural)
салбарҙа (locative singular)
салбарҙарҙа (locative plural)
салбарҙан (ablative singular)
салбарҙарҙан (ablative plural)

салбарҙарҙың

салбарҙарҙан

From Persian شلوار (šalvâr, “trousers, pants”).
Cognate with Kazakh шалбар (şalbar), Tatar чалбар (çalbar), Turkish şalvar (“trousers”), etc.


бикә

head

бикә • (bikə)

Female form of -bek, a male term / component attested in some Kypchak languages, e.g. in Kyrgyz and Kazakh. Cognate with Old Turkic 𐰋𐰏 (beg, “ruler, chief, prince; husband”).

cog

a component used to form female names, terms of family relations, etc.


Байрамбикә

head

Байрамбикә • (Bayrambikə)

ba-proper noun

Байрамбикә • (Bayrambikə)

Bayrambikə (romanization)
Байрамбикә (absolute singular-only)
Байрамбикәнең (definite genitive singular-only)
Байрамбикә (dative singular-only)
Байрамбикәне (accusative definite singular-only)
Байрамбикәлә (locative singular-only)
Байрамбикәнән (ablative singular-only)

Бай‧рам‧би‧кә

байрам (bayram, “festivity”) + бикә (bikə, female name formant).

compound

a female given name from the Turkic languages


хужабикә

head

хужабикә • (xujabikə)

ba-noun

хужабикә • (xujabikə)

xujabikə (romanization)
хужабикә (absolute singular)
хужабикәләр (absolute plural)
хужабикәнең (definite genitive singular)
хужабикәләрҙең (definite genitive plural)
хужабикәгә (dative singular)
хужабикәләргә (dative plural)
хужабикәне (accusative definite singular)
хужабикәләрҙе (accusative definite plural)
хужабикәлә (locative singular)
хужабикәләрҙә (locative plural)
хужабикәнән (ablative singular)
хужабикәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хужабикәләрҙең

хужабикәләргә

хужабикәләрҙе

хужабикәләрҙә

хужабикәләрҙән

хужа (xuja, “owner”) + бикә (bikə, “female marker”).

compound

female head of a household; mistress of a family; landlady

Һаран хужабикә.


хоҙай

head

хоҙай • (xoźay)

ba-noun

хоҙай • (xoźay)

xoźay (romanization)
хоҙай (absolute singular)
хоҙайҙар (absolute plural)
хоҙайҙың (definite genitive singular)
хоҙайҙарҙың (definite genitive plural)
хоҙайға (dative singular)
хоҙайҙарға (dative plural)
хоҙайҙы (accusative definite singular)
хоҙайҙарҙы (accusative definite plural)
хоҙайҙа (locative singular)
хоҙайҙарҙа (locative plural)
хоҙайҙан (ablative singular)
хоҙайҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Persian خدا (xodâ, “God”).
Cognate with
Tatar ходай (xoday),
Kazakh Құдай (Qūdai),
Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan кудай (kuday),
Khakas худай (xuday),
Shor қудай,
Uzbek xudo,
Uyghur худо (xudo),
Turkish Hüdā etc.

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.

Әҙәм балаһы төҙөгән ҡаланы һәм манараны күрер өсөн Хоҙай аҫҡа төштө. (Genesis 11:5.)

In order to see the city and the tower that the cildren of men were building, God went down.

Əźəm balahı töźögən qalanı həm manaranı kürer ösön Xoźay aśqa töştö.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.
Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.
Children are a blessing given by God.


һәүәҫкәр

head

һәүәҫкәр • (həwəśkər)

ba-noun

һәүәҫкәр • (həwəśkər)

həwəśkər (romanization)
һәүәҫкәр (absolute singular)
һәүәҫкәрҙәр (absolute plural)
һәүәҫкәрҙең (definite genitive singular)
һәүәҫкәрҙәрҙең (definite genitive plural)
һәүәҫкәргә (dative singular)
һәүәҫкәрҙәргә (dative plural)
һәүәҫкәрҙе (accusative definite singular)
һәүәҫкәрҙәрҙе (accusative definite plural)
һәүәҫкәрҙә (locative singular)
һәүәҫкәрҙәрҙә (locative plural)
һәүәҫкәрҙән (ablative singular)
һәүәҫкәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һәүәҫкәрҙәрҙең

һәүәҫкәрҙәргә

һәүәҫкәрҙәрҙе

һәүәҫкәрҙәрҙә

һәүәҫкәрҙәрҙән

From Persian هوسکار (havaskâr, “amateur, enthusiast, aficionado”).
Cognate with
Tatar һәвәскәр (häwäskär), Kazakh әуескер (äuesker), Uzbek havaskor (“amateur”), Uyghur ھەۋەسكار (heweskar, “amateur”).

bor

Һәүәҫкәр йырсы.


йырсы

head

йырсы • (yırsı)

ba-noun

йырсы • (yırsı)

yırsı (romanization)
йырсы (absolute singular)
йырсылар (absolute plural)
йырсының (definite genitive singular)
йырсыларҙың (definite genitive plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative definite singular)
йырсыларҙы (accusative definite plural)
йырсыла (locative singular)
йырсыларҙа (locative plural)
йырсынан (ablative singular)
йырсыларҙан (ablative plural)

From йыр (yır, “song”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with
Tatar җырчы (cırçı, “singer”),
Kazakh жыршы (jyrşy, “narrator of folk tales”),
Kumyk йырчы (yırçı, “singer”).

cog

Һәүәҫкәр йырсы.

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.


сөнки

head

сөнки • (sönki)

From Persian چونکه (čunke).
Cognate with
Turkish çünkü.


Өфөнөң

Өфөнөң • (Öfönöñ)


Өфөлә

Өфөлә • (Öfölə)


Өфөнән

Өфөнән • (Öfönən)


Өфөнө

Өфөнө • (Öfönö)


пәрҙә

пәрҙә • (pərźə)

ba-noun

пәрҙә • (pərźə)

pərźə (romanization)
пәрҙә (absolute singular)
пәрҙәләр (absolute plural)
пәрҙәнең (definite genitive singular)
пәрҙәләрҙең (definite genitive plural)
пәрҙәгә (dative singular)
пәрҙәләргә (dative plural)
пәрҙәне (accusative definite singular)
пәрҙәләрҙе (accusative definite plural)
пәрҙәлә (locative singular)
пәрҙәләрҙә (locative plural)
пәрҙәнән (ablative singular)
пәрҙәләрҙән (ablative plural)

From Persian پرده (parde, “curtain”).
Cognate with Turkish perde,
Uzbek parda (“curtain”).


һинд

hind (romanization)
һинд (absolute singular)
һиндтар (absolute plural)
һиндтың (definite genitive singular)
һиндтарҙың (definite genitive plural)
һиндҡа (dative singular)
һиндтарға (dative plural)
һиндты (accusative definite singular)
һиндтарҙы (accusative definite plural)
һиндта (locative singular)
һиндтарҙа (locative plural)
һиндтан (ablative singular)
һиндтарҙан (ablative plural)

Һиндтарҙың тормошо кинола ғына матурмы?

Is the Indians' life beautiful in films only?


һинд

Урта быуаттарҙа башҡорт әҙәбиәтенә ғәрәп, фарсы, һинд, һуңыраҡ төрөк әҙәбиәтенән күп кенә сюжеттар үтеп инә.

In the Middle Ages, many plots from Arab, Persian, Indian, later Turkish literature penetrate the Bashkir literature.

Orta bıvattarða başqurt əðəbiyətində ğərəp, farsı, hend, hoñıraq türük əðəbiyətinən köp kinə süjettər enə.


шаршау

head

шаршау • (şarşaw)

ba-noun

шаршау • (şarşaw)

şarşaw (romanization)
шаршау (absolute singular)
шаршауҙар (absolute plural)
шаршауҙың (definite genitive singular)
шаршауҙарҙың (definite genitive plural)
шаршауға (dative singular)
шаршауҙарға (dative plural)
шаршауҙы (accusative definite singular)
шаршауҙарҙы (accusative definite plural)
шаршауҙа (locative singular)
шаршауҙарҙа (locative plural)
шаршауҙан (ablative singular)
шаршауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шаршауҙарҙың

шаршауҙарҙан

From Ottoman Turkish چارشاف (çârşaf, “bedsheet; large veil coveing the entire body”), from چادر شب (çâdır-ı şeb), from Persian چادر شب (čâdar-e šab).
The meaning 'act in theater' is secondary to 'theater curtain'.
Cognate with
Tatar чаршау (çarşaw, “curtain”),
Uzbek choyshab (“bedsheet”),
Turkish çarşaf (“bedsheet, large veil”).

bor

curtain, a piece of cloth covering a bed, etc., or separating parts of a dwelling

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, (with) a telephone in his hand.

Şarşaw asılmaś elek səxnəgə Aktyor sığa, qulında telefon.

(theater) curtain, a piece of cloth separating the audience and the stage in a theater

Биш шаршауҙа тарихи драма.


шифа

head

шифа • (şifa)

ba-noun

шифа • (şifa)

şifa (romanization)
шифа (absolute singular)
шифалар (absolute plural)
шифаның (definite genitive singular)
шифаларҙың (definite genitive plural)
шифаға (dative singular)
шифаларға (dative plural)
шифаны (accusative definite singular)
шифаларҙы (accusative definite plural)
шифала (locative singular)
шифаларҙа (locative plural)
шифанан (ablative singular)
шифаларҙан (ablative plural)

healing effect or property of an herb, object, place, etc.


шифахана

head

шифахана • (şifaxana)

ba-noun

шифахана • (şifaxana)

şifaxana (romanization)
шифахана (absolute singular)
шифаханалар (absolute plural)
шифахананың (definite genitive singular)
шифаханаларҙың (definite genitive plural)
шифаханаға (dative singular)
шифаханаларға (dative plural)
шифахананы (accusative definite singular)
шифаханаларҙы (accusative definite plural)
шифаханала (locative singular)
шифаханаларҙа (locative plural)
шифахананан (ablative singular)
шифаханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шифаханаларҙың

шифаханаларға

шифаханаларҙы

шифаханаларҙа

шифаханаларҙан

Borrowed from Dari Persian شفاخانه (šafâxâne).
By surface analysis, шифа (şifa) + -хана (-xana).

surf

“Янғантау” шифаханаһы — республика милке.
“Yanğantaw” şifaxanahı — respublika milke.
The sanatorium of Yangantaw is the property of the Republic (Bashkortostan).

Шифаханаға бөгөн юғары белемле йәш алмаш, һөнәрле белгестәр кәрәк.

The sanatorium nowadays needs qualified professionals with higher education, young replacement (for retiring doctors).

Şifaxanağa bögön yuğarı belemle yəş almaş, hönərle belgestər kərək.


һимеҙ

head

һимеҙ • (himeź)

ba-adj

һимеҙ • (himeź)

From Proto-Turkic *semiŕ (“fat”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (semiz, “fat”),
Old Uyghur [script needed] (semiz, “fat”);
Khakas симіс (simìs, “fat”),
Uzbek semiz (“fat”),
Yakut эмис (emis, “fat”),
Chuvash самӑр (samăr, “fat”), etc.


бәләкәй

head

бәләкәй • (bələkəy)

ba-adj

бәләкәй • (bələkəy)

Ba-бәләкәй.ogg

Perhaps adapted from Russian маленький (malenʹkij, “small”). Alternatively, evolved from Proto-Turkic *bāla (“child”), with an diminutive affix -käy.
Cognate with Tatar бәләкәй (bäläkäy, “small”), Kyrgyz белекей (belekey, “low, short”),
compare also
Chulym пӓлӓ (“small”).


яҙыҡ

head

яҙыҡ • (yaźıq)

ba-noun

яҙыҡ • (yaźıq)

yaźıq (romanization)
яҙыҡ (absolute singular-only)
яҙыҡтың (definite genitive singular-only)
яҙыҡҡа (dative singular-only)
яҙыҡты (accusative definite singular-only)
яҙыҡта (locative singular-only)
яҙыҡтан (ablative singular-only)

From *yāzuq (“sin, wrongdoing”), from Proto-Turkic *yāŕ- (“to mistake; to commit a sin”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jazuq, “sin, wrongdoing”);
Tatar язык (yazıq),
Kazakh жазық (jazyq),
Kyrgyz жазык (jazık),
Southern Altai јазык (ǰazïk),
Uzbek yoziq,
Khakas чазых (çazıx),
Turkmen ýazyk (“sin, wrongdoing”),
Turkish yazık (“pity, regret”).

cog

Һалып бирелгән ризыҡты ҡалдырырға ярамай, яҙыҡ була, хужаны ихтирам итмәү һанала.

One should not leave (any of the) served food - (this is) a sin, is considered disrespect for the host.

Halıp birelgən rizıqtı qaldırırğa yaramay, yaźıq bula, xujanı ixtiram itməw hanala.


талпан

talpan (romanization)
талпан (absolute singular)
талпандар (absolute plural)
талпандың (definite genitive singular)
талпандарҙың (definite genitive plural)
талпанға (dative singular)
талпандарға (dative plural)
талпанды (accusative definite singular)
талпандарҙы (accusative definite plural)
талпанда (locative singular)
талпандарҙа (locative plural)
талпандан (ablative singular)
талпандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

талпандарҙың

талпандарҙан

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.

ba:Талпандар


Хәмзә

head

Хәмзә • (Xəmzə)

ba-proper noun

Хәмзә • (Xəmzə)

Xəmzə (romanization)
Хәмзә (absolute singular-only)
Хәмзәнең (definite genitive singular-only)
Хәмзә (dative singular-only)
Хәмзәне (accusative definite singular-only)
Хәмзәлә (locative singular-only)
Хәмзәнән (ablative singular-only)

From Arabic حَمْزَة (ḥamza).
Cognate with Uyghur ھەمزە (hemze), Turkish Hamza.

a male given name, Hamza or Hamzah, from Arabic


уҡ

uq (romanization)
уҡ (absolute singular)
уҡтар (absolute plural)
уҡтың (definite genitive singular)
уҡтарҙың (definite genitive plural)
уҡҡа (dative singular)
уҡтарға (dative plural)
уҡты (accusative definite singular)
уҡтарҙы (accusative definite plural)
уҡта (locative singular)
уҡтарҙа (locative plural)
уҡтан (ablative singular)
уҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ok (“arrow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (oq, “arrow”);
Kazakh оқ (oq), Kyrgyz, Southern Altai ок (ok),
Uzbek oʻq,
Uyghur ئوق (oq),
Azerbaijani ox,
Turkish and Turkmen ok, etc.

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.


уҡ

шул уҡ

шунда уҡ

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

Already this year, traffic lights, large numbers of (traffic) cameras will be installed on the city's highways.

Bıyıl uq svetoforźar, qala magistraldərendə küpləp kameralar quyılasaq.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: already at the ninth minute, the football landed for the first time in the visiting team's gate.

with expressions of time and order, emphasizes promptitude: very, right, immediately, without delay; as early as, already


уҡытыусы

head

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

ba-noun

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

uqıtıwsı (romanization)
уҡытыусы (absolute singular)
уҡытыусылар (absolute plural)
уҡытыусының (definite genitive singular)
уҡытыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡытыусыға (dative singular)
уҡытыусыларға (dative plural)
уҡытыусыны (accusative definite singular)
уҡытыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡытыусыла (locative singular)
уҡытыусыларҙа (locative plural)
уҡытыусынан (ablative singular)
уҡытыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡытыусыларҙың

уҡытыусыларға

уҡытыусыларҙы

уҡытыусыларҙа

уҡытыусыларҙан

From уҡытыу (uqıtıw, “teach”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укытучы (uqıtuçı),
Kazakh оқытушы (oqytuşy),
Uzbek o'qituvchi (“teacher”),
Turkish okutucu (“teaching, instructing”).

cog

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher (mistress) called me to the board to solve a problem.

Uqïtïwsï apay mine taqtağa mäs'älä sisergä sïğarðï.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.


-сы

From Old Turkic -čï (agent noun suffix).
Cognate with exactly analogous suffixes in other Turkic languages:
Kazakh -шы (-şy),
Uzbek -chi,
Turkish -çı, -cı, etc.

(added to verbs and nouns) person who does an action indicated by the root verb or noun; used to form agent nouns, terms for professions or occupations


-се

From Old Turkic -či (agent noun suffix).
Cognate with exactly analogous suffixes in other Turkic languages:
Kazakh -шi (-şi),
Uzbek -chi,
Turkish -çi, -ci, etc.

(added to verbs and nouns) person or animal who does an action indicated by the root verb or noun; used to form an agent noun, profession or occupation


уҡыусы

head

уҡыусы • (uqıwsı)

ba-noun

уҡыусы • (uqıwsı)

uqıwsı (romanization)
уҡыусы (absolute singular)
уҡыусылар (absolute plural)
уҡыусының (definite genitive singular)
уҡыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡыусыға (dative singular)
уҡыусыларға (dative plural)
уҡыусыны (accusative definite singular)
уҡыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡыусыла (locative singular)
уҡыусыларҙа (locative plural)
уҡыусынан (ablative singular)
уҡыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡыусыларҙың

уҡыусыларҙан

From уҡыу (uqıw, “read; study”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укучы (uquçı),
Kazakh оқушы (oquşy),
Kyrgyz окуучу (okuucu),
Uzbek o'quchi (“reader; student”),
Turkish okuyucu (“reader; reading”),
Turkmen okyjy, etc.

af

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.

reader, the person who reads anything written or printed, especially a book, newspaper or magazine

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to say to our students: "a student's report card is his/her face".

schoolchild, pupil, (high school) student


хәйерсе

head

хәйерсе • (xəyerse)

ba-noun

хәйерсе • (xəyerse)

xəyerse (romanization)
хәйерсе (absolute singular)
хәйерселәр (absolute plural)
хәйерсенең (definite genitive singular)
хәйерселәрҙең (definite genitive plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative definite singular)
хәйерселәрҙе (accusative definite plural)
хәйерселә (locative singular)
хәйерселәрҙә (locative plural)
хәйерсенән (ablative singular)
хәйерселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәйерселәрҙең

хәйерселәргә

хәйерселәрҙе

хәйерселәрҙә

хәйерселәрҙән

[χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞]

From хәйер (xəyer, “alms, charity”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare with
Tatar хәерче (xäyerçe),
Kazakh қайыршы (qaiyrşy),
Kyrgyz кайырчы (kayırcı),
Uzbek xayrchi (“beggar”).


вазифа

vazifa (romanization)
вазифа (absolute singular)
вазифалар (absolute plural)
вазифаның (definite genitive singular)
вазифаларҙың (definite genitive plural)
вазифаға (dative singular)
вазифаларға (dative plural)
вазифаны (accusative definite singular)
вазифаларҙы (accusative definite plural)
вазифала (locative singular)
вазифаларҙа (locative plural)
вазифанан (ablative singular)
вазифаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

вазифаларҙың

вазифаларҙан

From Arabic وَظِيفَة (waẓīfa, “task; office; task, duty”).
Cognate with
Crimean Tatar, Turkish vazife,
Uzbek vazifa,
Azerbaijani vəzifə, etc.


ҡуртым

head

ҡуртым • (qurtım)

ba-noun

ҡуртым • (qurtım)

qurtım (romanization)
ҡуртым (absolute singular-only)
ҡуртымдың (definite genitive singular-only)
ҡуртымға (dative singular-only)
ҡуртымды (accusative definite singular-only)
ҡуртымда (locative singular-only)
ҡуртымдан (ablative singular-only)

From Russian корто́м (kortóm), корто́ма (kortóma, “rent, lease now dated”),
from a Permic source; compare Komi-Permyak кортом (kortom, “rent, lease”), from kort- "to bind".


кәмендә

head

кәмендә • (kəmendə)

Inflected (locative 3rd p. sing.) form of кәм (kəm).
Compare with Kazakh кемінде (kemınde), Uzbek kamida (“at least”).

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

One should sleep at least seven hours a day.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.

Киске табынға кәмендә өс төрлө ризыҡ бешерелә.

For the dinner, at least three types of'meals get cooked.

Kiske tabınğa kəmendə ös törlö rizıq beşerelə.


йәһүд

йәһүд • (yəhüd)

ba-noun

йәһүд • (yəhüd)

yəhüd (romanization)
йәһүд (absolute singular)
йәһүдтәр (absolute plural)
йәһүдтең (definite genitive singular)
йәһүдтәрҙең (definite genitive plural)
йәһүдкә (dative singular)
йәһүдтәргә (dative plural)
йәһүдте (accusative definite singular)
йәһүдтәрҙе (accusative definite plural)
йәһүдтә (locative singular)
йәһүдтәрҙә (locative plural)
йәһүдтән (ablative singular)
йәһүдтәрҙән (ablative plural)


йәһүд

head

йәһүд • (yəhüd)

ba-adj

йәһүд • (yəhüd)


кәм

From Persian کم (kam, “small, few, scarce”).
Cognate with
Tatar ким (kim, “insufficient”),
Uzbek kam (“insufficient, meager”).

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

To elect any participant an administrator, a total of no less than ten votes must be cast.

Nindəy źə bulha qatnaşıwsını xakim itep haylar ösön bötəhe undan da kəm tügel tawış birelergə teyeş.

less, insufficient in number/amount (than stated, required, normal, etc.)


һуҡмаҡ

huqmaq (romanization)
һуҡмаҡ (absolute singular)
һуҡмаҡтар (absolute plural)
һуҡмаҡтың (definite genitive singular)
һуҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
һуҡмаҡҡа (dative singular)
һуҡмаҡтарға (dative plural)
һуҡмаҡты (accusative definite singular)
һуҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
һуҡмаҡта (locative singular)
һуҡмаҡтарҙа (locative plural)
һуҡмаҡтан (ablative singular)
һуҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡмаҡтарҙың

һуҡмаҡтарҙан

From Proto-Turkic *sok- (“to hit, knock, beat”).
Cognate with
Kazakh соқпақ (soqpaq),
Kyrgyz сокмок (sokmok),
Uzbek so'qmoq,
Uyghur سوخما (soxma, “trail, path”),
etc.

der

path, trail, a transport route other than a road, worn by or intended for pedestrians


кафыр

head

кафыр • (kafır)

ba-noun

кафыр • (kafır)

kafır (romanization)
кафыр (absolute singular)
кафырҙар (absolute plural)
кафырҙың (definite genitive singular)
кафырҙарҙың (definite genitive plural)
кафырға (dative singular)
кафырҙарға (dative plural)
кафырҙы (accusative definite singular)
кафырҙарҙы (accusative definite plural)
кафырҙа (locative singular)
кафырҙарҙа (locative plural)
кафырҙан (ablative singular)
кафырҙарҙан (ablative plural)

From Arabic كافر (kāfir, “infidel, non-believer”).

bor

(Islam) kafir, infidel; a person who has not adopted Islam


мөьмин

head

мөьмин • (möʹmin)

ba-noun

мөьмин • (möʹmin)

möʹmin (romanization)
мөьмин (absolute singular)
мөьминдәр (absolute plural)
мөьминдең (definite genitive singular)
мөьминдәрҙең (definite genitive plural)
мөьмингә (dative singular)
мөьминдәргә (dative plural)
мөьминде (accusative definite singular)
мөьминдәрҙе (accusative definite plural)
мөьминдә (locative singular)
мөьминдәрҙә (locative plural)
мөьминдән (ablative singular)
мөьминдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөьминдәрҙең

мөьминдәрҙән

From Arabic مُؤْمِن (muʔmin, “believer”).


ташбаҡа

head

ташбаҡа • (taşbaqa)

ba-noun

ташбаҡа • (taşbaqa)

taşbaqa (romanization)
ташбаҡа (absolute singular)
ташбаҡалар (absolute plural)
ташбаҡаның (definite genitive singular)
ташбаҡаларҙың (definite genitive plural)
ташбаҡаға (dative singular)
ташбаҡаларға (dative plural)
ташбаҡаны (accusative definite singular)
ташбаҡаларҙы (accusative definite plural)
ташбаҡала (locative singular)
ташбаҡаларҙа (locative plural)
ташбаҡанан (ablative singular)
ташбаҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташбаҡаларҙың

ташбаҡаларға

ташбаҡаларҙы

ташбаҡаларҙа

ташбаҡаларҙан

Compare with Kazakh тасбақа (tasbaqa), Tatar, Kyrgyz ташбака (taşbaka), Southern Altai таш-бака (taš-baka), Uzbek toshbaqa, Uyghur تاشپاقا (tashpaqa, “turtle, tortoise”).
Equivalent to таш (taş, “stone, rock”) + баҡа (baqa, “frog; turtle”) (see баҡа (baqa, “frog”) for more).

compound

Ташбаҡа ҡабығы.

Беҙҙең төбәктә бик һирәк осраған ташбаҡалар Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.

2019 December 6, “Ташбаҡаға тап булманығыҙмы?”, in Bašqortostan, retrieved 2021-11-30:

Turtles, which occur very rarely in our region, have been entered on the Red List.

Beźźeñ töbəktə bik hirək osrağan taşbaqalar Qıźıl kitapqa inderelgən.


гөбөргәйел

head

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

ba-noun

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

göbörgəyel (romanization)
гөбөргәйел (absolute singular)
гөбөргәйелдәр (absolute plural)
гөбөргәйелдең (definite genitive singular)
гөбөргәйелдәрҙең (definite genitive plural)
гөбөргәйелгә (dative singular)
гөбөргәйелдәргә (dative plural)
гөбөргәйелде (accusative definite singular)
гөбөргәйелдәрҙе (accusative definite plural)
гөбөргәйелдә (locative singular)
гөбөргәйелдәрҙә (locative plural)
гөбөргәйелдән (ablative singular)
гөбөргәйелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гөбөргәйелдең

гөбөргәйелгә

гөбөргәйелде

гөбөргәйелдә

гөбөргәйелдән

гөбөргәйелдәр

гөбөргәйелдәрҙең

гөбөргәйелдәргә

гөбөргәйелдәрҙе

гөбөргәйелдәрҙә

гөбөргәйелдәрҙән

[ɡʏ̞.βʏ̞r.ɡæ.ˈjɪ̞l]

гө‧бөр‧гә‧йел


Нух

Nux (romanization)
Нух (absolute singular-only)
Нухтың (definite genitive singular-only)
Нухҡа (dative singular-only)
Нухты (accusative definite singular-only)
Нухта (locative singular-only)
Нухтан (ablative singular-only)

From Arabic نُوح (nūḥ), from Hebrew נוח (Nóaḥ, “Noah”).
Cognate with Turkish Nuh.

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине. (Genesis 9:21.)

One day Noah, drunken after drinking wine, lay naked inside his tent.

Ber saq Nux, şarap esep iśerep, satırı esendə şərə kileş yata ine.

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

As a matter of fact, where did Noah land his boat (=ark) when the Deluge' waters subsided?

Isınlap ta, Tufan hıwı tartılğas, Nux kəməhen qayźa kilterep terəy ikən?


Туфан

From Arabic طُوفَان (ṭūfān) or Persian طوفان (“the Deluge”, male given name).
Cognate with Turkish Tufan.

der

Arabic طُوفَان (ṭūfān)

туфан туфан#Bashkir

Alternative spelling of туфан (tufan) (the Flood, Deluge).


Туфан

Tufan (romanization)
Туфан (absolute singular-only)
Туфандың (definite genitive singular-only)
Туфанға (dative singular-only)
Туфанды (accusative definite singular-only)
Туфанда (locative singular-only)
Туфандан (ablative singular-only)

Arabic طُوفَان (ṭūfān)

a male given name, Toufan or Tufan, from Arabic or Persian


кәмә

head

кәмә • (kəmə)

ba-noun

кәмә • (kəmə)

kəmə (romanization)
кәмә (absolute singular)
кәмәләр (absolute plural)
кәмәнең (definite genitive singular)
кәмәләрҙең (definite genitive plural)
кәмәгә (dative singular)
кәмәләргә (dative plural)
кәмәне (accusative definite singular)
кәмәләрҙе (accusative definite plural)
кәмәлә (locative singular)
кәмәләрҙә (locative plural)
кәмәнән (ablative singular)
кәмәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gẹ̄mi (“boat, vessel”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (kemä, “boat”);
Kyrgyz кеме (keme, “ship”),
Uzbek kema (“ship”),
Chulym кӓмӓ (kämä, “boat”),
Shor кебе (kebe, “boat”),
Tuvan хеме (xeme, “boat”),
Azerbaijani gəmi, Turkish gemi, etc.

cog

Елкәнле кәмә.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

The boat got caught in the cattail and stopped.


туфан

tufan (romanization)
туфан (absolute singular-only)
туфандың (definite genitive singular-only)
туфанға (dative singular-only)
туфанды (accusative definite singular-only)
туфанда (locative singular-only)
туфандан (ablative singular-only)

From Arabic طُوفَان (ṭūfān, “storm, deluge, typhoon”),
probably from Sinitic 大風 (MC dajH|daH pjuwng|pjuwngH, “windstorm”).
Cognate with
Turkish tufan.


ғәҙәт

head

ғәҙәт • (ğəźət)

ba-noun

ғәҙәт • (ğəźət)

ğəźət (romanization)
ғәҙәт (absolute singular)
ғәҙәттәр (absolute plural)
ғәҙәттең (definite genitive singular)
ғәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғәҙәткә (dative singular)
ғәҙәттәргә (dative plural)
ғәҙәтте (accusative definite singular)
ғәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғәҙәттә (locative singular)
ғәҙәттәрҙә (locative plural)
ғәҙәттән (ablative singular)
ғәҙәттәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَادَة (ʕāda, “custom, habit”).
Cognate with
Tatar гадәт (ğadät),
Kazakh әдет (ädet),
Kyrgyz адат (adat),
Kumyk адат (adat),
Uzbek odat,
Turkish âdet.

ғәҙәттән тыш

ğəźəttən tış

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.
Məmbət, qaźaqtarğa qaytqas, nasar ğəźət qıwa başlay: xərəm ülgən maldı döröś tip taba.
When Mämbät returned to the Kazakhs, (he) developed a bad habit: (he) found it appropriate (to eat the meat of) cattle that had died in the non-halal way (i.e. in violation of the sharia law).

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.


ғөмүмән

head

ғөмүмән • (ğömümən)

From Arabic عُمُومًا (ʕumūman, “generally”).

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

Generally, such tragedies occur often in the United States of America, the country where weapons are sold freely.

Ğömümən, bınday fajiğələr Amerika Quşma Ştattarında, qoral irekle rəweştə hatılğan ildə, yış qına bulıp tora.


бейек

From Proto-Turkic *bedük (“big; tall”).
Doublet of бөйөк (böyök).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (bedük, “big”),
Old Uyghur pʾdwk (bedük, “big”);
Tatar биек (biyek, “high, tall”),
Kazakh биік (biık, “high, tall”),
Karachay-Balkar мийик (miyik, “high, tall”),
Kyrgyz бийик (biyik, “high, tall”),
Southern Altai бийик (biyik, “high, tall”),
Khakas пӧзік (“high, tall”),
Shor мӧзӱк (“high, tall”),
Tuvan бедик (bedik, “high, tall”),
Uzbek buyuk (“large, huge; tall”),
Turkish büyük (“big”), etc.


бет

bet (romanization)
бет (absolute singular)
беттәр (absolute plural)
беттең (definite genitive singular)
беттәрҙең (definite genitive plural)
беткә (dative singular)
беттәргә (dative plural)
бетте (accusative definite singular)
беттәрҙе (accusative definite plural)
беттә (locative singular)
беттәрҙә (locative plural)
беттән (ablative singular)
беттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bɨt (“louse”).
Cognate with
Kazakh бит (bit),
Uyghur پىت (pit),
Turkish bit,
Yakut быт (bıt),
Chuvash пыйтӑ (pyjt̬ă, “louse”),
etc.


кис

kis (romanization)
кис (absolute singular)
кистәр (absolute plural)
кистең (definite genitive singular)
кистәрҙең (definite genitive plural)
кискә (dative singular)
кистәргә (dative plural)
кисте (accusative definite singular)
кистәрҙе (accusative definite plural)
кистә (locative singular)
кистәрҙә (locative plural)
кистән (ablative singular)
кистәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kēč (“evening; late”).
Related to кисә (kisə, “yesterday”).
Cognate to
Old Uyghur [script needed] (keč, “late”),
Tatar кич (kiç, “evening”),
Kazakh кеш (keş, “evening; late”),
Kyrgyz кеч (kec, “evening; late”),
Karachay-Balkar кеч (keç, “evening; late”),
Turkish geç (“late”),
Turkmen gij (“late”),
Chuvash каҫ (kaś, “evening, night”).


кис

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, (he found out that) one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.


кирбес

kirbes (romanization)
кирбес (absolute singular)
кирбестәр (absolute plural)
кирбестең (definite genitive singular)
кирбестәрҙең (definite genitive plural)
кирбескә (dative singular)
кирбестәргә (dative plural)
кирбесте (accusative definite singular)
кирбестәрҙе (accusative definite plural)
кирбестә (locative singular)
кирбестәрҙә (locative plural)
кирбестән (ablative singular)
кирбестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кирбестәрҙең

кирбестәрҙән

Inherited from Proto-Turkic *kerpič (“brick”). Cognate with
Karakhanid [script needed] (kerpič, “adobe, brick”);
Kazakh кірпіш (kırpış),
Turkish kerpiç,
Azerbaijani kərpic (“brick”),
etc.


фатиха

fatixa (romanization)
фатиха (absolute singular)
фатихалар (absolute plural)
фатиханың (definite genitive singular)
фатихаларҙың (definite genitive plural)
фатихаға (dative singular)
фатихаларға (dative plural)
фатиханы (accusative definite singular)
фатихаларҙы (accusative definite plural)
фатихала (locative singular)
фатихаларҙа (locative plural)
фатиханан (ablative singular)
фатихаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

фатихаларҙың

фатихаларҙан

[fä.tʲï.ˈχä]

From Arabic فاتحة (fātiḥa, “beginning; introduction”).
Doublet of бата (bata).

bor

ba:Әл-Фатиха сүрәһе

(Islam) Fatiha, the first sura of the Quran


бата

bata (romanization)
бата (absolute singular)
баталар (absolute plural)
батаның (definite genitive singular)
баталарҙың (definite genitive plural)
батаға (dative singular)
баталарға (dative plural)
батаны (accusative definite singular)
баталарҙы (accusative definite plural)
батала (locative singular)
баталарҙа (locative plural)
батанан (ablative singular)
баталарҙан (ablative plural)

Adapted from Arabic فَاتِحَة (fātiḥa, “beginning”), the name of the first chapter of the Quran that was typically read as a prayer for blessing.
Doublet of фатиха (fatixa).


утрауҙар

head

утрауҙар • (utrawźar)

утрау утрау#Bashkir


бәндә

бәндә • (bəndə)

ba-noun

бәндә • (bəndə)

bəndə (romanization)
бәндә (absolute singular)
бәндәдәр (absolute plural)
бәндәдең (definite genitive singular)
бәндәдәрҙең (definite genitive plural)
бәндәгә (dative singular)
бәндәдәргә (dative plural)
бәндәде (accusative definite singular)
бәндәдәрҙе (accusative definite plural)
бәндәдә (locative singular)
бәндәдәрҙә (locative plural)
бәндәдән (ablative singular)
бәндәдәрҙән (ablative plural)

From Persian بنده (bande).
Cognate with Kazakh бенде (bende), пенде (pende),
Kyrgyz бенде (bende),
Uzbek banda,
Turkish bende, etc.

Бәндәгә ни яҙһа, шуны күрер.

A human being will see (in its life) whatever (it) is destined (to see).

Мин — тик бер гонаһлы бәндәмен, миндәйҙәр бихисап.
Min — tik ber gonahlı bəndəmen, mindəyźər bixisap.
I am just a sinful human being, there are countless numbers of those like me.

human being (with a humbling connocation)

(Islam) Allah's servant (of a human being)


ялҡау

From *yalqag(u) (“lazy”), from the verbal stem yalq- (“to be annoyed, to have had enough of sth., to loath, be disgusted”), see ялҡыу (yalqıw), probably related to ял (yal, “rest”).
Cognate with Kazakh жалқау (jalqau),
Kyrgyz жалкоо (jalkoo),
Southern Altai јалку (ǰalku),
Uzbek yalqov,
Uyghur يالقاۋ (yalqaw),
Tuvan чалгаа (çalgaa, “lazy”), etc.

Тырыш кеше матур йәшәр, ялҡау кеше аслыҡтан үлер.

The industrious person will live well, the lazy person will die of hunger.

Tırış keşe matur yəşər, yalqaw keşe aslıqtan üler.


исмаһам

From Volga Turki هیچ اولماسهم (heç olmasam, “at least”).
Cognate with
Tatar ичмаса (içmasa) / ичмасам (içmasam), Turkish hiç olmazsa, Azerbaijani heç olmasa.

Исмаһам бер генә һүҙ әйтегеҙ.

Мылтыҡ ҡулымда, тик уның исмаһам бер патроны булһасы!

The rifle is my hands, but wish there was at least one bullet in it.

Mıltıq qulımda, tik unıñ ismaham ber patronı bulhası!

Тап-таҡыр дала, исмаһам бер тау заты ла күренмәй.

It's an absolutely flat prairie, not a single mountain can be seen.

Tap-taqır dala, ismaham ber taw zatı la kürenməy.

Ҡартайған көнөбөҙҙә исмаһам берәй балабыҙ ҙа юҡ бит.

In our old days, we don't have even a single child.

Qartayğan könöböźźə ismaham berəy balabıź źa yuq bit.

(with negation) not a single, absolutely no

(typically with a demonstrative pronoun) a modal particle to show approval


тамам

From Arabic تَمَام (tamām, “complete”).
Cognate with Turkish tamam.

Дәрес тамам, һау булығыҙ!

Бөгөнгә эш тамам.


тамам

Ул тамам аяғына баҫҡансы, беҙ уға ярҙам итергә тейешбеҙ.

We must help him until he quite gets on his feet.

Ul tamam ayağına baśqansı, beź uğa yarźam itergə teyeşbeź.


барыбер

head

барыбер • (barıber) (takes the subject in dative case)

[ˈbɑ.rɯ̞.βɯ̞r]

Cognate with
Kazakh бәрібір (bärıbır),
Kyrgyz баары бир (baarı bir),
Uzbek baribir,
Uyghur بەرىبىر (beribir, “it does not matter; anyway”).

cog

Мине кемгә hанайҙар икән, минең өсөн барыбер.

Mine kemgə hanayźar ikən, mineñ ösön barıber.

Тауыш биргәндәрҙең утыҙ проценты "миңә барыбер" тип яуап бирҙе.

Thirty percent of those who have voted answered "it doesn't matter to me".

Tawış birgəndərźeñ utıź protsentı "miñə barıber" tip yawap birźe.

it’s all the same; it doesn’t matter; it is unimportant; somebody does not care


барыбер

head

барыбер • (barıber)

[ˈbɑ.rɯ̞.βɯ̞r]

Өйҙөң нигеҙенә барыбер таш кәрәк була.

Rocks will be needed anyway (to lay) the foundation of the house.

Әбей барыбер үҙенекен һөйләй бирҙе.

The old woman nevertheless continued to talk about her stuff.


тыңдау

Eastern Bashkir form of Standard тыңлау (tıñlaw),
from Proto-Turkic *tïŋla- (“to listen”).
Compare cognates:
Kazakh тыңдау (tyñdau),
Southern Altai тыҥда- (tïŋda-, “to listen”).

cog

Улым, һиңә әйтәм, килен, һиң тыңда.

my son, I'm telling you, daughter-in-law, you listen.

to obey, be obedient; follow somebody's advice


ялыу

head

ялыу • (yalıw)

ba-noun

ялыу • (yalıw)

yalıw (romanization)
ялыу (absolute singular)
ялыуҙар (absolute plural)
ялыуҙың (definite genitive singular)
ялыуҙарҙың (definite genitive plural)
ялыуға (dative singular)
ялыуҙарға (dative plural)
ялыуҙы (accusative definite singular)
ялыуҙарҙы (accusative definite plural)
ялыуҙа (locative singular)
ялыуҙарҙа (locative plural)
ялыуҙан (ablative singular)
ялыуҙарҙан (ablative plural)

From Russian жа́лоба (žáloba, “complaint”),
possibly contaminated with Old Turkic [script needed] (jala, “suspicion”).


белем көнө

head

белем көнө • (belem könö)

ba-noun

белем көнө • (belem könö)

[bɪ̞ˈlɪ̞m.ɡʏ̞ˌnʏ̞]

Calque of Russian День Зна́ний (Denʹ Znánij).
Compare with Tatar Белем көне (Belem köne), Kazakh Білім күні (Bılım künı), Kyrgyz Билим күнү (Bilim künü), Uyghur بىلىم كۈنى (bilim küni), etc.

calque

День Зна́ний

cog

Kazakh Білім күні (Bılım künı)

Ауыл халҡына бик оҙаҡ көтөргә тура килмәне: быйылғы Белем көнөндә ике ҡатлы өр-яңы мәктәп ишектәрен асты.

The people of the village did not have to wait very long: on this year's Knowledge day, a two-storeyed brand new school opened its doors.

Awıl xalqına bik oźaq kötörgə tura kilməne: bıyılğı Belem könöndə ike qatlı ör-yañı məktəp işektəren astı.

Белем көнөндә мәктәптәр ҡырмыҫҡа иләүен хәтерләтә.

On the Knowledge Day, schools resemble anthills.

Belem könöndə məktəptər qırmıśqa iləwen xəterlətə.

the Knowledge Day, the day of September 1 when school year officially starts in Russia

ba:белем көнө


таң

tañ (romanization)
таң (absolute singular)
таңдар (absolute plural)
таңдың (definite genitive singular)
таңдарҙың (definite genitive plural)
таңға (dative singular)
таңдарға (dative plural)
таңды (accusative definite singular)
таңдарҙы (accusative definite plural)
таңда (locative singular)
таңдарҙа (locative plural)
таңдан (ablative singular)
таңдарҙан (ablative plural)


туҙ

tuź (romanization)
туҙ (absolute singular-only)
туҙҙың (definite genitive singular-only)
туҙға (dative singular-only)
туҙҙы (accusative definite singular-only)
туҙҙа (locative singular-only)
туҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tōŕ (“birchbark”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toz, “birchbark”),
Kazakh тоз (toz, “birchbark”),
Kyrgyz тоз (toz, “birch polypore”),
Khakas тос (tos, “birchbark”),
Yakut туос (tuos, “birchbark”),etc.


тәкәббер

head

тәкәббер • (təkəbber)

ba-adj

тәкәббер • (təkəbber)

From Arabic تَكَبُّر (takabbur, “arrogance”).


имсәк

head

имсәк • (imsək)

ba-noun

имсәк • (imsək)

imsək (romanization)
имсәк (absolute singular)
имсәктәр (absolute plural)
имсәктең (definite genitive singular)
имсәктәрҙең (definite genitive plural)
имсәккә (dative singular)
имсәктәргә (dative plural)
имсәкте (accusative definite singular)
имсәктәрҙе (accusative definite plural)
имсәктә (locative singular)
имсәктәрҙә (locative plural)
имсәктән (ablative singular)
имсәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *em-ček (“breast; nipple”) (earliest attested in 13th century), from *em- (“to suck”).
Cognate with
Kyrgyz эмчек (emcek),
Southern Altai эмчек (emček),
Kazakh емшек (emşek),
Crimean Tatar emçek,
Uzbek emchak,
Salar emçüx,
Turkmen emjek, etc.

Иламаған балаға имсәк бирмәйҙәр.

(They) don't give breast to a child that doesn't cry. (=A child that doesn't cry doesn't get breastfed).


тәүге

head

тәүге • (təwge)

ba-adj

тәүге • (təwge)

Тәүге ҡар.

Китаптың тәүге баҫмаһы.

Көн тейгәндә тәүге ярҙам.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.
Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.
On this very night, the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated via the angel Jabrā'īl to the prophet Muhammad, peace be upon him.

first in time, first-time, first-ever; earliest; initial; original


маңдай

head

маңдай • (mañday)

ba-noun

маңдай • (mañday)

mañday (romanization)
маңдай (absolute singular)
маңдайҙар (absolute plural)
маңдайҙың (definite genitive singular)
маңдайҙарҙың (definite genitive plural)
маңдайға (dative singular)
маңдайҙарға (dative plural)
маңдайҙы (accusative definite singular)
маңдайҙарҙы (accusative definite plural)
маңдайҙа (locative singular)
маңдайҙарҙа (locative plural)
маңдайҙан (ablative singular)
маңдайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маңдайҙарҙың

маңдайҙарҙан

маңлай маңлай#Bashkir

(Eastern Bashkir) Alternative form of маңлай (mañlay, “forehead”)


маңлай

head

маңлай • (mañlay)

ba-noun

маңлай • (mañlay)

mañlay (romanization)
маңлай (absolute singular)
маңлайҙар (absolute plural)
маңлайҙың (definite genitive singular)
маңлайҙарҙың (definite genitive plural)
маңлайға (dative singular)
маңлайҙарға (dative plural)
маңлайҙы (accusative definite singular)
маңлайҙарҙы (accusative definite plural)
маңлайҙа (locative singular)
маңлайҙарҙа (locative plural)
маңлайҙан (ablative singular)
маңлайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маңлайҙарҙың

маңлайҙарҙан

From Middle Mongol ᠮᠠᠩᠯᠠᠢ (manglai, “forehead”), see Mongolian магнай (magnaj).
Cognate with Kyrgyz маңдай (mañdai, “forehead”), Uzbek manglay (“forehead”), etc.

der

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы. (Mustai Karim)

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.

Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.


ҡул сәғәте

head

ҡул сәғәте • (qul səğəte)

ba-noun

ҡул сәғәте • (qul səğəte)

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

These days, a watch not only shows the time, but also the owner's social status.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.


сәғәт

head

сәғәт • (səğət)

ba-noun

сәғәт • (səğət)

səğət (romanization)
сәғәт (absolute singular)
сәғәттәр (absolute plural)
сәғәттең (definite genitive singular)
сәғәттәрҙең (definite genitive plural)
сәғәткә (dative singular)
сәғәттәргә (dative plural)
сәғәтте (accusative definite singular)
сәғәттәрҙе (accusative definite plural)
сәғәттә (locative singular)
сәғәттәрҙә (locative plural)
сәғәттән (ablative singular)
сәғәттәрҙән (ablative plural)

From Arabic سَاعَة (sāʕa, “hour, clock”).

Ярты сәғәт.

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

One should sleep at least seven hours a day.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.

Киләһе яңылыҡтар сығарылышы ун сәғәт утыҙ минутта сыға.

The next news broadcast will be aired at ten hours thirty minutes.

Kiləhe yañılıqtar sığarılışı un səğət utıź minutta sığa.

Һәр көн килгел һабаҡҡа, сәғәтеңде яҙҙырма.

Come every day to class, do not fritter away (even a single) hour of yours.

Hər kön kilgel habaqqa, səğəteñde yaźźırma.

These days, a watch not only shows the time, but also the person's social status.


мотлаҡ

From Arabic مُطْلَق (muṭlaq, “absolute, unrestricted”).

der

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

This information must necessarily be indicated on the package of the juice.

Huttıñ hawıtında bıl məğlümət motlaq kürhətelergə teyeş.

Һәр ижадсы мотлаҡ тәңҡиткә юлыға.

Every creative author, without fail, will encounter criticism.


мәҫәлән

head

мәҫәлән • (məśələn)

ba-adv

мәҫәлән • (məśələn)

From Arabic مَثَلًا (maṯalan, “for example”).
Cognate with
Kazakh мәселен (mäselen),
Uzbek masalan,
Uyghur مەسەلەن (meselen),
Turkish mesela, etc.

Һәр Интернет ҡулланыусыһы Википедияға — мәҫәлән, яңы мәҡәлә яҙып йәки булғандарын төҙәтеп — үҙ өлөшөн индерә ала.
Hər İnternet qullanıwsıhı Vikipediyağa — məśələn, yañı məqələ yaźıp yəki bulğandarın töźətep — üź ölöşön inderə ala.
Every Internet user can make his/her contribution to Wikipedia — for example, by writing a new article or by editing the existing (articles).


Айрат

Ayrat (romanization)
Айрат (absolute singular-only)
Айраттың (definite genitive singular-only)
Айратҡа (dative singular-only)
Айратты (accusative definite singular-only)
Айратта (locative singular-only)
Айраттан (ablative singular-only)

Possibly related to the name of the West Mongolic tribe oyrot.

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.


һуң

From Proto-Turkic *soŋ (“back; end; after”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (soŋ, “after; late”);
Tatar, Kazakh, Kyrgyz соң (soñ), Southern Altai соҥ (soŋ),
Uzbek so'ng (“after”),
Turkmen soň (“after, then”),
Turkish son (“end”), Salar [script needed] (son) etc.

cog

Төштән һуң.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман. (Aqmulla)
Yegettər, haqlanığıź naźan duśtan ― naźan duś ber ayźañ huñ bulır doşman.
Guys, beware of an ignorant friend ― in a month's time, an ignorant friend will become an enemy.

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Gulnaz, who has come from the remote Kyrgyzstan, plans to return to her home place after the university.

Alıś Qırğıźstandan kilgən Gölnaz universitettan huñ tıwğan yağına qaytırğa niətləy.

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.


һуң

Яҙ һуң килде.

Йәкшәмбе көнө һуң ғына уяндым.

Өйрәнергә бер ҡасан да һуң түгел.

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

Unfortunately, (their) neighbors noticed the fire very late.

Qıźğanısqa qarşı, yanğındı kürşeləre bik huñ kürep qalğan.


һуң

Кем һуң ул?

emphasis in interrogative and exclamative sentences


бер ҡасан да

[ˌbɪ̞ɾ.ʁɑˈsɑn.dɑ]

[ˈbɪ̞ɾ.ʁɑˌsɑn.dɑ]

Өйрәнергә бер ҡасан да һуң түгел.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.


тәҙрә төбө

head

тәҙрә төбө • (təźrə töbö)

ba-noun

тәҙрә төбө • (təźrə töbö)

[tæðˈɾæ.tʏ̞.ˌβʏ̞]


ниһайәт

head

ниһайәт • (nihayət)

ba-adv

ниһайәт • (nihayət)

ниһәйәт ниһәйәт#Bashkir


ниһәйәт

head

ниһәйәт • (nihəyət)

From Arabic نِهَايَة (nihāya, “end, limit”).

Бына, ниһәйәт, дөрөҫөн әйттең.

Ниһәйәт, текә яланғас бер ҡая юлымды ҡапланы, һәм туҡтарға мәжбүр булдым.

Ultimately, a steep bald rock barred my way, and (I) had to stop.

Nihəyət, tekə yalanğas ber qaya yulımdı qaplanı, həm tuqtarğa məjbür buldım.

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

Ultimately, Bukhara's light blue domes became visible from beyond the horizon.

Nihəyət, ofoq artınan Boxaranıñ zəñgər kömbəźźəre kürende.


даирә

даирә • (dairə)

ba-noun

даирә • (dairə)

dairə (romanization)
даирә (absolute singular)
даирәләр (absolute plural)
даирәнең (definite genitive singular)
даирәләрҙең (definite genitive plural)
даирәгә (dative singular)
даирәләргә (dative plural)
даирәне (accusative definite singular)
даирәләрҙе (accusative definite plural)
даирәлә (locative singular)
даирәләрҙә (locative plural)
даирәнән (ablative singular)
даирәләрҙән (ablative plural)

From Arabic دَائِرَة (dāʔira, “circle”).

Ауылда ғына йәшәп, ситкә сығып йөрөмәгән балаларҙың аң даирәһе бер ни тиклем сикләнгән була.

The outlook (reach of thought) is (typically) somewhat limited in the children who have only lived in a village and have not traveled (much; i.e. left the village).

Awılda ğına yəşəp, sitkə sığıp yöröməgən balalarźıñ añ dairəhe ber ni tiklem sikləngən bula.

XIX быуатта каталан телен ҡулланыу даирәһе бөтөнләй алмашына.

In the 19th century, the sphere of the Catalan language use changes completely.

XIX bıwatta katalan telen qullanıw dairəhe bötönləy almaşına.

a region in which someone or something is active, has influence; sphere of influence, area of control; orbit, domain

Магнит даирәһе.


исемлек

isemlek (romanization)
исемлек (absolute singular)
исемлектәр (absolute plural)
исемлектең (definite genitive singular)
исемлектәрҙең (definite genitive plural)
исемлеккә (dative singular)
исемлектәргә (dative plural)
исемлекте (accusative definite singular)
исемлектәрҙе (accusative definite plural)
исемлектә (locative singular)
исемлектәрҙә (locative plural)
исемлектән (ablative singular)
исемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

исемлектәрҙең

исемлектәргә

исемлектәрҙе

исемлектәрҙә

исемлектәрҙән

исем (isem, “name”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting a group or compendium”).


дәрәжә

head

дәрәжә • (dərəjə)

ba-noun

дәрәжә • (dərəjə)

dərəjə (romanization)
дәрәжә (absolute singular)
дәрәжәләр (absolute plural)
дәрәжәнең (definite genitive singular)
дәрәжәләрҙең (definite genitive plural)
дәрәжәгә (dative singular)
дәрәжәләргә (dative plural)
дәрәжәне (accusative definite singular)
дәрәжәләрҙе (accusative definite plural)
дәрәжәлә (locative singular)
дәрәжәләрҙә (locative plural)
дәрәжәнән (ablative singular)
дәрәжәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дәрәжәләрҙең

дәрәжәләрҙән

Ғилми дәрәжә.

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.


башҡа

head

башҡа • (başqa)

ba-adj

башҡа • (başqa)

Cognate with Uzbek boshqa, Turkish başka.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

Who knows, maybe there is another reason (for it) as well.

Kem belə, bəlki, başqa səbəbe lə barźır.

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

For those following other religions, the road to Mecca is closed.

Başqa din totqandarğa Məkkəgə yul yabıq.


сәбәп

head

сәбәп • (səbəp)

ba-noun

сәбәп • (səbəp)

səbəp (romanization)
сәбәп (absolute singular)
сәбәптәр (absolute plural)
сәбәптең (definite genitive singular)
сәбәптәрҙең (definite genitive plural)
сәбәпкә (dative singular)
сәбәптәргә (dative plural)
сәбәпте (accusative definite singular)
сәбәптәрҙе (accusative definite plural)
сәбәптә (locative singular)
сәбәптәрҙә (locative plural)
сәбәптән (ablative singular)
сәбәптәрҙән (ablative plural)

From Arabic سَبَب (sabab, “cause, reason”).
Cognate with Turkish sebep.

Who knows, maybe there is another reason as well.

Беҙ аяныс сәбәптән йыйылыштыҡ — тормоштан оло ил ағабыҙ китте.
Beź ayanıs səbəptən yıyılıştıq — tormoştan olo il ağabıź kitte.
We have gathered for a sad reason — a reputable and honorable senior has passed away (lit. left life).


тыуған көн

head

тыуған көн • (tıwğan kön)

ba-noun

тыуған көн • (tıwğan kön)

tıwğan kön (romanization)
тыуған көн (absolute singular)
тыуған көндәр (absolute plural)
тыуған көндөң (definite genitive singular)
тыуған көндәрҙең (definite genitive plural)
тыуған көнгә (dative singular)
тыуған көндәргә (dative plural)
тыуған көндө (accusative definite singular)
тыуған көндәрҙе (accusative definite plural)
тыуған көндә (locative singular)
тыуған көндәрҙә (locative plural)
тыуған көндән (ablative singular)
тыуған көндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тыуған көндөң

тыуған көнгә

тыуған көндө

тыуған көндә

тыуған көндән

тыуған көндәр

тыуған көндәрҙең

тыуған көндәргә

тыуған көндәрҙе

тыуған көндәрҙә

тыуған көндәрҙән

[tʊw.ˈʁɑn.ˌɡʏ̞n]


тимәк

head

тимәк • (timək)

ba-adv

тимәк • (timək)

Cognate with
Tatar димәк (dimäk),
Kazakh, Kyrgyz демек (demek),
Uzbek demak, etc.

Уйлаймын, тимәк мин бармын.

Көнләшәме? Тимәк, ярата.

Is (he) jealous? This means that (he) is in love.

Тимәк, ул килмәй.

this means that; so, therefore, consequently


иғтибар

head

иғтибар • (iğtibar)

ba-noun

иғтибар • (iğtibar)

iğtibar (romanization)
иғтибар (absolute singular)
иғтибарҙар (absolute plural)
иғтибарҙың (definite genitive singular)
иғтибарҙарҙың (definite genitive plural)
иғтибарға (dative singular)
иғтибарҙарға (dative plural)
иғтибарҙы (accusative definite singular)
иғтибарҙарҙы (accusative definite plural)
иғтибарҙа (locative singular)
иғтибарҙарҙа (locative plural)
иғтибарҙан (ablative singular)
иғтибарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

иғтибарҙарҙың

иғтибарҙарға

иғтибарҙарҙы

иғтибарҙарҙа

иғтибарҙарҙан

Borrowed from Arabic اِعْتِبَار (iʕtibār, “regard, consideration”).

bor+

Район идаралығы алмашынғас ҡына, кесе эшҡыуарлыҡ проблемалары ниһайәт иғтибар үҙәгенә килеп баҫты.

(It was) only when the district management changed (that) the problems of micro-entrepreneurship finally came into the center of attention.

Rayon idaralığı almaşınğas qına, kese eşqıwarlıq problemaları nihayət iğtibar üźəgenə kilep baśtı.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events. (from a horoscope)

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.

Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә.

Since it is not possible to review all incidental particularities of (=existing in) reality, philosophers direct their attention to fundamental reasons, (and) study the most general laws of reality.

Isınbarlıqtıñ bötön osraqlı ayırımlıqtarın bayqap ütew mömkin bulmağanlıqtan, filosoftar üź iğtibarın töp səbəptərgə yünəltə, ısınbarlıqtıñ iñ ğömümi qanundarın öyrənə.


эшҡыуарлыҡ

head

эшҡыуарлыҡ • (eşqıwarlıq)

ba-noun

эшҡыуарлыҡ • (eşqıwarlıq)

eşqıwarlıq (romanization)
эшҡыуарлыҡ (absolute singular)
эшҡыуарлыҡтар (absolute plural)
эшҡыуарлыҡтың (definite genitive singular)
эшҡыуарлыҡтарҙың (definite genitive plural)
эшҡыуарлыҡҡа (dative singular)
эшҡыуарлыҡтарға (dative plural)
эшҡыуарлыҡты (accusative definite singular)
эшҡыуарлыҡтарҙы (accusative definite plural)
эшҡыуарлыҡта (locative singular)
эшҡыуарлыҡтарҙа (locative plural)
эшҡыуарлыҡтан (ablative singular)
эшҡыуарлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

эшҡыуарлыҡтың

эшҡыуарлыҡҡа

эшҡыуарлыҡты

эшҡыуарлыҡта

эшҡыуарлыҡтан

эшҡыуарлыҡтар

эшҡыуарлыҡтарҙың

эшҡыуарлыҡтарға

эшҡыуарлыҡтарҙы

эшҡыуарлыҡтарҙа

эшҡыуарлыҡтарҙан

[ɪ̞ʃ.qɯ̞.wɑr.ˈɫɯ̞q]

эш‧ҡы‧уар‧лыҡ

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.
Eşqıwarlıq — körəş mayźanı, unda barı tik tahıldar, səmseldər yeñew yawlay.
Enterpreneurship is a space of struggle; in it, only the persevering and ambitious will win victory.

(It was) only when the district management changed (that) the problems of micro-entrepreneurship finally came into the center of attention (=into the spotlight).


хаҡында

head

хаҡында • (xaqında) (take nouns in absolute case, pronouns in genitive)

From Volga Turki, from Chagatai [Term?].
Compare with Kumyk гьакъында (haqında), Uzbek ҳақида (haqida) / haqida, Uyghur һәққидә (heqqide) / ھەققىدە (heqqide), Azerbaijani haqqında, Turkish hakkında.

about, on the subject of, concerning, regarding


Гөлбаныу

Гөлбаныу • (Gölbanıw)

ba-proper noun

Гөлбаныу • (Gölbanıw)

Gölbanıw (romanization)
Гөлбаныу (absolute singular-only)
Гөлбаныуҙың (definite genitive singular-only)
Гөлбаныуға (dative singular-only)
Гөлбаныуҙы (accusative definite singular-only)
Гөлбаныуҙа (locative singular-only)
Гөлбаныуҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Persian گلبانو (gol-bânu).
Synchronously, гөл (göl, “flower”) + Баныу (Banıw, “lady; female given name”).

compound

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.


намаҙлыҡ

head

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

ba-noun

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

namaźlıq (romanization)
намаҙлыҡ (absolute singular)
намаҙлыҡтар (absolute plural)
намаҙлыҡтың (definite genitive singular)
намаҙлыҡтарҙың (definite genitive plural)
намаҙлыҡҡа (dative singular)
намаҙлыҡтарға (dative plural)
намаҙлыҡты (accusative definite singular)
намаҙлыҡтарҙы (accusative definite plural)
намаҙлыҡта (locative singular)
намаҙлыҡтарҙа (locative plural)
намаҙлыҡтан (ablative singular)
намаҙлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

намаҙлыҡтарҙың

намаҙлыҡтарға

намаҙлыҡтарҙы

намаҙлыҡтарҙа

намаҙлыҡтарҙан

[nɑ.mɑð.ˈɫɯ̞q]

намаҙ (namaź) + -лыҡ (-lıq).
Compare with
Turkmen namazlyk,
Turkish namazlık (“prayer mat”).

(Islam) prayer rug, prayer mat; a small rug on which Muslims kneel to pray


намаҙ

head

намаҙ • (namaź)

ba-noun

намаҙ • (namaź)

namaź (romanization)
намаҙ (absolute singular)
намаҙҙар (absolute plural)
намаҙҙың (definite genitive singular)
намаҙҙарҙың (definite genitive plural)
намаҙға (dative singular)
намаҙҙарға (dative plural)
намаҙҙы (accusative definite singular)
намаҙҙарҙы (accusative definite plural)
намаҙҙа (locative singular)
намаҙҙарҙа (locative plural)
намаҙҙан (ablative singular)
намаҙҙарҙан (ablative plural)

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

Намаҙ уҡый башлағандан һуң тартыуын да, эсеүен дә ташлаған кешеләр күп, әлхәмдулилла.

There are many people who quit both smoking and drinking after they start performing their salats, praise be to God.

Namaź uqıy başlağandan huñ tartıwın da, esewen də taşlağan keşelər küp, əlxəmdulilla.

(Islam) salat, any of the five daily obligatory prayers performed by practicing Muslims


Баныу

head

Баныу • (Banıw)

ba-proper noun

Баныу • (Banıw)

Banıw (romanization)
Баныу (absolute singular-only)
Баныуҙың (definite genitive singular-only)
Баныуға (dative singular-only)
Баныуҙы (accusative definite singular-only)
Баныуҙа (locative singular-only)
Баныуҙан (ablative singular-only)

From Persian female name بانو (bânu).
Compare with Uyghur بانۇ (banu), Turkish Banu.


замана

zamana (romanization)
замана (absolute singular)
заманалар (absolute plural)
замананың (definite genitive singular)
заманаларҙың (definite genitive plural)
заманаға (dative singular)
заманаларға (dative plural)
замананы (accusative definite singular)
заманаларҙы (accusative definite plural)
заманала (locative singular)
заманаларҙа (locative plural)
замананан (ablative singular)
заманаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

заманаларҙың

заманаларҙан

From Persian زمانه (zamâne, “age, epoch”).

(difficult) period in a society's history; epoch


шәхси

head

шәхси • (şəxsi)

ba-adj

шәхси • (şəxsi)

From Persian شخصی (šaxsi), from Arabic شَخْصِيّ (šaḵṣiyy, “own, personal, private”).
Cognate with
Turkish şahsi.

der

Шәхси яуаплылыҡ.

Ә бына шәхси ҡунаҡхана асыу — уныһы инде беҙҙең өсөн бөтөнләй ят күренеш.
Ə bına şəxsi qunaqxana asıw — unıhı inde beźźeñ ösön bötönləy yat küreneş.
However, to open up a private hotel is a phenomenon completely extraordinary to us.

Рәсәйҙә медицинаның нигеҙҙә дәүләттеке булыуын беләбеҙ; Японияла, киреһенсә, шәхси клиникалар күп.

We know that healthcare in Russia is essentially state-owned; in Japan, on the contrary, there are many private clinics.

Rəsəyźə meditsinanıñ nigeźźə dəwlətteke bulıwın beləbeź; Yaponiyala, kirehensə, şəxsi klinikalar küp.

private; owned by a person or group of persons

Шәхси фекер.

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

Private entrepreneurs, naturally, promote their own interests.

Şəxsi eşqıwarźar, əlbittə, üź mənfəğəttəren alğa hörə.


мәнфәғәт

head

мәнфәғәт • (mənfəğət)

ba-noun

мәнфәғәт • (mənfəğət)

mənfəğət (romanization)
мәнфәғәт (absolute singular-only)
мәнфәғәттең (definite genitive singular-only)
мәнфәғәткә (dative singular-only)
мәнфәғәтте (accusative definite singular-only)
мәнфәғәттә (locative singular-only)
мәнфәғәттән (ablative singular-only)

From Arabic مَنْفَعَة (manfaʕa, “usefulness; advantage”).

der

interest, whether material or immaterial


буш

From Proto-Turkic *boĺ (“empty; free”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (boš, “empty; free”),
Old Uyghur [script needed] (boš, “empty; free”),
Turkish boş (“empty”).

cog

Бүлмә буп-буш ине, тик иҙәнгә намаҙлыҡ түшәлгән.

The room was completely empty, there was only a prayer mat laid on the floor.

Bülmə bup-buş ine, tik iźəngə namaźlıq tüşəlgən.

Һәр шаҡмаҡҡа бер генә хәреф яҙыла; буш шаҡмаҡтар ҡалмаҫҡа тейеш.

Only one letter fits into each box; no empty boxes must remain.

Hər şaqmaqqa ber genə xəref yaźıla; buş şaqmaqtar qalmaśqa teyeş.

Беҙ буш вәғәҙә бирмәйбеҙ.

Буш дәфтәр.


буш ваҡыт

head

буш ваҡыт • (buş vaqıt)

ba-noun

буш ваҡыт • (buş vaqıt)

buş vaqıt (romanization)
буш ваҡыт (absolute singular-only)
буш ваҡыттың (definite genitive singular-only)
буш ваҡытҡа (dative singular-only)
буш ваҡытты (accusative definite singular-only)
буш ваҡытта (locative singular-only)
буш ваҡыттан (ablative singular-only)

Бер генә минут та буш ваҡытым юҡ.

I don't have a single minute of free time.

Ни бары интернет һәм бер-ике сәғәт буш ваҡыт ҡына кәрәк.

(For that, you) need only (access to) the Internet and a couple of hours of spare time.

Ni barı internet həm ber-ike səğət buş vaqıt qına kərək.


Ғүмәр Хәйәм

head

Ғүмәр Хәйәм • (Ğümər Xəyəm)

Ğümər Xəyəm (romanization)
Ғүмәр Хәйәм (absolute singular-only)
Ғүмәр Хәйәмдең (definite genitive singular-only)
Ғүмәр Хәйәмгә (dative singular-only)
Ғүмәр Хәйәмде (accusative definite singular-only)
Ғүмәр Хәйәмдә (locative singular-only)
Ғүмәр Хәйәмдән (ablative singular-only)

[ʁɵ.ˈmæɾ.χæ.ˈjæm]

"Тормош ул ― сәхнә, беҙ шунда ҡурсаҡ", тип тәржемә иткәйнем Ғүмәр Хәйәмдең бер робағыйын.
"Tormoş ul ― səxnə, beź şunda qursaq", tip tərjemə itkəynem Ğümər Xəyəmdeñ ber robağıyın.
"Life is a stage, (and) we are muppets there" ― thus I (once) translated one of Omar Khayyam's ruba'is.

Ә, мәҫәлән, Ғүмәр Хәйәмдең ике һүҙенең береһендә шарап, тиҙәр.

And for example, they say that in Omar Khayyam's two words, one will be "wine".

Ə, məśələn, Ğümər Xəyəmdeñ ike hüźeneñ berehendə şarap, tiźər.

Ә Мирас Дәүләтбаев үҙе фәйләсүфте, аҡыл эйәһен, Ғүмәр Хәйәм робағилары геройҙарының береһен хәтерләтә.
Ə Miras Dəwlətbayev üźe fəyləsüfte, aqıl eyəhen, Ğümər Xəyəm robağiları geroyźarınıñ berehen xəterlətə.
And Miras Däwlätbayev himself reminds of a philosopher, a thinker, one of Omar Khayyam's heroes.

ba:Ғүмәр Хәйәм


ун туғыҙ

ун туғыҙ • (un tuğıź)


ун биш

ун биш • (un biş)


ун һигеҙ

ун һигеҙ • (un higeź)


ун дүрт

ун дүрт • (un dürt)


ун өс

ун өс • (un ös)


ун алты

ун алты • (un altı)


ун бер

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.


фекер

feker (romanization)
фекер (absolute singular)
фекерҙәр (absolute plural)
фекерҙең (definite genitive singular)
фекерҙәрҙең (definite genitive plural)
фекергә (dative singular)
фекерҙәргә (dative plural)
фекерҙе (accusative definite singular)
фекерҙәрҙе (accusative definite plural)
фекерҙә (locative singular)
фекерҙәрҙә (locative plural)
фекерҙән (ablative singular)
фекерҙәрҙән (ablative plural)

From Volga Turki فکر (fikir, “opinion”), from Arabic فِكْر (fikr, “thinking, thought”).
Cognate with Kazakh пікір (pıkır), Kyrgyz бикир (bikir), пикир (pikir), Uzbek fikr, Turkish fikir.

der

(generic) any instance of reasoning/operation of mind

Кеше фекеренә ҡолаҡ һалыу — үҙеңде көҙгө аша күреүгә тиң.
Keşe fekerenə qolaq halıw — üźeñde köźgö aşa kürewgə tiñ.
Listening to somebody else's opinion is equal to looking at yourself through a mirror.

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.
Qənəğət tügelheñ ikən — üź hüźeñde əyt, təñqitlə, feker alış.
If you are not content — (then) give your comment, criticize, exchange opinions.


хикәйә

head

хикәйә • (xikəyə)

ba-noun

хикәйә • (xikəyə)

xikəyə (romanization)
хикәйә (absolute singular)
хикәйәләр (absolute plural)
хикәйәнең (definite genitive singular)
хикәйәләрҙең (definite genitive plural)
хикәйәгә (dative singular)
хикәйәләргә (dative plural)
хикәйәне (accusative definite singular)
хикәйәләрҙе (accusative definite plural)
хикәйәлә (locative singular)
хикәйәләрҙә (locative plural)
хикәйәнән (ablative singular)
хикәйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хикәйәләрҙең

хикәйәләрҙән

[χɨ̯͜i.kæ.ˈjæ]

From Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story”).
Cognate with Uzbek hikoya, Turkish hikâye, etc.


синыф

head

синыф • (sinıf)

ba-noun

синыф • (sinıf)

sinıf (romanization)
синыф (absolute singular)
синыфтар (absolute plural)
синыфтың (definite genitive singular)
синыфтарҙың (definite genitive plural)
синыфҡа (dative singular)
синыфтарға (dative plural)
синыфты (accusative definite singular)
синыфтарҙы (accusative definite plural)
синыфта (locative singular)
синыфтарҙа (locative plural)
синыфтан (ablative singular)
синыфтарҙан (ablative plural)

From Arabic صِنْف (ṣinf, “kind, sort; class”).
Cognate with
Tatar сыйныф (sıynıf),
Uzbek sinf,
Turkish sınıf (“political class; grade in school”).

cog

Хаким синыф.

Урта синыф.

Башланғыс синыфтар уҡытыусыһы.

(school) the year of instruction in primary to high school; grade, form


тәҡдир

head

тәҡдир • (təqdir)

ba-noun

тәҡдир • (təqdir)

təqdir (romanization)
тәҡдир (absolute singular)
тәҡдирҙәр (absolute plural)
тәҡдирҙең (definite genitive singular)
тәҡдирҙәрҙең (definite genitive plural)
тәҡдиргә (dative singular)
тәҡдирҙәргә (dative plural)
тәҡдирҙе (accusative definite singular)
тәҡдирҙәрҙе (accusative definite plural)
тәҡдирҙә (locative singular)
тәҡдирҙәрҙә (locative plural)
тәҡдирҙән (ablative singular)
тәҡдирҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәҡдирҙәрҙең

тәҡдирҙәрҙән

From Arabic تَقْدِير (taqdīr, “destiny, fate”).
Cognate with
Kazakh тағдыр (tağdyr),
Uzbek taqdir,
Turkish takdir (“destiny, fate”).

bor

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

Everyone is born to this world with their own fate (and) their own predestination.

Bıl donʺyağa hər kem üź yaźmışı, üź təqdire menən tıwa.


тараф

taraf (romanization)
тараф (absolute singular)
тарафтар (absolute plural)
тарафтың (definite genitive singular)
тарафтарҙың (definite genitive plural)
тарафҡа (dative singular)
тарафтарға (dative plural)
тарафты (accusative definite singular)
тарафтарҙы (accusative definite plural)
тарафта (locative singular)
тарафтарҙа (locative plural)
тарафтан (ablative singular)
тарафтарҙан (ablative plural)

From Arabic طَرَف (ṭaraf, “side; participant”).
Cognate with
Turkish taraf.

der

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.
Zəki Vəlidiźeñ Sovet xöküməte tarafına sığıwın xup kürməy, Möxəmmət Qorbanğəliyev başqorttar isemenən Kolçak xöküməten yaqlaw turahında belderə.
Having not approved of Zaki Validi's defection to the Soviet Government's side, Muhammed Kurbangaliev declared that he supported Kolchak's government.


бисмилла

bor

بِسْمِ ٱللّٰه

"in the name of Allah"; said before starting a new work, doing an important action, etc.


раббы

head

раббы • (rabbı)

ba-noun

раббы • (rabbı)

Аллаһ Раббыбыҙ беҙгә йәнде аманат итеп биргән. Беҙҙең бурыс — шул аманатты нисек алдыҡ, шул рәүештә Аллаһыға кире ҡайтарып биреү.
Allah Rabbıbıź beźgə yənde amanat itep birgən. Beźźeñ burıs — şul amanattı nisek aldıq, şul rəweştə Allahığa kire qaytarıp birew.
Allah our Lord have us the soul as trust. Our duty is to return that trust to Allah (exactly) in the form we took it.

(Islam) Lord, a traditional epithet of Allah


Аллам һаҡлаһын

head

Аллам һаҡлаһын • (Allam haqlahın)

[ɑˈɫɑm.hɑq.ɫɑˈhɯ̞n]


майҙансыҡ

майҙансыҡ • (mayźansıq)

ba-noun

майҙансыҡ • (mayźansıq)

mayźansıq (romanization)
майҙансыҡ (absolute singular)
майҙансыҡтар (absolute plural)
майҙансыҡтың (definite genitive singular)
майҙансыҡтарҙың (definite genitive plural)
майҙансыҡҡа (dative singular)
майҙансыҡтарға (dative plural)
майҙансыҡты (accusative definite singular)
майҙансыҡтарҙы (accusative definite plural)
майҙансыҡта (locative singular)
майҙансыҡтарҙа (locative plural)
майҙансыҡтан (ablative singular)
майҙансыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

майҙансыҡтың

майҙансыҡтан

майҙансыҡтар

майҙансыҡтарҙың

майҙансыҡтарға

майҙансыҡтарҙы

майҙансыҡтарҙа

майҙансыҡтарҙан

майҙан майҙан#Bashkir

diminutive of майҙан (mayźan): site, area, ground


Аллам һаҡтаһын

head

Аллам һаҡтаһын • (Allam haqtahın)

Аллам һаҡлаһын
Аллам һаҡлаһын#Bashkir

Eastern Bashkir form of Аллам һаҡлаһын (Allam haqlahın); may Allah save me from that; God forbid


рәхмәт

рәхмәт • (rəxmət)

From
Persian رحمت (rahmat, “mercy”),
from
Arabic رَحْمَة (raḥma, “compassion, mercy”).
Apparently, a Central Asian innovative use in the sense of "thank you".
Compare to Tatar рәхмәт (räxmät), Kazakh рахмет (raxmet)/рақмет (raqmet), Kyrgyz ыракмат (ırakmat), Uzbek rahmat, Uyghur رەھمەت (rehmet, “thank you”), Tajik раҳмат (rahmat, “thank you”).

der

Малайҙар тиҙ-тиҙ ашанылар ҙа, "рәхмәт" тип сығып киттеләр.

The boys had their meal quickly, said "thank you" and left.

Malayźar tiź-tiź aşanılar źa, "rəxmət" tip sığıp kittelər.


рәхмәт

head

рәхмәт • (rəxmət)

ba-noun

рәхмәт • (rəxmət)

rəxmət (romanization)
рәхмәт (absolute singular)
рәхмәттәр (absolute plural)
рәхмәттең (definite genitive singular)
рәхмәттәрҙең (definite genitive plural)
рәхмәткә (dative singular)
рәхмәттәргә (dative plural)
рәхмәтте (accusative definite singular)
рәхмәттәрҙе (accusative definite plural)
рәхмәттә (locative singular)
рәхмәттәрҙә (locative plural)
рәхмәттән (ablative singular)
рәхмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәхмәттәрҙең

рәхмәттәрҙән

Рәхмәт хаты.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

(Islam) Allah's mercy, mercifulness, clemency


йыртҡыс ҡош

head

йыртҡыс ҡош • (yırtqıs qoş)

ba-noun

йыртҡыс ҡош • (yırtqıs qoş)

yırtqıs qoş (romanization)
йыртҡыс ҡош (absolute singular)
йыртҡыс ҡоштар (absolute plural)
йыртҡыс ҡоштоң (definite genitive singular)
йыртҡыс ҡоштарҙың (definite genitive plural)
йыртҡыс ҡошҡа (dative singular)
йыртҡыс ҡоштарға (dative plural)
йыртҡыс ҡошто (accusative definite singular)
йыртҡыс ҡоштарҙы (accusative definite plural)
йыртҡыс ҡошта (locative singular)
йыртҡыс ҡоштарҙа (locative plural)
йыртҡыс ҡоштан (ablative singular)
йыртҡыс ҡоштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыртҡыс ҡоштоң

йыртҡыс ҡошҡа

йыртҡыс ҡошто

йыртҡыс ҡошта

йыртҡыс ҡоштан

йыртҡыс ҡоштар

йыртҡыс ҡоштарҙың

йыртҡыс ҡоштарға

йыртҡыс ҡоштарҙы

йыртҡыс ҡоштарҙа

йыртҡыс ҡоштарҙан

[jɯ̞ɾt.qɯ̞s.ˈqʊ̞ʂ]


йыртҡыс

head

йыртҡыс • (yırtqıs)

ba-noun

йыртҡыс • (yırtqıs)

yırtqıs (romanization)
йыртҡыс (absolute singular)
йыртҡыстар (absolute plural)
йыртҡыстың (definite genitive singular)
йыртҡыстарҙың (definite genitive plural)
йыртҡысҡа (dative singular)
йыртҡыстарға (dative plural)
йыртҡысты (accusative definite singular)
йыртҡыстарҙы (accusative definite plural)
йыртҡыста (locative singular)
йыртҡыстарҙа (locative plural)
йыртҡыстан (ablative singular)
йыртҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыртҡыстарҙың

йыртҡыстарға

йыртҡыстарҙы

йыртҡыстарҙа

йыртҡыстарҙан

йырт- (yırt-, “tear to pieces”) + -ҡыс (-qıs, “agent suffix”).
Cognate with
Kazakh жыртқыш (jyrtqyş),
Kyrgyz жырткыч (jırtkıc),
Uzbek yirtqich,
Uyghur ژىرتقۇچ (zhirtquch, “predator”),
etc.


нисбәт

head

нисбәт • (nisbət)

ba-noun

нисбәт • (nisbət)

nisbət (romanization)
нисбәт (absolute singular)
нисбәттәр (absolute plural)
нисбәттең (definite genitive singular)
нисбәттәрҙең (definite genitive plural)
нисбәткә (dative singular)
нисбәттәргә (dative plural)
нисбәтте (accusative definite singular)
нисбәттәрҙе (accusative definite plural)
нисбәттә (locative singular)
нисбәттәрҙә (locative plural)
нисбәттән (ablative singular)
нисбәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нисбәттәрҙең

нисбәттәрҙән

Көстәр нисбәте.

Хаҡ һәм сифат нисбәте.

Ҡала халкының процент нисбәтендә арта барыуы — тәбиғи күренеш.
Qala xalkınıñ protsent nisbətendə arta barıwı — təbiği küreneş.
The (continuing) growth of the urban population in terms of percentage ratio is a natural phenomenon.


йома

yoma (romanization)
йома (absolute singular)
йомалар (absolute plural)
йоманың (definite genitive singular)
йомаларҙың (definite genitive plural)
йомаға (dative singular)
йомаларға (dative plural)
йоманы (accusative definite singular)
йомаларҙы (accusative definite plural)
йомала (locative singular)
йомаларҙа (locative plural)
йоманан (ablative singular)
йомаларҙан (ablative plural)


шәмбе

head

шәмбе • (şəmbe)

ba-noun

шәмбе • (şəmbe)

şəmbe (romanization)
шәмбе (absolute singular)
шәмбеләр (absolute plural)
шәмбенең (definite genitive singular)
шәмбеләрҙең (definite genitive plural)
шәмбегә (dative singular)
шәмбеләргә (dative plural)
шәмбене (accusative definite singular)
шәмбеләрҙе (accusative definite plural)
шәмбелә (locative singular)
шәмбеләрҙә (locative plural)
шәмбенән (ablative singular)
шәмбеләрҙән (ablative plural)


йәкшәмбе

head

йәкшәмбе • (yəkşəmbe)

ba-noun

йәкшәмбе • (yəkşəmbe)

yəkşəmbe (romanization)
йәкшәмбе (absolute singular)
йәкшәмбеләр (absolute plural)
йәкшәмбенең (definite genitive singular)
йәкшәмбеләрҙең (definite genitive plural)
йәкшәмбегә (dative singular)
йәкшәмбеләргә (dative plural)
йәкшәмбене (accusative definite singular)
йәкшәмбеләрҙе (accusative definite plural)
йәкшәмбелә (locative singular)
йәкшәмбеләрҙә (locative plural)
йәкшәмбенән (ablative singular)
йәкшәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәкшәмбеләрҙең

йәкшәмбеләргә

йәкшәмбеләрҙе

йәкшәмбеләрҙә

йәкшәмбеләрҙән

From Persian یکشنبه (yek-šanbe, “Sunday”).

Йәкшәмбе көнө һуң ғына уяндым.


шаршамбы

head

шаршамбы • (şarşambı)

ba-noun

шаршамбы • (şarşambı)

şarşambı (romanization)
шаршамбы (absolute singular)
шаршамбылар (absolute plural)
шаршамбының (definite genitive singular)
шаршамбыларҙың (definite genitive plural)
шаршамбыға (dative singular)
шаршамбыларға (dative plural)
шаршамбыны (accusative definite singular)
шаршамбыларҙы (accusative definite plural)
шаршамбыла (locative singular)
шаршамбыларҙа (locative plural)
шаршамбынан (ablative singular)
шаршамбыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шаршамбыларҙың

шаршамбыларға

шаршамбыларҙы

шаршамбыларҙа

шаршамбыларҙан

[ʂɑr.ˈʂɑm.bɯ̞]

From Persian چهارشنبه (čahâr-šanbe, “Wednesday”).


шишәмбе

head

шишәмбе • (şişəmbe)

ba-noun

шишәмбе • (şişəmbe)

şişəmbe (romanization)
шишәмбе (absolute singular)
шишәмбеләр (absolute plural)
шишәмбенең (definite genitive singular)
шишәмбеләрҙең (definite genitive plural)
шишәмбегә (dative singular)
шишәмбеләргә (dative plural)
шишәмбене (accusative definite singular)
шишәмбеләрҙе (accusative definite plural)
шишәмбелә (locative singular)
шишәмбеләрҙә (locative plural)
шишәмбенән (ablative singular)
шишәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шишәмбеләрҙең

шишәмбеләргә

шишәмбеләрҙе

шишәмбеләрҙә

шишәмбеләрҙән

From Persian سهشنبه (se-šanbe, “Tuesday”).


кесе йома

kese yoma (romanization)
кесе йома (absolute singular)
кесе йомалар (absolute plural)
кесе йоманың (definite genitive singular)
кесе йомаларҙың (definite genitive plural)
кесе йомаға (dative singular)
кесе йомаларға (dative plural)
кесе йоманы (accusative definite singular)
кесе йомаларҙы (accusative definite plural)
кесе йомала (locative singular)
кесе йомаларҙа (locative plural)
кесе йоманан (ablative singular)
кесе йомаларҙан (ablative plural)

кесе йомалар

кесе йоманың

кесе йомаларҙың

кесе йомаларға

кесе йомаларҙы

кесе йомаларҙа

кесе йоманан

кесе йомаларҙан

Literally "the small Friday"; compare with the synonymous term кесе аҙна (kese aźna) .

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week. (From an astrology forecast)

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təʹśire bötə aźnağa huźılasaq.


кесе аҙна

head

кесе аҙна • (kese aźna)

ba-noun

кесе аҙна • (kese aźna)

kese aźna (romanization)
кесе аҙна (absolute singular)
кесе аҙналар (absolute plural)
кесе аҙнаның (definite genitive singular)
кесе аҙналарҙың (definite genitive plural)
кесе аҙнаға (dative singular)
кесе аҙналарға (dative plural)
кесе аҙнаны (accusative definite singular)
кесе аҙналарҙы (accusative definite plural)
кесе аҙнала (locative singular)
кесе аҙналарҙа (locative plural)
кесе аҙнанан (ablative singular)
кесе аҙналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

кесе аҙналар

кесе аҙнаның

кесе аҙналарҙың

кесе аҙналарға

кесе аҙналарҙы

кесе аҙналарҙа

кесе аҙнанан

кесе аҙналарҙан

[kɪ̞.ˈsɪ̞.äð.ˌnä]

[kɪ̞.ˈsɪ̞.ɑð.ˌnɑ]

Literally "the small Friday"; аҙна (aźna) here has its original Persian meaning of "Friday".


матур

Cognate with Tatar матур (matur, “beautiful”) and Chuvash маттур (mattur, “strong, stout; dextrous; brave; beautiful”).
Presumably, ultimately from Proto-Turkic *bagatur (“hero”).
Irregular nasalization and preservation of a roundness-disharmonic high vowel could be indicative of some sort of reloaning scenario.
Doublet of батыр (batır, “hero, brave”).

cog

Ул бик ҡиммәтле матур ынйы тапҡас, ҡайтып бар мөлкәтен һатҡан да, шул ынйыны алған. (Matthew 13:46)

When he found a very valuable, beautiful pearl, (he) went home, sold all his belongings and bought that pearl.

Ul bik qimmətle matur ınyı tapqas, qaytıp bar mölkəten hatqan da, şul ınyını alğan.


кесе

From Proto-Turkic *kičüg (“small”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (kičig, “small”);
Tatar кече (keçe, “small”),
Kazakh кіші (kışı, “small”),
Kumyk гиччи (giççi, “small”),
Kyrgyz кичүү (kicüü, “small”),
Southern Altai кичӱ (kičü, “small”),
Uzbek kichik (“small”),
Uyghur كۈچۈك (küchük, “small”),
Turkmen kiçi (“small, young”),
Azerbaijani kiçik (“small”),
Turkish küçük (“small”).

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Even from a small sparkle, big fire breaks out.

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Snowy owl's chicks hatch one a day, therefore the young birds in one nest have different statures, those younger often die.

Aq ökönöñ sebeştəre könönə bereşər moronlay, şuğa kürə ber oyalağı qoşsoqtar törlö buylı bula, keseləre yış qına ülep qala.


кесаҙна

head

кесаҙна • (kesaźna)

ba-noun

кесаҙна • (kesaźna)

kesaźna (romanization)
кесаҙна (absolute singular)
кесаҙналар (absolute plural)
кесаҙнаның (definite genitive singular)
кесаҙналарҙың (definite genitive plural)
кесаҙнаға (dative singular)
кесаҙналарға (dative plural)
кесаҙнаны (accusative definite singular)
кесаҙналарҙы (accusative definite plural)
кесаҙнала (locative singular)
кесаҙналарҙа (locative plural)
кесаҙнанан (ablative singular)
кесаҙналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

кесаҙналарҙың

кесаҙналарға

кесаҙналарҙы

кесаҙналарҙа

кесаҙналарҙан

Contracted form of кесе аҙна (kese aźna)


сәләм

head

сәләм • (sələm)

From the Arabic سَلَام (salām, “greeting”).

the traditional Muslim greeting, salaam; hello, hi


сәләм

сәләм • (sələm)

ba-noun

сәләм • (sələm)

Атайыңа сәләм әйт!

a greeting sent to someone via someone else


аҙыҡ

head

аҙыҡ • (aźıq)

ba-noun

аҙыҡ • (aźıq)

aźıq (romanization)
аҙыҡ (absolute singular-only)
аҙыҡтың (definite genitive singular-only)
аҙыҡҡа (dative singular-only)
аҙыҡты (accusative definite singular-only)
аҙыҡта (locative singular-only)
аҙыҡтан (ablative singular-only)

From *azuq (“food”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (azuq, “food”);
Kazakh азық (azyq),
Uzbek oziq,
Turkish azık,
Yakut ыһык (ıhık, “food”),
etc.


батҡаҡ

From Proto-Turkic *bat-gak (“sticky mud, bog”), from *bat- (“to sink, get bogged/stuck in mud”).
Cognate with
Kazakh батпақ (batpaq),
Kyrgyz баткак (batkak),
Shor патқақ (patqaq),
Karachay-Balkar батхакъ (batxaq, “clay, mud”),
Uzbek botqoq,
Uyghur پاتقاق (patqaq, “sticky mud, bog”),
Turkmen batga (“swamp, bog”),
Turkish batak (“swamp, bog”).


борғаҡ

head

борғаҡ • (borğaq)

ba-noun

борғаҡ • (borğaq)

borğaq (romanization)
борғаҡ (absolute singular)
борғаҡтар (absolute plural)
борғаҡтың (definite genitive singular)
борғаҡтарҙың (definite genitive plural)
борғаҡҡа (dative singular)
борғаҡтарға (dative plural)
борғаҡты (accusative definite singular)
борғаҡтарҙы (accusative definite plural)
борғаҡта (locative singular)
борғаҡтарҙа (locative plural)
борғаҡтан (ablative singular)
борғаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

борғаҡтарҙың

борғаҡтарҙан


буранка

buranka (romanization)
буранка (absolute singular)
буранкалар (absolute plural)
буранканың (definite genitive singular)
буранкаларҙың (definite genitive plural)
буранкаға (dative singular)
буранкаларға (dative plural)
буранканы (accusative definite singular)
буранкаларҙы (accusative definite plural)
буранкала (locative singular)
буранкаларҙа (locative plural)
буранканан (ablative singular)
буранкаларҙан (ablative plural)

буранкаларҙың

буранкаларға

буранкаларҙы

буранкаларҙа

буранкаларҙан

From Russian воро́нка (vorónka, “funnel”).


яҡа

From Proto-Turkic *yaka (“collar; edge”).


яға

head

яға • (yağa)

ba-noun

яға • (yağa)

yağa (romanization)
яға (absolute singular)
яғалар (absolute plural)
яғаның (definite genitive singular)
яғаларҙың (definite genitive plural)
яғаға (dative singular)
яғаларға (dative plural)
яғаны (accusative definite singular)
яғаларҙы (accusative definite plural)
яғала (locative singular)
яғаларҙа (locative plural)
яғанан (ablative singular)
яғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaka (“edge; collar”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jaqa, “collar”);
Kazakh жаға (jağa, “collar”),
Kyrgyz жака (jaka, “collar; shore, bank”),
Uzbek yoqa (“collar; side; shore, bank”),
Turkish yaka (“collar”),
Khakas чаға (çağa, “trousers/pants' belt; edge”),
Yakut саҕа (sağa, “collar; edge”), etc.

cog

collar, the part of a garment that covers the neck and throat


Әлфиә

head

Әлфиә • (Əlfiə)

ba-proper noun

Әлфиә • (Əlfiə)

Əlfiə (romanization)
Әлфиә (absolute singular-only)
Әлфиәнең (definite genitive singular-only)
Әлфиә (dative singular-only)
Әлфиәне (accusative definite singular-only)
Әлфиәлә (locative singular-only)
Әлфиәнән (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic أَلْفِيَّة (ʔalfiyya, “yarrow”).


биҙәк

head

биҙәк • (biźək)

ba-noun

биҙәк • (biźək)

biźək (romanization)
биҙәк (absolute singular)
биҙәктәр (absolute plural)
биҙәктең (definite genitive singular)
биҙәктәрҙең (definite genitive plural)
биҙәккә (dative singular)
биҙәктәргә (dative plural)
биҙәкте (accusative definite singular)
биҙәктәрҙе (accusative definite plural)
биҙәктә (locative singular)
биҙәктәрҙә (locative plural)
биҙәктән (ablative singular)
биҙәктәрҙән (ablative plural)

From *bezek (“decoration, ornament”), from *beze- (“to decorate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bezäk, “decoration, ornament”);
Tatar бизәк (bizäk),
Kazakh безек (bezek),
Uzbek bezak,
Uyghur بېزەك (bëzek),
Turkish bezek (“decoration, ornament”).

cog

ornament, pattern, motif, especially formed from regular repeated elements


социаль

head

социаль • (sotsialʹ)

ba-adj

социаль • (sotsialʹ)

Ғаилә - мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

The family is an important social entity and it is protected by laws.

Ğailə - möhim sotsialʹ berəmek həm unı qanundar yaqlay.

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsialʹ xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.


айырым

head

айырым • (ayırım)

ba-adj

айырым • (ayırım)

[ɑ.jɯ̞ˈɾɯ̞m]

From *ayïrïm (“separate”), which appears to be originally a Central Asian innovation, from ayïr- (“to separate”), from Proto-Turkic *adïr- (“to separate”).
Compare with
Tatar аерым (ayerım),
Kazakh айырым (aiyrym),
Uzbek ayrim (“separate”),
Kyrgyz айрым (ayrım, “separate”),
Uyghur ئايرىم (ayrim, “separate”),
etc.

Ул айырым бүлмәлә тора.

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Write the problems' solutions on a separate sheet (of paper) and submit it.

Məsʹələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.


айырым

head

айырым • (ayırım)

[ɑ.jɯ̞ˈɾɯ̞m]

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a war weapon or an instrument of labor.

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.


мөһим

мөһим • (möhim)

ba-adj

мөһим • (möhim)

From Arabic مُهِمّ (muhimm, “important”).
Cognate with
Uzbek muhim, Turkish mühim (“important”).


мөһим

head

мөһим • (möhim)

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

It is important to find a key to a child's soul.

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

For a novice (lit. young) journalist, it is especially important to be able to select the topic on which to appear in the press.

Matbuğatta sığış yahar ösön temanı haylap ala belew yəş jurnalist ösön bigerək tə möhim.


алдынғы

алдынғы • (aldınğı)

ba-adj

алдынғы • (aldınğı)

[ɑɫ.dɯ̞ŋˈɢɯ̞]

From *aldïnqï (“front, located in the front”) (see the cognates below), from *aldïn (“in/from the front; before, ahead of time; first”) (see the cognates below), from Proto-Turkic *āl- (“front”).
Note that *aldïn is a specifically Karluk ablative form; its Kypchak analog is *aldan (see Bashkir алдан (aldan)). Thus, this entry term is probably a borrowing from Chagatai. The Chagatai form needs to be identified and cited to confirm this hypothesis.
Compare to
Uzbek oldingi (“front, foremost; distinguished, outstanding”),
Uyghur ئالدىنقى (aldinqi, “front, anterior, foremost”);
Uzbek oldin (“before, in front, ahead of time”),
Uyghur ئالدىن (aldin, “before, in front, ahead of time”).

cog

Алдынғы тракторист.


йөкмәтке

head

йөкмәтке • (yökmətke)

ba-noun

йөкмәтке • (yökmətke)

yökmətke (romanization)
йөкмәтке (absolute singular)
йөкмәткеләр (absolute plural)
йөкмәткенең (definite genitive singular)
йөкмәткеләрҙең (definite genitive plural)
йөкмәткегә (dative singular)
йөкмәткеләргә (dative plural)
йөкмәткене (accusative definite singular)
йөкмәткеләрҙе (accusative definite plural)
йөкмәткелә (locative singular)
йөкмәткеләрҙә (locative plural)
йөкмәткенән (ablative singular)
йөкмәткеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йөкмәткеләрҙең

йөкмәткеләргә

йөкмәткеләрҙе

йөкмәткеләрҙә

йөкмәткеләрҙән

contents, table of contents (in a book, etc.)


Дим

Dim (romanization)
Дим (absolute singular-only)
Димдең (definite genitive singular-only)
Димгә (dative singular-only)
Димде (accusative definite singular-only)
Димдә (locative singular-only)
Димдән (ablative singular-only)

Dyoma River, a river in South-Western and Central Bashkortostan


ҡабырға

head

ҡабырға • (qabırğa)

ba-noun

ҡабырға • (qabırğa)

qabırğa (romanization)
ҡабырға (absolute singular)
ҡабырғалар (absolute plural)
ҡабырғаның (definite genitive singular)
ҡабырғаларҙың (definite genitive plural)
ҡабырғаҡа (dative singular)
ҡабырғаларға (dative plural)
ҡабырғаны (accusative definite singular)
ҡабырғаларҙы (accusative definite plural)
ҡабырғала (locative singular)
ҡабырғаларҙа (locative plural)
ҡабырғанан (ablative singular)
ҡабырғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабырғаларҙың

ҡабырғаларға

ҡабырғаларҙы

ҡабырғаларҙа

ҡабырғаларҙан

[qɑ.βɯ̞r.ˈʁɑ]

From *qapurğa (“rib”), derived from Proto-Turkic *kapur- (“rib”).
Cognate with
Tatar кабырга (qabırga, “rib”),
Kazakh қабырға (qabyrğa, “rib”),
Kumyk къабургъа (qaburğa, “rib”),
Crimean Tatar qaburğa (“rib”),
Kyrgyz кабырга (kabırga, “rib”),
Shor қабырға (“rib”),
Uzbek qovurgʻa (“rib”),
Uyghur قوۋۇرغا (qowurgha, “rib”),
Turkmen gapyrga (“rib”),
Azerbaijani qabırğa (“rib”),
Turkish kaburga (“rib”).

cog

Shor қабырға (“rib”)


үксә

head

үксә • (üksə)

ba-noun

үксә • (üksə)

üksə (romanization)
үксә (absolute singular)
үксәләр (absolute plural)
үксәнең (definite genitive singular)
үксәләрҙең (definite genitive plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative definite singular)
үксәләрҙе (accusative definite plural)
үксәлә (locative singular)
үксәләрҙә (locative plural)
үксәнән (ablative singular)
үксәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ökče (“heel”).
Not attested in Old Turkic.
Cognate with
Tatar үкчә (ükçä),
Kazakh өкше (ökşe),
Kyrgyz өкчө (ökcö),
Southern Altai энчек (enček),
Uyghur ئوكچە (okche),
Turkmen ökje,
Ottoman Turkish اوكچه (ökçe, “heel”), etc.


осҡон

osqon (romanization)
осҡон (absolute singular)
осҡондар (absolute plural)
осҡондоң (definite genitive singular)
осҡондарҙың (definite genitive plural)
осҡонға (dative singular)
осҡондарға (dative plural)
осҡондо (accusative definite singular)
осҡондарҙы (accusative definite plural)
осҡонда (locative singular)
осҡондарҙа (locative plural)
осҡондан (ablative singular)
осҡондарҙан (ablative plural)

A Chagatai innovation: ئوچقون (učqun, “sparkle”), from Proto-Turkic *uč- (“to fly”).
Cognate with Tatar очкын (oçkın), Kazakh ұшқын (ūşqyn), Kumyk учгъун (uçğun), Kyrgyz учкун (uckun), Uzbek uchqun, Uyghur ئۇچقۇن (uchqun), Turkmen uçgun, Turkish uçkun (“sparkle”).

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.


буҫтау

head

буҫтау • (buśtaw)

ba-noun

буҫтау • (buśtaw)

buśtaw (romanization)
буҫтау (absolute singular)
буҫтауҙар (absolute plural)
буҫтауҙың (definite genitive singular)
буҫтауҙарҙың (definite genitive plural)
буҫтауға (dative singular)
буҫтауҙарға (dative plural)
буҫтауҙы (accusative definite singular)
буҫтауҙарҙы (accusative definite plural)
буҫтауҙа (locative singular)
буҫтауҙарҙа (locative plural)
буҫтауҙан (ablative singular)
буҫтауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

буҫтауҙарҙың

буҫтауҙарҙан

Exact etymology is yet unknown.
Presumably from Russian постав (postav, “cloth generated on a loom”).
Cognate with
Tatar постау (postaw),
Chuvash постав (postav) / пустав (pustav, “id.”)
Also, possibly related to Hungarian posztó (“baize”).

bor

woolen cloth, broadcloth; dense woven cloth, typically made of wool


боҙбармаҡ

head

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

ba-noun

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

boźbarmaq (romanization)
боҙбармаҡ (absolute singular)
боҙбармаҡтар (absolute plural)
боҙбармаҡтың (definite genitive singular)
боҙбармаҡтарҙың (definite genitive plural)
боҙбармаҡҡа (dative singular)
боҙбармаҡтарға (dative plural)
боҙбармаҡты (accusative definite singular)
боҙбармаҡтарҙы (accusative definite plural)
боҙбармаҡта (locative singular)
боҙбармаҡтарҙа (locative plural)
боҙбармаҡтан (ablative singular)
боҙбармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

боҙбармаҡтың

боҙбармаҡтан

боҙбармаҡтар

боҙбармаҡтарҙың

боҙбармаҡтарға

боҙбармаҡтарҙы

боҙбармаҡтарҙа

боҙбармаҡтарҙан

боҙ (boź, “ice”) + бармаҡ (barmaq, “finger”).


көрт

head

көрт • (kört)

ba-noun

көрт • (kört)

kört (romanization)
көрт (absolute singular)
көрттәр (absolute plural)
көрттөң (definite genitive singular)
көрттәрҙең (definite genitive plural)
көрткә (dative singular)
көрттәргә (dative plural)
көрттө (accusative definite singular)
көрттәрҙе (accusative definite plural)
көрттә (locative singular)
көрттәрҙә (locative plural)
көрттән (ablative singular)
көрттәрҙән (ablative plural)

From *kürt (“snow drift”), related to Yakut күрт- (kürt-, “to shovel”), Karakhanid [script needed] (küri-), Karakhanid [script needed] (kürä-, “to scoop, shovel”). See also көрәк (körək, “shovel”).
Compare to
Tatar көрт (kört, “snow drift”),
Kumyk кюрт (kürt, “snow drift”),
Southern Altai күрт (“snow drift”),
Shor кӧрт (“snow drift”);
also
Kazakh күртік (kürtık, “snow drift”),
Kyrgyz күртүк (kürtük)/күрткү (kürtkü, “snow drift”),
Khakas кӧртік (“snow drift”).


һаҡау

Cognate with
Kazakh сақау (saqau, “mute; stutterer, stammerer”),
Kyrgyz сакоо (sakoo, “stutterer, stammerer”),
Uzbek soqov (“mute; stutterer, stammerer”),
etc.

unable to pronounce a certain sound properly (of person, speech)


ҡыҫҡаһы

head

ҡыҫҡаһы • (qıśqahı)

ba-adv

ҡыҫҡаһы • (qıśqahı)

[qɯ̞θ.qɑ.ˈhɯ̞]

From ҡыҫҡа (qıśqa, “short”).
Compare to
Kazakh қысқасы (qysqasy, “in short”),
Uzbek qisqasi (“in short”),
Uyghur قىسقىسى (qisqisi, “in short”),
etc.

Ҡыҫҡаһы, эш былайыраҡ тора.

In short, here is what the situation is like.