манга

Borrowed from Russian ма́нга (mánga), from Japanese 漫画(まんが) (manga).

(comics) manga (comic originating in Japan)


һүҙлек

head

һүҙлек • (hüźlek)

ba-noun

һүҙлек • (hüźlek)

hüźlek (romanization)
һүҙлек (absolute singular)
һүҙлектәр (absolute plural)
һүҙлектең (definite genitive singular)
һүҙлектәрҙең (definite genitive plural)
һүҙлеккә (dative singular)
һүҙлектәргә (dative plural)
һүҙлекте (accusative definite singular)
һүҙлектәрҙе (accusative definite plural)
һүҙлектә (locative singular)
һүҙлектәрҙә (locative plural)
һүҙлектән (ablative singular)
һүҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һүҙлектәрҙең

һүҙлектәрҙән

һүҙ (hüź, “word”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting a group or compendium”).
Compare to
Tatar сүзлек (süzlek, “dictionary”),
Kazakh сөздік (sözdık, “dictionary”),
Kyrgyz сөздүк (sözdük, “dictionary”),
Shor сӧстӱк (söstük, “dictionary”)
Azerbaijani sözlük (“dictionary”),


шиғыр

head

шиғыр • (şiğır)

ba-noun

шиғыр • (şiğır)

şiğır (romanization)
шиғыр (absolute singular)
шиғырҙар (absolute plural)
шиғырҙың (definite genitive singular)
шиғырҙарҙың (definite genitive plural)
шиғырға (dative singular)
шиғырҙарға (dative plural)
шиғырҙы (accusative definite singular)
шиғырҙарҙы (accusative definite plural)
шиғырҙа (locative singular)
шиғырҙарҙа (locative plural)
шиғырҙан (ablative singular)
шиғырҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شعر (şeğır, “poem”), from Arabic شِعْر (šiʕr).
Cognate with
Kyrgyz шыгыр (şıgır),
Uzbek she'r,
Azerbaijani şeir (“poem”).


мәҫәл

head

мәҫәл • (mäθäl)

ba-noun

мәҫәл • (mäθäl)

mäθäl (romanization)
мәҫәл (absolute singular)
мәҫәлдәр (absolute plural)
мәҫәлдең (definite genitive singular)
мәҫәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәҫәлгә (dative singular)
мәҫәлдәргә (dative plural)
мәҫәлде (accusative definite singular)
мәҫәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәҫәлдә (locative singular)
мәҫәлдәрҙә (locative plural)
мәҫәлдән (ablative singular)
мәҫәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَثَل (maṯal, “fable, proverb”).

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

In many fables, the monkey is (lit. stands as) a symbol representing ignorance.

Maymıl küp kenə məśəldərźə naźanlıqtı sağıldırıwsı simvol bulıp baśa.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the times of (Jean de) La Fontaine.


Ҡыш бабай

head

Ҡыш бабай • (Qış babay)

ba-noun

Ҡыш бабай • (Qış babay)

Qış babay (romanization)
Ҡыш бабай (absolute singular-only)
Ҡыш бабайҙың (definite genitive singular-only)
Ҡыш бабайға (dative singular-only)
Ҡыш бабайҙы (accusative definite singular-only)
Ҡыш бабайҙа (locative singular-only)
Ҡыш бабайҙан (ablative singular-only)

[ˌqɯʂ.bɑ.ˈβɑj]

From ҡыш (qış, “winter”) + бабай (babay, “old man”).
Calque of Russian Дед Моро́з (Ded Moróz).
Compare with Tatar Кыш бабай (Qış babay), Kazakh and Kyrgyz Аяз Ата (Ayaz Ata).

calque

Father Christmas, Father Frost. A traditional Yuletide gift-bearing character.


Ҡарһылыу

head

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

ba-noun

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

Qarhılıw (romanization)
Ҡарһылыу (absolute singular-only)
Ҡарһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Ҡарһылыуға (dative singular-only)
Ҡарһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Ҡарһылыуҙа (locative singular-only)
Ҡарһылыуҙан (ablative singular-only)

From ҡар (qar, “snow”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Adaptation from Russian Снегу́рочка (Snegúročka).
Compare Tatar Кар Кызы (Qar Qızı, literally “Snow Girl”), Kazakh Қаршақыз (Qarşaqyz).

cog

Ҡыш бабай
Ҡыш бабай#Bashkir

Snow Maiden. A traditional Yuletide character, accompanying Ҡыш бабай (Qış babay) - analog of Santa Claus.


китапхана

kitapxana (romanization)
китапхана (absolute singular)
китапханалар (absolute plural)
китапхананың (definite genitive singular)
китапханаларҙың (definite genitive plural)
китапханаға (dative singular)
китапханаларға (dative plural)
китапхананы (accusative definite singular)
китапханаларҙы (accusative definite plural)
китапханала (locative singular)
китапханаларҙа (locative plural)
китапхананан (ablative singular)
китапханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

китапханалар

китапхананың

китапханаларҙың

китапханаларға

китапханаларҙы

китапханаларҙа

китапхананан

китапханаларҙан

ки‧тап‧ха‧на

Borrowed from Persian کتابخانه (ketâbxâne).
Synchronously, китап (kitap) + -хана (-xana).
Compare to
Kyrgyz китепкана (kitepkana, “library”),
Kumyk китапхана (kitapxana, “library”),
Azerbaijani kitabxana (“library”).

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

At that time, Alexandria was famous for its library, in which over 700,000 manuscripts were collected.

Ul vaqıtta Aleksandriya üźeneñ 700 meñdən aşıw qulʺyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

The library receives one copy of all newspapers published in the district.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.


шиғри

head

шиғри • (şiğri)

ba-adj

шиғри • (şiğri)

From Volga Turki شعری (şeğriy, “poetic”), from Arabic شِعْرِيّ (šiʕriyy, “poetic”).

Шиғри юл.


шиғриәт

head

шиғриәт • (şiğriət)

ba-noun

шиғриәт • (şiğriət)

şiğriət (romanization)
шиғриәт (absolute singular-only)
шиғриәттең (definite genitive singular-only)
шиғриәткә (dative singular-only)
шиғриәтте (accusative definite singular-only)
шиғриәттә (locative singular-only)
шиғриәттән (ablative singular-only)

From Arabic شِعْرِيَّة (šiʕriyya).
Cognate with
Tatar шигърият (şiğriyat),
Uzbek sheʼriyat (“poetry”), etc.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


Аҡбуҙат

head

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

ba-noun

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

Aqbuźat (romanization)
Аҡбуҙат (absolute singular-only)
Аҡбуҙаттың (definite genitive singular-only)
Аҡбуҙатҡа (dative singular-only)
Аҡбуҙатты (accusative definite singular-only)
Аҡбуҙатта (locative singular-only)
Аҡбуҙаттан (ablative singular-only)

Composition of stems: аҡбуҙ (aqbuź, “blue gray”) + ат (at, “horse”).


Шүлгән

head

Шүлгән • (Şülgən)

ba-noun

Шүлгән • (Şülgən)

Şülgən (romanization)
Шүлгән (absolute singular-only)
Шүлгәндең (definite genitive singular-only)
Шүлгәнгә (dative singular-only)
Шүлгәнде (accusative definite singular-only)
Шүлгәндә (locative singular-only)
Шүлгәндән (ablative singular-only)

Cognate with Yakut сүлүүкүн (sülüükün, “water spirit”).
Akhmetyanov suggests a derivation from Chinese 水 (shuǐ, “water”) 龍／龙 (lóng, “dragon”) 王 (wáng, “king”).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Минең әсәм – Айһылыу, // Атам Шүлгән булғандыр, // Шүлгән һиңә туғандыр.
Mineñ əsəm – Ayhılıw, // Atam Şülgən bulğandır, // Şülgən hiñə tuğandır.
My mother is Ayhïlïw, my father was Shulgan, Shulgan is your relative.

In Bashkir epic tales, a mythical ruler of the underwater world, Shulgan


толпар

tolpar (romanization)
толпар (absolute singular)
толпарҙар (absolute plural)
толпарҙың (definite genitive singular)
толпарҙарҙың (definite genitive plural)
толпарға (dative singular)
толпарҙарға (dative plural)
толпарҙы (accusative definite singular)
толпарҙарҙы (accusative definite plural)
толпарҙа (locative singular)
толпарҙарҙа (locative plural)
толпарҙан (ablative singular)
толпарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

толпарҙарҙың

толпарҙарҙан

Cognate with Tatar тулпар (tulpar), Kazakh тұлпар (tūlpar), Kyrgyz тулпар (tulpar), Karachay-Balkar тулпар (tulpar), Kumyk тулпар (tulpar), Uzbek tulpor, Uyghur تۇلپار (tulpar), Khakas тулбар (tulbar, “winged horse”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):
Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.
Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.
Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Tulpar, a winged horse in Bashkir mythology

ba:Толпар (осҡан ат)


аждаһа

ajdaha (romanization)
аждаһа (absolute singular)
аждаһалар (absolute plural)
аждаһаның (definite genitive singular)
аждаһаларҙың (definite genitive plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative definite singular)
аждаһаларҙы (accusative definite plural)
аждаһала (locative singular)
аждаһаларҙа (locative plural)
аждаһанан (ablative singular)
аждаһаларҙан (ablative plural)

аждаһаларҙың

аждаһаларҙан

From Persian اژدها (aždahâ, “dragon”),
from Parthian *aždahāk, from Avestan 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka), a serpent figure of Iranian mythology.


хикәйә

head

хикәйә • (xikəyə)

ba-noun

хикәйә • (xikəyə)

xikəyə (romanization)
хикәйә (absolute singular)
хикәйәләр (absolute plural)
хикәйәнең (definite genitive singular)
хикәйәләрҙең (definite genitive plural)
хикәйәгә (dative singular)
хикәйәләргә (dative plural)
хикәйәне (accusative definite singular)
хикәйәләрҙе (accusative definite plural)
хикәйәлә (locative singular)
хикәйәләрҙә (locative plural)
хикәйәнән (ablative singular)
хикәйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хикәйәләрҙең

хикәйәләрҙән

[χɨ̯͜i.kæ.ˈjæ]

From Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story”).
Cognate with Uzbek hikoya, Turkish hikâye, etc.


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature


таҡмаҡ

taqmaq (romanization)
таҡмаҡ (absolute singular)
таҡмаҡтар (absolute plural)
таҡмаҡтың (definite genitive singular)
таҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative definite singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
таҡмаҡта (locative singular)
таҡмаҡтарҙа (locative plural)
таҡмаҡтан (ablative singular)
таҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҡмаҡтарҙың

таҡмаҡтарҙан

Cognate with
Tatar такмак (taqmaq, “folk rhyme”),
Kazakh тақпақ (taqpaq, “declamation”),
Khakas тахпах (taxpax, “a short lyrical song”),
Shor тақпақ (“folk rhyme, witty song”),
etc.

cog

four-line folk rhyme of comic, satiric or bawdy content, normally sung by women


Самрау

Samraw (romanization)
Самрау (absolute singular-only)
Самрауҙың (definite genitive singular-only)
Самрауға (dative singular-only)
Самрауҙы (accusative definite singular-only)
Самрауҙа (locative singular-only)
Самрауҙан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh самұрық (samūryq, “mythical eagle”), Uzbek semurgʻ (“mythical bird”).
Adapted from an Iranian source, compare Middle Persian synmwlw, Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”). See also сәмреғош (səmreğoş).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Бар ҡоштарға баш булған Самрау атлы атам бар.

I have a father with the name of Samraw, who is the master of all birds.

Bar qoştarğa baş bulğan Samraw atlı atam bar.

(mythology) a mythical bird, deity and master of all birds