Айҙар

head

Айҙар • (Ayźar)

ba-proper noun

Айҙар • (Ayźar)

Ayźar (romanization)
Айҙар (absolute singular-only)
Айҙарҙың (definite genitive singular-only)
Айҙарға (dative singular-only)
Айҙарҙы (accusative definite singular-only)
Айҙарҙа (locative singular-only)
Айҙарҙан (ablative singular-only)

From айҙар (ayźar, “forelock, topknot”).


рәт

rət (romanization)
рәт (absolute singular)
рәттәр (absolute plural)
рәттең (definite genitive singular)
рәттәрҙең (definite genitive plural)
рәткә (dative singular)
рәттәргә (dative plural)
рәтте (accusative definite singular)
рәттәрҙе (accusative definite plural)
рәттә (locative singular)
рәттәрҙә (locative plural)
рәттән (ablative singular)
рәттәрҙән (ablative plural)


Уйылдан

head

Уйылдан • (Uyıldan)

ba-proper noun

Уйылдан • (Uyıldan)

Uyıldan (romanization)
Уйылдан (absolute singular-only)
Уйылдандың (definite genitive singular-only)
Уйылданға (dative singular-only)
Уйылданды (accusative definite singular-only)
Уйылданда (locative singular-only)
Уйылдандан (ablative singular-only)

An adaptation of Arabic وَلَدَان (waladān, “small children; servants in the paradise”). See also Вилдан (Vildan).


Вилдан

Vildan (romanization)
Вилдан (absolute singular-only)
Вилдандың (definite genitive singular-only)
Вилданға (dative singular-only)
Вилданды (accusative definite singular-only)
Вилданда (locative singular-only)
Вилдандан (ablative singular-only)

From Arabic وِلْدَان (wildān, “children”). See also Уйылдан (Uyıldan).


ахырызаман

head

ахырызаман • (axırızaman)

ba-noun

ахырызаман • (axırızaman)

axırızaman (romanization)
ахырызаман (absolute singular)
ахырызаманлар (absolute plural)
ахырызаманның (definite genitive singular)
ахырызаманларҙың (definite genitive plural)
ахырызаманға (dative singular)
ахырызаманларға (dative plural)
ахырызаманны (accusative definite singular)
ахырызаманларҙы (accusative definite plural)
ахырызаманла (locative singular)
ахырызаманларҙа (locative plural)
ахырызаманнан (ablative singular)
ахырызаманларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ахырызаманлар

ахырызаманның

ахырызаманларҙың

ахырызаманға

ахырызаманларға

ахырызаманны

ахырызаманларҙы

ахырызаманла

ахырызаманларҙа

ахырызаманнан

ахырызаманларҙан

[ɑ.χɯ̞ˌrɯ̞.zɑˈmɑn]

а‧хы‧ры‧за‧ман

From Persian آخرزمان (âxer-e-zamân, “end of time”).

bor

Ахырызамандан ҡасып ер аҫтына киткән Пенза сектанттарының бер өлөшө һаман да сыҡмаған.

Part of the Penza sect followers who have gone underground fleeing from the end of the world have still not come out.

Axırızamandan qasıp yer aśtına kitkən Penza sektanttarınıñ ber ölöşö haman da sıqmağan.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

England's environmentalists who study the problems of climate change claim that a period less than 40 years is remaining till the end of the world.

Angliyanıñ klimat üźgərew məsʹələləre menən şöğöllənewse ğalim-ekologtarı, axırızamanğa tiklem 40 yıldan da kəmerək vaqıt qaldı, tip iśbatlay.


баған

head

баған • (bağan)

ba-noun

баған • (bağan)

From Proto-Turkic *bakan (“pole, pillar, column”).
Cognate with
Kazakh бақан (baqan, “pole”),
Kyrgyz бакан (bakan, “pillar, pole”), Southern Altai баккан (bakkan).

inh

(Eastern Bashkir) pillar, post, column; a solid upright structure that supports another structure on top or next to it


яңылыҡ

head

яңылыҡ • (yañılıq)

ba-noun

яңылыҡ • (yañılıq)

yañılıq (romanization)
яңылыҡ (absolute singular)
яңылыҡтар (absolute plural)
яңылыҡтың (definite genitive singular)
яңылыҡтарҙың (definite genitive plural)
яңылыҡҡа (dative singular)
яңылыҡтарға (dative plural)
яңылыҡты (accusative definite singular)
яңылыҡтарҙы (accusative definite plural)
яңылыҡта (locative singular)
яңылыҡтарҙа (locative plural)
яңылыҡтан (ablative singular)
яңылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яңылыҡтарҙың

яңылыҡтарҙан

[jɑ.ŋɯ̞.ˈɫɯ̞q]

яңы (yañı) + -лыҡ (-lıq).
Compare to
Kyrgyz жаңылык (jaŋılık, “news; innovation”),
Karachay-Balkar джангылыкъ (cañılıq, “news”),
Uzbek yangilik (“news”),
Uyghur يېڭىلىق (yë'ngiliq, “news; innovation”).

cog

Киләһе яңылыҡтар сығарылышы ун сәғәт утыҙ минутта сыға.

The next news broadcast will be aired at ten hours thirty minutes.

Kiləhe yañılıqtar sığarılışı un səğət utıź minutta sığa.


бағана

head

бағана • (bağana)

ba-noun

бағана • (bağana)

bağana (romanization)
бағана (absolute singular)
бағаналар (absolute plural)
бағананың (definite genitive singular)
бағаналарҙың (definite genitive plural)
бағанаға (dative singular)
бағаналарға (dative plural)
бағананы (accusative definite singular)
бағаналарҙы (accusative definite plural)
бағанала (locative singular)
бағаналарҙа (locative plural)
бағананан (ablative singular)
бағаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бағаналарҙың

бағаналарҙан

From Proto-Turkic *bakana (“pole, pillar, column”), or an early borrowing from a Mongolic source (compare Mongolian багана (bagana, “pole, column”)).
Cognate with
Kazakh бағана (bağana, “pillar, column”),
Karachay-Balkar багъана (bağana, “pillar, column”),
Southern Altai багана (bagana)/бакана (bakana, “pillar”),
Tuvan багана (bagana, “pillar, column”),
Yakut баҕана (bağana, “pillar, column”), etc.

cog

Умыртҡа бағанаһы.

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.

Atmosfera baśımı - teregömöş bağanahı buyınsa 750 mm.

(in a table) column; a vertical line of entries in a table

(arrangement of text) column; a sequence of short lines of text arranged one beneath another and forming a vertical bar of text


һәйбәт

head

һәйбәт • (həybət)

ba-adj

һәйбәт • (həybət)

From Arabic هَيْبَة (hayba, “dignity, prestige”).
Cognate with
Tatar әйбәт (äybät, “good”),
Kazakh әйбат (äibat, “remarkable, outstanding; beautiful”),
Kumyk айбат (aybat, “nice, beautiful”),
Uzbek haybat (“stateliness, majesty”), etc.


бергә

head

бергә • (bergə)

Earliest attested in Armenian Qypchaq.
Morphologically, is a dative of manner of bir "one".
Cognate with
Kazakh бірге (bırge),
Kyrgyz бирге (birge),
Southern Altai бирге (birge),
Uzbek birga,
Uyghur بىرگا (birga, “together”),
Azerbaijani birgə,
etc.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

The housing problem disturbs many young people who have just started a family and began to live together.

Torlaq məsʹələhe yañı ğına ğailə qorop bergə yəşəy başlağan küp yəştərźe borsoy.


хоҡуҡ

xoquq (romanization)
хоҡуҡ (absolute singular)
хоҡуҡтар (absolute plural)
хоҡуҡтың (definite genitive singular)
хоҡуҡтарҙың (definite genitive plural)
хоҡуҡҡа (dative singular)
хоҡуҡтарға (dative plural)
хоҡуҡты (accusative definite singular)
хоҡуҡтарҙы (accusative definite plural)
хоҡуҡта (locative singular)
хоҡуҡтарҙа (locative plural)
хоҡуҡтан (ablative singular)
хоҡуҡтарҙан (ablative plural)

from Arabic حُقُوق (ḥuqūq), plural of حَقّ (ḥaqq)


торлаҡ

torlaq (romanization)
торлаҡ (absolute singular)
торлаҡтар (absolute plural)
торлаҡтың (definite genitive singular)
торлаҡтарҙың (definite genitive plural)
торлаҡҡа (dative singular)
торлаҡтарға (dative plural)
торлаҡты (accusative definite singular)
торлаҡтарҙы (accusative definite plural)
торлаҡта (locative singular)
торлаҡтарҙа (locative plural)
торлаҡтан (ablative singular)
торлаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

торлаҡтарҙың

торлаҡтарҙан

Derived from verbal stem тор- in the sense "to live, reside".
Compare with
Kazakh тұрақ (tūraq, “housing”), derived from the same verbal stem.

Торлаҡ майҙаны.

Өфөнөң торлаҡ баҙарында хаҡтар тик көрсөклө 2008-09 йылда ғына кәмене.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's housing market.

Öfönöñ torlaq baźarında xaqtar tik körsöklö 2008-09 yılda ğına kəmene.

housing, residence (seen collectively); the place for people to live


хаҡ

xaq (romanization)
хаҡ (absolute singular)
хаҡтар (absolute plural)
хаҡтың (definite genitive singular)
хаҡтарҙың (definite genitive plural)
хаҡҡа (dative singular)
хаҡтарға (dative plural)
хаҡты (accusative definite singular)
хаҡтарҙы (accusative definite plural)
хаҡта (locative singular)
хаҡтарҙа (locative plural)
хаҡтан (ablative singular)
хаҡтарҙан (ablative plural)

from Arabic حَقّ (ḥaqq, “equity; truth; correctness”).

bor

Магазинда бөтөн әйбер бар ине, хаҡтары осһоҙ ине.

All (types of) goods were available in the shops, and the prices were cheap.

Magazinda bötön əyber bar ine, xaqtarı oshoź ine.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's real estate market.

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.
Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.
The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.

Эш хаҡы.

somebody's fair share, justified portion of sth.; legitimate interest

Һорарға хаҡым бар.


хаҡ

Хаҡ мосолман.

Хаҡ Тәғәлә.

(Islam) a traditional epithet of Allah; just


мәсьәлә

head

мәсьәлә • (məsʹələ)

ba-noun

мәсьәлә • (məsʹələ)

məsʹələ (romanization)
мәсьәлә (absolute singular)
мәсьәләләр (absolute plural)
мәсьәләнең (definite genitive singular)
мәсьәләләрҙең (definite genitive plural)
мәсьәләгә (dative singular)
мәсьәләләргә (dative plural)
мәсьәләне (accusative definite singular)
мәсьәләләрҙе (accusative definite plural)
мәсьәләлә (locative singular)
мәсьәләләрҙә (locative plural)
мәсьәләнән (ablative singular)
мәсьәләләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәсьәләләрҙең

мәсьәләләргә

мәсьәләләрҙе

мәсьәләләрҙә

мәсьәләләрҙән

From Arabic مَسْأَلَة (masʔala, “issue, problem”).

bor

Үҙәк мәсьәлә.

Üźək məsʹələ.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher called me to the board to solve a problem.

Uqıtıwsı apay mine taqtağa məsʹələ sisergə sığarźı.

Мәсьәләләрҙең яуаптарын айырым биттә яҙып тапшырығыҙ.

Write the solutions of the problems on a separate sheet (of paper) and deliver it.

Məsʹələlərźeñ yawaptarın ayırım bittə yaźıp tapşırığıź.

(school, instruction) problem, schoolwork task

school; instruction; school; instruction


әссәләмәғәләйкүм

head

әссәләмәғәләйкүм • (əssələməğələyküm)

әс‧сә‧лә‧мә‧ғә‧ләй‧күм

From the Arabic اَلسَّلَام عَلَيْكُم (as-salām ʕalaykum, “peace be upon you”).

bor

اَلسَّلَام عَلَيْكُم

(Islam) salaam alaikum (Muslim greeting)


тәһәрәт

head

тәһәрәт • (təhərət)

ba-noun

тәһәрәт • (təhərət)

təhərət (romanization)
тәһәрәт (absolute singular)
тәһәрәттәр (absolute plural)
тәһәрәттең (definite genitive singular)
тәһәрәттәрҙең (definite genitive plural)
тәһәрәткә (dative singular)
тәһәрәттәргә (dative plural)
тәһәрәтте (accusative definite singular)
тәһәрәттәрҙе (accusative definite plural)
тәһәрәттә (locative singular)
тәһәрәттәрҙә (locative plural)
тәһәрәттән (ablative singular)
тәһәрәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәһәрәттәрҙең

тәһәрәттәргә

тәһәрәттәрҙе

тәһәрәттәрҙә

тәһәрәттәрҙән

From Arabic طَهَارَة (ṭahāra, “purity”).
Cognate with
Kazakh дәрет (däret),
Kyrgyz даарат (daarat),
Tatar тәһарәт (täharät),
Turkish taharet etc.

Тәһәрәт алыу / ҡылыу.

Тыш тәһәрәт алыу менән эш бөтмәйҙер, булмаһа сын тәһәрәт әүүәл эстән.

It does not suffice (to just conduct) external ablution, unless before there is true purity within.

Tış təhərət alıw menən eş bötməyźer, bulmaha sın təhərət əwwəl estən.

(Islam) ritual ablution before prayer; wudu, abdest


ғашиҡ

head

ғашиҡ • (ğaşiq)

ba-noun

ғашиҡ • (ğaşiq)

ğaşiq (romanization)
ғашиҡ (absolute singular)
ғашиҡтар (absolute plural)
ғашиҡтың (definite genitive singular)
ғашиҡтарҙың (definite genitive plural)
ғашиҡҡа (dative singular)
ғашиҡтарға (dative plural)
ғашиҡты (accusative definite singular)
ғашиҡтарҙы (accusative definite plural)
ғашиҡта (locative singular)
ғашиҡтарҙа (locative plural)
ғашиҡтан (ablative singular)
ғашиҡтарҙан (ablative plural)

From Arabic عَاشِق (ʕāšiq, “lover”).
Cognate with Tatar гашыйк (ğaşıyk), Kazakh ғашық (ğaşyq), Kyrgyz ашык (aşık), Uzbek oshiq, Uyghur ئاشىق (ashiq), Turkish âşık, Turkmen aşyk, etc.

Ғашиҡтар көнө.

St. Valentine's day, literally "the lovers' day".

Ғашиҡтар тауға менә, аҙғандар соҡорға төшә. (Mustai Karim)

Those in love ascend a mountain, profligates descend into a hole.

Ğaşiqtar tawğa menə, aźğandar soqorğa töşə.


ауыр

head

ауыр • (awır)

ba-adj

ауыр • (awır)

From Volga Turki آور (“awır”), from Proto-Turkic *iagɨr (“heavy”).
Cognate with
Old Uyghur ağïr (“heavy, difficult”);
Tatar авыр (awır),
Kazakh ауыр (auyr);
Kyrgyz оор (oor),
Southern Altai уур (uur),
Uzbek ogʻir,
Turkish ağır,
Yakut ыар (ıar, “heavy; difficult”).

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

These days, it is difficult to imagine a writing desk without a computer.

Bögöngö köndə yaźıw öśtəlen kömpʹyuterhıź küź aldına kilterew awır.

90-сы йылдарҙа Көнбайыштан килеп тулған арзан тауарҙар был тармаҡты ауыр хәлгә ҡуйҙы.

In the 1990s, cheap goods that have come from the West (and) flooded (the market) put this industry into a difficult position.

90-sı yıldarźa Könbayıştan kilep tulğan arzan tawarźar bıl tarmaqtı awır xəlgə quyźı.


әңгәмә

head

әңгәмә • (əñgəmə)

ba-noun

әңгәмә • (əñgəmə)

əñgəmə (romanization)
әңгәмә (absolute singular)
әңгәмәләр (absolute plural)
әңгәмәнең (definite genitive singular)
әңгәмәләрҙең (definite genitive plural)
әңгәмәкә (dative singular)
әңгәмәләргә (dative plural)
әңгәмәне (accusative definite singular)
әңгәмәләрҙе (accusative definite plural)
әңгәмәлә (locative singular)
әңгәмәләрҙә (locative plural)
әңгәмәнән (ablative singular)
әңгәмәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әңгәмәләрҙең

әңгәмәләрҙән

From Persian هنگامه (hangâme).
Cognate with
Kazakh әңгіме (äñgıme),
Kyrgyz аңгеме (aŋgeme),
Uzbek hangama (“id.”), etc.


тубырсыҡ

head

тубырсыҡ • (tubırsıq)

ba-noun

тубырсыҡ • (tubırsıq)

tubırsıq (romanization)
тубырсыҡ (absolute singular)
тубырсыҡтар (absolute plural)
тубырсыҡтың (definite genitive singular)
тубырсыҡтарҙың (definite genitive plural)
тубырсыҡҡа (dative singular)
тубырсыҡтарға (dative plural)
тубырсыҡты (accusative definite singular)
тубырсыҡтарҙы (accusative definite plural)
тубырсыҡта (locative singular)
тубырсыҡтарҙа (locative plural)
тубырсыҡтан (ablative singular)
тубырсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тубырсыҡтарҙың

тубырсыҡтарға

тубырсыҡтарҙы

тубырсыҡтарҙа

тубырсыҡтарҙан


буйынса

head

буйынса • (buyınsa) (takes absolute case)

In these specific meanings, appears to be be a regional innovation. See the cognates below, with meanings identical to the Bashkir term:
Tatar буенча (buyença),
Kazakh бойынша (boiynşa),
Kyrgyz боюнча (boyunca),
Uzbek бўйича (boʻyicha)/bo'yichа,
Uyghur بويىچە (boyiche),
Turkmen boýunça,
etc.
In other Turkic languages, however, the etymologically identical term exhibits other meanings:
Turkish boyunca (“during, throughout, along, over”),
Southern Altai бойынча (boyïnča, “as soon as”), etc.

cog

Йола буйынса, тәү һүҙҙе иң хөрмәтле ҡунаҡ тотто.

According to the tradition, the most honored guest first took the floor.

Yola buyınsa, təw hüźźe iñ xörmətle qunaq totto.

Хәҙерге ғилми ҡараш буйынса, ғәләм Оло Шартлау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

According to the modern scientific view, the universe came into existence as a result of the Big Bang.

Xəźerge ğilmi qaraş buyınsa, ğələm Olo Şartlaw höźömtəhendə barlıqqa kilgən.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in the memory and remains longer.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

Күптәр, төрлө дарыу йотҡансы халыҡ медицинаһы буйынса үләндәр менән дауаланыу файҙалыраҡ, ти.

Many say that it is healthier to take herbs for treatment according to folk medicine, rather than swallow various pills.

Küptər, törlö darıw yotqansı xalıq meditsinahı buyınsa üləndər menən dawalanıw fayźalıraq, ti.

Халыҡ һаны буйынса Франция Европала Германиянан ғына ҡалыша.

In terms of population, France in Europe is second only to Germany.

Xalıq hanı buyınsa Frantsiya Yevropala Germaniyanan ğına qalışa.

Белорет районы майҙаны буйынса республикала беренсе урын алып тора.

The Beloretsk district takes up the first place in the republic (of Bashkortostan) by its area.

Beloret rayonı mayźanı buyınsa respublikala berense urın alıp tora.

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.

Indicates a viewpoint, way of thinking, principle, category or rule, etc followed; by, in terms of


бәхет

head

бәхет • (bəxet)

ba-noun

бәхет • (bəxet)

bəxet (romanization)
бәхет (absolute singular)
бәхеттәр (absolute plural)
бәхеттең (definite genitive singular)
бәхеттәрҙең (definite genitive plural)
бәхеткә (dative singular)
бәхеттәргә (dative plural)
бәхетте (accusative definite singular)
бәхеттәрҙе (accusative definite plural)
бәхеттә (locative singular)
бәхеттәрҙә (locative plural)
бәхеттән (ablative singular)
бәхеттәрҙән (ablative plural)

Borrowed from Persian بخت (“fortune, luck”).
Cognate with Uzbek baxt (“happiness, luck”), Turkmen bagt (“happiness, good fortune”).

cog

Һәр кешене Алла бәхет өсөн яратҡан.

God created every person for happiness (=to be happy).

Ғаилә бәхетенең нигеҙе тәүге йылда һалына.

The basis of family happiness is laid in the first year (of marriage).

Ğailə bəxeteneñ nigeźe təwge yılda halına.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.
Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.
Children are a blessing given by God.


әйтәгүр

head

әйтәгүр • (əytəgür)

ba-adv

әйтәгүр • (əytəgür)

Cognate with Kazakh әйтеуiр (äiteuir), Kyrgyz айтор (aytor), айтору (aytoru), Uyghur ئەيتەۋىر (eytewir).

(introductory word) As a summary; in short, in a word


Ғүмәр

head

Ғүмәр • (Ğümər)

ba-proper noun

Ғүмәр • (Ğümər)

Ğümər (romanization)
Ғүмәр (absolute singular-only)
Ғүмәрнең (definite genitive singular-only)
Ғүмәргә (dative singular-only)
Ғүмәрне (accusative definite singular-only)
Ғүмәрлә (locative singular-only)
Ғүмәрнән (ablative singular-only)

From Arabic عُمَر (ʕumar, “long-lived; prosperous”).


Заһир

Zahir (romanization)
Заһир (absolute singular-only)
Заһирҙың (definite genitive singular-only)
Заһирға (dative singular-only)
Заһирҙы (accusative definite singular-only)
Заһирҙа (locative singular-only)
Заһирҙан (ablative singular-only)


игеҙәк

head

игеҙәк • (igeźək)

ba-noun

игеҙәк • (igeźək)

igeźək (romanization)
игеҙәк (absolute singular)
игеҙәктәр (absolute plural)
игеҙәктең (definite genitive singular)
игеҙәктәрҙең (definite genitive plural)
игеҙәккә (dative singular)
игеҙәктәргә (dative plural)
игеҙәкте (accusative definite singular)
игеҙәктәрҙе (accusative definite plural)
игеҙәктә (locative singular)
игеҙәктәрҙә (locative plural)
игеҙәктән (ablative singular)
игеҙәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

игеҙәктәрҙең

игеҙәктәрҙән

[i.ɡɪ̞.ˈðæk]

From *egizäk (“twin”), from Proto-Turkic *ẹk(k)iŕ (“twin”), from Proto-Turkic *ẹk(k)i (“two”). Cognate with Tatar игезәк (igezäk), Uzbek egizak, Uyghur ئېگىزەك (ëgizek, “twin”).

Башҡортта игеҙәктәргә оҡшаш исем ҡушалар.

Among Bashkirs, they (traditionally) give similar-sounding names to twins.

Başqortta igeźəktərgə oqşaş isem quşalar.


Ибраһим

head

Ибраһим • (İbrahim)

ba-proper noun

Ибраһим • (İbrahim)

İbrahim (romanization)
Ибраһим (absolute singular-only)
Ибраһимның (definite genitive singular-only)
Ибраһимға (dative singular-only)
Ибраһимны (accusative definite singular-only)
Ибраһимла (locative singular-only)
Ибраһимнан (ablative singular-only)

From Arabic إِبْرَاهِيم (ʔibrāhīm), from Biblical Hebrew אַבְרָהָם (ʾaḇrāhām). Akin to Abraham.

bor

Arabic إِبْرَاهِيم (ʔibrāhīm)

(Islam) Ibrahim, a prophet in Islam; equivalent to Abraham (see Abraham in Islam)


һауыт

head

һауыт • (hawıt)

ba-noun

һауыт • (hawıt)

hawıt (romanization)
һауыт (absolute singular)
һауыттар (absolute plural)
һауыттың (definite genitive singular)
һауыттарҙың (definite genitive plural)
һауытҡа (dative singular)
һауыттарға (dative plural)
һауытты (accusative definite singular)
һауыттарҙы (accusative definite plural)
һауытта (locative singular)
һауыттарҙа (locative plural)
һауыттан (ablative singular)
һауыттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sagut (“vessel; armor, weapon”).
Cognate with
Kazakh сауыт (sauyt, “vessel, container; armor”),
Kyrgyz соот (soot, “armor”),
Crimean Tatar savut (“vessel, container; armor”),
Karachay-Balkar сауут (sauut, “dishes; weapons”),
Nogai савыт (savıt, “dishes, container; weapons”),
Tatar савыт (sawıt, “vessel, container”);
Uzbek sovut (“armor”),
Uyghur ساۋۇت (sawut, “armor”).

cog

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

When the gas cools down to the room temperature, how will its pressure on the vessel bottom change?

Gaz bülmələge temperaturağasa hıwınğas, unıñ hawıt töbönə baśımı nisek üźgərəsək?

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

One rotten apple in the box will make all (apples) rot as well.

Hawıttağı ber serek alma bötəhen də seretə.

Һуттың һауытында был мәғлүмәт мотлаҡ күрһәтелергә тейеш.

This information must necessarily be indicated on the package of the juice.

Huttıñ hawıtında bıl məğlümət motlaq kürhətelergə teyeş.

mail, armor consisting of metal rings or plates linked together


шаһит

head

шаһит • (şahit)

ba-noun

шаһит • (şahit)

şahit (romanization)
шаһит (absolute singular)
шаһиттар (absolute plural)
шаһиттың (definite genitive singular)
шаһиттарҙың (definite genitive plural)
шаһитҡа (dative singular)
шаһиттарға (dative plural)
шаһитты (accusative definite singular)
шаһиттарҙы (accusative definite plural)
шаһитта (locative singular)
шаһиттарҙа (locative plural)
шаһиттан (ablative singular)
шаһиттарҙан (ablative plural)

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.


тере

From *tīrig (“alive”),
from Proto-Turkic *tīri- (“to live; alive”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (tirig),
Old Uyghur [script needed] (tirig, “living, alive”);
Kazakh тірі (tırı),
Kyrgyz тири (tiri) / тирүү (tirüü),
Uzbek tirik,
Turkmen diri,
Turkish diri,
Chuvash чӗрӗ (čĕrĕ, “alive, living”), etc.


тураһында

head

тураһында • (turahında) (take nouns in absolute case, third-person pronouns in genitive)

turahında (romanization)
pronouns in genitive (third-person)

ту‧ра‧һын‧да

Via Volga Turki, a Calque of Chagatai توغرىسىندە (tuğrïsïnda) / توغرىسىدە (tuğrïsïda, “about”).
Compare postpositions with identical meanings in other Turkic languages:
Tatar турында (turında),
Kazakh туралы (turaly),
Kyrgyz тууралуу (tuuraluu).

calque

Мөхәббәт тураһында йыр.

Был хәл тураһында район гәзитендә мәҡәлә яҙып сығарҙылар инде.

They already published an article about this situation in the district's (=local) newspaper.

Bıl xəl turahında rayon gəzitendə məqələ yaźıp sığarźılar inde.

about, on the subject of, concerning, regarding


йыуа

head

йыуа • (yıwa)

ba-noun

йыуа • (yıwa)

yıwa (romanization)
йыуа (absolute singular-only)
йыуаның (definite genitive singular-only)
йыуаҡа (dative singular-only)
йыуаны (accusative definite singular-only)
йыуала (locative singular-only)
йыуанан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yaba (“wild onion”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (java, “wild onion”);
Kazakh жуа (jua, “wild onion”),
Khakas чама (çama, “wild garlic”), etc.


тотҡа

totqa (romanization)
тотҡа (absolute singular)
тотҡалар (absolute plural)
тотҡаның (definite genitive singular)
тотҡаларҙың (definite genitive plural)
тотҡаҡа (dative singular)
тотҡаларға (dative plural)
тотҡаны (accusative definite singular)
тотҡаларҙы (accusative definite plural)
тотҡала (locative singular)
тотҡаларҙа (locative plural)
тотҡанан (ablative singular)
тотҡаларҙан (ablative plural)

From *tutqa (“handle”), from Proto-Turkic *tut- (“to hold, grasp”).
Compare
Kazakh тұтқа (tūtqa),
Kyrgyz тутка (tutka),
Southern Altai тутка (tutka),
Uzbek tutqa,
Uyghur تۇتقا (tutqa),
Tuvan туда (tuda, “handle”).

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.


ваҡиға

head

ваҡиға • (vaqiğa)

ba-noun

ваҡиға • (vaqiğa)

vaqiğa (romanization)
ваҡиға (absolute singular)
ваҡиғалар (absolute plural)
ваҡиғаның (definite genitive singular)
ваҡиғаларҙың (definite genitive plural)
ваҡиғаға (dative singular)
ваҡиғаларға (dative plural)
ваҡиғаны (accusative definite singular)
ваҡиғаларҙы (accusative definite plural)
ваҡиғала (locative singular)
ваҡиғаларҙа (locative plural)
ваҡиғанан (ablative singular)
ваҡиғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ваҡиғаларҙың

ваҡиғаларҙан

[wä.qɯ̽͜ɪ̈.ˈʁä]

From Arabic وَاقِعَة (wāqiʕa, “event, incident”).

bor

Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.

A written legend about some historical event or person.

Nindəy źə bulha tarixi vaqiğa yəki şəxes turahındağı yaźma riwəyət.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events. (From a horoscope)

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.


һөҙөмтә

head

һөҙөмтә • (höźömtə)

ba-noun

һөҙөмтә • (höźömtə)

höźömtə (romanization)
һөҙөмтә (absolute singular)
һөҙөмтәләр (absolute plural)
һөҙөмтәнең (definite genitive singular)
һөҙөмтәләрҙең (definite genitive plural)
һөҙөмтәгә (dative singular)
һөҙөмтәләргә (dative plural)
һөҙөмтәне (accusative definite singular)
һөҙөмтәләрҙе (accusative definite plural)
һөҙөмтәлә (locative singular)
һөҙөмтәләрҙә (locative plural)
һөҙөмтәнән (ablative singular)
һөҙөмтәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөҙөмтәләрҙең

һөҙөмтәләргә

һөҙөмтәләрҙе

һөҙөмтәләрҙә

һөҙөмтәләрҙән

[hʏ̞.ðʏ̞m.ˈtœ̟]

Derived from verbal stem һөҙ- (höź-, “to strain, filter, skim a liquid”).
The semantics developed along the path of "skimmings" > "summary, synopsis" > "conclusion" > "result".

Ыңғай һөҙөмтә.


нәтижә

head

нәтижә • (nətijə)

ba-noun

нәтижә • (nətijə)

nətijə (romanization)
нәтижә (absolute singular)
нәтижәләр (absolute plural)
нәтижәнең (definite genitive singular)
нәтижәләрҙең (definite genitive plural)
нәтижәгә (dative singular)
нәтижәләргә (dative plural)
нәтижәне (accusative definite singular)
нәтижәләрҙе (accusative definite plural)
нәтижәлә (locative singular)
нәтижәләрҙә (locative plural)
нәтижәнән (ablative singular)
нәтижәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәтижәләрҙең

нәтижәләрҙән

From Arabic نَتِيجَة (natīja, “result”).

(mathematics) sum, total, the result of the operation of adding


ҡашығаяҡ

head

ҡашығаяҡ • (qaşığayaq)

ba-noun

ҡашығаяҡ • (qaşığayaq)

qaşığayaq (romanization)
ҡашығаяҡ (absolute singular)
ҡашығаяҡтар (absolute plural)
ҡашығаяҡтың (definite genitive singular)
ҡашығаяҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡашығаяҡҡа (dative singular)
ҡашығаяҡтарға (dative plural)
ҡашығаяҡты (accusative definite singular)
ҡашығаяҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡашығаяҡта (locative singular)
ҡашығаяҡтарҙа (locative plural)
ҡашығаяҡтан (ablative singular)
ҡашығаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡашығаяҡтарҙың

ҡашығаяҡтарға

ҡашығаяҡтарҙы

ҡашығаяҡтарҙа

ҡашығаяҡтарҙан

[qɑ.ʂɯ̞.ʁɑ.ˈjɑq]

A geminate term made up of two stems: Proto-Turkic *kaĺuk (“spoon”) + Proto-Turkic *ańak (“pot, cup”).

tableware; glassware; plates and dishes and cutlery / silverware


һауыт-һаба

hawıt-haba (romanization)
һауыт-һаба (absolute singular)
һауыт-һабалар (absolute plural)
һауыт-һабаның (definite genitive singular)
һауыт-һабаларҙың (definite genitive plural)
һауыт-һабаға (dative singular)
һауыт-һабаларға (dative plural)
һауыт-һабаны (accusative definite singular)
һауыт-һабаларҙы (accusative definite plural)
һауыт-һабала (locative singular)
һауыт-һабаларҙа (locative plural)
һауыт-һабанан (ablative singular)
һауыт-һабаларҙан (ablative plural)

һауыт-һабалар

һауыт-һабаның

һауыт-һабаларҙың

һауыт-һабаға

һауыт-һабаларға

һауыт-һабаны

һауыт-һабаларҙы

һауыт-һабала

һауыт-һабаларҙа

һауыт-һабанан

һауыт-һабаларҙан

һа‧уыт-һа‧ба

A geminate term: Proto-Turkic *sagut (“vessel”) + Mongolic *saba "vessel, container".
Cognate with
Tatar савыт-саба (sawıt-saba),
Kumyk савут-саба (sawut-saba),
Karachay-Balkar сауут-саба (sawut-saba, “dishware, different types of vessels”).


файҙа

head

файҙа • (fayźa)

ba-noun

файҙа • (fayźa)

fayźa (romanization)
файҙа (absolute singular)
файҙалар (absolute plural)
файҙаның (definite genitive singular)
файҙаларҙың (definite genitive plural)
файҙаға (dative singular)
файҙаларға (dative plural)
файҙаны (accusative definite singular)
файҙаларҙы (accusative definite plural)
файҙала (locative singular)
файҙаларҙа (locative plural)
файҙанан (ablative singular)
файҙаларҙан (ablative plural)

From Persian فایده (“use, benefit, profit”).
Cognate with
Uzbek foyda,
Turkish fayda,
etc.

Күп һөйләүҙән файҙа юҡ бит.

Indeed, there is no use of talking a lot.


ҡапҡа

From *qapqa (“gate”), from Proto-Turkic *kap- (“to close”).
Immediately cognate with
Karakhanid [script needed] (qapγa, “gate”);
Tatar капка (qapka),
Kazakh қақпа (qaqpa),
Kyrgyz капка (kapka),
Uyghur қапқа (qapqa, “gate”),
etc.

cog

Барһам - ҡапҡалары бикле, ишек алдында эт өрөп тора.

When I reached their house, (I found out that their) gate was locked and the dog was barking in the yard.

Barham - qapqaları bikle, işek aldında et öröp tora.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.

Өфө аэропорты — республикабыҙҙың төп һауа ҡапҡаһы.
Öfö aeroportı — respublikabıźźıñ töp hawa qapqahı.
The Ufa airport is the main air terminal of our republic (of Bashkortostan).

(figurative) a place through which people arrive to and leave a city or region; gate, gateway, terminal


йоҙроҡ

head

йоҙроҡ • (yoźroq)

ba-noun

йоҙроҡ • (yoźroq)

yoźroq (romanization)
йоҙроҡ (absolute singular)
йоҙроҡтар (absolute plural)
йоҙроҡтоң (definite genitive singular)
йоҙроҡтарҙың (definite genitive plural)
йоҙроҡҡа (dative singular)
йоҙроҡтарға (dative plural)
йоҙроҡто (accusative definite singular)
йоҙроҡтарҙы (accusative definite plural)
йоҙроҡта (locative singular)
йоҙроҡтарҙа (locative plural)
йоҙроҡтан (ablative singular)
йоҙроҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йоҙроҡтарҙың

йоҙроҡтарҙан

From Proto-Turkic *yudruk (“fist”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jïdruq, “fist”),
Karakhanid [script needed] (juðruq, “fist”);
Kazakh жұдырық (jūdyryq),
Kazakh жудурук (juduruk),
Khakas мунзурух (munzurux)/нузурух (nuzurux),
Turkmen ýumruk,
Turkish yumruk,
Azerbaijani yumruq,
Tuvan чудурук (çuduruk),
Yakut сутурух (suturuq, “fist”),
etc.


миҙал

head

миҙал • (miźal)

ba-noun

миҙал • (miźal)

miźal (romanization)
миҙал (absolute singular)
миҙалдар (absolute plural)
миҙалдың (definite genitive singular)
миҙалдарҙың (definite genitive plural)
миҙалға (dative singular)
миҙалдарға (dative plural)
миҙалды (accusative definite singular)
миҙалдарҙы (accusative definite plural)
миҙалда (locative singular)
миҙалдарҙа (locative plural)
миҙалдан (ablative singular)
миҙалдарҙан (ablative plural)

From Russian меда́ль (medálʹ, “medal”),
from Middle French medaille, medale, from Italian medaglia, from Late Latin medalia (“half a denarius”).


үҙаң

head

үҙаң • (üźañ)

ba-noun

үҙаң • (üźañ)

üźañ (romanization)
үҙаң (absolute singular-only)
үҙаңдың (definite genitive singular-only)
үҙаңға (dative singular-only)
үҙаңды (accusative definite singular-only)
үҙаңда (locative singular-only)
үҙаңдан (ablative singular-only)

үҙ (üź, “self”) + аң (añ, “consciousness”).

compound

Ата-бабалар иҫтәлеге — халыҡ үҙаңының айырып алғыһыҙ өлөшө.
Ata-babalar iśtəlege — xalıq üźañınıñ ayırıp alğıhıź ölöşö.
The memory of ancestors is an indispensable part of the self-identity of an ethnic group.

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.
Salawat — başqort üźañınıñ normahı.
Salawat (Yulayev) is the standard of a Bashkir identity.


ҡаҙаныш

head

ҡаҙаныш • (qaźanış)

ba-noun

ҡаҙаныш • (qaźanış)

qaźanış (romanization)
ҡаҙаныш (absolute singular-only)
ҡаҙаныштың (definite genitive singular-only)
ҡаҙанышҡа (dative singular-only)
ҡаҙанышты (accusative definite singular-only)
ҡаҙанышта (locative singular-only)
ҡаҙаныштан (ablative singular-only)

[qɑ.ðɑ.ˈnɯ̞ʂ]

From ҡаҙан- (qaźan-, “to achieve”) + -ыш (-ış).


һарай

haray (romanization)
һарай (absolute singular)
һарайлар (absolute plural)
һарайның (definite genitive singular)
һарайларҙың (definite genitive plural)
һарайға (dative singular)
һарайларға (dative plural)
һарайны (accusative definite singular)
һарайларҙы (accusative definite plural)
һарайла (locative singular)
һарайларҙа (locative plural)
һарайнан (ablative singular)
һарайларҙан (ablative plural)

From Persian سرای (sarây).
Cognate with
Uzbek saroy (“palace; shed”)


рәссам

head

рәссам • (rəssam)

ba-noun

рәссам • (rəssam)

rəssam (romanization)
рәссам (absolute singular)
рәссамдар (absolute plural)
рәссамдың (definite genitive singular)
рәссамдарҙың (definite genitive plural)
рәссамға (dative singular)
рәссамдарға (dative plural)
рәссамды (accusative definite singular)
рәссамдарҙы (accusative definite plural)
рәссамда (locative singular)
рәссамдарҙа (locative plural)
рәссамдан (ablative singular)
рәссамдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

рәссамдарҙың

рәссамдарҙан

From Arabic رَسَّام (rassām).
Cognate with
Turkish ressam,
Azerbaijani rəssam.


рәсем

head

рәсем • (rəsem)

ba-noun

рәсем • (rəsem)

rəsem (romanization)
рәсем (absolute singular)
рәсемдәр (absolute plural)
рәсемдең (definite genitive singular)
рәсемдәрҙең (definite genitive plural)
рәсемгә (dative singular)
рәсемдәргә (dative plural)
рәсемде (accusative definite singular)
рәсемдәрҙе (accusative definite plural)
рәсемдә (locative singular)
рәсемдәрҙә (locative plural)
рәсемдән (ablative singular)
рәсемдәрҙән (ablative plural)

From Arabic رَسْم (rasm, “picture”).
Cognate with
Uzbek rasm,
Uyghur رەسىم (resim),
Turkish resim.


рәсми

head

рәсми • (rəsmi)

ba-adj

рәсми • (rəsmi)

From Persian رسمی (rasmi, “official, formal”).


шикелле

head

шикелле • (şikelle) (takes nouns in absolute case, pronouns in genitive case)

/ʃi.kɪ̞.ˈlːɪ̞/

/ɕi.kɪ̞.ˈlːɪ̞/

From *šekilli (“in the form of; apparently”), from Arabic شَكْل (šakl, “form, shape”) + Turkic ending -li (see Bashkir -ле (-le)).
Cognate with
Tatar шикелле (şikelle),
Kazakh секiлдi (sekildi, “like, similar to”),
Kyrgyz шекилди (şekildi), шекилдүү (şekildüü), шыкылды (şıkıldı),
Uzbek shekilli (“apparently”),
Turkmen şekilli (“-formed; -looking”).

cog

Ут шикелле ҡыҙыу.


шикелле

head

шикелле • (şikelle)

/ʃi.kɪ̞.ˈlːɪ̞/

/ɕi.kɪ̞.ˈlːɪ̞/


оҡшаш

оҡшаш • (oqşaş)

ba-adj

оҡшаш • (oqşaş)

From *oqšaš (“similar”), from *ogša- (“to be similar”).
Cognate with
Tatar охшаш (oxşaş),
Kazakh ұқсас (ūqsas),
Kyrgyz окшош (okşoş),
Karachay-Balkar ушаш (uşaş),
Southern Altai ошкош (oškoš),
Khakas осхас (osxas),
Uzbek o'xshash,
Turkmen ogşaş (“similar to”).

Беҙҙә былтыр оҡшаш хәл булғайны.

A similar case occurred last year at our place.


ҡорот

qorot (romanization)
ҡорот (absolute singular-only)
ҡороттоң (definite genitive singular-only)
ҡоротҡа (dative singular-only)
ҡоротто (accusative definite singular-only)
ҡоротта (locative singular-only)
ҡороттан (ablative singular-only)

From *qūrut / *qūrt (“cheese in round balls”), from Proto-Turkic *kūrï- (“dry”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qurut, “qurut”);
Tatar корт (qort), Kazakh құрт (qūrt), Kyrgyz курут (kurut), Uzbek qurt, Turkmen gurt, Khakas хурут (xurut), Tuvan курут (kurut, “dried cheese”).

cog

Өс баш ҡорот.

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.
Yerek tötönönə ıśtalğan qorot.
Qurut treated with alder smoke.

cheese made from drained sour milk and dried in balls, typical of nomadic Turkic cuisines; qurut


башаҡ

head

башаҡ • (başaq)

ba-noun

башаҡ • (başaq)

başaq (romanization)
башаҡ (absolute singular)
башаҡтар (absolute plural)
башаҡтың (definite genitive singular)
башаҡтарҙың (definite genitive plural)
башаҡҡа (dative singular)
башаҡтарға (dative plural)
башаҡты (accusative definite singular)
башаҡтарҙы (accusative definite plural)
башаҡта (locative singular)
башаҡтарҙа (locative plural)
башаҡтан (ablative singular)
башаҡтарҙан (ablative plural)

From *bašaq (“ear of a cereal plant”),
from Proto-Turkic *baĺč (“head”).
list of cognates
Cognate with
Kazakh масақ (masaq),
Southern Altai мажак (mažak),
Uzbek bоshоq,
Turkish başak,
Khakas пазах (pazax, “ear of a cereal plant”), etc.

cog

ear, spike, fruiting body of a grain plant


мәңге

head

мәңге • (məñge)

ba-adj

мәңге • (məñge)

From *beŋkü (“eternal”), of disputed origin.
Ramstedt suggests derivation from Middle Chinese 萬古 (MC mjonH kuX, “eternal”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (beŋgü, “eternal; monument”)/[script needed] (beŋkü, “monument”)/[script needed] (beŋü, “monument”), Old Uyghur [script needed] (meŋgü, “eternal”)/[script needed] (meŋü, “eternity”)/[script needed] (meŋi, “eternal”);
Kazakh мәңгі (mäñgı, “eternal”),
Kyrgyz маңги (maŋgi), меңги (meŋgi, “eternal”), Southern Altai мӧҥкӱ (möŋkü, “eternity; permanent snow at mountain tops”),
Uzbek mangu (“eternal”),
Khakas мӧге, мӱгӱ (mügü), мӱкӱ (mükü, “eternal”),
Tuvan мөңге (möñge, “eternal”),
Yakut мэҥэ (meñe, “eternal”),
Turkish bengi (“eternal”).
The Bashkir and Central Asian terms appear to descend from Chagatai منڭو (m-n-ŋ-u, “eternal”).


шама

head

шама • (şama)

ba-noun

шама • (şama)

şama (romanization)
шама (absolute singular-only)
шаманың (definite genitive singular-only)
шамаҡа (dative singular-only)
шаманы (accusative definite singular-only)
шамала (locative singular-only)
шаманан (ablative singular-only)

Perhaps from a Sinitic source.
Cognate with
Tatar, Kazakh, Uyghur шама (şama),
Kyrgyz чама (cama),
Uzbek shama, etc.

tea leaves left after tea is brewed and served


фәлсәфәүи

head

фәлсәфәүи • (fəlsəfəwi)

ba-adj

фәлсәфәүи • (fəlsəfəwi)

фәл‧сә‧фә‧үи

der

فَلْسَفَوِيّ

Эшегеҙҙә баҫым яһарға тырышһалар, быға фәлсәфәүи күҙлектән ҡарағыҙ.

If they try to put pressure (on you) at work, look at this from a philosophical point of view.

Eşegeźźə baśım yaharğa tırışhalar, bığa fəlsəfəwi küźlektən qarağıź.


сәхнә

head

сәхнә • (səxnə)

ba-noun

сәхнә • (səxnə)

səxnə (romanization)
сәхнә (absolute singular)
сәхнәләр (absolute plural)
сәхнәнең (definite genitive singular)
сәхнәләрҙең (definite genitive plural)
сәхнәгә (dative singular)
сәхнәләргә (dative plural)
сәхнәне (accusative definite singular)
сәхнәләрҙе (accusative definite plural)
сәхнәлә (locative singular)
сәхнәләрҙә (locative plural)
сәхнәнән (ablative singular)
сәхнәләрҙән (ablative plural)

From Ottoman Turkish صحنه (sahne), an Ottoman coinage using صحن (sahn) + ـه (-e), the first part being derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

Сәхнә кейеме.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Before the curtain opens, the Actor steps onto stage, (with) a telephone in his hand.

Şarşaw asılmaś elek səxnəgə Aktyor sığa, qulında telefon.

Сәнғәт кешеләре, йырсылар сәхнәнән киткәс тә ғүмер буйына уны һағынып йәшәй, тиҙәр .

They say that people of art and singers, after they leave the stage, miss it for the rest of their lives.

Sənğət keşeləre, yırsılar səxnənən kitkəs tə ğümer buyına unı hağınıp yəşəy, tiźər .


күҙлек

head

күҙлек • (küźlek)

ba-noun

күҙлек • (küźlek)

küźlek (romanization)
күҙлек (absolute singular)
күҙлектәр (absolute plural)
күҙлектең (definite genitive singular)
күҙлектәрҙең (definite genitive plural)
күҙлеккә (dative singular)
күҙлектәргә (dative plural)
күҙлекте (accusative definite singular)
күҙлектәрҙе (accusative definite plural)
күҙлектә (locative singular)
күҙлектәрҙә (locative plural)
күҙлектән (ablative singular)
күҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙлектәрҙең

күҙлектәрҙән

күҙ (küź, “eye”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting an accessory or appliance”).

affix

Күҙлек ҡумтаһы.

Ҡояштан һаҡлаусы күҙлек.

Sunglasses (lit. Glasses protecting from the sun).

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусыһы күҙлегенән бағам.

When writing an article for a newspaper, I typically look at events from the reader's viewpoint.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsıhı küźlegenən bağam.


гөл

göl (romanization)
гөл (absolute singular)
гөлләр (absolute plural)
гөлнөң (definite genitive singular)
гөлләрҙең (definite genitive plural)
гөлгә (dative singular)
гөлләргә (dative plural)
гөлнө (accusative definite singular)
гөлләрҙе (accusative definite plural)
гөллә (locative singular)
гөлләрҙә (locative plural)
гөлнән (ablative singular)
гөлләрҙән (ablative plural)

From Persian گل (gol, “rose; flower”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz гүл (gül),
Uzbek gul,
Uyghur گۈل (gül),
Turkmen gül (“flower”);
Turkish gül (“rose”), etc.

Гөлдәр хуш еҫ тарата.


мәңгелек

head

мәңгелек • (məñgelek)

ba-noun

мәңгелек • (məñgelek)

məñgelek (romanization)
мәңгелек (absolute singular)
мәңгелектәр (absolute plural)
мәңгелектең (definite genitive singular)
мәңгелектәрҙең (definite genitive plural)
мәңгелеккә (dative singular)
мәңгелектәргә (dative plural)
мәңгелекте (accusative definite singular)
мәңгелектәрҙе (accusative definite plural)
мәңгелектә (locative singular)
мәңгелектәрҙә (locative plural)
мәңгелектән (ablative singular)
мәңгелектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәңгелектәрҙең

мәңгелектәргә

мәңгелектәрҙе

мәңгелектәрҙә

мәңгелектәрҙән

[ˈmæŋ.ɡɪ̞.ˌlɪ̞k]

[mæŋ.ɡɪ̞.ˈlɪ̞k]

мәңге (məñge, “eternal”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).


мәңгелек

head

мәңгелек • (məñgelek)

ba-adj

мәңгелек • (məñgelek)

[ˈmæŋ.ɡɪ̞.ˌlɪ̞k]

[mæŋ.ɡɪ̞.ˈlɪ̞k]

Мәңгелек мөхәббәт.

Быныһы минең өсөн мәңгелек сер булып ҡалды.

Bınıhı mineñ ösön məñgelek ser bulıp qaldı.

Мәңгелек двигатель.


Ағиҙел

head

Ағиҙел • (Ağiźel)

Ağiźel (romanization)
Ағиҙел (absolute singular-only)
Ағиҙелдең (definite genitive singular-only)
Ағиҙелгә (dative singular-only)
Ағиҙелде (accusative definite singular-only)
Ағиҙелдә (locative singular-only)
Ағиҙелдән (ablative singular-only)

[ɑ.ʁe̝.ˈðɪ̆l]

аҡ (aq, “white”) + Иҙел (İźel, “large river”).

compound

the Belaya river, the largest river in Bashkortostan

ba:Ағиҙел (йылға)


Иҙел

head

Иҙел • (İźel)

ba-proper noun

Иҙел • (İźel)

İźel (romanization)
Иҙел (absolute singular-only)
Иҙелдең (definite genitive singular-only)
Иҙелгә (dative singular-only)
Иҙелде (accusative definite singular-only)
Иҙелдә (locative singular-only)
Иҙелдән (ablative singular-only)

Cognate with Old Uyghur [script needed] (Etil, “a river name, presumably the Volga”). Compare also with Turkish İdil; and Atil, the name of the capital of historical Khazaria, situated in the Volga delta.
Theophanes the Confessor in the 9th century mentions the river as Ancient Greek Ατελ (Atel). Thus, it is still debatable if the river name is Turkic or pre-Turkic by origin.

cog

(historical) the Volga river (The Belaya + the Kama + Middle and Lower Volga)

a male given name from the Turkic languages

(mythology) a male character in Ural-batyr, Bashkir folk epic


сәнәғәт

head

сәнәғәт • (sənəğət)

ba-noun

сәнәғәт • (sənəğət)

sənəğət (romanization)
сәнәғәт (absolute singular)
сәнәғәттәр (absolute plural)
сәнәғәттең (definite genitive singular)
сәнәғәттәрҙең (definite genitive plural)
сәнәғәткә (dative singular)
сәнәғәттәргә (dative plural)
сәнәғәтте (accusative definite singular)
сәнәғәттәрҙе (accusative definite plural)
сәнәғәттә (locative singular)
сәнәғәттәрҙә (locative plural)
сәнәғәттән (ablative singular)
сәнәғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнәғәттәрҙең

сәнәғәттәргә

сәнәғәттәрҙе

сәнәғәттәрҙә

сәнәғәттәрҙән

From Arabic صَنَاعَة (ṣanāʕa, “industry”).


сәнғәт

head

сәнғәт • (sənğət)

ba-noun

сәнғәт • (sənğət)

sənğət (romanization)
сәнғәт (absolute singular)
сәнғәттәр (absolute plural)
сәнғәттең (definite genitive singular)
сәнғәттәрҙең (definite genitive plural)
сәнғәткә (dative singular)
сәнғәттәргә (dative plural)
сәнғәтте (accusative definite singular)
сәнғәттәрҙе (accusative definite plural)
сәнғәттә (locative singular)
сәнғәттәрҙә (locative plural)
сәнғәттән (ablative singular)
сәнғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнғәттәрҙең

сәнғәттәрҙән

From Arabic صَنْعَة (ṣanʕa).
Cognate with
Uzbek sanʼat,
Turkmen sungat,
Azerbaijani sənət,
Turkish sanat (“art”), etc.


Ҡырым

head

Ҡырым • (Qırım)

Qırım (romanization)
Ҡырым (absolute singular-only)
Ҡырымдың (definite genitive singular-only)
Ҡырымға (dative singular-only)
Ҡырымды (accusative definite singular-only)
Ҡырымда (locative singular-only)
Ҡырымдан (ablative singular-only)

Ҡырымда барыһының да телендә – “референдум” һүҙе.
Qırımda barıhınıñ da telendə – “referendum” hüźe.
In Crimea, the word "referendum" is on everybody's tongue.


үҙгәреш

үҙгәреш • (üźgəreş)

ba-noun

үҙгәреш • (üźgəreş)

üźgəreş (romanization)
үҙгәреш (absolute singular)
үҙгәрештәр (absolute plural)
үҙгәрештең (definite genitive singular)
үҙгәрештәрҙең (definite genitive plural)
үҙгәрешкә (dative singular)
үҙгәрештәргә (dative plural)
үҙгәреште (accusative definite singular)
үҙгәрештәрҙе (accusative definite plural)
үҙгәрештә (locative singular)
үҙгәрештәрҙә (locative plural)
үҙгәрештән (ablative singular)
үҙгәрештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҙгәрештәрҙең

үҙгәрештәргә

үҙгәрештәрҙе

үҙгәрештәрҙә

үҙгәрештәрҙән

[ʏð.ɡæ.ˈrɪ̞ʃ]

From the verb *özger- "to change" (see Bashkir үҙгәреү (üźgərew)), from Proto-Turkic *öŕ-ge (“other, different”).
Compare with
Kazakh өзгеріс (özgerıs),
Kyrgyz өзгөрүш (özgörüş),
Uzbek oʻzgarish,
Uyghur ئۆزگۈرۈش (özgürüsh),
Turkmen özgeriş (“change”).

cog

Kyrgyz өзгөрүш (özgörüş)


ярымутрау

head

ярымутрау • (yarımutraw)

ba-noun

ярымутрау • (yarımutraw)

yarımutraw (romanization)
ярымутрау (absolute singular)
ярымутрауҙар (absolute plural)
ярымутрауҙың (definite genitive singular)
ярымутрауҙарҙың (definite genitive plural)
ярымутрауға (dative singular)
ярымутрауҙарға (dative plural)
ярымутрауҙы (accusative definite singular)
ярымутрауҙарҙы (accusative definite plural)
ярымутрауҙа (locative singular)
ярымутрауҙарҙа (locative plural)
ярымутрауҙан (ablative singular)
ярымутрауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярымутрауҙың

ярымутрауҙан

ярымутрауҙар

ярымутрауҙарҙың

ярымутрауҙарға

ярымутрауҙарҙы

ярымутрауҙарҙа

ярымутрауҙарҙан

я‧рым‧ут‧рау

ярым (yarım, “half”) + утрау (utraw, “island”).

affix

Ғәрәп ярымутрауы.

ba:ярымутрау


йыһан

head

йыһан • (yıhan)

ba-noun

йыһан • (yıhan)

yıhan (romanization)
йыһан (absolute singular-only)
йыһандың (definite genitive singular-only)
йыһанға (dative singular-only)
йыһанды (accusative definite singular-only)
йыһанда (locative singular-only)
йыһандан (ablative singular-only)

From Persian جهان (jahân, “world, universe”).

Йыһан туристы.


урынлы

head

урынлы • (urınlı)

ba-adj

урынлы • (urınlı)

урын (urın, “place”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

Яңғыраған һорауҙар бик тә урынлы, тик уларға ябай ғына яуап биреп булмаҫ.

The voiced questions are very pertinent; however, it will be difficult to give simple answers to them.

Yañğırağan horawźar bik tə urınlı, tik ularğa yabay ğına yawap birep bulmaś.

appropriate, relevant, pertinent, apposite


ябай

Cognate with
Kazakh жабайы (jabaiy),
Kyrgyz жабайы (jabayı, “wild, not domesticated”), Uzbek yovvoyi (“wild, not domesticated”), from Persian.

cog

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

These are not ordinary flowers, (but) medicinal herbs.

Bılar yabay səskə tügel, darıw üləndəre.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: bring our husbands back home from Siberia!


әлбиттә

head

әлбиттә • (əlbittə)

ba-adv

әлбиттә • (əlbittə)

From Persian البته (albatte, “of course”), from Arabic اَلْبَتَّة (al-batta).
Cognate with
Tatar әлбәттә (älbättä), Kazakh әлбетте (älbette), Kyrgyz албетте (albette), Uzbek albatta,
Turkmen elbetde,
Azerbaijani əlbəttə,
Turkish elbette,
etc.

Күпме генә әҙерләнһәң дә, имтихандан ҡурҡыта, әлбиттә.

Naturally, (you are) afraid of an (upcoming) exam, no matter how much you prepare for it.

Küpme genə əźerlənhəñ də, imtixandan qurqıta, əlbittə.

Шәхси эшҡыуарҙар, әлбиттә, үҙ мәнфәғәттәрен алға һөрә.

Private entrepreneurs, naturally, promote their own interests.

Şəxsi eşqıwarźar, əlbittə, üź mənfəğəttəren alğa hörə.


гәрәбә

head

гәрәбә • (gərəbə)

ba-noun

гәрәбә • (gərəbə)

gərəbə (romanization)
гәрәбә (absolute singular)
гәрәбәләр (absolute plural)
гәрәбәнең (definite genitive singular)
гәрәбәләрҙең (definite genitive plural)
гәрәбәгә (dative singular)
гәрәбәләргә (dative plural)
гәрәбәне (accusative definite singular)
гәрәбәләрҙе (accusative definite plural)
гәрәбәлә (locative singular)
гәрәбәләрҙә (locative plural)
гәрәбәнән (ablative singular)
гәрәбәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәрәбәләрҙең

гәрәбәләрҙән

From Persian کهربا (kahrobâ).
Cognate with
Uzbek qahrabo,
Turkish kehribar.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

The study of ancient insects preserved within amber.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.


күмер

head

күмер • (kümer)

ba-noun

күмер • (kümer)

kümer (romanization)
күмер (absolute singular-only)
күмерҙең (definite genitive singular-only)
күмергә (dative singular-only)
күмерҙе (accusative definite singular-only)
күмерҙә (locative singular-only)
күмерҙән (ablative singular-only)

Күмер һатыусыһының бите ҡара, күңеле аҡ.

The coal seller has a black face (but) a white (i.e. pure) soul.

Kümer hatıwsıhınıñ bite qara, küñele aq.


уң

Бүлектәрҙе сысҡандың уң төймәһе менән башлыҡтарына баҫып төҙәт.

Edit sections by pressing the right button of the mouse on their headers. (=Right-click on a section's header to edit it).

Bülektərźe sısqandıñ uñ töyməhe menən başlıqtarına baśıp töźət.


йәшен

head

йәшен • (yəşen)

ba-noun

йәшен • (yəşen)

yəşen (romanization)
йәшен (absolute singular)
йәшендәр (absolute plural)
йәшендең (definite genitive singular)
йәшендәрҙең (definite genitive plural)
йәшенгә (dative singular)
йәшендәргә (dative plural)
йәшенде (accusative definite singular)
йәшендәрҙе (accusative definite plural)
йәшендә (locative singular)
йәшендәрҙә (locative plural)
йәшендән (ablative singular)
йәшендәрҙән (ablative plural)

From *jašɨn (“lightning”), from Proto-Turkic *jạĺ(č)- (“to fulminate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jašɨn, “lightning”);
Tatar яшен (yaşen),
Kazakh жасын (jasyn),
Southern Altai јаажын (ǰaažïn),
Uzbek yashin,
Shor чажын,
Khakas чазын (çazın, “lightning”).


атама

atama (romanization)
атама (absolute singular)
атамалар (absolute plural)
атаманың (definite genitive singular)
атамаларҙың (definite genitive plural)
атамаға (dative singular)
атамаларға (dative plural)
атаманы (accusative definite singular)
атамаларҙы (accusative definite plural)
атамала (locative singular)
атамаларҙа (locative plural)
атаманан (ablative singular)
атамаларҙан (ablative plural)

Synchronously, ата- (ata-, “to name”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).

af

Йылғаның тарихи атамаһын тергеҙәйек.

Let's restore the river's historical name.

Был атамалар тик белгестәргә генә аңлайышлы.

These terms are understandable only to specialists.

Bıl atamalar tik belgestərgə genə añlayışlı.

"Тереклек" атамаһы төрлө өлкәләрҙә төрлөсә билдәләнә, ҡайһы осраҡтарҙа аныҡ билдәләмә биреүһеҙ ҡулланыла.

The term "life" is defined in varying ways in different areas (of knowledge); in some cases, it is used without giving it an explicit definition.

"Tereklek" atamahı törlö ölkələrźə törlösə bildələnə, qayhı osraqtarźa anıq bildələmə birewheź qullanıla.

Ер-һыу атамаһы.

Халыҡ атамаһы.
Xalıq atamahı.
Ethnonym.

(in word combinations) equivalent to -nym


тамға

head

тамға • (tamğa)

ba-noun

тамға • (tamğa)

tamğa (romanization)
тамға (absolute singular)
тамғалар (absolute plural)
тамғаның (definite genitive singular)
тамғаларҙың (definite genitive plural)
тамғаға (dative singular)
тамғаларға (dative plural)
тамғаны (accusative definite singular)
тамғаларҙы (accusative definite plural)
тамғала (locative singular)
тамғаларҙа (locative plural)
тамғанан (ablative singular)
тамғаларҙан (ablative plural)

Һәр кеше солоғона үҙенең тамғаһын һалған.

Every person put his/her mark of ownership on his/her log hive.

Hər keşe soloğona üźeneñ tamğahın halğan.

(historical use) brand, a mark of ownership made on cattle and other property


ҡул

qul (romanization)
ҡул (absolute singular)
ҡулдар (absolute plural)
ҡулдың (definite genitive singular)
ҡулдарҙың (definite genitive plural)
ҡулға (dative singular)
ҡулдарға (dative plural)
ҡулды (accusative definite singular)
ҡулдарҙы (accusative definite plural)
ҡулда (locative singular)
ҡулдарҙа (locative plural)
ҡулдан (ablative singular)
ҡулдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kol (“upper arm, hand”).
Cognates include
Old Uyghur qwl (qol, “arm”);
Tatar кул (qul, “arm, hand”),
Kazakh қол (qol, “arm, hand”),
Uzbek qoʻl (“arm, hand”),
Turkish kol (“upper arm”),
Yakut хол (qol, “upper arm”),
Chuvash хул (hul, “arm; shoulder”).

Ҡул тирмәне.

Ҡул бысҡыһы.

Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда.
İl yaźmışı – beźźeñ qulda.
The destiny of the country is in our hands.

Элек ҡулыңды йыу.

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актёр сыға, ҡулында телефон.

Before the curtain opens, the Actor goes on stage, (with) a telephone in his hand.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

As soon as I saw the address on the envelope, I recognized my father's handwriting.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.


атай

atay (romanization)
атай (absolute singular)
атайҙар (absolute plural)
атайҙың (definite genitive singular)
атайҙарҙың (definite genitive plural)
атайға (dative singular)
атайҙарға (dative plural)
атайҙы (accusative definite singular)
атайҙарҙы (accusative definite plural)
атайҙа (locative singular)
атайҙарҙа (locative plural)
атайҙан (ablative singular)
атайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ata (“father; uncle; ancestor”).
The final -y is originally a vocative affix.
Also see ата (ata, “father”).

inh

Атайыңа сәләм әйт!

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

A child is not afraid of anything (when) next to his/her father.

Atahı ergəhendə bala ber nimənən də qurqmay.


хужалыҡ

head

хужалыҡ • (xujalıq)

ba-noun

хужалыҡ • (xujalıq)

xujalıq (romanization)
хужалыҡ (absolute singular)
хужалыҡтар (absolute plural)
хужалыҡтың (definite genitive singular)
хужалыҡтарҙың (definite genitive plural)
хужалыҡҡа (dative singular)
хужалыҡтарға (dative plural)
хужалыҡты (accusative definite singular)
хужалыҡтарҙы (accusative definite plural)
хужалыҡта (locative singular)
хужалыҡтарҙа (locative plural)
хужалыҡтан (ablative singular)
хужалыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

хужалыҡтарҙың

хужалыҡтарға

хужалыҡтарҙы

хужалыҡтарҙа

хужалыҡтарҙан

[χu.ʐɑ.ˈɫɯ̞q]


үҫмер

head

үҫмер • (üśmer)

ba-noun

үҫмер • (üśmer)

üśmer (romanization)
үҫмер (absolute singular)
үҫмерҙәр (absolute plural)
үҫмерҙең (definite genitive singular)
үҫмерҙәрҙең (definite genitive plural)
үҫмергә (dative singular)
үҫмерҙәргә (dative plural)
үҫмерҙе (accusative definite singular)
үҫмерҙәрҙе (accusative definite plural)
үҫмерҙә (locative singular)
үҫмерҙәрҙә (locative plural)
үҫмерҙән (ablative singular)
үҫмерҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar үсмер (üsmer),
Uzbek os'mir,
Uyghur ئوسمۇر (osmur, “adolescent”).

Үҫмерҙәр өсөн гәзит.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.
İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.
The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


мәргән

head

мәргән • (mərgən)

ba-noun

мәргән • (mərgən)

mərgən (romanization)
мәргән (absolute singular)
мәргәндәр (absolute plural)
мәргәндең (definite genitive singular)
мәргәндәрҙең (definite genitive plural)
мәргәнгә (dative singular)
мәргәндәргә (dative plural)
мәргәнде (accusative definite singular)
мәргәндәрҙе (accusative definite plural)
мәргәндә (locative singular)
мәргәндәрҙә (locative plural)
мәргәндән (ablative singular)
мәргәндәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәргәндәрҙең

мәргәндәрҙән

From Middle Mongol ᠮᠡᠷᠭᠡᠨ (mergen, “wise, skilled at archery”), from Proto-Mongolic *mergen (“smart, wise; good marksman”), compare Mongolian мэргэн (mergen, “sharpshoter”).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz мерген (mergen, “shooter”), Uzbek mergan (“shooter, hunter”), etc.

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.


балаҡ

balaq (romanization)
балаҡ (absolute singular)
балаҡтар (absolute plural)
балаҡтың (definite genitive singular)
балаҡтарҙың (definite genitive plural)
балаҡҡа (dative singular)
балаҡтарға (dative plural)
балаҡты (accusative definite singular)
балаҡтарҙы (accusative definite plural)
балаҡта (locative singular)
балаҡтарҙа (locative plural)
балаҡтан (ablative singular)
балаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bAlak (“pant leg; ankle”).
Unattested in Old Turkic.

pant leg; the part of a garment that covers the leg


ең

yeñ (romanization)
ең (absolute singular)
еңдәр (absolute plural)
еңдең (definite genitive singular)
еңдәрҙең (definite genitive plural)
еңгә (dative singular)
еңдәргә (dative plural)
еңде (accusative definite singular)
еңдәрҙе (accusative definite plural)
еңдә (locative singular)
еңдәрҙә (locative plural)
еңдән (ablative singular)
еңдәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


ҡарғыш

head

ҡарғыш • (qarğış)

ba-noun

ҡарғыш • (qarğış)

qarğış (romanization)
ҡарғыш (absolute singular)
ҡарғыштар (absolute plural)
ҡарғыштың (definite genitive singular)
ҡарғыштарҙың (definite genitive plural)
ҡарғышҡа (dative singular)
ҡарғыштарға (dative plural)
ҡарғышты (accusative definite singular)
ҡарғыштарҙы (accusative definite plural)
ҡарғышта (locative singular)
ҡарғыштарҙа (locative plural)
ҡарғыштан (ablative singular)
ҡарғыштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарғыштарҙың

ҡарғыштарҙан

From *qarğïš (“curse”), from the verb qarğï- (“to curse”).
Synchronously, ҡарғы- (qarğı-, “to curse”) + -ыш (-ış).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (qarğïš, “curse”);
Kazakh қарғыс (qarğys),
Kyrgyz каргыш (kargış),
Southern Altai каргыш (kargïš),
Uzbek qargʻish, also
Khakas харғас (xarğas, “curse”).


һөлдә

head

һөлдә • (höldə)

ba-noun

һөлдә • (höldə)

höldə (romanization)
һөлдә (absolute singular)
һөлдәләр (absolute plural)
һөлдәнең (definite genitive singular)
һөлдәләрҙең (definite genitive plural)
һөлдәгә (dative singular)
һөлдәләргә (dative plural)
һөлдәне (accusative definite singular)
һөлдәләрҙе (accusative definite plural)
һөлдәлә (locative singular)
һөлдәләрҙә (locative plural)
һөлдәнән (ablative singular)
һөлдәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сүлде (sülde),
Kyrgyz сүлдөр (süldör, “skeleton”).

Фажиғәне күреүселәр янғын һүндереүселәргә шылтырата, тик улар килеп етеүгә фуранан тимер һөлдә генә ҡалған була.

The witnesses of the accident called the firemen, but when those reached (the place), there was only an iron framework left from the van truck.

Fajiğəne kürewselər yanğın hünderewselərgə şıltırata, tik ular kilep yetewgə furanan timer höldə genə qalğan bula.


ағза

head

ағза • (ağza)

ba-noun

ағза • (ağza)

ağza (romanization)
ағза (absolute singular)
ағзалар (absolute plural)
ағзаның (definite genitive singular)
ағзаларҙың (definite genitive plural)
ағзаға (dative singular)
ағзаларға (dative plural)
ағзаны (accusative definite singular)
ағзаларҙы (accusative definite plural)
ағзала (locative singular)
ағзаларҙа (locative plural)
ағзанан (ablative singular)
ағзаларҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic أَعْضَاء (ʔaʕḍāʔ), plural of عُضْو (ʕuḍw).


түгел

head

түгел • (tügel)

From Proto-Turkic *tegül (“is not”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (tügül, “is not; not only”) (in Kul Tigin inscription);
Karakhanid [script needed] (tegül, “is not”);
Kazakh түгіл (tügıl),
Kyrgyz түгүл (tügül),
Kumyk тюгюл (tügül),
Karachay-Balkar тюл (tül),
Turkish değil (“is not”).

cog

Ҡәнәғәт түгелһең икән — үҙ һүҙеңде әйт, тәңҡитлә, фекер алыш.
Qənəğət tügelheñ ikən — üź hüźeñde əyt, təñqitlə, feker alış.
If you are not content — (then) give your comment, criticize, exchange opinions.

Баҡтиһәң, кеше беҙ күреп белгән материаль тән генә түгел икән.

As it emerges, a human is not only the material body that we see and know.

Baqtihəñ, keşe beź kürep belgən materialʹ tən genə tügel ikən.

Был һүҙем үләң түгел — бер нәсихәт.
Bıl hüźem üləñ tügel — ber nəsixət.
This speech of mine is not a song, but an edification. (Aqmulla)

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

these are not simple flowers, but medicinal herbs.


түгел

head

түгел • (tügel)

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

It not only the parents, but also the environment that raises a person.

Keşene atay-əsəy genə tügel, möxit tə tərbiələy.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

Exactly this type of stray dogs is dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

These days, a watch not only shows the time, but also the person's social status.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

ғына ғына#English

генә генә#English

(typically preceded by ғына/генә) not (only), but (also)

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

There are still locations in our country where newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't touched yet, let alone the Internet.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalʹon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

(As a result of) the air blast wave, not only did window panes shatter in the 5-storeyed buildings, but even the internal metal doors were broken.

Şartlaw tulqınına biş qatlı yorttarźa bıyalalar vatılıw ğına tügel, xatta eske metall işektər źə yemerelgən.


имшеү

имшеү • (imşew)

ba-adj

имшеү • (imşew)


эҫе

From Proto-Turkic *isig (“hot”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (isig, “hot”);
Tatar эссе (esse, “hot”),
Kazakh ыстық (ystyq, “hot”),
Kyrgyz ысы (ısı, “hot”),
Southern Altai изӱ (izü, “hot”),
Uzbek issiq (“hot”),
Turkish ısı (“hot”),
Khakas ізіг (ìzìg, “hot”),
Tuvan изиг (izig, “hot”),
Yakut итии (itii, “hot”), etc.

cog

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


йылымыс

head

йылымыс • (yılımıs)

ba-adj

йылымыс • (yılımıs)

[jɯ̞.ɫɯ̞.ˈmɯ̞s]


йылы

head

йылы • (yılı)

ba-adj

йылы • (yılı)

From Proto-Turkic *yïlïg (“warm”).
Cognate with
Kazakh жылы (jyly),
Kyrgyz жылуу (jıluu),
Southern Altai јылу (ǰïlu),
Uzbek iliq,
Turkmen ýyly,
Turkish ılık (“warm”), etc.

Йылы көйөнсә көнөнә өс-биш тапҡыр эсегеҙ.

Drink (it) warm three to five times a day.

Yılı köyönsə könönə ös-biş tapqır esegeź.


һыуыҡ

head

һыуыҡ • (hıwıq)

ba-adj

һыуыҡ • (hıwıq)

From Proto-Turkic *sogï-k (“cold”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (soγïq), Old Turkic [script needed] (soγuq, “cold”),
Kazakh суық (suyq), Kyrgyz суук (suuk), Uyghur سوغۇق (soghuq)/Uyghur соғуқ (soghuq), Uzbek sovuq, Tuvan соок (sook), Turkmen sowuk, Turkish soğuk (“cold”), etc.

cog

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

We only have cold water (service) in our house.

Ял көндәре төбәктә һыуыҡ буласаҡ.


һыуыҡ

head

һыуыҡ • (hıwıq)

ba-noun

һыуыҡ • (hıwıq)

hıwıq (romanization)
һыуыҡ (absolute singular)
һыуыҡтар (absolute plural)
һыуыҡтың (definite genitive singular)
һыуыҡтарҙың (definite genitive plural)
һыуыҡҡа (dative singular)
һыуыҡтарға (dative plural)
һыуыҡты (accusative definite singular)
һыуыҡтарҙы (accusative definite plural)
һыуыҡта (locative singular)
һыуыҡтарҙа (locative plural)
һыуыҡтан (ablative singular)
һыуыҡтарҙан (ablative plural)


һалҡын

head

һалҡын • (halqın)

ba-adj

һалҡын • (halqın)

From *salqïn (“cool”), probably borrowed from Middle Mongol, from Proto-Mongolic *salkïn (“wind”), compare Mongolian салхи (salxi, “wind”).
Cognate with Kazakh салқын (salqyn, “cool”), Kyrgyz салкын (salkın, “cool”), Uzbek salqin (“cool”), Turkish salkın (“cool”).

Был аҙнала төбәктә көндәр һалҡын торасаҡ.

This week, the weather will stay cool in the region.

Bıl aźnala töbəktə köndər halqın torasaq.

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы. (Mustai Karim)

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.

Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.

cool, moderately cold, having slightly low temperature


һалҡын

head

һалҡын • (halqın)

ba-noun

һалҡын • (halqın)

halqın (romanization)
һалҡын (absolute singular)
һалҡындар (absolute plural)
һалҡындың (definite genitive singular)
һалҡындарҙың (definite genitive plural)
һалҡынға (dative singular)
һалҡындарға (dative plural)
һалҡынды (accusative definite singular)
һалҡындарҙы (accusative definite plural)
һалҡында (locative singular)
һалҡындарҙа (locative plural)
һалҡындан (ablative singular)
һалҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һалҡындарҙың

һалҡындарҙан

Тышта ел өрә, ҡарҙы һеперә, // Мин өйҙә торам һалҡынға күрә. (Mustai Karim)

Outside, the wind is blowing (and) sweeping the snow, I am staying at home because of the cool weather.

Tışta yel örə, qarźı heperə, // Min öyźə toram halqınğa kürə.


йыш

narrow-meshed (of sieve, net, grid etc.)


йыш

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Beð, uqïtïwsïlar, yïš qïna uqïıwsïlarïbïðğa: "Köndälek - heððeñ yöðögöð", tip äytergä yaratabïð.


һирәк

head

һирәк • (hirək)

ba-adj

һирәк • (hirək)

From Proto-Turkic *sedrek (“rare”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (sedräk, “rare”);
Tatar сирәк (siräk),
Kazakh сирек (sirek),
Kyrgyz сейрек (seyrek),
Southern Altai сайак (sayak),
Uzbek siyrak,
Turkish seyrek,
Azerbaijani seyrək,
Yakut сэдэх (sedeq),
Turkmen seýrek (“rare”), etc.

cog

Һирәк ҡунаҡ.

Һирәк осраҡ.

Һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлеге.

The section of rare books and manuscripts (in a library).

Һирәк урман.


һирәк

head

һирәк • (hirək)

Хәҙер думбыра халыҡ көнкүрешендә һирәк осрай - уны мандолина алмаштырған.

These days, the dumbyra rarely occurs in the folk's everyday life - it has been replaced by the mandolin.

Xəźer dumbıra xalıq könküreşendə hirək osray - unı mandolina almaştırğan.


тоғро

тоғро • (toğro)

ba-adj

тоғро • (toğro)

Via Volga Turki, from Chagatai توغرى (toğri, “correct; straight; earnest, sincere”), from *toğrï (“straight, direct; correct; just; sincere”).
This specific line of descent is indicated by a peculiar semantic shift and the retention of -ğ-.
Compare to Old Uyghur [script needed] (toγru, “correct, direct”); Tatar тугры (tuğrı, “loyal”), Uzbek to'g'ri (“correct”), Turkish doğru (“true, straight”), etc.
Also check out Bashkir тура (tura, “straight, direct”), which has developed along the regular Kypchak pathway from a parallel Turkic archetype *toğra (“straight, direct; correct; just; sincere”).

cog

Ат — кешенең тоғро юлдашы.
At — keşeneñ toğro yuldaşı.
The horse is man's faithful companion.


уғры

head

уғры • (uğrı)

ba-noun

уғры • (uğrı)

uğrı (romanization)
уғры (absolute singular)
уғрылар (absolute plural)
уғрының (definite genitive singular)
уғрыларҙың (definite genitive plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative definite singular)
уғрыларҙы (accusative definite plural)
уғрыла (locative singular)
уғрыларҙа (locative plural)
уғрынан (ablative singular)
уғрыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ogrï (“thief”).
As indicated by the retention of -ğ-, this term, via literary tradition, derives from a Karluk and/or Oghuz source — compare Uzbek o'g'ri, Uyghur ئوغرى (oghri), Turkish uğru (“thief”).
Compare the native Kypchak development:
Kazakh ұры (ūry),
Kyrgyz ууру (uuru),
Kumyk уру (uru, “thief”).


ысынбарлыҡ

head

ысынбарлыҡ • (ısınbarlıq)

ba-noun

ысынбарлыҡ • (ısınbarlıq)

ısınbarlıq (romanization)
ысынбарлыҡ (absolute singular)
ысынбарлыҡтар (absolute plural)
ысынбарлыҡтың (definite genitive singular)
ысынбарлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ысынбарлыҡҡа (dative singular)
ысынбарлыҡтарға (dative plural)
ысынбарлыҡты (accusative definite singular)
ысынбарлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ысынбарлыҡта (locative singular)
ысынбарлыҡтарҙа (locative plural)
ысынбарлыҡтан (ablative singular)
ысынбарлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ысынбарлыҡтың

ысынбарлыҡҡа

ысынбарлыҡты

ысынбарлыҡта

ысынбарлыҡтан

ысынбарлыҡтар

ысынбарлыҡтарҙың

ысынбарлыҡтарға

ысынбарлыҡтарҙы

ысынбарлыҡтарҙа

ысынбарлыҡтарҙан

[ɯ̞.ˌsɯ̞n.bɑr.ˈɫɯ̞q]

[ɯ̞ˌˈsɯ̞n.bɑr.ˌɫɯ̞q]

ы‧сын‧бар‧лыҡ

From ысын (ısın, “real, true”) + бар (bar, “there exist”) + -лыҡ (-lıq, “-ity”).

af

Ысынбарлыҡҡа тап килгән, булып торған хәлдәрҙе оператив сағылдырған Интернет-сығанаҡтарға ихтыяж көндән-көн артасаҡ.

Day after day, the need will grow for Internet sources that correspond to reality (and) promptly represent occurring events.

Isınbarlıqqa tap kilgən, bulıp torğan xəldərźe operativ sağıldırğan İnternet-sığanaqtarğa ixtıyaj köndən-kön artasaq.

Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә.

Since it is impossible to review all incidental othernesses of (=existing in ) reality, philosophers direct their attention to fundamental reasons, (and) study the most general laws of reality.

Isınbarlıqtıñ bötön osraqlı ayırımlıqtarın bayqap ütew mömkin bulmağanlıqtan, filosoftar üź iğtibarın töp səbəptərgə yünəltə, ısınbarlıqtıñ iñ ğömümi qanundarın öyrənə.


ҡурсаҡ

qursaq (romanization)
ҡурсаҡ (absolute singular)
ҡурсаҡтар (absolute plural)
ҡурсаҡтың (definite genitive singular)
ҡурсаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡурсаҡҡа (dative singular)
ҡурсаҡтарға (dative plural)
ҡурсаҡты (accusative definite singular)
ҡурсаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡурсаҡта (locative singular)
ҡурсаҡтарҙа (locative plural)
ҡурсаҡтан (ablative singular)
ҡурсаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурсаҡтарҙың

ҡурсаҡтарҙан

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (quδurčuq, “doll”);
Kazakh қуыршақ (quyrşaq),
Kyrgyz куурчак (kuurcak),
Tatar курчак (qurçaq),
Kumyk къурчакъ (qurçaq),
Uzbek qoʻgʻirchoq,
Uyghur қорчақ (qorchaq)/قورچاق (qorchaq),
Turkmen gurjak (“doll”), etc.

cog

Сепрәк ҡурсаҡ.

Ҡурсаҡ театры.


мәйет

head

мәйет • (məyet)

ba-noun

мәйет • (məyet)

məyet (romanization)
мәйет (absolute singular)
мәйеттәр (absolute plural)
мәйеттең (definite genitive singular)
мәйеттәрҙең (definite genitive plural)
мәйеткә (dative singular)
мәйеттәргә (dative plural)
мәйетте (accusative definite singular)
мәйеттәрҙе (accusative definite plural)
мәйеттә (locative singular)
мәйеттәрҙә (locative plural)
мәйеттән (ablative singular)
мәйеттәрҙән (ablative plural)

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

Where a raven caws, there will be a dead man.

Qoźğon qayhı tirələ qısqırha, şunda məyet bula.


һаҙ

haź (romanization)
һаҙ (absolute singular)
һаҙҙар (absolute plural)
һаҙҙың (definite genitive singular)
һаҙҙарҙың (definite genitive plural)
һаҙға (dative singular)
һаҙҙарға (dative plural)
һаҙҙы (accusative definite singular)
һаҙҙарҙы (accusative definite plural)
һаҙҙа (locative singular)
һаҙҙарҙа (locative plural)
һаҙҙан (ablative singular)
һаҙҙарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *saz (see cognates below), from Proto-Turkic *siaŕ (“swamp, marsh”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz, Tatar саз (saz),
Uzbek soz,
Southern Altai, Khakas сас (sas, “swamp, marsh”);
Chuvash шур (šur, “swamp, marsh”),
etc.


юрған

head

юрған • (yurğan)

ba-noun

юрған • (yurğan)

yurğan (romanization)
юрған (absolute singular)
юрғандар (absolute plural)
юрғандың (definite genitive singular)
юрғандарҙың (definite genitive plural)
юрғанға (dative singular)
юрғандарға (dative plural)
юрғанды (accusative definite singular)
юрғандарҙы (accusative definite plural)
юрғанда (locative singular)
юрғандарҙа (locative plural)
юрғандан (ablative singular)
юрғандарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *yogurgan (“blanket”). Cognate with Old Uyghur [script needed] (joğurqan, “blanket”); Tatar юрган (yurgan), Kyrgyz жууркан (juurkan)/жуурткан (juurtkan),
Southern Altai јууркан (ǰuurkan), Kumyk ювургъан (yuwurğan), Turkmen ýorgan, Azerbaijani yorğan (“blanket”), Turkish yorgan (“comforter”), Khakas чорған (çorğan), Tuvan чоорган (çoorgan), etc.

cog

In the autumn days, you will sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.


табут

tabut (romanization)
табут (absolute singular)
табуттар (absolute plural)
табуттың (definite genitive singular)
табуттарҙың (definite genitive plural)
табутҡа (dative singular)
табуттарға (dative plural)
табутты (accusative definite singular)
табуттарҙы (accusative definite plural)
табутта (locative singular)
табуттарҙа (locative plural)
табуттан (ablative singular)
табуттарҙан (ablative plural)


ҡарағат

head

ҡарағат • (qarağat)

ba-noun

ҡарағат • (qarağat)

qarağat (romanization)
ҡарағат (absolute singular-only)
ҡарағаттың (definite genitive singular-only)
ҡарағатҡа (dative singular-only)
ҡарағатты (accusative definite singular-only)
ҡарағатта (locative singular-only)
ҡарағаттан (ablative singular-only)

From *qaraqat (“(black) currant”), composed of Proto-Turkic *kara (“black”) + Proto-Turkic *kat (“berry”).
Cognate with
Kazakh қарақат (qaraqat),
Kyrgyz карагат (karagat),
Uzbek qoragʻat,
Azerbaijani qarağat (“currant”),
Uyghur قارىقات (qariqat, “black currant”),
Khakas харағат (xarağat, “black currant”).


ҡултамға

head

ҡултамға • (qultamğa)

ba-noun

ҡултамға • (qultamğa)

qultamğa (romanization)
ҡултамға (absolute singular)
ҡултамғалар (absolute plural)
ҡултамғаның (definite genitive singular)
ҡултамғаларҙың (definite genitive plural)
ҡултамғаға (dative singular)
ҡултамғаларға (dative plural)
ҡултамғаны (accusative definite singular)
ҡултамғаларҙы (accusative definite plural)
ҡултамғала (locative singular)
ҡултамғаларҙа (locative plural)
ҡултамғанан (ablative singular)
ҡултамғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултамғаларҙың

ҡултамғаларға

ҡултамғаларҙы

ҡултамғаларҙа

ҡултамғаларҙан

ҡул (qul, “hand”) + тамға (tamğa, “sign”). Cognate with Kyrgyz колтамга (koltamga).


күлдәк

head

күлдәк • (küldək)

ba-noun

күлдәк • (küldək)

küldək (romanization)
күлдәк (absolute singular)
күлдәктәр (absolute plural)
күлдәктең (definite genitive singular)
күлдәктәрҙең (definite genitive plural)
күлдәккә (dative singular)
күлдәктәргә (dative plural)
күлдәкте (accusative definite singular)
күлдәктәрҙе (accusative definite plural)
күлдәктә (locative singular)
күлдәктәрҙә (locative plural)
күлдәктән (ablative singular)
күлдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күлдәктәрҙең

күлдәктәрҙән

From Proto-Turkic *köyŋelek.
Cognate with
Karakhanid [script needed] (köŋläk, “shirt, dress”);
Kazakh көйлек (köilek),
Kyrgyz көйнөк (köynök),
Uzbek ko'ylak,
Crimean Tatar kölmek,
Khakas кӧгенек,
Azerbaijani köynək,
Turkish gömlek,
Turkmen köýnek (“shirt, dress”), etc.

cog

Khakas кӧгенек

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.

Туй күлдәге.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


инша

head

инша • (inşa)

ba-noun

инша • (inşa)

inşa (romanization)
инша (absolute singular)
иншалар (absolute plural)
иншаның (definite genitive singular)
иншаларҙың (definite genitive plural)
иншаға (dative singular)
иншаларға (dative plural)
иншаны (accusative definite singular)
иншаларҙы (accusative definite plural)
иншала (locative singular)
иншаларҙа (locative plural)
иншанан (ablative singular)
иншаларҙан (ablative plural)

bor

Arabic إِنْشَاء (ʔinšāʔ)

(high school) composition, essay (written by a student)


ижад

ijad (romanization)
ижад (absolute singular)
ижадтар (absolute plural)
ижадтың (definite genitive singular)
ижадтарҙың (definite genitive plural)
ижадҡа (dative singular)
ижадтарға (dative plural)
ижадты (accusative definite singular)
ижадтарҙы (accusative definite plural)
ижадта (locative singular)
ижадтарҙа (locative plural)
ижадтан (ablative singular)
ижадтарҙан (ablative plural)

[i̠.ʐä.ˈdɯ̞]

From Arabic إِيجَاد (ʔījād).
Cognate with
Tatar иҗат (icat),
Uzbek ijod,
Uyghur ئىجات (ijat, “creativity, creative work”).

Arabic إِيجَاد (ʔījād)

cog

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.
İjad mineñ ösön — küñel talabı ul.
Creative work is for me a necessity of (my) soul.

creative work / activity (of a writer, composer, painter etc.)

all works by a writer, painter, etc. seen as a whole; oeuvre


тыныслыҡ

head

тыныслыҡ • (tınıslıq)

ba-noun

тыныслыҡ • (tınıslıq)

tınıslıq (romanization)
тыныслыҡ (absolute singular)
тыныслыҡтар (absolute plural)
тыныслыҡтың (definite genitive singular)
тыныслыҡтарҙың (definite genitive plural)
тыныслыҡҡа (dative singular)
тыныслыҡтарға (dative plural)
тыныслыҡты (accusative definite singular)
тыныслыҡтарҙы (accusative definite plural)
тыныслыҡта (locative singular)
тыныслыҡтарҙа (locative plural)
тыныслыҡтан (ablative singular)
тыныслыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тыныслыҡтарҙың

тыныслыҡтарға

тыныслыҡтарҙы

тыныслыҡтарҙа

тыныслыҡтарҙан


тыныс

head

тыныс • (tınıs)

ba-adj

тыныс • (tınıs)

From *tïnč (“calm”) (as attested in Old Uyghur [script needed] (tïnčrun-, “calm down, find peace”), [script needed] (inč-tïnč, “quietness”),
from Proto-Turkic *dï̄n (“spirit, breath; rest”)
Cognate with
Kazakh тыныш (tynyş),
Kyrgyz тынч (tınc),
Southern Altai тыныш (tïnïš),
Uzbek tinch (“calm”),
Turkish dinç (“untroubled”).


тыныс

head

тыныс • (tınıs)


ҡоролоҡ

qoroloq (romanization)
ҡоролоҡ (absolute singular)
ҡоролоҡтар (absolute plural)
ҡоролоҡтоң (definite genitive singular)
ҡоролоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡоролоҡҡа (dative singular)
ҡоролоҡтарға (dative plural)
ҡоролоҡто (accusative definite singular)
ҡоролоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡоролоҡта (locative singular)
ҡоролоҡтарҙа (locative plural)
ҡоролоҡтан (ablative singular)
ҡоролоҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡоролоҡтарҙың

ҡоролоҡтарға

ҡоролоҡтарҙы

ҡоролоҡтарҙа

ҡоролоҡтарҙан

[qʊ̞.rʊ̞.ˈɫʊ̞q]


бәке

head

бәке • (bəke)

ba-noun

бәке • (bəke)

bəke (romanization)
бәке (absolute singular)
бәкеләр (absolute plural)
бәкенең (definite genitive singular)
бәкеләрҙең (definite genitive plural)
бәкегә (dative singular)
бәкеләргә (dative plural)
бәкене (accusative definite singular)
бәкеләрҙе (accusative definite plural)
бәкелә (locative singular)
бәкеләрҙә (locative plural)
бәкенән (ablative singular)
бәкеләрҙән (ablative plural)

From Persian پاکی (pâki, “folding knife”).
Cognate with
Tatar пәке (päke, “folding knife”),
Kazakh бәкі (bäkı, “folding knife”),
Kyrgyz маки (maki, “folding knife”),
Uzbek pakki (“folding knife”),
Uyghur پەكە (peke, “folding knife”)
.

Йола буйынса еҙнә булып килгән егет һәр балдыҙына бәке бирә.

By tradition, the bridegroom gives a foldable knife to each of his future brothers-in-law.

Yola buyınsa yeźnə bulıp kilgən yeget hər baldıźına bəke birə.

foldable knife, jack-knife, clasp-knife, pocketknife

straight razor, open razor, cut-throat razor


Ғайса

head

Ғайса • (Ğaysa)

ba-proper noun

Ғайса • (Ğaysa)

Ğaysa (romanization)
Ғайса (absolute singular-only)
Ғайсаның (definite genitive singular-only)
Ғайса (dative singular-only)
Ғайсаны (accusative definite singular-only)
Ғайсала (locative singular-only)
Ғайсанан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic عِيسَى (ʕīsā). Compare to Tatar Гайсә (Ğaysä), Kazakh Иса (İsa), Kyrgyz Ыйса (Iysa), Uyghur ئىسا (isa), Turkish İsa, etc.

bor

Arabic عِيسَى (ʕīsā)

(Islam) Isa, a prophet in Islam, equivalent to Jesus (see Jesus in Islam)

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ? ― тип ҡаршы төштө Ғайса. (Matthew 15:3)
Ə heź ni ösön üźegeźźeñ yolalarığıź xaqına Alla əmeren boźahığıź? ― tip qarşı töştö Ğaysa.
Jesus replied, “And why do you break the command of God for the sake of your tradition?

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине. (John 1:40)

One of the two who had heard John's words and followed Jesus, was Andrew, Simon Peter’s younger brother.

Yaxʺyanıñ hüźźəren işetep, Ğaysa artınan eyərgən ikəwźeñ berehe Simon Petrźıñ qustıhı Andrey ine.


тәнәфес

head

тәнәфес • (tənəfes)

ba-noun

тәнәфес • (tənəfes)

tənəfes (romanization)
тәнәфес (absolute singular)
тәнәфестәр (absolute plural)
тәнәфестең (definite genitive singular)
тәнәфестәрҙең (definite genitive plural)
тәнәфескә (dative singular)
тәнәфестәргә (dative plural)
тәнәфесте (accusative definite singular)
тәнәфестәрҙе (accusative definite plural)
тәнәфестә (locative singular)
тәнәфестәрҙә (locative plural)
тәнәфестән (ablative singular)
тәнәфестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәнәфестәрҙең

тәнәфестәргә

тәнәфестәрҙе

тәнәфестәрҙә

тәнәфестәрҙән

From the Arabic verbal noun تَنَفُّس (tanaffus, “breathing, breather”).


зыян

head

зыян • (zıyan)

ba-noun

зыян • (zıyan)

zıyan (romanization)
зыян (absolute singular)
зыяндар (absolute plural)
зыяндың (definite genitive singular)
зыяндарҙың (definite genitive plural)
зыянға (dative singular)
зыяндарға (dative plural)
зыянды (accusative definite singular)
зыяндарҙы (accusative definite plural)
зыянда (locative singular)
зыяндарҙа (locative plural)
зыяндан (ablative singular)
зыяндарҙан (ablative plural)

From Persian زیان (ziyân, “damage, loss”).

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


талап

talap (romanization)
талап (absolute singular)
талаптар (absolute plural)
талаптың (definite genitive singular)
талаптарҙың (definite genitive plural)
талапҡа (dative singular)
талаптарға (dative plural)
талапты (accusative definite singular)
талаптарҙы (accusative definite plural)
талапта (locative singular)
талаптарҙа (locative plural)
талаптан (ablative singular)
талаптарҙан (ablative plural)

[tɑ.ɫɑ.ˈβɯ̞]

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.
Qatın-qıźźar ösön maşina yörötə belew — zaman talabı.
For women to be able to drive a car is the modern time’s necessity (=part of modern life).

Ижад минең өсөн — күңел талабы ул.
İjad mineñ ösön — küñel talabı ul.
Creative work is for me a necessity of (my) soul (=what my soul demands).


наҙан

head

наҙан • (naźan)

ba-adj

наҙан • (naźan)

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман. (Aqmulla)
Yegettər, haqlanığıź naźan duśtan ― naźan duś ber ayźañ huñ bulır doşman.
Guys, beware of an ignorant friend ― in a month's time, an ignorant friend will become an enemy.


бырау

head

бырау • (bıraw)

ba-noun

бырау • (bıraw)

bıraw (romanization)
бырау (absolute singular)
бырауҙар (absolute plural)
бырауҙың (definite genitive singular)
бырауҙарҙың (definite genitive plural)
бырауға (dative singular)
бырауҙарға (dative plural)
бырауҙы (accusative definite singular)
бырауҙарҙы (accusative definite plural)
бырауҙа (locative singular)
бырауҙарҙа (locative plural)
бырауҙан (ablative singular)
бырауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bur(a)- (“to turn (around), rotate”).
Cognate with Turkmen buraw (“drill”),
Chuvash пӑра (păra, “drill; awl”).


сепрәк

head

сепрәк • (seprək)

ba-noun

сепрәк • (seprək)

seprək (romanization)
сепрәк (absolute singular)
сепрәктәр (absolute plural)
сепрәктең (definite genitive singular)
сепрәктәрҙең (definite genitive plural)
сепрәккә (dative singular)
сепрәктәргә (dative plural)
сепрәкте (accusative definite singular)
сепрәктәрҙе (accusative definite plural)
сепрәктә (locative singular)
сепрәктәрҙә (locative plural)
сепрәктән (ablative singular)
сепрәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сепрәктәрҙең

сепрәктәрҙән

From Proto-Turkic *čepürek (“rag, piece of cloth”).
Cognate with
Tatar чүпрәк (çüpräk),
Kazakh шүберек (şüberek),
Kumyk чюпюрек (çüpürek),
Kyrgyz чүпүрөк (cüpürök),
Southern Altai чибирек (čibirek), чеберек (čeberek),
Khakas сӱбрек (sübrek, “rag”),
Turkmen çüprek (“oakum”),
etc.

inh

Сепрәк ҡурсаҡ.

rag, a piece of cloth (especially disused)


татыу

head

татыу • (tatıw)

ba-adj

татыу • (tatıw)

Cognate with
Tatar, Kazakh тату (tatu),
Kyrgyz татуу (tatuu),
Uzbek totuv (“harmonious, friendly”).

harmonious, friendly (without conflicts) (of families, groups,relationships etc.)


татыу

head

татыу • (tatıw)

harmoniously (without conflicts) (of families, groups, relationships etc.)


һөлөк

һөлөк • (hölök)

ba-noun

һөлөк • (hölök)

hölök (romanization)
һөлөк (absolute singular)
һөлөктәр (absolute plural)
һөлөктөң (definite genitive singular)
һөлөктәрҙең (definite genitive plural)
һөлөккә (dative singular)
һөлөктәргә (dative plural)
һөлөктө (accusative definite singular)
һөлөктәрҙе (accusative definite plural)
һөлөктә (locative singular)
һөлөктәрҙә (locative plural)
һөлөктән (ablative singular)
һөлөктәрҙән (ablative plural)

Perhaps inherited from Proto-Turkic *sül- (“leech”). Cognate with Uyghur سۈلۈك (sülük, “leech”), Turkish sülük (“leech”).


терһәк

head

терһәк • (terhək)

ba-noun

терһәк • (terhək)

terhək (romanization)
терһәк (absolute singular)
терһәктәр (absolute plural)
терһәктең (definite genitive singular)
терһәктәрҙең (definite genitive plural)
терһәккә (dative singular)
терһәктәргә (dative plural)
терһәкте (accusative definite singular)
терһәктәрҙе (accusative definite plural)
терһәктә (locative singular)
терһәктәрҙә (locative plural)
терһәктән (ablative singular)
терһәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

терһәктәрҙең

терһәктәрҙән

From *tirsek (“elbow; anatomical part of the leg”);
from Proto-Turkic *tīŕ (“knee”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tirsäk, “elbow”);
Kumyk тирсек (tirsek, “elbow”),
Uzbek tirsak (“elbow”),
Crimean Tatar tirsek (“elbow”),
Turkmen tirsek (“elbow”),
Turkish dirsek (“elbow”),
Azerbaijani dirsək (“elbow”);
Kazakh тірсек (tırsek, “shin, shank”),
Kyrgyz тирсек (tirsek, “Achilles tendon”),
Khakas тірсек (tìrsek, “the knee of an animal's hind leg”).


сығанаҡ

head

сығанаҡ • (sığanaq)

ba-noun

сығанаҡ • (sığanaq)

Мәҡәләләге мәғлүмәт абруйлы сығанаҡтар менән раҫланырға тейеш.

The information in the article must be proved with trustworthy sources.

Məqələləge məğlümət abruylı sığanaqtar menən raślanırğa teyeş.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

Day after day, the need will grow for online sources that correspond to reality (and) promptly represent occurring events.


сығанаҡ

head

сығанаҡ • (sığanaq)

ba-noun

сығанаҡ • (sığanaq)

sığanaq (romanization)
сығанаҡ (absolute singular)
сығанаҡтар (absolute plural)
сығанаҡтың (definite genitive singular)
сығанаҡтарҙың (definite genitive plural)
сығанаҡҡа (dative singular)
сығанаҡтарға (dative plural)
сығанаҡты (accusative definite singular)
сығанаҡтарҙы (accusative definite plural)
сығанаҡта (locative singular)
сығанаҡтарҙа (locative plural)
сығанаҡтан (ablative singular)
сығанаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сығанаҡтарҙың

сығанаҡтарға

сығанаҡтарҙы

сығанаҡтарҙа

сығанаҡтарҙан

From Proto-Turkic *čɨkanak (“forearm; elbow”).
Cognate with
Kyrgyz чыканак (cıkanak),
Southern Altai чаганак (čaganak),
Khakas чығанах (çığanax),
Tofa чеъһенэк (če'henäk),
Uyghur جەينەك (jeynek, “elbow”),
etc.


Етегән

head

Етегән • (Yetegən)

ba-noun

Етегән • (Yetegən)

Yetegən (romanization)
Етегән (absolute singular-only)
Етегәндең (definite genitive singular-only)
Етегәнгә (dative singular-only)
Етегәнде (accusative definite singular-only)
Етегәндә (locative singular-only)
Етегәндән (ablative singular-only)

[jɪ̞.tɪ̞.ˈɡæn]

From *yetigän (“Ursa Major”), from Proto-Turkic Proto-Turkic *yẹt(t)i (“seven”).
Cognate with
Old Uyghur 𐽶𐽶𐾀𐽶𐽷𐽰𐽺 𐽶𐽳𐾁𐾀𐽳𐽴 (Yétigen yultuz, “Ursa Major”);
Tatar җидегән (cidegän),
Nogai Етеген (Yetegen),
Kyrgyz Жетиген (Jetigen),
Khakas Чидіген (Çidìgen),
Tofa Чеді Ӄан (Çediqan).
Compare also
Kazakh жетіген (jetıgen, “a seven-stringed musical instrument”).

cog

𐽶𐽶𐾀𐽶𐽷𐽰𐽺 𐽶𐽳𐾁𐾀𐽳𐽴


арҡа

arqa (romanization)
арҡа (absolute singular)
арҡалар (absolute plural)
арҡаның (definite genitive singular)
арҡаларҙың (definite genitive plural)
арҡаға (dative singular)
арҡаларға (dative plural)
арҡаны (accusative definite singular)
арҡаларҙы (accusative definite plural)
арҡала (locative singular)
арҡаларҙа (locative plural)
арҡанан (ablative singular)
арҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *arka (“back”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (arqa, “back”).


Талха

Talxa (romanization)
Талха (absolute singular-only)
Талханың (definite genitive singular-only)
Талха (dative singular-only)
Талханы (accusative definite singular-only)
Талхала (locative singular-only)
Талханан (ablative singular-only)

a male given name, Talha or Talhah, from Arabic


Ғөбәйҙулла

head

Ғөбәйҙулла • (Ğöbəyźulla)

ba-proper noun

Ғөбәйҙулла • (Ğöbəyźulla)

Ğöbəyźulla (romanization)
Ғөбәйҙулла (absolute singular-only)
Ғөбәйҙулланың (definite genitive singular-only)
Ғөбәйҙулла (dative singular-only)
Ғөбәйҙулланы (accusative definite singular-only)
Ғөбәйҙуллала (locative singular-only)
Ғөбәйҙулланан (ablative singular-only)

[ʁʏ̞.ˈβæj.ðu.ˈɫːɑ]

Ғө‧бәй‧ҙул‧ла

Borrowed from Arabic عُبَيْد اللّٰه (ʕubayd allāh).

bor+

عُبَيْد اللّٰه


татыулыҡ

head

татыулыҡ • (tatıwlıq)

ba-noun

татыулыҡ • (tatıwlıq)

tatıwlıq (romanization)
татыулыҡ (absolute singular)
татыулыҡтар (absolute plural)
татыулыҡтың (definite genitive singular)
татыулыҡтарҙың (definite genitive plural)
татыулыҡҡа (dative singular)
татыулыҡтарға (dative plural)
татыулыҡты (accusative definite singular)
татыулыҡтарҙы (accusative definite plural)
татыулыҡта (locative singular)
татыулыҡтарҙа (locative plural)
татыулыҡтан (ablative singular)
татыулыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

татыулыҡтарҙың

татыулыҡтарға

татыулыҡтарҙы

татыулыҡтарҙа

татыулыҡтарҙан


Шүлгән

head

Шүлгән • (Şülgən)

ba-noun

Шүлгән • (Şülgən)

Şülgən (romanization)
Шүлгән (absolute singular-only)
Шүлгәндең (definite genitive singular-only)
Шүлгәнгә (dative singular-only)
Шүлгәнде (accusative definite singular-only)
Шүлгәндә (locative singular-only)
Шүлгәндән (ablative singular-only)

Cognate with Yakut сүлүүкүн (sülüükün, “water spirit”).
Akhmetyanov suggests a derivation from Chinese 水 (shuǐ, “water”) 龍／龙 (lóng, “dragon”) 王 (wáng, “king”).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Минең әсәм – Айһылыу, // Атам Шүлгән булғандыр, // Шүлгән һиңә туғандыр.
Mineñ əsəm – Ayhılıw, // Atam Şülgən bulğandır, // Şülgən hiñə tuğandır.
My mother is Ayhïlïw, my father was Shulgan, Shulgan is your relative.

In Bashkir epic tales, a mythical ruler of the underwater world, Shulgan


бәйғәмбәр

head

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

ba-noun

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

пәйғәмбәр пәйғәмбәр#Bashkir

Alternative form of пәйғәмбәр (pəyğəmbər); prophet


май шәм

head

май шәм • (may şəm)

ba-noun

май шәм • (may şəm)

may şəm (romanization)
май шәм (absolute singular-only)
май шәмдең (definite genitive singular-only)
май шәмгә (dative singular-only)
май шәмде (accusative definite singular-only)
май шәмдә (locative singular-only)
май шәмдән (ablative singular-only)

Compare to
Kazakh майшам (maişam, “candle”).


шәм

şəm (romanization)
шәм (absolute singular-only)
шәмдең (definite genitive singular-only)
шәмгә (dative singular-only)
шәмде (accusative definite singular-only)
шәмдә (locative singular-only)
шәмдән (ablative singular-only)

From Persian شمع (šam'), from Arabic شَمْع (šamʕ, “candle”).

lamp (device producing light, esp. using oil or kerosene as fuel)


үрт

ürt (romanization)
үрт (absolute singular-only)
үрттең (definite genitive singular-only)
үрткә (dative singular-only)
үртте (accusative definite singular-only)
үрттә (locative singular-only)
үрттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ört (“fire”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (ört, “fire”);
Kazakh өрт (ört, “fire”);
Yakut өрт (ört, “burning dry grass; wildfire”).

cog

forest or steppe / prairie fire; wildland fire, wildfire


мейес

meyes (romanization)
мейес (absolute singular)
мейестәр (absolute plural)
мейестең (definite genitive singular)
мейестәрҙең (definite genitive plural)
мейескә (dative singular)
мейестәргә (dative plural)
мейесте (accusative definite singular)
мейестәрҙе (accusative definite plural)
мейестә (locative singular)
мейестәрҙә (locative plural)
мейестән (ablative singular)
мейестәрҙән (ablative plural)

Adapted from Russian печь (pečʹ, “stove, oven”).
Cognate with
Tatar мич (miç),
Kazakh пеш (peş),
Uzbek pech,
Uyghur پېچ (pëch), مەش (mesh),
Turkmen peç,
Khakas пис (pis, “stove, oven”), Chulym пӓш.


һауап

сауап сауап#Bashkir

Alternative form of сауап (sawap); sawab; a spiritual merit or reward that accrues from the performance of good deeds and piety


гонаһ

gonah (romanization)
гонаһ (absolute singular)
гонаһтар (absolute plural)
гонаһтың (definite genitive singular)
гонаһтарҙың (definite genitive plural)
гонаһҡа (dative singular)
гонаһтарға (dative plural)
гонаһты (accusative definite singular)
гонаһтарҙы (accusative definite plural)
гонаһта (locative singular)
гонаһтарҙа (locative plural)
гонаһтан (ablative singular)
гонаһтарҙан (ablative plural)


сауап

sawap (romanization)
сауап (absolute singular)
сауаптар (absolute plural)
сауаптың (definite genitive singular)
сауаптарҙың (definite genitive plural)
сауапҡа (dative singular)
сауаптарға (dative plural)
сауапты (accusative definite singular)
сауаптарҙы (accusative definite plural)
сауапта (locative singular)
сауаптарҙа (locative plural)
сауаптан (ablative singular)
сауаптарҙан (ablative plural)

From Arabic ثَوَاب (ṯawāb).
Cognate with
Uzbek savob (“sawab”), Azerbaijani savab.

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

(Islam) sawab; a spiritual merit or reward that accrues from giving prayers or from performance of good deeds and piety


итәк

head

итәк • (itək)

ba-noun

итәк • (itək)

itək (romanization)
итәк (absolute singular)
итәктәр (absolute plural)
итәктең (definite genitive singular)
итәктәрҙең (definite genitive plural)
итәккә (dative singular)
итәктәргә (dative plural)
итәкте (accusative definite singular)
итәктәрҙе (accusative definite plural)
итәктә (locative singular)
итәктәрҙә (locative plural)
итәктән (ablative singular)
итәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *etek (“lap, edge of a clothing”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etäk, “lap, edge of a clothing”);
Kazakh етек (etek, “lap, edge of a clothing”),
Uzbek etak (“lap, edge of a clothing”),
Uyghur ئېتەك (ëtek, “lap, edge of a clothing”),
Khakas идек (idek, “lap, edge of a clothing”), etc.

cog

Киң итәк.

Көтөү көнө буйы тау итәгендә йөрөнө, кисен ауылға төштө.

The herd spent the whole day on a mountain foot, and in the evening it went down to the village.

Kötöw könö buyı taw itəgendə yörönö, kisen awılğa töştö.


туғай

head

туғай • (tuğay)

ba-noun

туғай • (tuğay)

tuğay (romanization)
туғай (absolute singular)
туғайҙар (absolute plural)
туғайҙың (definite genitive singular)
туғайҙарҙың (definite genitive plural)
туғайға (dative singular)
туғайҙарға (dative plural)
туғайҙы (accusative definite singular)
туғайҙарҙы (accusative definite plural)
туғайҙа (locative singular)
туғайҙарҙа (locative plural)
туғайҙан (ablative singular)
туғайҙарҙан (ablative plural)

From *toqay (“forest; brushwood”) - apparently a regional Central Asian term.
Cognate with
Kazakh тоғай (toğai, “forest; bushes”),
Kyrgyz токой (tokoy, “forest; bushes on flooded riverbanks”),
Uyghur توقاي (toqay, “wildwood, forest”),
Uzbek toqoj (“brushwood, bulrush”),
Turkmen tokaý (“forest”), Azerbaijani toğay (“forest in river valleys”) etc.

cog

a seasonally flooded river or creek valley with bushes and trees growing

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

river meadow; flood meadow by the side of a river or creek


бәйге

head

бәйге • (bəyge)

ba-noun

бәйге • (bəyge)

bəyge (romanization)
бәйге (absolute singular)
бәйгеләр (absolute plural)
бәйгенең (definite genitive singular)
бәйгеләрҙең (definite genitive plural)
бәйгегә (dative singular)
бәйгеләргә (dative plural)
бәйгене (accusative definite singular)
бәйгеләрҙе (accusative definite plural)
бәйгелә (locative singular)
бәйгеләрҙә (locative plural)
бәйгенән (ablative singular)
бәйгеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bay-ga (“horse race; the prize at such race”).
Cognate with
Kazakh бәйге (bäige),
Kyrgyz байге (bayge),
Uzbek poyga (“horse race”).


рух

rux (romanization)
рух (absolute singular)
рухтар (absolute plural)
рухтың (definite genitive singular)
рухтарҙың (definite genitive plural)
рухҡа (dative singular)
рухтарға (dative plural)
рухты (accusative definite singular)
рухтарҙы (accusative definite plural)
рухта (locative singular)
рухтарҙа (locative plural)
рухтан (ablative singular)
рухтарҙан (ablative plural)

Көрәш көслө рух тәрбиәләй.

spirit; the part a person that includes mind, feelings and character, seen as a different entity from the person's physical body

spirits; moral state; temper, mental disposition


Нәркәс

head

Нәркәс • (Nərkəs)

ba-proper noun

Нәркәс • (Nərkəs)

Nərkəs (romanization)
Нәркәс (absolute singular-only)
Нәркәстең (definite genitive singular-only)
Нәркәскә (dative singular-only)
Нәркәсте (accusative definite singular-only)
Нәркәстә (locative singular-only)
Нәркәстән (ablative singular-only)