арыҫлан

head

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.


айыу

head

айыу • (ayıw)

ba-noun

айыу • (ayıw)

ayıw (romanization)
айыу (absolute singular)
айыуҙар (absolute plural)
айыуҙың (definite genitive singular)
айыуҙарҙың (definite genitive plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative definite singular)
айыуҙарҙы (accusative definite plural)
айыуҙа (locative singular)
айыуҙарҙа (locative plural)
айыуҙан (ablative singular)
айыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adïg (“bear”).
Cognate with
Old Turkic 𐰑𐰍 (d¹ǧ /adïɣ/, “bear”),
Kazakh аю (aü, “bear”), Kyrgyz аюу (ayuu, “bear”), Southern Altai айу (ayu), Kumyk аюв (ayuw), Turkish ayı (“bear”), Uzbek ayiq (“bear”), Khakas азығ (azığ, “bear”), Tuvan адыг (adıg, “bear”), etc.


ишәк

head

ишәк • (işək)

ba-noun

ишәк • (işək)

işək (romanization)
ишәк (absolute singular)
ишәктәр (absolute plural)
ишәктең (definite genitive singular)
ишәктәрҙең (definite genitive plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative definite singular)
ишәктәрҙе (accusative definite plural)
ишәктә (locative singular)
ишәктәрҙә (locative plural)
ишәктән (ablative singular)
ишәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *eĺčgek (“donkey”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (eşgäk), [script needed] (eşäk, “donkey”);
Kazakh есек (esek), Kyrgyz эшек (eşek, “donkey”), Karachay-Balkar эшек (eşek, “donkey”), Uzbek eshak (“donkey”), Turkmen eşek (“donkey”), Turkish eşek (“donkey”).


бүре

head

бүре • (büre)

ba-noun

бүре • (büre)

büre (romanization)
бүре (absolute singular)
бүреләр (absolute plural)
бүренең (definite genitive singular)
бүреләрҙең (definite genitive plural)
бүрегә (dative singular)
бүреләргә (dative plural)
бүрене (accusative definite singular)
бүреләрҙе (accusative definite plural)
бүрелә (locative singular)
бүреләрҙә (locative plural)
бүренән (ablative singular)
бүреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bȫrü (“wolf”).
See börü for more.
Cognate with
Kazakh бөрі (börı),
Nogai боьри (böri),
Kumyk бёрю (börü),
Karachay-Balkar бёрю (börü),
Kyrgyz бөрү (börü),
Tuvan бөрү (börü),
Uzbek boʻri,
Uyghur بۆرە (böre),
Turkmen böri,
Khakas пӱӱр (püür),
Yakut бөрө (börö), etc.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.


йылан

head

йылан • (yılan)

ba-noun

йылан • (yılan)

yılan (romanization)
йылан (absolute singular)
йыландар (absolute plural)
йыландың (definite genitive singular)
йыландарҙың (definite genitive plural)
йыланға (dative singular)
йыландарға (dative plural)
йыланды (accusative definite singular)
йыландарҙы (accusative definite plural)
йыланда (locative singular)
йыландарҙа (locative plural)
йыландан (ablative singular)
йыландарҙан (ablative plural)

Йылан ағыуы.


бесәй

head

бесәй • (besəy)

ba-noun

бесәй • (besəy)

besəy (romanization)
бесәй (absolute singular)
бесәйҙәр (absolute plural)
бесәйҙең (definite genitive singular)
бесәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бесәйгә (dative singular)
бесәйҙәргә (dative plural)
бесәйҙе (accusative definite singular)
бесәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бесәйҙә (locative singular)
бесәйҙәрҙә (locative plural)
бесәйҙән (ablative singular)
бесәйҙәрҙән (ablative plural)

From the onomatopoeia бес-бес (bes-bes, “the sound used to call a cat”). Compare Tatar песи (pesi, “cat”).
Any relation with Common Turkic *mušuq ~ *mišik, from earlier *pïšïk (“cat”) cannot be satisfactorily made.

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

In Moscow, coronavirus was found in a cat.


һыйыр

head

һыйыр • (hıyır)

ba-noun

һыйыр • (hıyır)

hıyır (romanization)
һыйыр (absolute singular)
һыйырҙар (absolute plural)
һыйырҙың (definite genitive singular)
һыйырҙарҙың (definite genitive plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative definite singular)
һыйырҙарҙы (accusative definite plural)
һыйырҙа (locative singular)
һыйырҙарҙа (locative plural)
һыйырҙан (ablative singular)
һыйырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sïgïr (“cow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (sïγïr, “cow”);
Kazakh сиыр (siyr),
Tatar сыер (sıyer),
Nogai сыйыр (sıyır), Kumyk сыйыр (sıyır),
Uzbek sigir,
Turkmen sygyr (“cow”),
Turkish sığır (“cattle”), etc.

cog

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

My daughter did not learn to milk a cow.


сысҡан

head

сысҡан • (sısqan)

ba-noun

сысҡан • (sısqan)

sısqan (romanization)
сысҡан (absolute singular)
сысҡандар (absolute plural)
сысҡандың (definite genitive singular)
сысҡандарҙың (definite genitive plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative definite singular)
сысҡандарҙы (accusative definite plural)
сысҡанда (locative singular)
сысҡандарҙа (locative plural)
сысҡандан (ablative singular)
сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сысҡандарҙың

сысҡандарҙан

From Proto-Turkic *sïčgan (“mouse”).
Often considered a nomen agentis from the verb *sïč- (“to defecate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (syčγ՚n /sïčɣan/),
Karakhanid سِجْغانْ (sïčɣān),
Armeno-Kipchak սըչխան (səčʻxan),
Tatar тычкан (tıçkan),
Kazakh тышқан (tyşqan),
Kyrgyz чычкан (cıckan),
Southern Altai чычкан (čïčkan),
Shor шышқан (šïšqan),
Uzbek sichqon,
Uyghur چاشقان (chashqan),
Turkmen syçan,
Turkish sıçan (“mouse”),
etc.
The computing sense is a semantic loan from English mouse.

cog

Shor шышқан (šïšqan)

ba:Сысҡандар


төлкө

head

төлкө • (tölkö)

ba-noun

төлкө • (tölkö)

tölkö (romanization)
төлкө (absolute singular)
төлкөләр (absolute plural)
төлкөнөң (definite genitive singular)
төлкөләрҙең (definite genitive plural)
төлкөгә (dative singular)
төлкөләргә (dative plural)
төлкөнө (accusative definite singular)
төлкөләрҙе (accusative definite plural)
төлкөлә (locative singular)
төлкөләрҙә (locative plural)
төлкөнән (ablative singular)
төлкөләрҙән (ablative plural)


тейен

teyen (romanization)
тейен (absolute singular)
тейендәр (absolute plural)
тейендең (definite genitive singular)
тейендәрҙең (definite genitive plural)
тейенгә (dative singular)
тейендәргә (dative plural)
тейенде (accusative definite singular)
тейендәрҙе (accusative definite plural)
тейендә (locative singular)
тейендәрҙә (locative plural)
тейендән (ablative singular)
тейендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”).
Doublet of тин (tin, “kopek, monetary unit”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen),
Kazakh тиін (tiın),
Southern Altai тийиҥ (tiyiŋ),
Khakas тиин (tiin),
Tuvan дииң (diiñ),
Yakut тииҥ (tiiñ),
Turkish değin,
Uzbek tiyin,
Uyghur تىيىن (tiyin, “squrrel”), etc.


сусҡа

susqa (romanization)
сусҡа (absolute singular)
сусҡалар (absolute plural)
сусҡаның (definite genitive singular)
сусҡаларҙың (definite genitive plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative definite singular)
сусҡаларҙы (accusative definite plural)
сусҡала (locative singular)
сусҡаларҙа (locative plural)
сусҡанан (ablative singular)
сусҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čōčka (“pig”).
Cognate with
Tatar чучка (çuçka),
Kazakh шошқа (şoşqa),
Kyrgyz чочко (cocko),
Uzbek choʻchqa,
Uyghur چوچقا (chochqa)/چوشقا (choshqa),
Khakas сосха (sosxa, “pig”), etc.


йомран

yomran (romanization)
йомран (absolute singular)
йомрандар (absolute plural)
йомрандың (definite genitive singular)
йомрандарҙың (definite genitive plural)
йомранға (dative singular)
йомрандарға (dative plural)
йомранды (accusative definite singular)
йомрандарҙы (accusative definite plural)
йомранда (locative singular)
йомрандарҙа (locative plural)
йомрандан (ablative singular)
йомрандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомрандарҙың

йомрандарҙан

Cognate with
Karachay-Balkar джубуран (cuburan, “gopher”),
Southern Altai јымран (ǰïmran, “gopher”),
Shor чыбран (“gopher”),
Uyghur يۇمران (yumran)/ ژۇمران (zhumran, “gopher”), also a component in
Uzbek yumronqoziq (“gopher”).

cog

(zoology) gopher, ground squirrel, suslik


терпе

terpe (romanization)
терпе (absolute singular)
терпеләр (absolute plural)
терпенең (definite genitive singular)
терпеләрҙең (definite genitive plural)
терпегә (dative singular)
терпеләргә (dative plural)
терпене (accusative definite singular)
терпеләрҙе (accusative definite plural)
терпелә (locative singular)
терпеләрҙә (locative plural)
терпенән (ablative singular)
терпеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kirpi (“hedgehog”).
The peculiar development of the initial consonant remains to be explained.


дөйә

head

дөйә • (döyä)

ba-noun

дөйә • (döyä)

döyä (romanization)
дөйә (absolute singular)
дөйәләр (absolute plural)
дөйәнең (definite genitive singular)
дөйәләрҙең (definite genitive plural)
дөйәгә (dative singular)
дөйәләргә (dative plural)
дөйәне (accusative definite singular)
дөйәләрҙе (accusative definite plural)
дөйәлә (locative singular)
дөйәләрҙә (locative plural)
дөйәнән (ablative singular)
дөйәләрҙән (ablative plural)


ҡуян

quyan (romanization)
ҡуян (absolute singular)
ҡуяндар (absolute plural)
ҡуяндың (definite genitive singular)
ҡуяндарҙың (definite genitive plural)
ҡуянға (dative singular)
ҡуяндарға (dative plural)
ҡуянды (accusative definite singular)
ҡуяндарҙы (accusative definite plural)
ҡуянда (locative singular)
ҡуяндарҙа (locative plural)
ҡуяндан (ablative singular)
ҡуяндарҙан (ablative plural)


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsial xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

(ethnography) convex metal decoration in female Bashkir ethnic costume


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), etc.

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


үркәс

head

үркәс • (ürkəs)

ba-noun

үркәс • (ürkəs)

ürkəs (romanization)
үркәс (absolute singular)
үркәсләр (absolute plural)
үркәснең (definite genitive singular)
үркәсләрҙең (definite genitive plural)
үркәсгә (dative singular)
үркәсләргә (dative plural)
үркәсне (accusative definite singular)
үркәсләрҙе (accusative definite plural)
үркәслә (locative singular)
үркәсләрҙә (locative plural)
үркәснән (ablative singular)
үркәсләрҙән (ablative plural)

From *örkäč "camel's hump", probably derived from Proto-Turkic *ȫr- (“to rise”).
Cognate with
Tatar өркәч (örkäç, “camel's hump”),
Kazakh өркеш (örkeş, “camel's hump”),
Kyrgyz өркөч (örköc, “camel's hump”),
Southern Altai ӧркӧш (örköš, “camel's hump”),
Uzbek oʻrkach (“camel's hump”),
Uyghur ئوركەچ (orkech, “camel's hump”),
Yakut арҕас (arğas, “bulge”);
should be kept separate from *örküč, as attested in
Azerbaijani hürgüc (“camel's hump”),
Turkmen örküç (“camel's hump”),
Turkish hörgüç (“camel's hump”).

cog

Ике үркәсле дөйә.


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


оя

oya (romanization)
оя (absolute singular)
оялар (absolute plural)
ояның (definite genitive singular)
ояларҙың (definite genitive plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative definite singular)
ояларҙы (accusative definite plural)
ояла (locative singular)
ояларҙа (locative plural)
оянан (ablative singular)
ояларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *uya (“nest; place inhabited by an animal”). Compare Southern Altai уйа (uya), Turkish yuva (“nest, home”).

inh

Бүре ояһы.

place inhabited by an animal (including birds, insects etc.)


умарта

umarta (romanization)
умарта (absolute singular)
умарталар (absolute plural)
умартаның (definite genitive singular)
умарталарҙың (definite genitive plural)
умартаға (dative singular)
умарталарға (dative plural)
умартаны (accusative definite singular)
умарталарҙы (accusative definite plural)
умартала (locative singular)
умарталарҙа (locative plural)
умартанан (ablative singular)
умарталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умарталарҙың

умарталарҙан

Possibly adapted from Russian борть (bortʹ, “beehive”).
Cognate with
Tatar умарта (umarta),
Kazakh омарта (omarta),
Uyghur ئومارتا (omarta, “beehive; apiary”).


һеләүһен

head

һеләүһен • (heləwhen)

ba-noun

һеләүһен • (heləwhen)

heləwhen (romanization)
һеләүһен (absolute singular)
һеләүһендәр (absolute plural)
һеләүһендең (definite genitive singular)
һеләүһендәрҙең (definite genitive plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative definite singular)
һеләүһендәрҙе (accusative definite plural)
һеләүһендә (locative singular)
һеләүһендәрҙә (locative plural)
һеләүһендән (ablative singular)
һеләүһендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеләүһендәрҙең

һеләүһендәргә

һеләүһендәрҙе

һеләүһендәрҙә

һеләүһендәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *silexüsün (“lynx”) (compare Mongolian шилүүс (šilüüs, “lynx”), Kalmyk шилүсн (şilüsn, “lynx”)).
Cognate with Tatar селәүсен (seläwsen),
Kazakh сілеусін (sıleusın),
Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün),
Karachay-Balkar сюлеусюн (sülewsün) / сюлесин (sülesin),
Southern Altai шӱлӱзин (šülüzin),
Uzbek silovsin,
Uyghur سۈلەيسۈن (süleysün, “lynx”), etc.

cog

Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün)


бәрәс

head

бәрәс • (bərəs)

ba-noun

бәрәс • (bərəs)

bərəs (romanization)
бәрәс (absolute singular)
бәрәстәр (absolute plural)
бәрәстең (definite genitive singular)
бәрәстәрҙең (definite genitive plural)
бәрәскә (dative singular)
бәрәстәргә (dative plural)
бәрәсте (accusative definite singular)
бәрәстәрҙе (accusative definite plural)
бәрәстә (locative singular)
бәрәстәрҙә (locative plural)
бәрәстән (ablative singular)
бәрәстәрҙән (ablative plural)

Compare Tatar бәрән (bärän, “lamb”).
Appears to be of a substrate/onomatopoeic origin, compare Bashkir бәр-бәр (bər-bər, “a call for sheep”).
Possibly from (para-)Iranic substratum, compare Persian بره (barre, “lamb”), Middle Persian [script needed] (bārān, “sheep, lamb”), from Proto-Indo-European *urh₁en- (“lamb”).

cog

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.


саян

sayan (romanization)
саян (absolute singular)
саяндар (absolute plural)
саяндың (definite genitive singular)
саяндарҙың (definite genitive plural)
саянға (dative singular)
саяндарға (dative plural)
саянды (accusative definite singular)
саяндарҙы (accusative definite plural)
саянда (locative singular)
саяндарҙа (locative plural)
саяндан (ablative singular)
саяндарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čadan (“scorpion”). possibly from Middle Chinese 蠆 (ʈʰˠaiᴴ) with a final -n added.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čadan, “scorpion; (astrology) Scorpio”);
Kazakh шаян (şaän, “scorpion”),
Southern Altai сай (say, “scorpion”),
Uzbek chayon (“scorpion”),
Uyghur چايان (chayan, “scorpion”),
Azerbaijani çayan,
Turkish çıyan (“scorpion”).


юлбарыҫ

head

юлбарыҫ • (yulbarıś)

yulbarıś (romanization)
юлбарыҫ (absolute singular)
юлбарыҫтар (absolute plural)
юлбарыҫтың (definite genitive singular)
юлбарыҫтарҙың (definite genitive plural)
юлбарыҫҡа (dative singular)
юлбарыҫтарға (dative plural)
юлбарыҫты (accusative definite singular)
юлбарыҫтарҙы (accusative definite plural)
юлбарыҫта (locative singular)
юлбарыҫтарҙа (locative plural)
юлбарыҫтан (ablative singular)
юлбарыҫтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбарыҫтарҙың

юлбарыҫтарға

юлбарыҫтарҙы

юлбарыҫтарҙа

юлбарыҫтарҙан

From Proto-Turkic *yolbars (“panther, leopard, tiger”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jolbars, “tiger”);
Tatar юлбарыс (yulbarıs, “tiger”),
Kazakh жолбарыс (jolbarys, “tiger”),
Kyrgyz жолборс (jolbors, “tiger”),
Uzbek yoʻlbars (“tiger”),
Uyghur يولۋاس (yolwas, “tiger”),
Turkmen ýolbars (“lion”),
etc.

cog

Panthera tigris
Panthera tigris#Translingual


ырыу

head

ырыу • (ırıw)

ba-noun

ырыу • (ırıw)

ırıw (romanization)
ырыу (absolute singular)
ырыуҙар (absolute plural)
ырыуҙың (definite genitive singular)
ырыуҙарҙың (definite genitive plural)
ырыуға (dative singular)
ырыуҙарға (dative plural)
ырыуҙы (accusative definite singular)
ырыуҙарҙы (accusative definite plural)
ырыуҙа (locative singular)
ырыуҙарҙа (locative plural)
ырыуҙан (ablative singular)
ырыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *urug (“clan, kins; seed; child”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (uruğ, “seed; descendants”);
Kazakh ру (ru, “clan”),
Kyrgyz уруу (uruu, “clan”),
Turkmen urug (“clan”),
Chuvash ӑру (ăru, “clan; generation”);
Yakut уруу (uruu, “kin, kinsfolk”).

cog

Ырыуына күрә йолаһы.

The rite depends on the clan (=each clan has its own rituals).

(anthropology, in Bashkirs and certain other Turkic nations) clan; a group of people united by (actual or perceived) kinship and common ancestry, and traditionally possessing a certain degree of distinct identity


һыртлан

head

һыртлан • (hırtlan)

ba-noun

һыртлан • (hırtlan)

hırtlan (romanization)
һыртлан (absolute singular)
һыртландар (absolute plural)
һыртландың (definite genitive singular)
һыртландарҙың (definite genitive plural)
һыртланға (dative singular)
һыртландарға (dative plural)
һыртланды (accusative definite singular)
һыртландарҙы (accusative definite plural)
һыртланда (locative singular)
һыртландарҙа (locative plural)
һыртландан (ablative singular)
һыртландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыртландарҙың

һыртландарға

һыртландарҙы

һыртландарҙа

һыртландарҙан

Inherited from Proto-Turkic *sïrtlan (“hyena”); cognate with
Uzbek sirtlon,
Uyghur سىرتلان (sirtlan),
Turkmen syrtlan,
Turkish sırtlan (“hyena”);
Kyrgyz сырттан (sırttan, “a mythical, fierce and vigilant dog”).


ҡондоҙ

head

ҡондоҙ • (qondoź)

ba-noun

ҡондоҙ • (qondoź)

qondoź (romanization)
ҡондоҙ (absolute singular)
ҡондоҙҙар (absolute plural)
ҡондоҙҙоң (definite genitive singular)
ҡондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative definite singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡондоҙҙа (locative singular)
ҡондоҙҙарҙа (locative plural)
ҡондоҙҙан (ablative singular)
ҡондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡондоҙҙарҙың

ҡондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *kunduŕ (“beaver; otter”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qunduz, “beaver”);
Kyrgyz кундуз (kunduz, “otter”),
Southern Altai кумдус (kumdus, “beaver”),
Tuvan кундус (kundus, “otter”),
Uzbek qunduz (“otter”),
Turkish kunduz (“beaver”),
Azerbaijani qunduz (“beaver”),
Chuvash хӑнтӑр (hănt̬ăr, “beaver”).


һыуыр

head

һыуыр • (hıwır)

ba-noun

һыуыр • (hıwır)

hıwır (romanization)
һыуыр (absolute singular)
һыуырҙар (absolute plural)
һыуырҙың (definite genitive singular)
һыуырҙарҙың (definite genitive plural)
һыуырға (dative singular)
һыуырҙарға (dative plural)
һыуырҙы (accusative definite singular)
һыуырҙарҙы (accusative definite plural)
һыуырҙа (locative singular)
һыуырҙарҙа (locative plural)
һыуырҙан (ablative singular)
һыуырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogur (“marmot”).
Compare to
Karakhanid [script needed] (soğur, “marmot”);
Tatar суыр (suwır, “marmot”),
Kazakh суыр (suyr, “marmot”),
Kyrgyz суур (suur, “marmot”),
Uzbek sugʻur (“marmot”),
Uyghur سۇغۇر (sughur, “marmot”),
etc.

cog

(zoology) Bobak marmot, steppe marmot, Marmota bobak


өйрәкморон

head

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

ba-noun

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

öyrəkmoron (romanization)
өйрәкморон (absolute singular)
өйрәкморондар (absolute plural)
өйрәкморондоң (definite genitive singular)
өйрәкморондарҙың (definite genitive plural)
өйрәкморонға (dative singular)
өйрәкморондарға (dative plural)
өйрәкморондо (accusative definite singular)
өйрәкморондарҙы (accusative definite plural)
өйрәкморонда (locative singular)
өйрәкморондарҙа (locative plural)
өйрәкморондан (ablative singular)
өйрәкморондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәкморондоң

өйрәкморонға

өйрәкморондо

өйрәкморонда

өйрәкморондан

өйрәкморондар

өйрәкморондарҙың

өйрәкморондарға

өйрәкморондарҙы

өйрәкморондарҙа

өйрәкморондарҙан

[ʏ̞jˈræk.mʊ̞ˈrʊ̞n]

өй‧рәк‧мо‧рон

Composed of өйрәк (öyrək, “duck”) + морон (moron, “nose”).
Calque of Russian утконо́с (utkonós).
Compare with
Tatar үрдәкборын (ürdäkborın, “platipus”),
Uzbek oʻrdakburun (“platipus”),
Azerbaijani ördəkburun (“platipus”) - these cognates are made up of components that are etymologically equivalent to those in the Bashkir term.
Also compare Kazakh үйректұмсық (üirektūmsyq, “platipus”), Uyghur ئۆردەكتۇمشۇق (ördektumshuq, “platipus”) - these two have a different second component, which is equivalent to Bashkie томшоҡ (tomşoq).

cog

ئۆردەكتۇمشۇق

Ornithorhynchus anatinus
Ornithorhynchus anatinus#Translingual

(zoology) platypus, Ornithorhynchus anatinus


ҡоно

qono (romanization)
ҡоно (absolute singular)
ҡонолар (absolute plural)
ҡононоң (definite genitive singular)
ҡоноларҙың (definite genitive plural)
ҡоноға (dative singular)
ҡоноларға (dative plural)
ҡононо (accusative definite singular)
ҡоноларҙы (accusative definite plural)
ҡонола (locative singular)
ҡоноларҙа (locative plural)
ҡононан (ablative singular)
ҡоноларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh құну (qūnu, “wolverine”),
Kyrgyz куну (kunu, “wolverine”),
Khakas хуну (xunu, “wolverine”),etc.


солоҡ

soloq (romanization)
солоҡ (absolute singular)
солоҡтар (absolute plural)
солоҡтоң (definite genitive singular)
солоҡтарҙың (definite genitive plural)
солоҡҡа (dative singular)
солоҡтарға (dative plural)
солоҡто (accusative definite singular)
солоҡтарҙы (accusative definite plural)
солоҡта (locative singular)
солоҡтарҙа (locative plural)
солоҡтан (ablative singular)
солоҡтарҙан (ablative plural)

Һәр кеше солоғона үҙенең тамғаһын һалған.

Every person put his/her mark of ownership on his/her log hive.

Hər keşe soloğona üźeneñ tamğahın halğan.

man-made beehive in a hollow tree, log hive


көҙән

head

көҙән • (köźən)

ba-noun

көҙән • (köźən)

From Proto-Turkic *küŕen (“weasel, ferret”).
Cognate with Kumyk гёзен (gözen, “marten”), Kyrgyz күзөн (küzön), Khakas кӱзен (küzen), Southern Altai кӱзен (küzen). Akin to Hungarian görény and Nor Nakhichevan Armenian գյուջեն (gyuǰen), գուջեն (guǰen), Turkic borrowings.