тире

tire (romanization)
тире (absolute singular)
тиреләр (absolute plural)
тиренең (definite genitive singular)
тиреләрҙең (definite genitive plural)
тирегә (dative singular)
тиреләргә (dative plural)
тирене (accusative definite singular)
тиреләрҙе (accusative definite plural)
тирелә (locative singular)
тиреләрҙә (locative plural)
тиренән (ablative singular)
тиреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tẹri (“skin”).
Cognate with
Kazakh терi (teri),
Karachay-Balkar тери (teri),
Kumyk тери (teri),
Kyrgyz тери (teri),
Uzbek teri,
Uyghur تېرە (tëre),
Yakut тирии (tirii),
Turkmen deri,
Azerbaijani dəri,
Turkish deri (“skin”).


тир

tir (romanization)
тир (absolute singular-only)
тирҙең (definite genitive singular-only)
тиргә (dative singular-only)
тирҙе (accusative definite singular-only)
тирҙә (locative singular-only)
тирҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tẹr (“sweat, perspiration”).


ус

us (romanization)
ус (absolute singular)
устар (absolute plural)
устың (definite genitive singular)
устарҙың (definite genitive plural)
усҡа (dative singular)
устарға (dative plural)
усты (accusative definite singular)
устарҙы (accusative definite plural)
уста (locative singular)
устарҙа (locative plural)
устан (ablative singular)
устарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ạbuč (“palm, handful”).
Cognate with
Kazakh уыс (uys),
Kyrgyz ууч (uuc, “handful”),
Turkish avuç (“palm, handful”).

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы. (Mustai Karim)

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes along my forehead.

Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.


күҙ

küź (romanization)
күҙ (absolute singular)
күҙҙәр (absolute plural)
күҙҙең (definite genitive singular)
күҙҙәрҙең (definite genitive plural)
күҙгә (dative singular)
күҙҙәргә (dative plural)
күҙҙе (accusative definite singular)
күҙҙәрҙе (accusative definite plural)
күҙҙә (locative singular)
күҙҙәрҙә (locative plural)
күҙҙән (ablative singular)
күҙҙәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫыҡ күҙ.

Өфө күҙ ауырыуҙары институты.


тамыр

head

тамыр • (tamır)

ba-noun

тамыр • (tamır)

tamır (romanization)
тамыр (absolute singular)
тамырҙар (absolute plural)
тамырҙың (definite genitive singular)
тамырҙарҙың (definite genitive plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative definite singular)
тамырҙарҙы (accusative definite plural)
тамырҙа (locative singular)
тамырҙарҙа (locative plural)
тамырҙан (ablative singular)
тамырҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *tamïr (“vein; root”).


ҡолаҡ

qolaq (romanization)
ҡолаҡ (absolute singular)
ҡолаҡтар (absolute plural)
ҡолаҡтың (definite genitive singular)
ҡолаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡолаҡҡа (dative singular)
ҡолаҡтарға (dative plural)
ҡолаҡты (accusative definite singular)
ҡолаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡолаҡта (locative singular)
ҡолаҡтарҙа (locative plural)
ҡолаҡтан (ablative singular)
ҡолаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulkak (“ear”).
Cognate with Old Turkic 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 (qulqaq, “ear”).

(music) A string pin, a tuning peg in a stringed instrument


ҡойроҡ

qoyroq (romanization)
ҡойроҡ (absolute singular)
ҡойроҡтар (absolute plural)
ҡойроҡтоң (definite genitive singular)
ҡойроҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡойроҡҡа (dative singular)
ҡойроҡтарға (dative plural)
ҡойроҡто (accusative definite singular)
ҡойроҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡойроҡта (locative singular)
ҡойроҡтарҙа (locative plural)
ҡойроҡтан (ablative singular)
ҡойроҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡойроҡтарҙың

ҡойроҡтарҙан


тубыҡ

head

тубыҡ • (tubıq)

ba-noun

тубыҡ • (tubıq)

tubıq (romanization)
тубыҡ (absolute singular)
тубыҡтар (absolute plural)
тубыҡтың (definite genitive singular)
тубыҡтарҙың (definite genitive plural)
тубыҡҡа (dative singular)
тубыҡтарға (dative plural)
тубыҡты (accusative definite singular)
тубыҡтарҙы (accusative definite plural)
тубыҡта (locative singular)
тубыҡтарҙа (locative plural)
тубыҡтан (ablative singular)
тубыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *topïk (“knee; kneecap; ankle”).


йөрәк

head

йөрәк • (yörək)

ba-noun

йөрәк • (yörək)

yörək (romanization)
йөрәк (absolute singular)
йөрәктәр (absolute plural)
йөрәктең (definite genitive singular)
йөрәктәрҙең (definite genitive plural)
йөрәккә (dative singular)
йөрәктәргә (dative plural)
йөрәкте (accusative definite singular)
йөрәктәрҙе (accusative definite plural)
йөрәктә (locative singular)
йөрәктәрҙә (locative plural)
йөрәктән (ablative singular)
йөрәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yürek (“heart”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (yüräk, “heart”),
Shor чӱрек (“heart”),
Yakut сүрэх (süreq, “heart”),
etc.


бармаҡ

barmaq (romanization)
бармаҡ (absolute singular)
бармаҡтар (absolute plural)
бармаҡтың (definite genitive singular)
бармаҡтарҙың (definite genitive plural)
бармаҡҡа (dative singular)
бармаҡтарға (dative plural)
бармаҡты (accusative definite singular)
бармаҡтарҙы (accusative definite plural)
бармаҡта (locative singular)
бармаҡтарҙа (locative plural)
бармаҡтан (ablative singular)
бармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бармаҡтарҙың

бармаҡтарҙан

From Common Kypchak *barmaq (“finger”), from Proto-Turkic *barmak (“finger”).
Cognate with
Kazakh бармақ (barmaq),
Kyrgyz бармак (barmak),
Southern Altai бармак (barmak),
Kumyk бармакъ (barmaq), Karachay-Balkar бармакъ (barmaq),
Uzbek barmoq,
Turkish parmak (“finger”);
Khakas парбах (parbax, “branchy, wide-branching (of a tree)”).

cog

Баш бармаҡ.

Заманалар етте: яныбыҙҙағы яҡшы тимерселәрсе һыңар ҡул бармаҡтары менән иҫәпләрлек.

The time has come: good blacksmiths in our vicinity can (now) be counted on the fingers of one hand .

Zamanalar yette: yanıbıźźağı yaqşı timerselərse hıñar qul barmaqtarı menən iśəplərlek.

Яңы версияла Touch ID технологияһы файҙаланыла, йәғни ҡушымтаға бармаҡ эҙҙәре ярҙамында инергә була.

In the new version, Touch ID technology is used, so it is possible to log in to the application with the help of fingerprints.

Yañı versiyala Touch ID texnologiyahı fayźalanıla, yəğni quşımtağa barmaq eźźəre yarźamında inergə bula.


ауыҙ

head

ауыҙ • (awıź)

ba-noun

ауыҙ • (awıź)

awıź (romanization)
ауыҙ (absolute singular)
ауыҙҙар (absolute plural)
ауыҙҙың (definite genitive singular)
ауыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ауыҙға (dative singular)
ауыҙҙарға (dative plural)
ауыҙҙы (accusative definite singular)
ауыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ауыҙҙа (locative singular)
ауыҙҙарҙа (locative plural)
ауыҙҙан (ablative singular)
ауыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *agïŕ (“mouth”).
Cognate with
Old Turkic 𐰍𐰕 (aɣïz, “mouth”),
Khakas, Shor, Tuvan аас (aas),
Southern Altai оос (oos),
Kyrgyz ооз (ooz),
Kazakh ауыз (auyz),
Karachay-Balkar аууз (awuz),
Kumyk авуз (awuz),
Nogai, Tatar авыз (awız),
Uzbek ogʻiz,
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish ağız,
Gagauz aaz, Turkmen agyz (“mouth”) etc.

Ауыҙы ни әйткәнде ҡолағы ишетмәй.

(One's) ears do not hear what (his) mouth utters.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq (a dog's name) was passing a ]bridge with a bone in its mouth.

Muynaq, awıźına höyək qabıp, küperźən ütep bara ine.

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

The bird Umay donned her coat, immediately came flying, (and) kissed Ural, who was lying dead, on his mouth.

Homay qoş tunın keyep şunduq osop kilgən ti // Üle yatqan Uraldıñ awıźınan üpkən, ti.


һөйәк

head

һөйәк • (höyək)

ba-noun

һөйәк • (höyək)

höyək (romanization)
һөйәк (absolute singular)
һөйәктәр (absolute plural)
һөйәктең (definite genitive singular)
һөйәктәрҙең (definite genitive plural)
һөйәккә (dative singular)
һөйәктәргә (dative plural)
һөйәкте (accusative definite singular)
һөйәктәрҙе (accusative definite plural)
һөйәктә (locative singular)
һөйәктәрҙә (locative plural)
һөйәктән (ablative singular)
һөйәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *siŋök (“bone”).
list of cognates
Old Turkic sӧŋük (“bone”),
Kazakh сүйек (süiek),
Karakalpak su'yek,
Nogai суьек (süyek),
Karachay-Balkar, Kumyk сюек (süyek),
Kyrgyz сүйөк (süyök), сөөк (söök),
Southern Altai, Shor, Khakas сӧӧк,
Tuvan сөөк (söök),
Uzbek suyak,
Uyghur سۆڭەك (sö'ngek),
Turkmen süňk, süýek,
Azerbaijani sümük,
Yakut уҥуох (uñuoq),
Dolgan оӈуок (oñuok),
etc.

(botany) stone, (US) kernel; the central part of some fruit


һөт

höt (romanization)
һөт (absolute singular-only)
һөттөң (definite genitive singular-only)
һөткә (dative singular-only)
һөттө (accusative definite singular-only)
һөттә (locative singular-only)
һөттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sǖt (“milk”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süt, “milk”);
Tatar сөт (söt),
Kazakh сүт (süt),
Kyrgyz сүт (süt),
Karachay-Balkar сют (süt), Kumyk сют (süt),
Uzbek sut,
Uyghur سۈت (süt),
Southern Altai сӱт (süt),
Khakas сӱт (süt),
Tuvan сүт (süt),
Yakut үүт (üüt),
Turkmen süýt,
Turkish süt,
Azerbaijani süd,
Chuvash сӗт (sĕt),
etc.

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.


бауыр

head

бауыр • (bawır)

ba-noun

бауыр • (bawır)

bawır (romanization)
бауыр (absolute singular-only)
бауырҙың (definite genitive singular-only)
бауырға (dative singular-only)
бауырҙы (accusative definite singular-only)
бауырҙа (locative singular-only)
бауырҙан (ablative singular-only)

From Common Kypchak bawïr,
from Proto-Turkic *biagïr (“liver”).
Cognate with Tatar бавыр (bawır), Kazakh бауыр (bauyr), Nogai бавыр (bavır), Kyrgyz боор (boor), Southern Altai буур (buur), Khakas паар (paar), Tuvan баар (baar), Yakut быар (bıar); Uzbek bag'ir, Turkish bağır, Turkmen bagyr (“liver”).


күн

kün (romanization)
күн (absolute singular-only)
күндең (definite genitive singular-only)
күнгә (dative singular-only)
күнде (accusative definite singular-only)
күндә (locative singular-only)
күндән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kȫn (“tanned skin, leather”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (kön, “leather”);
Kazakh көн (kön, “leather”),
Azerbaijani gön (“leather”).


ҡан

qan (romanization)
ҡан (absolute singular-only)
ҡандың (definite genitive singular-only)
ҡанға (dative singular-only)
ҡанды (accusative definite singular-only)
ҡанда (locative singular-only)
ҡандан (ablative singular-only)

Ҡан баҫымы.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.


бил

bil (romanization)
бил (absolute singular)
билдәр (absolute plural)
билдең (definite genitive singular)
билдәрҙең (definite genitive plural)
билгә (dative singular)
билдәргә (dative plural)
билде (accusative definite singular)
билдәрҙе (accusative definite plural)
билдә (locative singular)
билдәрҙә (locative plural)
билдән (ablative singular)
билдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bẹ̄l(k) (“waist, loin”).
Cognate with Old Turkic 𐰋𐰃𐰠 (b²il², “waist”);
Turkish bel (“waist”),
Uyghur بەل (bel, “waist”), etc.

(anatomy) (person's) loin, small of the back


аяҡ

ayaq (romanization)
аяҡ (absolute singular)
аяҡтар (absolute plural)
аяҡтың (definite genitive singular)
аяҡтарҙың (definite genitive plural)
аяҡҡа (dative singular)
аяҡтарға (dative plural)
аяҡты (accusative definite singular)
аяҡтарҙы (accusative definite plural)
аяҡта (locative singular)
аяҡтарҙа (locative plural)
аяҡтан (ablative singular)
аяҡтарҙан (ablative plural)

From Kipchak ايق (ayaq), from Proto-Turkic *adak (“foot, leg”).
Compare Old Turkic 𐰑𐰴 (adaq, “leg, foot”).
See also аҙаҡ (aźaq).


педофилия

pedofiliya (romanization)
педофилия (absolute singular)
педофилиялар (absolute plural)
педофилияның (definite genitive singular)
педофилияларҙың (definite genitive plural)
педофилияҡа (dative singular)
педофилияларға (dative plural)
педофилияны (accusative definite singular)
педофилияларҙы (accusative definite plural)
педофилияла (locative singular)
педофилияларҙа (locative plural)
педофилиянан (ablative singular)
педофилияларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

педофилияның

педофилиянан

педофилиялар

педофилияларҙың

педофилияларға

педофилияларҙы

педофилияларҙа

педофилияларҙан

Borrowed from Russian педофили́я (pedofilíja), from German Pädophilie, from Ancient Greek παῖς (paîs, “child”) + φιλία (philía, “love”).

pedophilia/paedophilia (sexual feeling of desire directed towards children)


быуын

head

быуын • (bıwın)

ba-noun

быуын • (bıwın)

bıwın (romanization)
быуын (absolute singular)
быуындар (absolute plural)
быуындың (definite genitive singular)
быуындарҙың (definite genitive plural)
быуынға (dative singular)
быуындарға (dative plural)
быуынды (accusative definite singular)
быуындарҙы (accusative definite plural)
быуында (locative singular)
быуындарҙа (locative plural)
быуындан (ablative singular)
быуындарҙан (ablative plural)

From *bogun (“joint, articulation; generation”), possibly derived from Proto-Turkic *bog- (“to tie up, to strangle”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (boɣun, “joint”); Old Anatolian Turkish [script needed] (boğun, “joint, knot”); Kazakh буын (buyn, “joint; generation”), Kyrgyz муун (muun, “joint; generation”), Uzbek boʻgʻin (“joint; generation”).
Compare also Karakhanid [script needed] (boɣïm, “joint”), Turkish boğum (“knuckle, node, knot”), Uyghur بوغۇم (boghum, “generation; joint; syllable”) derived from the same root.


бәйләүес

head

бәйләүес • (bäyläwes)

ba-noun

бәйләүес • (bäyläwes)

bäyläwes (romanization)
бәйләүес (absolute singular)
бәйләүестәр (absolute plural)
бәйләүестең (definite genitive singular)
бәйләүестәрҙең (definite genitive plural)
бәйләүескә (dative singular)
бәйләүестәргә (dative plural)
бәйләүесте (accusative definite singular)
бәйләүестәрҙе (accusative definite plural)
бәйләүестә (locative singular)
бәйләүестәрҙә (locative plural)
бәйләүестән (ablative singular)
бәйләүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәйләүестәрҙең

бәйләүестәргә

бәйләүестәрҙе

бәйләүестәрҙә

бәйләүестәрҙән

From the verb бәйлә- (bäylä-) "to tie (together), to bind".

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.


сәс

səs (romanization)
сәс (absolute singular)
сәстәр (absolute plural)
сәстең (definite genitive singular)
сәстәрҙең (definite genitive plural)
сәскә (dative singular)
сәстәргә (dative plural)
сәсте (accusative definite singular)
сәстәрҙе (accusative definite plural)
сәстә (locative singular)
сәстәрҙә (locative plural)
сәстән (ablative singular)
сәстәрҙән (ablative plural)

From earlier *čač, from Proto-Turkic *sač (“hair”). Doublet of сүс (süs, “fiber, filament”).

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Алдында сәсен ерәнгә буяған бер ҡыҙ баҫып тора.

In front of him, there stands a girl who has dyed her hair red.

Aldında səsen yerəngə buyağan ber qıź baśıp tora.


дарыу

head

дарыу • (darıw)

ba-noun

дарыу • (darıw)

darıw (romanization)
дарыу (absolute singular)
дарыуҙар (absolute plural)
дарыуҙың (definite genitive singular)
дарыуҙарҙың (definite genitive plural)
дарыуға (dative singular)
дарыуҙарға (dative plural)
дарыуҙы (accusative definite singular)
дарыуҙарҙы (accusative definite plural)
дарыуҙа (locative singular)
дарыуҙарҙа (locative plural)
дарыуҙан (ablative singular)
дарыуҙарҙан (ablative plural)

From Persian دارو (dâru, “medicine, drug, medication”).
Doublet of дары (darı, “gunpowder”).

bor

Тымау дарыуы.

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.
Samahın belhəñ — darıw, belməhəñ — ağıw.
If you know its measure, (it's) a medicine, if you don't know, (it's) a poison.


күт

küt (romanization)
күт (absolute singular-only)
күттең (definite genitive singular-only)
күткә (dative singular-only)
күтте (accusative definite singular-only)
күттә (locative singular-only)
күттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *köt (“anus, buttocks”).


талаҡ

talaq (romanization)
талаҡ (absolute singular-only)
талаҡтың (definite genitive singular-only)
талаҡҡа (dative singular-only)
талаҡты (accusative definite singular-only)
талаҡта (locative singular-only)
талаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tiālak (“spleen”). Cognate with Tatar talaq.


ашҡаҙан

head

ашҡаҙан • (aşqaźan)

ba-noun

ашҡаҙан • (aşqaźan)

aşqaźan (romanization)
ашҡаҙан (absolute singular-only)
ашҡаҙандың (definite genitive singular-only)
ашҡаҙанға (dative singular-only)
ашҡаҙанды (accusative definite singular-only)
ашҡаҙанда (locative singular-only)
ашҡаҙандан (ablative singular-only)

By surface analysis, аш (aş, “food, meal”) + ҡаҙан (qaźan, “cauldron”).
From *ašqazan (“stomach”) – apparently a Central Asian innovation.
Cognate with Tatar ашказан (aşkazan), Kazakh асқазан (asqazan), Karakalpak ас қазан (as qazan), Uzbek oshqozon, Uyghur ئاشقازان (ashqazan), Turkmen aşgazan (“stomach”).


бөйөр

head

бөйөр • (böyör)

ba-noun

бөйөр • (böyör)

böyör (romanization)
бөйөр (absolute singular-only)
бөйөрҙөң (definite genitive singular-only)
бөйөргә (dative singular-only)
бөйөрҙө (accusative definite singular-only)
бөйөрҙә (locative singular-only)
бөйөрҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bögür (“kidney; side of body”).
Cognate with
Tatar бөер (böer, “kidney”),
Kazakh бүйір (büiır, “side of the body”),
Turkish böğür (“side, flank”),
Azerbaijani böyür (“flank”),
Turkmen böwür (“flank”),
Yakut бүөр (büör, “kidney”).

cog

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.


бәүел

head

бәүел • (bəwel)

bəwel (romanization)
бәүел (absolute singular-only)
бәүелдең (definite genitive singular-only)
бәүелгә (dative singular-only)
бәүелде (accusative definite singular-only)
бәүелдә (locative singular-only)
бәүелдән (ablative singular-only)


маңҡа

маңҡа • (mañqa)

mañqa (romanization)
маңҡа (absolute singular-only)
маңҡаның (definite genitive singular-only)
маңҡа (dative singular-only)
маңҡаны (accusative definite singular-only)
маңҡала (locative singular-only)
маңҡанан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar маңка (mañka),
Crimean Tatar mañqa,
Uyghur ماڭقا (mangqa, “snivel, snot”).


һейҙек

һейҙек • (heyźek)

heyźek (romanization)
һейҙек (absolute singular-only)
һейҙектең (definite genitive singular-only)
һейҙеккә (dative singular-only)
һейҙекте (accusative definite singular-only)
һейҙектә (locative singular-only)
һейҙектән (ablative singular-only)

From *sīd-tük (“urine”),
from Proto-Turkic *sīd- (“to urinate”).
Cognate with
Karakhanid سِذُكْ (siδük, “urine”);
Kazakh сідік (sıdık, “urine”),
Kyrgyz сийдик (siydik, “urine”),
Southern Altai сийдик (siydik, “urine”),
Tuvan сидик (sidik, “urine”),
Khakas сідік (sìdìk, “urine”),
Uzbek siydik (“urine”),
Uyghur سىيدىك (siydik, “urine”),
Turkmen sidik (“urine”),
Crimean Tatar siydik (“urine”),
Turkish sidik (“urine”), etc.


үт

üt (romanization)
үт (absolute singular-only)
үттең (definite genitive singular-only)
үткә (dative singular-only)
үтте (accusative definite singular-only)
үттә (locative singular-only)
үттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ȫt (“bile”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰓 (öd, “bile”);
Kazakh өт (öt),
Kumyk оьт (öt),
Uzbek oʻt (“bile”),
etc.


шайыҡ

шайыҡ • (şayıq)

şayıq (romanization)
шайыҡ (absolute singular-only)
шайыҡтың (definite genitive singular-only)
шайыҡҡа (dative singular-only)
шайыҡты (accusative definite singular-only)
шайыҡта (locative singular-only)
шайыҡтан (ablative singular-only)


һеләгәй

һеләгәй • (heləgəy)

ba-noun

һеләгәй • (heləgəy)

heləgəy (romanization)
һеләгәй (absolute singular-only)
һеләгәйҙең (definite genitive singular-only)
һеләгәйгә (dative singular-only)
һеләгәйҙе (accusative definite singular-only)
һеләгәйҙә (locative singular-only)
һеләгәйҙән (ablative singular-only)

From Mongolic silükei ~ šilükei "saliva", from Proto-Mongolic *sil- (“saliva; mucus; wet”).
Note that the s-/š- variation at the beginning (compare шеләгәй) go back to the diachronous variation within Mongolic.
Cognate with
Tuvan шилегей (şilegey),
Khakas сілегей (sìlegey),
Crimean Tatar silekiy,
Kazakh сілекей (sılekei, “saliva”), etc.


төкөрөк

head

төкөрөк • (tökörök)

tökörök (romanization)
төкөрөк (absolute singular-only)
төкөрөктөң (definite genitive singular-only)
төкөрөккә (dative singular-only)
төкөрөктө (accusative definite singular-only)
төкөрөктә (locative singular-only)
төкөрөктән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *tüpkürük (“saliva”), a development of *tüpkür- (“to spit”), whence төкөрөү (tököröw, “to spit”). Cognate with Kumyk тюкюрюк (tükürük) and Turkish tükürük (“saliva”).

inh+

saliva, especially when expectorated; spit, spittle


эрен

eren (romanization)
эрен (absolute singular-only)
эрендең (definite genitive singular-only)
эренгә (dative singular-only)
эренде (accusative definite singular-only)
эрендә (locative singular-only)
эрендән (ablative singular-only)

From *iriñ (“pus”), from Proto-Turkic *iri- (“to decay; to turn sour, coagulate”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (iriŋ, “pus”);
Kazakh ірің (ırıñ, “pus”),
Kyrgyz ириң (iriŋ, “pus”),
Uzbek yiring,
Khakas ірінъ (ìrìnʺ, “pus”),
Tuvan ириң (iriñ, “pus”),
Turkish irin (“pus”), etc.


йәш

Йәш быуын — илдең киләсәге.
Yəş bıwın — ildeñ kiləsəge.
The young generation is the country's future.


шеләгәй

head

шеләгәй • (şeləgəy)

ba-noun

шеләгәй • (şeləgəy)

[ʃɪ̞.læ.ˈɡæj]

һеләгәй һеләгәй#Bashkir


аталыҡ орлоғо

head

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

ba-noun

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

[ɑ.tɑˈɫɯ̞q.ʊ̞ɾ.ɫʊ̞ˌʁʊ̞]


мәней

head

мәней • (məney)

məney (romanization)
мәней (absolute singular-only)
мәнейҙең (definite genitive singular-only)
мәнейгә (dative singular-only)
мәнейҙе (accusative definite singular-only)
мәнейҙә (locative singular-only)
мәнейҙән (ablative singular-only)

From Arabic مَنِيّ (maniyy, “semen, sperm”).


үпкә

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)


тоҡсай

toqsay (romanization)
тоҡсай (absolute singular)
тоҡсайҙар (absolute plural)
тоҡсайҙың (definite genitive singular)
тоҡсайҙарҙың (definite genitive plural)
тоҡсайға (dative singular)
тоҡсайҙарға (dative plural)
тоҡсайҙы (accusative definite singular)
тоҡсайҙарҙы (accusative definite plural)
тоҡсайҙа (locative singular)
тоҡсайҙарҙа (locative plural)
тоҡсайҙан (ablative singular)
тоҡсайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тоҡсайҙарҙың

тоҡсайҙарҙан

No etymology is known. No cognates are known.
Semantically, appears to be a diminutive form of тоҡ (toq). However, -say is not a known diminutive affix.


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

böźrə (romanization)
бөҙрә (absolute singular)
бөҙрәләр (absolute plural)
бөҙрәнең (definite genitive singular)
бөҙрәләрҙең (definite genitive plural)
бөҙрәгә (dative singular)
бөҙрәләргә (dative plural)
бөҙрәне (accusative definite singular)
бөҙрәләрҙе (accusative definite plural)
бөҙрәлә (locative singular)
бөҙрәләрҙә (locative plural)
бөҙрәнән (ablative singular)
бөҙрәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Turkmen buýra (“curl, curly”),
Uyghur بۈدرە (büdre, “curly”).


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

having curls (of people); curly, curly-headed


толом

tolom (romanization)
толом (absolute singular)
толомдар (absolute plural)
толомдоң (definite genitive singular)
толомдарҙың (definite genitive plural)
толомға (dative singular)
толомдарға (dative plural)
толомдо (accusative definite singular)
толомдарҙы (accusative definite plural)
толомда (locative singular)
толомдарҙа (locative plural)
толомдан (ablative singular)
толомдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tul(g)uŋ (“temple; braid/plait of hair”).
Cognate with
Kyrgyz тулум (tulum),
Kazakh тұлым (tūlym),
Southern Altai тулуҥ (tuluŋ),
Khakas тулунъ (tulunʺ),
Shor тулуң (tuluñ, “braid/plait of hair”);
Ottoman Turkish طولون (tulun, “temple, etc.”)


кәүҙә

head

кәүҙә • (kəwźə)

ba-noun

кәүҙә • (kəwźə)

kəwźə (romanization)
кәүҙә (absolute singular)
кәүҙәләр (absolute plural)
кәүҙәнең (definite genitive singular)
кәүҙәләрҙең (definite genitive plural)
кәүҙәгә (dative singular)
кәүҙәләргә (dative plural)
кәүҙәне (accusative definite singular)
кәүҙәләрҙе (accusative definite plural)
кәүҙәлә (locative singular)
кәүҙәләрҙә (locative plural)
кәүҙәнән (ablative singular)
кәүҙәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gebde (“body, torso”). Appears to have spread via a medieval written language (Chagatai).
Cognate with
Tatar гәүдә (gäwdä),
Kazakh кеуде (keude),
Kyrgyz көөдө (köödö),
Uzbek gavda,
Azerbaijani gövdə,
Turkish gövde,
Crimean Tatar kevde,
etc.

(anatomy) torso, trunk; human body except head, arms and legs


төйөн

head

төйөн • (töyön)

ba-noun

төйөн • (töyön)

töyön (romanization)
төйөн (absolute singular)
төйөндәр (absolute plural)
төйөндөң (definite genitive singular)
төйөндәрҙең (definite genitive plural)
төйөнгә (dative singular)
төйөндәргә (dative plural)
төйөндө (accusative definite singular)
төйөндәрҙе (accusative definite plural)
төйөндә (locative singular)
төйөндәрҙә (locative plural)
төйөндән (ablative singular)
төйөндәрҙән (ablative plural)

From *tügün (“knot”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”), whence also төйөр (töyör), төймә (töymə),
төйнә- (töynə-).
Compare Old Uyghur [script needed] (tügün, “knot”); Tatar төен (töen), Kazakh түйін (tüiın), Kumyk тююн (tüyun), Kyrgyz түйүн (tüyün), Southern Altai түйүн/түүн, Uzbek tugun,
Uyghur تۈگۈن (tügün, “knot”), Khakas тӱӱнҷек (“knot”) (with a diminutive affix), Turkmen düwün (“knot”).

cog

Лимфа төйөнө.


танау

tanaw (romanization)
танау (absolute singular)
танауҙар (absolute plural)
танауҙың (definite genitive singular)
танауҙарҙың (definite genitive plural)
танауға (dative singular)
танауҙарға (dative plural)
танауҙы (accusative definite singular)
танауҙарҙы (accusative definite plural)
танауҙа (locative singular)
танауҙарҙа (locative plural)
танауҙан (ablative singular)
танауҙарҙан (ablative plural)

Cognate with Siberian Tatar танау (“nose, nasal cavity”), Kazakh танау (tanau, “nostril, nose”), Kumyk танав (tanaw, “nostril”), Khakas танаа (tanaa, “nasal cavity, nostril”), Yakut таныы (tanıı, “nostril”).
Found also in Kalmyk хамрин тана (xamrin tana, “nose wings”), Buryat хамарай танаа (xamaraj tanaa, “septum”).
Due to narrow geographic distribution and lack of attestation in medieval sources, the ultimate provenance of the word cannot be ascertained.

хамарай танаа

Yanybay Khammatov "Gold collects in grains":

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a spray based on seewater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

Nigmatulla stopped eating; at night, he wheezed (through) his nose (as he had) cought cold.

Niğmətulla aşawźan tuqtanı, töndə tımaw töşkən tanawın mış-mış tarttı.


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


ҡул

qul (romanization)
ҡул (absolute singular)
ҡулдар (absolute plural)
ҡулдың (definite genitive singular)
ҡулдарҙың (definite genitive plural)
ҡулға (dative singular)
ҡулдарға (dative plural)
ҡулды (accusative definite singular)
ҡулдарҙы (accusative definite plural)
ҡулда (locative singular)
ҡулдарҙа (locative plural)
ҡулдан (ablative singular)
ҡулдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kol (“upper arm, hand”).
Cognates include
Old Uyghur qwl (qol, “arm”);
Tatar кул (qul, “arm, hand”),
Kazakh қол (qol, “arm, hand”),
Uzbek qoʻl (“arm, hand”),
Turkish kol (“upper arm”),
Yakut хол (qol, “upper arm”),
Chuvash хул (hul, “arm; shoulder”).


һөлдә

head

һөлдә • (höldə)

ba-noun

һөлдә • (höldə)

höldə (romanization)
һөлдә (absolute singular)
һөлдәләр (absolute plural)
һөлдәнең (definite genitive singular)
һөлдәләрҙең (definite genitive plural)
һөлдәгә (dative singular)
һөлдәләргә (dative plural)
һөлдәне (accusative definite singular)
һөлдәләрҙе (accusative definite plural)
һөлдәлә (locative singular)
һөлдәләрҙә (locative plural)
һөлдәнән (ablative singular)
һөлдәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сүлде (sülde),
Kyrgyz сүлдөр (süldör, “skeleton”).


сығанаҡ

head

сығанаҡ • (sığanaq)

ba-noun

сығанаҡ • (sığanaq)

sığanaq (romanization)
сығанаҡ (absolute singular)
сығанаҡтар (absolute plural)
сығанаҡтың (definite genitive singular)
сығанаҡтарҙың (definite genitive plural)
сығанаҡҡа (dative singular)
сығанаҡтарға (dative plural)
сығанаҡты (accusative definite singular)
сығанаҡтарҙы (accusative definite plural)
сығанаҡта (locative singular)
сығанаҡтарҙа (locative plural)
сығанаҡтан (ablative singular)
сығанаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сығанаҡтарҙың

сығанаҡтарға

сығанаҡтарҙы

сығанаҡтарҙа

сығанаҡтарҙан

From Proto-Turkic *čɨkanak (“forearm; elbow”).
Cognate with
Kyrgyz чыканак (cıkanak),
Southern Altai чаганак (čaganak),
Khakas чығанах (çığanax),
Tofa чеъһенэк (če'henäk),
Uyghur جەينەك (jeynek, “elbow”),
etc.


терһәк

head

терһәк • (terhək)

ba-noun

терһәк • (terhək)

terhək (romanization)
терһәк (absolute singular)
терһәктәр (absolute plural)
терһәктең (definite genitive singular)
терһәктәрҙең (definite genitive plural)
терһәккә (dative singular)
терһәктәргә (dative plural)
терһәкте (accusative definite singular)
терһәктәрҙе (accusative definite plural)
терһәктә (locative singular)
терһәктәрҙә (locative plural)
терһәктән (ablative singular)
терһәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

терһәктәрҙең

терһәктәрҙән

From *tirsek (“elbow; anatomical part of the leg”);
from Proto-Turkic *tīŕ (“knee”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tirsäk, “elbow”);
Kumyk тирсек (tirsek, “elbow”),
Uzbek tirsak (“elbow”),
Crimean Tatar tirsek (“elbow”),
Turkmen tirsek (“elbow”),
Turkish dirsek (“elbow”),
Azerbaijani dirsək (“elbow”);
Kazakh тірсек (tırsek, “shin, shank”),
Kyrgyz тирсек (tirsek, “Achilles tendon”),
Khakas тірсек (tìrsek, “the knee of an animal's hind leg”).


арҡа

arqa (romanization)
арҡа (absolute singular)
арҡалар (absolute plural)
арҡаның (definite genitive singular)
арҡаларҙың (definite genitive plural)
арҡаға (dative singular)
арҡаларға (dative plural)
арҡаны (accusative definite singular)
арҡаларҙы (accusative definite plural)
арҡала (locative singular)
арҡаларҙа (locative plural)
арҡанан (ablative singular)
арҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *arka (“back”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (arqa, “back”).


елен

yelen (romanization)
елен (absolute singular)
елендәр (absolute plural)
елендең (definite genitive singular)
елендәрҙең (definite genitive plural)
еленгә (dative singular)
елендәргә (dative plural)
еленде (accusative definite singular)
елендәрҙе (accusative definite plural)
елендә (locative singular)
елендәрҙә (locative plural)
елендән (ablative singular)
елендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yẹlin (“udder”).
Cognate with
Tatar җилен (cilen), Kazakh желін (jelın), Kyrgyz желин (jelin), Uzbek yelin, Azerbaijani yelin, Yakut сирин (sirin, “udder”), etc.


елек

yelek (romanization)
елек (absolute singular)
електәр (absolute plural)
електең (definite genitive singular)
електәрҙең (definite genitive plural)
елеккә (dative singular)
електәргә (dative plural)
електе (accusative definite singular)
електәрҙе (accusative definite plural)
електә (locative singular)
електәрҙә (locative plural)
електән (ablative singular)
електәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yilik (“bone marrow”).
Cognate with
Kyrgyz жилик (jilik),
Southern Altai јилик (ǰilik),
Uzbek ilik,
Turkmen ýilik,
Turkish ilik (“bone marrow”).


яры

head

яры • (yarı)

ba-noun

яры • (yarı)

yarı (romanization)
яры (absolute singular)
ярылар (absolute plural)
ярының (definite genitive singular)
ярыларҙың (definite genitive plural)
ярыға (dative singular)
ярыларға (dative plural)
ярыны (accusative definite singular)
ярыларҙы (accusative definite plural)
ярыла (locative singular)
ярыларҙа (locative plural)
ярынан (ablative singular)
ярыларҙан (ablative plural)

(anatomy, botany) membrane, diaphragm, film, web


айҙар

head

айҙар • (ayźar)

ba-noun

айҙар • (ayźar)

ayźar (romanization)
айҙар (absolute singular)
айҙарҙар (absolute plural)
айҙарҙың (definite genitive singular)
айҙарҙарҙың (definite genitive plural)
айҙарға (dative singular)
айҙарҙарға (dative plural)
айҙарҙы (accusative definite singular)
айҙарҙарҙы (accusative definite plural)
айҙарҙа (locative singular)
айҙарҙарҙа (locative plural)
айҙарҙан (ablative singular)
айҙарҙарҙан (ablative plural)


эйәк

head

эйәк • (eyək)

ba-noun

эйәк • (eyək)

eyək (romanization)
эйәк (absolute singular)
эйәктәр (absolute plural)
эйәктең (definite genitive singular)
эйәктәрҙең (definite genitive plural)
эйәккә (dative singular)
эйәктәргә (dative plural)
эйәкте (accusative definite singular)
эйәктәрҙе (accusative definite plural)
эйәктә (locative singular)
эйәктәрҙә (locative plural)
эйәктән (ablative singular)
эйәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ēŋ-ek (“cheeks; jaw; chin”).
Cognates
Azerbaijani əng
Kazakh иек (iek)
Khakas эк (ek)
Kyrgyz ээк (eek)
Shor ээк
Southern Altai ээк (eek)
Tatar ияк (iyak)
Turkmen eňek
Uyghur ئىڭەك (i'ngek)
Uzbek iyak, engak

col

Azerbaijani <i class="Latn mention" lang="az">əng</i>

Tatar <i class="Cyrl mention" lang="tt">ияк</i> (iyak)

Kazakh <i class="Cyrl mention" lang="kk">иек</i> (iek)

Kyrgyz <i class="Cyrl mention" lang="ky">ээк</i> (eek)

Southern Altai <i class="Cyrl mention" lang="alt">ээк</i> (eek)

Shor <i class="Cyrl mention" lang="cjs">ээк</i>

Khakas <i class="Cyrl mention" lang="kjh">эк</i> (ek)

Turkmen <i class="Latn mention" lang="tk">eňek</i>

Uyghur <i class="Arab ug-Arab mention" lang="ug">ئىڭەك</i> (i'ngek)


имсәк

head

имсәк • (imsək)

ba-noun

имсәк • (imsək)

imsək (romanization)
имсәк (absolute singular)
имсәктәр (absolute plural)
имсәктең (definite genitive singular)
имсәктәрҙең (definite genitive plural)
имсәккә (dative singular)
имсәктәргә (dative plural)
имсәкте (accusative definite singular)
имсәктәрҙе (accusative definite plural)
имсәктә (locative singular)
имсәктәрҙә (locative plural)
имсәктән (ablative singular)
имсәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *em-ček (“breast; nipple”) (earliest attested in 13th century), from *em- (“to suck”).
Cognate with
Kyrgyz эмчек (emcek),
Southern Altai эмчек (emček),
Kazakh емшек (emşek),
Crimean Tatar emçek,
Uzbek emchak,
Salar emcük,
Turkmen emjek, etc.

Иламаған балаға имсәк бирмәйҙәр.

(They) don't give breast to a child that doesn't cry. (=A child that doesn't cry doesn't get breastfed).


маңлай

head

маңлай • (mañlay)

ba-noun

маңлай • (mañlay)

mañlay (romanization)
маңлай (absolute singular)
маңлайҙар (absolute plural)
маңлайҙың (definite genitive singular)
маңлайҙарҙың (definite genitive plural)
маңлайға (dative singular)
маңлайҙарға (dative plural)
маңлайҙы (accusative definite singular)
маңлайҙарҙы (accusative definite plural)
маңлайҙа (locative singular)
маңлайҙарҙа (locative plural)
маңлайҙан (ablative singular)
маңлайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маңлайҙарҙың

маңлайҙарҙан

From Middle Mongol ᠮᠠᠩᠯᠠᠢ (manglai, “forehead”), see Mongolian магнай (magnaj).
Cognate with Kyrgyz маңдай (mañdai, “forehead”), Uzbek manglay (“forehead”), etc.

der

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.


ҡабырға

head

ҡабырға • (qabırğa)

ba-noun

ҡабырға • (qabırğa)

qabırğa (romanization)
ҡабырға (absolute singular)
ҡабырғалар (absolute plural)
ҡабырғаның (definite genitive singular)
ҡабырғаларҙың (definite genitive plural)
ҡабырғаҡа (dative singular)
ҡабырғаларға (dative plural)
ҡабырғаны (accusative definite singular)
ҡабырғаларҙы (accusative definite plural)
ҡабырғала (locative singular)
ҡабырғаларҙа (locative plural)
ҡабырғанан (ablative singular)
ҡабырғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабырғаларҙың

ҡабырғаларға

ҡабырғаларҙы

ҡабырғаларҙа

ҡабырғаларҙан

[qɑ.βɯ̞r.ˈʁɑ]

From *qapurğa (“rib”), derived from Proto-Turkic *kapur- (“rib”).
Cognate with
Tatar кабырга (qabırga, “rib”),
Kazakh қабырға (qabyrğa, “rib”),
Kumyk къабургъа (qaburğa, “rib”),
Crimean Tatar qaburğa (“rib”),
Kyrgyz кабырга (kabırga, “rib”),
Shor қабырға (“rib”),
Uzbek qovurgʻa (“rib”),
Uyghur قوۋۇرغا (qowurgha, “rib”),
Turkmen gapyrga (“rib”),
Azerbaijani qabırğa (“rib”),
Turkish kaburga (“rib”).

cog

Shor қабырға (“rib”)


үксә

head

үксә • (üksə)

ba-noun

үксә • (üksə)

üksə (romanization)
үксә (absolute singular)
үксәләр (absolute plural)
үксәнең (definite genitive singular)
үксәләрҙең (definite genitive plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative definite singular)
үксәләрҙе (accusative definite plural)
үксәлә (locative singular)
үксәләрҙә (locative plural)
үксәнән (ablative singular)
үксәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ökče (“heel”).
Not attested in Old Turkic.
Cognate with
Tatar үкчә (ükçä),
Kazakh өкше (ökşe),
Kyrgyz өкчө (ökcö),
Southern Altai энчек (enček),
Uyghur ئوكچە (okche),
Turkmen ökje,
Ottoman Turkish اوكچه (ökçe, “heel”), etc.


һаҡау

Cognate with
Kazakh сақау (saqau, “mute; stutterer, stammerer”),
Kyrgyz сакоо (sakoo, “stutterer, stammerer”),
Uzbek soqov (“mute; stutterer, stammerer”),
etc.

cog

unable to pronounce a certain sound properly (of person, speech)


тараҡ

taraq (romanization)
тараҡ (absolute singular)
тараҡтар (absolute plural)
тараҡтың (definite genitive singular)
тараҡтарҙың (definite genitive plural)
тараҡҡа (dative singular)
тараҡтарға (dative plural)
тараҡты (accusative definite singular)
тараҡтарҙы (accusative definite plural)
тараҡта (locative singular)
тараҡтарҙа (locative plural)
тараҡтан (ablative singular)
тараҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tarġak (“comb”); cognate with Azerbaijani daraq, Kazakh тарақ (taraq), Kyrgyz тарак (tarak), Southern Altai тарак (tarak), Turkish tarak, Turkmen darak, Uyghur تاغاق (taghaq) and Uzbek taroq.


эсәк

head

эсәк • (esək)

ba-noun

эсәк • (esək)

esək (romanization)
эсәк (absolute singular)
эсәктәр (absolute plural)
эсәктең (definite genitive singular)
эсәктәрҙең (definite genitive plural)
эсәккә (dative singular)
эсәктәргә (dative plural)
эсәкте (accusative definite singular)
эсәктәрҙе (accusative definite plural)
эсәктә (locative singular)
эсәктәрҙә (locative plural)
эсәктән (ablative singular)
эсәктәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *ičäk (“intestine, gut”), from an earlier form *ičägü (“instestine, gut”), from Proto-Turkic *ič (“interior; bowels, stomach”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ičägü, “viscera, bowels”);
Tatar эчәк (eçäk),
Kazakh ішек (ışek),
Kyrgyz ичек (icek);
Uzbek ichak,
Uyghur ئۈچەي (üchey),
Southern Altai ичеге (ičege),
Turkmen içege,
Khakas ічеге (ìçege, “intestine”).


йүтәл

head

йүтәл • (yütəl)

ba-noun

йүтәл • (yütəl)

yütəl (romanization)
йүтәл (absolute singular)
йүтәлдәр (absolute plural)
йүтәлдең (definite genitive singular)
йүтәлдәрҙең (definite genitive plural)
йүтәлгә (dative singular)
йүтәлдәргә (dative plural)
йүтәлде (accusative definite singular)
йүтәлдәрҙе (accusative definite plural)
йүтәлдә (locative singular)
йүтәлдәрҙә (locative plural)
йүтәлдән (ablative singular)
йүтәлдәрҙән (ablative plural)

From *yötäl (“cough”).
Compare
Kazakh жөтел (jötel),
Kyrgyz жөтөл (jötöl),
Uzbek yoʻtal,
Uyghur يوتەل (yotel, “cough”),
Yakut сөтөл (sötöl, “cough”),
Dolgan һөтөл (“cough”).
Old Uyghur and Siberian Turkic forms require an alternative archetype *yötül (“cough”), compare
Old Uyghur [script needed] (jötül), Old Uyghur [script needed] (ötül, “cough”), Khakas чиділ (çidìl),
Tuvan чөдүл (çödül, “cough”); Southern Altai јӧдӱл (ǰödül), etc.
See also Bashkir йүткереү (yütkerew, “to cough”).


мейе

meye (romanization)
мейе (absolute singular)
мейеләр (absolute plural)
мейенең (definite genitive singular)
мейеләрҙең (definite genitive plural)
мейегә (dative singular)
мейеләргә (dative plural)
мейене (accusative definite singular)
мейеләрҙе (accusative definite plural)
мейелә (locative singular)
мейеләрҙә (locative plural)
мейенән (ablative singular)
мейеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bejŋi (“brain”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (meŋi), [script needed] (meji, “brain”);
Kazakh ми (mi),
Kyrgyz мээ (mee),
Southern Altai мее (mee),
Crimean Tatar miy,
Uzbek miya,
Uyghur مېڭە (më'nge),
Azerbaijani beyin,
Khakas мии (mii),
Yakut мэйии (meyii, “brain”), etc.


мөгөҙ

head

мөгөҙ • (mögöź)

ba-noun

мөгөҙ • (mögöź)

mögöź (romanization)
мөгөҙ (absolute singular)
мөгөҙҙәр (absolute plural)
мөгөҙҙөң (definite genitive singular)
мөгөҙҙәрҙең (definite genitive plural)
мөгөҙгә (dative singular)
мөгөҙҙәргә (dative plural)
мөгөҙҙө (accusative definite singular)
мөгөҙҙәрҙе (accusative definite plural)
мөгөҙҙә (locative singular)
мөгөҙҙәрҙә (locative plural)
мөгөҙҙән (ablative singular)
мөгөҙҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *büjŋüŕ (“horn”).
Cognate with
Kazakh мүйіз (müiız),
Kyrgyz мүйүз (müyüz),
Southern Altai мӱӱс (müüs), Shor мӱӱс,
Crimean Tatar müyüz/boynuz,
Azerbaijani buynuz,
Turkish boynuz, etc.


дарыухана

head

дарыухана • (darıwxana)

ba-noun

дарыухана • (darıwxana)

darıwxana (romanization)
дарыухана (absolute singular)
дарыуханалар (absolute plural)
дарыухананың (definite genitive singular)
дарыуханаларҙың (definite genitive plural)
дарыуханаға (dative singular)
дарыуханаларға (dative plural)
дарыухананы (accusative definite singular)
дарыуханаларҙы (accusative definite plural)
дарыуханала (locative singular)
дарыуханаларҙа (locative plural)
дарыухананан (ablative singular)
дарыуханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дарыуханалар

дарыухананың

дарыуханаларҙың

дарыуханаларға

дарыуханаларҙы

дарыуханаларҙа

дарыухананан

дарыуханаларҙан

да‧рыу‧ха‧на

Borrowed from Persian داروخانه (dâruxâne, “pharmacy”).
Synchronously, дарыу (darıw) + -хана (-xana).
Compare to
Tatar даруханә (daruxanä),
Kazakh дәріхана (därıxana),
Kyrgyz дарыкана (darıkana),
Uzbek dorixona,
Uyghur دورىخانا (dorixana) / دوراخانا (doraxana),
Turkmen daruxanä (“pharmacy”).

Buy a seewater-based spray in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.


түш

From Proto-Turkic *tȫĺ (“breast, chest”).
Cognate with
Kazakh төс (tös, “chest, breast”),
Kyrgyz төш (töş, “chest, breast”),
Uzbek toʻsh (“chest, breast”),
Azerbaijani döş (“chest, breast”),
Turkish döş (“chest, breast”),
Yakut түөс (tüös, “chest, breast”),
etc.

Түш кеҫә.


ҡутыр

head

ҡутыр • (qutır)

ba-noun

ҡутыр • (qutır)

qutır (romanization)
ҡутыр (absolute singular)
ҡутырҙар (absolute plural)
ҡутырҙың (definite genitive singular)
ҡутырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡутырға (dative singular)
ҡутырҙарға (dative plural)
ҡутырҙы (accusative definite singular)
ҡутырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡутырҙа (locative singular)
ҡутырҙарҙа (locative plural)
ҡутырҙан (ablative singular)
ҡутырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kotur (“scab, mange”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qotur, “scab, mange”);
Tatar кутыр (qutır),
Kazakh қотыр (qotyr, “scab, mange”),
Kyrgyz котур (kotur, “scab, mange”),
Uzbek qo'tir (“scabies”),
Uyghur قوتۇر (qotur, “scabies”),
Khakas ходыр (xodır, “scabies, scab, mange”),
Tuvan кодур (kodur, “scabies, scab, mange”),
Turkmen gotur (“scabies, scab, mange”).

cog

scab; an incrustation over a sore, wound, vesicle, or pustule, formed during healing.


ҡыл

qıl (romanization)
ҡыл (absolute singular)
ҡылдар (absolute plural)
ҡылдың (definite genitive singular)
ҡылдарҙың (definite genitive plural)
ҡылға (dative singular)
ҡылдарға (dative plural)
ҡылды (accusative definite singular)
ҡылдарҙы (accusative definite plural)
ҡылда (locative singular)
ҡылдарҙа (locative plural)
ҡылдан (ablative singular)
ҡылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïl (“(a piece of) hair”).

a single piece of hair or fur fallen off a body


тамаҡ

From *tāmāq ~ *tāmğāq "throat".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tamğaq, “throat, pharynx”);
Kazakh тамақ (tamaq, “throat, food”),
Kumyk тамакъ (tamaq, “throat”),
Uzbek tomoq (“throat, food”),
Uyghur تاماق (tamaq, “food”),
Turkmen damak (“throat; food”),
Khakas тамах (tamax, “throat; food”),
Yakut тамах (tamaq, “throat”).

Тамағым шеште.

My throat has swollen (=I have a sore throat).


елкә

head

елкә • (yelkə)

ba-noun

елкә • (yelkə)

yelkə (romanization)
елкә (absolute singular)
елкәләр (absolute plural)
елкәнең (definite genitive singular)
елкәләрҙең (definite genitive plural)
елкәгә (dative singular)
елкәләргә (dative plural)
елкәне (accusative definite singular)
елкәләрҙе (accusative definite plural)
елкәлә (locative singular)
елкәләрҙә (locative plural)
елкәнән (ablative singular)
елкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar җилкә (cilkä),
Kazakh желке (jelke),
Kyrgyz желке (jelke),
Karachay-Balkar джелке (celke, “nape, back of the neck”),
Uyghur يەلكە (yelke, “shoulder; scruff”).
Unknown relationship with
Southern Altai јитке (ǰitke, “nape”),
Khakas нітке (nìtke, “nape”),
Chulym читкӓ (čitkä, “scruff”),
Tuvan читке (çitke, “scruff”).

cog

(anatomy) back of the neck and lower back of the head, nape


ҡултыҡ

head

ҡултыҡ • (qultıq)

ba-noun

ҡултыҡ • (qultıq)

qultıq (romanization)
ҡултыҡ (absolute singular)
ҡултыҡтар (absolute plural)
ҡултыҡтың (definite genitive singular)
ҡултыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative definite singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡултыҡта (locative singular)
ҡултыҡтарҙа (locative plural)
ҡултыҡтан (ablative singular)
ҡултыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултыҡтарҙың

ҡултыҡтарҙан

From *qoltuq "armpit".
Note that Chuvash and Sakha do not present any traces of this etymon, and use a different term for "armpit".
Cognate with
Kazakh қолтық (qoltyq, “armpit”),
Kyrgyz колтук (koltuk, “armpit”),
Uzbek qoʻltiq (“armpit”),
Uyghur قولتۇق (qoltuq, “armpit”),
Khakas холтых (xoltıx, “armpit”),
Tuvan колдук (kolduk, “armpit”),
Turkish koltuk (“armchair”), Turkish koltuk altı (“armpit”), etc.


күкәй

head

күкәй • (kükəy)

ba-noun

күкәй • (kükəy)

kükəy (romanization)
күкәй (absolute singular)
күкәйҙәр (absolute plural)
күкәйҙең (definite genitive singular)
күкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
күкәйгә (dative singular)
күкәйҙәргә (dative plural)
күкәйҙе (accusative definite singular)
күкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
күкәйҙә (locative singular)
күкәйҙәрҙә (locative plural)
күкәйҙән (ablative singular)
күкәйҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar күкәй (kükäy). Compare with Udmurt кукей (kukej) ("egg").


ҡабыҡ

head

ҡабыҡ • (qabıq)

ba-noun

ҡабыҡ • (qabıq)

qabıq (romanization)
ҡабыҡ (absolute singular-only)
ҡабыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡабыҡҡа (dative singular-only)
ҡабыҡты (accusative definite singular-only)
ҡабыҡта (locative singular-only)
ҡабыҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kāpuk (“bark; skin; shell”).
Cognate with
Kazakh қабық (qabyq),
Kyrgyz кабык (kabık), Southern Altai кабык (kabïk),
Uzbek qobiq (“skin, shell”),
Turkish kabuk (“shell”),
Tuvan хавык (xavık, “husk”),
Chuvash хупӑ (hup̬ă, “bark”),
etc.


баш шаулау

head

баш шаулау • (baş şawlaw)

ba-noun

баш шаулау • (baş şawlaw)

baş şawlaw (romanization)
баш шаулау (absolute singular)
баш шаулауҙар (absolute plural)
баш шаулауҙың (definite genitive singular)
баш шаулауҙарҙың (definite genitive plural)
баш шаулауға (dative singular)
баш шаулауҙарға (dative plural)
баш шаулауҙы (accusative definite singular)
баш шаулауҙарҙы (accusative definite plural)
баш шаулауҙа (locative singular)
баш шаулауҙарҙа (locative plural)
баш шаулауҙан (ablative singular)
баш шаулауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баш шаулауҙың

баш шаулауға

баш шаулауҙы

баш шаулауҙа

баш шаулауҙан

баш шаулауҙар

баш шаулауҙарҙың

баш шаулауҙарға

баш шаулауҙарҙы

баш шаулауҙарҙа

баш шаулауҙарҙан

[bɑ.ʂːɑwˈɫɑw]

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.


биҙ

From Proto-Turkic *beŕ (“gland”).
Cognate with
Kazakh без (bez, “gland”),
Karachay-Balkar без (bez, “gland”),
Uzbek bez (“gland”),
Uyghur بەز (bez, “gland”),
Turkmen mäz (“gland”),
Turkish bez (“gland”),
Tuvan бес (bes, “gland”),
Chuvash пар (par, “gland”).


ҡаҡырыҡ

head

ҡаҡырыҡ • (qaqırıq)

qaqırıq (romanization)
ҡаҡырыҡ (absolute singular-only)
ҡаҡырыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаҡырыҡҡа (dative singular-only)
ҡаҡырыҡты (accusative definite singular-only)
ҡаҡырыҡта (locative singular-only)
ҡаҡырыҡтан (ablative singular-only)

From *qaqïrïq (“phlegm, expectoration from lower airway”), from the verbal stem *qaqïr- (“to expectorate, cough up mucus”).
Cognate with
Kazakh қақырық (qaqyryq, “phlegm”),
Kyrgyz какырык (kakırık, “phlegm”),
Southern Altai какырык (kakïrïk, “phlegm”),
Khakas хағырых (xağırıx, “phlegm”),
etc.

cog

phlegm, sputum, expectoration from the lower respiratory tract


күкрәк

head

күкрәк • (kükrək)

ba-noun

күкрәк • (kükrək)

kükrək (romanization)
күкрәк (absolute singular)
күкрәктәр (absolute plural)
күкрәктең (definite genitive singular)
күкрәктәрҙең (definite genitive plural)
күкрәккә (dative singular)
күкрәктәргә (dative plural)
күкрәкте (accusative definite singular)
күкрәктәрҙе (accusative definite plural)
күкрәктә (locative singular)
күкрәктәрҙә (locative plural)
күкрәктән (ablative singular)
күкрәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күкрәктәрҙең

күкрәктәрҙән

From Proto-Turkic *kök(i)rek (“chest, breast”).
Note that the pleophonic form күкерәк (kükeräk) is also attested in Bashkir dialects.
Cognate with
Tatar күкрәк (kükräk),
Kazakh көкірек (kökırek),
Kyrgyz көкүрөк (kökürök),
Karachay-Balkar кёкюрек (kökürek),
Uzbek koʻkrak,
Uyghur كۈكرەك (kükrek),
Turkmen kükrek (“chest, breast”), etc.


һигеҙгүҙ

head

һигеҙгүҙ • (higeźgüź)

ba-noun

һигеҙгүҙ • (higeźgüź)

higeźgüź (romanization)
һигеҙгүҙ (absolute singular-only)
һигеҙгүҙҙең (definite genitive singular-only)
һигеҙгүҙгә (dative singular-only)
һигеҙгүҙҙе (accusative definite singular-only)
һигеҙгүҙҙә (locative singular-only)
һигеҙгүҙҙән (ablative singular-only)

[hi.ɡɪ̞ðˈɡʏð]

һигеҙ (higeź, “eight”) + күҙ (küź, “eye”).
Cognate with
Kazakh сегізкөз (segızköz, “sacrum”).

compound

ba:Һигеҙгүҙ һөйәк


миң

miñ (romanization)
миң (absolute singular)
миңдәр (absolute plural)
миңдең (definite genitive singular)
миңдәрҙең (definite genitive plural)
миңгә (dative singular)
миңдәргә (dative plural)
миңде (accusative definite singular)
миңдәрҙе (accusative definite plural)
миңдә (locative singular)
миңдәрҙә (locative plural)
миңдән (ablative singular)
миңдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *beŋ (“mole”).
Cognate with Kazakh мең (meñ), Kyrgyz мең (meŋ), Turkmen meň, Turkish ben, Khakas миң (miñ),
Yakut мэҥ (meñ, “birthmark, mole”).


ыуыҙ

head

ыуыҙ • (ıwıź)

ba-noun

ыуыҙ • (ıwıź)

ıwıź (romanization)
ыуыҙ (absolute singular)
ыуыҙҙар (absolute plural)
ыуыҙҙың (definite genitive singular)
ыуыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ыуыҙға (dative singular)
ыуыҙҙарға (dative plural)
ыуыҙҙы (accusative definite singular)
ыуыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ыуыҙҙа (locative singular)
ыуыҙҙарҙа (locative plural)
ыуыҙҙан (ablative singular)
ыуыҙҙарҙан (ablative plural)

From *oğuz (“colostrum”),
from Proto-Turkic *ạguŕ (“colostrum”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (oğuz, “colostrum”);
Kazakh уыз (uyz, “colostrum”),
Kyrgyz ууз (uuz, “colostrum”),
Southern Altai уус сӱт (uus süt, “colostrum”),
Karachay-Balkar уууз (uwuz, “colostrum”),
Kumyk увуз (uwuz, “colostrum”),
Uyghur ئوغۇز (oghuz, “colostrum”),
Turkmen ovuz (“colostrum”),
Turkish ağız (“colostrum”),
Khakas оос (oos, “colostrum”),
Yakut уоһах (uohaq, “colostrum”).


бүҫер

head

бүҫер • (büśer)

ba-noun

бүҫер • (büśer)

Cognate with
Tatar бүсер (büser, “hernia”),
Kazakh бөсір (bösır, “ascaridosis; enterobiasis”).
Akhmetyanov suggests derivation from Arabic بَاسُور (bāsūr, “hemorrhoid, condyloma”).


сикә

head

сикә • (sikə)

ba-noun

сикә • (sikə)

sikə (romanization)
сикә (absolute singular)
сикәләр (absolute plural)
сикәнең (definite genitive singular)
сикәләрҙең (definite genitive plural)
сикәгә (dative singular)
сикәләргә (dative plural)
сикәне (accusative definite singular)
сикәләрҙе (accusative definite plural)
сикәлә (locative singular)
сикәләрҙә (locative plural)
сикәнән (ablative singular)
сикәләрҙән (ablative plural)

According to Starostin et al., from
Proto-Turkic *čeke (“temple; cheekbone”).
However, the Chuvash term appears to have been borrowed from Tatar, and then this archetype seems to be a rather late development. Note there are no attested forms in Old Turkic documents or Siberian Turkic languages.
Cognate with
Tatar чигә (çigä, “temple”),
Kazakh шеке (şeke, “temple”),
Kyrgyz чеке (ceke, “temple; forehead”),
Kumyk чеке (çeke, “temple”),
Uzbek chakka (“temple”),
Uyghur چېكە (chëke, “temple”),
Turkmen çekge (“temple, skull”),
Chuvash чикĕ (čikĕ, “temple”),
etc.

inh

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү) Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü) Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.


ялбыр

head

ялбыр • (yalbır)

ba-adj

ялбыр • (yalbır)


яңаҡ

head

яңаҡ • (yañaq)

ba-noun

яңаҡ • (yañaq)

yañaq (romanization)
яңаҡ (absolute singular)
яңаҡтар (absolute plural)
яңаҡтың (definite genitive singular)
яңаҡтарҙың (definite genitive plural)
яңаҡҡа (dative singular)
яңаҡтарға (dative plural)
яңаҡты (accusative definite singular)
яңаҡтарҙы (accusative definite plural)
яңаҡта (locative singular)
яңаҡтарҙа (locative plural)
яңаҡтан (ablative singular)
яңаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yạyŋak (“cheek; jaw”).
Cognate with
Dolgan һыңаак (“cheek”), Yakut сыҥаах (sıñaaq, “jaw, cheek”).


йөклөлөк

head

йөклөлөк • (yöklölök)

ba-noun

йөклөлөк • (yöklölök)

ba:Кешенең йөклөлөгө