Ринат

Rinat (romanization)
Ринат (absolute singular-only)
Ринаттың (definite genitive singular-only)
Ринатҡа (dative singular-only)
Ринатты (accusative definite singular-only)
Ринатта (locative singular-only)
Ринаттан (ablative singular-only)

Coined in the 20th century.
Usually treated as an acronym of Russian револю́ция (revoljúcija, “revolution”), нау́ка (naúka, “science”), те́хника (téxnika, “technics”), resulting in Ренат (Renat) and then adapted to the Bashkir vowel system.

der

Ринат Себерҙә вахта ысулы менән эшләй.

Rinat works in West Siberia on a rotating schedule.


хужа

xuja (romanization)
хужа (absolute singular)
хужалар (absolute plural)
хужаның (definite genitive singular)
хужаларҙың (definite genitive plural)
хужаға (dative singular)
хужаларға (dative plural)
хужаны (accusative definite singular)
хужаларҙы (accusative definite plural)
хужала (locative singular)
хужаларҙа (locative plural)
хужанан (ablative singular)
хужаларҙан (ablative plural)

From *xoja (“owner; host”), from Persian خواجه (xâje, “dignitary, vizir”).
Cognate with
Tatar хуҗа (xuca, “host, owner”),
Kazakh қожа (qoja, “host, owner”),
Kyrgyz кожо (kojo, “host, owner”),
Uzbek xoʻja (“host, owner”),
Uyghur خوجا (xoja, “host, owner”),
Turkish hoca (“master, teacher”).

bor

Үҙ йортоңдоң хужаһы булыу отошлораҡ.

It's more advantageous to be an owner of your own house.

Һалып бирелгән ризыҡты ҡалдырырға ярамай, яҙыҡ була, хужаны ихтирам итмәү һанала.

One should not leave (any of the) served food - (this is) a sin, is considered disrespect for the host.

Halıp birelgən rizıqtı qaldırırğa yaramay, yaźıq bula, xujanı ixtiram itməw hanala.


Себер

Seber (romanization)
Себер (absolute singular-only)
Себерҙең (definite genitive singular-only)
Себергә (dative singular-only)
Себерҙе (accusative definite singular-only)
Себерҙә (locative singular-only)
Себерҙән (ablative singular-only)

From Russian Сиби́рь (Sibírʹ).
Originally *sibir before the historical vowel shift.
Compare Siberian Tatar Себер (Seber), Tatar Себер (Seber).

Көнбайыш Себер

Ринат Себерҙә вахта ысулы менән эшләй.

Rinat works in Siberia on a rotating schedule.

Өйҙән алыҫ Себерҙә эшләү еңел микән?

Is it easy to work in Siberia, far from home?

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: send our husbands back home from Siberia!


йыуаса

head

йыуаса • (yıwasa)

ba-noun

йыуаса • (yıwasa)

yıwasa (romanization)
йыуаса (absolute singular-only)
йыуасаның (definite genitive singular-only)
йыуаса (dative singular-only)
йыуасаны (accusative definite singular-only)
йыуасала (locative singular-only)
йыуасанан (ablative singular-only)

In Bashkir cuisine, deep-fried pieces of unleavened dough, served with tea


талаҡ

talaq (romanization)
талаҡ (absolute singular-only)
талаҡтың (definite genitive singular-only)
талаҡҡа (dative singular-only)
талаҡты (accusative definite singular-only)
талаҡта (locative singular-only)
талаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tiālak (“spleen”). Cognate with Tatar talaq.


күт

küt (romanization)
күт (absolute singular-only)
күттең (definite genitive singular-only)
күткә (dative singular-only)
күтте (accusative definite singular-only)
күттә (locative singular-only)
күттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *köt (“anus, buttocks”).

(colloquial, vulgar) buttocks, butt, arse/ass


ашҡаҙан

head

ашҡаҙан • (aşqaźan)

ba-noun

ашҡаҙан • (aşqaźan)

aşqaźan (romanization)
ашҡаҙан (absolute singular-only)
ашҡаҙандың (definite genitive singular-only)
ашҡаҙанға (dative singular-only)
ашҡаҙанды (accusative definite singular-only)
ашҡаҙанда (locative singular-only)
ашҡаҙандан (ablative singular-only)

By surface analysis, аш (aş, “food, meal”) + ҡаҙан (qaźan, “cauldron”).
From *ašqazan (“stomach”) – apparently a Central Asian innovation.
Cognate with Tatar ашказан (aşkazan), Kazakh асқазан (asqazan), Karakalpak ас қазан (as qazan), Uzbek oshqozon, Uyghur ئاشقازان (ashqazan), Turkmen aşgazan (“stomach”).


эҙ

eź (romanization)
эҙ (absolute singular)
эҙҙәр (absolute plural)
эҙҙең (definite genitive singular)
эҙҙәрҙең (definite genitive plural)
эҙгә (dative singular)
эҙҙәргә (dative plural)
эҙҙе (accusative definite singular)
эҙҙәрҙе (accusative definite plural)
эҙҙә (locative singular)
эҙҙәрҙә (locative plural)
эҙҙән (ablative singular)
эҙҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *īŕ (“trace; furrow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (iz, “footmark, footprint”);
Uzbek iz (“footmark, footprint”),
Turkish iz (“footmark, footprint”),
Tuvan ис (is, “footmark, footprint”), etc.

cog

Яңы версияла Touch ID технологияһы файҙаланыла, йәғни ҡушымтаға бармаҡ эҙҙәре ярҙамында инергә була.

In the new version, Touch ID technology is used, so it is possible to log in to the application with the help of fingerprints.

Yañı versiyala Touch ID texnologiyahı fayźalanıla, yəğni quşımtağa barmaq eźźəre yarźamında inergə bula.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in memory and remains longer

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.


бауырһаҡ

head

бауырһаҡ • (bawırhaq)

ba-noun

бауырһаҡ • (bawırhaq)

bawırhaq (romanization)
бауырһаҡ (absolute singular-only)
бауырһаҡтың (definite genitive singular-only)
бауырһаҡҡа (dative singular-only)
бауырһаҡты (accusative definite singular-only)
бауырһаҡта (locative singular-only)
бауырһаҡтан (ablative singular-only)

From *bagïrsak (“intestines, visceral organs of animals; deep-fried pieces of unleavened dough”). Apparently related to *biagïr (“liver”).
Presumably, this dish was originally deep-fried in fat melted from sheep visceras, hence the semantic shift.
Cognate with
Old Uyghur baγarsuq (“intestines, viscera”),
Turkish bağırsak (“intestine”);
Kazakh бауырсақ (bauyrsaq, “pieces of deep-fried dough”), Kyrgyz боорсок (boorsok), Southern Altai борсок (borsok, “pieces of deep-fried dough”), Uzbek boʻgʻirsoq, Tuvan боорзак (boorzak), бовурзак (bovurzak), etc.


ҡутаҡ

qutaq (romanization)
ҡутаҡ (absolute singular)
ҡутаҡтар (absolute plural)
ҡутаҡтың (definite genitive singular)
ҡутаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡутаҡҡа (dative singular)
ҡутаҡтарға (dative plural)
ҡутаҡты (accusative definite singular)
ҡутаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡутаҡта (locative singular)
ҡутаҡтарҙа (locative plural)
ҡутаҡтан (ablative singular)
ҡутаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kotak (“penis”).
Cognate with
Tatar кутак (qutaq),
Kazakh қотақ (qotaq),
Kyrgyz коток (kotok),
Uzbek qoʻtoq,
Yakut хотах (qotaq, “penis”),
etc.


әүҙем

head

әүҙем • (əwźem)

ba-adj

әүҙем • (əwźem)

Әүҙем тормош.

Иң әүҙем ҡатнашыусы.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


дөрөҫ

head

дөрөҫ • (döröś)

ba-adj

дөрөҫ • (döröś)


дөрөҫ

head

дөрөҫ • (döröś)

Ул мине дөрөҫ аңланы.


ысын

ысын • (ısın)

ba-adj

ысын • (ısın)

From *čïn (“true, real”), presumably borrowed from
Sinitic 眞 (MC tsyin, “true, real”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čïn, “true, real”);
Tatar чын (çın),
Kazakh шын (şyn),
Uzbek chin,
Khakas сын (sın),
Tuvan шын (şın, “true, real”), etc.

cog

Ысын хәл.

A real case, something that has actually taken place.

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

What qualities must be inherent to a true leader?

Isın liderğa nindəy sifattar xas bulırğa teyeş?


бәүел

head

бәүел • (bəwel)

bəwel (romanization)
бәүел (absolute singular-only)
бәүелдең (definite genitive singular-only)
бәүелгә (dative singular-only)
бәүелде (accusative definite singular-only)
бәүелдә (locative singular-only)
бәүелдән (ablative singular-only)


маңҡа

маңҡа • (mañqa)

mañqa (romanization)
маңҡа (absolute singular-only)
маңҡаның (definite genitive singular-only)
маңҡа (dative singular-only)
маңҡаны (accusative definite singular-only)
маңҡала (locative singular-only)
маңҡанан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar маңка (mañka),
Crimean Tatar mañqa,
Uyghur ماڭقا (mangqa, “snivel, snot”).


үт

üt (romanization)
үт (absolute singular-only)
үттең (definite genitive singular-only)
үткә (dative singular-only)
үтте (accusative definite singular-only)
үттә (locative singular-only)
үттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ȫt (“bile”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰓 (öd, “bile”);
Kazakh өт (öt),
Kumyk оьт (öt),
Uzbek oʻt (“bile”),
etc.


һейҙек

һейҙек • (heyźek)

heyźek (romanization)
һейҙек (absolute singular-only)
һейҙектең (definite genitive singular-only)
һейҙеккә (dative singular-only)
һейҙекте (accusative definite singular-only)
һейҙектә (locative singular-only)
һейҙектән (ablative singular-only)

From *sīd-tük (“urine”),
from Proto-Turkic *sīd- (“to urinate”).
Cognate with
Karakhanid سِذُكْ (siδük, “urine”);
Kazakh сідік (sıdık, “urine”),
Kyrgyz сийдик (siydik, “urine”),
Southern Altai сийдик (siydik, “urine”),
Tuvan сидик (sidik, “urine”),
Khakas сідік (sìdìk, “urine”),
Uzbek siydik (“urine”),
Uyghur سىيدىك (siydik, “urine”),
Turkmen sidik (“urine”),
Crimean Tatar siydik (“urine”),
Turkish sidik (“urine”), etc.


бөйөр

бөйөр • (böyör)

ba-noun

бөйөр • (böyör)

böyör (romanization)
бөйөр (absolute singular-only)
бөйөрҙөң (definite genitive singular-only)
бөйөргә (dative singular-only)
бөйөрҙө (accusative definite singular-only)
бөйөрҙә (locative singular-only)
бөйөрҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bögür (“kidney; side of body”).
Cognate with
Tatar бөер (böer, “kidney”),
Kazakh бүйір (büiır, “side of the body”),
Turkish böğür (“side, flank”),
Azerbaijani böyür (“flank”),
Turkmen böwür (“flank”),
Yakut бүөр (büör, “kidney”).

cog

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.


милли көрәш

head

милли көрәш • (milli körəş)

ba-noun

милли көрәш • (milli körəş)

milli körəş (romanization)
милли көрәш (absolute singular-only)
милли көрәштең (definite genitive singular-only)
милли көрәшкә (dative singular-only)
милли көрәште (accusative definite singular-only)
милли көрәштә (locative singular-only)
милли көрәштән (ablative singular-only)

[mʲɪ.ˈlɪj.kʏ̞.ˈɾæ̹ʃ]

(also көрәш) kurash; folk wrestling style practised among Bashkirs and other Turkic nations.


тәңре

head

тәңре • (təñre)

ba-noun

тәңре • (təñre)

təñre (romanization)
тәңре (absolute singular)
тәңреләр (absolute plural)
тәңренең (definite genitive singular)
тәңреләрҙең (definite genitive plural)
тәңрегә (dative singular)
тәңреләргә (dative plural)
тәңрене (accusative definite singular)
тәңреләрҙе (accusative definite plural)
тәңрелә (locative singular)
тәңреләрҙә (locative plural)
тәңренән (ablative singular)
тәңреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰭𐰼𐰃 (täŋri, “god; sky”),
Southern Altai теҥери (teŋeri, “sky”),
Turkish tanrı (“god”).


көрәш

head

көрәш • (körəş)

ba-noun

көрәш • (körəş)

körəş (romanization)
көрәш (absolute singular)
көрәштәр (absolute plural)
көрәштең (definite genitive singular)
көрәштәрҙең (definite genitive plural)
көрәшкә (dative singular)
көрәштәргә (dative plural)
көрәште (accusative definite singular)
көрәштәрҙе (accusative definite plural)
көрәштә (locative singular)
көрәштәрҙә (locative plural)
көрәштән (ablative singular)
көрәштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gerüĺ- (“to fight, struggle”).
Cognate with
Kazakh күрес (küres),
Kyrgyz күрөш (küröş),
Southern Altai кӱреш (küreš),
Tuvan хүреш (xüreş),
Shor кӱреш,
Uyghur كۈرەش (küresh),
Azerbaijani güləş,
Turkish güreş (“wrestling”), etc.

inh

Азатлыҡ өсөн көрәш.

Көрәш көслө рух тәрбиәләй.

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Our organization is not afraid of competitive struggle.

Beźźeñ oyoşma konkurent körəşenən qurqmay.

Эшҡыуарлыҡ — көрәш майҙаны, унда бары тик таһылдар, сәмселдәр еңеү яулай.
Eşqıwarlıq — körəş mayźanı, unda barı tik tahıldar, səmseldər yeñew yawlay.
Enterpreneurship is a space of struggle; in it, only the persevering and ambitious will win victory.

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamysha lets loose his horse, approaches the wrestling ground and enters into the (ongoing) struggle.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.

милли көрәш
милли көрәш

(also милли көрәш) (specifically) kurash; belt wrestling practised among Bashkirs and other Turkic nations


аҙан

head

аҙан • (aźan)

ba-noun

аҙан • (aźan)

aźan (romanization)
аҙан (absolute singular)
аҙандар (absolute plural)
аҙандың (definite genitive singular)
аҙандарҙың (definite genitive plural)
аҙанға (dative singular)
аҙандарға (dative plural)
аҙанды (accusative definite singular)
аҙандарҙы (accusative definite plural)
аҙанда (locative singular)
аҙандарҙа (locative plural)
аҙандан (ablative singular)
аҙандарҙан (ablative plural)

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.


эшләпә

head

эшләпә • (eşləpə)

ba-noun

эшләпә • (eşləpə)

eşləpə (romanization)
эшләпә (absolute singular)
эшләпәләр (absolute plural)
эшләпәнең (definite genitive singular)
эшләпәләрҙең (definite genitive plural)
эшләпәгә (dative singular)
эшләпәләргә (dative plural)
эшләпәне (accusative definite singular)
эшләпәләрҙе (accusative definite plural)
эшләпәлә (locative singular)
эшләпәләрҙә (locative plural)
эшләпәнән (ablative singular)
эшләпәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эшләпәләрҙең

эшләпәләрҙән

[ɪ̞ʃ.læ.ˈpæ]

From Russian шля́па (šljápa, “hat”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics.


эскәмйә

head

эскәмйә • (eskəmyə)

ba-noun

эскәмйә • (eskəmyə)

eskəmyə (romanization)
эскәмйә (absolute singular)
эскәмйәләр (absolute plural)
эскәмйәнең (definite genitive singular)
эскәмйәләрҙең (definite genitive plural)
эскәмйәгә (dative singular)
эскәмйәләргә (dative plural)
эскәмйәне (accusative definite singular)
эскәмйәләрҙе (accusative definite plural)
эскәмйәлә (locative singular)
эскәмйәләрҙә (locative plural)
эскәмйәнән (ablative singular)
эскәмйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эскәмйәләрҙең

эскәмйәләргә

эскәмйәләрҙе

эскәмйәләрҙә

эскәмйәләрҙән

From Russian скамья́ (skamʹjá, “bench”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics (however this rule does not affect recent loanwords, such as Гренландия (Grenlandiya)).

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

After exiting the game, Roberto sat at the substitute footballers' bench and covered his head with a towel; having moved to the locker room, he burst into tears, unable to hide his feelings

Uyından sıqqas, Roberto zapas futbolsılar eskəmyəhenə ultırıp başın taśtamal menən yaba, ə keyenew-sisenew bülməhenə ütkəs toyğoların yəşerə almay ilap yebərə.

(sports) bench; the place where players (substitutes) and coaches sit when not playing.


симешкә

head

симешкә • (simeşkə)

ba-noun

симешкә • (simeşkə)

simeşkə (romanization)
симешкә (absolute singular-only)
симешкәнең (definite genitive singular-only)
симешкә (dative singular-only)
симешкәне (accusative definite singular-only)
симешкәлә (locative singular-only)
симешкәнән (ablative singular-only)

From Russian семечки (semečki, “sunflower seeds”).
Cognate with
Uyghur سېمىشكا (sëmishka, “sunflower seeds”).

cog

Симешкә майы.

(colloquial) sunflower seeds, especially roasted and ready to eat


көнбағыш

head

көнбағыш • (könbağış)

ba-noun

көнбағыш • (könbağış)

könbağış (romanization)
көнбағыш (absolute singular-only)
көнбағыштың (definite genitive singular-only)
көнбағышҡа (dative singular-only)
көнбағышты (accusative definite singular-only)
көнбағышта (locative singular-only)
көнбағыштан (ablative singular-only)

[ˈkʏ̞n.bɑ.ˌʁɯ̞ʂ]

Synchronously, көн (kön, “sun”) + баҡ- (baq-, “to look”) + -ыш (-ış).

affix

Көнбағыш баҫыуы.

Көнбағыш иккән - етеш көн иткән.

The one who raises sunflower leads a well off life.

Көнбағыш майы.
Könbağış mayı.
Sunflower oil.

Урам буйында көнбағыш сиртеп йөрөгән кешеләрҙе, ғәҙәттә, бик яратып етмәйҙәр.

People who walk around streets eating sunflower seeds are typically not liked too much.

Uram buyında könbağış sirtep yörögən keşelərźe, ğəźəttə, bik yaratıp yetməyźər.


Бикбулат

Bikbulat (romanization)
Бикбулат (absolute singular-only)
Бикбулаттың (definite genitive singular-only)
Бикбулатҡа (dative singular-only)
Бикбулатты (accusative definite singular-only)
Бикбулатта (locative singular-only)
Бикбулаттан (ablative singular-only)

From бик (bik, “strong, hard”) + Persian پولاد (pulâd, “steel”).


Юлай

Yulay (romanization)
Юлай (absolute singular-only)
Юлайҙың (definite genitive singular-only)
Юлайға (dative singular-only)
Юлайҙы (accusative definite singular-only)
Юлайҙа (locative singular-only)
Юлайҙан (ablative singular-only)

No universally accepted etymology is known.
No cognates in other Turkic nations are known.
According to one of the versions, may be related to Hungarian given name Gyula, alongside with other tentative Bashkir–Hungarian parallels in proper names.

a male given name, traditionally given to boys born while traveling


Йосоп

Yosop (romanization)
Йосоп (absolute singular-only)
Йосоптоң (definite genitive singular-only)
Йосопҡа (dative singular-only)
Йосопто (accusative definite singular-only)
Йосопта (locative singular-only)
Йосоптан (ablative singular-only)

From Arabic يُوسُف (yūsuf).
Akin to Joseph.

(Islam) Yusuf, a prophet in Islam; equivalent to Joseph

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.

Yusuf, the protagonist in the tale of Yusuf and Zulaikha


Азамат

Azamat (romanization)
Азамат (absolute singular-only)
Азаматтың (definite genitive singular-only)
Азаматҡа (dative singular-only)
Азаматты (accusative definite singular-only)
Азаматта (locative singular-only)
Азаматтан (ablative singular-only)

From Arabic عَظَمَة (ʕaẓama, “majesty, glory”).


Салауат

Salawat (romanization)
Салауат (absolute singular-only)
Салауаттың (definite genitive singular-only)
Салауатҡа (dative singular-only)
Салауатты (accusative definite singular-only)
Салауатта (locative singular-only)
Салауаттан (ablative singular-only)

BA-Салауат.ogg

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.
Salawat — başqort üźañınıñ normahı.
Salawat (Yulayev) is the standard of a Bashkir identity.

(proper) Salawat Yulayev, the Bashkir folk hero

Salavat, a city in Bashkortostan, Russia, named after Salawat Yulayev


Булат

Bulat (romanization)
Булат (absolute singular-only)
Булаттың (definite genitive singular-only)
Булатҡа (dative singular-only)
Булатты (accusative definite singular-only)
Булатта (locative singular-only)
Булаттан (ablative singular-only)


салауат

salawat (romanization)
салауат (absolute singular)
салауаттар (absolute plural)
салауаттың (definite genitive singular)
салауаттарҙың (definite genitive plural)
салауатҡа (dative singular)
салауаттарға (dative plural)
салауатты (accusative definite singular)
салауаттарҙы (accusative definite plural)
салауатта (locative singular)
салауаттарҙа (locative plural)
салауаттан (ablative singular)
салауаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

салауаттарҙың

салауаттарға

салауаттарҙы

салауаттарҙа

салауаттарҙан

BA-Салауат.ogg

From Arabic صَلَوَات (ṣalawāt), plural of صَلَاة (ṣalāh, “salat, prayer”), from Classical Syriac ܨܠܘܬܐ (ṣəlōṯāʾ, “prayer”).

der

(Islam) laud (prayer of praise or glorification)


Ҡош юлы

head

Ҡош юлы • (Qoş yulı)

ba-noun

Ҡош юлы • (Qoş yulı)

[ˈqʊ̞ʂ.jo.ˌɫɯ̞]

Literally, "the birds' way".
An indigenous term, unparalleled in other Turkic languages.


иҫән

head

иҫән • (iśən)

ba-adj

иҫән • (iśən)

From *esen ("healthy; safe and sound"); no consensus exists about further derivation.
Cognate with Old Uyghur [script needed] (esän, “healthy”);
Tatar исән (isän, “healthy”),
Kyrgyz эсен (esen, “safe and healthy”),
Southern Altai эзен (ezen, “health, healthy”),
Khakas изен (izen, “healthy”),
Uzbek eson (“healthy”),
etc.

cog

Эней иҫән ҡалған трояндарҙы йыя, улар Трояны 20 карапта ташлап китәләр.

Aeneas gathers the Trojans who have stayed alive, (and) they leave Troy on 20 ships.

Eney iśən qalğan troyandarźı yıya, ular Troyanı 20 karapta taşlap kitələr.

alive and in good health; safe and sound


менән

head

менән • (menən) (take nouns in absolute case, pronouns in genitive)

Compare to
Kazakh мен (men),
Kyrgyz менен (menen, “with, and”).

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

Был донъяға һәр кем үҙ яҙмышы, үҙ тәҡдире менән тыуа.

Everyone is born to this world with their own fate (and) their own predestination.

Bıl donʺyağa hər kem üź yaźmışı, üź təqdire menən tıwa.

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

Once upon a time there lived an old man and an old woman.

Boron-boron zamanda yəşəgən ti qart menən qarsıq.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

As soon as I saw the address on the envelope, I recognized my father's handwriting.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.


күбек

күбек • (kübek)

ba-noun

күбек • (kübek)

kübek (romanization)
күбек (absolute singular)
күбектәр (absolute plural)
күбектең (definite genitive singular)
күбектәрҙең (definite genitive plural)
күбеккә (dative singular)
күбектәргә (dative plural)
күбекте (accusative definite singular)
күбектәрҙе (accusative definite plural)
күбектә (locative singular)
күбектәрҙә (locative plural)
күбектән (ablative singular)
күбектәрҙән (ablative plural)

From *kӧpük "foam", from Proto-Turkic *köp- (“to swell, surge”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (köpük, “foam”),
Kazakh көбік (köbık),
Kyrgyz көбүк (köbük),
Southern Altai кӧбӱк (köbük),
Shor кӧбӱк,
Uzbek ko'pik,
Uyghur كۆپۈك (köpük),
Azerbaijani köpük,
Turkish köpük,
Tuvan көвүк (kövük, “foam”),
etc.

cog

Ҡырыныу күбеге


өсөн

head

өсөн • (ösön) (takes nouns in absolute case, pronouns in genitive)

From Proto-Turkic *üčün (“because, for the sake of”).

inh

Азатлыҡ өсөн көрәш.

Үҫмерҙәр өсөн гәзит.

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.
İjad mineñ ösön — küñel talabı ul.
Creative work is for me a necessity of (my) soul.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.

Ватансы булыу өсөн дәүләт кәрәк.

There needs to be a state (for you) to be a patriot.

Янғын осраҡтарын иҫкәртеү өсөн район хакимиәте кипкән үлән, тирәк мамығы, үҫемлек ҡалдыҡтарын яндырыуҙы быйыл алдан уҡ тыйып ҡуйған.

This year, the district administration has beforehand prohibited to burn dry grass, poplar down, (and) remnants of plants so as to forestall (possible) cases of wildfire.

Yanğın osraqtarın iśkərtew ösön rayon xakimiəte kipkən ülən, tirək mamığı, üśemlek qaldıqtarın yandırıwźı bıyıl aldan uq tıyıp quyğan.

Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора.

The main methods employed in philosophy to examine such questions are logic reasoning and deduction.

Bınday horawźarźı tikşerew ösön fəlsəfələ qullanılğan töp alım bulıp logik fekerləw həm hığımta sığarıw tora.


ни өсөн

head

ни өсөн? • (ni ösön?)

/ˈnɪ̞.jʏ̞.ˌsʏ̞n/

Сеймал иҡтисады ни өсөн яман?

Why is raw materials(-based) economy bad?

Ни өсөн Рәсәйҙә ҡоймаларҙы таҡтанан, ә мебелде ағас онтағынан эшләйҙәр икән?

Why are fences in Russia made of planks, and furniture is made of sawdust?

Ni ösön Rəsəyźə qoymalarźı taqtanan, ə mebelde ağas ontağınan eşləyźər ikən?

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ? ― тип ҡаршы төштө Ғайса. (Matthew 15:3)
Ə heź ni ösön üźegeźźeñ yolalarığıź xaqına Alla əmeren boźahığıź? ― tip qarşı töştö Ğaysa.
Jesus replied, “And why do you break the command of God for the sake of your tradition?

(interrogative adverb) why?, for what reason?


ҡапҡас

qapqas (romanization)
ҡапҡас (absolute singular)
ҡапҡастар (absolute plural)
ҡапҡастың (definite genitive singular)
ҡапҡастарҙың (definite genitive plural)
ҡапҡасҡа (dative singular)
ҡапҡастарға (dative plural)
ҡапҡасты (accusative definite singular)
ҡапҡастарҙы (accusative definite plural)
ҡапҡаста (locative singular)
ҡапҡастарҙа (locative plural)
ҡапҡастан (ablative singular)
ҡапҡастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡапҡастарҙың

ҡапҡастарҙан

From *qap-ğač, Proto-Turkic *kap- (“to cover, close”).
Cognate with
Kumyk къапгъач (qapğaç, “lid, cover, valve”).


кәшәнә

head

кәшәнә • (kəşənə)

ba-noun

кәшәнә • (kəşənə)

kəşənə (romanization)
кәшәнә (absolute singular)
кәшәнәләр (absolute plural)
кәшәнәнең (definite genitive singular)
кәшәнәләрҙең (definite genitive plural)
кәшәнәгә (dative singular)
кәшәнәләргә (dative plural)
кәшәнәне (accusative definite singular)
кәшәнәләрҙе (accusative definite plural)
кәшәнәлә (locative singular)
кәшәнәләрҙә (locative plural)
кәшәнәнән (ablative singular)
кәшәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәшәнәләрҙең

кәшәнәләрҙән

From Persian کاشانه (kâšâna, kâšâne, “house”).
Cognate with
Kazakh кесене (kesene, “grave memorial”).

cog

grave memorial; a memorial structure on the grave of a prominent religious (Islamic) or historical figure. Is built of rocks or bricks, and includes a dome on top of or a low wall around the grave.


мылтыҡ

head

мылтыҡ • (mıltıq)

ba-noun

мылтыҡ • (mıltıq)

mıltıq (romanization)
мылтыҡ (absolute singular)
мылтыҡтар (absolute plural)
мылтыҡтың (definite genitive singular)
мылтыҡтарҙың (definite genitive plural)
мылтыҡҡа (dative singular)
мылтыҡтарға (dative plural)
мылтыҡты (accusative definite singular)
мылтыҡтарҙы (accusative definite plural)
мылтыҡта (locative singular)
мылтыҡтарҙа (locative plural)
мылтыҡтан (ablative singular)
мылтыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мылтыҡтарҙың

мылтыҡтарҙан

[mɯ̞ɫ.ˈtɯ̞q]

Cognate with
Kazakh мылтық (myltyq),
Nogai мылтык (mıltık),
Uzbek miltiq,
Uyghur مىلتىق (miltiq),
Kyrgyz мылтык (mıltık),
Southern Altai мылтык (mïltïk),
Khakas мылтых (mıltıx, “rifle”), etc.

Һунар мылтығы.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal that a boy is born.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.


шайыҡ

head

шайыҡ • (şayıq)

şayıq (romanization)
шайыҡ (absolute singular-only)
шайыҡтың (definite genitive singular-only)
шайыҡҡа (dative singular-only)
шайыҡты (accusative definite singular-only)
шайыҡта (locative singular-only)
шайыҡтан (ablative singular-only)


эрен

eren (romanization)
эрен (absolute singular-only)
эрендең (definite genitive singular-only)
эренгә (dative singular-only)
эренде (accusative definite singular-only)
эрендә (locative singular-only)
эрендән (ablative singular-only)

From *iriñ (“pus”), from Proto-Turkic *iri- (“to decay; to turn sour, coagulate”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (iriŋ, “pus”);
Kazakh ірің (ırıñ, “pus”),
Kyrgyz ириң (iriŋ, “pus”),
Uzbek yiring,
Khakas ірінъ (ìrìnʺ, “pus”),
Tuvan ириң (iriñ, “pus”),
Turkish irin (“pus”), etc.


һеләгәй

head

һеләгәй • (heləgəy)

ba-noun

һеләгәй • (heləgəy)

heləgəy (romanization)
һеләгәй (absolute singular-only)
һеләгәйҙең (definite genitive singular-only)
һеләгәйгә (dative singular-only)
һеләгәйҙе (accusative definite singular-only)
һеләгәйҙә (locative singular-only)
һеләгәйҙән (ablative singular-only)

From Mongolic silükei ~ šilükei "saliva", from Proto-Mongolic *sil- (“saliva; mucus; wet”).
Note that the s-/š- variation at the beginning (compare шеләгәй) go back to the diachronous variation within Mongolic.
Cognate with
Tuvan шилегей (şilegey),
Khakas сілегей (sìlegey),
Crimean Tatar silekiy,
Kazakh сілекей (sılekei, “saliva”), etc.


асҡыс

head

асҡыс • (asqıs)

ba-noun

асҡыс • (asqıs)

asqıs (romanization)
асҡыс (absolute singular-only)
асҡыстың (definite genitive singular-only)
асҡысҡа (dative singular-only)
асҡысты (accusative definite singular-only)
асҡыста (locative singular-only)
асҡыстан (ablative singular-only)

Synchronously, ас- (as-, “open”) + -ҡыс (-qıs, “agent suffix”).
Cognate with
Kyrgyz ачкыч (ackıc), Kumyk ачгъыч (açğıç), Uyghur ئاچقۇچ (achquch, “key”).

cog

Kumyk ачгъыч (açğıç)

Ғәрәп телендә Мифтахетдин исеме "дин асҡысы" тигәнде аңлата.

In the Arabic language, the name Miftakhetdin means "key of the religion".

Ğərəp telendə Miftaxetdin iseme "din asqısı" tigənde añlata.

Бала күңеленә асҡыс табыу мөһим.

It is important to find a key to a child's soul.


төкөрөк

head

төкөрөк • (tökörök)

tökörök (romanization)
төкөрөк (absolute singular-only)
төкөрөктөң (definite genitive singular-only)
төкөрөккә (dative singular-only)
төкөрөктө (accusative definite singular-only)
төкөрөктә (locative singular-only)
төкөрөктән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *tüpkürük (“saliva”), a development of *tüpkür- (“to spit”), whence төкөрөү (tököröw, “to spit”). Cognate with Kumyk тюкюрюк (tükürük) and Turkish tükürük (“saliva”).

inh+

saliva, especially when expectorated; spit, spittle


йәштәр

head

йәштәр • (yəştər)

yəştər (romanization)
йәштәр (absolute plural-only)
йәштәрҙең (definite genitive plural-only)
йәштәргә (dative plural-only)
йәштәрҙе (accusative definite plural-only)
йәштәрҙә (locative plural-only)
йәштәрҙән (ablative plural-only)

Substantivized pluralia tantum of the adjective йәш (yəş).

Йәштәрҙе ҡала тарта.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

There are still many young people who cannot find a job after graduation.

Uqıp sıqqas ta, eş taba almağan yəştər əle lə baytaq.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

The housing problem disturbs many young people who have just started a family and began to live together.

Torlaq məsʹələhe yañı ğına ğailə qorop bergə yəşəy başlağan küp yəştərźe borsoy.

young people, the young, youth (collective)


йәш

Йәш быуын — илдең киләсәге.
Yəş bıwın — ildeñ kiləsəge.
The young generation is the country's future.


йәш

yəş (romanization)
йәш (absolute singular)
йәштәр (absolute plural)
йәштең (definite genitive singular)
йәштәрҙең (definite genitive plural)
йәшкә (dative singular)
йәштәргә (dative plural)
йәште (accusative definite singular)
йәштәрҙе (accusative definite plural)
йәштә (locative singular)
йәштәрҙә (locative plural)
йәштән (ablative singular)
йәштәрҙән (ablative plural)

Урта йәштәге кеше.


ҡомалаҡ

qomalaq (romanization)
ҡомалаҡ (absolute singular-only)
ҡомалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡомалаҡҡа (dative singular-only)
ҡомалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡомалаҡта (locative singular-only)
ҡомалаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kumlak (“Humulus lupulus”), see there for further origin.

der

Ҡомалаҡҡа бешерелгән икмәк.

Humulus lupulus
Humulus lupulus#Translingual

ba:Ҡомалаҡ (үҫемлек)


телмәр

head

телмәр • (telmər)

ba-noun

телмәр • (telmər)

telmər (romanization)
телмәр (absolute singular-only)
телмәрҙең (definite genitive singular-only)
телмәргә (dative singular-only)
телмәрҙе (accusative definite singular-only)
телмәрҙә (locative singular-only)
телмәрҙән (ablative singular-only)

(formal) speech; oral or written communication

Тура телмәр.
Tura telmər.
Direct speech.

Ситләтелгән телмәр.

speech, session of speaking; public speaking, public address


һемәк

head

һемәк • (hemək)

ba-noun

һемәк • (hemək)

hemək (romanization)
һемәк (absolute singular)
һемәктәр (absolute plural)
һемәктең (definite genitive singular)
һемәктәрҙең (definite genitive plural)
һемәккә (dative singular)
һемәктәргә (dative plural)
һемәкте (accusative definite singular)
һемәктәрҙе (accusative definite plural)
һемәктә (locative singular)
һемәктәрҙә (locative plural)
һемәктән (ablative singular)
һемәктәрҙән (ablative plural)

Сәйнүктең һемәге.

a tube through which liquid is poured or discharged; spout


өмөт

head

өмөт • (ömöt)

ba-noun

өмөт • (ömöt)

ömöt (romanization)
өмөт (absolute singular)
өмөттәр (absolute plural)
өмөттөң (definite genitive singular)
өмөттәрҙең (definite genitive plural)
өмөткә (dative singular)
өмөттәргә (dative plural)
өмөттө (accusative definite singular)
өмөттәрҙе (accusative definite plural)
өмөттә (locative singular)
өмөттәрҙә (locative plural)
өмөттән (ablative singular)
өмөттәрҙән (ablative plural)

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.


балаҫ

head

балаҫ • (balaś)

ba-noun

балаҫ • (balaś)

balaś (romanization)
балаҫ (absolute singular)
балаҫтар (absolute plural)
балаҫтың (definite genitive singular)
балаҫтарҙың (definite genitive plural)
балаҫҡа (dative singular)
балаҫтарға (dative plural)
балаҫты (accusative definite singular)
балаҫтарҙы (accusative definite plural)
балаҫта (locative singular)
балаҫтарҙа (locative plural)
балаҫтан (ablative singular)
балаҫтарҙан (ablative plural)


келәм

head

келәм • (keləm)

ba-noun

келәм • (keləm)

keləm (romanization)
келәм (absolute singular)
келәмдәр (absolute plural)
келәмдең (definite genitive singular)
келәмдәрҙең (definite genitive plural)
келәмгә (dative singular)
келәмдәргә (dative plural)
келәмде (accusative definite singular)
келәмдәрҙе (accusative definite plural)
келәмдә (locative singular)
келәмдәрҙә (locative plural)
келәмдән (ablative singular)
келәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian گلیم (gelim), from Ancient Greek κάλυμμα (kálumma, “cover, top, covering”).
Cognate with
Kazakh кілем (kılem),
Kyrgyz килем (kilem),
Uzbek gilam,
Turkish kilim (“carpet”).


шеләгәй

head

шеләгәй • (şeləgəy)

ba-noun

шеләгәй • (şeləgəy)

[ʃɪ̞.læ.ˈɡæj]

һеләгәй һеләгәй#Bashkir


аталыҡ орлоғо

head

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

ba-noun

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

[ɑ.tɑˈɫɯ̞q.ʊ̞ɾ.ɫʊ̞ˌʁʊ̞]


мәней

head

мәней • (məney)

məney (romanization)
мәней (absolute singular-only)
мәнейҙең (definite genitive singular-only)
мәнейгә (dative singular-only)
мәнейҙе (accusative definite singular-only)
мәнейҙә (locative singular-only)
мәнейҙән (ablative singular-only)

From Arabic مَنِيّ (maniyy, “semen, sperm”).


булараҡ

A calque from Literary Chagatay (compare Modern Uzbek o'laraq); in its turn, formed under Oghuz influence (compare Turkish olarak).

Был китап быуындан быуынға иң ҡәҙерле ғаилә ҡомартҡыһы булараҡ һаҡланып килгән.

This book has been preserved from generation to generation as a most valued family heirloom.

Bıl kitap bıwından bıwınğa iñ qəźerle ğailə qomartqıhı bularaq haqlanıp kilgən.

Әлеге көндә копт теле тик сиркәү теле булараҡ ҡына һаҡланған.

By these days, the Coptic language has been preserved as an ecclesiastical language only.

Əlege köndə kopt tele tik sirkəw tele bularaq qına haqlanğan.


алыҫ

алыҫ • (alıś)

ba-adj

алыҫ • (alıś)

From Middle Mongol ᠠᠯᠤᠰ (alus), see Mongolian алс (als, “far”).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz алыс (alıs), Uzbek olis (“far, remote”) etc.

Алыҫ Көнсығыш

Alıś Könsığış

Өйҙән алыҫ Себерҙә эшләү еңел микән?

Is it easy to work in Siberia, far from home?

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.


йыраҡ

head

йыраҡ • (yıraq)

ba-adj

йыраҡ • (yıraq)

From Proto-Turkic *ɨra-k (“far, remote”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ɨraq), [script needed] (jɨraq, “far, remote”);
Kazakh жырақ (jyraq),
Uzbek yiroq,
Uyghur يىراق (yiraq),
Kyrgyz ыраак (ıraak),
Yakut ыраах (ıraaq, “far, remote”).


яҡын

head

яҡын • (yaqın)

ba-adj

яҡын • (yaqın)

From Volga Turki یاقون (yaqın, “near, close”), from *yaqïn “near, close” (compare Old Uyghur [script needed] (jaqïn, “near, close”)), from Proto-Turkic *yakïn, Proto-Turkic *yak- (“near; approach”).

cog

Яҡын Көнсығыш.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamysha lets loose his horse, comes near the festivity ground and enters the wrestle.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.
Bıl – kiməktərgə yaqın törk qəbiləhe, xatta kiməktərźeñ ber tarmağı itep kürhətelə.
This is a Turkic tribe close to Kimaks, (it is) even indicated as a branch of Kimaks.


Миләүшә

head

Миләүшә • (Miləwşə)

ba-proper noun

Миләүшә • (Miləwşə)

Miləwşə (romanization)
Миләүшә (absolute singular-only)
Миләүшәнең (definite genitive singular-only)
Миләүшә (dative singular-only)
Миләүшәне (accusative definite singular-only)
Миләүшәлә (locative singular-only)
Миләүшәнән (ablative singular-only)


миләүшә

head

миләүшә • (miləwşə)

ba-noun

миләүшә • (miləwşə)

miləwşə (romanization)
миләүшә (absolute singular)
миләүшәләр (absolute plural)
миләүшәнең (definite genitive singular)
миләүшәләрҙең (definite genitive plural)
миләүшәгә (dative singular)
миләүшәләргә (dative plural)
миләүшәне (accusative definite singular)
миләүшәләрҙе (accusative definite plural)
миләүшәлә (locative singular)
миләүшәләрҙә (locative plural)
миләүшәнән (ablative singular)
миләүшәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миләүшәләрҙең

миләүшәләргә

миләүшәләрҙе

миләүшәләрҙә

миләүшәләрҙән

From Persian بنفشه (banafše, “violet”).
Cognate with
Kumyk мелевше (melewşe, “violet”),
Turkish menekşe (“violet”).

ba:Ала миләүшә


изге

Via Volga Turki, borrowed from Literary Chagatay, from Karakhanid اَذْكُو (eδgǖ, “good”), from Proto-Turkic *edgü (“good, excellent”).
A native Kypchak-type reflection is иге (ige), also attested in Bashkir dialects.
Cognate with
Kazakh ізгі (ızgı, “holy, sacred”), Uyghur ئەزگۇ (ezgu, “saint”).

Хажға барыу – изге ғәмәл.
Xajğa barıw – izge ğəməl.
Going to a hajj is a holy deed.

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

Having come to the holy grave, I kneeled and made a prayer.

İzge qəbergə kilep, tubıqlınıp doğa qıldım.

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to the holy Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.

good-hearted, kind, gentle, benign (of people)


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)

üpkə (romanization)
үпкә (absolute singular)
үпкәләр (absolute plural)
үпкәнең (definite genitive singular)
үпкәләрҙең (definite genitive plural)
үпкәкә (dative singular)
үпкәләргә (dative plural)
үпкәне (accusative definite singular)
үпкәләрҙе (accusative definite plural)
үпкәлә (locative singular)
үпкәләрҙә (locative plural)
үпкәнән (ablative singular)
үпкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *öpke (“anger, resentment”).


һабаҡ

From
*sabaq (“stem of plant; haulm; sprout”), which is a diminutive form from
Proto-Turkic *sāp (“stem of plant”).
Compare with
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai сабак (sabaq),
Kazakh, Shor сабақ (sabaq),
Karachay-Balkar сабакъ (sabaq, “stem, stalk”);
Yakut сабаҕа (sabağa, “butt end of tree”).

cog

Сөгөлдөр һабағы.

Ваҡыты етмәһә, япраҡ та һабағынан өҙөлмәй.

Even a leaf will not come off from its stem unless its time has come.

Vaqıtı yetməhə, yapraq ta habağınan öźölməy.


һабаҡ

habaq (romanization)
һабаҡ (absolute singular)
һабаҡтар (absolute plural)
һабаҡтың (definite genitive singular)
һабаҡтарҙың (definite genitive plural)
һабаҡҡа (dative singular)
һабаҡтарға (dative plural)
һабаҡты (accusative definite singular)
һабаҡтарҙы (accusative definite plural)
һабаҡта (locative singular)
һабаҡтарҙа (locative plural)
һабаҡтан (ablative singular)
һабаҡтарҙан (ablative plural)

Һәр көн килгел һабаҡҡа, сәғәтеңде яҙҙырма.

Come every day to class, do not miss your (single) hour.

Hər kön kilgel habaqqa, səğəteñde yaźźırma.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period in life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.


селән

head

селән • (selən)

ba-noun

селән • (selən)

selən (romanization)
селән (absolute singular)
селәндәр (absolute plural)
селәндең (definite genitive singular)
селәндәрҙең (definite genitive plural)
селәнгә (dative singular)
селәндәргә (dative plural)
селәнде (accusative definite singular)
селәндәрҙе (accusative definite plural)
селәндә (locative singular)
селәндәрҙә (locative plural)
селәндән (ablative singular)
селәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Khakas сӱлен (sülen, “heron”).


селдә

head

селдә • (seldə)

ba-noun

селдә • (seldə)

seldə (romanization)
селдә (absolute singular)
селдәләр (absolute plural)
селдәнең (definite genitive singular)
селдәләрҙең (definite genitive plural)
селдәгә (dative singular)
селдәләргә (dative plural)
селдәне (accusative definite singular)
селдәләрҙе (accusative definite plural)
селдәлә (locative singular)
селдәләрҙә (locative plural)
селдәнән (ablative singular)
селдәләрҙән (ablative plural)

Eastern Bashkir form of Standard селлә (sellə),
from Persian چله (čelle), from
Persian چهل (čehel, “forty”).
Compare cognates:
Kazakh шілде (şılde),
Kyrgyz чилде (cilde).

the hottest part of the year (40 days, 25 June through 5 August)

the coldest part of the year (40 days, 25 December 5 February)


селлә

head

селлә • (sellə)

ba-noun

селлә • (sellə)

sellə (romanization)
селлә (absolute singular)
селләләр (absolute plural)
селләнең (definite genitive singular)
селләләрҙең (definite genitive plural)
селләгә (dative singular)
селләләргә (dative plural)
селләне (accusative definite singular)
селләләрҙе (accusative definite plural)
селләлә (locative singular)
селләләрҙә (locative plural)
селләнән (ablative singular)
селләләрҙән (ablative plural)

From Persian چله (čella, čelle), from
Persian چهل (čehel, “forty”).
Cognate with
Kazakh шілде (şılde),
Kazakh чилде (cilde),
Uzbek chilla.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the hottest part of the summer, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


кәңәш

head

кәңәш • (kəñəş)

ba-noun

кәңәш • (kəñəş)

kəñəş (romanization)
кәңәш (absolute singular)
кәңәштәр (absolute plural)
кәңәштең (definite genitive singular)
кәңәштәрҙең (definite genitive plural)
кәңәшкә (dative singular)
кәңәштәргә (dative plural)
кәңәште (accusative definite singular)
кәңәштәрҙе (accusative definite plural)
кәңәштә (locative singular)
кәңәштәрҙә (locative plural)
кәңәштән (ablative singular)
кәңәштәрҙән (ablative plural)

From *keŋeš (“advice; council”), from Proto-Turkic *keŋe- (“advice; to consult, to seek advice”).

кәңәшмә

meeting, conference; debate, consultation


яҡты

head

яҡты • (yaqtı)

ba-adj

яҡты • (yaqtı)

From *yag-du (“light, bright”), from Proto-Turkic *yak- (“to burn; produce fire”).
Cognate with
Tatar якты (yaktı, “light”),
Uzbek yogʻdu (“light”),
Turkmen ýagty (“light, bright”),
Chuvash ҫутӑ (śut̬ă, “light, bright”).
See also яғыу (yağıw, “make fire”).

der

Яҡты бүлмә.


яҡты

head

яҡты • (yaqtı)

ba-noun

яҡты • (yaqtı)

yaqtı (romanization)
яҡты (absolute singular-only)
яҡтының (definite genitive singular-only)
яҡты (dative singular-only)
яҡтыны (accusative definite singular-only)
яҡтыла (locative singular-only)
яҡтынан (ablative singular-only)

Көн яҡтыһы.

Ай яҡтыһы.


ҡыҫҡа

head

ҡыҫҡа • (qıśqa)

ba-adj

ҡыҫҡа • (qıśqa)

From Proto-Turkic *kïsga (“short”), from *kïs- (“to press, squeeze”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïsγa), Old Uyghur [script needed] (qïsqa, “short”);
Uzbek qisqa (“short”),
Crimean Tatar qısqa (“short”),
Turkmen gysga (“short”),
Turkish kısa (“short”),
Khakas хысха (xısxa, “short”), etc.

cog

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


ҡараңғы

head

ҡараңғы • (qarañğı)

ba-adj

ҡараңғы • (qarañğı)

[qɑ.ɾɑɴ.ˈɢɯ̞]

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qaranqu, “dark, darkness”);
Uzbek qorongʻi (“dark, darkness”),
Uyghur قاراڭغۇ (qarangghu, “dark, darkness”),
Yakut хараҥа (qaraña, “darkness”).

cog

Ҡараңғы төн.


ҡараңғы

head

ҡараңғы • (qarañğı)

ba-noun

ҡараңғы • (qarañğı)

qarañğı (romanization)
ҡараңғы (absolute singular-only)
ҡараңғының (definite genitive singular-only)
ҡараңғы (dative singular-only)
ҡараңғыны (accusative definite singular-only)
ҡараңғыла (locative singular-only)
ҡараңғынан (ablative singular-only)

[qɑ.ɾɑɴ.ˈɢɯ̞]


оҙон

head

оҙон • (oźon)

ba-adj

оҙон • (oźon)

From Common Turkic *uzun (“long”), from Proto-Turkic *uŕï-n (“long”).
Compare Old Uyghur [script needed] (uzun, “long”);
Kazakh ұзын (ūzyn, “long”),
Kyrgyz узун (uzun, “long”),
Kumyk узун (uzun, “long”),
Uzbek uzun (“long”),
Turkish uzun (“long”),
Yakut уһун (uhun, “long”),
Chuvash вӑрӑм (vărăm, “long”).

cog

Оҙон юлда эт тә иптәшкә ярай.

On a long road (trip), a dog is ok to keep you company (=is better than no company at all).

Оҙон буйлы егет.


һайын

head

һайын • (hayın) (takes nouns in absolute case)

From Proto-Turkic *sāyïn (“every; each time”) derived from Proto-Turkic *sā(y)- (“to count”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (sajïn, “every, each”);
Tatar саен (sayen),
Kazakh сайын (saiyn),
Kyrgyz сайын (sayın),
Uzbek sayin (“every; the more, etc.”)
Also note the alternative archetype *sāyu "every; each time...", attested in
Old Turkic 𐰽𐰖𐰆 (sayu, “every”);
Old Uyghur s՚yw (sayu, “every; each time”);
Yakut аайы (aayı, “every”).

cog

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

Try to write (=practice writing) every day; your style improves with each written page, (each) line (you write)

Kön hayın yaźırğa tırışığıź; hər yaźğan bit, yul menən qələmegeź şımara bara.


һайын

head

һайын • (hayın) (takes verb in -ğan/-gän, -qan/-kän form)

hayın (romanization)
takes verb in -ğan (romanization)
-gän (romanization)
-qan (romanization)
-kän form (romanization)

Һине күргән һайын йылмаям.

Ғүмер үткән һайын дуҫтар һаны кәмей.

The longer your live, the less friends there are.


берҙән-бер

берҙән-бер • (berźən-ber)

ba-adj

берҙән-бер • (berźən-ber)

[bɪ̞ɾˈðæm.bɪ̞ɾ]

Cognate with
Tatar бердәнбер (berdänber),
Kazakh бірден-бір (bırden-bır),
Kyrgyz бирден бир (birden bir)/бирден-бир (birden-bir),
Crimean Tatar birden-bir,
Uzbek birdan-bir/birdan bir, Uyghur بىردىنبىر (birdinbir, “one and only”),
etc.

cog

Берҙән-бер балабыҙ.

Берҙән-бер осраҡ.

the only, individual, sole, just one; one and only


яңғыҙ

head

яңғыҙ • (yañğıź)

ba-adj

яңғыҙ • (yañğıź)

From *yal(ï)ŋuz (“lone, solitary; sole, only”), from Proto-Turkic *yalïŋ (“lone, solitary; naked”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jalïŋus, “sole, only”),
Old Uyghur [script needed] (jalŋuz, “sole, only”), [script needed] (jalğuz, “sole, only”);
Tatar ялгыз (yalgız, “lonely”),
Kazakh жалғыз (jalğyz, “lonely”), Kyrgyz жалгыз (jalgız, “lone, only, lonely”)/ жаңгыз (jaŋgız),
Southern Altai јаҥыс (ǰaŋïs, “lone, only, lonely”),
Uzbek yolgʻiz (“lonely”),
Khakas чалғыс (çalğıs, “lonely”),
Tuvan чаңгыс (çañgıs, “lonely”),
Turkmen ýalňyz (“sole, only”),
Turkish yalnız (“lonely”).

cog

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsialʹ xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

solitary, lone, sole, having no companion

lonely, lonesome, unhappy because of feelings of loneliness


бурыс

head

бурыс • (burıs)

ba-noun

бурыс • (burıs)

burıs (romanization)
бурыс (absolute singular)
бурыстар (absolute plural)
бурыстың (definite genitive singular)
бурыстарҙың (definite genitive plural)
бурысҡа (dative singular)
бурыстарға (dative plural)
бурысты (accusative definite singular)
бурыстарҙы (accusative definite plural)
бурыста (locative singular)
бурыстарҙа (locative plural)
бурыстан (ablative singular)
бурыстарҙан (ablative plural)

From Sogdian [Term?].
Cognate with
Kazakh борыш (boryş),
Kyrgyz боруч (boruc), борч (borc),
Uzbek burch,
Crimean Tatar borc,
Turkmen borç,
Turkish borç (“debt”).

debt, the money someone owes to someone else

duty, what is morally or legally obliged to do


таба

taba (romanization)
таба (absolute singular)
табалар (absolute plural)
табаның (definite genitive singular)
табаларҙың (definite genitive plural)
табаға (dative singular)
табаларға (dative plural)
табаны (accusative definite singular)
табаларҙы (accusative definite plural)
табала (locative singular)
табаларҙа (locative plural)
табанан (ablative singular)
табаларҙан (ablative plural)

From Persian تابه (tâbe, “frying pan”).
Cognate with Kazakh таба (taba), Uzbek tova, Turkish tava (“frying pan”).

Табала бешкән ризыҡ.


юйғыс

head

юйғыс • (yuyğıs)

ba-noun

юйғыс • (yuyğıs)

yuyğıs (romanization)
юйғыс (absolute singular)
юйғыстар (absolute plural)
юйғыстың (definite genitive singular)
юйғыстарҙың (definite genitive plural)
юйғысҡа (dative singular)
юйғыстарға (dative plural)
юйғысты (accusative definite singular)
юйғыстарҙы (accusative definite plural)
юйғыста (locative singular)
юйғыстарҙа (locative plural)
юйғыстан (ablative singular)
юйғыстарҙан (ablative plural)

From юй- "to erase" + -ғыс "tool suffix".
Compare to
Kazakh жойғыш (joiğyş, “fighter plane, destroyer”).


йүнәлеш

head

йүнәлеш • (yünəleş)

ba-noun

йүнәлеш • (yünəleş)

yünəleş (romanization)
йүнәлеш (absolute singular)
йүнәлештәр (absolute plural)
йүнәлештең (definite genitive singular)
йүнәлештәрҙең (definite genitive plural)
йүнәлешкә (dative singular)
йүнәлештәргә (dative plural)
йүнәлеште (accusative definite singular)
йүнәлештәрҙе (accusative definite plural)
йүнәлештә (locative singular)
йүнәлештәрҙә (locative plural)
йүнәлештән (ablative singular)
йүнәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йүнәлештәрҙең

йүнәлештәргә

йүнәлештәрҙе

йүнәлештәрҙә

йүнәлештәрҙән

Action noun of *yönäl- (“to move in a certain direction, make one's way toward”), from Proto-Turkic *yȫn (“side, direction”).
Cognate with
Uzbek yo'nalish (“direction”).
Turkish yöneliş (“drift, bearing, orientation”)

cog

Төҙөләсәк юлдың ике йүнәлешендә лә һәр береһе дүртәр метр ике юл һыҙаты ҡаралған.

It is envisaged that in the road to be built, there will be two lanes in both directions, each four meters (wide).

Töźöləsək yuldıñ ike yünəleşendə lə hər berehe dürtər metr ike yul hıźatı qaralğan.

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.

area of knowledge or art; branch, school

Ҡайтым йүнәлеше.

Төшөм йүнәлеше.

Йөкмәтеү йүнәлеше.


миндек

mindek (romanization)
миндек (absolute singular)
миндектәр (absolute plural)
миндектең (definite genitive singular)
миндектәрҙең (definite genitive plural)
миндеккә (dative singular)
миндектәргә (dative plural)
миндекте (accusative definite singular)
миндектәрҙе (accusative definite plural)
миндектә (locative singular)
миндектәрҙә (locative plural)
миндектән (ablative singular)
миндектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миндектәрҙең

миндектәрҙән

a bundle of dried birch twigs with leaves (prepared in June and stored throughout the year, used in banya; see :w:Banny venik for a detailed description)


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


төшөнсә

head

төшөнсә • (töşönsə)

ba-noun

төшөнсә • (töşönsə)

töşönsə (romanization)
төшөнсә (absolute singular)
төшөнсәләр (absolute plural)
төшөнсәнең (definite genitive singular)
төшөнсәләрҙең (definite genitive plural)
төшөнсәгә (dative singular)
төшөнсәләргә (dative plural)
төшөнсәне (accusative definite singular)
төшөнсәләрҙе (accusative definite plural)
төшөнсәлә (locative singular)
төшөнсәләрҙә (locative plural)
төшөнсәнән (ablative singular)
төшөнсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төшөнсәләрҙең

төшөнсәләргә

төшөнсәләрҙе

төшөнсәләрҙә

төшөнсәләрҙән

[tʏ̞.ʃʏ̞n.ˈsæ]

Verbal stem төшөн (töşön, “understand”) + -сә.
Cognate with Azerbaijani düşüncə, Turkish düşünce, Turkmen düşünje, Uzbek tushuncha.

Төшөнсәләрҙе һиҙҙермәҫтән алмаштырыу.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

The concept of a negative number is first introduced in the fifth grade/form.

Tiśkəre han töşönsəhe təwtapqır bişense sinıfta inderelə.


ойошма

head

ойошма • (oyoşma)

ba-noun

ойошма • (oyoşma)

oyoşma (romanization)
ойошма (absolute singular)
ойошмалар (absolute plural)
ойошманың (definite genitive singular)
ойошмаларҙың (definite genitive plural)
ойошмаға (dative singular)
ойошмаларға (dative plural)
ойошманы (accusative definite singular)
ойошмаларҙы (accusative definite plural)
ойошмала (locative singular)
ойошмаларҙа (locative plural)
ойошманан (ablative singular)
ойошмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ойошмаларҙың

ойошмаларҙан

[ʊ̞.jʊ̞ʂ.ˈmɑ]

Synchronously, ойош- (oyoş-, “to get organized”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Cognate with Kyrgyz уюшма (uyuşma, “organization, union”), Uzbek uyushma (“organization, federation, union”),
Uyghur ئۇيۇشما (uyushma, “organization, union”).
Also compare Turkish uyuşma (“alignment”).

cog

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Our organization is not afraid of competitive struggle.

Beźźeñ oyoşma konkurent körəşenən qurqmay.

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы.

Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы.

organization, a group of people or other legal entities with an explicit purpose and written rules.

organization, a group of people consciously cooperating


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).

inh

(Eastern Bashkir) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


тоҡсай

toqsay (romanization)
тоҡсай (absolute singular)
тоҡсайҙар (absolute plural)
тоҡсайҙың (definite genitive singular)
тоҡсайҙарҙың (definite genitive plural)
тоҡсайға (dative singular)
тоҡсайҙарға (dative plural)
тоҡсайҙы (accusative definite singular)
тоҡсайҙарҙы (accusative definite plural)
тоҡсайҙа (locative singular)
тоҡсайҙарҙа (locative plural)
тоҡсайҙан (ablative singular)
тоҡсайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тоҡсайҙарҙың

тоҡсайҙарҙан

No etymology is known. No cognates are known.
Semantically, appears to be a diminutive form of тоҡ (toq). However, -say is not a known diminutive affix.

Сәй тоҡсайы.


аяҡ кейеме

[ɑˈjɑk.kɪ̞.jɪ̞ˌmɪ̞]

Compare to
Uzbek oyoq kiyimi (“footwear”),
Uyghur ئاياق كىيىم (ayaq kiyim, “footwear”).

cog

Балаға һәр миҙгел бер-ике пар аяҡ кейеме алырға тура килә.

Every season, (I) have to buy a pair or two of footwear for the child.

Balağa hər miźgel ber-ike par ayaq keyeme alırğa tura kilə.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

When I was a child, some children in our village had no shoes at all.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.


даға

head

даға • (dağa)

ba-noun

даға • (dağa)

dağa (romanization)
даға (absolute singular)
дағалар (absolute plural)
дағаның (definite genitive singular)
дағаларҙың (definite genitive plural)
дағаға (dative singular)
дағаларға (dative plural)
дағаны (accusative definite singular)
дағаларҙы (accusative definite plural)
дағала (locative singular)
дағаларҙа (locative plural)
дағанан (ablative singular)
дағаларҙан (ablative plural)


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), etc.

cog

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


йоҙаҡ

head

йоҙаҡ • (yoźaq)

ba-noun

йоҙаҡ • (yoźaq)

yoźaq (romanization)
йоҙаҡ (absolute singular-only)
йоҙаҡтың (definite genitive singular-only)
йоҙаҡҡа (dative singular-only)
йоҙаҡты (accusative definite singular-only)
йоҙаҡта (locative singular-only)
йоҙаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yuŕak (“lock”).
Cognate with Tatar йозак (yozaq, “lock”),
Karaim йузак / изак / узакъ (“lock”),
Chuvash ҫӑра (śăra, “lock”).

Ишек йоҙағы.

Йоҙаҡ тишеге.


баш ҡала

head

баш ҡала • (baş qala)

ba-noun

баш ҡала • (baş qala)

башҡала башҡала#Bashkir


ҡәнәфер

head

ҡәнәфер • (qənəfer)

ba-noun

ҡәнәфер • (qənəfer)

ҡәләмфер ҡәләмфер#Bashkir


баҫым

head

баҫым • (baśım)

ba-noun

баҫым • (baśım)

baśım (romanization)
баҫым (absolute singular-only)
баҫымдың (definite genitive singular-only)
баҫымға (dative singular-only)
баҫымды (accusative definite singular-only)
баҫымда (locative singular-only)
баҫымдан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh басым (basym, “prevailing, dominant”),
Uzbek bosim (“pressure; word stress”),
Uyghur بېسىم (bësim, “pressure; word stress”).

cog

Ҡан баҫымы.

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

When the gas cools down to the room temperature, how will its pressure on the vessel bottom change?

Gaz bülmələge temperaturağasa hıwınğas, unıñ hawıt töbönə baśımı nisek üźgərəsək?

60-сы йылдарҙың аҙағында йәш башҡорт яҙыусыларына ҡарата идеологик баҫым ысынлап та көсәйә төштө.

At the end of the 1960s, the ideological pressure on young Bashkir writers has indeed intensified.

60-sı yıldarźıñ aźağında yəş başqort yaźıwsılarına qarata ideologik baśım ısınlap ta kösəyə töştö.

Эшегеҙҙә баҫым яһарға тырышһалар, быға фәлсәфәүи күҙлектән ҡарағыҙ.

If they try to put pressure (on you) at work, look at this from a philosophical point of view.

Eşegeźźə baśım yaharğa tırışhalar, bığa fəlsəfəwi küźlektən qarağıź.

mental, verbal, etc. pressure; stress, strain

Был осорҙа АҠШ Япония менән мөнәсәбәтен нығытыуға баҫым яһай ине.

During this period, the USA placed emphasis on strengthening its relationship with Japan.

Bıl osorźa AQŞ Yaponiya menən mönəsəbəten nığıtıwğa baśım yahay ine.

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.


алмағас

head

алмағас • (almağas)

ba-noun

алмағас • (almağas)

almağas (romanization)
алмағас (absolute singular)
алмағастар (absolute plural)
алмағастың (definite genitive singular)
алмағастарҙың (definite genitive plural)
алмағасҡа (dative singular)
алмағастарға (dative plural)
алмағасты (accusative definite singular)
алмағастарҙы (accusative definite plural)
алмағаста (locative singular)
алмағастарҙа (locative plural)
алмағастан (ablative singular)
алмағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алмағастарҙың

алмағастарға

алмағастарҙы

алмағастарҙа

алмағастарҙан

[ɑɫ.mɑˈʁ̞ɑs]

алма (alma, “apple”) + ағас (ağas, “tree”).

compound

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Apple trees are blooming in the school garden.


ҡарағай

head

ҡарағай • (qarağay)

ba-noun

ҡарағай • (qarağay)

qarağay (romanization)
ҡарағай (absolute singular)
ҡарағайҙар (absolute plural)
ҡарағайҙың (definite genitive singular)
ҡарағайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарағайға (dative singular)
ҡарағайҙарға (dative plural)
ҡарағайҙы (accusative definite singular)
ҡарағайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарағайҙа (locative singular)
ҡарағайҙарҙа (locative plural)
ҡарағайҙан (ablative singular)
ҡарағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағайҙарҙың

ҡарағайҙарға

ҡарағайҙарҙы

ҡарағайҙарҙа

ҡарағайҙарҙан

Ba-ҡарағай.ogg

From a Mongolic source according to Räsänen, see Middle Mongol *qaraɣai (“pine tree”).
Cognate with
Tatar карагай (qarağay, “larch tree”),
Khakas харағай (xarağay, “pine tree”),
Southern Altai карагай (karagay),
Shor, Kazakh қарағай (qarağai),
Karakalpak, Uzbek qarag'ay (“pine tree”),
Uyghur قارىغاي (qarighay, “pine, spruce”),
Kyrgyz карагай (karagay, “spruce”),
Karachay-Balkar къаракъай (qaraqay, “coniferous”).

cog

Сеймал ѳсѳн алыҫ йѳрѳйһѳ түгел — ҡарағай урманы ауыл янында уҡ шаулап тора.

You don't have to travel far for raw materials: a pine forest rustles right next to the village.

Беҙҙең өйөбөҙ ҡарағайҙан буралған.


иншалла

head

иншалла • (inşalla)

[ïn.ʂä.ˈɫːä]

Borrowed from Arabic إِن شَاء اللّٰه (ʔin šāʔ allāh).

bor

إِن شَاء اللّٰه

Arabic إِن شَاء اللّٰه (ʔin šāʔ allāh)

if Allah wills so; God willing; Deo volente


ҡарағас

head

ҡарағас • (qarağas)

ba-noun

ҡарағас • (qarağas)

qarağas (romanization)
ҡарағас (absolute singular)
ҡарағастар (absolute plural)
ҡарағастың (definite genitive singular)
ҡарағастарҙың (definite genitive plural)
ҡарағасҡа (dative singular)
ҡарағастарға (dative plural)
ҡарағасты (accusative definite singular)
ҡарағастарҙы (accusative definite plural)
ҡарағаста (locative singular)
ҡарағастарҙа (locative plural)
ҡарағастан (ablative singular)
ҡарағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағастарҙың

ҡарағастарға

ҡарағастарҙы

ҡарағастарҙа

ҡарағастарҙан

Probably from qara-yïgač (“black tree”) (see Proto-Turkic *kara (“black”) and *ïgač (“tree”)).
However, Rahmatullayev suggests for the Uzbek term a derivation from *qayïr (“"tree bark"; purportedly "hard, firm, solid"”) and *ïğač (“tree”)).
Cognate with
Kazakh қарағаш (qarağaş, “Ulmus carpinifolia”),
Uzbek qayragʻoch (“Ulmus carpinifolia”),
Uyghur قاراياغاچ (qarayaghach, “pine tree; spruce tree; elm tree”).


балан

balan (romanization)
балан (absolute singular)
баландар (absolute plural)
баландың (definite genitive singular)
баландарҙың (definite genitive plural)
баланға (dative singular)
баландарға (dative plural)
баланды (accusative definite singular)
баландарҙы (accusative definite plural)
баланда (locative singular)
баландарҙа (locative plural)
баландан (ablative singular)
баландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bạlgïn (“tamarisk; viburnum”).
Cognate with Uyghur بالان (balan, “viburnum”), Southern Altai балан (balan), Chulym пӓлӓн (“viburnum”).

inh

Балан бәлеше.

Viburnum opulus
Viburnum opulus#Translingual


ерек

yerek (romanization)
ерек (absolute singular)
еректәр (absolute plural)
еректең (definite genitive singular)
еректәрҙең (definite genitive plural)
ереккә (dative singular)
еректәргә (dative plural)
еректе (accusative definite singular)
еректәрҙе (accusative definite plural)
еректә (locative singular)
еректәрҙә (locative plural)
еректән (ablative singular)
еректәрҙән (ablative plural)

From Persian زرشک (zerešk, “barberry”) or, alternatively,
from Proto-Turkic *jẹrük (“alder; cedar”).
Cognate with
Karachay-Balkar джерк (cerk, “alder”), Southern Altai јӱрӱк (ǰürük, “cedar”).

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.
Yerek tötönönə ıśtalğan qorot.
Qurut treated with alder smoke.


ҡоро ер

qoro yer (romanization)
ҡоро ер (absolute singular-only)
ҡоро ерҙең (definite genitive singular-only)
ҡоро ергә (dative singular-only)
ҡоро ерҙе (accusative definite singular-only)
ҡоро ерҙә (locative singular-only)
ҡоро ерҙән (ablative singular-only)

[qʊ̞ˌɾʊ̞ˈjɪ̞ɾ]

Ҡоро ер ғәскәрҙәре.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.

land as opposed to sea or ocean; dry land; the part of Earth which is not covered by oceans or other bodies of water


еүеш

head

еүеш • (yeweş)

ba-adj

еүеш • (yeweş)

From *yebiĺ(č) (“wet”), from Proto-Turkic *yebi- (“to soak, become wet”).
Cognate with Tatar юеш (yuyeş, “wet”), Karaim йувюш / йӱвӱш / йӱвӱс / йивис (“wet”).


ҡоро

From Proto-Turkic *kūrïk (“dry”).
Cognate with Tatar коры (qorı), Karachay-Balkar къуру (quru), Uzbek quruq, Uyghur قۇرۇق (quruq), Khakas хуруғ (xuruğ), Turkish kuru (“dry”), Chuvash хӑрӑк (hărăk, “dry (of wood)”).

Дарыңды ҡоро тот.

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.


яңылыш

head

яңылыш • (yañılış)

ba-adj

яңылыш • (yañılış)

[jɑ.ŋɯ̞.ˈɫɯ̞ʂ]

From *yaŋïlïš (“wrong, false, erroneous”), from Proto-Turkic *yaŋɨl- (“to err, be wrong, make a mistake”).
Cognate with
Tatar ялгыш (yalgış),
Kazakh жаңылыс (jañylys),
Kyrgyz жаңылыш (jaŋılış),
Kumyk янгылыш (yañılış),
Uzbek yanglish,
Turkmen ýalňyş,
Crimean Tatar yañlış,
Turkish yanlış (“false, wrong”), etc.

cog

Kyrgyz жаңылыш (jaŋılış)

Kumyk янгылыш (yañılış)


яңылыш

head

яңылыш • (yañılış)

[jɑ.ŋɯ̞.ˈɫɯ̞ʂ]

cog

Kyrgyz жаңылыш (jaŋılış)

Kumyk янгылыш (yañılış)


имән

head

имән • (imən)

ba-noun

имән • (imən)

imən (romanization)
имән (absolute singular)
имәндәр (absolute plural)
имәндең (definite genitive singular)
имәндәрҙең (definite genitive plural)
имәнгә (dative singular)
имәндәргә (dative plural)
имәнде (accusative definite singular)
имәндәрҙе (accusative definite plural)
имәндә (locative singular)
имәндәрҙә (locative plural)
имәндән (ablative singular)
имәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *imen (“oak”).
Cognate with Kazakh емен (emen, “oak”),
Uzbek eman (“oak”),
Uyghur ئېمەن (ëmen, “oak”),
etc.


Сыңғыҙ

head

Сыңғыҙ • (Sıñğıź)

ba-proper noun

Сыңғыҙ • (Sıñğıź)

Sıñğıź (romanization)
Сыңғыҙ (absolute singular-only)
Сыңғыҙҙың (definite genitive singular-only)
Сыңғыҙға (dative singular-only)
Сыңғыҙҙы (accusative definite singular-only)
Сыңғыҙҙа (locative singular-only)
Сыңғыҙҙан (ablative singular-only)

[sɯ̞ŋ.ˈɢɯ̞ð]

From Middle Mongol ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ (činggis), the name of Genghis Khan.


хаким

xakim (romanization)
хаким (absolute singular)
хакимдар (absolute plural)
хакимдың (definite genitive singular)
хакимдарҙың (definite genitive plural)
хакимға (dative singular)
хакимдарға (dative plural)
хакимды (accusative definite singular)
хакимдарҙы (accusative definite plural)
хакимда (locative singular)
хакимдарҙа (locative plural)
хакимдан (ablative singular)
хакимдарҙан (ablative plural)

From Arabic حَاكِم (ḥākim, “ruler, sovereign”).

bor

Хаким синыф.

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

In a country where there is no democracy, the rulers do not hear the people's voice.

Demokratiya bulmağan ildə xakimdar xalıq tawışın işetməy.

Ниндәй ҙә булһа ҡатнашыусыны хаким итеп һайлар өсөн бөтәһе ундан да кәм түгел тауыш бирелергә тейеш.

To elect any participant an administrator, a total of no less than ten votes must be cast.

Nindəy źə bulha qatnaşıwsını xakim itep haylar ösön bötəhe undan da kəm tügel tawış birelergə teyeş.


Мәхмүт

head

Мәхмүт • (Məxmüt)

ba-proper noun

Мәхмүт • (Məxmüt)

Məxmüt (romanization)
Мәхмүт (absolute singular-only)
Мәхмүттең (definite genitive singular-only)
Мәхмүткә (dative singular-only)
Мәхмүтте (accusative definite singular-only)
Мәхмүттә (locative singular-only)
Мәхмүттән (ablative singular-only)

a male given name, Mahmoud or Mahmood, from Arabic


Зөлхизә

head

Зөлхизә • (Zölxizə)

ba-proper noun

Зөлхизә • (Zölxizə)

Zölxizə (romanization)
Зөлхизә (absolute singular-only)
Зөлхизәнең (definite genitive singular-only)
Зөлхизә (dative singular-only)
Зөлхизәне (accusative definite singular-only)
Зөлхизәлә (locative singular-only)
Зөлхизәнән (ablative singular-only)

[zʏ̞l.χɨ̯͜i.ˈzæ]

From Arabic ذُو الْحِجَّة (ḏū l-ḥijja, “twelfth month of the Islamic calendar”).

bor

ذُو الْحِجَّة


Зөһрә

head

Зөһрә • (Zöhrə)

ba-proper noun

Зөһрә • (Zöhrə)

Zöhrə (romanization)
Зөһрә (absolute singular-only)
Зөһрәнең (definite genitive singular-only)
Зөһрә (dative singular-only)
Зөһрәне (accusative definite singular-only)
Зөһрәлә (locative singular-only)
Зөһрәнән (ablative singular-only)

From Arabic زُهْرَة (zuhra, “Venus (the planet)”).
Cognate with Kazakh Зәуре (Zäure), Uzbek Zuhra, Uyghur زوھرە (zohre).


Мәрйәм

head

Мәрйәм • (Məryəm)

ba-proper noun

Мәрйәм • (Məryəm)

Məryəm (romanization)
Мәрйәм (absolute singular-only)
Мәрйәмдең (definite genitive singular-only)
Мәрйәмгә (dative singular-only)
Мәрйәмде (accusative definite singular-only)
Мәрйәмдә (locative singular-only)
Мәрйәмдән (ablative singular-only)

(Islam) the mother of Isa (Jesus); equivalent to Mary


Муса

Musa (romanization)
Муса (absolute singular-only)
Мусаның (definite genitive singular-only)
Муса (dative singular-only)
Мусаны (accusative definite singular-only)
Мусала (locative singular-only)
Мусанан (ablative singular-only)

From Arabic مُوسَى (mūsā).
Akin to Moses.
Cognate with Uyghur مۇسا (musa).

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam) Musa, a prophet in Islam; equivalent to Moses (see Moses in Islam)


муйыл

head

муйыл • (muyıl)

ba-noun

муйыл • (muyıl)

muyıl (romanization)
муйыл (absolute singular)
муйылдар (absolute plural)
муйылдың (definite genitive singular)
муйылдарҙың (definite genitive plural)
муйылға (dative singular)
муйылдарға (dative plural)
муйылды (accusative definite singular)
муйылдарҙы (accusative definite plural)
муйылда (locative singular)
муйылдарҙа (locative plural)
муйылдан (ablative singular)
муйылдарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *moïl, compare Mongolian мойл (mojl, “prunus padus”).
Cognate with
Kazakh мойыл (moyıl),
Kyrgyz моюл (moyul),
Uyghur مويۇل (moyul, “prunus padus”).

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

bird cherry, hagberry, Prunus padus (tree, wood and berry)


тауар

tawar (romanization)
тауар (absolute singular)
тауарҙар (absolute plural)
тауарҙың (definite genitive singular)
тауарҙарҙың (definite genitive plural)
тауарға (dative singular)
тауарҙарға (dative plural)
тауарҙы (accusative definite singular)
тауарҙарҙы (accusative definite plural)
тауарҙа (locative singular)
тауарҙарҙа (locative plural)
тауарҙан (ablative singular)
тауарҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tabar (“wares, goods, livestock”).
Cognate with
Old Uyghur tʾβʾr (tavar, “goods, livestock”),
Karakhanid تَڤَرْ (tavar, “property, wealth, cattle”);
Uzbek tovar (“merchandise”),
Turkish davar (“cattle, livestock”), etc.

cog

Аҙыҡ-түлек тауарҙары.

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.

goods, wares, merchandise; commodity, product

Күлдәклек тауар.

A piece of fabric from which to make a dress.


һәйкәл

head

һәйкәл • (həykəl)

ba-noun

һәйкәл • (həykəl)

həykəl (romanization)
һәйкәл (absolute singular)
һәйкәлдәр (absolute plural)
һәйкәлдең (definite genitive singular)
һәйкәлдәрҙең (definite genitive plural)
һәйкәлгә (dative singular)
һәйкәлдәргә (dative plural)
һәйкәлде (accusative definite singular)
һәйкәлдәрҙе (accusative definite plural)
һәйкәлдә (locative singular)
һәйкәлдәрҙә (locative plural)
һәйкәлдән (ablative singular)
һәйкәлдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һәйкәлдәрҙең

һәйкәлдәрҙән

Borrowed from Classical Persian هَیکَل (haykal), from Arabic هَيْكَل (haykal).

bor+

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле.

The monument to an unknown soldier (=a cenotaph)

Был һәйкәлдең Башҡортостанда әлегә тиңе юҡ.

At this time, there are no peers to this monument in Bashkortostan.

Bıl həykəldeñ Başqortostanda əlegə tiñe yuq.

Батыр йәнтөйәгенә ярты быуаттан ҡайтты, тик һәйкәл булып ҡына.

The hero has (at last) returned to his home place after half a century - but only as a sculpture.

Batır yəntöyəgenə yartı bıwattan qayttı, tik həykəl bulıp qına.


ҡайыш

head

ҡайыш • (qayış)

ba-noun

ҡайыш • (qayış)

qayış (romanization)
ҡайыш (absolute singular)
ҡайыштар (absolute plural)
ҡайыштың (definite genitive singular)
ҡайыштарҙың (definite genitive plural)
ҡайышҡа (dative singular)
ҡайыштарға (dative plural)
ҡайышты (accusative definite singular)
ҡайыштарҙы (accusative definite plural)
ҡайышта (locative singular)
ҡайыштарҙа (locative plural)
ҡайыштан (ablative singular)
ҡайыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Turkic [script needed] (qaðïš, “belt”);
Kazakh қайыс (qaiys, “rawhide”);
Kyrgyz кайыш (kayış, “belt”),
Southern Altai кайыш (kayïš, “belt”)
Uzbek qayish (“belt”),
Khakas хаас (xaas, “belt”),
Yakut хатыс (qatıs, “leather strap/belt”),
etc.

cog

(in machines) belt (for transferring motion or power)


кеҫә

head

кеҫә • (keśə)

ba-noun

кеҫә • (keśə)

keśə (romanization)
кеҫә (absolute singular)
кеҫәләр (absolute plural)
кеҫәнең (definite genitive singular)
кеҫәләрҙең (definite genitive plural)
кеҫәгә (dative singular)
кеҫәләргә (dative plural)
кеҫәне (accusative definite singular)
кеҫәләрҙе (accusative definite plural)
кеҫәлә (locative singular)
кеҫәләрҙә (locative plural)
кеҫәнән (ablative singular)
кеҫәләрҙән (ablative plural)

From Persian کیسه (kise, “pocket; bag, pouch”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kisä, “purse, pouch”);
Tatar кесә (kesä, “pocket”), Uzbek kissa (“pocket”), Uyghur كىسە (kise, “pocket”), Turkmen kise (“pocket”), Turkish kese (“wallet”).

cog

Түш кеҫә.

Кеҫә телефоны.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.
İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.
The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


асыҡ

head

асыҡ • (asıq)

ba-adj

асыҡ • (asıq)

From Common Kypchak *ačïq "open; clear; bright" (compare Old Uyghur [script needed] (ačuq, “open; clear, evident”),
from Proto-Turkic *ač- (“to open”).
Cognate with
Kazakh ашық (aşyq), Kyrgyz ачык (acık), Kumyk ачыкъ (açıq),
Uyghur ئوچۇق (ochuq, “open”), Turkish açık (“open”).

cog

Аҡсаң булһа, бар ергә лә юл асыҡ.

If you have money, roads are open to anywhere.

Асыҡ фекер.

Асыҡ миҫал.

clear, understandable, intelligible, articulate

Асыҡ ҡыҙыл.

public, able to be seen or known by anybody; open to all members of a community


миҫал

head

миҫал • (miśal)

ba-noun

миҫал • (miśal)

miśal (romanization)
миҫал (absolute singular)
миҫалдар (absolute plural)
миҫалдың (definite genitive singular)
миҫалдарҙың (definite genitive plural)
миҫалға (dative singular)
миҫалдарға (dative plural)
миҫалды (accusative definite singular)
миҫалдарҙы (accusative definite plural)
миҫалда (locative singular)
миҫалдарҙа (locative plural)
миҫалдан (ablative singular)
миҫалдарҙан (ablative plural)

Асыҡ миҫал.

Миҫал эҙләп алыҫ йөрөйһө лә түгел.

(You) don't have to look long for an example (= Examples are abundant)

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.


балтырған

head

балтырған • (baltırğan)

ba-noun

балтырған • (baltırğan)

baltırğan (romanization)
балтырған (absolute singular-only)
балтырғандың (definite genitive singular-only)
балтырғанға (dative singular-only)
балтырғанды (accusative definite singular-only)
балтырғанда (locative singular-only)
балтырғандан (ablative singular-only)

[bɑɫ.tɯ̞rˈʁɑn]

Akin to Ottoman Turkish بالدران (baldıran, “hemlock”), Turkish baldıran (“hemlock”), Azerbaijani baldırğan (“hogweed”), Kazakh убалдырған (ubaldyrğan, “hemlock”), Tatar балтырган (baltırgan, “hogweed”), Chuvash пултӑран (pult̬ăran, “hogweed”), Khakas палтырған (paltırğan, “angelica; hogweed”).
Ultimately from Proto-Mongolic, reflected as Middle Mongol ᠪᠠᠯᠴᠢᠷᠭᠠᠨᠠ (balčirɣan-a, “false hellebore; angelica”), composed as ᠪᠠᠯᠴᠢᠷ (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix ᠭᠠᠨᠠ (-ɣana), Mongolian балчиргана (balčirgana, “false hellebore; angelica”), composed as балчир (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix -гана (-gana).

cog

ba:балтырған


туй

tuy (romanization)
туй (absolute singular)
туйҙар (absolute plural)
туйҙың (definite genitive singular)
туйҙарҙың (definite genitive plural)
туйға (dative singular)
туйҙарға (dative plural)
туйҙы (accusative definite singular)
туйҙарҙы (accusative definite plural)
туйҙа (locative singular)
туйҙарҙа (locative plural)
туйҙан (ablative singular)
туйҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *toy (“feast, banquet”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toj, “feast, banquet”);
Kazakh той (toi), Uzbek toʻy, Khakas той (toy), Turkish toy, Turkmen toý (“feast, banquet”), etc.

Туй күлдәге.

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.


Зөләйха

head

Зөләйха • (Zöləyxa)

ba-proper noun

Зөләйха • (Zöləyxa)

Zöləyxa (romanization)
Зөләйха (absolute singular-only)
Зөләйханың (definite genitive singular-only)
Зөләйха (dative singular-only)
Зөләйханы (accusative definite singular-only)
Зөләйхала (locative singular-only)
Зөләйханан (ablative singular-only)

(Islam) Zuleika, Potiphar's wife (although unnamed in Qur'an)

Zuleika, the protagonist in the tale of Yusuf and Zulaikha


зифа

From Persian زیبا (zibâ, “beautiful, elegant”).


Зөләйхә

head

Зөләйхә • (Zöləyxə)

ba-proper noun

Зөләйхә • (Zöləyxə)

Zöləyxə (romanization)
Зөләйхә (absolute singular-only)
Зөләйхәнең (definite genitive singular-only)
Зөләйхә (dative singular-only)
Зөләйхәне (accusative definite singular-only)
Зөләйхәлә (locative singular-only)
Зөләйхәнән (ablative singular-only)

Зөләйха Зөләйха#Bashkir

a female given name from Arabic, variant of Зөләйха (Zöləyxa)


Зифа

Zifa (romanization)
Зифа (absolute singular-only)
Зифатың (definite genitive singular-only)
Зифаҡа (dative singular-only)
Зифаты (accusative definite singular-only)
Зифата (locative singular-only)
Зифатан (ablative singular-only)


тығыҙ

head

тығыҙ • (tığıź)

ba-adj

тығыҙ • (tığıź)

From Proto-Turkic *tïgïŕ (“narrow, compact, firm”).

тар

small, confined; tight; tar; in the sense of

Тығыҙ бүлмә.

Tığıź bülmə.

(pertaining to size, area) small, confined; cramped

pertaining to size; area; pertaining to size; area

Тығыҙ толом.
Tığıź tolom.
A densely braided/plaited pigtail

Тығыҙ кәбеҫтә.

Tığıź kəbeśtə.


киң

From Proto-Turkic *kēŋ (“wide, broad”).
Cognate with
Yakut киэҥ (kieñ, “wide”).

Киң дала.

(pertaining to area, space) vast, extensive, spacious

pertaining to area; space; pertaining to area; space

Киң итәк.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.

Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған.

The Tabym icon (of Madonna), widely popular among the Orthodox (people) of the Urals, acquired its name from the village of Tabyn in present-day Gafuri district (in Bashkortostan).

Ural pravoslavtarı arahında kiñ tanılğan Tabın tərehe üź isemen xəźerge Ğafuri rayonındağı Tabın awılınan alğan.

(of distribution, popularity etc.) widespread; widely distributed or popular

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donʺyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.


бутҡа

butqa (romanization)
бутҡа (absolute singular)
бутҡалар (absolute plural)
бутҡаның (definite genitive singular)
бутҡаларҙың (definite genitive plural)
бутҡаға (dative singular)
бутҡаларға (dative plural)
бутҡаны (accusative definite singular)
бутҡаларҙы (accusative definite plural)
бутҡала (locative singular)
бутҡаларҙа (locative plural)
бутҡанан (ablative singular)
бутҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *botka (“porridge”).
Cognate with
Kazakh ботқа (botqa),
Kyrgyz ботко (botko),
Southern Altai ботко (botko),
Khakas потхы (potxı),
Uzbek bo'tqа,
Uyghur بوتقا (botqa, “porridge, cereal dish”).

ярма

grain(s), cereal(s) from which this dish is cooked

a dish made of any kind of grain / cereal boiled in milk or water, typically stirred until thick porridge; kasha, gruel

(figurative, disapproving) mishmash, jumble; a combination of incongruous or poorly matched things, ideas etc.


саҡрым

head

саҡрым • (saqrım)

ba-noun

саҡрым • (saqrım)

saqrım (romanization)
саҡрым (absolute singular)
саҡрымдар (absolute plural)
саҡрымдың (definite genitive singular)
саҡрымдарҙың (definite genitive plural)
саҡрымға (dative singular)
саҡрымдарға (dative plural)
саҡрымды (accusative definite singular)
саҡрымдарҙы (accusative definite plural)
саҡрымда (locative singular)
саҡрымдарҙа (locative plural)
саҡрымдан (ablative singular)
саҡрымдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

саҡрымдарҙың

саҡрымдарҙан

From *čaqïrïm (“the distance at which a shout as a voice signal can be heard; earshot”), from Proto-Turkic *čaqïr- (“to call, hail”).
Cognate with
Kazakh шақырым (şaqyrym),
Kyrgyz чакырым (cakırım),
Southern Altai чакырым (čakïrïm),
Kumyk чакъырым (çaqırım),
Uzbek chaqirim,
Uyghur چاقىرىم (chaqirim),
Turkmen çakyrym (“verst”).

cog

Kumyk чакъырым (çaqırım)

Өйгә тиклем ике саҡрымдай ара бар.

It is a distance of about two kilometers to home.

(historical) verst (unit of length equal to 1,066.8 m)


балыҡсы

head

балыҡсы • (balıqsı)

ba-noun

балыҡсы • (balıqsı)

balıqsı (romanization)
балыҡсы (absolute singular)
балыҡсылар (absolute plural)
балыҡсының (definite genitive singular)
балыҡсыларҙың (definite genitive plural)
балыҡсыға (dative singular)
балыҡсыларға (dative plural)
балыҡсыны (accusative definite singular)
балыҡсыларҙы (accusative definite plural)
балыҡсыла (locative singular)
балыҡсыларҙа (locative plural)
балыҡсынан (ablative singular)
балыҡсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балыҡсыларҙың

балыҡсыларға

балыҡсыларҙы

балыҡсыларҙа

балыҡсыларҙан

[bɑ.ɫɯ̞qˈsɯ̞]

Synchronously, балыҡ (balıq, “fish”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (balïqčï, “fisher”);
Kazakh балықшы (balyqşy),
Kumyk балыкъчы (balıqçı),
Crimean Tatar balıqçı,
Uyghur بېلىقچى (bëliqchi),
Turkmen balykçy,
Turkish balıkçı,
Yakut балыксыт (balıksıt, “fisherman”).

cog

Kumyk балыкъчы (balıqçı)

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.


һауынсы

head

һауынсы • (hawınsı)

ba-noun

һауынсы • (hawınsı)

hawınsı (romanization)
һауынсы (absolute singular)
һауынсылар (absolute plural)
һауынсының (definite genitive singular)
һауынсыларҙың (definite genitive plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative definite singular)
һауынсыларҙы (accusative definite plural)
һауынсыла (locative singular)
һауынсыларҙа (locative plural)
һауынсынан (ablative singular)
һауынсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һауынсыларҙың

һауынсыларға

һауынсыларҙы

һауынсыларҙа

һауынсыларҙан

From *sağïnčï (“milker, milkmaid”), from Proto-Turkic *sag- (“to milk”).
Cognate with
Kazakh сауыншы (sauynşy),
Kyrgyz саанчы (saancı),
Southern Altai саанчы (saančï),
Uyghur سېغىنچى (sëghinchi),
Tuvan саанчы (saançı, “milker, milkmaid”); also (slightly divergent) Turkmen sagymçy (“milkmaid”).

cog

Бейә һауынсыһы.


килеш

head

килеш • (kileş)

ba-noun

килеш • (kileş)

kileş (romanization)
килеш (absolute singular)
килештәр (absolute plural)
килештең (definite genitive singular)
килештәрҙең (definite genitive plural)
килешкә (dative singular)
килештәргә (dative plural)
килеште (accusative definite singular)
килештәрҙе (accusative definite plural)
килештә (locative singular)
килештәрҙә (locative plural)
килештән (ablative singular)
килештәрҙән (ablative plural)

From keliš "grammatical case", from the verb kel- in the meaning of "to appear; to manifest; to be expressed (in a specific form)".
Cognate with
Nogai келис (kelis, “grammatical case”),
Shor келиш (keliš, “grammatical case”),
Uyghur كېلىش (këlish, “grammatical case”),
Uzbek kelishik (“grammatical case”).

cog

Килеш менән үҙгәреү.

Килеш ялғауы.


килеш

head

килеш • (kileş) (takes verbs in past participle form, adjectives, pronouns in absolute case)

Иҫерек килеш машина йөрөтөү.

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине. (Genesis 9:21.)

One day Noah, drunken after drinking wine, lay naked inside his tent.

Ber saq Nux, şarap esep iśerep, satırı esendə şərə kileş yata ine.

Көтмәгәндә ҡайтып инеп, үҙегеҙҙе йоҡлап ятҡан килеш күреп ҡалмаһын! (Mark 13:36)

Lest he return unexpectedly and find you sleeping.

Kötməgəndə qaytıp inep, üźegeźźe yoqlap yatqan kileş kürep qalmahın!


етем

yetem (romanization)
етем (absolute singular)
етемдәр (absolute plural)
етемдең (definite genitive singular)
етемдәрҙең (definite genitive plural)
етемгә (dative singular)
етемдәргә (dative plural)
етемде (accusative definite singular)
етемдәрҙе (accusative definite plural)
етемдә (locative singular)
етемдәрҙә (locative plural)
етемдән (ablative singular)
етемдәрҙән (ablative plural)

From Arabic يَتِيم (yatīm, “orphan”).
Doublet of йәтим (yətim).


йәтим

йәтим • (yətim)

ba-noun

йәтим • (yətim)

yətim (romanization)
йәтим (absolute singular)
йәтимдәр (absolute plural)
йәтимдең (definite genitive singular)
йәтимдәрҙең (definite genitive plural)
йәтимгә (dative singular)
йәтимдәргә (dative plural)
йәтимде (accusative definite singular)
йәтимдәрҙе (accusative definite plural)
йәтимдә (locative singular)
йәтимдәрҙә (locative plural)
йәтимдән (ablative singular)
йәтимдәрҙән (ablative plural)

From Arabic يَتِيم (yatīm, “orphan”).
Doublet of етем (yetem).

Йәтимдәр йорто.


Шәүрә

head

Шәүрә • (Şəwrə)

ba-proper noun

Шәүрә • (Şəwrə)

Şəwrə (romanization)
Шәүрә (absolute singular-only)
Шәүрәнең (definite genitive singular-only)
Шәүрәкә (dative singular-only)
Шәүрәне (accusative definite singular-only)
Шәүрәлә (locative singular-only)
Шәүрәнән (ablative singular-only)

From Arabic شُهْرَة (šuhra, “famous, renowned”).


Менәүрә

head

Менәүрә • (Menəwrə)

ba-proper noun

Менәүрә • (Menəwrə)

Menəwrə (romanization)
Менәүрә (absolute singular-only)
Менәүрәнең (definite genitive singular-only)
Менәүрәкә (dative singular-only)
Менәүрәне (accusative definite singular-only)
Менәүрәлә (locative singular-only)
Менәүрәнән (ablative singular-only)

From Arabic مُنَوَّرَة (munawwara, “illuminated, luminous”).


әтәс

head

әтәс • (ətəs)

ba-noun

әтәс • (ətəs)

ətəs (romanization)
әтәс (absolute singular)
әтәстәр (absolute plural)
әтәстең (definite genitive singular)
әтәстәрҙең (definite genitive plural)
әтәскә (dative singular)
әтәстәргә (dative plural)
әтәсте (accusative definite singular)
әтәстәрҙе (accusative definite plural)
әтәстә (locative singular)
әтәстәрҙә (locative plural)
әтәстән (ablative singular)
әтәстәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh әтеш (äteş), Tatar әтәч (ätäç).


Ләйсән

head

Ләйсән • (Ləysən)

ba-proper noun

Ләйсән • (Ləysən)

Ləysən (romanization)
Ләйсән (absolute singular-only)
Ләйсәндең (definite genitive singular-only)
Ләйсәнгә (dative singular-only)
Ләйсәнде (accusative definite singular-only)
Ләйсәндә (locative singular-only)
Ләйсәндән (ablative singular-only)

An adaptaion of Arabic نَيْسَان (naysān, “April”).

a female given name from Arabic, given to girls born in April


шиғри

head

шиғри • (şiğri)

ba-adj

шиғри • (şiğri)

From Volga Turki شعری (şeğriy, “poetic”), from Arabic شِعْرِيّ (šiʕriyy, “poetic”).

Шиғри юл.


шәл

şəl (romanization)
шәл (absolute singular)
шәлдәр (absolute plural)
шәлдең (definite genitive singular)
шәлдәрҙең (definite genitive plural)
шәлгә (dative singular)
шәлдәргә (dative plural)
шәлде (accusative definite singular)
шәлдәрҙе (accusative definite plural)
шәлдә (locative singular)
шәлдәрҙә (locative plural)
шәлдән (ablative singular)
шәлдәрҙән (ablative plural)


шиғриәт

head

шиғриәт • (şiğriət)

ba-noun

шиғриәт • (şiğriət)

şiğriət (romanization)
шиғриәт (absolute singular-only)
шиғриәттең (definite genitive singular-only)
шиғриәткә (dative singular-only)
шиғриәтте (accusative definite singular-only)
шиғриәттә (locative singular-only)
шиғриәттән (ablative singular-only)

From Arabic شِعْرِيَّة (šiʕriyya).
Cognate with
Tatar шигърият (şiğriyat),
Uzbek sheʼriyat (“poetry”), etc.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.


туҡыма

head

туҡыма • (tuqıma)

ba-noun

туҡыма • (tuqıma)

tuqıma (romanization)
туҡыма (absolute singular)
туҡымалар (absolute plural)
туҡыманың (definite genitive singular)
туҡымаларҙың (definite genitive plural)
туҡымаға (dative singular)
туҡымаларға (dative plural)
туҡыманы (accusative definite singular)
туҡымаларҙы (accusative definite plural)
туҡымала (locative singular)
туҡымаларҙа (locative plural)
туҡыманан (ablative singular)
туҡымаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

туҡымаларҙың

туҡымаларҙан

From verbal stem туҡы- (tuqı-, “to weave”),
from Proto-Turkic *toku- (“id.”).

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


яулыҡ

head

яулыҡ • (yawlıq)

ba-noun

яулыҡ • (yawlıq)

yawlıq (romanization)
яулыҡ (absolute singular)
яулыҡтар (absolute plural)
яулыҡтың (definite genitive singular)
яулыҡтарҙың (definite genitive plural)
яулыҡҡа (dative singular)
яулыҡтарға (dative plural)
яулыҡты (accusative definite singular)
яулыҡтарҙы (accusative definite plural)
яулыҡта (locative singular)
яулыҡтарҙа (locative plural)
яулыҡтан (ablative singular)
яулыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaglïk (“kerchief, headscarf”).
Cognate with
Kyrgyz жоолук (jooluk),
Kazakh жаулық (jaulyq),
Azerbaijani yaylıq,
Crimean Tatar yavluq, cavlıq,
Turkish yağlık (“kerchief, shawl”),
Chuvash ҫулӑк (śulăk, “shawl worn by a groom”),
etc.

cog

shawl, headscarf, headkerchief; a square or rectangular piece of cloth worn to cover the head, neck, and/or shoulders


тарма

tarma (romanization)
тарма (absolute singular-only)
тарманың (definite genitive singular-only)
тарма (dative singular-only)
тарманы (accusative definite singular-only)
тармала (locative singular-only)
тарманан (ablative singular-only)


Ғәли

head

Ғәли • (Ğəli)

ba-proper noun

Ғәли • (Ğəli)

Ğəli (romanization)
Ғәли (absolute singular-only)
Ғәлиҙең (definite genitive singular-only)
Ғәлигә (dative singular-only)
Ғәлиҙе (accusative definite singular-only)
Ғәлиҙә (locative singular-only)
Ғәлиҙән (ablative singular-only)

Уларҙың иң олоһо Ғәли тигән ҡарт булған.
Ularźıñ iñ oloho Ğəli tigən qart bulğan.
The oldest of them was an old man named Ğäli.

a male given name, Ali or Ğäli, from Arabic


әлморон

head

әлморон • (əlmoron)

ba-noun

әлморон • (əlmoron)

əlmoron (romanization)
әлморон (absolute singular-only)
әлморондоң (definite genitive singular-only)
әлморонға (dative singular-only)
әлморондо (accusative definite singular-only)
әлморонда (locative singular-only)
әлморондан (ablative singular-only)

(botany) Rosa majalis, Rosa canina; dog rose


гөлйемеш

head

гөлйемеш • (gölyemeş)

ba-noun

гөлйемеш • (gölyemeş)

gölyemeş (romanization)
гөлйемеш (absolute singular-only)
гөлйемештең (definite genitive singular-only)
гөлйемешкә (dative singular-only)
гөлйемеште (accusative definite singular-only)
гөлйемештә (locative singular-only)
гөлйемештән (ablative singular-only)

[ɡʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ]

гөл (göl, “flower”) + емеш (yemeş, “fruit”).


киндер

kinder (romanization)
киндер (absolute singular-only)
киндерҙең (definite genitive singular-only)
киндергә (dative singular-only)
киндерҙе (accusative definite singular-only)
киндерҙә (locative singular-only)
киндерҙән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kentir, *kendir (“hemp”); cognate with Azerbaijani кәндир/kəndir, Turkish kendir, Khakas киндір (kindìr, “cannabis, hemp”), etc.


этморон

etmoron (romanization)
этморон (absolute singular-only)
этморондоң (definite genitive singular-only)
этморонға (dative singular-only)
этморондо (accusative definite singular-only)
этморонда (locative singular-only)
этморондан (ablative singular-only)

эт (et, “dog”) + морон (moron, “nose”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (it burun(u), “rosehip”);
Tatar эт борыны (et borını, “Rosa canina”), Kazakh итмұрын (itmūryn, “Rosa canina”), Khakas ит пурун (it purun, “Rosa canina”), Shor ит-пурну (“Rosa canina”).


һуҡыр

head

һуҡыр • (huqır)

ba-adj

һуҡыр • (huqır)


Ғәйшә

head

Ғәйшә • (Ğəyşə)

ba-proper noun

Ғәйшә • (Ğəyşə)

Ğəyşə (romanization)
Ғәйшә (absolute singular-only)
Ғәйшәнең (definite genitive singular-only)
Ғәйшә (dative singular-only)
Ғәйшәне (accusative definite singular-only)
Ғәйшәлә (locative singular-only)
Ғәйшәнән (ablative singular-only)

der

Arabic عَائِشَة (ʕāʔiša)


һаңғырау

head

һаңғырау • (hañğıraw)

ba-adj

һаңғырау • (hañğıraw)

[hɑŋ.ɢɯ̞.ˈrɑw]

From Common Kypchak sañïraw ("deaf", see the Kypchak cognates below).
Cognate with
Tatar саңгырау (sañgıraw),
Kazakh саңырау (sañyrau),
Kumyk сангырав (sañıraw),
Karachay-Balkar сангырау (sañırau, “deaf”);
also Uyghur ساغرىغۇ (saghrighu, “deaf”),
probably Turkish sağır (“deaf”).


Фатима

Fatima (romanization)
Фатима (absolute singular)
Фатиманың (definite genitive singular)
Фатимаға (dative singular)
Фатиманы (accusative definite singular)
Фатимала (locative singular)
Фатиманан (ablative singular)

a female given name, Fatima, from Arabic

(Islam) Fatima, the daughter of the prophet Muhammad, the wife of Ali


Әнүәр

head

Әнүәр • (Ənwər)

ba-proper noun

Әнүәр • (Ənwər)

Ənwər (romanization)
Әнүәр (absolute singular-only)
Әнүәрҙең (definite genitive singular-only)
Әнүәргә (dative singular-only)
Әнүәрҙе (accusative definite singular-only)
Әнүәрҙә (locative singular-only)
Әнүәрҙән (ablative singular-only)