самауыр

head

самауыр • (samawır)

ba-noun

самауыр • (samawır)

samawır (romanization)
самауыр (absolute singular)
самауырҙар (absolute plural)
самауырҙың (definite genitive singular)
самауырҙарҙың (definite genitive plural)
самауырға (dative singular)
самауырҙарға (dative plural)
самауырҙы (accusative definite singular)
самауырҙарҙы (accusative definite plural)
самауырҙа (locative singular)
самауырҙарҙа (locative plural)
самауырҙан (ablative singular)
самауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самауырҙарҙың

самауырҙарға

самауырҙарҙы

самауырҙарҙа

самауырҙарҙан

From Russian самова́р (samovár, literally “self-boiler”).
Cognate with
Kazakh самауыр (samauyr),
Kyrgyz самоор (samoor),
Uzbek, Azerbaijani samovar,
Turkish semaver, etc.

bor

Самауыр ҡайнатыу.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

Ярар, балам, самауыр ҡуйып ыҙаланма. Ваҡытым да юҡ.

OK, my child, don't bother to set a samovar, I don't have time anyway.

Yarar, balam, samawır quyıp ıźalanma. Vaqıtım da yuq.


төҫ

töś (romanization)
төҫ (absolute singular)
төҫтәр (absolute plural)
төҫтөң (definite genitive singular)
төҫтәрҙең (definite genitive plural)
төҫкә (dative singular)
төҫтәргә (dative plural)
төҫтө (accusative definite singular)
төҫтәрҙе (accusative definite plural)
төҫтә (locative singular)
төҫтәрҙә (locative plural)
төҫтән (ablative singular)
төҫтәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tǖs. Compare to Tatar төс (tös, “color”), Kazakh түс (tüs, “color”), Kyrgyz түс (tüs, “color”), Crimean Tatar tüs (“dye, color”), Uzbek tus (“color”), Uyghur تۈس (tüs, “color”), Chuvash тӗс (tĕs, “color”).

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.


һикһән

head

һикһән • (hikhän)


етмеш

етмеш • (yetmeş)


йөҙ

Йөҙ ауырыуҙан дауа.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.
Minutına yöź aźım atlaw – idealʹ fizik kösörgəneş formulahı, ti Amerika ğalimdarı.
Walking a hundred steps per minute is the formula of an ideal physical exercise, US scientists say.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.
Suxoy Superdjet-100 — yöź urınlıq reaktiv samolyot.
Sukhoi Superjet 100 is a jet plane with 100 (passenger) seats.


ауыл хужалығы

ауыл хужалығы

ауыл хужалығы • (awıl xujalığı)

ba-noun

ауыл хужалығы

ауыл хужалығы • (awıl xujalığı)

[ɑˈwʊɫ.χo.ʐɑ.ɫɯ̞ˌʁɯ̞]

Рәсәйҙә ауыл хужалығының киләсәге бармы?

Is there a future for agriculture in Russia?

Rəsəyźə awıl xujalığınıñ kiləsəge barmı?

Йылҡысылыҡ менән умартасылыҡ Башҡортостандың ауыл хужалығына үҙенсәлек бирә.

Horse breeding and bee farming give a distinctive character to Bashkortostan's agriculture.

Yılqısılıq menən umartasılıq Başqortostandıñ awıl xujalığına üźensəlek birə.

ba:ауыл хужалығы


киләсәк

head

киләсәк • (kiləsək)

ba-noun

киләсәк • (kiləsək)

kiləsək (romanization)
киләсәк (absolute singular-only)
киләсәктең (definite genitive singular-only)
киләсәккә (dative singular-only)
киләсәкте (accusative definite singular-only)
киләсәктә (locative singular-only)
киләсәктән (ablative singular-only)

From *keläčäk (“that which will (definitely) come”),
substantivized third person definite future form of the verb kel- (“to come”), from Proto-Turkic *kel- (“to come”).
Cognate with
Tatar киләчәк (kiläçäk),
Kazakh келешек (keleşek),
Kyrgyz келечек (kelecek),
Karachay-Balkar келеджек (kelecek),
Kumyk гележек (gelejek),
Uzbek kelajak,
Uyghur كېلىچەك (këlichek),
Turkish gelecek,
Azerbaijani gələcək (“future”).

Киләсәктә уғлан Һолливудҡа барырға йыйына.

In the future, the boy plans to go to Hollywood.

Keləsəktə oğlan Hollivudqa barırğa yıyına.

Киләсәктәге милләт яҙмышына яуаплылыҡты бөгөн ҡулға алырға кәрәк.

(We) should today take the responsibility for the future destiny of (our) nation into (our own) hands.

Keləsəktəgi millət yaðmışına yavaplılıqtı bügün qolğa alırğa kərək.

future, the time and events that will happen later


ҡамыр

head

ҡамыр • (qamır)

ba-noun

ҡамыр • (qamır)

qamır (romanization)
ҡамыр (absolute singular-only)
ҡамырҙың (definite genitive singular-only)
ҡамырға (dative singular-only)
ҡамырҙы (accusative definite singular-only)
ҡамырҙа (locative singular-only)
ҡамырҙан (ablative singular-only)

From Persian خمیر (xamir, “dough, paste”).
Cognate with
Kazakh қамыр (qamyr),
Uzbek xamir,
Crimean Tatar qamır,
Turkmen hamyr,
Turkish hamur,
Azerbaijani xəmir (“dough, paste”), etc.

Сөсө ҡамыр.


йәннәт

head

йәннәт • (yənnət)

ba-noun

йәннәт • (yənnət)

yənnət (romanization)
йәннәт (absolute singular)
йәннәттәр (absolute plural)
йәннәттең (definite genitive singular)
йәннәттәрҙең (definite genitive plural)
йәннәткә (dative singular)
йәннәттәргә (dative plural)
йәннәтте (accusative definite singular)
йәннәттәрҙе (accusative definite plural)
йәннәттә (locative singular)
йәннәттәрҙә (locative plural)
йәннәттән (ablative singular)
йәннәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәннәттәрҙең

йәннәттәрҙән

From Arabic جَنَّة (janna).
Cognate with
Kazakh жәннат (jännat),
Uzbek jannat,
Uyghur جەننەت (jennet),
Azerbaijani cənnət,
Turkish cennet (“paradise”).

Урының йәннәттә булһын!


ожмах

ojmax (romanization)
ожмах (absolute singular)
ожмахтар (absolute plural)
ожмахтың (definite genitive singular)
ожмахтарҙың (definite genitive plural)
ожмахҡа (dative singular)
ожмахтарға (dative plural)
ожмахты (accusative definite singular)
ожмахтарҙы (accusative definite plural)
ожмахта (locative singular)
ожмахтарҙа (locative plural)
ожмахтан (ablative singular)
ожмахтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki اوجماخ (ujmax, “paradise”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (uǯmaq) / [script needed] (uštmaḥ, “paradise”), from Sogdian [script needed] (ʼwštmʼχ, “paradise”).
Cognate with Kazakh ұжмақ (ūjmaq), Kyrgyz ужмак (ujmak), учмак (ucmak), Uzbek uchmoh (“paradise”).


доға

head

доға • (doğa)

ba-noun

доға • (doğa)

doğa (romanization)
доға (absolute singular)
доғалар (absolute plural)
доғаның (definite genitive singular)
доғаларҙың (definite genitive plural)
доғаға (dative singular)
доғаларға (dative plural)
доғаны (accusative definite singular)
доғаларҙы (accusative definite plural)
доғала (locative singular)
доғаларҙа (locative plural)
доғанан (ablative singular)
доғаларҙан (ablative plural)

From Arabic دُعَاء (duʕāʔ, “prayer”).
Cognate with
Kazakh дұға (dūğa),
Kyrgyz дуба (duba),
Uzbek duo,
Turkmen doga,
Turkish dua (“prayer”), etc.

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

Having come to the holy grave, I kneeled and did a prayer.

İzge qəbergə kilep, tubıqlınıp doğa qıldım.


йәһәннәм

head

йәһәннәм • (yəhənnəm)

ba-noun

йәһәннәм • (yəhənnəm)

yəhənnəm (romanization)
йәһәннәм (absolute singular)
йәһәннәмдәр (absolute plural)
йәһәннәмдең (definite genitive singular)
йәһәннәмдәрҙең (definite genitive plural)
йәһәннәмгә (dative singular)
йәһәннәмдәргә (dative plural)
йәһәннәмде (accusative definite singular)
йәһәннәмдәрҙе (accusative definite plural)
йәһәннәмдә (locative singular)
йәһәннәмдәрҙә (locative plural)
йәһәннәмдән (ablative singular)
йәһәннәмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәһәннәмдәрҙең

йәһәннәмдәргә

йәһәннәмдәрҙе

йәһәннәмдәрҙә

йәһәннәмдәрҙән

From Arabic جَهَنَّم (jahannam, “hell”), from Hebrew גֵּיהִנּוֹם (Geihinom, “hell”).
Cognate with
Kazakh жаһаннам (jahannam),
Uzbek jahannam,
Turkish cehennem (“hell”).


тамуҡ

tamuq (romanization)
тамуҡ (absolute singular)
тамуҡтар (absolute plural)
тамуҡтың (definite genitive singular)
тамуҡтарҙың (definite genitive plural)
тамуҡҡа (dative singular)
тамуҡтарға (dative plural)
тамуҡты (accusative definite singular)
тамуҡтарҙы (accusative definite plural)
тамуҡта (locative singular)
тамуҡтарҙа (locative plural)
тамуҡтан (ablative singular)
тамуҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki تموغ (tamuğ, “hell”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (tamuğ, “hell”), from an Iranian language, ultimately from Proto-Indo-European *temH- (“dark”).
Cognate with
Tatar тәмуг (tämuğ, “hell”),
Uzbek tamugʻ (“hell”),
Uyghur تامۇق (tamuq, “hell”),
Turkish tamu (“hell”).

der

Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

Beyond any doubt, you will see the flame of hell. (Qur'an 102:6)

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


көс

kös (romanization)
көс (absolute singular)
көстәр (absolute plural)
көстөң (definite genitive singular)
көстәрҙең (definite genitive plural)
көскә (dative singular)
көстәргә (dative plural)
көстө (accusative definite singular)
көстәрҙе (accusative definite plural)
көстә (locative singular)
көстәрҙә (locative plural)
көстән (ablative singular)
көстәрҙән (ablative plural)


Ринат

Rinat (romanization)
Ринат (absolute singular-only)
Ринаттың (definite genitive singular-only)
Ринатҡа (dative singular-only)
Ринатты (accusative definite singular-only)
Ринатта (locative singular-only)
Ринаттан (ablative singular-only)

Coined in the 20th century.
Usually treated as an acronym of Russian револю́ция (revoljúcija, “revolution”), нау́ка (naúka, “science”), те́хника (téxnika, “technics”), resulting in Ренат (Renat) and then adapted to the Bashkir vowel system.

Ринат Себерҙә вахта ысулы менән эшләй.

Rinat works in West Siberia on a rotating schedule.


йыуаса

head

йыуаса • (yıwasa)

ba-noun

йыуаса • (yıwasa)

yıwasa (romanization)
йыуаса (absolute singular-only)
йыуасаның (definite genitive singular-only)
йыуаса (dative singular-only)
йыуасаны (accusative definite singular-only)
йыуасала (locative singular-only)
йыуасанан (ablative singular-only)

In Bashkir cuisine, deep-fried pieces of unleavened dough, served with tea


күт

küt (romanization)
күт (absolute singular-only)
күттең (definite genitive singular-only)
күткә (dative singular-only)
күтте (accusative definite singular-only)
күттә (locative singular-only)
күттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *köt (“anus, buttocks”).


талаҡ

talaq (romanization)
талаҡ (absolute singular-only)
талаҡтың (definite genitive singular-only)
талаҡҡа (dative singular-only)
талаҡты (accusative definite singular-only)
талаҡта (locative singular-only)
талаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tiālak (“spleen”). Cognate with Tatar talaq.


ашҡаҙан

head

ашҡаҙан • (aşqaźan)

ba-noun

ашҡаҙан • (aşqaźan)

aşqaźan (romanization)
ашҡаҙан (absolute singular-only)
ашҡаҙандың (definite genitive singular-only)
ашҡаҙанға (dative singular-only)
ашҡаҙанды (accusative definite singular-only)
ашҡаҙанда (locative singular-only)
ашҡаҙандан (ablative singular-only)

By surface analysis, аш (aş, “food, meal”) + ҡаҙан (qaźan, “cauldron”).
From *ašqazan (“stomach”) – apparently a Central Asian innovation.
Cognate with Tatar ашказан (aşkazan), Kazakh асқазан (asqazan), Karakalpak ас қазан (as qazan), Uzbek oshqozon, Uyghur ئاشقازان (ashqazan), Turkmen aşgazan (“stomach”).


бөйөр

head

бөйөр • (böyör)

ba-noun

бөйөр • (böyör)

böyör (romanization)
бөйөр (absolute singular-only)
бөйөрҙөң (definite genitive singular-only)
бөйөргә (dative singular-only)
бөйөрҙө (accusative definite singular-only)
бөйөрҙә (locative singular-only)
бөйөрҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bögür (“kidney; side of body”).
Cognate with
Tatar бөер (böer, “kidney”),
Kazakh бүйір (büiır, “side of the body”),
Turkish böğür (“side, flank”),
Azerbaijani böyür (“flank”),
Turkmen böwür (“flank”),
Yakut бүөр (büör, “kidney”).

cog

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.


бауырһаҡ

head

бауырһаҡ • (bawırhaq)

ba-noun

бауырһаҡ • (bawırhaq)

bawırhaq (romanization)
бауырһаҡ (absolute singular-only)
бауырһаҡтың (definite genitive singular-only)
бауырһаҡҡа (dative singular-only)
бауырһаҡты (accusative definite singular-only)
бауырһаҡта (locative singular-only)
бауырһаҡтан (ablative singular-only)

From *bagïrsak (“intestines, visceral organs of animals; deep-fried pieces of unleavened dough”). Apparently related to *biagïr (“liver”).
Presumably, this dish was originally deep-fried in fat melted from sheep visceras, hence the semantic shift.
Cognate with
Old Uyghur baγarsuq (“intestines, viscera”),
Turkish bağırsak (“intestine”);
Kazakh бауырсақ (bauyrsaq, “pieces of deep-fried dough”), Kyrgyz боорсок (boorsok), Southern Altai борсок (borsok, “pieces of deep-fried dough”), Uzbek boʻgʻirsoq, Tuvan боорзак (boorzak), бовурзак (bovurzak), etc.


бәүел

head

бәүел • (bəwel)

bəwel (romanization)
бәүел (absolute singular-only)
бәүелдең (definite genitive singular-only)
бәүелгә (dative singular-only)
бәүелде (accusative definite singular-only)
бәүелдә (locative singular-only)
бәүелдән (ablative singular-only)


үт

üt (romanization)
үт (absolute singular-only)
үттең (definite genitive singular-only)
үткә (dative singular-only)
үтте (accusative definite singular-only)
үттә (locative singular-only)
үттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ȫt (“bile”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰓 (öd, “bile”);
Kazakh өт (öt),
Kumyk оьт (öt),
Uzbek oʻt (“bile”),
etc.


маңҡа

маңҡа • (mañqa)

mañqa (romanization)
маңҡа (absolute singular-only)
маңҡаның (definite genitive singular-only)
маңҡа (dative singular-only)
маңҡаны (accusative definite singular-only)
маңҡала (locative singular-only)
маңҡанан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar маңка (mañka),
Crimean Tatar mañqa,
Uyghur ماڭقا (mangqa, “snivel, snot”).


һейҙек

һейҙек • (heyźek)

heyźek (romanization)
һейҙек (absolute singular-only)
һейҙектең (definite genitive singular-only)
һейҙеккә (dative singular-only)
һейҙекте (accusative definite singular-only)
һейҙектә (locative singular-only)
һейҙектән (ablative singular-only)

From *sīd-tük (“urine”),
from Proto-Turkic *sīd- (“to urinate”).
Cognate with
Karakhanid سِذُكْ (siδük, “urine”);
Kazakh сідік (sıdık, “urine”),
Kyrgyz сийдик (siydik, “urine”),
Southern Altai сийдик (siydik, “urine”),
Tuvan сидик (sidik, “urine”),
Khakas сідік (sìdìk, “urine”),
Uzbek siydik (“urine”),
Uyghur سىيدىك (siydik, “urine”),
Turkmen sidik (“urine”),
Crimean Tatar siydik (“urine”),
Turkish sidik (“urine”), etc.


милли көрәш

милли көрәш • (milli körəş)

ba-noun

милли көрәш • (milli körəş)

milli körəş (romanization)
милли көрәш (absolute singular-only)
милли көрәштең (definite genitive singular-only)
милли көрәшкә (dative singular-only)
милли көрәште (accusative definite singular-only)
милли көрәштә (locative singular-only)
милли көрәштән (ablative singular-only)

[mʲɪ.ˈlɪj.kʏ̞.ˈɾæ̹ʃ]

(also көрәш) kurash; folk wrestling style practised among Bashkirs and other Turkic nations.


аҙан

head

аҙан • (aźan)

ba-noun

аҙан • (aźan)

aźan (romanization)
аҙан (absolute singular)
аҙандар (absolute plural)
аҙандың (definite genitive singular)
аҙандарҙың (definite genitive plural)
аҙанға (dative singular)
аҙандарға (dative plural)
аҙанды (accusative definite singular)
аҙандарҙы (accusative definite plural)
аҙанда (locative singular)
аҙандарҙа (locative plural)
аҙандан (ablative singular)
аҙандарҙан (ablative plural)

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.


тәңре

head

тәңре • (təñre)

ba-noun

тәңре • (təñre)

təñre (romanization)
тәңре (absolute singular)
тәңреләр (absolute plural)
тәңренең (definite genitive singular)
тәңреләрҙең (definite genitive plural)
тәңрегә (dative singular)
тәңреләргә (dative plural)
тәңрене (accusative definite singular)
тәңреләрҙе (accusative definite plural)
тәңрелә (locative singular)
тәңреләрҙә (locative plural)
тәңренән (ablative singular)
тәңреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰭𐰼𐰃 (täŋri, “god; sky”),
Southern Altai теҥери (teŋeri, “sky”),
Turkish tanrı (“god”).


көрәш

head

көрәш • (körəş)

ba-noun

көрәш • (körəş)

körəş (romanization)
көрәш (absolute singular)
көрәштәр (absolute plural)
көрәштең (definite genitive singular)
көрәштәрҙең (definite genitive plural)
көрәшкә (dative singular)
көрәштәргә (dative plural)
көрәште (accusative definite singular)
көрәштәрҙе (accusative definite plural)
көрәштә (locative singular)
көрәштәрҙә (locative plural)
көрәштән (ablative singular)
көрәштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gerüĺ- (“to fight, struggle”).
Cognate with
Kazakh күрес (küres),
Kyrgyz күрөш (küröş),
Southern Altai кӱреш (küreš),
Tuvan хүреш (xüreş),
Shor кӱреш,
Uyghur كۈرەش (küresh),
Azerbaijani güləş,
Turkish güreş (“wrestling”), etc.

inh

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamysha lets loose his horse, approaches the wrestling ground and enters into the (ongoing) struggle.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.


эшләпә

head

эшләпә • (eşləpə)

ba-noun

эшләпә • (eşləpə)

eşləpə (romanization)
эшләпә (absolute singular)
эшләпәләр (absolute plural)
эшләпәнең (definite genitive singular)
эшләпәләрҙең (definite genitive plural)
эшләпәгә (dative singular)
эшләпәләргә (dative plural)
эшләпәне (accusative definite singular)
эшләпәләрҙе (accusative definite plural)
эшләпәлә (locative singular)
эшләпәләрҙә (locative plural)
эшләпәнән (ablative singular)
эшләпәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эшләпәләрҙең

эшләпәләрҙән

[ɪ̞ʃ.læ.ˈpæ]

From Russian шля́па (šljápa, “hat”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics.


эскәмйә

head

эскәмйә • (eskəmyə)

ba-noun

эскәмйә • (eskəmyə)

eskəmyə (romanization)
эскәмйә (absolute singular)
эскәмйәләр (absolute plural)
эскәмйәнең (definite genitive singular)
эскәмйәләрҙең (definite genitive plural)
эскәмйәгә (dative singular)
эскәмйәләргә (dative plural)
эскәмйәне (accusative definite singular)
эскәмйәләрҙе (accusative definite plural)
эскәмйәлә (locative singular)
эскәмйәләрҙә (locative plural)
эскәмйәнән (ablative singular)
эскәмйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эскәмйәләрҙең

эскәмйәләргә

эскәмйәләрҙе

эскәмйәләрҙә

эскәмйәләрҙән

From Russian скамья́ (skamʹjá, “bench”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics (however this rule does not affect recent loanwords, such as Гренландия (Grenlandiya)).

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

After exiting the game, Roberto sat at the substitute footballers' bench and covered his head with a towel; having moved to the locker room, he burst into tears, unable to hide his feelings

Uyından sıqqas, Roberto zapas futbolsılar eskəmyəhenə ultırıp başın taśtamal menən yaba, ə keyenew-sisenew bülməhenə ütkəs toyğoların yəşerə almay ilap yebərə.

(sports) bench; the place where players (substitutes) and coaches sit when not playing.


симешкә

head

симешкә • (simeşkə)

ba-noun

симешкә • (simeşkə)

simeşkə (romanization)
симешкә (absolute singular-only)
симешкәнең (definite genitive singular-only)
симешкә (dative singular-only)
симешкәне (accusative definite singular-only)
симешкәлә (locative singular-only)
симешкәнән (ablative singular-only)

From Russian семечки (semečki, “sunflower seeds”).
Cognate with
Uyghur سېمىشكا (sëmishka, “sunflower seeds”).

cog

Симешкә майы.

(colloquial) sunflower seeds, especially roasted and ready to eat


көнбағыш

head

көнбағыш • (könbağış)

ba-noun

көнбағыш • (könbağış)

könbağış (romanization)
көнбағыш (absolute singular-only)
көнбағыштың (definite genitive singular-only)
көнбағышҡа (dative singular-only)
көнбағышты (accusative definite singular-only)
көнбағышта (locative singular-only)
көнбағыштан (ablative singular-only)

[ˈkʏ̞n.bɑ.ˌʁɯ̞ʂ]

Synchronously, көн (kön, “sun”) + баҡ- (baq-, “to look”) + -ыш (-ış).

affix

Көнбағыш майы.
Könbağış mayı.
Sunflower oil.

Урам буйында көнбағыш сиртеп йөрөгән кешеләрҙе, ғәҙәттә, бик яратып етмәйҙәр.

People who walk around streets eating sunflower seeds are typically not liked too much.

Uram buyında könbağış sirtep yörögən keşelərźe, ğəźəttə, bik yaratıp yetməyźər.


Бикбулат

Bikbulat (romanization)
Бикбулат (absolute singular-only)
Бикбулаттың (definite genitive singular-only)
Бикбулатҡа (dative singular-only)
Бикбулатты (accusative definite singular-only)
Бикбулатта (locative singular-only)
Бикбулаттан (ablative singular-only)

From бик (bik, “strong, hard”) + Persian پولاد (pulâd, “steel”).


Юлай

Yulay (romanization)
Юлай (absolute singular-only)
Юлайҙың (definite genitive singular-only)
Юлайға (dative singular-only)
Юлайҙы (accusative definite singular-only)
Юлайҙа (locative singular-only)
Юлайҙан (ablative singular-only)

No universally accepted etymology is known.
No cognates in other Turkic nations are known.
According to one of the versions, may be related to Hungarian given name Gyula, alongside with other tentative Bashkir–Hungarian parallels in proper names.

a male given name, traditionally given to boys born while traveling


Йосоп

Yosop (romanization)
Йосоп (absolute singular-only)
Йосоптоң (definite genitive singular-only)
Йосопҡа (dative singular-only)
Йосопто (accusative definite singular-only)
Йосопта (locative singular-only)
Йосоптан (ablative singular-only)

From Arabic يُوسُف (yūsuf).
Akin to Joseph.

(Islam) Yusuf, a prophet in Islam; equivalent to Joseph


Салауат

Salawat (romanization)
Салауат (absolute singular-only)
Салауаттың (definite genitive singular-only)
Салауатҡа (dative singular-only)
Салауатты (accusative definite singular-only)
Салауатта (locative singular-only)
Салауаттан (ablative singular-only)

BA-Салауат.ogg


Азамат

Azamat (romanization)
Азамат (absolute singular-only)
Азаматтың (definite genitive singular-only)
Азаматҡа (dative singular-only)
Азаматты (accusative definite singular-only)
Азаматта (locative singular-only)
Азаматтан (ablative singular-only)

From Arabic عَظَمَة (ʕaẓama, “majesty, glory”).


Булат

Bulat (romanization)
Булат (absolute singular-only)
Булаттың (definite genitive singular-only)
Булатҡа (dative singular-only)
Булатты (accusative definite singular-only)
Булатта (locative singular-only)
Булаттан (ablative singular-only)


салауат

salawat (romanization)
салауат (absolute singular)
салауаттар (absolute plural)
салауаттың (definite genitive singular)
салауаттарҙың (definite genitive plural)
салауатҡа (dative singular)
салауаттарға (dative plural)
салауатты (accusative definite singular)
салауаттарҙы (accusative definite plural)
салауатта (locative singular)
салауаттарҙа (locative plural)
салауаттан (ablative singular)
салауаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

салауаттарҙың

салауаттарға

салауаттарҙы

салауаттарҙа

салауаттарҙан

BA-Салауат.ogg

From Arabic صَلَوَات (ṣalawāt), plural of صَلَاة (ṣalāh, “salat, prayer”), from Classical Syriac ܨܠܘܬܐ (ṣəlōṯāʾ, “prayer”).

der

(Islam) laud (prayer of praise or glorification)


Ҡош юлы

head

Ҡош юлы • (Qoş yulı)

ba-noun

Ҡош юлы • (Qoş yulı)

[ˈqʊ̞ʂ.jo.ˌɫɯ̞]

Literally, "the birds' way".
An indigenous term, unparalleled in other Turkic languages.


кәшәнә

head

кәшәнә • (kəşənə)

ba-noun

кәшәнә • (kəşənə)

kəşənə (romanization)
кәшәнә (absolute singular)
кәшәнәләр (absolute plural)
кәшәнәнең (definite genitive singular)
кәшәнәләрҙең (definite genitive plural)
кәшәнәгә (dative singular)
кәшәнәләргә (dative plural)
кәшәнәне (accusative definite singular)
кәшәнәләрҙе (accusative definite plural)
кәшәнәлә (locative singular)
кәшәнәләрҙә (locative plural)
кәшәнәнән (ablative singular)
кәшәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәшәнәләрҙең

кәшәнәләрҙән

From Persian کاشانه (kâšâna, kâšâne, “house”).
Cognate with
Kazakh кесене (kesene, “grave memorial”).

cog

grave memorial; a memorial structure on the grave of a prominent religious (Islamic) or historical figure. Is built of rocks or bricks, and includes a dome on top of or a low wall around the grave.


мылтыҡ

head

мылтыҡ • (mıltıq)

ba-noun

мылтыҡ • (mıltıq)

mıltıq (romanization)
мылтыҡ (absolute singular)
мылтыҡтар (absolute plural)
мылтыҡтың (definite genitive singular)
мылтыҡтарҙың (definite genitive plural)
мылтыҡҡа (dative singular)
мылтыҡтарға (dative plural)
мылтыҡты (accusative definite singular)
мылтыҡтарҙы (accusative definite plural)
мылтыҡта (locative singular)
мылтыҡтарҙа (locative plural)
мылтыҡтан (ablative singular)
мылтыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мылтыҡтарҙың

мылтыҡтарҙан

[mɯ̞ɫ.ˈtɯ̞q]

Cognate with
Kazakh мылтық (myltyq),
Nogai мылтык (mıltık),
Uzbek miltiq,
Uyghur مىلتىق (miltiq),
Kyrgyz мылтык (mıltık),
Southern Altai мылтык (mïltïk),
Khakas мылтых (mıltıx, “rifle”), etc.

Һунар мылтығы.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal that a boy is born.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.


эрен

eren (romanization)
эрен (absolute singular-only)
эрендең (definite genitive singular-only)
эренгә (dative singular-only)
эренде (accusative definite singular-only)
эрендә (locative singular-only)
эрендән (ablative singular-only)

From *iriñ (“pus”), from Proto-Turkic *iri- (“to decay; to turn sour, coagulate”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (iriŋ, “pus”);
Kazakh ірің (ırıñ, “pus”),
Kyrgyz ириң (iriŋ, “pus”),
Uzbek yiring,
Khakas ірінъ (ìrìnʺ, “pus”),
Tuvan ириң (iriñ, “pus”),
Turkish irin (“pus”), etc.


һеләгәй

head

һеләгәй • (heləgəy)

ba-noun

һеләгәй • (heləgəy)

heləgəy (romanization)
һеләгәй (absolute singular-only)
һеләгәйҙең (definite genitive singular-only)
һеләгәйгә (dative singular-only)
һеләгәйҙе (accusative definite singular-only)
һеләгәйҙә (locative singular-only)
һеләгәйҙән (ablative singular-only)

From Mongolic silükei ~ šilükei "saliva", from Proto-Mongolic *sil- (“saliva; mucus; wet”).
Note that the s-/š- variation at the beginning (compare шеләгәй) go back to the diachronous variation within Mongolic.
Cognate with
Tuvan шилегей (şilegey),
Khakas сілегей (sìlegey),
Crimean Tatar silekiy,
Kazakh сілекей (sılekei, “saliva”), etc.


шайыҡ

head

шайыҡ • (şayıq)

şayıq (romanization)
шайыҡ (absolute singular-only)
шайыҡтың (definite genitive singular-only)
шайыҡҡа (dative singular-only)
шайыҡты (accusative definite singular-only)
шайыҡта (locative singular-only)
шайыҡтан (ablative singular-only)


төкөрөк

төкөрөк • (tökörök)

tökörök (romanization)
төкөрөк (absolute singular-only)
төкөрөктөң (definite genitive singular-only)
төкөрөккә (dative singular-only)
төкөрөктө (accusative definite singular-only)
төкөрөктә (locative singular-only)
төкөрөктән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *tüpkürük (“saliva”), a development of *tüpkür- (“to spit”), whence төкөрөү (tököröw, “to spit”). Cognate with Kumyk тюкюрюк (tükürük) and Turkish tükürük (“saliva”).

inh+

saliva, especially when expectorated; spit, spittle


йәштәр

head

йәштәр • (yəştər)

yəştər (romanization)
йәштәр (absolute plural-only)
йәштәрҙең (definite genitive plural-only)
йәштәргә (dative plural-only)
йәштәрҙе (accusative definite plural-only)
йәштәрҙә (locative plural-only)
йәштәрҙән (ablative plural-only)

Substantivized pluralia tantum of the adjective йәш (yəş).

Йәштәрҙе ҡала тарта.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

There are still many young people who cannot find a job after graduation.

Uqıp sıqqas ta, eş taba almağan yəştər əle lə baytaq.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

The housing problem disturbs many young people who have just started a family and began to live together.

Torlaq məsʹələhe yañı ğına ğailə qorop bergə yəşəy başlağan küp yəştərźe borsoy.

young people, the young, youth (collective)


йәш

Йәш быуын — илдең киләсәге.
Yəş bıwın — ildeñ kiləsəge.
The young generation is the country's future.


йәш

yəş (romanization)
йәш (absolute singular)
йәштәр (absolute plural)
йәштең (definite genitive singular)
йәштәрҙең (definite genitive plural)
йәшкә (dative singular)
йәштәргә (dative plural)
йәште (accusative definite singular)
йәштәрҙе (accusative definite plural)
йәштә (locative singular)
йәштәрҙә (locative plural)
йәштән (ablative singular)
йәштәрҙән (ablative plural)


ҡомалаҡ

qomalaq (romanization)
ҡомалаҡ (absolute singular-only)
ҡомалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡомалаҡҡа (dative singular-only)
ҡомалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡомалаҡта (locative singular-only)
ҡомалаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kumlak (“Humulus lupulus”), see there for further origin.

der

Ҡомалаҡҡа бешерелгән икмәк.

Humulus lupulus
Humulus lupulus#Translingual

ba:Ҡомалаҡ (үҫемлек)


телмәр

head

телмәр • (telmər)

ba-noun

телмәр • (telmər)

telmər (romanization)
телмәр (absolute singular-only)
телмәрҙең (definite genitive singular-only)
телмәргә (dative singular-only)
телмәрҙе (accusative definite singular-only)
телмәрҙә (locative singular-only)
телмәрҙән (ablative singular-only)

Тура телмәр.
Tura telmər.
Direct speech.

Ситләтелгән телмәр.


шеләгәй

head

шеләгәй • (şeləgəy)

ba-noun

шеләгәй • (şeləgəy)

[ʃɪ̞.læ.ˈɡæj]

һеләгәй һеләгәй#Bashkir


аталыҡ орлоғо

head

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

ba-noun

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

[ɑ.tɑˈɫɯ̞q.ʊ̞ɾ.ɫʊ̞ˌʁʊ̞]


мәней

head

мәней • (məney)

məney (romanization)
мәней (absolute singular-only)
мәнейҙең (definite genitive singular-only)
мәнейгә (dative singular-only)
мәнейҙе (accusative definite singular-only)
мәнейҙә (locative singular-only)
мәнейҙән (ablative singular-only)

From Arabic مَنِيّ (maniyy, “semen, sperm”).


Миләүшә

Миләүшә • (Miləwşə)

ba-proper noun

Миләүшә • (Miləwşə)

Miləwşə (romanization)
Миләүшә (absolute singular-only)
Миләүшәнең (definite genitive singular-only)
Миләүшә (dative singular-only)
Миләүшәне (accusative definite singular-only)
Миләүшәлә (locative singular-only)
Миләүшәнән (ablative singular-only)


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)

üpkə (romanization)
үпкә (absolute singular)
үпкәләр (absolute plural)
үпкәнең (definite genitive singular)
үпкәләрҙең (definite genitive plural)
үпкәкә (dative singular)
үпкәләргә (dative plural)
үпкәне (accusative definite singular)
үпкәләрҙе (accusative definite plural)
үпкәлә (locative singular)
үпкәләрҙә (locative plural)
үпкәнән (ablative singular)
үпкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *öpke (“anger, resentment”).


изге

Via Volga Turki, borrowed from Literary Chagatay, from Karakhanid اَذْكُو (eδgǖ, “good”), from Proto-Turkic *edgü (“good, excellent”).
A native Kypchak-type reflection is иге (ige), also attested in Bashkir dialects.
Cognate with
Kazakh ізгі (ızgı, “holy, sacred”), Uyghur ئەزگۇ (ezgu, “saint”).

Хажға барыу – изге ғәмәл.
Xajğa barıw – izge ğəməl.
Going to a hajj is a holy deed.

Having come to the holy grave, I kneeled and made a prayer.

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to the holy Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.


селдә

head

селдә • (seldə)

ba-noun

селдә • (seldə)

seldə (romanization)
селдә (absolute singular)
селдәләр (absolute plural)
селдәнең (definite genitive singular)
селдәләрҙең (definite genitive plural)
селдәгә (dative singular)
селдәләргә (dative plural)
селдәне (accusative definite singular)
селдәләрҙе (accusative definite plural)
селдәлә (locative singular)
селдәләрҙә (locative plural)
селдәнән (ablative singular)
селдәләрҙән (ablative plural)

Eastern Bashkir form of Standard селлә (sellə),
from Persian چله (čelle), from
Persian چهل (čehel, “forty”).
Compare cognates:
Kazakh шілде (şılde),
Kyrgyz чилде (cilde).

the hottest part of the year (40 days, 25 June through 5 August)

the coldest part of the year (40 days, 25 December 5 February)


селлә

head

селлә • (sellə)

ba-noun

селлә • (sellə)

sellə (romanization)
селлә (absolute singular)
селләләр (absolute plural)
селләнең (definite genitive singular)
селләләрҙең (definite genitive plural)
селләгә (dative singular)
селләләргә (dative plural)
селләне (accusative definite singular)
селләләрҙе (accusative definite plural)
селләлә (locative singular)
селләләрҙә (locative plural)
селләнән (ablative singular)
селләләрҙән (ablative plural)

From Persian چله (čella, čelle), from
Persian چهل (čehel, “forty”).
Cognate with
Kazakh шілде (şılde),
Kazakh чилде (cilde),
Uzbek chilla.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the hottest part of the summer, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


яҡты

head

яҡты • (yaqtı)

ba-noun

яҡты • (yaqtı)

yaqtı (romanization)
яҡты (absolute singular-only)
яҡтының (definite genitive singular-only)
яҡты (dative singular-only)
яҡтыны (accusative definite singular-only)
яҡтыла (locative singular-only)
яҡтынан (ablative singular-only)

From *yag-du (“light, bright”), from Proto-Turkic *yak- (“to burn; produce fire”).
Cognate with
Tatar якты (yaktı, “light”),
Uzbek yogʻdu (“light”),
Turkmen ýagty (“light, bright”),
Chuvash ҫутӑ (śut̬ă, “light, bright”).
See also яғыу (yağıw, “make fire”).

der

Көн яҡтыһы.

Ай яҡтыһы.


таба

taba (romanization)
таба (absolute singular)
табалар (absolute plural)
табаның (definite genitive singular)
табаларҙың (definite genitive plural)
табаға (dative singular)
табаларға (dative plural)
табаны (accusative definite singular)
табаларҙы (accusative definite plural)
табала (locative singular)
табаларҙа (locative plural)
табанан (ablative singular)
табаларҙан (ablative plural)

From Persian تابه (tâbe, “frying pan”).
Cognate with Kazakh таба (taba), Uzbek tova, Turkish tava (“frying pan”).

Табала бешкән ризыҡ.


йүнәлеш

head

йүнәлеш • (yünəleş)

ba-noun

йүнәлеш • (yünəleş)

yünəleş (romanization)
йүнәлеш (absolute singular)
йүнәлештәр (absolute plural)
йүнәлештең (definite genitive singular)
йүнәлештәрҙең (definite genitive plural)
йүнәлешкә (dative singular)
йүнәлештәргә (dative plural)
йүнәлеште (accusative definite singular)
йүнәлештәрҙе (accusative definite plural)
йүнәлештә (locative singular)
йүнәлештәрҙә (locative plural)
йүнәлештән (ablative singular)
йүнәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йүнәлештәрҙең

йүнәлештәргә

йүнәлештәрҙе

йүнәлештәрҙә

йүнәлештәрҙән

Action noun of *yönäl- (“to move in a certain direction, make one's way toward”), from Proto-Turkic *yȫn (“side, direction”).
Cognate with
Uzbek yo'nalish (“direction”).
Turkish yöneliş (“drift, bearing, orientation”)

cog

Ҡайтым йүнәлеше.

Төшөм йүнәлеше.

Йөкмәтеү йүнәлеше.


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).


тоҡсай

toqsay (romanization)
тоҡсай (absolute singular)
тоҡсайҙар (absolute plural)
тоҡсайҙың (definite genitive singular)
тоҡсайҙарҙың (definite genitive plural)
тоҡсайға (dative singular)
тоҡсайҙарға (dative plural)
тоҡсайҙы (accusative definite singular)
тоҡсайҙарҙы (accusative definite plural)
тоҡсайҙа (locative singular)
тоҡсайҙарҙа (locative plural)
тоҡсайҙан (ablative singular)
тоҡсайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тоҡсайҙарҙың

тоҡсайҙарҙан

No etymology is known. No cognates are known.
Semantically, appears to be a diminutive form of тоҡ (toq). However, -say is not a known diminutive affix.

Сәй тоҡсайы.


аяҡ кейеме

[ɑˈjɑk.kɪ̞.jɪ̞ˌmɪ̞]

Compare to
Uzbek oyoq kiyimi (“footwear”),
Uyghur ئاياق كىيىم (ayaq kiyim, “footwear”).

cog

Балаға һәр миҙгел бер-ике пар аяҡ кейеме алырға тура килә.

Every season, (I) have to buy a pair or two of footwear for the child.

Balağa hər miźgel ber-ike par ayaq keyeme alırğa tura kilə.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

When I was a child, some children in our village had no shoes at all.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.


баҫым

head

баҫым • (baśım)

ba-noun

баҫым • (baśım)

baśım (romanization)
баҫым (absolute singular-only)
баҫымдың (definite genitive singular-only)
баҫымға (dative singular-only)
баҫымды (accusative definite singular-only)
баҫымда (locative singular-only)
баҫымдан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh басым (basym, “prevailing, dominant”),
Uzbek bosim (“pressure; word stress”),
Uyghur بېسىم (bësim, “pressure; word stress”).

cog

Ҡан баҫымы.

Газ бүлмәләге температурағаса һыуынғас, уның һауыт төбөнә баҫымы нисек үҙгәрәсәк?

When the gas cools down to the room temperature, how will its pressure on the vessel bottom change?

Gaz bülmələge temperaturağasa hıwınğas, unıñ hawıt töbönə baśımı nisek üźgərəsək?

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), etc.

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


Сыңғыҙ

head

Сыңғыҙ • (Sıñğıź)

ba-proper noun

Сыңғыҙ • (Sıñğıź)

Sıñğıź (romanization)
Сыңғыҙ (absolute singular-only)
Сыңғыҙҙың (definite genitive singular-only)
Сыңғыҙға (dative singular-only)
Сыңғыҙҙы (accusative definite singular-only)
Сыңғыҙҙа (locative singular-only)
Сыңғыҙҙан (ablative singular-only)

[sɯ̞ŋ.ˈɢɯ̞ð]

From Middle Mongol ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ (činggis), the name of Genghis Khan.


Мәхмүт

head

Мәхмүт • (Məxmüt)

ba-proper noun

Мәхмүт • (Məxmüt)

Məxmüt (romanization)
Мәхмүт (absolute singular-only)
Мәхмүттең (definite genitive singular-only)
Мәхмүткә (dative singular-only)
Мәхмүтте (accusative definite singular-only)
Мәхмүттә (locative singular-only)
Мәхмүттән (ablative singular-only)

a male given name, Mahmoud or Mahmood, from Arabic


Зөлхизә

head

Зөлхизә • (Zölxizə)

ba-proper noun

Зөлхизә • (Zölxizə)

Zölxizə (romanization)
Зөлхизә (absolute singular-only)
Зөлхизәнең (definite genitive singular-only)
Зөлхизә (dative singular-only)
Зөлхизәне (accusative definite singular-only)
Зөлхизәлә (locative singular-only)
Зөлхизәнән (ablative singular-only)

[zʏ̞l.χɨ̯͜i.ˈzæ]

From Arabic ذُو الْحِجَّة (ḏū l-ḥijja, “twelfth month of the Islamic calendar”).

bor

ذُو الْحِجَّة


Мәрйәм

head

Мәрйәм • (Məryəm)

ba-proper noun

Мәрйәм • (Məryəm)

Məryəm (romanization)
Мәрйәм (absolute singular-only)
Мәрйәмдең (definite genitive singular-only)
Мәрйәмгә (dative singular-only)
Мәрйәмде (accusative definite singular-only)
Мәрйәмдә (locative singular-only)
Мәрйәмдән (ablative singular-only)

(Islam) the mother of Isa (Jesus); equivalent to Mary


Зөһрә

head

Зөһрә • (Zöhrə)

ba-proper noun

Зөһрә • (Zöhrə)

Zöhrə (romanization)
Зөһрә (absolute singular-only)
Зөһрәнең (definite genitive singular-only)
Зөһрә (dative singular-only)
Зөһрәне (accusative definite singular-only)
Зөһрәлә (locative singular-only)
Зөһрәнән (ablative singular-only)

From Arabic زُهْرَة (zuhra, “Venus (the planet)”).
Cognate with Kazakh Зәуре (Zäure), Uzbek Zuhra, Uyghur زوھرە (zohre).


Муса

Musa (romanization)
Муса (absolute singular-only)
Мусаның (definite genitive singular-only)
Муса (dative singular-only)
Мусаны (accusative definite singular-only)
Мусала (locative singular-only)
Мусанан (ablative singular-only)

From Arabic مُوسَى (mūsā).
Akin to Moses.
Cognate with Uyghur مۇسا (musa).

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam) Musa, a prophet in Islam; equivalent to Moses (see Moses in Islam)


кеҫә

head

кеҫә • (keśə)

ba-noun

кеҫә • (keśə)

keśə (romanization)
кеҫә (absolute singular)
кеҫәләр (absolute plural)
кеҫәнең (definite genitive singular)
кеҫәләрҙең (definite genitive plural)
кеҫәгә (dative singular)
кеҫәләргә (dative plural)
кеҫәне (accusative definite singular)
кеҫәләрҙе (accusative definite plural)
кеҫәлә (locative singular)
кеҫәләрҙә (locative plural)
кеҫәнән (ablative singular)
кеҫәләрҙән (ablative plural)

From Persian کیسه (kise, “pocket; bag, pouch”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kisä, “purse, pouch”);
Tatar кесә (kesä, “pocket”), Uzbek kissa (“pocket”), Uyghur كىسە (kise, “pocket”), Turkmen kise (“pocket”), Turkish kese (“wallet”).

cog

Түш кеҫә.

Кеҫә телефоны.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.
İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.
The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


ҡайыш

head

ҡайыш • (qayış)

ba-noun

ҡайыш • (qayış)

qayış (romanization)
ҡайыш (absolute singular)
ҡайыштар (absolute plural)
ҡайыштың (definite genitive singular)
ҡайыштарҙың (definite genitive plural)
ҡайышҡа (dative singular)
ҡайыштарға (dative plural)
ҡайышты (accusative definite singular)
ҡайыштарҙы (accusative definite plural)
ҡайышта (locative singular)
ҡайыштарҙа (locative plural)
ҡайыштан (ablative singular)
ҡайыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Turkic [script needed] (qaðïš, “belt”);
Kazakh қайыс (qaiys, “rawhide”);
Kyrgyz кайыш (kayış, “belt”),
Southern Altai кайыш (kayïš, “belt”)
Uzbek qayish (“belt”),
Khakas хаас (xaas, “belt”),
Yakut хатыс (qatıs, “leather strap/belt”),
etc.


асыҡ

head

асыҡ • (asıq)

ba-adj

асыҡ • (asıq)

From Common Kypchak *ačïq "open; clear; bright" (compare Old Uyghur [script needed] (ačuq, “open; clear, evident”),
from Proto-Turkic *ač- (“to open”).
Cognate with
Kazakh ашық (aşyq), Kyrgyz ачык (acık), Kumyk ачыкъ (açıq),
Uyghur ئوچۇق (ochuq, “open”), Turkish açık (“open”).

cog

Асыҡ фекер.

Асыҡ миҫал.

clear, understandable, intelligible, articulate

public, able to be seen or known by anybody; open to all members of a community


туй

tuy (romanization)
туй (absolute singular)
туйҙар (absolute plural)
туйҙың (definite genitive singular)
туйҙарҙың (definite genitive plural)
туйға (dative singular)
туйҙарға (dative plural)
туйҙы (accusative definite singular)
туйҙарҙы (accusative definite plural)
туйҙа (locative singular)
туйҙарҙа (locative plural)
туйҙан (ablative singular)
туйҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *toy (“feast, banquet”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toj, “feast, banquet”);
Kazakh той (toi), Uzbek toʻy, Khakas той (toy), Turkish toy, Turkmen toý (“feast, banquet”), etc.

Туй күлдәге.

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.


Зифа

Zifa (romanization)
Зифа (absolute singular-only)
Зифатың (definite genitive singular-only)
Зифаҡа (dative singular-only)
Зифаты (accusative definite singular-only)
Зифата (locative singular-only)
Зифатан (ablative singular-only)


Зөләйха

head

Зөләйха • (Zöləyxa)

ba-proper noun

Зөләйха • (Zöləyxa)

Zöləyxa (romanization)
Зөләйха (absolute singular-only)
Зөләйханың (definite genitive singular-only)
Зөләйха (dative singular-only)
Зөләйханы (accusative definite singular-only)
Зөләйхала (locative singular-only)
Зөләйханан (ablative singular-only)

(Islam) Zuleika, Potiphar's wife (although unnamed in Qur'an)


Зөләйхә

head

Зөләйхә • (Zöləyxə)

ba-proper noun

Зөләйхә • (Zöləyxə)

Zöləyxə (romanization)
Зөләйхә (absolute singular-only)
Зөләйхәнең (definite genitive singular-only)
Зөләйхә (dative singular-only)
Зөләйхәне (accusative definite singular-only)
Зөләйхәлә (locative singular-only)
Зөләйхәнән (ablative singular-only)

Зөләйха Зөләйха#Bashkir

a female given name from Arabic, variant of Зөләйха (Zöləyxa)


бутҡа

butqa (romanization)
бутҡа (absolute singular)
бутҡалар (absolute plural)
бутҡаның (definite genitive singular)
бутҡаларҙың (definite genitive plural)
бутҡаға (dative singular)
бутҡаларға (dative plural)
бутҡаны (accusative definite singular)
бутҡаларҙы (accusative definite plural)
бутҡала (locative singular)
бутҡаларҙа (locative plural)
бутҡанан (ablative singular)
бутҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *botka (“porridge”).
Cognate with
Kazakh ботқа (botqa),
Kyrgyz ботко (botko),
Southern Altai ботко (botko),
Khakas потхы (potxı),
Uzbek bo'tqа,
Uyghur بوتقا (botqa, “porridge, cereal dish”).

ярма

grain(s), cereal(s) from which this dish is cooked

a dish made of any kind of grain / cereal boiled in milk or water, typically stirred until thick porridge; kasha, gruel


саҡрым

head

саҡрым • (saqrım)

ba-noun

саҡрым • (saqrım)

saqrım (romanization)
саҡрым (absolute singular)
саҡрымдар (absolute plural)
саҡрымдың (definite genitive singular)
саҡрымдарҙың (definite genitive plural)
саҡрымға (dative singular)
саҡрымдарға (dative plural)
саҡрымды (accusative definite singular)
саҡрымдарҙы (accusative definite plural)
саҡрымда (locative singular)
саҡрымдарҙа (locative plural)
саҡрымдан (ablative singular)
саҡрымдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

саҡрымдарҙың

саҡрымдарҙан

From *čaqïrïm (“the distance at which a shout as a voice signal can be heard; earshot”), from Proto-Turkic *čaqïr- (“to call, hail”).
Cognate with
Kazakh шақырым (şaqyrym),
Kyrgyz чакырым (cakırım),
Southern Altai чакырым (čakïrïm),
Kumyk чакъырым (çaqırım),
Uzbek chaqirim,
Uyghur چاقىرىم (chaqirim),
Turkmen çakyrym (“verst”).

cog

Kumyk чакъырым (çaqırım)

Өйгә тиклем ике саҡрымдай ара бар.

It is a distance of about two kilometers to home.


һауынсы

head

һауынсы • (hawınsı)

ba-noun

һауынсы • (hawınsı)

hawınsı (romanization)
һауынсы (absolute singular)
һауынсылар (absolute plural)
һауынсының (definite genitive singular)
һауынсыларҙың (definite genitive plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative definite singular)
һауынсыларҙы (accusative definite plural)
һауынсыла (locative singular)
һауынсыларҙа (locative plural)
һауынсынан (ablative singular)
һауынсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һауынсыларҙың

һауынсыларға

һауынсыларҙы

һауынсыларҙа

һауынсыларҙан

From *sağïnčï (“milker, milkmaid”), from Proto-Turkic *sag- (“to milk”).
Cognate with
Kazakh сауыншы (sauynşy),
Kyrgyz саанчы (saancı),
Southern Altai саанчы (saančï),
Uyghur سېغىنچى (sëghinchi),
Tuvan саанчы (saançı, “milker, milkmaid”); also (slightly divergent) Turkmen sagymçy (“milkmaid”).

cog

Бейә һауынсыһы.


балыҡсы

head

балыҡсы • (balıqsı)

ba-noun

балыҡсы • (balıqsı)

balıqsı (romanization)
балыҡсы (absolute singular)
балыҡсылар (absolute plural)
балыҡсының (definite genitive singular)
балыҡсыларҙың (definite genitive plural)
балыҡсыға (dative singular)
балыҡсыларға (dative plural)
балыҡсыны (accusative definite singular)
балыҡсыларҙы (accusative definite plural)
балыҡсыла (locative singular)
балыҡсыларҙа (locative plural)
балыҡсынан (ablative singular)
балыҡсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балыҡсыларҙың

балыҡсыларға

балыҡсыларҙы

балыҡсыларҙа

балыҡсыларҙан

[bɑ.ɫɯ̞qˈsɯ̞]

Synchronously, балыҡ (balıq, “fish”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (balïqčï, “fisher”);
Kazakh балықшы (balyqşy),
Kumyk балыкъчы (balıqçı),
Crimean Tatar balıqçı,
Uyghur بېلىقچى (bëliqchi),
Turkmen balykçy,
Turkish balıkçı,
Yakut балыксыт (balıksıt, “fisherman”).

cog

Kumyk балыкъчы (balıqçı)

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.


килеш

head

килеш • (kileş)

ba-noun

килеш • (kileş)

kileş (romanization)
килеш (absolute singular)
килештәр (absolute plural)
килештең (definite genitive singular)
килештәрҙең (definite genitive plural)
килешкә (dative singular)
килештәргә (dative plural)
килеште (accusative definite singular)
килештәрҙе (accusative definite plural)
килештә (locative singular)
килештәрҙә (locative plural)
килештән (ablative singular)
килештәрҙән (ablative plural)

From keliš "grammatical case", from the verb kel- in the meaning of "to appear; to manifest; to be expressed (in a specific form)".
Cognate with
Nogai келис (kelis, “grammatical case”),
Shor келиш (keliš, “grammatical case”),
Uyghur كېلىش (këlish, “grammatical case”),
Uzbek kelishik (“grammatical case”).

cog

Килеш менән үҙгәреү.

Килеш ялғауы.


Менәүрә

head

Менәүрә • (Menəwrə)

ba-proper noun

Менәүрә • (Menəwrə)

Menəwrə (romanization)
Менәүрә (absolute singular-only)
Менәүрәнең (definite genitive singular-only)
Менәүрәкә (dative singular-only)
Менәүрәне (accusative definite singular-only)
Менәүрәлә (locative singular-only)
Менәүрәнән (ablative singular-only)

From Arabic مُنَوَّرَة (munawwara, “illuminated, luminous”).


Шәүрә

head

Шәүрә • (Şəwrə)

ba-proper noun

Шәүрә • (Şəwrə)

Şəwrə (romanization)
Шәүрә (absolute singular-only)
Шәүрәнең (definite genitive singular-only)
Шәүрәкә (dative singular-only)
Шәүрәне (accusative definite singular-only)
Шәүрәлә (locative singular-only)
Шәүрәнән (ablative singular-only)

From Arabic شُهْرَة (šuhra, “famous, renowned”).


Ләйсән

head

Ләйсән • (Ləysən)

ba-proper noun

Ләйсән • (Ləysən)

Ləysən (romanization)
Ләйсән (absolute singular-only)
Ләйсәндең (definite genitive singular-only)
Ләйсәнгә (dative singular-only)
Ләйсәнде (accusative definite singular-only)
Ләйсәндә (locative singular-only)
Ләйсәндән (ablative singular-only)

An adaptaion of Arabic نَيْسَان (naysān, “April”).

a female given name from Arabic, given to girls born in April


шиғри

head

шиғри • (şiğri)

ba-adj

шиғри • (şiğri)

From Volga Turki شعری (şeğriy, “poetic”), from Arabic شِعْرِيّ (šiʕriyy, “poetic”).

Шиғри юл.


шәл

şəl (romanization)
шәл (absolute singular)
шәлдәр (absolute plural)
шәлдең (definite genitive singular)
шәлдәрҙең (definite genitive plural)
шәлгә (dative singular)
шәлдәргә (dative plural)
шәлде (accusative definite singular)
шәлдәрҙе (accusative definite plural)
шәлдә (locative singular)
шәлдәрҙә (locative plural)
шәлдән (ablative singular)
шәлдәрҙән (ablative plural)


шиғриәт

head

шиғриәт • (şiğriət)

ba-noun

шиғриәт • (şiğriət)

şiğriət (romanization)
шиғриәт (absolute singular-only)
шиғриәттең (definite genitive singular-only)
шиғриәткә (dative singular-only)
шиғриәтте (accusative definite singular-only)
шиғриәттә (locative singular-only)
шиғриәттән (ablative singular-only)

From Arabic شِعْرِيَّة (šiʕriyya).
Cognate with
Tatar шигърият (şiğriyat),
Uzbek sheʼriyat (“poetry”), etc.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


яулыҡ

head

яулыҡ • (yawlıq)

ba-noun

яулыҡ • (yawlıq)

yawlıq (romanization)
яулыҡ (absolute singular)
яулыҡтар (absolute plural)
яулыҡтың (definite genitive singular)
яулыҡтарҙың (definite genitive plural)
яулыҡҡа (dative singular)
яулыҡтарға (dative plural)
яулыҡты (accusative definite singular)
яулыҡтарҙы (accusative definite plural)
яулыҡта (locative singular)
яулыҡтарҙа (locative plural)
яулыҡтан (ablative singular)
яулыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaglïk (“kerchief, headscarf”).
Cognate with
Kyrgyz жоолук (jooluk),
Kazakh жаулық (jaulyq),
Azerbaijani yaylıq,
Crimean Tatar yavluq, cavlıq,
Turkish yağlık (“kerchief, shawl”),
Chuvash ҫулӑк (śulăk, “shawl worn by a groom”),
etc.

cog

shawl, headscarf, headkerchief; a square or rectangular piece of cloth worn to cover the head, neck, and/or shoulders


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


гөлйемеш

head

гөлйемеш • (gölyemeş)

ba-noun

гөлйемеш • (gölyemeş)

gölyemeş (romanization)
гөлйемеш (absolute singular-only)
гөлйемештең (definite genitive singular-only)
гөлйемешкә (dative singular-only)
гөлйемеште (accusative definite singular-only)
гөлйемештә (locative singular-only)
гөлйемештән (ablative singular-only)

[ɡʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ]

гөл (göl, “flower”) + емеш (yemeş, “fruit”).

compound

(botany) Rosa majalis, Rosa canina; dog rose


Ғәли

head

Ғәли • (Ğəli)

ba-proper noun

Ғәли • (Ğəli)

Ğəli (romanization)
Ғәли (absolute singular-only)
Ғәлиҙең (definite genitive singular-only)
Ғәлигә (dative singular-only)
Ғәлиҙе (accusative definite singular-only)
Ғәлиҙә (locative singular-only)
Ғәлиҙән (ablative singular-only)

Уларҙың иң олоһо Ғәли тигән ҡарт булған.
Ularźıñ iñ oloho Ğəli tigən qart bulğan.
The oldest of them was an old man named Ğäli.

a male given name, Ali or Ğäli, from Arabic


әлморон

head

әлморон • (əlmoron)

ba-noun

әлморон • (əlmoron)

əlmoron (romanization)
әлморон (absolute singular-only)
әлморондоң (definite genitive singular-only)
әлморонға (dative singular-only)
әлморондо (accusative definite singular-only)
әлморонда (locative singular-only)
әлморондан (ablative singular-only)


киндер

kinder (romanization)
киндер (absolute singular-only)
киндерҙең (definite genitive singular-only)
киндергә (dative singular-only)
киндерҙе (accusative definite singular-only)
киндерҙә (locative singular-only)
киндерҙән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kentir, *kendir (“hemp”); cognate with Azerbaijani кәндир/kəndir, Turkish kendir, Khakas киндір (kindìr, “cannabis, hemp”), etc.


этморон

etmoron (romanization)
этморон (absolute singular-only)
этморондоң (definite genitive singular-only)
этморонға (dative singular-only)
этморондо (accusative definite singular-only)
этморонда (locative singular-only)
этморондан (ablative singular-only)

эт (et, “dog”) + морон (moron, “nose”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (it burun(u), “rosehip”);
Tatar эт борыны (et borını, “Rosa canina”), Kazakh итмұрын (itmūryn, “Rosa canina”), Khakas ит пурун (it purun, “Rosa canina”), Shor ит-пурну (“Rosa canina”).


тарма

tarma (romanization)
тарма (absolute singular-only)
тарманың (definite genitive singular-only)
тарма (dative singular-only)
тарманы (accusative definite singular-only)
тармала (locative singular-only)
тарманан (ablative singular-only)


Әнүәр

head

Әнүәр • (Ənwər)

ba-proper noun

Әнүәр • (Ənwər)

Ənwər (romanization)
Әнүәр (absolute singular-only)
Әнүәрҙең (definite genitive singular-only)
Әнүәргә (dative singular-only)
Әнүәрҙе (accusative definite singular-only)
Әнүәрҙә (locative singular-only)
Әнүәрҙән (ablative singular-only)


һаңғырау

head

һаңғырау • (hañğıraw)

ba-adj

һаңғырау • (hañğıraw)

[hɑŋ.ɢɯ̞.ˈrɑw]

From Common Kypchak sañïraw ("deaf", see the Kypchak cognates below).
Cognate with
Tatar саңгырау (sañgıraw),
Kazakh саңырау (sañyrau),
Kumyk сангырав (sañıraw),
Karachay-Balkar сангырау (sañırau, “deaf”);
also Uyghur ساغرىغۇ (saghrighu, “deaf”),
probably Turkish sağır (“deaf”).


Ғәйшә

head

Ғәйшә • (Ğəyşə)

ba-proper noun

Ғәйшә • (Ğəyşə)

Ğəyşə (romanization)
Ғәйшә (absolute singular-only)
Ғәйшәнең (definite genitive singular-only)
Ғәйшә (dative singular-only)
Ғәйшәне (accusative definite singular-only)
Ғәйшәлә (locative singular-only)
Ғәйшәнән (ablative singular-only)

der

Arabic عَائِشَة (ʕāʔiša)


Фатима

Fatima (romanization)
Фатима (absolute singular)
Фатиманың (definite genitive singular)
Фатимаға (dative singular)
Фатиманы (accusative definite singular)
Фатимала (locative singular)
Фатиманан (ablative singular)

a female given name, Fatima, from Arabic

(Islam) Fatima, the daughter of the prophet Muhammad, the wife of Ali


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

böźrə (romanization)
бөҙрә (absolute singular)
бөҙрәләр (absolute plural)
бөҙрәнең (definite genitive singular)
бөҙрәләрҙең (definite genitive plural)
бөҙрәгә (dative singular)
бөҙрәләргә (dative plural)
бөҙрәне (accusative definite singular)
бөҙрәләрҙе (accusative definite plural)
бөҙрәлә (locative singular)
бөҙрәләрҙә (locative plural)
бөҙрәнән (ablative singular)
бөҙрәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Turkmen buýra (“curl, curly”),
Uyghur بۈدرە (büdre, “curly”).


бөҙрә

head

бөҙрә • (böźrə)

ba-noun

бөҙрә • (böźrə)

having curls (of people); curly, curly-headed


толом

tolom (romanization)
толом (absolute singular)
толомдар (absolute plural)
толомдоң (definite genitive singular)
толомдарҙың (definite genitive plural)
толомға (dative singular)
толомдарға (dative plural)
толомдо (accusative definite singular)
толомдарҙы (accusative definite plural)
толомда (locative singular)
толомдарҙа (locative plural)
толомдан (ablative singular)
толомдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tul(g)uŋ (“temple; braid/plait of hair”).
Cognate with
Kyrgyz тулум (tulum),
Kazakh тұлым (tūlym),
Southern Altai тулуҥ (tuluŋ),
Khakas тулунъ (tulunʺ),
Shor тулуң (tuluñ, “braid/plait of hair”);
Ottoman Turkish طولون (tulun, “temple, etc.”)


Ильяс

head

Ильяс • (İlʹyas)

ba-proper noun

Ильяс • (İlʹyas)

İlʹyas (romanization)
Ильяс (absolute singular-only)
Ильястың (definite genitive singular-only)
Ильясҡа (dative singular-only)
Ильясты (accusative definite singular-only)
Ильяста (locative singular-only)
Ильястан (ablative singular-only)

From Arabic إِلْيَاس (ʔilyās), (possibly via Ancient Greek Ἡλίας (Hēlías)) from Biblical Hebrew אֵלִיָּהוּ (ʾēliyyāhû).
Akin to Elias.
Cognate with Uzbek Ilyos, Turkish İlyas.


Ришат

head

Ришат • (Rişat)

ba-proper noun

Ришат • (Rişat)

Rişat (romanization)
Ришат (absolute singular-only)
Ришаттың (definite genitive singular-only)
Ришатҡа (dative singular-only)
Ришатты (accusative definite singular-only)
Ришатта (locative singular-only)
Ришаттан (ablative singular-only)

From Arabic رَشَاد (rašād, “righteousness”), from Arabic رَشَدَ (rašada, “he is rightly guided”), compare Rashidun.
Cognate with Uzbek Rishod, Uyghur رىشات (rishat), Turkish Reşat.


Йәүҙәт

head

Йәүҙәт • (Yəwźət)

ba-proper noun

Йәүҙәт • (Yəwźət)

Yəwźət (romanization)
Йәүҙәт (absolute singular-only)
Йәүҙәттең (definite genitive singular-only)
Йәүҙәткә (dative singular-only)
Йәүҙәтте (accusative definite singular-only)
Йәүҙәттә (locative singular-only)
Йәүҙәттән (ablative singular-only)

From Classical Persian جَوْدَت (jawdat, “excellence”).


Хәсән

head

Хәсән • (Xəsən)

ba-proper noun

Хәсән • (Xəsən)

Xəsən (romanization)
Хәсән (absolute singular-only)
Хәсәндең (definite genitive singular-only)
Хәсәнгә (dative singular-only)
Хәсәнде (accusative definite singular-only)
Хәсәндә (locative singular-only)
Хәсәндән (ablative singular-only)

From Arabic حَسَن (ḥasan, “fine, good, good-looking, handsome, manly”).
Cognate with Uyghur ھەسەن (hesen), Turkish Hasan.


с.ғ.с.

From Arabic صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (ṣallā llāhu ʕalayhi wasallama, “God bless him and grant him peace”).

bor

صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.
Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.
On this very night, the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated via the angel Jabrā'īl to the prophet Muhammad, may Allah honor him and give him peace.

peace be upon him
peace be upon him#English

(Islam, eulogy, initialism) a traditional salutation (salawat) that Muslims say after uttering or hearing the name of any of the Islamic prophets,' SAW; God bless him and grant him peace; peace be upon him


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).


сәтләүек

head

сәтләүек • (sətləwek)

ba-noun

сәтләүек • (sətləwek)

sətləwek (romanization)
сәтләүек (absolute singular)
сәтләүектәр (absolute plural)
сәтләүектең (definite genitive singular)
сәтләүектәрҙең (definite genitive plural)
сәтләүеккә (dative singular)
сәтләүектәргә (dative plural)
сәтләүекте (accusative definite singular)
сәтләүектәрҙе (accusative definite plural)
сәтләүектә (locative singular)
сәтләүектәрҙә (locative plural)
сәтләүектән (ablative singular)
сәтләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәтләүектәрҙең

сәтләүектәргә

сәтләүектәрҙе

сәтләүектәрҙә

сәтләүектәрҙән

Cognate with
Tatar чикләвек (çikläwek),
Kazakh шаттауық (şattauyq, “hazelnut”),
Karachay-Balkar чёртлеуюк (çörtleuyuk, “nut”).


Һауа

Hawa (romanization)
Һауа (absolute singular-only)
Һауаның (definite genitive singular-only)
Һауа (dative singular-only)
Һауаны (accusative definite singular-only)
Һауала (locative singular-only)
Һауанан (ablative singular-only)

From Arabic حَوَّاء (ḥawwāʔ, “Eve”), from Biblical Hebrew חַוָּה (ḥawwah).


Әҙәм

head

Әҙәм • (Äðäm)

Äðäm (romanization)
Әҙәм (absolute singular-only)
Әҙәмдең (definite genitive singular-only)
Әҙәмгә (dative singular-only)
Әҙәмде (accusative definite singular-only)
Әҙәмдә (locative singular-only)
Әҙәмдән (ablative singular-only)

From Arabic آدَم (ʔādam), from Hebrew אָדָם (âdam).


хәҙер

хәҙер • (xəźer)

ba-adv

хәҙер • (xəźer)

From Arabic حَاضِر (ḥāḍir).
A doublet of әҙер (əźer).

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

Now, please open your report cards and write down homework.

Xəźer köndəlektəregeźźe asıp öygə eşen yaźıp quyığıź əle.


дауам

dawam (romanization)
дауам (absolute singular)
дауамдар (absolute plural)
дауамдың (definite genitive singular)
дауамдарҙың (definite genitive plural)
дауамға (dative singular)
дауамдарға (dative plural)
дауамды (accusative definite singular)
дауамдарҙы (accusative definite plural)
дауамда (locative singular)
дауамдарҙа (locative plural)
дауамдан (ablative singular)
дауамдарҙан (ablative plural)

From Arabic دَوَام (dawām).
Cognate with
Uzbek davom,
Turkmen dowam,
Turkish devam (“duration, continuation”).


аҙаҡ

head

аҙаҡ • (aźaq)

ba-noun

аҙаҡ • (aźaq)

aźaq (romanization)
аҙаҡ (absolute singular)
аҙаҡтар (absolute plural)
аҙаҡтың (definite genitive singular)
аҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
аҙаҡҡа (dative singular)
аҙаҡтарға (dative plural)
аҙаҡты (accusative definite singular)
аҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
аҙаҡта (locative singular)
аҙаҡтарҙа (locative plural)
аҙаҡтан (ablative singular)
аҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adak (“leg”); however, not a regular Kypchak development thereof (which is аяҡ (ayaq)), but apparently a (now extinct) collateral branch with a peculiar semantic shift. Alternatively, from a Mongolic source, from Proto-Mongolic *adag (“end”).
Compare to
Uyghur ئاداق (adaq, “end”),
Uzbek oyoq (“end, edge”),
Kazakh аяқ (aäq, “end”).

Йыл аҙағы.

Дәрес аҙағында уҡытыусы әүҙем ҡатнашҡан балаларға рәхмәтен белдерҙе.

At the end of the lesson, the teacher expressed his gratitude to the children who have participated actively.

Dəres aźağında uqıtıwsı əwźem qatnaşqan balalarğa rəxməten belderźe.


үҫенте

head

үҫенте • (üśente)

ba-noun

үҫенте • (üśente)

üśente (romanization)
үҫенте (absolute singular)
үҫентеләр (absolute plural)
үҫентенең (definite genitive singular)
үҫентеләрҙең (definite genitive plural)
үҫентегә (dative singular)
үҫентеләргә (dative plural)
үҫентене (accusative definite singular)
үҫентеләрҙе (accusative definite plural)
үҫентелә (locative singular)
үҫентеләрҙә (locative plural)
үҫентенән (ablative singular)
үҫентеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҫентеләрҙең

үҫентеләрҙән

[ʏ.θɪ̞n.ˈtɪ̞]


аҡбур

aqbur (romanization)
аҡбур (absolute singular)
аҡбурҙар (absolute plural)
аҡбурҙың (definite genitive singular)
аҡбурҙарҙың (definite genitive plural)
аҡбурға (dative singular)
аҡбурҙарға (dative plural)
аҡбурҙы (accusative definite singular)
аҡбурҙарҙы (accusative definite plural)
аҡбурҙа (locative singular)
аҡбурҙарҙа (locative plural)
аҡбурҙан (ablative singular)
аҡбурҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *āk (“white”) + *bōr (“chalk; earth, clay”). Equivalent to аҡ (aq) + бур (bur).
Cognate with Uyghur ئاقبور (aqbor, “chalk”).


сыбар

head

сыбар • (sıbar)

ba-adj

сыбар • (sıbar)

From Proto-Turkic *čubar (“variegated”).
Compare Kazakh шұбар (şūbar),
Kyrgyz чыбар (cıbar), чаар (caar), Southern Altai чубар (čubar),
Uzbek chipor, Uyghur چىپار (chipar, “variegated, dappled”).

cog

variegated, motley, speckled, mottled, dappled (of color)


Талғат

head

Талғат • (Talğat)

ba-proper noun

Талғат • (Talğat)

Talğat (romanization)
Талғат (absolute singular-only)
Талғаттың (definite genitive singular-only)
Талғатҡа (dative singular-only)
Талғатты (accusative definite singular-only)
Талғатта (locative singular-only)
Талғаттан (ablative singular-only)

[tʰɑɫ.ˈʁatʰ]

From Arabic طَلْعَة (ṭalʕa, “look, appearance”).

der

Тәлғәт Тәлғәт#Bashkir

a male given name from Arabic, Eastern Bashkir form of Тәлғәт (Təlğət); Talaat


Тәлғәт

head

Тәлғәт • (Təlğət)

ba-proper noun

Тәлғәт • (Təlğət)

Təlğət (romanization)
Тәлғәт (absolute singular-only)
Тәлғәттең (definite genitive singular-only)
Тәлғәткә (dative singular-only)
Тәлғәтте (accusative definite singular-only)
Тәлғәттә (locative singular-only)
Тәлғәттән (ablative singular-only)

From Arabic طَلْعَة (ṭalʕa, “beauty”). Compare Uyghur تەلئەت (tel'et), Turkish Talat.


Сәғит

head

Сәғит • (Səğit)

ba-proper noun

Сәғит • (Səğit)

Səğit (romanization)
Сәғит (absolute singular-only)
Сәғиттең (definite genitive singular-only)
Сәғиткә (dative singular-only)
Сәғитте (accusative definite singular-only)
Сәғиттә (locative singular-only)
Сәғиттән (ablative singular-only)


Сания

Saniya (romanization)
Сания (absolute singular-only)
Санияның (definite genitive singular-only)
Сания (dative singular-only)
Санияны (accusative definite singular-only)
Санияла (locative singular-only)
Саниянан (ablative singular-only)

From Arabic ثَانِيَة (ṯāniya, “second child”).

bor

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

Köźön Saniya bar donʺyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.


Сәйет

head

Сәйет • (Səyet)

ba-proper noun

Сәйет • (Səyet)

Səyet (romanization)
Сәйет (absolute singular-only)
Сәйеттең (definite genitive singular-only)
Сәйеткә (dative singular-only)
Сәйетте (accusative definite singular-only)
Сәйеттә (locative singular-only)
Сәйеттән (ablative singular-only)

From Arabic سَيِّد (sayyid, “master, leader”).
Cognate with Uzbek Sayid, Uyghur سېيىت (sëyit).

der

a male given name, Sayyid or Sayed, from Arabic


һөйкәлеш

head

һөйкәлеш • (höykəleş)

ba-noun

һөйкәлеш • (höykəleş)

höykəleş (romanization)
һөйкәлеш (absolute singular)
һөйкәлештәр (absolute plural)
һөйкәлештең (definite genitive singular)
һөйкәлештәрҙең (definite genitive plural)
һөйкәлешкә (dative singular)
һөйкәлештәргә (dative plural)
һөйкәлеште (accusative definite singular)
һөйкәлештәрҙе (accusative definite plural)
һөйкәлештә (locative singular)
һөйкәлештәрҙә (locative plural)
һөйкәлештән (ablative singular)
һөйкәлештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйкәлештәрҙең

һөйкәлештәргә

һөйкәлештәрҙе

һөйкәлештәрҙә

һөйкәлештәрҙән

From verbal stem һөйкәл- (hӧykäl-) "to lean towards, to be inclined".

Хәбәр һөйкәлеше.

Бойороҡ һөйкәлеше.

Теләк һөйкәлеше.

Шарт һөйкәлеше.


бишек

head

бишек • (bişek)

ba-noun

бишек • (bişek)

bişek (romanization)
бишек (absolute singular)
бишектәр (absolute plural)
бишектең (definite genitive singular)
бишектәрҙең (definite genitive plural)
бишеккә (dative singular)
бишектәргә (dative plural)
бишекте (accusative definite singular)
бишектәрҙе (accusative definite plural)
бишектә (locative singular)
бишектәрҙә (locative plural)
бишектән (ablative singular)
бишектәрҙән (ablative plural)

From Standard Turkic *bẹšik (“cradle”), probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bešik, “cradle”);
Tatar бишек (bişek), Kazakh бесік (besık), Kyrgyz бешик (beşik), Uzbek beshik, Uyghur بۆشۈك (böshük), Azerbaijani beşik, Turkish beşik, Khakas пизік (pizìk), Tofa беӌик, Yakut биһик (bihik, “cradle”); Chuvash пелче (pelč̬e, “swaddling clothes”), also Hungarian bölcső (“cradle”) (an Onogur borrowing).


Сабира

Sabira (romanization)
Сабира (absolute singular-only)
Сабираның (definite genitive singular-only)
Сабираҡа (dative singular-only)
Сабираны (accusative definite singular-only)
Сабирала (locative singular-only)
Сабиранан (ablative singular-only)

From Arabic صَابِرَة (ṣābira, “patient”).


сәңгелдәк

head

сәңгелдәк • (səñgeldək)

ba-noun

сәңгелдәк • (səñgeldək)

səñgeldək (romanization)
сәңгелдәк (absolute singular)
сәңгелдәктәр (absolute plural)
сәңгелдәктең (definite genitive singular)
сәңгелдәктәрҙең (definite genitive plural)
сәңгелдәккә (dative singular)
сәңгелдәктәргә (dative plural)
сәңгелдәкте (accusative definite singular)
сәңгелдәктәрҙе (accusative definite plural)
сәңгелдәктә (locative singular)
сәңгелдәктәрҙә (locative plural)
сәңгелдәктән (ablative singular)
сәңгелдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәңгелдәктең

сәңгелдәктән

сәңгелдәктәр

сәңгелдәктәрҙең

сәңгелдәктәргә

сәңгелдәктәрҙе

сәңгелдәктәрҙә

сәңгелдәктәрҙән


Аҡбуҙат

head

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

ba-noun

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

Aqbuźat (romanization)
Аҡбуҙат (absolute singular-only)
Аҡбуҙаттың (definite genitive singular-only)
Аҡбуҙатҡа (dative singular-only)
Аҡбуҙатты (accusative definite singular-only)
Аҡбуҙатта (locative singular-only)
Аҡбуҙаттан (ablative singular-only)

Composition of stems: аҡбуҙ (aqbuź, “blue gray”) + ат (at, “horse”).


аҡбуҙ

head

аҡбуҙ • (aqbuź)

Cognate with Southern Altai ак бос (ak bos, “gray (of horse)”), Uyghur ئاقبوز (aqboz, “blue gray (of horse)”).

cog

Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.


Ҡорбан байрамы

head

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

ba-noun

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

[qʊ̞ɾ.ˈβɑn.bɑj.ɾɑ.ˌmɯ̞]

ba:Ҡорбан байрамы


хәл

xəl (romanization)
хәл (absolute singular)
хәлдәр (absolute plural)
хәлдең (definite genitive singular)
хәлдәрҙең (definite genitive plural)
хәлгә (dative singular)
хәлдәргә (dative plural)
хәлде (accusative definite singular)
хәлдәрҙе (accusative definite plural)
хәлдә (locative singular)
хәлдәрҙә (locative plural)
хәлдән (ablative singular)
хәлдәрҙән (ablative plural)

From Persian حال (hâl), from Arabic حَالَ (ḥāla).

Урын хәле.

Ваҡыт хәле.

Рәүеш хәле.


һаҙағай

head

һаҙағай • (haźağay)

ba-noun

һаҙағай • (haźağay)

haźağay (romanization)
һаҙағай (absolute singular-only)
һаҙағайҙың (definite genitive singular-only)
һаҙағайға (dative singular-only)
һаҙағайҙы (accusative definite singular-only)
һаҙағайҙа (locative singular-only)
һаҙағайҙан (ablative singular-only)

[hɑ.ðɑ.ˈʁɑj]

(meteorology) aurora (borealis/australis); northern lights


мәрхүм

head

мәрхүм • (mərxüm)

ba-adj

мәрхүм • (mərxüm)


Мәҙинә

head

Мәҙинә • (Məźinə)

ba-proper noun

Мәҙинә • (Məźinə)

Məźinə (romanization)
Мәҙинә (absolute singular-only)
Мәҙинәнең (definite genitive singular-only)
Мәҙинә (dative singular-only)
Мәҙинәне (accusative definite singular-only)
Мәҙинәлә (locative singular-only)
Мәҙинәнән (ablative singular-only)

From Arabic اَلْمَدِينَة (al-madīna, “Medina”).

bor

اَلْمَدِينَة

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to the holy Mecca and Medina on November 1.


Мәккә

head

Мәккә • (Mäkkä)

Mäkkä (romanization)
Мәккә (absolute singular-only)
Мәккәнең (definite genitive singular-only)
Мәккә (dative singular-only)
Мәккәне (accusative definite singular-only)
Мәккәлә (locative singular-only)
Мәккәнән (ablative singular-only)

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

For those following other religions, the road to Mecca is closed.

Başqa din totqandarğa Məkkəgə yul yabıq.

Mecca (a large city in the Hejaz, Saudi Arabia, the holiest place in Islam)


һәнәк

һәнәк • (hənək)

ba-noun

һәнәк • (hənək)

hənək (romanization)
һәнәк (absolute singular)
һәнәктәр (absolute plural)
һәнәктең (definite genitive singular)
һәнәктәрҙең (definite genitive plural)
һәнәккә (dative singular)
һәнәктәргә (dative plural)
һәнәкте (accusative definite singular)
һәнәктәрҙе (accusative definite plural)
һәнәктә (locative singular)
һәнәктәрҙә (locative plural)
һәнәктән (ablative singular)
һәнәктәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar сәнәк (sänäk),
Kazakh сәнек (sänek),
Kyrgyz сенек (senek),
Karachay-Balkar сенек (senek),
Nogai сенек (senek),
Crimean Tatar senek (“pitchfork”).


кәүҙә

head

кәүҙә • (kəwźə)

ba-noun

кәүҙә • (kəwźə)

kəwźə (romanization)
кәүҙә (absolute singular)
кәүҙәләр (absolute plural)
кәүҙәнең (definite genitive singular)
кәүҙәләрҙең (definite genitive plural)
кәүҙәгә (dative singular)
кәүҙәләргә (dative plural)
кәүҙәне (accusative definite singular)
кәүҙәләрҙе (accusative definite plural)
кәүҙәлә (locative singular)
кәүҙәләрҙә (locative plural)
кәүҙәнән (ablative singular)
кәүҙәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gebde (“body, torso”). Appears to have spread via a medieval written language (Chagatai).
Cognate with
Tatar гәүдә (gäwdä),
Kazakh кеуде (keude),
Kyrgyz көөдө (köödö),
Uzbek gavda,
Azerbaijani gövdə,
Turkish gövde,
Crimean Tatar kevde,
etc.

(anatomy) torso, trunk; human body except head, arms and legs


ҡыпһыуыр

head

ҡыпһыуыр • (qıphıwır)

ba-noun

ҡыпһыуыр • (qıphıwır)

qıphıwır (romanization)
ҡыпһыуыр (absolute singular)
ҡыпһыуырҙар (absolute plural)
ҡыпһыуырҙың (definite genitive singular)
ҡыпһыуырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыпһыуырға (dative singular)
ҡыпһыуырҙарға (dative plural)
ҡыпһыуырҙы (accusative definite singular)
ҡыпһыуырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыпһыуырҙа (locative singular)
ҡыпһыуырҙарҙа (locative plural)
ҡыпһыуырҙан (ablative singular)
ҡыпһыуырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыпһыуырҙарҙың

ҡыпһыуырҙарға

ҡыпһыуырҙарҙы

ҡыпһыуырҙарҙа

ҡыпһыуырҙарҙан


ҡыпсыуыр

head

ҡыпсыуыр • (qıpsıwır)

ba-noun

ҡыпсыуыр • (qıpsıwır)

qıpsıwır (romanization)
ҡыпсыуыр (absolute singular)
ҡыпсыуырҙар (absolute plural)
ҡыпсыуырҙың (definite genitive singular)
ҡыпсыуырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыпсыуырға (dative singular)
ҡыпсыуырҙарға (dative plural)
ҡыпсыуырҙы (accusative definite singular)
ҡыпсыуырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыпсыуырҙа (locative singular)
ҡыпсыуырҙарҙа (locative plural)
ҡыпсыуырҙан (ablative singular)
ҡыпсыуырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыпсыуырҙарҙың

ҡыпсыуырҙарға

ҡыпсыуырҙарҙы

ҡыпсыуырҙарҙа

ҡыпсыуырҙарҙан

From qïpčï- (“to press together”) (attested e.g. in Kyrgyz, dialectal Tatar), from Proto-Turkic *Kɨp- (“to press together; scissors; tongs”).
See also ҡыпһыуыр (qıphıwır).

der

(Eastern Bashkir) pliers, pincers, tongs, nippers


мендәр

head

мендәр • (mendər)

ba-noun

мендәр • (mendər)

mendər (romanization)
мендәр (absolute singular)
мендәрҙәр (absolute plural)
мендәрҙең (definite genitive singular)
мендәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мендәргә (dative singular)
мендәрҙәргә (dative plural)
мендәрҙе (accusative definite singular)
мендәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мендәрҙә (locative singular)
мендәрҙәрҙә (locative plural)
мендәрҙән (ablative singular)
мендәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мендәрҙәрҙең

мендәрҙәрҙән

Cognate with
Ottoman Turkish مندر,
Turkish minder,
Crimean Tatar minder (“cushion”).

Мендәр тышы.


ҡаҙаҡ

head

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

ba-noun

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

qaźaq (romanization)
ҡаҙаҡ (absolute singular)
ҡаҙаҡтар (absolute plural)
ҡаҙаҡтың (definite genitive singular)
ҡаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙаҡҡа (dative singular)
ҡаҙаҡтарға (dative plural)
ҡаҙаҡты (accusative definite singular)
ҡаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙаҡта (locative singular)
ҡаҙаҡтарҙа (locative plural)
ҡаҙаҡтан (ablative singular)
ҡаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki قزاق (qazaq, “Kazakh”), from Kazakh қазақ (qazaq, “Kazakh”).

Ҡаҙаҡ теле.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.

Башҡорт думбыраһынан айырмалы, ҡаҙаҡ думбыраһы ике ҡыллы була.
Başqort dumbırahınan ayırmalı, qaźaq dumbırahı ike qıllı bula.
As distinct from the Bashkir dombyra, the Kazakh dombyra has two strings.

Mämbät, Bashkir fairy tale:

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.
Məmbət, qaźaqtarğa qaytqas, nasar ğəźət qıwa başlay: xərəm ülgən maldı döröś tip taba.
When Mämbät returned to the Kazakhs, (he) developed a bad habit: (he) found it appropriate (to eat the meat of) cattle that had died in the non-halal way (i.e. in violation of the sharia law).


Алла

Alla (romanization)
Алла (absolute singular-only)
Алланың (definite genitive singular-only)
Алла (dative singular-only)
Алланы (accusative definite singular-only)
Аллала (locative singular-only)
Алланан (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic اَللّٰه (allāh, “God”).

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!


сабата

sabata (romanization)
сабата (absolute singular-only)
сабатаның (definite genitive singular-only)
сабата (dative singular-only)
сабатаны (accusative definite singular-only)
сабатала (locative singular-only)
сабатанан (ablative singular-only)

Borrowed from or cognate with Persian چپت (čapat).
Cognate with Kazakh шабата (şabata) and Tatar чабата (çabata).


милләтсе

head

милләтсе • (millətse)

ba-noun

милләтсе • (millətse)

millətse (romanization)
милләтсе (absolute singular)
милләтселәр (absolute plural)
милләтсенең (definite genitive singular)
милләтселәрҙең (definite genitive plural)
милләтсегә (dative singular)
милләтселәргә (dative plural)
милләтсене (accusative definite singular)
милләтселәрҙе (accusative definite plural)
милләтселә (locative singular)
милләтселәрҙә (locative plural)
милләтсенән (ablative singular)
милләтселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

милләтселәрҙең

милләтселәргә

милләтселәрҙе

милләтселәрҙә

милләтселәрҙән

From милләт (millət, “nation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


Даян

Dayan (romanization)
Даян (absolute singular-only)
Даяндың (definite genitive singular-only)
Даянға (dative singular-only)
Даянды (accusative definite singular-only)
Даянда (locative singular-only)
Даяндан (ablative singular-only)


Дауыт

head

Дауыт • (Dawıt)

ba-proper noun

Дауыт • (Dawıt)

Dawıt (romanization)
Дауыт (absolute singular-only)
Дауыттың (definite genitive singular-only)
Дауытҡа (dative singular-only)
Дауытты (accusative definite singular-only)
Дауытта (locative singular-only)
Дауыттан (ablative singular-only)

From Arabic دَاوُد (dāwud), from Hebrew דָּוִד (Davíd). Cognate with Turkish Davut.


таҫма

head

таҫма • (taśma)

ba-noun

таҫма • (taśma)

taśma (romanization)
таҫма (absolute singular)
таҫмалар (absolute plural)
таҫманың (definite genitive singular)
таҫмаларҙың (definite genitive plural)
таҫмаҡа (dative singular)
таҫмаларға (dative plural)
таҫманы (accusative definite singular)
таҫмаларҙы (accusative definite plural)
таҫмала (locative singular)
таҫмаларҙа (locative plural)
таҫманан (ablative singular)
таҫмаларҙан (ablative plural)

From Common Turkic *tasma (“leash, strap”).

(Internet) feed; encapsulated online content, such as news or a blog, that can be subscribed to


намыҫ

head

намыҫ • (namıś)

ba-noun

намыҫ • (namıś)

namıś (romanization)
намыҫ (absolute singular-only)
намыҫтың (definite genitive singular-only)
намыҫҡа (dative singular-only)
намыҫты (accusative definite singular-only)
намыҫта (locative singular-only)
намыҫтан (ablative singular-only)

From Persian ناموس (nâmus),
from Arabic نَامُوس (nāmūs).
Cognate with
Tatar намус (namus),
Kazakh намыс (namys),
Uzbek nomus,
Uyghur نامۇس (namus, “honor; sense of dignity”),
etc.

cog

honor, one's moral beliefs and standards of behavior

conscience, the moral sense of right and wrong, as it affects one's own behaviour


Алмас

Almas (romanization)
Алмас (absolute singular-only)
Алмастың (definite genitive singular-only)
Алмасҡа (dative singular-only)
Алмасты (accusative definite singular-only)
Алмаста (locative singular-only)
Алмастан (ablative singular-only)

From Persian الماس (almâs), from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).
Compare Uyghur ئالماس (almas, male given name).


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


алмас

almas (romanization)
алмас (absolute singular)
алмастар (absolute plural)
алмастың (definite genitive singular)
алмастарҙың (definite genitive plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative definite singular)
алмастарҙы (accusative definite plural)
алмаста (locative singular)
алмастарҙа (locative plural)
алмастан (ablative singular)
алмастарҙан (ablative plural)

From Persian الماس (almâs),
from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


олтораҡ

[ʊ̞ɫ.tʊ̞.ˈrɑq]

Cognate with Kazakh ұлтарақ (ūltaraq), Tatar олтырак (oltıraq).


Рөстәм

head

Рөстәм • (Röstəm)

ba-proper noun

Рөстәм • (Röstəm)

Röstəm (romanization)
Рөстәм (absolute singular-only)
Рөстәмдең (definite genitive singular-only)
Рөстәмгә (dative singular-only)
Рөстәмде (accusative definite singular-only)
Рөстәмдә (locative singular-only)
Рөстәмдән (ablative singular-only)

From Persian رستم (rostam).
Cognate with Uzbek Rustam and Uyghur رۇستەم (rustem).


ялан аяҡ

Historically, composed of Proto-Turkic *yạlïŋ (“naked, bare”) + Proto-Turkic *adak (“foot”).
Cognate with Kazakh жалаңаяқ (jalañaäq), Kyrgyz жыңалаяк (jıŋalayak), Crimean Tatar yalınayaq, Kumyk яланаякъ (yalanayaq), Karachay-Balkar джаланаякъ (calanayaq), Azerbaijani yalınayaq, Turkish yalınayak.


төйөн

head

төйөн • (töyön)

ba-noun

төйөн • (töyön)

töyön (romanization)
төйөн (absolute singular)
төйөндәр (absolute plural)
төйөндөң (definite genitive singular)
төйөндәрҙең (definite genitive plural)
төйөнгә (dative singular)
төйөндәргә (dative plural)
төйөндө (accusative definite singular)
төйөндәрҙе (accusative definite plural)
төйөндә (locative singular)
төйөндәрҙә (locative plural)
төйөндән (ablative singular)
төйөндәрҙән (ablative plural)

From *tügün (“knot”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”), whence also төйөр (töyör), төймә (töymə),
төйнә- (töynə-).
Compare Old Uyghur [script needed] (tügün, “knot”); Tatar төен (töen), Kazakh түйін (tüiın), Kumyk тююн (tüyun), Kyrgyz түйүн (tüyün), Southern Altai түйүн/түүн, Uzbek tugun,
Uyghur تۈگۈن (tügün, “knot”), Khakas тӱӱнҷек (“knot”) (with a diminutive affix), Turkmen düwün (“knot”).

cog

Лимфа төйөнө.


Гәүһәр

head

Гәүһәр • (Gəwhər)

ba-proper noun

Гәүһәр • (Gəwhər)

Gəwhər (romanization)
Гәүһәр (absolute singular-only)
Гәүһәрҙең (definite genitive singular-only)
Гәүһәргә (dative singular-only)
Гәүһәрҙе (accusative definite singular-only)
Гәүһәрҙә (locative singular-only)
Гәүһәрҙән (ablative singular-only)


гәүһәр

head

гәүһәр • (gəwhər)

ba-noun

гәүһәр • (gəwhər)

gəwhər (romanization)
гәүһәр (absolute singular)
гәүһәрҙәр (absolute plural)
гәүһәрҙең (definite genitive singular)
гәүһәрҙәрҙең (definite genitive plural)
гәүһәргә (dative singular)
гәүһәрҙәргә (dative plural)
гәүһәрҙе (accusative definite singular)
гәүһәрҙәрҙе (accusative definite plural)
гәүһәрҙә (locative singular)
гәүһәрҙәрҙә (locative plural)
гәүһәрҙән (ablative singular)
гәүһәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәүһәрҙәрҙең

гәүһәрҙәрҙән

From Persian گوهر (gowhar, “jewel, gem, pearl”).
Cognate with
Turkish cevher.


рашҡы

head

рашҡы • (raşqı)

ba-noun

рашҡы • (raşqı)

raşqı (romanization)
рашҡы (absolute singular-only)
рашҡының (definite genitive singular-only)
рашҡы (dative singular-only)
рашҡыны (accusative definite singular-only)
рашҡыла (locative singular-only)
рашҡынан (ablative singular-only)

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.

There is rain and wet snow in the region, the wind speed reaches 20 kilometer per hour.


выждан

head

выждан • (vıjdan)

ba-noun

выждан • (vıjdan)

vıjdan (romanization)
выждан (absolute singular-only)
выждандың (definite genitive singular-only)
выжданға (dative singular-only)
выжданды (accusative definite singular-only)
выжданда (locative singular-only)
выждандан (ablative singular-only)

From Arabic وِجْدَان (wijdān).
Cognate with
Tatar вөҗдан (wöcdan),
Uzbek vijdon (“conscience”).

Выждан ғазабы.
Vıjdan ğazabı.
Pang(s) of conscience.


һауа торошо

head

һауа торошо • (hawa toroşo)

ba-noun

һауа торошо • (hawa toroşo)

[hɑˈwɑ.tʊ̞.ɾʊ̞.ˌʂʊ̞]


елем

yelem (romanization)
елем (absolute singular-only)
елемдең (definite genitive singular-only)
елемгә (dative singular-only)
елемде (accusative definite singular-only)
елемдә (locative singular-only)
елемдән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yẹlim (“glue”).
Cognate with
Old Uyghur yylym (jelim, “glue”);
Kazakh желім (jelım, “glue”),
Kyrgyz желим (jelim, “glue”),
Southern Altai јелим (ǰelim, “glue”),
Uzbek yelim (“glue”),
Uyghur يېلىم (yëlim, “glue”),
Yakut силим (silim, “glue”),
Chuvash ҫилӗм (śilĕm, “glue”),
etc.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.


Рәүеф

head

Рәүеф • (Rəwef)

ba-proper noun

Рәүеф • (Rəwef)

Rəwef (romanization)
Рәүеф (absolute singular-only)
Рәүефтең (definite genitive singular-only)
Рәүефкә (dative singular-only)
Рәүефте (accusative definite singular-only)
Рәүефтә (locative singular-only)
Рәүефтән (ablative singular-only)

From Arabic رَؤُوف (raʔūf, “kind, good-hearted, compassionate”).


Ниғмәт

head

Ниғмәт • (Niğmət)

ba-proper noun

Ниғмәт • (Niğmət)

Niğmət (romanization)
Ниғмәт (absolute singular)
Ниғмәтләр (absolute plural)
Ниғмәтнең (definite genitive singular)
Ниғмәтләрҙең (definite genitive plural)
Ниғмәтгә (dative singular)
Ниғмәтләргә (dative plural)
Ниғмәтне (accusative definite singular)
Ниғмәтләрҙе (accusative definite plural)
Ниғмәтлә (locative singular)
Ниғмәтләрҙә (locative plural)
Ниғмәтнән (ablative singular)
Ниғмәтләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Ниғмәтләрҙең

Ниғмәтләрҙән

From Arabic نِعْمَة (niʕma, “blessing”).


тәре

head

тәре • (təre)

ba-noun

тәре • (təre)

təre (romanization)
тәре (absolute singular)
тәреләр (absolute plural)
тәренең (definite genitive singular)
тәреләрҙең (definite genitive plural)
тәрегә (dative singular)
тәреләргә (dative plural)
тәрене (accusative definite singular)
тәреләрҙе (accusative definite plural)
тәрелә (locative singular)
тәреләрҙә (locative plural)
тәренән (ablative singular)
тәреләрҙән (ablative plural)

Possibly from Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
If so, Doublet of тәңре (təñre) — see there for more.
Compare with
Tatar тәре (täre, “pagan deity; Christian icon”),
Karachay-Balkar тейри (teyri, “the supreme deity in the local pagan pantheon”).

cog

Ҡыҙыл Тәре.


Ниғмәтулла

head

Ниғмәтулла • (Niğmətulla)

ba-proper noun

Ниғмәтулла • (Niğmətulla)

Niğmətulla (romanization)
Ниғмәтулла (absolute singular)
Ниғмәтуллалар (absolute plural)
Ниғмәтулланың (definite genitive singular)
Ниғмәтуллаларҙың (definite genitive plural)
Ниғмәтуллаға (dative singular)
Ниғмәтуллаларға (dative plural)
Ниғмәтулланы (accusative definite singular)
Ниғмәтуллаларҙы (accusative definite plural)
Ниғмәтуллала (locative singular)
Ниғмәтуллаларҙа (locative plural)
Ниғмәтулланан (ablative singular)
Ниғмәтуллаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ниғмәтуллалар

Ниғмәтулланың

Ниғмәтуллаларҙың

Ниғмәтуллаға

Ниғмәтуллаларға

Ниғмәтулланы

Ниғмәтуллаларҙы

Ниғмәтуллала

Ниғмәтуллаларҙа

Ниғмәтулланан

Ниғмәтуллаларҙан

Ниғ‧мә‧тул‧ла

Borrowed from Arabic نِعْمَة اللّٰه (niʕma(t) allāh).

bor+

نِعْمَة اللّٰه

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

(Can we date this quote?), Yanybay Khammatov, Gold collects in grains:

Nighmatulla stopped eating; at night, he wheezed [through] his nose [as he had] cought cold.

Niğmətulla aşawźan tuqtanı, töndə tımaw töşkən tanawın mış-mış tarttı.


танау

tanaw (romanization)
танау (absolute singular)
танауҙар (absolute plural)
танауҙың (definite genitive singular)
танауҙарҙың (definite genitive plural)
танауға (dative singular)
танауҙарға (dative plural)
танауҙы (accusative definite singular)
танауҙарҙы (accusative definite plural)
танауҙа (locative singular)
танауҙарҙа (locative plural)
танауҙан (ablative singular)
танауҙарҙан (ablative plural)

Cognate with Siberian Tatar танау (“nose, nasal cavity”), Kazakh танау (tanau, “nostril, nose”), Kumyk танав (tanaw, “nostril”), Khakas танаа (tanaa, “nasal cavity, nostril”), Yakut таныы (tanıı, “nostril”).
Found also in Kalmyk хамрин тана (xamrin tana, “nose wings”), Buryat хамарай танаа (xamaraj tanaa, “septum”).
Due to narrow geographic distribution and lack of attestation in medieval sources, the ultimate provenance of the word cannot be ascertained.

cog

хамарай танаа

Yanybay Khammatov "Gold collects in grains":

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a spray based on seewater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Nigmatulla stopped eating; at night, he wheezed (through) his nose (as he had) cought cold.


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


Йәмилә

head

Йәмилә • (Yəmilə)

ba-proper noun

Йәмилә • (Yəmilə)

Yəmilə (romanization)
Йәмилә (absolute singular-only)
Йәмиләнең (definite genitive singular-only)
Йәмилә (dative singular-only)
Йәмиләне (accusative definite singular-only)
Йәмиләлә (locative singular-only)
Йәмиләнән (ablative singular-only)

From Arabic جَمِيلَة f (jamīla, “beautiful”).

a female given name, Jamila, from Arabic


Йәмил

head

Йәмил • (Yəmil)

ba-proper noun

Йәмил • (Yəmil)

Yəmil (romanization)
Йәмил (absolute singular-only)
Йәмилдең (definite genitive singular-only)
Йәмилгә (dative singular-only)
Йәмилде (accusative definite singular-only)
Йәмилдә (locative singular-only)
Йәмилдән (ablative singular-only)

From Arabic جَمِيل (jamīl, “beautiful”).
Cognate with Turkish Cemil.


ураҡ

uraq (romanization)
ураҡ (absolute singular)
ураҡтар (absolute plural)
ураҡтың (definite genitive singular)
ураҡтарҙың (definite genitive plural)
ураҡҡа (dative singular)
ураҡтарға (dative plural)
ураҡты (accusative definite singular)
ураҡтарҙы (accusative definite plural)
ураҡта (locative singular)
ураҡтарҙа (locative plural)
ураҡтан (ablative singular)
ураҡтарҙан (ablative plural)

From *orğaq (“sickle”), from Proto-Turkic *or- (“to reap”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (orγaq, “sickle”);
Kazakh орақ (oraq),
Kyrgyz орок (orok),
Southern Altai оргок (orgok),
Uzbek o'roq,
Azerbaijani, Crimean Tatar oraq,
Turkish orak, Khakas орғах (orğax), Northern Altai оргак (orgak), etc.


салғы

head

салғы • (salğı)

ba-noun

салғы • (salğı)

salğı (romanization)
салғы (absolute singular)
салғылар (absolute plural)
салғының (definite genitive singular)
салғыларҙың (definite genitive plural)
салғыға (dative singular)
салғыларға (dative plural)
салғыны (accusative definite singular)
салғыларҙы (accusative definite plural)
салғыла (locative singular)
салғыларҙа (locative plural)
салғынан (ablative singular)
салғыларҙан (ablative plural)

From *čalqï (“scythe”), from Proto-Turkic *čal- (“to mow”).
Cognate with
Tatar чалгы (çalgı),
Kazakh шалғы (şalğy),
Kyrgyz чалгы (calgı),
Southern Altai чалгы (čalgï),
Karachay-Balkar чалкъы (çalqı), Kumyk чалгъы (çalğı),
Uzbek chalgʻi,
Uyghur چالغا (chalgha, “scythe”),
etc.

cog

Kumyk чалгъы (çalğı)


барабансы

head

барабансы • (barabansı)

ba-noun

барабансы • (barabansı)

barabansı (romanization)
барабансы (absolute singular)
барабансылар (absolute plural)
барабансының (definite genitive singular)
барабансыларҙың (definite genitive plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative definite singular)
барабансыларҙы (accusative definite plural)
барабансыла (locative singular)
барабансыларҙа (locative plural)
барабансынан (ablative singular)
барабансыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабансылар

барабансының

барабансыларҙың

барабансыларға

барабансыларҙы

барабансыларҙа

барабансынан

барабансыларҙан

ба‧ра‧бан‧сы

From барабан (baraban, “drum”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Барабансылар сығышы.


көйәнтә

head

көйәнтә • (köyəntə)

ba-noun

көйәнтә • (köyəntə)

köyəntə (romanization)
көйәнтә (absolute singular)
көйәнтәләр (absolute plural)
көйәнтәнең (definite genitive singular)
көйәнтәләрҙең (definite genitive plural)
көйәнтәгә (dative singular)
көйәнтәләргә (dative plural)
көйәнтәне (accusative definite singular)
көйәнтәләрҙе (accusative definite plural)
көйәнтәлә (locative singular)
көйәнтәләрҙә (locative plural)
көйәнтәнән (ablative singular)
көйәнтәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көйәнтәләрҙең

көйәнтәләргә

көйәнтәләрҙе

көйәнтәләрҙә

көйәнтәләрҙән

From Proto-Turkic *kibente (“shoulder yoke”).
Cognate with
Tatar көянтә (köyantä, “shoulder yoke”),
Kazakh күйенте (küiente, “shoulder yoke”),
Chuvash кӗвенте (kĕvent̬e, “shoulder yoke”).

cog

wooden yoke for carying two buckets of water


боҙлауыҡ

head

боҙлауыҡ • (boźlawıq)

ba-noun

боҙлауыҡ • (boźlawıq)

boźlawıq (romanization)
боҙлауыҡ (absolute singular-only)
боҙлауыҡтың (definite genitive singular-only)
боҙлауыҡҡа (dative singular-only)
боҙлауыҡты (accusative definite singular-only)
боҙлауыҡта (locative singular-only)
боҙлауыҡтан (ablative singular-only)

[bʊ̞ð.ɫɑˈwɯ̞q]