нәркәс

head

нәркәс • (nərkəs)

ba-noun

нәркәс • (nərkəs)

nərkəs (romanization)
нәркәс (absolute singular)
нәркәстәр (absolute plural)
нәркәстең (definite genitive singular)
нәркәстәрҙең (definite genitive plural)
нәркәскә (dative singular)
нәркәстәргә (dative plural)
нәркәсте (accusative definite singular)
нәркәстәрҙе (accusative definite plural)
нәркәстә (locative singular)
нәркәстәрҙә (locative plural)
нәркәстән (ablative singular)
нәркәстәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәркәстәрҙең

нәркәстәрҙән

From Persian نرگس (narges, “daffodil”), from Middle Persian [script needed] (nlgs /nargis/), from Ancient Greek νάρκισσος (nárkissos).
Cognate with Kazakh нәркес (närkes), Uzbek nargis, Turkish nergis (“daffodil”).


ғорур

head

ғорур • (ğorur)

ba-adj

ғорур • (ğorur)


һунар

hunar (romanization)
һунар (absolute singular)
һунарҙар (absolute plural)
һунарҙың (definite genitive singular)
һунарҙарҙың (definite genitive plural)
һунарға (dative singular)
һунарҙарға (dative plural)
һунарҙы (accusative definite singular)
һунарҙарҙы (accusative definite plural)
һунарҙа (locative singular)
һунарҙарҙа (locative plural)
һунарҙан (ablative singular)
һунарҙарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сонар (sonar, “new-fallen snow”),
Kyrgyz сонор (sonor, “new-fallen snow; hunting on new snow with hunting birds or hounds”),
Yakut сонор (sonor, “the first autumn snow, which makes it easy to follow wild animals; stalking a wild animal on such snow”).

cog

Һунар эте.

Һунар мылтығы.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.


һунарсы

head

һунарсы • (hunarsı)

ba-noun

һунарсы • (hunarsı)

hunarsı (romanization)
һунарсы (absolute singular)
һунарсылар (absolute plural)
һунарсының (definite genitive singular)
һунарсыларҙың (definite genitive plural)
һунарсыға (dative singular)
һунарсыларға (dative plural)
һунарсыны (accusative definite singular)
һунарсыларҙы (accusative definite plural)
һунарсыла (locative singular)
һунарсыларҙа (locative plural)
һунарсынан (ablative singular)
һунарсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һунарсыларҙың

һунарсыларға

һунарсыларҙы

һунарсыларҙа

һунарсыларҙан

From һунар (hunar, “hunting”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.


Рифҡәт

head

Рифҡәт • (Rifqət)

ba-proper noun

Рифҡәт • (Rifqət)

Rifqət (romanization)
Рифҡәт (absolute singular-only)
Рифҡәттең (definite genitive singular-only)
Рифҡәткә (dative singular-only)
Рифҡәтте (accusative definite singular-only)
Рифҡәттә (locative singular-only)
Рифҡәттән (ablative singular-only)


ришүәт

head

ришүәт • (rişwət)

ba-noun

ришүәт • (rişwət)

rişwət (romanization)
ришүәт (absolute singular)
ришүәттәр (absolute plural)
ришүәттең (definite genitive singular)
ришүәттәрҙең (definite genitive plural)
ришүәткә (dative singular)
ришүәттәргә (dative plural)
ришүәтте (accusative definite singular)
ришүәттәрҙе (accusative definite plural)
ришүәттә (locative singular)
ришүәттәрҙә (locative plural)
ришүәттән (ablative singular)
ришүәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ришүәттәрҙең

ришүәттәрҙән

From Arabic رِشْوَة (rišwa, “bribe”).
Cognate with
Turkish rüşvet.


урынбаҫар

head

урынбаҫар • (urınbaśar)

ba-noun

урынбаҫар • (urınbaśar)

urınbaśar (romanization)
урынбаҫар (absolute singular)
урынбаҫарҙар (absolute plural)
урынбаҫарҙың (definite genitive singular)
урынбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative definite singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
урынбаҫарҙа (locative singular)
урынбаҫарҙарҙа (locative plural)
урынбаҫарҙан (ablative singular)
урынбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урынбаҫарҙың

урынбаҫарҙан

урынбаҫарҙар

урынбаҫарҙарҙың

урынбаҫарҙарға

урынбаҫарҙарҙы

урынбаҫарҙарҙа

урынбаҫарҙарҙан

у‧рын‧ба‧ҫар

урын (urın, “position, post”) + баҫар (baśar, “holder”).
Compare with
Kazakh орынбасар (orynbasar),
Kyrgyz орунбасар (orunbasar),
Uzbek o'rinbasor,
Uyghur ئورۇنباسار (orunbasar, “deputy, assistant”).


ришүәтсе

head

ришүәтсе • (rişwətse)

ba-noun

ришүәтсе • (rişwətse)

rişwətse (romanization)
ришүәтсе (absolute singular)
ришүәтселәр (absolute plural)
ришүәтсенең (definite genitive singular)
ришүәтселәрҙең (definite genitive plural)
ришүәтсегә (dative singular)
ришүәтселәргә (dative plural)
ришүәтсене (accusative definite singular)
ришүәтселәрҙе (accusative definite plural)
ришүәтселә (locative singular)
ришүәтселәрҙә (locative plural)
ришүәтсенән (ablative singular)
ришүәтселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ришүәтселәрҙең

ришүәтселәргә

ришүәтселәрҙе

ришүәтселәрҙә

ришүәтселәрҙән

From ришүәт (rişwət, “bribe”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


бүрәнә

head

бүрәнә • (bürənə)

ba-noun

бүрәнә • (bürənə)

bürənə (romanization)
бүрәнә (absolute singular)
бүрәнәләр (absolute plural)
бүрәнәнең (definite genitive singular)
бүрәнәләрҙең (definite genitive plural)
бүрәнәгә (dative singular)
бүрәнәләргә (dative plural)
бүрәнәне (accusative definite singular)
бүрәнәләрҙе (accusative definite plural)
бүрәнәлә (locative singular)
бүрәнәләрҙә (locative plural)
бүрәнәнән (ablative singular)
бүрәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бүрәнәләрҙең

бүрәнәләрҙән

Adapted from Russian бревно́ (brevnó, “log, beam”).

Бүрәнә күпер.

Бүрәнәлә тоҡ менән һуғышыу — һабантуй уйыны.
Bürənələ toq menən huğışıw — habantuy uyını.
Fighting with sacks on a wood log is a Sabantuy game.

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.

log, beam (trunk of dead tree, cleared of branches)


күстәнәс

head

күстәнәс • (küstənəs)

ba-noun

күстәнәс • (küstənəs)

küstənəs (romanization)
күстәнәс (absolute singular)
күстәнәстәр (absolute plural)
күстәнәстең (definite genitive singular)
күстәнәстәрҙең (definite genitive plural)
күстәнәскә (dative singular)
күстәнәстәргә (dative plural)
күстәнәсте (accusative definite singular)
күстәнәстәрҙе (accusative definite plural)
күстәнәстә (locative singular)
күстәнәстәрҙә (locative plural)
күстәнәстән (ablative singular)
күстәнәстәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күстәнәстәрҙең

күстәнәстәргә

күстәнәстәрҙе

күстәнәстәрҙә

күстәнәстәрҙән

From Russian гости́нец (gostínec, “present, gift”).

bor

present, gift (typically food; given when visiting somebody or sent with a third-party person to demonstrate respect and/or good relations)


емтек

yemtek (romanization)
емтек (absolute singular-only)
емтектең (definite genitive singular-only)
емтеккә (dative singular-only)
емтекте (accusative definite singular-only)
емтектә (locative singular-only)
емтектән (ablative singular-only)

From *yemtik (“carrion”), from Proto-Turkic *yē- (“to eat”).
Cognate with
Tatar җемтек (cemtek, “carrion”),
Kazakh жемтік (jemtık, “carrion”),
Uzbek yemtik (“food for wild animals”).


түтәл

head

түтәл • (tütəl)

ba-noun

түтәл • (tütəl)

tütəl (romanization)
түтәл (absolute singular)
түтәлдәр (absolute plural)
түтәлдең (definite genitive singular)
түтәлдәрҙең (definite genitive plural)
түтәлгә (dative singular)
түтәлдәргә (dative plural)
түтәлде (accusative definite singular)
түтәлдәрҙе (accusative definite plural)
түтәлдә (locative singular)
түтәлдәрҙә (locative plural)
түтәлдән (ablative singular)
түтәлдәрҙән (ablative plural)

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

Qıyarźı aprelʹ aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

garden bed (for growing vegetables or flowers)


тимерсыбыҡ

head

тимерсыбыҡ • (timersıbıq)

ba-noun

тимерсыбыҡ • (timersıbıq)

timersıbıq (romanization)
тимерсыбыҡ (absolute singular)
тимерсыбыҡтар (absolute plural)
тимерсыбыҡтың (definite genitive singular)
тимерсыбыҡтарҙың (definite genitive plural)
тимерсыбыҡҡа (dative singular)
тимерсыбыҡтарға (dative plural)
тимерсыбыҡты (accusative definite singular)
тимерсыбыҡтарҙы (accusative definite plural)
тимерсыбыҡта (locative singular)
тимерсыбыҡтарҙа (locative plural)
тимерсыбыҡтан (ablative singular)
тимерсыбыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тимерсыбыҡтың

тимерсыбыҡҡа

тимерсыбыҡты

тимерсыбыҡта

тимерсыбыҡтан

тимерсыбыҡтар

тимерсыбыҡтарҙың

тимерсыбыҡтарға

тимерсыбыҡтарҙы

тимерсыбыҡтарҙа

тимерсыбыҡтарҙан

ти‧мер‧сы‧быҡ

тимер (timer, “iron”) + сыбыҡ (sıbıq, “twig”).


сыбыҡ

head

сыбыҡ • (sıbıq)

ba-noun

сыбыҡ • (sıbıq)

sıbıq (romanization)
сыбыҡ (absolute singular)
сыбыҡтар (absolute plural)
сыбыҡтың (definite genitive singular)
сыбыҡтарҙың (definite genitive plural)
сыбыҡҡа (dative singular)
сыбыҡтарға (dative plural)
сыбыҡты (accusative definite singular)
сыбыҡтарҙы (accusative definite plural)
сыбыҡта (locative singular)
сыбыҡтарҙа (locative plural)
сыбыҡтан (ablative singular)
сыбыҡтарҙан (ablative plural)

From *čubïq (“twig, thin branch of tree”), from Proto-Turkic *čöpik (“stick, twig”).
Compare with
Karakhanid [script needed] (čïbïq, “twig, small branch”),
Kazakh шыбық (şybyq, “twig, small branch”),
Kyrgyz чыбык (cıbık, “twig, small branch”),
Uyghur چىۋىق (chiwiq, “twig, small branch”),
Uzbek chiviq (“twig, small branch”),
Khakas сымых (sımıx, “twig, small branch”),
Tuvan шывык (şıvık, “twig, small branch”),
Azerbaijani çubuq (“twig”),
Turkish çubuk (“twig, small branch”).


елен

yelen (romanization)
елен (absolute singular)
елендәр (absolute plural)
елендең (definite genitive singular)
елендәрҙең (definite genitive plural)
еленгә (dative singular)
елендәргә (dative plural)
еленде (accusative definite singular)
елендәрҙе (accusative definite plural)
елендә (locative singular)
елендәрҙә (locative plural)
елендән (ablative singular)
елендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yẹlin (“udder”).
Cognate with
Tatar җилен (cilen), Kazakh желін (jelın), Kyrgyz желин (jelin), Uzbek yelin, Azerbaijani yelin, Yakut сирин (sirin, “udder”), etc.


сирек

sirek (romanization)
сирек (absolute singular)
сиректәр (absolute plural)
сиректең (definite genitive singular)
сиректәрҙең (definite genitive plural)
сиреккә (dative singular)
сиректәргә (dative plural)
сиректе (accusative definite singular)
сиректәрҙе (accusative definite plural)
сиректә (locative singular)
сиректәрҙә (locative plural)
сиректән (ablative singular)
сиректәрҙән (ablative plural)

From Persian چهاریک (čahâryek), چاریک (čâryek), چارک (čârak, “one fourth”).
Cognate with Kazakh ширек (şirek),
Uzbek chorak (“one fourth, quarter”).

(high school) school term (there are four such terms in an academic year)


тыҡрыҡ

head

тыҡрыҡ • (tıqrıq)

ba-noun

тыҡрыҡ • (tıqrıq)

tıqrıq (romanization)
тыҡрыҡ (absolute singular)
тыҡрыҡтар (absolute plural)
тыҡрыҡтың (definite genitive singular)
тыҡрыҡтарҙың (definite genitive plural)
тыҡрыҡҡа (dative singular)
тыҡрыҡтарға (dative plural)
тыҡрыҡты (accusative definite singular)
тыҡрыҡтарҙы (accusative definite plural)
тыҡрыҡта (locative singular)
тыҡрыҡтарҙа (locative plural)
тыҡрыҡтан (ablative singular)
тыҡрыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тыҡрыҡтарҙың

тыҡрыҡтарҙан

Perhaps derived from Proto-Turkic *tïgïŕ (“narrow, confined”).
Cognate with
Karachay-Balkar тыгъырыкъ (tığırıq, “narrow; a small, mean house; blind alley”),
Karaim тыгъырык (tïğïrïq, “wild animal's lair”).


бетеү

betew (romanization)
бетеү (absolute singular)
бетеүҙәр (absolute plural)
бетеүҙең (definite genitive singular)
бетеүҙәрҙең (definite genitive plural)
бетеүгә (dative singular)
бетеүҙәргә (dative plural)
бетеүҙе (accusative definite singular)
бетеүҙәрҙе (accusative definite plural)
бетеүҙә (locative singular)
бетеүҙәрҙә (locative plural)
бетеүҙән (ablative singular)
бетеүҙәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *bitig (“inscription”), action noun of *biti- (“to write”) (compare Old Turkic 𐰋𐰃𐱅𐰃 (biti-, “to write, inscribe”)), presumably borrowed from Middle Chinese 筆 (MC pit, “writing brush”).

cog

amulet; a Quranic phrase written and sown into a triangle fabric envelope, worn on one's neck as a protective charm


елек

yelek (romanization)
елек (absolute singular)
електәр (absolute plural)
електең (definite genitive singular)
електәрҙең (definite genitive plural)
елеккә (dative singular)
електәргә (dative plural)
електе (accusative definite singular)
електәрҙе (accusative definite plural)
електә (locative singular)
електәрҙә (locative plural)
електән (ablative singular)
електәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yilik (“bone marrow”).
Cognate with
Kyrgyz жилик (jilik),
Southern Altai јилик (ǰilik),
Uzbek ilik,
Turkmen ýilik,
Turkish ilik (“bone marrow”).


Зәйнәп

head

Зәйнәп • (Zəynəp)

ba-proper noun

Зәйнәп • (Zəynəp)

Zəynəp (romanization)
Зәйнәп (absolute singular-only)
Зәйнәптең (definite genitive singular-only)
Зәйнәпкә (dative singular-only)
Зәйнәпте (accusative definite singular-only)
Зәйнәптә (locative singular-only)
Зәйнәптән (ablative singular-only)

From Arabic زَيْنَب (zaynab, “a father's precious jewel”).

bor

Зәйнәб Зәйнәб#Bashkir

a female given name from Arabic, variant of Зәйнәб (Zəynəb)


Зәйнәб

head

Зәйнәб • (Zəynəb)

ba-proper noun

Зәйнәб • (Zəynəb)

Zəynəb (romanization)
Зәйнәб (absolute singular-only)
Зәйнәбтең (definite genitive singular-only)
Зәйнәбкә (dative singular-only)
Зәйнәбте (accusative definite singular-only)
Зәйнәбтә (locative singular-only)
Зәйнәбтән (ablative singular-only)

From Arabic زَيْنَب (zaynab, “a father's precious jewel”).
Cognate with Uzbek Zaynab, Uyghur زەينەپ (zeynep), Turkish Zeynep.

ba:Зәйнәб бинт Һүзәймә

(Islam) the name of Prophet Mohammad's wife


Сара

Sara (romanization)
Сара (absolute singular-only)
Сараның (definite genitive singular-only)
Сара (dative singular-only)
Сараны (accusative definite singular-only)
Сарала (locative singular-only)
Саранан (ablative singular-only)

From Arabic سَارَة (sāra). Cognate with Uyghur سارا (sara).

a female given name, Sara, from Arabic, equivalent to English Sarah

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblemen, indeed, inform the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

(Islam) the wife of the Islamic prophet Ibrahim (see Sarah in Islam)


тап

tap (romanization)
тап (absolute singular)
таптар (absolute plural)
таптың (definite genitive singular)
таптарҙың (definite genitive plural)
тапҡа (dative singular)
таптарға (dative plural)
тапты (accusative definite singular)
таптарҙы (accusative definite plural)
тапта (locative singular)
таптарҙа (locative plural)
таптан (ablative singular)
таптарҙан (ablative plural)


ялған

head

ялған • (yalğan)

ba-adj

ялған • (yalğan)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jalγan, “false, fake”);
Kazakh жалған (jalğan, “false, fake”),
Kyrgyz жалган (jalgan, “false, fake”),
Kumyk ялгъан (yalğan, “false, fake”),
Karachay-Balkar джалгъан (calğan, “fake, fictitious”),
Uzbek yolgʻon (“false, fake”),
Uyghur يالغان (yalghan, “lie; false, fake”),
Turkmen ýalan (“false, lie”),
Turkish yalan (“lie”).

cog

Ялған аҡса.

Ялған хәбәр таратыу.


тимер юл

Тимер юл станцияһы.

Тимер юл фажиғәһе.


тимер юлы

head

тимер юлы • (timer yulı)

ba-noun

тимер юлы • (timer yulı)

Compare with
Kazakh темір жол (temır jol, “railway”),
Kumyk темир ёл (temir yol, “railway”),
Shor тебир чол (“railway”),
Uyghur تومۇريول (tomuryol, “railway”), etc.

Тар тимер юлы.

Тауарҙарҙы тимер юлы менән ташыу.

To carry goods on railway/railroad (=by rail).

Ул тимер юлында эшләй.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

(It appears that) Last year's summer, a lot of cattle got knocked down (to death or serious injury) at the railway.

Bıltır yəy timer yulında küp mal tapalğan ikən.

ba:Тимер юл транспорты


һөҙәк

head

һөҙәк • (höźək)

ba-adj

һөҙәк • (höźək)


текә

head

текә • (tekə)

ba-adj

текә • (tekə)

From *tik(k)ä (“steep(ly), vertical(ly)”), an adverbial form derived from Proto-Turkic *dik- (“to plant vertically”).
Cognate with Kazakh тіке (tıke, “steep, vertical”), Kyrgyz тике (tike, “steeply, vertically”), Uzbek tikka (“steep, vertical”), Uyghur تىككە (tikke, “vertical”).
Also compare Azerbaijani dik (“steep”), Turkmen dik (“steep”), Kumyk тик (tik, “steep”), Uyghur تىك (tik, “vertical”).


текә

head

текә • (tekə)

ba-adj

текә • (tekə)

Ниһәйәт, текә яланғас бер ҡая юлымды ҡапланы, һәм туҡтарға мәжбүр булдым.

At last, a steep bald rock barred my way, and (I) had to stop.

Nihəyət, tekə yalanğas ber qaya yulımdı qaplanı, həm tuqtarğa məjbür buldım.


йәйәү

head

йәйәү • (yəyəw)

ba-adv

йәйәү • (yəyəw)

From Proto-Turkic *yadag (“on foot; pedestrian”).
Cognate with Old Turkic 𐰖𐰑𐰍 (yadaγ, “on foot”), Old Uyghur y'd'γ (yadaγ, “on foot”) , Kazakh жаяу (jaäu), Kyrgyz жөө (jöö), Southern Altai јою (ǰoyu), Uzbek yayov (“on foot”), Uyghur ياياق (yayaq, “on foot”), Turkish yaya (“pedestrian, afoot, on foot”), Yakut сатыы (satıı, “on foot”).


хатта

From Arabic حَتَّى (ḥattā, “even”).
Compare to
Kumyk гьатта (hatta, “even”),
Uzbek hatto (“even”).

Батшаның шиктәре нығына бара, ул Дауытты хатта ике тапҡыр үлтерергә тырыша.

The king's (Saul's) suspicions grow stronger, he even attempts twice to kill David.

Batşanıñ şiktəre nığına bara, ul Dawıttı xatta ike tapqır ülterergə tırışa.

Был – кимәктәргә яҡын төрк ҡәбиләһе, хатта кимәктәрҙең бер тармағы итеп күрһәтелә.
Bıl – kiməktərgə yaqın törk qəbiləhe, xatta kiməktərźeñ ber tarmağı itep kürhətelə.
This is a Turkic tribe close to Kimaks, (it is) even indicated as a branch of Kimaks.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

(As a result of) the air blast wave, not only did window panes shatter in the 5-storeyed buildings, (but) even the internal metal doors were broken.

Şartlaw tulqınına biş qatlı yorttarźa bıyalalar vatılıw ğına tügel, xatta eske metall işektər źə yemerelgən.

even (introducing extreme case or example)


яр

From Proto-Turkic *yār (“steep bank, shore”).
Cognate with
Kazakh жар (jar, “steep bank”), Kyrgyz жар (jar),
Uyghur يار (yar, “steep bank; cliff, ravine”),
Khakas чар (çar, “bank, shore”),
Turkish yar (“cliff”),
Yakut сыыр (sıır, “hill”),
Chuvash ҫыр (śyr),
etc.


яр

yar (romanization)
яр (absolute singular)
ярҙар (absolute plural)
ярҙың (definite genitive singular)
ярҙарҙың (definite genitive plural)
ярға (dative singular)
ярҙарға (dative plural)
ярҙы (accusative definite singular)
ярҙарҙы (accusative definite plural)
ярҙа (locative singular)
ярҙарҙа (locative plural)
ярҙан (ablative singular)
ярҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yar (“order; announcement; law, justice”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jar, “order, instruction”);
Kazakh жар (jar, “herald's message”),
Kyrgyz жар (jar, “herald's message”),
Tuvan чар (çar, “announcement”),
etc.


ағым

head

ағым • (ağım)

ba-noun

ағым • (ağım)

ağım (romanization)
ағым (absolute singular)
ағымдар (absolute plural)
ағымдың (definite genitive singular)
ағымдарҙың (definite genitive plural)
ағымға (dative singular)
ағымдарға (dative plural)
ағымды (accusative definite singular)
ағымдарҙы (accusative definite plural)
ағымда (locative singular)
ағымдарҙа (locative plural)
ағымдан (ablative singular)
ағымдарҙан (ablative plural)

Миграция ағымына күҙ һалһаҡ, иң күп кеше Урта Азиянан, айырыуса Үзбәкстандан килә.

If we look at the migration flow, most people come from Central Asia, especially from Uzbekistan.

Migratsiya ağımına küź halhaq, iñ küp keşe Urta Aziyanan, ayırıwsa Üzbəkstandan kilə.

stream (a steady succession of entities, such as objects or people)

Сәнғәттәге реалистик ағым.

tendency, trend; orientation, school (in art, soft sciences, etc.)


ағай-эне

ağay-ene (romanization)
ағай-эне (absolute singular)
ағай-энеләр (absolute plural)
ағай-эненең (definite genitive singular)
ағай-энеләрҙең (definite genitive plural)
ағай-энегә (dative singular)
ағай-энеләргә (dative plural)
ағай-энене (accusative definite singular)
ағай-энеләрҙе (accusative definite plural)
ағай-энелә (locative singular)
ағай-энеләрҙә (locative plural)
ағай-эненән (ablative singular)
ағай-энеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ағай-энеләрҙең

ағай-энеләргә

ағай-энеләрҙе

ағай-энеләрҙә

ағай-энеләрҙән

[ɑˈʁaj.ɪ̆ˌnɪ̆]

From *aqa ini (“elder and elder brothers”), from Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother”) + Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Synchronously, equivalent to ағай (ağay, “elder brother”) + эне (ene, “younger brother”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa ini, “elder and younger brothers”);
Kyrgyz агайын (agayın), агайин (agayin), агайни (agayni);
Kazakh ағайын (ağaiyn, “a way to address a male congregation”),
Uzbek ogʻayni (“brothers; male friends”),
Uyghur ئاغا-ئىنى (agha-'ini, “younger and elder brothers”).

cog

(collectively) a person's male relatives, seen as a group

(address) a way to respectfully address a male group or congregation


ағай

head

ағай • (ağay)

ba-noun

ағай • (ağay)

ağay (romanization)
ағай (absolute singular)
ағайҙар (absolute plural)
ағайҙың (definite genitive singular)
ағайҙарҙың (definite genitive plural)
ағайға (dative singular)
ағайҙарға (dative plural)
ағайҙы (accusative definite singular)
ағайҙарҙы (accusative definite plural)
ағайҙа (locative singular)
ағайҙарҙа (locative plural)
ағайҙан (ablative singular)
ағайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother; uncle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa, “elder brother”),
Kazakh аға (ağa, “elder brother; uncle”),
Kyrgyz ага (aga, “elder brother”),
Southern Altai ака (aka, “elder brother”),
Crimean Tatar ağa (“elder brother; uncle”),
Turkish ağa (“master, boss”),
Yakut аҕа (ağa, “elder; father”).

cog

uncle; one's male relative who is elder than the speaker, but younger than his/her parents

Күрше ағай менән беҙ аҙашбыҙ, шуға мине урамда бәләкәй Ғәли тип йөрөтәләр.
Kürşe ağay menən beź aźaşbıź, şuğa mine uramda bələkəy Ğəli tip yörötələr.
We are namesakes with the elder neighbor, so they call me "the small Ğäli" in the street.

(address) a way to address or denote a male within that age range


эне

ene (romanization)
эне (absolute singular)
энеләр (absolute plural)
эненең (definite genitive singular)
энеләрҙең (definite genitive plural)
энегә (dative singular)
энеләргә (dative plural)
энене (accusative definite singular)
энеләрҙе (accusative definite plural)
энелә (locative singular)
энеләрҙә (locative plural)
эненән (ablative singular)
энеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ini, “younger brother”),
Old Uyghur [script needed] (ini, “younger brother”).

(address) a way to address a male younger than the speaker, whether related to you or not


ҡусты

head

ҡусты • (qustı)

ba-noun

ҡусты • (qustı)

qustı (romanization)
ҡусты (absolute singular)
ҡустылар (absolute plural)
ҡустының (definite genitive singular)
ҡустыларҙың (definite genitive plural)
ҡустыға (dative singular)
ҡустыларға (dative plural)
ҡустыны (accusative definite singular)
ҡустыларҙы (accusative definite plural)
ҡустыла (locative singular)
ҡустыларҙа (locative plural)
ҡустынан (ablative singular)
ҡустыларҙан (ablative plural)

A specifically Bashkir term. No cognates are known. No etymology attempts are known.

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине. (John 1:40)

One of the two who had heard John's words and followed Jesus, was Andrew, Simon Peter’s younger brother.

Yaxʺyanıñ hüźźəren işetep, Ğaysa artınan eyərgən ikəwźeñ berehe Simon Petrźıñ qustıhı Andrey ine.

(address) a way to address a male younger than the speaker


мырҙа

head

мырҙа • (mırźa)

ba-noun

мырҙа • (mırźa)

mırźa (romanization)
мырҙа (absolute singular)
мырҙалар (absolute plural)
мырҙаның (definite genitive singular)
мырҙаларҙың (definite genitive plural)
мырҙаға (dative singular)
мырҙаларға (dative plural)
мырҙаны (accusative definite singular)
мырҙаларҙы (accusative definite plural)
мырҙала (locative singular)
мырҙаларҙа (locative plural)
мырҙанан (ablative singular)
мырҙаларҙан (ablative plural)


мырҙа

head

мырҙа • (mırźa)

ba-noun

мырҙа • (mırźa)

From Persian میرزا (mirzâ).
Cognate with
Kazakh мырза (myrza), Kyrgyz мырза (mırza),
Uzbek mirzo,
Turkish mirza,
Azerbaijani mirzə, etc.

(historical) mirza, a nobility title in the Nogai, Kazan and Siberian khanates


әүҙемлек

head

әүҙемлек • (əwźemlek)

ba-noun

әүҙемлек • (əwźemlek)

əwźemlek (romanization)
әүҙемлек (absolute singular)
әүҙемлектәр (absolute plural)
әүҙемлектең (definite genitive singular)
әүҙемлектәрҙең (definite genitive plural)
әүҙемлеккә (dative singular)
әүҙемлектәргә (dative plural)
әүҙемлекте (accusative definite singular)
әүҙемлектәрҙе (accusative definite plural)
әүҙемлектә (locative singular)
әүҙемлектәрҙә (locative plural)
әүҙемлектән (ablative singular)
әүҙемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әүҙемлектәрҙең

әүҙемлектәргә

әүҙемлектәрҙе

әүҙемлектәрҙә

әүҙемлектәрҙән

әүҙем (əwźem, “active”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).


аҙаш

head

аҙаш • (aźaş)

ba-noun

аҙаш • (aźaş)

aźaş (romanization)
аҙаш (absolute singular)
аҙаштар (absolute plural)
аҙаштың (definite genitive singular)
аҙаштарҙың (definite genitive plural)
аҙашҡа (dative singular)
аҙаштарға (dative plural)
аҙашты (accusative definite singular)
аҙаштарҙы (accusative definite plural)
аҙашта (locative singular)
аҙаштарҙа (locative plural)
аҙаштан (ablative singular)
аҙаштарҙан (ablative plural)

Earliest attested in Chagatai adaš "namesake". This term could have derived from at "name" + -daš "name" + "reciprocity suffix".
Note, however, Old Uyghur adaš, aδaš, from Proto-Turkic *ădaĺ (“friend, companion”). It is debatable if the former could have developed from the latter or emerged independently; the first version seems more plausible, though.
Compare to
Uzbek adash (“namesake”),
Uyghur ئاداش (adash, “friend; namesake”).

cog

namesake, a person with the same name as somebody else


аҙаш

head

аҙаш • (aźaş)

ba-adj

аҙаш • (aźaş)

Ҡаҙағстанда ла аҙаш ауыл бар икән.

As it happens, there is a village of the same name in Kazakhstan as well.


ҫ

Cyrillic script
Appendix:Cyrillic script#English

The twenty-fifth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Ҡ

The fifteenth letter of the Bashkir alphabet


Ҫ

The twenty-fifth letter of the Bashkir alphabet


ҡ

The fifteenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


Ҙ

The seventh letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


ң

The nineteenth letter of the Bashkir alphabet, written in the Cyrillic script.


белешмә

head

белешмә • (beleşmə)

ba-noun

белешмә • (beleşmə)

beleşmə (romanization)
белешмә (absolute singular)
белешмәләр (absolute plural)
белешмәнең (definite genitive singular)
белешмәләрҙең (definite genitive plural)
белешмәгә (dative singular)
белешмәләргә (dative plural)
белешмәне (accusative definite singular)
белешмәләрҙе (accusative definite plural)
белешмәлә (locative singular)
белешмәләрҙә (locative plural)
белешмәнән (ablative singular)
белешмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

белешмәләрҙең

белешмәләргә

белешмәләрҙе

белешмәләрҙә

белешмәләрҙән

/bɪ̞.lɪ̞ʃˈmæ/

Synchronously, белеш- (beleş-, “to inquire, to ask about”) + -мә (-mə, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

reference, information provided upon request


һымаҡ

head

һымаҡ • (hımaq) (takes nouns in absolute case, pronouns in genitive case)

Compare postpositions of the same meaning:
Tatar сымак (sımaq), сыман (sıman);
Kyrgyz сымак (sımak), сыман (sıman), сымал (sımal);
Uyghur سىمان (siman, “like, similar to”).

cog

Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Яңы килгән Рәсәй президенты йәнә «ишкәксе ҡол» һымаҡ эшләй алыр микән?
Yañı kilgən Rəsəy prezidentı yənə «işkəkse qol» hımaq eşləy alır mikən?
Will Russia's newcoming president be able to work like a "galley slave"?

Википедиялағы һымаҡ һәр кем үҙ өлөшөн индерә ала.

Like in Wikipedia, everyone can contribute.

Vikipediyalağı hımaq hər kem üź ölöşön inderə ala.


кеүек

head

кеүек • (kewek) (take nouns in absolute case, pronouns in genitive)

From *kibik (“like, similar to”), a North Kypchak variation of *kēpi (“like, similar to”), from Proto-Turkic *kēp (“form, image”).
Cognate with postpositions of the same meaning:
Chagatai [script needed] (kebi), [script needed] (käbi), [script needed] (käbin, “like, similar to”);
Tatar кебек (kebek), күк (kük, “like”);
Uzbek kabi,
Uyghur كەبى (kebi),
Azerbaijani kimi,
Turkish gibi,
etc.

Тәбиғәт миҙгеле кеүек, һәр ғүмер миҙгеленең дә үҙ һабағы, үҙ аҡылы, үҙ ҡыҙығы була.

Just like every season of the year (lit. of the nature), each period of life has its lesson (to learn), its moral (to draw), its interest.

Təbiğət miźgele kewek, hər ğümer miźgeleneñ də üź habağı, üź aqılı, üź qıźığı bula.

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.

Күктәге кеүек, ерҙә лә Һинең ихтыярың ғәмәлгә ашһын.

Your will be done (lit. become reality) on earth as it is in heaven.

Küktəge kewek, yerźə lə Hineñ ixtıyarıñ ğəməlgə aşhın.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


көрәк

көрәк • (körək)

ba-noun

көрәк • (körək)

körək (romanization)
көрәк (absolute singular)
көрәктәр (absolute plural)
көрәктең (definite genitive singular)
көрәктәрҙең (definite genitive plural)
көрәккә (dative singular)
көрәктәргә (dative plural)
көрәкте (accusative definite singular)
көрәктәрҙе (accusative definite plural)
көрәктә (locative singular)
көрәктәрҙә (locative plural)
көрәктән (ablative singular)
көрәктәрҙән (ablative plural)

From *kürek (“shovel, spade”), from Proto-Turkic *küre- (“to shovel, rake up”).
Cognate with
Kazakh күрек (kürek),
Kyrgyz күрөк (kürök),
Karachay-Balkar кюрек (kürek),
Kumyk кюрек (kürek),
Uzbek kurak,
Southern Altai кӱрек (kürek), Shor кӱрек,
Turkish kürek,
Crimean Tatar kürek,
Azerbaijani kürək (“shovel; spade”),
Yakut күрдьэх (kürjeq).

inh

Балсыҡ көрәккә йәбешә.

Бөтә эштәр ҡул менән — кәйлә, лом, балға һәм көрәк менән — башҡарыла.
Bötə eştər qul menən — kəylə, lom, balğa həm körək menən — başqarıla.
All jobs are done manually, with pickaxe, crowbar, hammer and shovel.


тиреҫ

head

тиреҫ • (tireś)

ba-noun

тиреҫ • (tireś)

Borrowing from an Oghur source, cf. Chuvash тирӗс (tirĕs, “feces, manure”).

livestock or poultry manure mixed with hay or straw remnants, typically left to decompose and then used as fertilizer


тиреҫ

head

тиреҫ • (tireś)

ba-noun

тиреҫ • (tireś)

tireś (romanization)
тиреҫ (absolute singular-only)
тиреҫтең (definite genitive singular-only)
тиреҫкә (dative singular-only)
тиреҫте (accusative definite singular-only)
тиреҫтә (locative singular-only)
тиреҫтән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ters (“adverse; opposite; wrong; north”).
Compare Old Uyghur [script needed] (ters, “adverse; difficult”), Kyrgyz тескей (teskey, “northern slope”), Southern Altai терс (ters, “opposite”), Uzbek terskay (“northern slope; opposite”), Azerbaijani tərs, Turkish ters.


мөхәррир

head

мөхәррир • (möxərrir)

ba-noun

мөхәррир • (möxərrir)

möxərrir (romanization)
мөхәррир (absolute singular)
мөхәррирҙәр (absolute plural)
мөхәррирҙең (definite genitive singular)
мөхәррирҙәрҙең (definite genitive plural)
мөхәрриргә (dative singular)
мөхәррирҙәргә (dative plural)
мөхәррирҙе (accusative definite singular)
мөхәррирҙәрҙе (accusative definite plural)
мөхәррирҙә (locative singular)
мөхәррирҙәрҙә (locative plural)
мөхәррирҙән (ablative singular)
мөхәррирҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөхәррирҙәрҙең

мөхәррирҙәргә

мөхәррирҙәрҙе

мөхәррирҙәрҙә

мөхәррирҙәрҙән

From Arabic مُحَرِّر (muḥarrir, “editor”).
Cognate with
Uzbek muharrir, Turkish muharrir, etc.

Баш мөхәррир.
Baş möxərrir.
The editor-in-chief.


нәшриәт

head

нәшриәт • (nəşriət)

ba-noun

нәшриәт • (nəşriət)

nəşriət (romanization)
нәшриәт (absolute singular)
нәшриәттәр (absolute plural)
нәшриәттең (definite genitive singular)
нәшриәттәрҙең (definite genitive plural)
нәшриәткә (dative singular)
нәшриәттәргә (dative plural)
нәшриәтте (accusative definite singular)
нәшриәттәрҙе (accusative definite plural)
нәшриәттә (locative singular)
нәшриәттәрҙә (locative plural)
нәшриәттән (ablative singular)
нәшриәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәшриәттәрҙең

нәшриәттәргә

нәшриәттәрҙе

нәшриәттәрҙә

нәшриәттәрҙән

Independent formation based on نَشْر (našr, “publishing”) and ـِيَّة (-iyya, “relational suffix”).

Нәшриәт ғәйебе менән киткән етешһеҙлектәр өсөн редакция яуап бирмәй.

The editorial office is not responsible for the defects arising through the publisher's fault.

Nəşriət ğəyebe menən kitkən yeteşheźlektər ösön redaktsiya yawap birməy.


Яхъя

Yaxʺya (romanization)
Яхъя (absolute singular-only)
Яхъяның (definite genitive singular-only)
Яхъя (dative singular-only)
Яхъяны (accusative definite singular-only)
Яхъяла (locative singular-only)
Яхъянан (ablative singular-only)

Ул ваҡытта Яхъя төрмәгә ябылмағайны әле. (John 3:24)

At that time, John was not yet put in prison.

Ul vaqıtta Yaxʺya törməgə yabılmağaynı əle.


мөхәрририәт

head

мөхәрририәт • (möxərririət)

ba-noun

мөхәрририәт • (möxərririət)

möxərririət (romanization)
мөхәрририәт (absolute singular)
мөхәрририәттәр (absolute plural)
мөхәрририәттең (definite genitive singular)
мөхәрририәттәрҙең (definite genitive plural)
мөхәрририәткә (dative singular)
мөхәрририәттәргә (dative plural)
мөхәрририәтте (accusative definite singular)
мөхәрририәттәрҙе (accusative definite plural)
мөхәрририәттә (locative singular)
мөхәрририәттәрҙә (locative plural)
мөхәрририәттән (ablative singular)
мөхәрририәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөхәрририәттең

мөхәрририәткә

мөхәрририәтте

мөхәрририәттә

мөхәрририәттән

мөхәрририәттәр

мөхәрририәттәрҙең

мөхәрририәттәргә

мөхәрририәттәрҙе

мөхәрририәттәрҙә

мөхәрририәттәрҙән

мө‧хәр‧ри‧ри‧әт

From Arabic مُحَرِّر (muḥarrir, “editor”) + ـِيَّة (-iyya, “relational suffix”).


баш мәҡәлә

head

баш мәҡәлә • (baş məqələ)

ba-noun

баш мәҡәлә • (baş məqələ)

baş məqələ (romanization)
баш мәҡәлә (absolute singular)
баш мәҡәләләр (absolute plural)
баш мәҡәләнең (definite genitive singular)
баш мәҡәләләрҙең (definite genitive plural)
баш мәҡәләгә (dative singular)
баш мәҡәләләргә (dative plural)
баш мәҡәләне (accusative definite singular)
баш мәҡәләләрҙе (accusative definite plural)
баш мәҡәләлә (locative singular)
баш мәҡәләләрҙә (locative plural)
баш мәҡәләнән (ablative singular)
баш мәҡәләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

баш мәҡәләләр

баш мәҡәләнең

баш мәҡәләләрҙең

баш мәҡәләгә

баш мәҡәләләргә

баш мәҡәләне

баш мәҡәләләрҙе

баш мәҡәләлә

баш мәҡәләләрҙә

баш мәҡәләнән

баш мәҡәләләрҙән

(newspaper) editorial, article giving the opinion of editors


ғүмерлек

head

ғүмерлек • (ğümerlek)

ba-adj

ғүмерлек • (ğümerlek)

[ʁ̝ʏ.mɪ̞r.ˈlɪ̞k]

ғүмер (ğümer, “lifetime”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).
Cognate with
Kyrgyz өмүрлүк (ömürlük, “lifelong”).

affix

Ғүмерлек һөргөн.


һөргөн

head

һөргөн • (hörgön)

ba-noun

һөргөн • (hörgön)

hörgön (romanization)
һөргөн (absolute singular-only)
һөргөндөң (definite genitive singular-only)
һөргөнгә (dative singular-only)
һөргөндө (accusative definite singular-only)
һөргөндә (locative singular-only)
һөргөндән (ablative singular-only)

[hʏ̞r.ˈɡʏ̞n]

From *sürgün (“exile, banishment”), from Proto-Turkic *sǖr- (“to drive away, banish”).
Cognate with
Kazakh сүргін (sürgın, “exile”),
Kyrgyz сүргүн (sürgün, “exile”),
Kumyk сюргюн (sürgün, “exile”),
Uzbek surgun (“exile”),
Uyghur سۈرگۈن (sürgün, “exile”),
Turkmen sürgün (“exile”),
Turkish sürgün (“exile”),
etc.

der

Ғүмерлек һөргөн.

Һөргөндәге Тибет хөкүмәте.


ата-әсә

head

ата-әсә • (ata-əsə)

ba-noun

ата-әсә • (ata-əsə)

ata-əsə (romanization)
ата-әсә (absolute singular)
ата-әсәләр (absolute plural)
ата-әсәнең (definite genitive singular)
ата-әсәләрҙең (definite genitive plural)
ата-әсәгә (dative singular)
ата-әсәләргә (dative plural)
ата-әсәне (accusative definite singular)
ата-әсәләрҙе (accusative definite plural)
ата-әсәлә (locative singular)
ата-әсәләрҙә (locative plural)
ата-әсәнән (ablative singular)
ата-әсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ата-әсәләрҙең

ата-әсәләргә

ата-әсәләрҙе

ата-әсәләрҙә

ата-әсәләрҙән

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Children take example from their parents.


өлгө

head

өлгө • (ölgö)

ba-noun

өлгө • (ölgö)

ölgö (romanization)
өлгө (absolute singular)
өлгөләр (absolute plural)
өлгөнөң (definite genitive singular)
өлгөләрҙең (definite genitive plural)
өлгөгә (dative singular)
өлгөләргә (dative plural)
өлгөнө (accusative definite singular)
өлгөләрҙе (accusative definite plural)
өлгөлә (locative singular)
өлгөләрҙә (locative plural)
өлгөнән (ablative singular)
өлгөләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ülgü, “magnitude; measure, size”);
Kazakh үлгі (ülgı, “model, example”),
Kyrgyz үлгү (ülgü, “model, example”),
Uyghur ئۈلگە (ülge, “model, example”),
Shor ӱлге (ülge, “footwear pattern”),
etc.
Possibly also cognate with Yakut холобур (qolobur, “example”).

cog

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

A rare case: a piece of work written in imitation of a model turned out to be deeper and stronger than as compared to its original model.

Hirək xəl: bulğan ölgögə oqşatıp yaźılğan əśər təwsığanağına qarağanda kiñerək, köslörək bulıp sıqtı.

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Халыҡҡа абруйлы кешеләрҙең өлгөһө кәрәк.

People need the example of reputable persons (=People need reputable persons who set an example).

Xalıqqa abruylı keşelərźeñ ölgöhö kərək.

example (something serving as a pattern of behavior); role model


әшнә

head

әшнә • (əşnə)

ba-noun

әшнә • (əşnə)

əşnə (romanization)
әшнә (absolute singular)
әшнәләр (absolute plural)
әшнәнең (definite genitive singular)
әшнәләрҙең (definite genitive plural)
әшнәгә (dative singular)
әшнәләргә (dative plural)
әшнәне (accusative definite singular)
әшнәләрҙе (accusative definite plural)
әшнәлә (locative singular)
әшнәләрҙә (locative plural)
әшнәнән (ablative singular)
әшнәләрҙән (ablative plural)

Borrowed from Persian آشنا (âšnâ, “acquainted”).


бәлки

head

бәлки • (bəlki)

ba-adv

бәлки • (bəlki)

From Persian بلکه (balke).
Cognate with
Kyrgyz балки (balki),
Kazakh бәлки (bälki),
Uzbek balki,
Azerbaijani bəlkə,
Turkish belki,
etc.

Бәлки, минең менән килешмәүселәр булыр.

Perhaps, there will be those who disagree with me.

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

Who knows, there is perhaps another reason (for that).

Kem belə, bəlki, başqa səbəbe lə barźır.


былау

head

былау • (bılaw)

ba-noun

былау • (bılaw)

bılaw (romanization)
былау (absolute singular)
былауҙар (absolute plural)
былауҙың (definite genitive singular)
былауҙарҙың (definite genitive plural)
былауға (dative singular)
былауҙарға (dative plural)
былауҙы (accusative definite singular)
былауҙарҙы (accusative definite plural)
былауҙа (locative singular)
былауҙарҙа (locative plural)
былауҙан (ablative singular)
былауҙарҙан (ablative plural)


ҡыҙыҡ

head

ҡыҙыҡ • (qıźıq)

ba-noun

ҡыҙыҡ • (qıźıq)

qıźıq (romanization)
ҡыҙыҡ (absolute singular-only)
ҡыҙыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡыҙыҡҡа (dative singular-only)
ҡыҙыҡты (accusative definite singular-only)
ҡыҙыҡта (locative singular-only)
ҡыҙыҡтан (ablative singular-only)

Cognate with Tatar кызык (qızıq), Kazakh қызық (qyzyq), Kumyk кызык (kızık), Kyrgyz кызык (kızık), Southern Altai кызык (kïzïk), Uzbek qiziq, Uyghur قىزىق (qiziq, “funny, amusing, entertaining”)،


ҡыҙыҡ

head

ҡыҙыҡ • (qıźıq)

ba-adj

ҡыҙыҡ • (qıźıq)


яры

head

яры • (yarı)

ba-noun

яры • (yarı)

yarı (romanization)
яры (absolute singular)
ярылар (absolute plural)
ярының (definite genitive singular)
ярыларҙың (definite genitive plural)
ярыға (dative singular)
ярыларға (dative plural)
ярыны (accusative definite singular)
ярыларҙы (accusative definite plural)
ярыла (locative singular)
ярыларҙа (locative plural)
ярынан (ablative singular)
ярыларҙан (ablative plural)

(anatomy, botany) membrane, diaphragm, film, web


ярғанат

head

ярғанат • (yarğanat)

ba-noun

ярғанат • (yarğanat)

yarğanat (romanization)
ярғанат (absolute singular)
ярғанаттар (absolute plural)
ярғанаттың (definite genitive singular)
ярғанаттарҙың (definite genitive plural)
ярғанатҡа (dative singular)
ярғанаттарға (dative plural)
ярғанатты (accusative definite singular)
ярғанаттарҙы (accusative definite plural)
ярғанатта (locative singular)
ярғанаттарҙа (locative plural)
ярғанаттан (ablative singular)
ярғанаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярғанаттарҙың

ярғанаттарға

ярғанаттарҙы

ярғанаттарҙа

ярғанаттарҙан

From Proto-Turkic *yar (“bat”) + *kāynat (“wing”).
Alternatively explained as Proto-Turkic *yarï-kiaynat (“membrane-wing”), equivalent to
Bashkir яры (yarı, “membrane”) + ҡанат (qanat, “wing”).
However, this version is dismissed by some researchers as folk etymology.
Cognate with
Kazakh жарғанат (jarğanat),
Tatar ярканат (yarkanat),
Kyrgyz жарганат (jarganat),
Southern Altai јарганат (ǰarganat),
Uzbek yorqanot,
Turkmen ýarganat,
Shor чарғанат (čarğanat),
Khakas чарханат (çarxanat),
Yakut сарыы кынат (sarıı kınat, “bat”).

compound

ba:Ярғанаттар


дана

dana (romanization)
дана (absolute singular)
даналар (absolute plural)
дананың (definite genitive singular)
даналарҙың (definite genitive plural)
данаға (dative singular)
даналарға (dative plural)
дананы (accusative definite singular)
даналарҙы (accusative definite plural)
данала (locative singular)
даналарҙа (locative plural)
дананан (ablative singular)
даналарҙан (ablative plural)

From Persian دانه (dâne, “grain; piece”).

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

The library receives one copy of all newspapers published in the raion.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.

Табаҡҡа биш дана йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Crack five pieces of eggs into the bowl, add flour and stir.

Tabaqqa biş dana yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.


ҡоҙғон

head

ҡоҙғон • (qoźğon)

ba-noun

ҡоҙғон • (qoźğon)

qoźğon (romanization)
ҡоҙғон (absolute singular)
ҡоҙғондар (absolute plural)
ҡоҙғондоң (definite genitive singular)
ҡоҙғондарҙың (definite genitive plural)
ҡоҙғонға (dative singular)
ҡоҙғондарға (dative plural)
ҡоҙғондо (accusative definite singular)
ҡоҙғондарҙы (accusative definite plural)
ҡоҙғонда (locative singular)
ҡоҙғондарҙа (locative plural)
ҡоҙғондан (ablative singular)
ҡоҙғондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡоҙғондарҙың

ҡоҙғондарҙан

[qʊ̞ð.ˈʁʊ̞n]

From Common Turkic *kuzgun (“raven”).
Cognate with Old Turkic 𐰴𐰆𐰕𐰍𐰆𐰣 (quzɣun),
Kazakh құзғын (qūzğyn),
Uyghur قۇزغۇن (quzghun),
Turkish kuzgun (“raven”).

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

Where a raven caws, there will be a dead man.

Qoźğon qayhı tirələ qısqırha, şunda məyet bula.


Нәжип

head

Нәжип • (Nəjip)

ba-proper noun

Нәжип • (Nəjip)

Nəjip (romanization)
Нәжип (absolute singular-only)
Нәжиптең (definite genitive singular-only)
Нәжипкә (dative singular-only)
Нәжипте (accusative definite singular-only)
Нәжиптә (locative singular-only)
Нәжиптән (ablative singular-only)

From Arabic نَجِيب (najīb, “renowned, reputed”).


Нәжибә

head

Нәжибә • (Nəjibə)

ba-proper noun

Нәжибә • (Nəjibə)

Nəjibə (romanization)
Нәжибә (absolute singular-only)
Нәжибәнең (definite genitive singular-only)
Нәжибәкә (dative singular-only)
Нәжибәне (accusative definite singular-only)
Нәжибәлә (locative singular-only)
Нәжибәнән (ablative singular-only)

From Arabic نَجِيبَة (najība, “renowned”).

a female given name, Najiba, from Arabic


уртаҡ

Inherited from Proto-Turkic *ortuk (“friend, companion; shared, common, mutual”), apparently related to *ortu ~ *orta "middle" (see урта (urta)), from *or- (“middle; place”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ortuq, “friend, companion”),
Karakhanid [script needed] (ortaq, “friend, companion”);
Kazakh ортақ (ortaq, “shared, common, mutual”),
Kumyk ортакъ (ortaq, “common, shared”),
Kyrgyz орток (ortok, “friend, companion; shared”),
Southern Altai орток (ortok, “common, shared”),
Uzbek oʻrtoq (“friend, companion”),
Uyghur ئورتاق (ortaq, “common, shared; friend, companion”),
Turkish ortak (“common, shared; associate, partner”).

cog

Уртаҡ маҡсат берләштерә.

Уртаҡ үҙгәреүсәнде йәйә тышына сығарып күсереп яҙайыҡ.

Let us rewrite (the expression) by taking the common variable outside of the brackets.

Urtaq üźgərewsənde yəyə tışına sığarıp küserep yaźayıq.


башватҡыс

head

башватҡыс • (başvatqıs)

ba-noun

башватҡыс • (başvatqıs)

başvatqıs (romanization)
башватҡыс (absolute singular)
башватҡыстар (absolute plural)
башватҡыстың (definite genitive singular)
башватҡыстарҙың (definite genitive plural)
башватҡысҡа (dative singular)
башватҡыстарға (dative plural)
башватҡысты (accusative definite singular)
башватҡыстарҙы (accusative definite plural)
башватҡыста (locative singular)
башватҡыстарҙа (locative plural)
башватҡыстан (ablative singular)
башватҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башватҡыстың

башватҡыстан

башватҡыстар

башватҡыстарҙың

башватҡыстарға

башватҡыстарҙы

башватҡыстарҙа

башватҡыстарҙан

баш "head" + ват- "to break" + -ҡыс "tool suffix".
Calqued from Russian головоломка (golovolomka) ("brainteaser").


айҙар

head

айҙар • (ayźar)


айҙар

айҙар • (ayźar)

ba-noun

айҙар • (ayźar)

ayźar (romanization)
айҙар (absolute singular)
айҙарҙар (absolute plural)
айҙарҙың (definite genitive singular)
айҙарҙарҙың (definite genitive plural)
айҙарға (dative singular)
айҙарҙарға (dative plural)
айҙарҙы (accusative definite singular)
айҙарҙарҙы (accusative definite plural)
айҙарҙа (locative singular)
айҙарҙарҙа (locative plural)
айҙарҙан (ablative singular)
айҙарҙарҙан (ablative plural)


тун

tun (romanization)
тун (absolute singular)
тундар (absolute plural)
тундың (definite genitive singular)
тундарҙың (definite genitive plural)
тунға (dative singular)
тундарға (dative plural)
тунды (accusative definite singular)
тундарҙы (accusative definite plural)
тунда (locative singular)
тундарҙа (locative plural)
тундан (ablative singular)
тундарҙан (ablative plural)

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

The bird Umay donned her fur coat, immediately came flying, (and) kissed Ural, who was lying dead, on his mouth.

Homay qoş tunın keyep şunduq osop kilgən ti // Üle yatqan Uraldıñ awıźınan üpkən, ti.


батмус

batmus (romanization)
батмус (absolute singular)
батмустар (absolute plural)
батмустың (definite genitive singular)
батмустарҙың (definite genitive plural)
батмусҡа (dative singular)
батмустарға (dative plural)
батмусты (accusative definite singular)
батмустарҙы (accusative definite plural)
батмуста (locative singular)
батмустарҙа (locative plural)
батмустан (ablative singular)
батмустарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

батмустарҙың

батмустарҙан


йәрминкә

head

йәрминкә • (yərminkə)

ba-noun

йәрминкә • (yərminkə)

yərminkə (romanization)
йәрминкә (absolute singular)
йәрминкәләр (absolute plural)
йәрминкәнең (definite genitive singular)
йәрминкәләрҙең (definite genitive plural)
йәрминкәкә (dative singular)
йәрминкәләргә (dative plural)
йәрминкәне (accusative definite singular)
йәрминкәләрҙе (accusative definite plural)
йәрминкәлә (locative singular)
йәрминкәләрҙә (locative plural)
йәрминкәнән (ablative singular)
йәрминкәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәрминкәләрҙең

йәрминкәләргә

йәрминкәләрҙе

йәрминкәләрҙә

йәрминкәләрҙән

From Russian я́рмарка (jármarka, “fair”),
from Polish jarmark, from German Jahrmarkt (“fair”).
Compare with
Kazakh жәрмеңке (järmeñke),
Kyrgyz жармаңке (jarmaŋke),
Uyghur يەرمەنكە (yermenke, “fair”).

2012, Лилия Ильдусовна, "Данлыҡлы башҡорт балы".
Беренсе тапҡыр башҡорт балы 1900 йылда Францияла Бөтә Донъя Париж йәрминкәһендә алтын миҙал менән бүләкләнә.
Berense tapqır başqort balı 1900 yılda Frantsiyala Bötə Donʺya Parij yərminkəhendə altın miźal menən büləklənə.

For the first time, Bashkir honey was awarded with a gold medal in 1900 in France, at the Paris world-wide fair (i.e. at Exposition Universelle 1900).

Йәрминкәгә республиканың 47 районынан бөтәһе йөҙҙән ашыу ҡатнашыусы һатыуға төрлө продукция алып килгән.

2015 September 7, Азамат ҒӘҘЕЛШИН, “Сәләмәт булғын килһә, бал аша”, in Moradim Gazeta:

A total of 100+ participants from 47 districts of the republic (of Bashkortostan) have brought different produce to the fair for sale.

Yərminkəgə respublikanıñ 47 rayonınan bötəhe yöźźən aşıw qatnaşıwsı hatıwğa törlö produktsiya alıp kilgən.

Эш йәрминкәһе.

Көҙгө йәрминкәгә саҡырабыҙ.


бөйөк

head

бөйөк • (böyök)

ba-adj

бөйөк • (böyök)

Perhaps via Volga Turki from Ottoman Turkish بیوك (büyük, “big, large”), from Proto-Turkic *bedük (“big”) (compare Old Uyghur [script needed] (bedük, “big, large”), Old Uyghur [script needed] (beδük, “high”).), from
Proto-Turkic *bedü- (“to grow, become large”).
The Native Kypchak development from that Old Turkic root is biyik (see Bashkir бейек (beyek, “tall, high”) for more cognates).

der

Бөйөк Ҡытай диуары.

Бөйөк Ватан һуғышы.


тоҡ

toq (romanization)
тоҡ (absolute singular)
тоҡтар (absolute plural)
тоҡтоң (definite genitive singular)
тоҡтарҙың (definite genitive plural)
тоҡҡа (dative singular)
тоҡтарға (dative plural)
тоҡто (accusative definite singular)
тоҡтарҙы (accusative definite plural)
тоҡта (locative singular)
тоҡтарҙа (locative plural)
тоҡтан (ablative singular)
тоҡтарҙан (ablative plural)

No etymology is known. No cognates are known.
See also the diminutive тоҡсай (toqsay).

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Бүрәнәлә тоҡ менән һуғышыу — һабантуй уйыны.
Bürənələ toq menən huğışıw — habantuy uyını.
Fighting with sacks on a wood log is a Sabantuy game.


диуар

diwar (romanization)
диуар (absolute singular)
диуарҙар (absolute plural)
диуарҙың (definite genitive singular)
диуарҙарҙың (definite genitive plural)
диуарға (dative singular)
диуарҙарға (dative plural)
диуарҙы (accusative definite singular)
диуарҙарҙы (accusative definite plural)
диуарҙа (locative singular)
диуарҙарҙа (locative plural)
диуарҙан (ablative singular)
диуарҙарҙан (ablative plural)

From Persian دیوار (divâr, “wall”).
Cognate with
Uzbek devor,
Turkish duvar (“wall”).

Бөйөк Ҡытай диуары.

(Internet, social networks) wall; a user's or group's notice board listing messages


ҙур

From Persian زور (zur, “force, strength, power, might”).
Cognate with
Tatar зур (zur, “big, large”),
Kazakh зор (zor, “big, large”),
Uyghur زور (zor, “big, large”).

Ҙур хәреф.

Ике тәҙрәһе урамға ҡараған ҙур бүлмә.

A large room with two windows overlooking the street.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.


толпар

tolpar (romanization)
толпар (absolute singular)
толпарҙар (absolute plural)
толпарҙың (definite genitive singular)
толпарҙарҙың (definite genitive plural)
толпарға (dative singular)
толпарҙарға (dative plural)
толпарҙы (accusative definite singular)
толпарҙарҙы (accusative definite plural)
толпарҙа (locative singular)
толпарҙарҙа (locative plural)
толпарҙан (ablative singular)
толпарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

толпарҙарҙың

толпарҙарҙан

Cognate with Tatar тулпар (tulpar), Kazakh тұлпар (tūlpar), Kyrgyz тулпар (tulpar), Karachay-Balkar тулпар (tulpar), Kumyk тулпар (tulpar), Uzbek tulpor, Uyghur تۇلپار (tulpar), Khakas тулбар (tulbar, “winged horse”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):
Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.
Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.
Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Tulpar, a winged horse in Bashkir mythology

ba:Толпар (осҡан ат)


тиҫтә

head

тиҫтә • (tiśtə)

ba-noun

тиҫтә • (tiśtə)

tiśtə (romanization)
тиҫтә (absolute singular)
тиҫтәләр (absolute plural)
тиҫтәнең (definite genitive singular)
тиҫтәләрҙең (definite genitive plural)
тиҫтәгә (dative singular)
тиҫтәләргә (dative plural)
тиҫтәне (accusative definite singular)
тиҫтәләрҙе (accusative definite plural)
тиҫтәлә (locative singular)
тиҫтәләрҙә (locative plural)
тиҫтәнән (ablative singular)
тиҫтәләрҙән (ablative plural)

Бер тиҫтә йомортҡа .

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.
Mostay Kərimdeñ əśərźəre ber nisə tiśtə teldərgə tərjemə itelgən.
Mustai Karim's workы have been translated into several dozens of languages.

ten, a set of ten (especially used when counting in tens)


соҡор

soqor (romanization)
соҡор (absolute singular)
соҡорҙар (absolute plural)
соҡорҙоң (definite genitive singular)
соҡорҙарҙың (definite genitive plural)
соҡорға (dative singular)
соҡорҙарға (dative plural)
соҡорҙо (accusative definite singular)
соҡорҙарҙы (accusative definite plural)
соҡорҙа (locative singular)
соҡорҙарҙа (locative plural)
соҡорҙан (ablative singular)
соҡорҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čok- (“to dig”).
Cognate with
Kyrgyz чукур (cukur), Southern Altai чокур (čokur, “pattern, design”),
Uzbek chuqur,
Turkish çukur,
Azerbaijani çuxur, etc.

cog

Кешегә соҡор ҡаҙма — үҙең ауырһың.
Keşegə soqor qaźma — üźeñ awırhıñ.
Do not dig a hole for another, (or) you yourself will fall (into it).


үтек

head

үтек • (ütek)

ba-noun

үтек • (ütek)

ütek (romanization)
үтек (absolute singular)
үтектәр (absolute plural)
үтектең (definite genitive singular)
үтектәрҙең (definite genitive plural)
үтеккә (dative singular)
үтектәргә (dative plural)
үтекте (accusative definite singular)
үтектәрҙе (accusative definite plural)
үтектә (locative singular)
үтектәрҙә (locative plural)
үтектән (ablative singular)
үтектәрҙән (ablative plural)

Possibly via Russian утю́г (utjúg, “iron”), from Old Turkic ütüg "iron", from Proto-Turkic *üt- (“to burn, singe”).
Cognate with Turkish ütü.


тамаша

head

тамаша • (tamaşa)

ba-noun

тамаша • (tamaşa)

tamaşa (romanization)
тамаша (absolute singular)
тамашалар (absolute plural)
тамашаның (definite genitive singular)
тамашаларҙың (definite genitive plural)
тамашаға (dative singular)
тамашаларға (dative plural)
тамашаны (accusative definite singular)
тамашаларҙы (accusative definite plural)
тамашала (locative singular)
тамашаларҙа (locative plural)
тамашанан (ablative singular)
тамашаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашаларҙың

тамашаларҙан

From Persian تماشا (tamâšâ, “entertainment; amusement”).

bor

spectacle, anything that attracts attention or interest


Ң

The nineteenth letter of the Bashkir alphabet


алҡыш

head

алҡыш • (alqış)

ba-noun

алҡыш • (alqış)

alqış (romanization)
алҡыш (absolute singular)
алҡыштар (absolute plural)
алҡыштың (definite genitive singular)
алҡыштарҙың (definite genitive plural)
алҡышҡа (dative singular)
алҡыштарға (dative plural)
алҡышты (accusative definite singular)
алҡыштарҙы (accusative definite plural)
алҡышта (locative singular)
алҡыштарҙа (locative plural)
алҡыштан (ablative singular)
алҡыштарҙан (ablative plural)

From *alqïš (“praise, blessing”), derived from Proto-Turkic *ạlkɨ- (“to praise, bless”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (alqïš, “praise, blessing”); Kumyk алгъыш (alğış, “blessing; expression of gratitude”), Kyrgyz алкыш (alkış, “blessing”), Southern Altai алкыш (alkïš, “blessing”), Uzbek olqish (“an act of wishing well, blessing, benediction; applause”), Uyghur ئالقىش (alqish, “applause; praise; benediction”), Turkish alkış (“applause”), Tuvan алгыш (algış, “blessing”), etc.


аждаһа

ajdaha (romanization)
аждаһа (absolute singular)
аждаһалар (absolute plural)
аждаһаның (definite genitive singular)
аждаһаларҙың (definite genitive plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative definite singular)
аждаһаларҙы (accusative definite plural)
аждаһала (locative singular)
аждаһаларҙа (locative plural)
аждаһанан (ablative singular)
аждаһаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аждаһаларҙың

аждаһаларҙан

From Persian اژدها (aždahâ, “dragon”),
from Parthian *aždahāk, from Avestan 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka), a serpent figure of Iranian mythology.


берәмек

head

берәмек • (berəmek)

ba-noun

берәмек • (berəmek)

berəmek (romanization)
берәмек (absolute singular)
берәмектәр (absolute plural)
берәмектең (definite genitive singular)
берәмектәрҙең (definite genitive plural)
берәмеккә (dative singular)
берәмектәргә (dative plural)
берәмекте (accusative definite singular)
берәмектәрҙе (accusative definite plural)
берәмектә (locative singular)
берәмектәрҙә (locative plural)
берәмектән (ablative singular)
берәмектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

берәмектәрҙең

берәмектәргә

берәмектәрҙе

берәмектәрҙә

берәмектәрҙән

Аҡса берәмеге.

Астрономик берәмек.

Ғалимдар хөрмәтенә аталған физик үлсәү берәмектәре.

The physical units of measurement named after scientists.

Ğalimdar xörmətenə atalğan fizik ülsəw berəmektəre.

Ғәскәри берәмек.

Ғаилә - мөһим социаль берәмек һәм уны ҡанундар яҡлай.

The family is an important social entity and it is protected by laws.

Ğailə - möhim sotsialʹ berəmek həm unı qanundar yaqlay.


Айгөл

head

Айгөл • (Aygöl)

ba-proper noun

Айгөл • (Aygöl)

Aygöl (romanization)
Айгөл (absolute singular-only)
Айгөлдөң (definite genitive singular-only)
Айгөлгә (dative singular-only)
Айгөлдө (accusative definite singular-only)
Айгөлдә (locative singular-only)
Айгөлдән (ablative singular-only)

ай (ay, “moon”) + гөл (göl, “flower”).
Compare Kazakh Айгүл (Aigül), Kyrgyz Айгүл (Aygül), Uzbek Oygul, Uyghur ئايگۇل (aygul).


ҡағиҙә

head

ҡағиҙә • (qağiźə)

ba-noun

ҡағиҙә • (qağiźə)

qağiźə (romanization)
ҡағиҙә (absolute singular)
ҡағиҙәләр (absolute plural)
ҡағиҙәнең (definite genitive singular)
ҡағиҙәләрҙең (definite genitive plural)
ҡағиҙәгә (dative singular)
ҡағиҙәләргә (dative plural)
ҡағиҙәне (accusative definite singular)
ҡағиҙәләрҙе (accusative definite plural)
ҡағиҙәлә (locative singular)
ҡағиҙәләрҙә (locative plural)
ҡағиҙәнән (ablative singular)
ҡағиҙәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡағиҙәләрҙең

ҡағиҙәләрҙән

[qä.ʁɨ̯i͜.ˈðæ]

From Arabic قَاعِدَة (qāʕida, “rule, principle”).
Cognate with
Tatar кагыйдә (qağıydä),
Uzbek qoida,
Uyghur قائىدە (qa'ide),
Turkmen kada,
Turkish kaide (“rule”).


риүәйәт

head

риүәйәт • (riwəyət)

ba-noun

риүәйәт • (riwəyət)

riwəyət (romanization)
риүәйәт (absolute singular)
риүәйәттәр (absolute plural)
риүәйәттең (definite genitive singular)
риүәйәттәрҙең (definite genitive plural)
риүәйәткә (dative singular)
риүәйәттәргә (dative plural)
риүәйәтте (accusative definite singular)
риүәйәттәрҙе (accusative definite plural)
риүәйәттә (locative singular)
риүәйәттәрҙә (locative plural)
риүәйәттән (ablative singular)
риүәйәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

риүәйәттәрҙең

риүәйәттәргә

риүәйәттәрҙе

риүәйәттәрҙә

риүәйәттәрҙән

From Arabic رِوَايَة (riwāya, “novel, story”).

der

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

A written legend about some historical event or person.

Nindəy źə bulha tarixi vaqiğa yəki şəxes turahındağı yaźma riwəyət.

Риүәйәт буйынса, батша 1707 йылда ҡалаға шәхсән нигеҙ һалған.

According to the legend, the czar in person laid foundation for the city in 1707.

Riwəyət buyınsa, batşa 1707 yılda qalağa şəxsən nigeź halğan.


Тайфур

Tayfur (romanization)
Тайфур (absolute singular-only)
Тайфурҙың (definite genitive singular-only)
Тайфурға (dative singular-only)
Тайфурҙы (accusative definite singular-only)
Тайфурҙа (locative singular-only)
Тайфурҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Persian طیفور (tayfur, “bird”).


Таңһылыу

head

Таңһылыу • (Tañhılıw)

ba-proper noun

Таңһылыу • (Tañhılıw)

Tañhılıw (romanization)
Таңһылыу (absolute singular-only)
Таңһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Таңһылыуға (dative singular-only)
Таңһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Таңһылыуҙа (locative singular-only)
Таңһылыуҙан (ablative singular-only)

[tɑŋ.hɯ̞.ˈɫɯ̞w]

таң (tañ, “dawn”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Compare equivalent given names: Kazakh Таңсұлу (Tañsūlu), Uzbek Tongsuluv.

compound

a female given name from the Turkic languages


Йомабикә

head

Йомабикә • (Yomabikə)

ba-proper noun

Йомабикә • (Yomabikə)

Yomabikə (romanization)
Йомабикә (absolute singular-only)
Йомабикәнең (definite genitive singular-only)
Йомабикә (dative singular-only)
Йомабикәне (accusative definite singular-only)
Йомабикәлә (locative singular-only)
Йомабикәнән (ablative singular-only)

йома (yoma, “Friday”) + бикә (bikə, female name formant).


Йомабай

Yomabay (romanization)
Йомабай (absolute singular-only)
Йомабайҙың (definite genitive singular-only)
Йомабайға (dative singular-only)
Йомабайҙы (accusative definite singular-only)
Йомабайҙа (locative singular-only)
Йомабайҙан (ablative singular-only)

йома (yoma, “Friday”) + бай (bay, male name formant).

a male given name from the Turkic languages


ер тетрәү

head

ер тетрәү • (yer tetrəw)

ba-noun

ер тетрәү • (yer tetrəw)

yer tetrəw (romanization)
ер тетрәү (absolute singular)
ер тетрәүҙәр (absolute plural)
ер тетрәүҙең (definite genitive singular)
ер тетрәүҙәрҙең (definite genitive plural)
ер тетрәүгә (dative singular)
ер тетрәүҙәргә (dative plural)
ер тетрәүҙе (accusative definite singular)
ер тетрәүҙәрҙе (accusative definite plural)
ер тетрәүҙә (locative singular)
ер тетрәүҙәрҙә (locative plural)
ер тетрәүҙән (ablative singular)
ер тетрәүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ер тетрәүҙең

ер тетрәүҙән

ер тетрәүҙәр

ер тетрәүҙәрҙең

ер тетрәүҙәргә

ер тетрәүҙәрҙе

ер тетрәүҙәрҙә

ер тетрәүҙәрҙән

[ˈjɪ̞ɾ.tɪ̞t.ˌɾɶw]

Compare to
Tatar җир тетрәү (cir teträw, “earthquake”),
Kyrgyz жер титирөө (jer titiröö, “earthquake”),
Khakas чир тітіреені (çir tìtìreenì, “earthquake”),
Turkmen ýer titremesi (“earthquake”),
Chuvash ҫĕр чĕтревĕ (śĕr čĕtrevĕ, “earthquake”).

cog

чир тітіреені

ba:Ер тетрәү


таҡырбаш

head

таҡырбаш • (taqırbaş)

ba-noun

таҡырбаш • (taqırbaş)

taqırbaş (romanization)
таҡырбаш (absolute singular)
таҡырбаштар (absolute plural)
таҡырбаштың (definite genitive singular)
таҡырбаштарҙың (definite genitive plural)
таҡырбашҡа (dative singular)
таҡырбаштарға (dative plural)
таҡырбашты (accusative definite singular)
таҡырбаштарҙы (accusative definite plural)
таҡырбашта (locative singular)
таҡырбаштарҙа (locative plural)
таҡырбаштан (ablative singular)
таҡырбаштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҡырбаштарҙың

таҡырбаштарға

таҡырбаштарҙы

таҡырбаштарҙа

таҡырбаштарҙан

таҡыр (taqır, “bald shaven”) + баш (baş, “head”).
Cognate to Southern Altai такыр баш (takïr baš, “bare-headed”),
Uyghur تاقىرۋاش (taqirwash, “bold-headed”).

cog

Агрессив ҡылыҡ ҡалыптары — таҡырбаштарға хас төп һыҙаттарҙың береһе.
Agressiv qılıq qalıptarı — taqırbaştarğa xas töp hıźattarźıñ berehe.
Aggressive behavior patterns are one of the features characteristic of skinheads.


һыҙат

head

һыҙат • (hıźat)

ba-noun

һыҙат • (hıźat)

hıźat (romanization)
һыҙат (absolute singular)
һыҙаттар (absolute plural)
һыҙаттың (definite genitive singular)
һыҙаттарҙың (definite genitive plural)
һыҙатҡа (dative singular)
һыҙаттарға (dative plural)
һыҙатты (accusative definite singular)
һыҙаттарҙы (accusative definite plural)
һыҙатта (locative singular)
һыҙаттарҙа (locative plural)
һыҙаттан (ablative singular)
һыҙаттарҙан (ablative plural)

Бөркөттөң һорғолт ҡойроғо төбөндә арҡыры аҡ һыҙат күренә.

A white transverse stripe is seen at the bottom of the golden eagle's gray tail.

Börköttöñ horğolt qoyroğo töböndə arqırı aq hıźat kürenə.

characteristic feature, peculiarity, streak (of person's appearance, character etc.)

Уларҙың барыһын да бер һыҙат берләштерә.

Ularźıñ barıhın da ber hıźat berləşterə.

(normally used in plural) feature, one of the physical constituents of someone's face

Ҡара һыҙат артта ҡалды; хәҙер бар донъя һеҙҙең тирәләй әйләнә.

The black streak (=the period of bad luck) is over; now, the entire world revolves around you. (from a horoscope.)

Qara hıźat artta qaldı; xəźer bar donʺya heźźeñ tirələy əylənə.

streak, period of time when one has good or back luck; series of similar events

Ҡаршы һыҙат.

Иң уңдағы һыҙат автобус-троллейбустар өсөн генә тәғәйенләнгән.
İñ uñdağı hıźat avtobus-trolleybustar ösön genə təğəyenləngən.
The rightmost (=outside) lane is restricted to busses and trolleybusses.

lane, part of road intended for one line of vehicles


ҡалып

head

ҡалып • (qalıp)

ba-noun

ҡалып • (qalıp)

qalıp (romanization)
ҡалып (absolute singular)
ҡалыптар (absolute plural)
ҡалыптың (definite genitive singular)
ҡалыптарҙың (definite genitive plural)
ҡалыпҡа (dative singular)
ҡалыптарға (dative plural)
ҡалыпты (accusative definite singular)
ҡалыптарҙы (accusative definite plural)
ҡалыпта (locative singular)
ҡалыптарҙа (locative plural)
ҡалыптан (ablative singular)
ҡалыптарҙан (ablative plural)

From Arabic قَالِب (qālib, “form, mold”), from Ancient Greek κᾱλοπόδιον (kālopódion, “shoemaker's last”).
Cognate with
Kazakh қалып (qalyp, “form, mold, pattern”),
Uzbek qolip (“form, mold, pattern”),
Uyghur قېلىپ (qëlip, “form, mold, pattern”),
Turkish kalıp (“mold, pattern”).

cog

Ҡорос ҡойоу ҡалыбы.

mold, a hollow form or matrix for shaping a fluid or plastic substance, or casting metal

Итек ҡалыбы.

mold, a frame or model around or on which something is formed, shaped or stretched to give it shape


һаман

From Persian همان (hamân, “the same”).
Cognate with
Uzbek hamon (“still”).

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

There are still locations in our country where not only the Internet, but (even) newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't still touched.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalʹon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.

still, up to now or up to the time of speaking


хас

From Arabic خَاصّ (ḵāṣṣ, “special, exclusive”).
Cognate with
Turkish has (“peculiar, inherent”).

bor

Ысын лидерға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?

What qualities must be inherent to a true leader?

Isın liderğa nindəy sifattar xas bulırğa teyeş?

Агрессив ҡылыҡ ҡалыптары — таҡырбаштарға хас төп һыҙаттарҙың береһе.
Agressiv qılıq qalıptarı — taqırbaştarğa xas töp hıźattarźıñ berehe.
Aggressive behavior patterns are one of the main features characteristic of skinheads.

characteristic of, typical of, common to, peculiar to, inherent to


һаман да

Ахырызамандан ҡасып ер аҫтына киткән Пенза сектанттарының бер өлөшө һаман да сыҡмаған.

Part of the Penza sect followers who have gone underground fleeing from the end of the world have still not come out.

Axırızamandan qasıp yer aśtına kitkən Penza sektanttarınıñ ber ölöşö haman da sıqmağan.


таяҡ

tayaq (romanization)
таяҡ (absolute singular)
таяҡтар (absolute plural)
таяҡтың (definite genitive singular)
таяҡтарҙың (definite genitive plural)
таяҡҡа (dative singular)
таяҡтарға (dative plural)
таяҡты (accusative definite singular)
таяҡтарҙы (accusative definite plural)
таяҡта (locative singular)
таяҡтарҙа (locative plural)
таяҡтан (ablative singular)
таяҡтарҙан (ablative plural)

From *tayaq (“stick; cane”),
from Proto-Turkic *daja- (“prop, support; lean against”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tajaq, “stick, cane”);
Tatar таяк (tayak),
Kazakh таяқ (taäq),
Kyrgyz таяк (tayak),
Southern Altai таяк (tayak),
Uzbek tayoq,
Crimean Tatar tayaq (“stick”), etc.

cog

stick, a small thin branch from a tree or bush

stick, a relatively long, thin piece of wood


мамыҡ

head

мамыҡ • (mamıq)

ba-noun

мамыҡ • (mamıq)

mamıq (romanization)
мамыҡ (absolute singular-only)
мамыҡтың (definite genitive singular-only)
мамыҡҡа (dative singular-only)
мамыҡты (accusative definite singular-only)
мамыҡта (locative singular-only)
мамыҡтан (ablative singular-only)

From Chagatai ماموق (mamuq, “cotton”),
from Middle Persian pmbk' (pambag, “cotton”).
Cognate with
Kazakh мамық (mamyq),
Kyrgyz мамык (mamık),
Uzbek momiq,
Uyghur مامۇق (mamuq),
Turkish pamuk (“cotton”).

Мамыҡ майы.

Мысырҙа башлыса дөгө, мамыҡ, бойҙай һәм йәшелсә-емештәр үҫтерәләр.

In Egypt, they mainly grow rice, cotton, wheat and vegetables.

Mısırźa başlısa dögö, mamıq, boyźay həm yəşelsə-yemeştər üśterələr.

Өйрәк мамығы.

Тирәк мамығы.

down (on plants), the pubescence of plants


сәғәт нисә

head

сәғәт нисә? • (səğət nisə?)


иблис

iblis (romanization)
иблис (absolute singular-only)
иблистең (definite genitive singular-only)
иблискә (dative singular-only)
иблисте (accusative definite singular-only)
иблистә (locative singular-only)
иблистән (ablative singular-only)

From Arabic إِبْلِيس (ʔiblīs, “Iblees, devil”).

bor

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән. (Matthew 5:37.)https://www.bible.com/bible/1929/MAT.5.37.BSKNT14
Heźźeñ «eye» tigən hüźegeź – «eye», «yuq» tigənegeź «yuq» bulhın. Şunan artığı – İblistən.
Let your "yes" be "yes", "no" be "no". Anything more than this (comes) from the devil.

(Islam, Abrahamic religions) Iblees, shaitan, Satan, devil


хөрәфәт

head

хөрәфәт • (xörəfət)

ba-noun

хөрәфәт • (xörəfət)

xörəfət (romanization)
хөрәфәт (absolute singular)
хөрәфәттәр (absolute plural)
хөрәфәттең (definite genitive singular)
хөрәфәттәрҙең (definite genitive plural)
хөрәфәткә (dative singular)
хөрәфәттәргә (dative plural)
хөрәфәтте (accusative definite singular)
хөрәфәттәрҙе (accusative definite plural)
хөрәфәттә (locative singular)
хөрәфәттәрҙә (locative plural)
хөрәфәттән (ablative singular)
хөрәфәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хөрәфәттәрҙең

хөрәфәттәргә

хөрәфәттәрҙе

хөрәфәттәрҙә

хөрәфәттәрҙән

From Arabic حَرَّفَ (ḥarrafa, “to slant, to distort”).


утын

head

утын • (utın)

ba-noun

утын • (utın)

utın (romanization)
утын (absolute singular-only)
утындың (definite genitive singular-only)
утынға (dative singular-only)
утынды (accusative definite singular-only)
утында (locative singular-only)
утындан (ablative singular-only)

From *ōtuñ (“firewood”), from Proto-Turkic *ōt (“fire”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (otuŋ, “firewood”),
Karakhanid [script needed] (otuŋ, “firewood”);
Kazakh отын (otyn),
Kyrgyz отун (otun),
Uzbek o'tin,
Turkmen odun,
Turkish odun, etc.

cog

Сей утын насар яна.

Ҡышҡылыҡ утынды малайҙарым өс көндә ярып бөтөрҙө.

My sons chopped the a winter's stock of firewood within three days' time.

Qışqılıq utındı malayźarım ös köndə yarıp bötörźö.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

(We) don't need much firewood, it will suffice if you chop down three (or) four trees.

Utın küp kərəkməy, ös-dürt ağas yıqhañ yetep toror.


шайтан

head

шайтан • (şaytan)

ba-noun

шайтан • (şaytan)

şaytan (romanization)
шайтан (absolute singular-only)
шайтандың (definite genitive singular-only)
шайтанға (dative singular-only)
шайтанды (accusative definite singular-only)
шайтанда (locative singular-only)
шайтандан (ablative singular-only)

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

The shaitan is created from fire and smoke.


ҡатырға

head

ҡатырға • (qatırğa)

ba-noun

ҡатырға • (qatırğa)

qatırğa (romanization)
ҡатырға (absolute singular-only)
ҡатырғаның (definite genitive singular-only)
ҡатырға (dative singular-only)
ҡатырғаны (accusative definite singular-only)
ҡатырғала (locative singular-only)
ҡатырғанан (ablative singular-only)

From ҡатыр- "to make sth. hard" + suffix -ға.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

At the top of the Christmas tree, we put a red star cut from cardboard.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.

Һуңғы йылдарҙа балалар өсөн ҡатырға битле китаптар ҙа популяр булып китте.

In the recent years, books for children with cardboard pages have also become popular.

Huñğı yıldarźa balalar ösön qatırğa bitle kitaptar źa populyar bulıp kitte.


ҡорал

qoral (romanization)
ҡорал (absolute singular-only)
ҡоралдың (definite genitive singular-only)
ҡоралға (dative singular-only)
ҡоралды (accusative definite singular-only)
ҡоралда (locative singular-only)
ҡоралдан (ablative singular-only)

From verbal stem qur- "to build, construct".
Cognate with
Kazakh құрал (qūral),
Kyrgyz курал (kural),
Uzbek qurol,
Uyghur قورال (qoral),
Turkmen gural (“tool, instrument”).

Ғөмүмән, бындай фажиғәләр Америка Ҡушма Штаттарында, ҡорал ирекле рәүештә һатылған илдә, йыш ҡына булып тора.

Generally, such tragedies occur often in the United States of America, the country where weapons are sold freely.

Ğömümən, bınday fajiğələr Amerika Quşma Ştattarında, qoral irekle rəweştə hatılğan ildə, yış qına bulıp tora.

Хеҙмәт ҡоралы.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a tool of war or labor (i.e. a weapon of war or an instrument of labor).

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.


әүлиә

head

әүлиә • (əwliə)

ba-noun

әүлиә • (əwliə)

əwliə (romanization)
әүлиә (absolute singular)
әүлиәләр (absolute plural)
әүлиәнең (definite genitive singular)
әүлиәләрҙең (definite genitive plural)
әүлиәгә (dative singular)
әүлиәләргә (dative plural)
әүлиәне (accusative definite singular)
әүлиәләрҙе (accusative definite plural)
әүлиәлә (locative singular)
әүлиәләрҙә (locative plural)
әүлиәнән (ablative singular)
әүлиәләрҙән (ablative plural)

from Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ), plural of وَلِيّ (waliyy, “custodian, protecter, helper”).
Cognate with Kazakh әулие (äulie, “sacred, holy”), Uzbek avliyo (“sacred, holy”), Kumyk авлия (awliya, “mad person, stupid person”).

der

Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ)


йәнә

head

йәнә • (yənə)

From *yana (“again”), from Proto-Turkic *yan- (“to return, turn back”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jana, “again”) (in Irk Bitig);
Kazakh және (jäne, “and”);
Kyrgyz жана (jana, “again”),
Uzbek yana (“again”),
Uyghur يانا (yana), يەنە (yene, “again”),
Turkmen ýene (“again”),
Turkish yine (“again”).

cog

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

In the nineteenth century, the gold rush started once again in the Urals.

Un tuğıźınsı bıwatta Uralda yənə altın biźgəge başlandı.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.

Өс мөғжизә мине әсир алды: Ер, йәнә күк, йәнә ҡатын кеше.

Three miracles captivated me: the Earth, and the sky, and the woman.

Ös möğjizə mine əsir aldı: Yer, yənə kük, yənə qatın keşe.


шәжәрә

head

шәжәрә • (şəjərə)

ba-noun

шәжәрә • (şəjərə)

şəjərə (romanization)
шәжәрә (absolute singular)
шәжәрәләр (absolute plural)
шәжәрәнең (definite genitive singular)
шәжәрәләрҙең (definite genitive plural)
шәжәрәгә (dative singular)
шәжәрәләргә (dative plural)
шәжәрәне (accusative definite singular)
шәжәрәләрҙе (accusative definite plural)
шәжәрәлә (locative singular)
шәжәрәләрҙә (locative plural)
шәжәрәнән (ablative singular)
шәжәрәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шәжәрәләрҙең

шәжәрәләрҙән

From Arabic شَجَرَة (šajara, “tree”).
Cognate with
Kazakh шежіре (şejıre),
Kyrgyz санжыра (sanjıra),
Uzbek shajara (“family tree”).

Һәр нәҫел үҙенең шәжәрәһен ҡәҙерләп һаҡлаған, быуындан быуынға тапшырып килгән.

Each clan carefully preserved (records of) their family tree, passed it from generation to generation.

Hər nəśel üźeneñ şəjərəhen qəźerləp haqlağan, bıwından bıwınğa tapşırıp kilgən.


тән

tən (romanization)
тән (absolute singular)
тәндәр (absolute plural)
тәндең (definite genitive singular)
тәндәрҙең (definite genitive plural)
тәнгә (dative singular)
тәндәргә (dative plural)
тәнде (accusative definite singular)
тәндәрҙе (accusative definite plural)
тәндә (locative singular)
тәндәрҙә (locative plural)
тәндән (ablative singular)
тәндәрҙән (ablative plural)

From Persian تن (tan, “body”).
Cognate with Kazakh тән (tän), Uzbek tan, Uyghur تەن (ten, “body”).

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

As it emerges, a human is not only the material body that we see and know.

Baqtihəñ, keşe beź kürep belgən materialʹ tən genə tügel ikən.


бысраҡ

head

бысраҡ • (bısraq)

ba-adj

бысраҡ • (bısraq)

Cognate with
Tatar пычрак (pıçraq, “dirt”),
perhaps Kazakh былжырақ (byljyraq, “mud, slush”), Kyrgyz былжырак (bıljırak, “slushy, squashy, gooey”, adj), Southern Altai былјырак (bïlǰïrak); note also Uzbek bilch-bilch loy (“mud, sludge”).


бысраҡ

head

бысраҡ • (bısraq)

ba-noun

бысраҡ • (bısraq)


кәйеф

head

кәйеф • (kəyef)

ba-noun

кәйеф • (kəyef)

kəyef (romanization)
кәйеф (absolute singular)
кәйефтәр (absolute plural)
кәйефтең (definite genitive singular)
кәйефтәрҙең (definite genitive plural)
кәйефкә (dative singular)
кәйефтәргә (dative plural)
кәйефте (accusative definite singular)
кәйефтәрҙе (accusative definite plural)
кәйефтә (locative singular)
кәйефтәрҙә (locative plural)
кәйефтән (ablative singular)
кәйефтәрҙән (ablative plural)

From Persian کیف (keyf, “pleasure”),
from Arabic كَيْف (kayf).

Байрам кәйефе.

Бал ашаған кешеләрҙең нервылар системаһының ҡуҙғыусанлығы кәмей, кәйефе, йоҡоһо яҡшыра.

In people who eat honey, the lability of the nervous system decreases, the mood and sleeping improves.

Bal aşağan keşelərźeñ nervılar sistemahınıñ quźğıwsanlığı kəmey, kəyefe, yoqoho yaqşıra.


Ырымбур

head

Ырымбур • (Irımbur)

Irımbur (romanization)
Ырымбур (absolute singular-only)
Ырымбурҙың (definite genitive singular-only)
Ырымбурға (dative singular-only)
Ырымбурҙы (accusative definite singular-only)
Ырымбурҙа (locative singular-only)
Ырымбурҙан (ablative singular-only)


Силәбе

Силәбе • (Siləbe)

Siləbe (romanization)
Силәбе (absolute singular-only)
Силәбенең (definite genitive singular-only)
Силәбе (dative singular-only)
Силәбене (accusative definite singular-only)
Силәбелә (locative singular-only)
Силәбенән (ablative singular-only)

This Bashkir place name was the source of its Russian name Челя́бинск (Čeljábinsk):
the region of and around the city had been inhabited by Bashkirs before and at the onset of the Russian colonization in the 17th-18th century.


Һамар

Hamar (romanization)
Һамар (absolute singular-only)
Һамарҙың (definite genitive singular-only)
Һамарға (dative singular-only)
Һамарҙы (accusative definite singular-only)
Һамарҙа (locative singular-only)
Һамарҙан (ablative singular-only)

Samara (a city, the administrative center of Samara Oblast, Russia)

Samara (a tributary of the Volga in Russia)


Бохара

Boxara (romanization)
Бохара (absolute singular-only)
Бохараның (definite genitive singular-only)
Бохара (dative singular-only)
Бохараны (accusative definite singular-only)
Бохарала (locative singular-only)
Бохаранан (ablative singular-only)

From Uzbek Buxoro, from Sogdian [Term?].

Ниһәйәт, офоҡ артынан Бохараның зәңгәр көмбәҙҙәре күренде.

At last, Bukhara's light blue domes became visible from beyond the horizon.

Nihəyət, ofoq artınan Boxaranıñ zəñgər kömbəźźəre kürende.


Һарытау

Һарытау • (Harıtaw)

Harıtaw (romanization)
Һарытау (absolute singular-only)
Һарытауҙың (definite genitive singular-only)
Һарытауға (dative singular-only)
Һарытауҙы (accusative definite singular-only)
Һарытауҙа (locative singular-only)
Һарытауҙан (ablative singular-only)

There is no consensus on the origin of the Russian name Russian Сара́тов (Sarátov).
According to one of the versions, the Russian name of the city is an adaptation of the Kypchak Sarïtaw (“yellow mountain”), in which case the Bashkir is an immediate descendant of that Common Kypchak place name, equivalent to
Bashkir һары (harı, “yellow”) + тау (taw, “mountain”).
Compare the city's name in other Kypchak languages:
Kazakh Сарытау (Sarytau),
Tatar Сарытау (Sarıtaw).

affix

Продукция етештереү ѳсѳн сеймал Һарытауҙан килтерелә.

The raw material for manufactirung the products is delivered from Saratov.


эйәк

head

эйәк • (eyək)

ba-noun

эйәк • (eyək)

eyək (romanization)
эйәк (absolute singular)
эйәктәр (absolute plural)
эйәктең (definite genitive singular)
эйәктәрҙең (definite genitive plural)
эйәккә (dative singular)
эйәктәргә (dative plural)
эйәкте (accusative definite singular)
эйәктәрҙе (accusative definite plural)
эйәктә (locative singular)
эйәктәрҙә (locative plural)
эйәктән (ablative singular)
эйәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ēŋ-ek (“cheeks; jaw; chin”).
Cognates
Azerbaijani əng
Kazakh иек (iek)
Khakas эк (ek)
Kyrgyz ээк (eek)
Shor ээк
Southern Altai ээк (eek)
Tatar ияк (iyak)
Turkmen eňek
Uyghur ئىڭەك (i'ngek)
Uzbek iyak, engak

col

Azerbaijani <i class="Latn mention" lang="az">əng</i>

Tatar <i class="Cyrl mention" lang="tt">ияк</i> (iyak)

Kazakh <i class="Cyrl mention" lang="kk">иек</i> (iek)

Kyrgyz <i class="Cyrl mention" lang="ky">ээк</i> (eek)

Southern Altai <i class="Cyrl mention" lang="alt">ээк</i> (eek)

Shor <i class="Cyrl mention" lang="cjs">ээк</i>

Khakas <i class="Cyrl mention" lang="kjh">эк</i> (ek)

Turkmen <i class="Latn mention" lang="tk">eňek</i>

Uyghur <i class="Arab ug-Arab mention" lang="ug">ئىڭەك</i> (i'ngek)


таҡыр

head

таҡыр • (taqır)

ba-adj

таҡыр • (taqır)

From Proto-Turkic *takïr (“level, smooth; bald, devoid of vegetation”).
Cognate with
Kazakh тақыр (taqyr),
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai такыр (takır),
Uzbek taqir,
Khakas тахыр (taxır, “bald; devoid of vegetation”),
etc.

cog

Таҡыр ялан.

bare, devoid of any vegetation (of ground, landforms)

compacted because of a lot of tramping or traffic (of ground, road)


мәрйен

head

мәрйен • (məryen)

ba-noun

мәрйен • (məryen)

məryen (romanization)
мәрйен (absolute singular)
мәрйендәр (absolute plural)
мәрйендең (definite genitive singular)
мәрйендәрҙең (definite genitive plural)
мәрйенгә (dative singular)
мәрйендәргә (dative plural)
мәрйенде (accusative definite singular)
мәрйендәрҙе (accusative definite plural)
мәрйендә (locative singular)
мәрйендәрҙә (locative plural)
мәрйендән (ablative singular)
мәрйендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрйендәрҙең

мәрйендәрҙән

From Arabic مَرْجَان (marjān) or
Persian مرجان (marjân, “coral; small pearl”)
Cognate with
Tatar мәрҗән (märcän),
Uzbek marjon,
Turkish mercan, etc.


бесәйҙәрҙән

head

бесәйҙәрҙән • (besəyźərźən)

бесәй бесәй#Bashkir


хәҡиҡәт

хәҡиҡәт • (xəqiqət)

xəqiqət (romanization)
хәҡиҡәт (absolute singular)
хәҡиҡәттәр (absolute plural)
хәҡиҡәттең (definite genitive singular)
хәҡиҡәттәрҙең (definite genitive plural)
хәҡиҡәткә (dative singular)
хәҡиҡәттәргә (dative plural)
хәҡиҡәтте (accusative definite singular)
хәҡиҡәттәрҙе (accusative definite plural)
хәҡиҡәттә (locative singular)
хәҡиҡәттәрҙә (locative plural)
хәҡиҡәттән (ablative singular)
хәҡиҡәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәҡиҡәттәрҙең

хәҡиҡәттәргә

хәҡиҡәттәрҙе

хәҡиҡәттәрҙә

хәҡиҡәттәрҙән

From Arabic حَقِيقَة (ḥaqīqa, “truth, reality”).

der

Тик бәхәстә генә хәҡиҡәт тыуа.

truth especially of transcendent character; verity, veritas


хәйер

head

хәйер • (xəyer)

ba-adv

хәйер • (xəyer)

From Arabic خَيْر (ḵayr, “good, goodness”).

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.

however, nevertheless, even so, that said


хәйер

head

хәйер • (xəyer)

ba-noun

хәйер • (xəyer)

xəyer (romanization)
хәйер (absolute singular)
хәйерҙәр (absolute plural)
хәйерҙең (definite genitive singular)
хәйерҙәрҙең (definite genitive plural)
хәйергә (dative singular)
хәйерҙәргә (dative plural)
хәйерҙе (accusative definite singular)
хәйерҙәрҙе (accusative definite plural)
хәйерҙә (locative singular)
хәйерҙәрҙә (locative plural)
хәйерҙән (ablative singular)
хәйерҙәрҙән (ablative plural)

Биш-алты ғына йәшлек уғлан-ҡыҙҙар, күлектәр араһында йөрөп, хәйер һорай.

Boys (and) girls of just five (or) six years old are asking for alms, walking around cars.

Biş-altı ğına yəşlek uğlan-qıźźar, külektər arahında yöröp, xəyer horay.

Әгәр ҙә хәйер бирәһең икән, хәйерең йәшерен рәүештә бирелһен өсөн, һул ҡулың уң ҡулыңдың ни эшләгәнен белмәһен. (Matthew 6:3-6:4)

If you are giving alms, for your alms to be given in secret manner, don't let your left hand know what your right hand is doing.

Əgər źə xəyer birəheñ ikən, xəyereñ yəşeren rəweştə birelhen ösön, hul qulıñ uñ qulıñdıñ ni eşləgənen belməhen.

alms, handout, charity; something given to the poor to help them, such as money, clothing or food


мөғжизә

head

мөғжизә • (möğjizə)

ba-noun

мөғжизә • (möğjizə)

möğjizə (romanization)
мөғжизә (absolute singular)
мөғжизәләр (absolute plural)
мөғжизәнең (definite genitive singular)
мөғжизәләрҙең (definite genitive plural)
мөғжизәгә (dative singular)
мөғжизәләргә (dative plural)
мөғжизәне (accusative definite singular)
мөғжизәләрҙе (accusative definite plural)
мөғжизәлә (locative singular)
мөғжизәләрҙә (locative plural)
мөғжизәнән (ablative singular)
мөғжизәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөғжизәләрҙең

мөғжизәләргә

мөғжизәләрҙе

мөғжизәләрҙә

мөғжизәләрҙән

From Arabic مُعْجِزَة (muʕjiza, “miracle”).
Cognate with
Tatar могҗиза (moğciza),
Uyghur مۆجىزە (möjize),
Uzbek moʻjiza,
Turkish mucize.

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

At New Near, each child is waiting for a miracle.

Three miracles captivated me: the Earth, the sky, and the woman.


халыҡ

head

халыҡ • (xalıq)

ba-noun

халыҡ • (xalıq)

xalıq (romanization)
халыҡ (absolute singular)
халыҡтар (absolute plural)
халыҡтың (definite genitive singular)
халыҡтарҙың (definite genitive plural)
халыҡҡа (dative singular)
халыҡтарға (dative plural)
халыҡты (accusative definite singular)
халыҡтарҙы (accusative definite plural)
халыҡта (locative singular)
халыҡтарҙа (locative plural)
халыҡтан (ablative singular)
халыҡтарҙан (ablative plural)

From Arabic خَلْق (ḵalq).
Cognate with Kazakh халық (xalyq), Kyrgyz калык (kalık), Southern Altai калык (kalïk), etc.

кеше кеше#English

Used as plural of кеше "person"; people
crowd

кеше кеше#English

people inhabiting a specific place, region, country, etc.; population

кеше кеше#English

all people with a distinct ethnic or other identity; people, folk; ethnic group

Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул.

Don't be only your father's son, but also be your people's son.

Atañdıñ ğına ulı bulma, xalqıñdıñ da ulı bul.

Халыҡ көсө — берлектә.
Xalıq kösö — berlektə.
A people's might is in (its) unity.

Ата-бабалар иҫтәлеге — халыҡ үҙаңының айырып алғыһыҙ өлөшө.
Ata-babalar iśtəlege — xalıq üźañınıñ ayırıp alğıhıź ölöşö.
The memory of ancestors is an indispensable part of the self-identity of an ethnic group.

Хәҙер думбыра халыҡ көнкүрешендә һирәк осрай - уны мандолина алмаштырған.

These days, dumbyra rarely occurs in the folk's everyday life - it has been replaced by mandolina.

Xəźer dumbıra xalıq könküreşendə hirək osray - unı mandolina almaştırğan.

Халыҡ һаны.

Ҡытай Халыҡ Республикаһы.

Демократия булмаған илдә хакимдар халыҡ тауышын ишетмәй.

In a country where there is no democracy, the rulers do not hear the people's voice.

Demokratiya bulmağan ildə xakimdar xalıq tawışın işetməy.

кеше кеше#English

Халыҡ атамаһы.
Xalıq atamahı.
Ethnonym.

(in word combinations) equivalent to ethnic, ethno-


яҙма

head

яҙма • (yaźma)

ba-noun

яҙма • (yaźma)

yaźma (romanization)
яҙма (absolute singular)
яҙмалар (absolute plural)
яҙманың (definite genitive singular)
яҙмаларҙың (definite genitive plural)
яҙмаға (dative singular)
яҙмаларға (dative plural)
яҙманы (accusative definite singular)
яҙмаларҙы (accusative definite plural)
яҙмала (locative singular)
яҙмаларҙа (locative plural)
яҙманан (ablative singular)
яҙмаларҙан (ablative plural)

Synchronously, яҙ- (yaź-, “to write”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

Үҙ яҙмаһы бар халыҡ.

A people that has its own literary tradition.

writing system used for a specific language, script


яҙма

head

яҙма • (yaźma)

ba-adj

яҙма • (yaźma)

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.


тура һауа юлы

head

тура һауа юлы

тура һауа юлы • (tura hawa yulı)

ba-noun

тура һауа юлы

тура һауа юлы • (tura hawa yulı)

straight direction line connecting locations on a map; beeline


етди

From Arabic جِدِّيّ (jiddiyy).
Cognate with
Turkish ciddi (“serious”).


моғайын

head

моғайын • (moğayın)

[mʊ̞.ˈʁɑ.jɯ̞n]

From Arabic مُعَيَّن (muʕayyan, “defined, specified”).
Cognate with
Tatar мөгаен (mögayen),
Kazakh мұғайын (mūğaiyn, “clear, evident”) (obsolete).

cog

Арағыҙҙа Криштиану Роналду исемле футбол йондоҙон белеүселәр барҙыр, моғайын.

Most probably, there those among you who know Cristiano Ronaldo, the football star.

Arağıźźa Kriştianu Ronaldu isemle futbol yondoźon belewselər barźır, moğayın.


кем

kem (romanization)
кем (absolute singular)
кемдәр (absolute plural)
кемдең (definite genitive singular)
кемдәрҙең (definite genitive plural)
кемгә (dative singular)
кемдәргә (dative plural)
кемде (accusative definite singular)
кемдәрҙе (accusative definite plural)
кемдә (locative singular)
кемдәрҙә (locative plural)
кемдән (ablative singular)
кемдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kem (“who”).
Cognate with Old Turkic 𐰚𐰢 (kim, “who”), Kazakh кім (kım), Kyrgyz ким (kim), Uzbek kim, Turkish kim, etc.

Алдаҡсы булһаң, һиңә кем ышана?

If you are a liar, who will believe you?

Кем белә, бәлки, башҡа сәбәбе лә барҙыр.

Who knows, maybe there is another reason as well.

Kem belə, bəlki, başqa səbəbe lə barźır.

Мине кемгә hанайҙар икән, минең өсөн барыбер.

Mine kemgə hanayźar ikən, mineñ ösön barıber.


ботаҡ

botaq (romanization)
ботаҡ (absolute singular)
ботаҡтар (absolute plural)
ботаҡтың (definite genitive singular)
ботаҡтарҙың (definite genitive plural)
ботаҡҡа (dative singular)
ботаҡтарға (dative plural)
ботаҡты (accusative definite singular)
ботаҡтарҙы (accusative definite plural)
ботаҡта (locative singular)
ботаҡтарҙа (locative plural)
ботаҡтан (ablative singular)
ботаҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (butaq, “branch, twig”);
Kazakh бұтақ (būtaq),
Kyrgyz бутак (butak),
Southern Altai будак (budak, “branch, twig”),
Uzbek butoq (“branch, twig”), etc.


мыйыҡ

head

мыйыҡ • (mıyıq)

ba-noun

мыйыҡ • (mıyıq)

mıyıq (romanization)
мыйыҡ (absolute singular)
мыйыҡтар (absolute plural)
мыйыҡтың (definite genitive singular)
мыйыҡтарҙың (definite genitive plural)
мыйыҡҡа (dative singular)
мыйыҡтарға (dative plural)
мыйыҡты (accusative definite singular)
мыйыҡтарҙы (accusative definite plural)
мыйыҡта (locative singular)
мыйыҡтарҙа (locative plural)
мыйыҡтан (ablative singular)
мыйыҡтарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak mïyïq, from Proto-Turkic *bïdïk (“moustache”).
Cognate with
Kazakh миық (miyq),
Kyrgyz мыйык (mıyık),
Azerbaijani bığ,
Turkish bıyık (“moustache”), etc.


әҫәр

head

әҫәр • (əśər)

ba-noun

әҫәр • (əśər)

əśər (romanization)
әҫәр (absolute singular)
әҫәрҙәр (absolute plural)
әҫәрҙең (definite genitive singular)
әҫәрҙәрҙең (definite genitive plural)
әҫәргә (dative singular)
әҫәрҙәргә (dative plural)
әҫәрҙе (accusative definite singular)
әҫәрҙәрҙе (accusative definite plural)
әҫәрҙә (locative singular)
әҫәрҙәрҙә (locative plural)
әҫәрҙән (ablative singular)
әҫәрҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic أَثَر (ʔaṯar, “work of art”).

Мостай Кәримдең әҫәрҙәре бер нисә тиҫтә телдәргә тәржемә ителгән.

Mustai Karim's works have been translated into several dozens of languages.

Mostay Kərimdeñ əśərźəre ber nisə tiśtə teldərgə tərjemə itelgən.

Һирәк хәл: булған өлгөгә оҡшатып яҙылған әҫәр тәүсығанағына ҡарағанда киңерәк, көслөрәк булып сыҡты.

A rare case: a piece of work written in imitation of a model turned out to be deeper and stronger as compared to its original model.

Hirək xəl: bulğan ölgögə oqşatıp yaźılğan əśər təwsığanağına qarağanda kiñerək, köslörək bulıp sıqtı.

literary, artistic or intellectual production; work


аҡман-тоҡман

aqman-toqman (romanization)
аҡман-тоҡман (absolute singular)
аҡман-тоҡмандар (absolute plural)
аҡман-тоҡмандың (definite genitive singular)
аҡман-тоҡмандарҙың (definite genitive plural)
аҡман-тоҡманға (dative singular)
аҡман-тоҡмандарға (dative plural)
аҡман-тоҡманды (accusative definite singular)
аҡман-тоҡмандарҙы (accusative definite plural)
аҡман-тоҡманда (locative singular)
аҡман-тоҡмандарҙа (locative plural)
аҡман-тоҡмандан (ablative singular)
аҡман-тоҡмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҡман-тоҡман

аҡман-тоҡмандың

аҡман-тоҡманға

аҡман-тоҡманды

аҡман-тоҡманда

аҡман-тоҡмандан

аҡман-тоҡмандар

аҡман-тоҡмандарҙың

аҡман-тоҡмандарға

аҡман-тоҡмандарҙы

аҡман-тоҡмандарҙа

аҡман-тоҡмандарҙан

аҡ‧ман-тоҡ‧ман

Compare with
Kazakh ақпан-тоқпан (aqpan-toqpan, “the cold snap in February”).
Also note Kazakh ақпан (aqpan, “February”).

cog

ақпан-тоқпан

(meteorology) a heavy snowstorm in mid- or late March or early April


бәхәс

head

бәхәс • (bəxəs)

ba-noun

бәхәс • (bəxəs)

bəxəs (romanization)
бәхәс (absolute singular)
бәхәстәр (absolute plural)
бәхәстең (definite genitive singular)
бәхәстәрҙең (definite genitive plural)
бәхәскә (dative singular)
бәхәстәргә (dative plural)
бәхәсте (accusative definite singular)
бәхәстәрҙе (accusative definite plural)
бәхәстә (locative singular)
бәхәстәрҙә (locative plural)
бәхәстән (ablative singular)
бәхәстәрҙән (ablative plural)

From Persian بحث (bahs), from Arabic بَحْث (baḥṯ).

Тик бәхәстә генә хәҡиҡәт тыуа.


өсмөйөш

head

өсмөйөш • (ösmöyöş)

ba-noun

өсмөйөш • (ösmöyöş)

ösmöyöş (romanization)
өсмөйөш (absolute singular-only)
өсмөйөштөң (definite genitive singular-only)
өсмөйөшкә (dative singular-only)
өсмөйөштө (accusative definite singular-only)
өсмөйөштә (locative singular-only)
өсмөйөштән (ablative singular-only)

[ʏ̞s.m̟ʏ̞.ˈjʏ̞ʃ]

өс (ös, “three”) + мөйөш (möyöş, “angle”).

compound

Иҫтәлеккә тик өсмөйөш һалдат хаттары ғына ҡалды.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.

İśtəlekkə tik ösmöyöş haldat xattarı ğına qaldı.


ирен

iren (romanization)
ирен (absolute singular)
ирендәр (absolute plural)
ирендең (definite genitive singular)
ирендәрҙең (definite genitive plural)
иренгә (dative singular)
ирендәргә (dative plural)
иренде (accusative definite singular)
ирендәрҙе (accusative definite plural)
ирендә (locative singular)
ирендәрҙә (locative plural)
ирендән (ablative singular)
ирендәрҙән (ablative plural)


әсәйҙәргә

head

әсәйҙәргә • (əsəyźərgə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәрҙең

әсәйҙәрҙең • (əsəyźərźeñ)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәрҙән

әсәйҙәрҙән • (əsəyźərźən)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәр

әсәйҙәр • (əsəyźər)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙәрҙә

әсәйҙәрҙә • (əsəyźərźə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙән

әсәйҙән • (əsəyźən)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙә

әсәйҙә • (əsəyźə)

әсәй әсәй#Bashkir


әсәйҙе

әсәйҙе • (əsəyźe)

әсәй әсәй#Bashkir

definite accusative singular of әсәй (əsəy)


әсәйгә

әсәйгә • (əsəygə)

әсәй әсәй#Bashkir


бесәйҙәрҙә

бесәйҙәрҙә • (besəyźərźə)

бесәй бесәй#Bashkir


әсәйҙең

әсәйҙең • (əsəyźeñ)

әсәй әсәй#Bashkir

definite genitive singular of әсәй (əsəy)


бесәйҙәрҙе

бесәйҙәрҙе • (besəyźərźe)

бесәй бесәй#Bashkir

definite accusative plural of бесәй (besəy)


бесәйҙән

бесәйҙән • (besəyźən)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйгә

бесәйгә • (besəygə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙе

бесәйҙе • (besəyźe)

бесәй бесәй#Bashkir

definite accusative singular of бесәй (besəy)


бесәйҙә

бесәйҙә • (besəyźə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙең

бесәйҙең • (besəyźeñ)

бесәй бесәй#Bashkir

definite genitive singular of бесәй (besəy)


бесәйҙәр

бесәйҙәр • (besəyźər)

/bɪ̞ˈsæjˈðær/

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙәргә

бесәйҙәргә • (besəyźərgə)

бесәй бесәй#Bashkir


бесәйҙәрҙең

бесәйҙәрҙең • (besəyźərźeñ)

бесәй бесәй#Bashkir

definite genitive plural of бесәй (besəy)


әсәйҙәрҙе

әсәйҙәрҙе • (əsəyźərźe)

әсәй әсәй#Bashkir

definite accusative plural of әсәй (əsəy)


енәйәт

енәйәт • (yenəyət)

ba-noun

енәйәт • (yenəyət)

yenəyət (romanization)
енәйәт (absolute singular)
енәйәттәр (absolute plural)
енәйәттең (definite genitive singular)
енәйәттәрҙең (definite genitive plural)
енәйәткә (dative singular)
енәйәттәргә (dative plural)
енәйәтте (accusative definite singular)
енәйәттәрҙе (accusative definite plural)
енәйәттә (locative singular)
енәйәттәрҙә (locative plural)
енәйәттән (ablative singular)
енәйәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

енәйәттәрҙең

енәйәттәрҙән

From Arabic جِنَايَة (jināya).
Cognate with
Uzbek jinoyat,
Turkmen jenaýat,
Azerbaijani cinayət (“crime”).


ирекмән

head

ирекмән • (irekmən)

ba-noun

ирекмән • (irekmən)

irekmən (romanization)
ирекмән (absolute singular)
ирекмәндәр (absolute plural)
ирекмәндең (definite genitive singular)
ирекмәндәрҙең (definite genitive plural)
ирекмәнгә (dative singular)
ирекмәндәргә (dative plural)
ирекмәнде (accusative definite singular)
ирекмәндәрҙе (accusative definite plural)
ирекмәндә (locative singular)
ирекмәндәрҙә (locative plural)
ирекмәндән (ablative singular)
ирекмәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ирекмәндәрҙең

ирекмәндәргә

ирекмәндәрҙе

ирекмәндәрҙә

ирекмәндәрҙән

Newly coined from ирек (irek, “freedom, liberty”) + мән (mən, “agent marker”).

compound

Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре Европа вики-яҙында ҡатнаша.

The volunteers of the Bashkir Wikipedia participate in Europe's Wiki-Spring (contest).

Başqort Vikipediyahı irekməndəre Yevropa viki-yaźında qatnaşa.

Ирекмәндәрһеҙ ҡыйынға тура килер ине.

Without the volunteers, somebody (subjected omitted) would have had a hard time.


уңыш

head

уңыш • (uñış)

ba-noun

уңыш • (uñış)

uñış (romanization)
уңыш (absolute singular)
уңыштар (absolute plural)
уңыштың (definite genitive singular)
уңыштарҙың (definite genitive plural)
уңышҡа (dative singular)
уңыштарға (dative plural)
уңышты (accusative definite singular)
уңыштарҙы (accusative definite plural)
уңышта (locative singular)
уңыштарҙа (locative plural)
уңыштан (ablative singular)
уңыштарҙан (ablative plural)

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.
Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.
The rich harvest of cereals this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.


Йәмән

head

Йәмән • (Yəmən)

ba-proper noun

Йәмән • (Yəmən)

Yemen (a country in Western Asia, in the Middle East)