балта

balta (romanization)
балта (absolute singular)
балталар (absolute plural)
балтаның (definite genitive singular)
балталарҙың (definite genitive plural)
балтаға (dative singular)
балталарға (dative plural)
балтаны (accusative definite singular)
балталарҙы (accusative definite plural)
балтала (locative singular)
балталарҙа (locative plural)
балтанан (ablative singular)
балталарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *baltu (“axe”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (baltu, “axe”),
Kazakh балта (balta), Kyrgyz балта (balta), Uzbek bolta, Southern Altai малта (malta), Khakas малта (malta), etc.


ат

at (romanization)
ат (absolute singular)
аттар (absolute plural)
аттың (definite genitive singular)
аттарҙың (definite genitive plural)
атҡа (dative singular)
аттарға (dative plural)
атты (accusative definite singular)
аттарҙы (accusative definite plural)
атта (locative singular)
аттарҙа (locative plural)
аттан (ablative singular)
аттарҙан (ablative plural)


ау

From Proto-Turkic *āg (“net”).
Compare to Kazakh ау (au), Southern Altai уу (uu), Turkish ağ.


туп

tup (romanization)
туп (absolute singular)
туптар (absolute plural)
туптың (definite genitive singular)
туптарҙың (definite genitive plural)
тупҡа (dative singular)
туптарға (dative plural)
тупты (accusative definite singular)
туптарҙы (accusative definite plural)
тупта (locative singular)
туптарҙа (locative plural)
туптан (ablative singular)
туптарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *top (“ball; round object”).
Some of the senses may come from other archetypes.

көтөү

group of cattle driven daily for grazing


ҡылыс

head

ҡылыс • (qılıs)

ba-noun

ҡылыс • (qılıs)

qılıs (romanization)
ҡылыс (absolute singular)
ҡылыстар (absolute plural)
ҡылыстың (definite genitive singular)
ҡылыстарҙың (definite genitive plural)
ҡылысҡа (dative singular)
ҡылыстарға (dative plural)
ҡылысты (accusative definite singular)
ҡылыстарҙы (accusative definite plural)
ҡылыста (locative singular)
ҡылыстарҙа (locative plural)
ҡылыстан (ablative singular)
ҡылыстарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïlï̄č (“sword”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïlïč, “sword”);
Kazakh қылыш (qylyş, “sword”),
Shor қылыш (qïlïš, “sword”),
Turkish kılıç (“sword”),
Yakut кылыс (kılıs, “combat knife; sabre”),
etc.


миҙгел

head

миҙгел • (miźgel)

ba-noun

миҙгел • (miźgel)

miźgel (romanization)
миҙгел (absolute singular)
миҙгелдәр (absolute plural)
миҙгелдең (definite genitive singular)
миҙгелдәрҙең (definite genitive plural)
миҙгелгә (dative singular)
миҙгелдәргә (dative plural)
миҙгелде (accusative definite singular)
миҙгелдәрҙе (accusative definite plural)
миҙгелдә (locative singular)
миҙгелдәрҙә (locative plural)
миҙгелдән (ablative singular)
миҙгелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миҙгелдәрҙең

миҙгелдәрҙән

Cognate with Kazakh мезгіл (mezgıl), Kyrgyz мезгил (mezgil), Tatar мизгел (mizgel), Uyghur مەزگىل (mezgil).
From *mezgil (“season”), a regional innovative term. Akhmetyanov suggests this is an alteration of *menzil (“act or place of staying; one passage on a route”), from Arabic مَنْزِل (manzil, “act or place of staying”). Compare Uzbek manzil (“stopping place, camp; one passage between such camps”).

cog

Даими беренселектә миҙгел буйына лидер булып килеп, аҙағында ғына Силәбенең «Трактор»ына дилбегәне бирҙе.
Daimi berenselektə miźgel buyına lider bulıp kilep, aźağında ğına Siləbeneñ «Traktor»ına dilbegəne birźe.
[The hockey team] has been in the lead for the entire season, and only at the end it handed the reins over to Traktor Chelyabinsk.


уйын

head

уйын • (uyın)

ba-noun

уйын • (uyın)

uyın (romanization)
уйын (absolute singular)
уйындар (absolute plural)
уйындың (definite genitive singular)
уйындарҙың (definite genitive plural)
уйынға (dative singular)
уйындарға (dative plural)
уйынды (accusative definite singular)
уйындарҙы (accusative definite plural)
уйында (locative singular)
уйындарҙа (locative plural)
уйындан (ablative singular)
уйындарҙан (ablative plural)


кәрт

head

кәрт • (kərt)

ba-noun

кәрт • (kərt)

kərt (romanization)
кәрт (absolute singular)
кәрттәр (absolute plural)
кәрттең (definite genitive singular)
кәрттәрҙең (definite genitive plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative definite singular)
кәрттәрҙе (accusative definite plural)
кәрттә (locative singular)
кәрттәрҙә (locative plural)
кәрттән (ablative singular)
кәрттәрҙән (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of карта (karta).

der

Кәрт уйнау.

Таратыусы алтышар кәрт тарата.

The dealer deals six cards (to each player).


фирғәүен

head

фирғәүен • (firğəwen)

ba-noun

фирғәүен • (firğəwen)

firğəwen (romanization)
фирғәүен (absolute singular)
фирғәүендәр (absolute plural)
фирғәүендең (definite genitive singular)
фирғәүендәрҙең (definite genitive plural)
фирғәүенгә (dative singular)
фирғәүендәргә (dative plural)
фирғәүенде (accusative definite singular)
фирғәүендәрҙе (accusative definite plural)
фирғәүендә (locative singular)
фирғәүендәрҙә (locative plural)
фирғәүендән (ablative singular)
фирғәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фирғәүендәрҙең

фирғәүендәргә

фирғәүендәрҙе

фирғәүендәрҙә

фирғәүендәрҙән

From Arabic فِرْعَوْن (firʕawn, “pharaoh”); ultimately from Egyptian pr-ꜥꜣ (“palace, pharaoh”, literally “pr (“house”) + ꜥꜣ (“great, big”)”).

der

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblement, indeed, communicated to the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы. (Quran Ibrahim 14:6.)

Remember Allah’s favour upon you. He rescued you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping only your women alive.

Allah birgən niğməttəregeźźe iśegeźgə töşörögöź. Ul heźźe xətər yazalar menən yazalawsı, uldarığıźźı huyıp, qatın-qıźźarığıźźı ğına iśən qaldırıwsı Firğəwen toqomonan qotqarźı.


көрәш

head

көрәш • (körəş)

ba-noun

көрәш • (körəş)

körəş (romanization)
көрәш (absolute singular)
көрәштәр (absolute plural)
көрәштең (definite genitive singular)
көрәштәрҙең (definite genitive plural)
көрәшкә (dative singular)
көрәштәргә (dative plural)
көрәште (accusative definite singular)
көрәштәрҙе (accusative definite plural)
көрәштә (locative singular)
көрәштәрҙә (locative plural)
көрәштән (ablative singular)
көрәштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *küreš- (“to fight, struggle”).
Cognate with
Kazakh күрес (küres),
Kyrgyz күрөш (küröş),
Southern Altai кӱреш (küreš),
Tuvan хүреш (xüreş),
Shor кӱреш,
Uyghur كۈرەش (küresh),
Azerbaijani güləş,
Turkish güreş (“wrestling”), etc.

inh

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamysha lets loose his horse, approaches the wrestling ground and enters into the (ongoing) struggle.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.


милли көрәш

head

милли көрәш • (milli körəş)

ba-noun

милли көрәш • (milli körəş)

milli körəş (romanization)
милли көрәш (absolute singular-only)
милли көрәштең (definite genitive singular-only)
милли көрәшкә (dative singular-only)
милли көрәште (accusative definite singular-only)
милли көрәштә (locative singular-only)
милли көрәштән (ablative singular-only)

[mʲɪ.ˈlɪj.kʏ̞.ˈɾæ̹ʃ]

(also көрәш) kurash; folk wrestling style practised among Bashkirs and other Turkic nations.


эскәмйә

head

эскәмйә • (eskəmyə)

ba-noun

эскәмйә • (eskəmyə)

eskəmyə (romanization)
эскәмйә (absolute singular)
эскәмйәләр (absolute plural)
эскәмйәнең (definite genitive singular)
эскәмйәләрҙең (definite genitive plural)
эскәмйәгә (dative singular)
эскәмйәләргә (dative plural)
эскәмйәне (accusative definite singular)
эскәмйәләрҙе (accusative definite plural)
эскәмйәлә (locative singular)
эскәмйәләрҙә (locative plural)
эскәмйәнән (ablative singular)
эскәмйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эскәмйәләрҙең

эскәмйәләргә

эскәмйәләрҙе

эскәмйәләрҙә

эскәмйәләрҙән

From Russian скамья́ (skamʹjá, “bench”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics (however this rule does not affect recent loanwords, such as Гренландия (Grenlandiya)).

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

After exiting the game, Roberto sat at the substitute footballers' bench and covered his head with a towel; having moved to the locker room, he burst into tears, unable to hide his feelings

Uyından sıqqas, Roberto zapas futbolsılar eskəmyəhenə ultırıp başın taśtamal menən yaba, ə keyenew-sisenew bülməhenə ütkəs toyğoların yəşerə almay ilap yebərə.

(sports) bench; the place where players (substitutes) and coaches sit when not playing.


мылтыҡ

head

мылтыҡ • (mıltıq)

ba-noun

мылтыҡ • (mıltıq)

mıltıq (romanization)
мылтыҡ (absolute singular)
мылтыҡтар (absolute plural)
мылтыҡтың (definite genitive singular)
мылтыҡтарҙың (definite genitive plural)
мылтыҡҡа (dative singular)
мылтыҡтарға (dative plural)
мылтыҡты (accusative definite singular)
мылтыҡтарҙы (accusative definite plural)
мылтыҡта (locative singular)
мылтыҡтарҙа (locative plural)
мылтыҡтан (ablative singular)
мылтыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мылтыҡтарҙың

мылтыҡтарҙан

[mɯ̞ɫ.ˈtɯ̞q]

Cognate with
Kazakh мылтық (myltyq),
Nogai мылтык (mıltık),
Uzbek miltiq,
Uyghur مىلتىق (miltiq),
Kyrgyz мылтык (mıltık),
Southern Altai мылтык (mïltïk),
Khakas мылтых (mıltıx, “rifle”), etc.

Һунар мылтығы.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal that a boy is born.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.


һауынсы

head

һауынсы • (hawınsı)

ba-noun

һауынсы • (hawınsı)

hawınsı (romanization)
һауынсы (absolute singular)
һауынсылар (absolute plural)
һауынсының (definite genitive singular)
һауынсыларҙың (definite genitive plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative definite singular)
һауынсыларҙы (accusative definite plural)
һауынсыла (locative singular)
һауынсыларҙа (locative plural)
һауынсынан (ablative singular)
һауынсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һауынсыларҙың

һауынсыларға

һауынсыларҙы

һауынсыларҙа

һауынсыларҙан

From *sağïnčï (“milker, milkmaid”), from Proto-Turkic *sag- (“to milk”).
Cognate with
Kazakh сауыншы (sauynşy),
Kyrgyz саанчы (saancı),
Southern Altai саанчы (saančï),
Uyghur سېغىنچى (sëghinchi),
Tuvan саанчы (saançı, “milker, milkmaid”); also (slightly divergent) Turkmen sagymçy (“milkmaid”).

cog

Бейә һауынсыһы.


балыҡсы

head

балыҡсы • (balıqsı)

ba-noun

балыҡсы • (balıqsı)

balıqsı (romanization)
балыҡсы (absolute singular)
балыҡсылар (absolute plural)
балыҡсының (definite genitive singular)
балыҡсыларҙың (definite genitive plural)
балыҡсыға (dative singular)
балыҡсыларға (dative plural)
балыҡсыны (accusative definite singular)
балыҡсыларҙы (accusative definite plural)
балыҡсыла (locative singular)
балыҡсыларҙа (locative plural)
балыҡсынан (ablative singular)
балыҡсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балыҡсыларҙың

балыҡсыларға

балыҡсыларҙы

балыҡсыларҙа

балыҡсыларҙан

[bɑ.ɫɯ̞qˈsɯ̞]

Synchronously, балыҡ (balıq, “fish”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (balïqčï, “fisher”);
Kazakh балықшы (balyqşy),
Kumyk балыкъчы (balıqçı),
Crimean Tatar balıqçı,
Uyghur بېلىقچى (bëliqchi),
Turkmen balykçy,
Turkish balıkçı,
Yakut балыксыт (balıksıt, “fisherman”).

cog

Kumyk балыкъчы (balıqçı)

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


барабансы

head

барабансы • (barabansı)

ba-noun

барабансы • (barabansı)

barabansı (romanization)
барабансы (absolute singular)
барабансылар (absolute plural)
барабансының (definite genitive singular)
барабансыларҙың (definite genitive plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative definite singular)
барабансыларҙы (accusative definite plural)
барабансыла (locative singular)
барабансыларҙа (locative plural)
барабансынан (ablative singular)
барабансыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабансылар

барабансының

барабансыларҙың

барабансыларға

барабансыларҙы

барабансыларҙа

барабансынан

барабансыларҙан

ба‧ра‧бан‧сы

From барабан (baraban, “drum”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Барабансылар сығышы.


ҡапҡа

From *qapqa (“gate”), from Proto-Turkic *kap- (“to close”).
Immediately cognate with
Karakhanid [script needed] (qapγa, “gate”);
Tatar капка (qapka),
Kazakh қақпа (qaqpa),
Kyrgyz капка (kapka),
Uyghur қапқа (qapqa, “gate”),
etc.

cog

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


уғры

head

уғры • (uğrı)

ba-noun

уғры • (uğrı)

uğrı (romanization)
уғры (absolute singular)
уғрылар (absolute plural)
уғрының (definite genitive singular)
уғрыларҙың (definite genitive plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative definite singular)
уғрыларҙы (accusative definite plural)
уғрыла (locative singular)
уғрыларҙа (locative plural)
уғрынан (ablative singular)
уғрыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ogrï (“thief”).
As indicated by the retention of -ğ-, this term, via literary tradition, derives from a Karluk and/or Oghuz source — compare Uzbek o'g'ri, Uyghur ئوغرى (oghri), Turkish uğru (“thief”).
Compare the native Kypchak development:
Kazakh ұры (ūry),
Kyrgyz ууру (uuru),
Kumyk уру (uru, “thief”).


һунар

hunar (romanization)
һунар (absolute singular)
һунарҙар (absolute plural)
һунарҙың (definite genitive singular)
һунарҙарҙың (definite genitive plural)
һунарға (dative singular)
һунарҙарға (dative plural)
һунарҙы (accusative definite singular)
һунарҙарҙы (accusative definite plural)
һунарҙа (locative singular)
һунарҙарҙа (locative plural)
һунарҙан (ablative singular)
һунарҙарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сонар (sonar, “new-fallen snow”),
Kyrgyz сонор (sonor, “new-fallen snow; hunting on new snow with hunting birds or hounds”),
Yakut сонор (sonor, “the first autumn snow, which makes it easy to follow wild animals; stalking a wild animal on such snow”).

cog

Һунар эте.

Һунар мылтығы.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.


һунарсы

head

һунарсы • (hunarsı)

ba-noun

һунарсы • (hunarsı)

hunarsı (romanization)
һунарсы (absolute singular)
һунарсылар (absolute plural)
һунарсының (definite genitive singular)
һунарсыларҙың (definite genitive plural)
һунарсыға (dative singular)
һунарсыларға (dative plural)
һунарсыны (accusative definite singular)
һунарсыларҙы (accusative definite plural)
һунарсыла (locative singular)
һунарсыларҙа (locative plural)
һунарсынан (ablative singular)
һунарсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һунарсыларҙың

һунарсыларға

һунарсыларҙы

һунарсыларҙа

һунарсыларҙан

From һунар (hunar, “hunting”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.


урынбаҫар

head

урынбаҫар • (urınbaśar)

ba-noun

урынбаҫар • (urınbaśar)

urınbaśar (romanization)
урынбаҫар (absolute singular)
урынбаҫарҙар (absolute plural)
урынбаҫарҙың (definite genitive singular)
урынбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative definite singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
урынбаҫарҙа (locative singular)
урынбаҫарҙарҙа (locative plural)
урынбаҫарҙан (ablative singular)
урынбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урынбаҫарҙың

урынбаҫарҙан

урынбаҫарҙар

урынбаҫарҙарҙың

урынбаҫарҙарға

урынбаҫарҙарҙы

урынбаҫарҙарҙа

урынбаҫарҙарҙан

у‧рын‧ба‧ҫар

урын (urın, “position, post”) + баҫар (baśar, “holder”).
Compare with
Kazakh орынбасар (orynbasar),
Kyrgyz орунбасар (orunbasar),
Uzbek o'rinbasor,
Uyghur ئورۇنباسار (orunbasar, “deputy, assistant”).


таяҡ

tayaq (romanization)
таяҡ (absolute singular)
таяҡтар (absolute plural)
таяҡтың (definite genitive singular)
таяҡтарҙың (definite genitive plural)
таяҡҡа (dative singular)
таяҡтарға (dative plural)
таяҡты (accusative definite singular)
таяҡтарҙы (accusative definite plural)
таяҡта (locative singular)
таяҡтарҙа (locative plural)
таяҡтан (ablative singular)
таяҡтарҙан (ablative plural)

From *tayaq (“stick; cane”),
from Proto-Turkic *daja- (“prop, support; lean against”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tajaq, “stick, cane”);
Tatar таяк (tayak),
Kazakh таяқ (taäq),
Kyrgyz таяк (tayak),
Southern Altai таяк (tayak),
Uzbek tayoq,
Crimean Tatar tayaq (“stick”), etc.


ҡатырға

head

ҡатырға • (qatırğa)

ba-noun

ҡатырға • (qatırğa)

qatırğa (romanization)
ҡатырға (absolute singular-only)
ҡатырғаның (definite genitive singular-only)
ҡатырға (dative singular-only)
ҡатырғаны (accusative definite singular-only)
ҡатырғала (locative singular-only)
ҡатырғанан (ablative singular-only)

From ҡатыр- "to make sth. hard" + suffix -ға.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

At the top of the Christmas tree, we put a red star cut from cardboard.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.

Һуңғы йылдарҙа балалар өсөн ҡатырға битле китаптар ҙа популяр булып китте.

In the recent years, books for children with cardboard pages have also become popular.

Huñğı yıldarźa balalar ösön qatırğa bitle kitaptar źa populyar bulıp kitte.


ҡорал

qoral (romanization)
ҡорал (absolute singular-only)
ҡоралдың (definite genitive singular-only)
ҡоралға (dative singular-only)
ҡоралды (accusative definite singular-only)
ҡоралда (locative singular-only)
ҡоралдан (ablative singular-only)

From verbal stem qur- "to build, construct".
Cognate with
Kazakh құрал (qūral),
Kyrgyz курал (kural),
Uzbek qurol,
Uyghur قورال (qoral),
Turkmen gural (“tool, instrument”).

Хеҙмәт ҡоралы.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a tool of war or labor (i.e. a weapon of war or an instrument of labor).

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.


йырсы

head

йырсы • (yırsı)

ba-noun

йырсы • (yırsı)

yırsı (romanization)
йырсы (absolute singular)
йырсылар (absolute plural)
йырсының (definite genitive singular)
йырсыларҙың (definite genitive plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative definite singular)
йырсыларҙы (accusative definite plural)
йырсыла (locative singular)
йырсыларҙа (locative plural)
йырсынан (ablative singular)
йырсыларҙан (ablative plural)

From йыр (yır, “song”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with
Tatar җырчы (cırçı, “singer”),
Kazakh жыршы (jyrşy, “narrator of folk tales”),
Kumyk йырчы (yırçı, “singer”).

cog

Һәүәҫкәр йырсы.

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.


уҡ

шунда уҡ

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

Already this year, traffic lights, large numbers of (traffic) cameras will be installed on the city's highways.

Bıyıl uq svetoforźar, qala magistraldərendə küpləp kameralar quyılasaq.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: already at the ninth minute, the football landed for the first time in the visiting team's gate.

with expressions of time and order, emphasizes promptitude: very, right, immediately, without delay; as early as, already


уҡытыусы

head

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

ba-noun

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

uqıtıwsı (romanization)
уҡытыусы (absolute singular)
уҡытыусылар (absolute plural)
уҡытыусының (definite genitive singular)
уҡытыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡытыусыға (dative singular)
уҡытыусыларға (dative plural)
уҡытыусыны (accusative definite singular)
уҡытыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡытыусыла (locative singular)
уҡытыусыларҙа (locative plural)
уҡытыусынан (ablative singular)
уҡытыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡытыусыларҙың

уҡытыусыларға

уҡытыусыларҙы

уҡытыусыларҙа

уҡытыусыларҙан

From уҡытыу (uqıtıw, “teach”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укытучы (uqıtuçı),
Kazakh оқытушы (oqytuşy),
Uzbek o'qituvchi (“teacher”),
Turkish okutucu (“teaching, instructing”).

cog

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher (mistress) called me to the board to solve a problem.

Uqïtïwsï apay mine taqtağa mäs'älä sisergä sïğarðï.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.


хәйерсе

head

хәйерсе • (xəyerse)

ba-noun

хәйерсе • (xəyerse)

xəyerse (romanization)
хәйерсе (absolute singular)
хәйерселәр (absolute plural)
хәйерсенең (definite genitive singular)
хәйерселәрҙең (definite genitive plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative definite singular)
хәйерселәрҙе (accusative definite plural)
хәйерселә (locative singular)
хәйерселәрҙә (locative plural)
хәйерсенән (ablative singular)
хәйерселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәйерселәрҙең

хәйерселәргә

хәйерселәрҙе

хәйерселәрҙә

хәйерселәрҙән

[χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞]

From хәйер (xəyer, “alms, charity”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare with
Tatar хәерче (xäyerçe),
Kazakh қайыршы (qaiyrşy),
Kyrgyz кайырчы (kayırcı),
Uzbek xayrchi (“beggar”).


кирбес

kirbes (romanization)
кирбес (absolute singular)
кирбестәр (absolute plural)
кирбестең (definite genitive singular)
кирбестәрҙең (definite genitive plural)
кирбескә (dative singular)
кирбестәргә (dative plural)
кирбесте (accusative definite singular)
кирбестәрҙе (accusative definite plural)
кирбестә (locative singular)
кирбестәрҙә (locative plural)
кирбестән (ablative singular)
кирбестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кирбестәрҙең

кирбестәрҙән

Inherited from Proto-Turkic *kerpič (“brick”). Cognate with
Karakhanid [script needed] (kerpič, “adobe, brick”);
Kazakh кірпіш (kırpış),
Turkish kerpiç,
Azerbaijani kərpic (“brick”),
etc.


тамашасы

head

тамашасы • (tamaşası)

ba-noun

тамашасы • (tamaşası)

tamaşası (romanization)
тамашасы (absolute singular)
тамашасылар (absolute plural)
тамашасының (definite genitive singular)
тамашасыларҙың (definite genitive plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative definite singular)
тамашасыларҙы (accusative definite plural)
тамашасыла (locative singular)
тамашасыларҙа (locative plural)
тамашасынан (ablative singular)
тамашасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашасыларҙың

тамашасыларға

тамашасыларҙы

тамашасыларҙа

тамашасыларҙан

From тамаша (tamaşa, “spectacle”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

viewer, spectator (of television, theater etc.)


мәрмәр

head

мәрмәр • (mərmər)

ba-noun

мәрмәр • (mərmər)

mərmər (romanization)
мәрмәр (absolute singular)
мәрмәрҙәр (absolute plural)
мәрмәрҙең (definite genitive singular)
мәрмәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative definite singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мәрмәрҙә (locative singular)
мәрмәрҙәрҙә (locative plural)
мәрмәрҙән (ablative singular)
мәрмәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрмәрҙәрҙең

мәрмәрҙәрҙән

From Persian مرمر (marmar, “marble”), from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros, “marble”).
Cognate with
Karachay-Balkar мермер (mermer, “marble”),
Nogai мермер (mermer, “marble”),
Uyghur مەرمەر (mermer, “marble”),
Turkish mermer (“marble”), etc.


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


яҙыусы

head

яҙыусы • (yaźıwsı)

ba-noun

яҙыусы • (yaźıwsı)

yaźıwsı (romanization)
яҙыусы (absolute singular)
яҙыусылар (absolute plural)
яҙыусының (definite genitive singular)
яҙыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙыусыға (dative singular)
яҙыусыларға (dative plural)
яҙыусыны (accusative definite singular)
яҙыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙыусыла (locative singular)
яҙыусыларҙа (locative plural)
яҙыусынан (ablative singular)
яҙыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙыусыларҙың

яҙыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙыу (yaźıw, “write”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar язучы (yazuçı),
Kazakh жазушы (jazuşy),
Kyrgyz жазуучу (jazuucu),
Uzbek yozuvchi (“writer”),
Turkish yazıcı.

af

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.


яҙылыусы

head

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

ba-noun

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

yaźılıwsı (romanization)
яҙылыусы (absolute singular)
яҙылыусылар (absolute plural)
яҙылыусының (definite genitive singular)
яҙылыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative definite singular)
яҙылыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙылыусыла (locative singular)
яҙылыусыларҙа (locative plural)
яҙылыусынан (ablative singular)
яҙылыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙылыусыларҙың

яҙылыусыларға

яҙылыусыларҙы

яҙылыусыларҙа

яҙылыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙылыу (yaźılıw, “subscribe”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

subscriber, a person who subscribes to a publication or a service


ярҙамсы

head

ярҙамсы • (yarźamsı)

ba-noun

ярҙамсы • (yarźamsı)

yarźamsı (romanization)
ярҙамсы (absolute singular)
ярҙамсылар (absolute plural)
ярҙамсының (definite genitive singular)
ярҙамсыларҙың (definite genitive plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative definite singular)
ярҙамсыларҙы (accusative definite plural)
ярҙамсыла (locative singular)
ярҙамсыларҙа (locative plural)
ярҙамсынан (ablative singular)
ярҙамсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярҙамсыларҙың

ярҙамсыларға

ярҙамсыларҙы

ярҙамсыларҙа

ярҙамсыларҙан

From ярҙам (yarźam, “help”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with Uzbek yordamchi (“helper”).


эшсе

head

эшсе • (eşse)

ba-noun

эшсе • (eşse)

eşse (romanization)
эшсе (absolute singular)
эшселәр (absolute plural)
эшсенең (definite genitive singular)
эшселәрҙең (definite genitive plural)
эшсегә (dative singular)
эшселәргә (dative plural)
эшсене (accusative definite singular)
эшселәрҙе (accusative definite plural)
эшселә (locative singular)
эшселәрҙә (locative plural)
эшсенән (ablative singular)
эшселәрҙән (ablative plural)

From эш (eş, “work”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Cognate with Kumyk ишчи (işçi), Shor ишчи, Kyrgyz ишчи (işci), Southern Altai ишчи (išči),
Uzbek ishchi, Azerbaijani işçi,
Turkish işçi (“worker”).

af

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


баҡсасы

head

баҡсасы • (baqsası)

ba-noun

баҡсасы • (baqsası)

baqsası (romanization)
баҡсасы (absolute singular)
баҡсасылар (absolute plural)
баҡсасының (definite genitive singular)
баҡсасыларҙың (definite genitive plural)
баҡсасыға (dative singular)
баҡсасыларға (dative plural)
баҡсасыны (accusative definite singular)
баҡсасыларҙы (accusative definite plural)
баҡсасыла (locative singular)
баҡсасыларҙа (locative plural)
баҡсасынан (ablative singular)
баҡсасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҡсасыларҙың

баҡсасыларға

баҡсасыларҙы

баҡсасыларҙа

баҡсасыларҙан

From баҡса (baqsa, “garden”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


етәксе

head

етәксе • (yetəkse)

ba-noun

етәксе • (yetəkse)

yetəkse (romanization)
етәксе (absolute singular)
етәкселәр (absolute plural)
етәксенең (definite genitive singular)
етәкселәрҙең (definite genitive plural)
етәксегә (dative singular)
етәкселәргә (dative plural)
етәксене (accusative definite singular)
етәкселәрҙе (accusative definite plural)
етәкселә (locative singular)
етәкселәрҙә (locative plural)
етәксенән (ablative singular)
етәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

етәкселәрҙең

етәкселәрҙән

From *yetäkči (“guide, the person who leads”), which in the meaning of "manager" appears to be a Central Asian innovation; derived from *yetäk "the action of leading a horse on a lead rope, or leading a person by the hand", from
Proto-Turkic *yēt- (“to lead a person or animal”).
Cognate with
Kazakh жетекші (jetekşı),
Nogai етекши (yetekşi),
Kyrgyz жетекчи (jetekci),
Southern Altai једекчи (ǰedekči),
Uzbek yetakchi,
Uyghur يېتەكچى (yëtekchi, “leader, manager”);
also compare with
Khakas чидекчі (çidekçì, “a blind person's guide”),
Tuvan чедикчи (çedikçi, “a blind person's guide”),
etc.

cog

Ҡайһы ваҡытта етәксегә принципиаль, талапсан да булырға тура килә.

At times the manager has to be principled and exacting.

Qayhı vaqıtta yetəksegə printsipial, talapsan da bulırğa tura kilə.


һөңгө

head

һөңгө • (höñgö)

ba-noun

һөңгө • (höñgö)

höñgö (romanization)
һөңгө (absolute singular)
һөңгөләр (absolute plural)
һөңгөнөң (definite genitive singular)
һөңгөләрҙең (definite genitive plural)
һөңгөгә (dative singular)
һөңгөләргә (dative plural)
һөңгөнө (accusative definite singular)
һөңгөләрҙе (accusative definite plural)
һөңгөлә (locative singular)
һөңгөләрҙә (locative plural)
һөңгөнән (ablative singular)
һөңгөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *süŋgü (“spear”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süŋüg, “spear”), Old Uyghur [script needed] (süŋü, “spear”);
Kazakh сүңгі (süñgı),
Yakut үҥүү (üñüü, “spear”),
Turkish süngü (“bayonet”).

cog

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

Brave man, mount a horse, hold your spear! (Daut Yultyy)

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.


уйынсыҡ

head

уйынсыҡ • (uyınsıq)

ba-noun

уйынсыҡ • (uyınsıq)

uyınsıq (romanization)
уйынсыҡ (absolute singular)
уйынсыҡтар (absolute plural)
уйынсыҡтың (definite genitive singular)
уйынсыҡтарҙың (definite genitive plural)
уйынсыҡҡа (dative singular)
уйынсыҡтарға (dative plural)
уйынсыҡты (accusative definite singular)
уйынсыҡтарҙы (accusative definite plural)
уйынсыҡта (locative singular)
уйынсыҡтарҙа (locative plural)
уйынсыҡтан (ablative singular)
уйынсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уйынсыҡтарҙың

уйынсыҡтарға

уйынсыҡтарҙы

уйынсыҡтарҙа

уйынсыҡтарҙан

From *oyïnčïq (“toy”), from *oyïn (“game”), from Proto-Turkic *oy- (“to play; to jump”).
Immediately cognate with
Tatar уенчык (uyençıq), Kazakh ойыншық (oiynşyq), Kyrgyz оюнчук (oyuncuk), Southern Altai ойынчык (oyïnčïk, “toy”), Uyghur ئويۇنچۇق (oyunchuq, “toy”).
Note the parallel archetype *oyïnčaq (“toy”), whence
Uzbek oʻyinchoq, Turkish oyuncak, Turkmen oýunjak (“toy”).


бейеүсе

beyewse (romanization)
бейеүсе (absolute singular)
бейеүселәр (absolute plural)
бейеүсенең (definite genitive singular)
бейеүселәрҙең (definite genitive plural)
бейеүсегә (dative singular)
бейеүселәргә (dative plural)
бейеүсене (accusative definite singular)
бейеүселәрҙе (accusative definite plural)
бейеүселә (locative singular)
бейеүселәрҙә (locative plural)
бейеүсенән (ablative singular)
бейеүселәрҙән (ablative plural)

бейеүселәрҙең

бейеүселәргә

бейеүселәрҙе

бейеүселәрҙә

бейеүселәрҙән

[bɪ̞.jɪ̞wˈsɪ̞]

бейеү (beyew, “to dance”) + -се (-se, “suffix forming an agent noun”).
Compare to
Tatar биюче (biyuçe, “dancer”),
Kumyk бийивчю (biyiwçü, “dancer”).


гармунсы

head

гармунсы • (garmunsı)

ba-noun

гармунсы • (garmunsı)

garmunsı (romanization)
гармунсы (absolute singular)
гармунсылар (absolute plural)
гармунсының (definite genitive singular)
гармунсыларҙың (definite genitive plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative definite singular)
гармунсыларҙы (accusative definite plural)
гармунсыла (locative singular)
гармунсыларҙа (locative plural)
гармунсынан (ablative singular)
гармунсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармунсыларҙың

гармунсыларға

гармунсыларҙы

гармунсыларҙа

гармунсыларҙан

From гармун (garmun, “garmon”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Гармунсылар бәйгеһе.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

There used to be a very skillful garmon player in the village.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

Each forest has its nightingale, each village has its garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


юлбаҫар

head

юлбаҫар • (yulbaśar)

ba-noun

юлбаҫар • (yulbaśar)

yulbaśar (romanization)
юлбаҫар (absolute singular)
юлбаҫарҙар (absolute plural)
юлбаҫарҙың (definite genitive singular)
юлбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
юлбаҫарға (dative singular)
юлбаҫарҙарға (dative plural)
юлбаҫарҙы (accusative definite singular)
юлбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
юлбаҫарҙа (locative singular)
юлбаҫарҙарҙа (locative plural)
юлбаҫарҙан (ablative singular)
юлбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбаҫарҙарҙың

юлбаҫарҙарға

юлбаҫарҙарҙы

юлбаҫарҙарҙа

юлбаҫарҙарҙан

Cognate with
Tatar юлбасар (yulbasar),
Kazakh жолбасар (jolbasar),
Uzbek yoʻlbosar,
Uyghur يولباسار (yolbasar, “highwayman, bandit”).


ҡурайсы

head

ҡурайсы • (quraysı)

ba-noun

ҡурайсы • (quraysı)

quraysı (romanization)
ҡурайсы (absolute singular)
ҡурайсылар (absolute plural)
ҡурайсының (definite genitive singular)
ҡурайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡурайсыға (dative singular)
ҡурайсыларға (dative plural)
ҡурайсыны (accusative definite singular)
ҡурайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡурайсыла (locative singular)
ҡурайсыларҙа (locative plural)
ҡурайсынан (ablative singular)
ҡурайсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурайсыларҙың

ҡурайсыларға

ҡурайсыларҙы

ҡурайсыларҙа

ҡурайсыларҙан

From ҡурай (quray, “quray”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

player of quray, the Bashkir national instrument


тәржемәсе

head

тәржемәсе • (tərjeməse)

ba-noun

тәржемәсе • (tərjeməse)

tərjeməse (romanization)
тәржемәсе (absolute singular)
тәржемәселәр (absolute plural)
тәржемәсенең (definite genitive singular)
тәржемәселәрҙең (definite genitive plural)
тәржемәсегә (dative singular)
тәржемәселәргә (dative plural)
тәржемәсене (accusative definite singular)
тәржемәселәрҙе (accusative definite plural)
тәржемәселә (locative singular)
тәржемәселәрҙә (locative plural)
тәржемәсенән (ablative singular)
тәржемәселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәржемәселәр

тәржемәсенең

тәржемәселәрҙең

тәржемәселәргә

тәржемәселәрҙе

тәржемәселәрҙә

тәржемәсенән

тәржемәселәрҙән

тәр‧же‧мә‧се

From тәржемә (tərjemə, “translation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Tatar тәрҗемәче (tärcemäçe, “translator, interpreter”).


тоҙаҡ

head

тоҙаҡ • (toźaq)

ba-noun

тоҙаҡ • (toźaq)

toźaq (romanization)
тоҙаҡ (absolute singular)
тоҙаҡтар (absolute plural)
тоҙаҡтың (definite genitive singular)
тоҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
тоҙаҡҡа (dative singular)
тоҙаҡтарға (dative plural)
тоҙаҡты (accusative definite singular)
тоҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
тоҙаҡта (locative singular)
тоҙаҡтарҙа (locative plural)
тоҙаҡтан (ablative singular)
тоҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *tuzaq (“snare, trap”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuzaq, “snare, trap”);
Kazakh тұзақ (tūzaq),
Kyrgyz тузак (tuzak),
Southern Altai тузак (tuzak),
Uzbek tuzoq,
Turkish tuzak,
Tuvan дузак (duzak),
Yakut туһах (tuhaq, “snare, trap”),
etc.


тылсымсы

head

тылсымсы • (tılsımsı)

ba-noun

тылсымсы • (tılsımsı)

tılsımsı (romanization)
тылсымсы (absolute singular)
тылсымсылар (absolute plural)
тылсымсының (definite genitive singular)
тылсымсыларҙың (definite genitive plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative definite singular)
тылсымсыларҙы (accusative definite plural)
тылсымсыла (locative singular)
тылсымсыларҙа (locative plural)
тылсымсынан (ablative singular)
тылсымсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тылсымсыларҙың

тылсымсыларға

тылсымсыларҙы

тылсымсыларҙа

тылсымсыларҙан

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞]

From тылсым (tılsım, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially white-hat magician)


сихырсы

head

сихырсы • (sixırsı)

ba-noun

сихырсы • (sixırsı)

sixırsı (romanization)
сихырсы (absolute singular)
сихырсылар (absolute plural)
сихырсының (definite genitive singular)
сихырсыларҙың (definite genitive plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative definite singular)
сихырсыларҙы (accusative definite plural)
сихырсыла (locative singular)
сихырсыларҙа (locative plural)
сихырсынан (ablative singular)
сихырсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сихырсыларҙың

сихырсыларға

сихырсыларҙы

сихырсыларҙа

сихырсыларҙан

[sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞]

From сихыр (sixır, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially black-hat magician); sorcerer, wizard, etc.


кәңәшсе

head

кәңәшсе • (kəñəşse)

ba-noun

кәңәшсе • (kəñəşse)

kəñəşse (romanization)
кәңәшсе (absolute singular)
кәңәшселәр (absolute plural)
кәңәшсенең (definite genitive singular)
кәңәшселәрҙең (definite genitive plural)
кәңәшсегә (dative singular)
кәңәшселәргә (dative plural)
кәңәшсене (accusative definite singular)
кәңәшселәрҙе (accusative definite plural)
кәңәшселә (locative singular)
кәңәшселәрҙә (locative plural)
кәңәшсенән (ablative singular)
кәңәшселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәңәшселәрҙең

кәңәшселәргә

кәңәшселәрҙе

кәңәшселәрҙә

кәңәшселәрҙән

[kæ.ŋæʃˈsɪ̞]

From кәңәш (kəñəş, “advice”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (keŋäšči, “advice-giver”);
Tatar киңәшче (kiñäşçe),
Kazakh кеңесші (keñesşı),
Kyrgyz кеңешчи (keŋeşci),
Uzbek kengashchi,
Turkmen geňeşçi (“advice-giver, advisor”).

cog

Tatar киңәшче (kiñäşçe)


тегенсе

tegense (romanization)
тегенсе (absolute singular)
тегенселәр (absolute plural)
тегенсенең (definite genitive singular)
тегенселәрҙең (definite genitive plural)
тегенсегә (dative singular)
тегенселәргә (dative plural)
тегенсене (accusative definite singular)
тегенселәрҙе (accusative definite plural)
тегенселә (locative singular)
тегенселәрҙә (locative plural)
тегенсенән (ablative singular)
тегенселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тегенселәрҙең

тегенселәргә

тегенселәрҙе

тегенселәрҙә

тегенселәрҙән

[tɪ̞.ɡɪ̞nˈsɪ̞]

From тегеү (tegew) + -н (-n) + -се (-se) — "to sew" + reflexive voice + agent noun suffix, ultimately from Proto-Turkic *dik- (to sew).
Cognate with
Kazakh тігінші (tıgınşı, “tailor, seamstress”).


һаҡсы

head

һаҡсы • (haqsı)

ba-noun

һаҡсы • (haqsı)

haqsı (romanization)
һаҡсы (absolute singular)
һаҡсылар (absolute plural)
һаҡсының (definite genitive singular)
һаҡсыларҙың (definite genitive plural)
һаҡсыға (dative singular)
һаҡсыларға (dative plural)
һаҡсыны (accusative definite singular)
һаҡсыларҙы (accusative definite plural)
һаҡсыла (locative singular)
һаҡсыларҙа (locative plural)
һаҡсынан (ablative singular)
һаҡсыларҙан (ablative plural)

From *saq-čï (“guard, watchman”), from
Proto-Turkic *sak (“aware; to protect”).
Cognate with Kazakh сақшы (saqşy, “guard”), Uzbek soqchi (“guard, watchman”).


йәйә

head

йәйә • (yəyə)

ba-noun

йәйә • (yəyə)

yəyə (romanization)
йәйә (absolute singular)
йәйәләр (absolute plural)
йәйәнең (definite genitive singular)
йәйәләрҙең (definite genitive plural)
йәйәгә (dative singular)
йәйәләргә (dative plural)
йәйәне (accusative definite singular)
йәйәләрҙе (accusative definite plural)
йәйәлә (locative singular)
йәйәләрҙә (locative plural)
йәйәнән (ablative singular)
йәйәләрҙән (ablative plural)

From *yaya (“bow”), from Proto-Turkic *yā(y) (“bow”).
Immediately comparable to
Tatar җәя (cäya, “bow”),
Karachay-Balkar джая (caya, “bow”);
further, compare with
Old Uyghur [script needed] (ja, “bow”);
Kazakh жай (jai, “bow”),
Uzbek yoy (“bow; bracket”),
Turkmen ýaý (“bow”),
Azerbaijani yay (“bow”),
Turkish yay (“bow”);
Kyrgyz жаа (jaa, “bow”),
Southern Altai јаа (ǰaa, “bow”),
Tuvan ча (ça, “bow”)
Yakut саа (saa, “rifle”).


ҡараҡ

qaraq (romanization)
ҡараҡ (absolute singular)
ҡараҡтар (absolute plural)
ҡараҡтың (definite genitive singular)
ҡараҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡараҡҡа (dative singular)
ҡараҡтарға (dative plural)
ҡараҡты (accusative definite singular)
ҡараҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡараҡта (locative singular)
ҡараҡтарҙа (locative plural)
ҡараҡтан (ablative singular)
ҡараҡтарҙан (ablative plural)

Compare
Old Uyghur [script needed] (qaraqčï, “robber, bandit”), Karakhanid [script needed] (qaraqla-, “to rob”).
Relation to qara- (“to look”) is unclear.

cog

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай. (Matthew 6:19)

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not corrupt, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.


һаҙаҡ

head

һаҙаҡ • (haźaq)

ba-noun

һаҙаҡ • (haźaq)

haźaq (romanization)
һаҙаҡ (absolute singular)
һаҙаҡтар (absolute plural)
һаҙаҡтың (definite genitive singular)
һаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
һаҙаҡҡа (dative singular)
һаҙаҡтарға (dative plural)
һаҙаҡты (accusative definite singular)
һаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
һаҙаҡта (locative singular)
һаҙаҡтарҙа (locative plural)
һаҙаҡтан (ablative singular)
һаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *saɣadag (“quiver”) — compare Kalmyk саадг (saadg), Mongolian саадаг (saadag, “quiver”).
Cognates include
Kazakh садақ (sadaq, “bow; quiver”),
Kyrgyz саадак (saadak, “quiver; bow; arrow”),
Uzbek sadoq (“quiver”),
Uyghur ساغداق (saghdaq, “bow”),
Azerbaijani sadaq (“quiver”),
Khakas саадах (saadax, “quiver”),
Yakut саадах (saadaq, “bow; bow sheath”).

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.


көтөүсе

head

көтөүсе • (kötöwse)

ba-noun

көтөүсе • (kötöwse)

kötöwse (romanization)
көтөүсе (absolute singular)
көтөүселәр (absolute plural)
көтөүсенең (definite genitive singular)
көтөүселәрҙең (definite genitive plural)
көтөүсегә (dative singular)
көтөүселәргә (dative plural)
көтөүсене (accusative definite singular)
көтөүселәрҙе (accusative definite plural)
көтөүселә (locative singular)
көтөүселәрҙә (locative plural)
көтөүсенән (ablative singular)
көтөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көтөүселәрҙең

көтөүселәргә

көтөүселәрҙе

көтөүселәрҙә

көтөүселәрҙән

[kɪ̞.tɪ̞wˈsɪ̞]

From көтөү (kötöw, “herd; to tend to cattle”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


һатыусы

head

һатыусы • (hatıwsı)

ba-noun

һатыусы • (hatıwsı)

hatıwsı (romanization)
һатыусы (absolute singular)
һатыусылар (absolute plural)
һатыусының (definite genitive singular)
һатыусыларҙың (definite genitive plural)
һатыусыға (dative singular)
һатыусыларға (dative plural)
һатыусыны (accusative definite singular)
һатыусыларҙы (accusative definite plural)
һатыусыла (locative singular)
һатыусыларҙа (locative plural)
һатыусынан (ablative singular)
һатыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һатыусыларҙың

һатыусыларға

һатыусыларҙы

һатыусыларҙа

һатыусыларҙан

From Proto-Turkic *sat-ïg-čï (“seller”), from Proto-Turkic *sat- (“to sell”).
Cognate with Kazakh сатушы (satuşy, “seller”), Southern Altai садучы (sadučï, “seller”), Turkish satıcı (“seller”), Dolgan атыыһыт (“merchant”), Chuvash сутуҫӑ (sut̬uś̬ă, “salesman”), etc.
Synchronously, һатыу (hatıw, “to sell”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


төҙөүсе

head

төҙөүсе • (töźöwse)

ba-noun

төҙөүсе • (töźöwse)

töźöwse (romanization)
төҙөүсе (absolute singular)
төҙөүселәр (absolute plural)
төҙөүсенең (definite genitive singular)
төҙөүселәрҙең (definite genitive plural)
төҙөүсегә (dative singular)
төҙөүселәргә (dative plural)
төҙөүсене (accusative definite singular)
төҙөүселәрҙе (accusative definite plural)
төҙөүселә (locative singular)
төҙөүселәрҙә (locative plural)
төҙөүсенән (ablative singular)
төҙөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төҙөүселәрҙең

төҙөүселәргә

төҙөүселәрҙе

төҙөүселәрҙә

төҙөүселәрҙән

[tʏ̞.ðʏ̞wˈsɪ̞ᵝ]

Synchronously, төҙөү (töźöw, “to build”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.

builder, constructor
construction worker

compilor; author of a collection of texts, digest, anthology etc.


суҡмар

suqmar (romanization)
суҡмар (absolute singular)
суҡмарҙар (absolute plural)
суҡмарҙың (definite genitive singular)
суҡмарҙарҙың (definite genitive plural)
суҡмарға (dative singular)
суҡмарҙарға (dative plural)
суҡмарҙы (accusative definite singular)
суҡмарҙарҙы (accusative definite plural)
суҡмарҙа (locative singular)
суҡмарҙарҙа (locative plural)
суҡмарҙан (ablative singular)
суҡмарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суҡмарҙарҙың

суҡмарҙарҙан

Cognate with
Chagatai چوقمار (çoqmar, “cudgel”); Karaim čokmar (“cudgel”), Kumyk чокъмар (çoqmar, “cudgel”), Kazakh шоқпар (şoqpar, “cudgel”), Southern Altai чокпор (čokpor, “cudgel”), Kyrgyz чокмор (cokmor, “cudgel”), Uzbek choʻqmor (“cudgel”), Khakas сохпар (soxpar, “stick, maul”).

cog

cudgel, a heavy club with a rounded head