сүкеш

head

сүкеш • (sükeş)

ba-noun

сүкеш • (sükeş)

sükeş (romanization)
сүкеш (absolute singular)
сүкештәр (absolute plural)
сүкештең (definite genitive singular)
сүкештәрҙең (definite genitive plural)
сүкешкә (dative singular)
сүкештәргә (dative plural)
сүкеште (accusative definite singular)
сүкештәрҙе (accusative definite plural)
сүкештә (locative singular)
сүкештәрҙә (locative plural)
сүкештән (ablative singular)
сүкештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čeküč (“hammer”), possibly from Middle Persian ckwc (čakuč, “hammer”).
The relationship between the Turkic and Persian etymons is murky and intricate, looks like there has been a two-way influence.
The Bashkir form looks anomalous in its last consonant (the regular Turkic form should have produced *sükes), and thus may be a separate adaptation of Persian چکش (čakoš, “hammer”).
Cognate with
Tatar чүкеч (çükeç),
Karachay-Balkar чёгюч (çögüç),
Kumyk чёкюч (çöküç),
Nogai шоькиш (şökiş),
Khakas сӧӧс,
Crimean Tatar çöküç,
Azerbaijani çəkic,
Turkish çekiç (“hammer”),
Uzbek cho'kich (“pickaxe”).

cog

Kumyk чёкюч (çöküç)

Nogai шоькиш (şökiş)


Зөфәр

head

Зөфәр • (Zöfər)

ba-proper noun

Зөфәр • (Zöfər)

Zöfər (romanization)
Зөфәр (absolute singular-only)
Зөфәрҙең (definite genitive singular-only)
Зөфәргә (dative singular-only)
Зөфәрҙе (accusative definite singular-only)
Зөфәрҙә (locative singular-only)
Зөфәрҙән (ablative singular-only)


тамаҡ

From *tāmāq ~ *tāmğāq "throat".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tamğaq, “throat, pharynx”);
Kazakh тамақ (tamaq, “throat, food”),
Kumyk тамакъ (tamaq, “throat”),
Uzbek tomoq (“throat, food”),
Uyghur تاماق (tamaq, “food”),
Turkmen damak (“throat; food”),
Khakas тамах (tamax, “throat; food”),
Yakut тамах (tamaq, “throat”).

cog

Тамағым шеште.

My throat has swollen (=I have a sore throat).


ҡайғы

head

ҡайғы • (qayğı)

qayğı (romanization)
ҡайғы (absolute singular)
ҡайғылар (absolute plural)
ҡайғының (definite genitive singular)
ҡайғыларҙың (definite genitive plural)
ҡайғыға (dative singular)
ҡайғыларға (dative plural)
ҡайғыны (accusative definite singular)
ҡайғыларҙы (accusative definite plural)
ҡайғыла (locative singular)
ҡайғыларҙа (locative plural)
ҡайғынан (ablative singular)
ҡайғыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kadgu (“sorrow, grief; concern”).
Immediately cognate with
Old Turkic [script needed] (qadğu); Old Turkic [script needed] (qaðğu), [script needed] (qajğu, “sorrow, grief”);
Kazakh қайғы (qaiğy),
Kyrgyz кайгы (kaygı);
Uzbek qaygʻu,
Uyghur قايغۇ (qayghu, “sorrow, grief”),
Turkish kaygı,
Azerbaijani qayğı (“care; worry, concern, anxiety”),
etc.
Possibly related to Proto-Turkic *kay- (“turn; pay attention”),
as attested in Middle Turkic qay- "~to pay attention; be compassionate",
Yakut хайыс- (qayıs-, “to turn”),
Khakas хайарға (xayarğa, “to pay attention”),
Turkish kayırmak (“to protect, favor”).

cog

(situation or event) cause of such distress; misfortune, trouble, disaster

(the need to do something troublesome) worry, concern, trouble, bother, anxiety


һыҙыҡса

head

һыҙыҡса • (hıźıqsa)

ba-noun

һыҙыҡса • (hıźıqsa)

hıźıqsa (romanization)
һыҙыҡса (absolute singular)
һыҙыҡсалар (absolute plural)
һыҙыҡсаның (definite genitive singular)
һыҙыҡсаларҙың (definite genitive plural)
һыҙыҡсаға (dative singular)
һыҙыҡсаларға (dative plural)
һыҙыҡсаны (accusative definite singular)
һыҙыҡсаларҙы (accusative definite plural)
һыҙыҡсала (locative singular)
һыҙыҡсаларҙа (locative plural)
һыҙыҡсанан (ablative singular)
һыҙыҡсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыҙыҡсаларҙың

һыҙыҡсаларға

һыҙыҡсаларҙы

һыҙыҡсаларҙа

һыҙыҡсаларҙан

[hɯ̞.ðɯ̞q.ˈsɑ]

Synchronously, һыҙыҡ (hıźıq, “line, dash”) + -са (-sa, “diminutive suffix”).
Compare
Kazakh сызықша (syzyqşa),
Uyghur سىزىقچە (siziqche, “hyphen, dash”).


һеләүһен

head

һеләүһен • (heləwhen)

ba-noun

һеләүһен • (heləwhen)

heləwhen (romanization)
һеләүһен (absolute singular)
һеләүһендәр (absolute plural)
һеләүһендең (definite genitive singular)
һеләүһендәрҙең (definite genitive plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative definite singular)
һеләүһендәрҙе (accusative definite plural)
һеләүһендә (locative singular)
һеләүһендәрҙә (locative plural)
һеләүһендән (ablative singular)
һеләүһендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеләүһендәрҙең

һеләүһендәргә

һеләүһендәрҙе

һеләүһендәрҙә

һеләүһендәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *silexüsün (“lynx”) (compare Mongolian шилүүс (šilüüs, “lynx”), Kalmyk шилүсн (şilüsn, “lynx”)).
Cognate with Tatar селәүсен (seläwsen),
Kazakh сілеусін (sıleusın),
Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün),
Karachay-Balkar сюлеусюн (sülewsün) / сюлесин (sülesin),
Southern Altai шӱлӱзин (šülüzin),
Uzbek silovsin,
Uyghur سۈلەيسۈن (süleysün, “lynx”), etc.

cog

Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün)


бәрәс

head

бәрәс • (bərəs)

ba-noun

бәрәс • (bərəs)

bərəs (romanization)
бәрәс (absolute singular)
бәрәстәр (absolute plural)
бәрәстең (definite genitive singular)
бәрәстәрҙең (definite genitive plural)
бәрәскә (dative singular)
бәрәстәргә (dative plural)
бәрәсте (accusative definite singular)
бәрәстәрҙе (accusative definite plural)
бәрәстә (locative singular)
бәрәстәрҙә (locative plural)
бәрәстән (ablative singular)
бәрәстәрҙән (ablative plural)

Compare Tatar бәрән (bärän, “lamb”).
Appears to be of a substrate/onomatopoeic origin, compare Bashkir бәр-бәр (bər-bər, “a call for sheep”).
Possibly from (para-)Iranic substratum, compare Persian بره (barre, “lamb”), Middle Persian [script needed] (bārān, “sheep, lamb”), from Proto-Indo-European *urh₁en- (“lamb”).

cog

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.


кәстрүл

head

кәстрүл • (kəstrül)

ba-noun

кәстрүл • (kəstrül)

kəstrül (romanization)
кәстрүл (absolute singular)
кәстрүлдәр (absolute plural)
кәстрүлдең (definite genitive singular)
кәстрүлдәрҙең (definite genitive plural)
кәстрүлгә (dative singular)
кәстрүлдәргә (dative plural)
кәстрүлде (accusative definite singular)
кәстрүлдәрҙе (accusative definite plural)
кәстрүлдә (locative singular)
кәстрүлдәрҙә (locative plural)
кәстрүлдән (ablative singular)
кәстрүлдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәстрүлдәрҙең

кәстрүлдәргә

кәстрүлдәрҙе

кәстрүлдәрҙә

кәстрүлдәрҙән

From Russian кастрю́ля (kastrjúlja, “pot”).
Compare with
Tatar кәстрүл (kästrül),
Kazakh кәстрөл (käströl, “pot”).


ҡаҙан

head

ҡаҙан • (qaźan)

ba-noun

ҡаҙан • (qaźan)

qaźan (romanization)
ҡаҙан (absolute singular)
ҡаҙандар (absolute plural)
ҡаҙандың (definite genitive singular)
ҡаҙандарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙанға (dative singular)
ҡаҙандарға (dative plural)
ҡаҙанды (accusative definite singular)
ҡаҙандарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙанда (locative singular)
ҡаҙандарҙа (locative plural)
ҡаҙандан (ablative singular)
ҡаҙандарҙан (ablative plural)

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.

cauldron; a large bowl-shaped pot used for cooking food over an open flame


ҡитға

head

ҡитға • (qitğa)

ba-noun

ҡитға • (qitğa)

qitğa (romanization)
ҡитға (absolute singular)
ҡитғалар (absolute plural)
ҡитғаның (definite genitive singular)
ҡитғаларҙың (definite genitive plural)
ҡитғаға (dative singular)
ҡитғаларға (dative plural)
ҡитғаны (accusative definite singular)
ҡитғаларҙы (accusative definite plural)
ҡитғала (locative singular)
ҡитғаларҙа (locative plural)
ҡитғанан (ablative singular)
ҡитғаларҙан (ablative plural)

[qɯ̽͜ɪ̈t.ˈʁä]

From Arabic قِطْعَة (qiṭʕa, “piece, fragment, section”).
Cognate with
Uzbek qitʼa,
Uyghur قىتئە (qit'e),
Azerbaijani qitə,
Turkish kıta (“continent”).


ҡалаҡ

qalaq (romanization)
ҡалаҡ (absolute singular)
ҡалаҡтар (absolute plural)
ҡалаҡтың (definite genitive singular)
ҡалаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалаҡҡа (dative singular)
ҡалаҡтарға (dative plural)
ҡалаҡты (accusative definite singular)
ҡалаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалаҡта (locative singular)
ҡалаҡтарҙа (locative plural)
ҡалаҡтан (ablative singular)
ҡалаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kalgak (“spoon; scoop; oar”).
Cognate with Kazakh қалақ (qalaq, “scoop, skimmer, spatula”),
Kyrgyz калак (kalak, “scoop; oar”),
Southern Altai калак (kalak, “scoop; oar”), Southern Altai калбак (kalbak, “spoon”),
Crimean Tatar qalaq (“oar; spatula”),
Uzbek qalaq (“scoop”),
Uyghur قالاق (qalaq, “scoop”),
Khakas халғах (xalğax, “twirling stick”),
Tuvan калгак (kalgak, “ladle”),
etc.


сутый

head

сутый • (sutıy)

ba-noun

сутый • (sutıy)

From Russian со́тый (sótyj, “one hundredth”), implying "1/100 of a hectare".

Ауылда биш сутый ере бар.

(S)he has 5 ares of land in the village.

(unit of land area) are, 1/100 of a hectare, equal to one hundred square meters; approximately 0.0247 of acre


гармунсы

head

гармунсы • (garmunsı)

ba-noun

гармунсы • (garmunsı)

garmunsı (romanization)
гармунсы (absolute singular)
гармунсылар (absolute plural)
гармунсының (definite genitive singular)
гармунсыларҙың (definite genitive plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative definite singular)
гармунсыларҙы (accusative definite plural)
гармунсыла (locative singular)
гармунсыларҙа (locative plural)
гармунсынан (ablative singular)
гармунсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармунсыларҙың

гармунсыларға

гармунсыларҙы

гармунсыларҙа

гармунсыларҙан

From гармун (garmun, “garmon”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Гармунсылар бәйгеһе.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

There used to be a very skillful garmon player in the village.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

Each forest has its nightingale, each village has its garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


саян

sayan (romanization)
саян (absolute singular)
саяндар (absolute plural)
саяндың (definite genitive singular)
саяндарҙың (definite genitive plural)
саянға (dative singular)
саяндарға (dative plural)
саянды (accusative definite singular)
саяндарҙы (accusative definite plural)
саянда (locative singular)
саяндарҙа (locative plural)
саяндан (ablative singular)
саяндарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čadan (“scorpion”). possibly from Middle Chinese 蠆 (ʈʰˠaiᴴ) with a final -n added.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čadan, “scorpion; (astrology) Scorpio”);
Kazakh шаян (şaän, “scorpion”),
Southern Altai сай (say, “scorpion”),
Uzbek chayon (“scorpion”),
Uyghur چايان (chayan, “scorpion”),
Azerbaijani çayan,
Turkish çıyan (“scorpion”).


итек

itek (romanization)
итек (absolute singular)
итектәр (absolute plural)
итектең (definite genitive singular)
итектәрҙең (definite genitive plural)
итеккә (dative singular)
итектәргә (dative plural)
итекте (accusative definite singular)
итектәрҙе (accusative definite plural)
итектә (locative singular)
итектәрҙә (locative plural)
итектән (ablative singular)
итектәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ētük (“boot(s)”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etük, “soft leather footwear”);
Kazakh етік (etık),
Kyrgyz өтүк (ötük),
Uzbek etik,
Turkmen ädik,
Uyghur ئوتۇك (otuk, “high boot(s)”), etc.


быйма

head

быйма • (bıyma)

ba-noun

быйма • (bıyma)

bıyma (romanization)
быйма (absolute singular)
быймалар (absolute plural)
быйманың (definite genitive singular)
быймаларҙың (definite genitive plural)
быймаға (dative singular)
быймаларға (dative plural)
быйманы (accusative definite singular)
быймаларҙы (accusative definite plural)
быймала (locative singular)
быймаларҙа (locative plural)
быйманан (ablative singular)
быймаларҙан (ablative plural)

Perhaps via local Russian пимы (pimy, “valenki”), from a Permic source.
Compare also
Kazakh пима (pima, “valenki”),
Southern Altai пыйма (pïyma, “valenki”),
Uyghur پىما (pima, “valenki”).

valenok/valenki, a pair of traditional felt boots; one such boot


иртә

head

иртә • (irtə)

ba-noun

иртә • (irtə)

irtə (romanization)
иртә (absolute singular)
иртәләр (absolute plural)
иртәнең (definite genitive singular)
иртәләрҙең (definite genitive plural)
иртәгә (dative singular)
иртәләргә (dative plural)
иртәне (accusative definite singular)
иртәләрҙе (accusative definite plural)
иртәлә (locative singular)
иртәләрҙә (locative plural)
иртәнән (ablative singular)
иртәләрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *ertä (“morning; early; in the morning”), from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early; morning”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ertä, “early; in the morning”);
Kazakh ерте (erte, “early”),
Kyrgyz эрте (erte, “early”),
Southern Altai эрте (erte, “early”),
Uzbek erta (“early”),
Uyghur ئەرتە (erte, “early; morning”),
Tuvan эрте (erte, “early”),
Yakut эрдэ (erde, “early”),
Turkish erte (“early, morning”).
Outside of Turkic, compare Mongolian эрт (ert).


елкә

head

елкә • (yelkə)

ba-noun

елкә • (yelkə)

yelkə (romanization)
елкә (absolute singular)
елкәләр (absolute plural)
елкәнең (definite genitive singular)
елкәләрҙең (definite genitive plural)
елкәгә (dative singular)
елкәләргә (dative plural)
елкәне (accusative definite singular)
елкәләрҙе (accusative definite plural)
елкәлә (locative singular)
елкәләрҙә (locative plural)
елкәнән (ablative singular)
елкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar җилкә (cilkä),
Kazakh желке (jelke),
Kyrgyz желке (jelke),
Karachay-Balkar джелке (celke, “nape, back of the neck”),
Uyghur يەلكە (yelke, “shoulder; scruff”).
Unknown relationship with
Southern Altai јитке (ǰitke, “nape”),
Khakas нітке (nìtke, “nape”),
Chulym читкӓ (čitkä, “scruff”),
Tuvan читке (çitke, “scruff”).

cog

(anatomy) back of the neck and lower back of the head, nape


былтыр

head

былтыр • (bıltır)

From Common Kypchak *bïltïr "last year", from Proto-Turkic *bïldur (“last year”).

Беҙҙә былтыр оҡшаш хәл булғайны.

A similar case occurred last year at our place.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

(It appears that) last year's summer, a lot of cattle got knocked down (to death or serious injury) at the railway.

Bıltır yəy timer yulında küp mal tapalğan ikən.

Оло ҡыҙым былтыр тормошҡа сыҡты.

My eldest daughter got married last year.


быйыл

быйыл • (bıyıl)

From *bïyïl "this year", composed from bu "this" + jïl "year".
Cognate with
Tatar быел (bıyel),
Kazakh биыл (biyl),
Kyrgyz быйыл (bıyıl),
Karachay-Balkar быйыл (bıyıl),
Southern Altai бујыл (buǰïl);
Uzbek bu yil,
Turkish bu yıl (“this year”), etc.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

This year, I've subscribed to three newspapers.

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.
Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.
The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

Already this year, traffic lights will be installed, large numbers of (traffic) cameras will be installed on the city's highways.

Bıyıl uq svetoforźar, qala magistraldərendə küpləp kameralar quyılasaq.


нисәнсе

нисәнсе • (nisənse)

нисә (nisə, “how many”) + -нсе (-nse, “particle forming ordinal numbers”).
Cognate with
Tatar ничәнче (niçänçe),
Kazakh нешенші (neşenşı),
Uzbek nechanchi,
Uyghur نەچچىنچى (nechchinchi, “which in number”), etc.

cog

Нисәнсе йылда мәктәпте тамамланығыҙ?

In which year did you finish (high) school?

(interrogative) which in number (the question word for ordinal numbers); how manyth


быуай

head

быуай • (bıway)

ba-noun

быуай • (bıway)

bıway (romanization)
быуай (absolute singular)
быуайҙар (absolute plural)
быуайҙың (definite genitive singular)
быуайҙарҙың (definite genitive plural)
быуайға (dative singular)
быуайҙарға (dative plural)
быуайҙы (accusative definite singular)
быуайҙарҙы (accusative definite plural)
быуайҙа (locative singular)
быуайҙарҙа (locative plural)
быуайҙан (ablative singular)
быуайҙарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) old man older than the speaker's father


ҡуҙғалаҡ

head

ҡуҙғалаҡ • (quźğalaq)

ba-noun

ҡуҙғалаҡ • (quźğalaq)

quźğalaq (romanization)
ҡуҙғалаҡ (absolute singular-only)
ҡуҙғалаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡуҙғалаҡҡа (dative singular-only)
ҡуҙғалаҡты (accusative definite singular-only)
ҡуҙғалаҡта (locative singular-only)
ҡуҙғалаҡтан (ablative singular-only)

From a plant name *qozu qulaq (“lamb's ear”).
Probably developed as a metaphoric term, based on likening sorrel leaves in shape to lamb's ears.
Cognate with Tatar кузгалак (quzgalaq, “sorrel”),
Karachay-Balkar къозу къулакъ (qozu qulaq, “sorrel”),
Kyrgyz козу кулак (kozu kulak, “Oxyria”),
Kazakh қозықұлақ (qozyqūlaq, “Trіchochіton”),
Turkish kuzukulağı (“Rumex acetosella”), etc.

cog

къозу къулакъ


кәбән

head

кәбән • (kəbən)

ba-noun

кәбән • (kəbən)

kəbən (romanization)
кәбән (absolute singular)
кәбәндәр (absolute plural)
кәбәндең (definite genitive singular)
кәбәндәрҙең (definite genitive plural)
кәбәнгә (dative singular)
кәбәндәргә (dative plural)
кәбәнде (accusative definite singular)
кәбәндәрҙе (accusative definite plural)
кәбәндә (locative singular)
кәбәндәрҙә (locative plural)
кәбәндән (ablative singular)
кәбәндәрҙән (ablative plural)

From an unattested *keben "haystack", which could be an affixed noun form derived from a verb attested in the Sakha collocation отто кэбис (otto kebis, “to stack hay”).
Cognate with
Tatar кибән (kibän, “haystack”),
Kazakh кебен (keben, “haystack”),
Karachay-Balkar гебен (geben, “haystack”).


Әҙһәм

head

Әҙһәм • (Əźhəm)

ba-proper noun

Әҙһәм • (Əźhəm)

Əźhəm (romanization)
Әҙһәм (absolute singular-only)
Әҙһәмдең (definite genitive singular-only)
Әҙһәмгә (dative singular-only)
Әҙһәмде (accusative definite singular-only)
Әҙһәмдә (locative singular-only)
Әҙһәмдән (ablative singular-only)


икенде

ikende (romanization)
икенде (absolute singular)
икенделәр (absolute plural)
икенденең (definite genitive singular)
икенделәрҙең (definite genitive plural)
икендегә (dative singular)
икенделәргә (dative plural)
икендене (accusative definite singular)
икенделәрҙе (accusative definite plural)
икенделә (locative singular)
икенделәрҙә (locative plural)
икенденән (ablative singular)
икенделәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

икенделәрҙең

икенделәрҙән

Cognate with
Tatar икенде (ikende, “the mid-afternoon prayer”);
Kazakh екiндi (ekindi, “mid-afternoon”),
Crimean Tatar ekindi (“mid-afternoon”),
Karachay-Balkar экинди (ekindi, “mid-afternoon”),
Turkish ikindi (“the mid-afternoon prayer”).

cog

(Islam) Asr prayer, the mid-afternoon daily prayer, the third of the five daily prayers in Islam


ҡултыҡ

head

ҡултыҡ • (qultıq)

ba-noun

ҡултыҡ • (qultıq)

qultıq (romanization)
ҡултыҡ (absolute singular)
ҡултыҡтар (absolute plural)
ҡултыҡтың (definite genitive singular)
ҡултыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative definite singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡултыҡта (locative singular)
ҡултыҡтарҙа (locative plural)
ҡултыҡтан (ablative singular)
ҡултыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултыҡтарҙың

ҡултыҡтарҙан

From *qoltuq "armpit".
Note that Chuvash and Sakha do not present any traces of this etymon, and use a different term for "armpit".
Cognate with
Kazakh қолтық (qoltyq, “armpit”),
Kyrgyz колтук (koltuk, “armpit”),
Uzbek qoʻltiq (“armpit”),
Uyghur قولتۇق (qoltuq, “armpit”),
Khakas холтых (xoltıx, “armpit”),
Tuvan колдук (kolduk, “armpit”),
Turkish koltuk (“armchair”), Turkish koltuk altı (“armpit”), etc.


шарлауыҡ

head

шарлауыҡ • (şarlawıq)

ba-noun

шарлауыҡ • (şarlawıq)

şarlawıq (romanization)
шарлауыҡ (absolute singular)
шарлауыҡтар (absolute plural)
шарлауыҡтың (definite genitive singular)
шарлауыҡтарҙың (definite genitive plural)
шарлауыҡҡа (dative singular)
шарлауыҡтарға (dative plural)
шарлауыҡты (accusative definite singular)
шарлауыҡтарҙы (accusative definite plural)
шарлауыҡта (locative singular)
шарлауыҡтарҙа (locative plural)
шарлауыҡтан (ablative singular)
шарлауыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шарлауыҡтарҙың

шарлауыҡтарға

шарлауыҡтарҙы

шарлауыҡтарҙа

шарлауыҡтарҙан

[ʂɑr.ɫɑ.ˈwɯ̞q]

Cognate with
Tatar шарлавык (şarlawıq, “waterfall”).
Perhaps related to Kazakh сар (sar, “imitation of the sound of flowing water”), Kyrgyz шар (şar, “fast current”).


айырма

head

айырма • (ayırma)

ba-noun

айырма • (ayırma)

ayırma (romanization)
айырма (absolute singular)
айырмалар (absolute plural)
айырманың (definite genitive singular)
айырмаларҙың (definite genitive plural)
айырмаға (dative singular)
айырмаларға (dative plural)
айырманы (accusative definite singular)
айырмаларҙы (accusative definite plural)
айырмала (locative singular)
айырмаларҙа (locative plural)
айырманан (ablative singular)
айырмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

айырмаларҙың

айырмаларҙан

Synchronously, айыр- (ayır-, “to separate”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Compare to
Tatar аерма (ayerma, “difference”),
Kazakh айырма (aiyrma, “difference”),
Kyrgyz айырма (ayırma, “difference”),
Uzbek ayirma (“difference”),
Uyghur ايرىما (ayrima, “difference”).

af

(mathematics) remainder (result of subtraction)


юлбаҫар

head

юлбаҫар • (yulbaśar)

ba-noun

юлбаҫар • (yulbaśar)

yulbaśar (romanization)
юлбаҫар (absolute singular)
юлбаҫарҙар (absolute plural)
юлбаҫарҙың (definite genitive singular)
юлбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
юлбаҫарға (dative singular)
юлбаҫарҙарға (dative plural)
юлбаҫарҙы (accusative definite singular)
юлбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
юлбаҫарҙа (locative singular)
юлбаҫарҙарҙа (locative plural)
юлбаҫарҙан (ablative singular)
юлбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбаҫарҙарҙың

юлбаҫарҙарға

юлбаҫарҙарҙы

юлбаҫарҙарҙа

юлбаҫарҙарҙан

Cognate with
Tatar юлбасар (yulbasar),
Kazakh жолбасар (jolbasar),
Uzbek yoʻlbosar,
Uyghur يولباسار (yolbasar, “highwayman, bandit”).


ғәрәп

head

ғәрәп • (ğərəp)

ba-adj

ғәрәп • (ğərəp)

Ғәрәп ярымутрауы.

Ғәрәп яҙы.

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.
Ğərəp həm yañalif yaźıwında sıqqan baśmalar hirək kitaptar həm qulʺyaźmalar bülegendə haqlına.
Publications in the Arabic and Yañalif scripts are stored in the Section of rare books and manuscripts.

Урта быуаттарҙа башҡорт әҙәбиәтенә ғәрәп, фарсы, һинд, һуңыраҡ төрөк әҙәбиәтенән күп кенә сюжеттар үтеп инә.

In the Middle Ages, many plots from the Arabic, Persian, Indian, later Turkish literature penetrate the Bashkir literature.

Urta bıwattarźa başqort əźəbiətenə ğərəp, farsı, hind, huñıraq török əźəbiətenən küp kenə syujettar ütep inə.


сипарат

siparat (romanization)
сипарат (absolute singular)
сипараттар (absolute plural)
сипараттың (definite genitive singular)
сипараттарҙың (definite genitive plural)
сипаратҡа (dative singular)
сипараттарға (dative plural)
сипаратты (accusative definite singular)
сипараттарҙы (accusative definite plural)
сипаратта (locative singular)
сипараттарҙа (locative plural)
сипараттан (ablative singular)
сипараттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сипараттарҙың

сипараттарға

сипараттарҙы

сипараттарҙа

сипараттарҙан

From Russian сепара́тор (separátor, “separator”).

bor

(colloquial, sub-standard) milk separator


юлбарыҫ

head

юлбарыҫ • (yulbarıś)

yulbarıś (romanization)
юлбарыҫ (absolute singular)
юлбарыҫтар (absolute plural)
юлбарыҫтың (definite genitive singular)
юлбарыҫтарҙың (definite genitive plural)
юлбарыҫҡа (dative singular)
юлбарыҫтарға (dative plural)
юлбарыҫты (accusative definite singular)
юлбарыҫтарҙы (accusative definite plural)
юлбарыҫта (locative singular)
юлбарыҫтарҙа (locative plural)
юлбарыҫтан (ablative singular)
юлбарыҫтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбарыҫтарҙың

юлбарыҫтарға

юлбарыҫтарҙы

юлбарыҫтарҙа

юлбарыҫтарҙан

From Proto-Turkic *yolbars (“panther, leopard, tiger”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jolbars, “tiger”);
Tatar юлбарыс (yulbarıs, “tiger”),
Kazakh жолбарыс (jolbarys, “tiger”),
Kyrgyz жолборс (jolbors, “tiger”),
Uzbek yoʻlbars (“tiger”),
Uyghur يولۋاس (yolwas, “tiger”),
Turkmen ýolbars (“lion”),
etc.

cog

Panthera tigris
Panthera tigris#Translingual


ҡурайсы

head

ҡурайсы • (quraysı)

ba-noun

ҡурайсы • (quraysı)

quraysı (romanization)
ҡурайсы (absolute singular)
ҡурайсылар (absolute plural)
ҡурайсының (definite genitive singular)
ҡурайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡурайсыға (dative singular)
ҡурайсыларға (dative plural)
ҡурайсыны (accusative definite singular)
ҡурайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡурайсыла (locative singular)
ҡурайсыларҙа (locative plural)
ҡурайсынан (ablative singular)
ҡурайсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурайсыларҙың

ҡурайсыларға

ҡурайсыларҙы

ҡурайсыларҙа

ҡурайсыларҙан

From ҡурай (quray, “quray”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

player of quray, the Bashkir national instrument


ҡурай

quray (romanization)
ҡурай (absolute singular)
ҡурайҙар (absolute plural)
ҡурайҙың (definite genitive singular)
ҡурайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡурайға (dative singular)
ҡурайҙарға (dative plural)
ҡурайҙы (accusative definite singular)
ҡурайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡурайҙа (locative singular)
ҡурайҙарҙа (locative plural)
ҡурайҙан (ablative singular)
ҡурайҙарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *kuxuraï (“dry”), compare Mongolian хуурай (xuuraj, “dry”).
Probably distantly related to ҡоро (qoro, “dry”).
Cognate with
Kazakh қурай (qurai, “plants with tall tough stems; musical instrument”),
Kyrgyz куурай (kuuray, “a generic term for plants with tall tough stems”),
Uyghur قوراي (qoray, “a wild plant with hollow stem”),
etc.

cog

(music) quray, Bashkir national music instrument, a type of flute originally made from such plant


оят

oyat (romanization)
оят (absolute singular-only)
ояттың (definite genitive singular-only)
оятҡа (dative singular-only)
оятты (accusative definite singular-only)
оятта (locative singular-only)
ояттан (ablative singular-only)

From *uyat "shame",
from Proto-Turkic *uja- (“shame; to be ashamed”).
Cognate with
Tatar оят (oyat),
Kazakh ұят (ūät),
Kyrgyz уят (uyat),
Turkmen uýat (“shame”),
Uzbek uyat,
Uyghur ئۇيات (uyat),
Southern Altai уят (uyat),
Khakas уят (uyat),
Tuvan ыят (ıyat, “shame”),
etc.

inh

shame, the uncomfortable feeling of perceived impropriety, dishonor, improper or indecent conduct, etc.

shame; reproach incurred or suffered, dishonor


тоҡом

toqom (romanization)
тоҡом (absolute singular)
тоҡомдар (absolute plural)
тоҡомдоң (definite genitive singular)
тоҡомдарҙың (definite genitive plural)
тоҡомға (dative singular)
тоҡомдарға (dative plural)
тоҡомдо (accusative definite singular)
тоҡомдарҙы (accusative definite plural)
тоҡомда (locative singular)
тоҡомдарҙа (locative plural)
тоҡомдан (ablative singular)
тоҡомдарҙан (ablative plural)

Borrowed from Classical Persian تخم (tuxm, “seed; semen; origin”).
Cognate with
Kazakh тұқым (tūqym, “seed, ancestry, generation”),
Uzbek tuxum (“egg, seed, descendant”),
Turkish tohum (“seed”), etc.

cog

Вулкан тоҡомо.

(geology) type of rock, identified according to its origin


күкәй

head

күкәй • (kükəy)

ba-noun

күкәй • (kükəy)

kükəy (romanization)
күкәй (absolute singular)
күкәйҙәр (absolute plural)
күкәйҙең (definite genitive singular)
күкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
күкәйгә (dative singular)
күкәйҙәргә (dative plural)
күкәйҙе (accusative definite singular)
күкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
күкәйҙә (locative singular)
күкәйҙәрҙә (locative plural)
күкәйҙән (ablative singular)
күкәйҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Tatar күкәй (kükäy). Compare with Udmurt кукей (kukej) ("egg").


тәртешкә

head

тәртешкә • (tərteşkə)

ba-noun

тәртешкә • (tərteşkə)

tərteşkə (romanization)
тәртешкә (absolute singular)
тәртешкәләр (absolute plural)
тәртешкәнең (definite genitive singular)
тәртешкәләрҙең (definite genitive plural)
тәртешкәгә (dative singular)
тәртешкәләргә (dative plural)
тәртешкәне (accusative definite singular)
тәртешкәләрҙе (accusative definite plural)
тәртешкәлә (locative singular)
тәртешкәләрҙә (locative plural)
тәртешкәнән (ablative singular)
тәртешкәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәртешкәләрҙең

тәртешкәләргә

тәртешкәләрҙе

тәртешкәләрҙә

тәртешкәләрҙән

firestick, poker; a metal rod for adjusting the burning logs or coals in a fire


саҡ

saq (romanization)
саҡ (absolute singular)
саҡтар (absolute plural)
саҡтың (definite genitive singular)
саҡтарҙың (definite genitive plural)
саҡҡа (dative singular)
саҡтарға (dative plural)
саҡты (accusative definite singular)
саҡтарҙы (accusative definite plural)
саҡта (locative singular)
саҡтарҙа (locative plural)
саҡтан (ablative singular)
саҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čiāk (“time; precisely, exactly”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čaq, “time, period; precisely, exactly”);
Kazakh шақ (şaq, “time, period; precisely; scarely”),
Uzbek chogʻ (“time, period; small”),
Turkish çağ (“epoch, age, period”),
Khakas сах (sax, “time”),
Tuvan шак (şak, “time, hour”),
Yakut сах (saq, “time”), etc.

cog

a specific time when something specific occurs; time, period


Әхмәт

head

Әхмәт • (Əxmət)

ba-proper noun

Әхмәт • (Əxmət)

Əxmət (romanization)
Әхмәт (absolute singular-only)
Әхмәттең (definite genitive singular-only)
Әхмәткә (dative singular-only)
Әхмәтте (accusative definite singular-only)
Әхмәттә (locative singular-only)
Әхмәттән (ablative singular-only)

a male given name, Ahmed or Ahmad, from Arabic


ҡором

qorom (romanization)
ҡором (absolute singular-only)
ҡоромдоң (definite genitive singular-only)
ҡоромға (dative singular-only)
ҡоромдо (accusative definite singular-only)
ҡоромда (locative singular-only)
ҡоромдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kurum (“soot”).
Cognate with
Kazakh құрым (qūrym, “soot”),
Kyrgyz курум (kurum, “soot”),
Uzbek qurum (“soot”),
Uyghur قۇرۇم (qurum, “soot”),
Turkish kurum (“soot”),
Khakas хурун (xurun, “soot”),
Yakut курунньук (kurunnyuk, “soot”),
Chuvash хӑрӑм (hărăm, “soot”),
etc.

soot, mass of carbon particles resulting from combustion


иген

From Common Kypchak *egin "grain crop", from *ekin "cultivated land; crops grown on such land"; from Proto-Turkic *ek- (“to sow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ekin, “arable land, tilled land”);
Kazakh егін (egın, “grain crops”),
Kyrgyz эгин (egin, “grain crops”),
Uzbek ekin (“farm crop”),
Uyghur ئېكىن (ëkin, “arable land; farm crop”),
Turkish ekin (“farm crop”).


Айһылыу

head

Айһылыу • (Ayhılıw)

ba-proper noun

Айһылыу • (Ayhılıw)

Ayhılıw (romanization)
Айһылыу (absolute singular-only)
Айһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Айһылыуға (dative singular-only)
Айһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Айһылыуҙа (locative singular-only)
Айһылыуҙан (ablative singular-only)

[ɑj.hɤ̆.ˈɫʊ̆w]

ай (ay, “moon”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Compare equivalent given names in other Turkic languages: Kazakh Айсұлу (Aisūlu), Kyrgyz Айсулуу (Aysuluu), Uzbek Oysuluv.

compound

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Минең әсәм – Айһылыу, // Атам Шүлгән булғандыр, // Шүлгән һиңә туғандыр.
Mineñ əsəm – Ayhılıw, // Atam Şülgən bulğandır, // Şülgən hiñə tuğandır.
My mother is Ayhïlïw, my father was Shulgan, Shulgan is your relative.

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.
Yeget, tıñla hüźemde. Asıq kürźeñ yöźömdö, Ayhılıw tigən atım bar.
Young man, listen to what I say. You have clearly seen my face, I have my name that is Ayhïlïw.

a female given name from the Turkic languages


ҡәйнә

head

ҡәйнә • (qəynə)

ba-noun

ҡәйнә • (qəynə)

qəynə (romanization)
ҡәйнә (absolute singular)
ҡәйнәләр (absolute plural)
ҡәйнәнең (definite genitive singular)
ҡәйнәләрҙең (definite genitive plural)
ҡәйнәкә (dative singular)
ҡәйнәләргә (dative plural)
ҡәйнәне (accusative definite singular)
ҡәйнәләрҙе (accusative definite plural)
ҡәйнәлә (locative singular)
ҡәйнәләрҙә (locative plural)
ҡәйнәнән (ablative singular)
ҡәйнәләрҙән (ablative plural)

From *qadїn-ana ~ *qadїn-ene "mother-in-law", from Proto-Turkic *kādïn (“in-law”) + Proto-Turkic *eńe / *ana (“mother”).
Cognate with
Kumyk къайын ана (qayın ana),
Southern Altai кайын эне (kayïn ene),
Crimean Tatar qaynana,
Uzbek qaynana,
Uyghur قېينىنا (qëynina),
Turkmen gaýynene,
Turkish kaynana,
Azerbaijani qayınana,
Khakas хазине (xazine, “mother-in-law”), etc.

Ҡәйнәһенә инсульт булып, аяҡтан ҡалған.

(His/her) mother-in-law had a stroke and lost the ability to walk.

Qəynəhenə insulʹt bulıp, ayaqtan qalğan.

mother-in-law, the mother of one's husband or wife


йәйен

head

йәйен • (yəyen)

ba-noun

йәйен • (yəyen)

yəyen (romanization)
йәйен (absolute singular)
йәйендәр (absolute plural)
йәйендең (definite genitive singular)
йәйендәрҙең (definite genitive plural)
йәйенгә (dative singular)
йәйендәргә (dative plural)
йәйенде (accusative definite singular)
йәйендәрҙе (accusative definite plural)
йәйендә (locative singular)
йәйендәрҙә (locative plural)
йәйендән (ablative singular)
йәйендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yāyïn (“catfish, sheat-fish; salmon”).
Cognate with
Tatar җәен (cäyen, “catfish”),
Kazakh жайын (jaiyn, “catfish”),
Nogai яйын (yayın, “catfish”),
Kumyk яйын (yayın, “catfish”),
Kyrgyz жайын (jayın, “catfish”),
Southern Altai јайын (ǰayïn, “catfish”),
Chuvash ҫуйӑн (śujăn, “catfish”).

inh

Silurus glanis
Silurus glanis#Translingual


тәржемәсе

head

тәржемәсе • (tərjeməse)

ba-noun

тәржемәсе • (tərjeməse)

tərjeməse (romanization)
тәржемәсе (absolute singular)
тәржемәселәр (absolute plural)
тәржемәсенең (definite genitive singular)
тәржемәселәрҙең (definite genitive plural)
тәржемәсегә (dative singular)
тәржемәселәргә (dative plural)
тәржемәсене (accusative definite singular)
тәржемәселәрҙе (accusative definite plural)
тәржемәселә (locative singular)
тәржемәселәрҙә (locative plural)
тәржемәсенән (ablative singular)
тәржемәселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәржемәселәр

тәржемәсенең

тәржемәселәрҙең

тәржемәселәргә

тәржемәселәрҙе

тәржемәселәрҙә

тәржемәсенән

тәржемәселәрҙән

тәр‧же‧мә‧се

From тәржемә (tərjemə, “translation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Tatar тәрҗемәче (tärcemäçe, “translator, interpreter”).


хәрби

head

хәрби • (xərbi)

ba-adj

хәрби • (xərbi)

From Arabic حَرْبِيّ (ḥarbiyy, “military”).


тоҙаҡ

head

тоҙаҡ • (toźaq)

ba-noun

тоҙаҡ • (toźaq)

toźaq (romanization)
тоҙаҡ (absolute singular)
тоҙаҡтар (absolute plural)
тоҙаҡтың (definite genitive singular)
тоҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
тоҙаҡҡа (dative singular)
тоҙаҡтарға (dative plural)
тоҙаҡты (accusative definite singular)
тоҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
тоҙаҡта (locative singular)
тоҙаҡтарҙа (locative plural)
тоҙаҡтан (ablative singular)
тоҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *tuzaq (“snare, trap”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuzaq, “snare, trap”);
Kazakh тұзақ (tūzaq),
Kyrgyz тузак (tuzak),
Southern Altai тузак (tuzak),
Uzbek tuzoq,
Turkish tuzak,
Tuvan дузак (duzak),
Yakut туһах (tuhaq, “snare, trap”),
etc.


өйгә эш

head

өйгә эш • (öygə eş)

ba-noun

өйгә эш • (öygə eş)

öygə eş (romanization)
өйгә эш (absolute singular)
өйгә эштәр (absolute plural)
өйгә эштең (definite genitive singular)
өйгә эштәрҙең (definite genitive plural)
өйгә эшкә (dative singular)
өйгә эштәргә (dative plural)
өйгә эште (accusative definite singular)
өйгә эштәрҙе (accusative definite plural)
өйгә эштә (locative singular)
өйгә эштәрҙә (locative plural)
өйгә эштән (ablative singular)
өйгә эштәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өйгә эштәрҙең

өйгә эштәргә

өйгә эштәрҙе

өйгә эштәрҙә

өйгә эштәрҙән

[ʏ̞jˌɡæ.ˈɪ̞ʃ]

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

Now, please open your report cards and write down homework.

Xəźer köndəlektəregeźźe asıp öygə eşen yaźıp quyığıź əle.


еҙнә

head

еҙнә • (yeźnə)

ba-noun

еҙнә • (yeźnə)

yeźnə (romanization)
еҙнә (absolute singular)
еҙнәләр (absolute plural)
еҙнәнең (definite genitive singular)
еҙнәләрҙең (definite genitive plural)
еҙнәкә (dative singular)
еҙнәләргә (dative plural)
еҙнәне (accusative definite singular)
еҙнәләрҙе (accusative definite plural)
еҙнәлә (locative singular)
еҙнәләрҙә (locative plural)
еҙнәнән (ablative singular)
еҙнәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yeŕne (“older female relative's husband”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (yeznä, “elder sister's husband”);
Tatar җизнә (ciznä), җизни (cizni),
Kazakh жезде (jezde),
Kyrgyz жезде (jezde), Southern Altai јесте (ǰeste),
Uzbek yezna,
Azerbaijani yeznə,
Khakas чисте (çiste),
Tuvan честе (çeste, “elder sister's husband”).

cog

the husband of one's elder sister or one's parent's younger sister; the husband of a female blood relative who is older than the speaker but younger than the speaker's parents


усаҡ

usaq (romanization)
усаҡ (absolute singular)
усаҡтар (absolute plural)
усаҡтың (definite genitive singular)
усаҡтарҙың (definite genitive plural)
усаҡҡа (dative singular)
усаҡтарға (dative plural)
усаҡты (accusative definite singular)
усаҡтарҙы (accusative definite plural)
усаҡта (locative singular)
усаҡтарҙа (locative plural)
усаҡтан (ablative singular)
усаҡтарҙан (ablative plural)

From *ōčaq ~ očuq "fireplace", from Proto-Turkic *ōt (“fire”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (očuq); Old Uyghur [script needed] (otčuq, “fireplace, stove”),
Karakhanid [script needed] (očaq, “fireplace”);
Kazakh ошақ (oşaq, “trivet, tripod (for cauldron)”),
Crimean Tatar oçaq / ocaq (“trivet, tripod (for cauldron)”),
Kyrgyz очок (ocok, “fireplace”),
Southern Altai очок (očok, “fireplace”),
Uzbek oʻchoq,
Turkish ocak (“stove, oven, fireplace”),
Yakut оһох (ohoq),
Chuvash вучах (vuč̬ah, “stove, oven, fireplace”),
etc.

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

One of those (sitting) around the bonfire held out (some) bread to him.

Usaq tirəhendəgelərźeñ berehe uğa ikmək hondo.


ҡымыҙлыҡ

head

ҡымыҙлыҡ • (qımıźlıq)

ba-noun

ҡымыҙлыҡ • (qımıźlıq)

qımıźlıq (romanization)
ҡымыҙлыҡ (absolute singular-only)
ҡымыҙлыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡымыҙлыҡҡа (dative singular-only)
ҡымыҙлыҡты (accusative definite singular-only)
ҡымыҙлыҡта (locative singular-only)
ҡымыҙлыҡтан (ablative singular-only)

[qɯ̞.mɯ̞ð.ˈɫɯ̞q]

By surface analysis, ҡымыҙ (qımıź) + -лыҡ (-lıq). See ҡымыҙ (qımıź) for more.
Compare to Kazakh қымыздық (qymyzdyq, “Rumex spp.”), Kyrgyz кымыздык (kımızdık, “Bistorta officinalis, syn. Polygonum bistorta”).


эңер

head

эңер • (eñer)

ba-noun

эңер • (eñer)

eñer (romanization)
эңер (absolute singular-only)
эңерҙең (definite genitive singular-only)
эңергә (dative singular-only)
эңерҙе (accusative definite singular-only)
эңерҙә (locative singular-only)
эңерҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ïŋïr (“twilight”).
Cognate with
Tatar эңгер (eñger),
Kazakh іңір (ıñır), ымырт (ymyrt),
Kyrgyz иңир (iŋir), иңирт (iŋirt),
Southern Altai эҥир (eŋir, “evening, twilight”),
Turkmen iňrik (“evening twilight”);
Tuvan имир (imir), имиртиң (imirtiñ, “twilight”),
Yakut им (im, “twilight”),
Chuvash ӗнер (ĕner, “yesterday”),
etc.

cog

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

A very cautious bird that feeds at dusk and at night.

Eñerźə həm töndə tuqlanıwsı bik haq qoş.


карап

karap (romanization)
карап (absolute singular)
караптар (absolute plural)
караптың (definite genitive singular)
караптарҙың (definite genitive plural)
карапҡа (dative singular)
караптарға (dative plural)
карапты (accusative definite singular)
караптарҙы (accusative definite plural)
карапта (locative singular)
караптарҙа (locative plural)
караптан (ablative singular)
караптарҙан (ablative plural)

Perhaps adapted from Russian кора́бль (koráblʹ, “ship”). Alternatively, a Persian etymology may be viable.
Cognate with
Tatar кораб (qorab),
Southern Altai кереп (kerep, “ship, vessel”).

(chiefly in combination) A vessel which travels through any medium other than across sea, such as an airship or spaceship.


тартынҡы

head

тартынҡы • (tartınqı)

ba-noun

тартынҡы • (tartınqı)

tartınqı (romanization)
тартынҡы (absolute singular)
тартынҡылар (absolute plural)
тартынҡының (definite genitive singular)
тартынҡыларҙың (definite genitive plural)
тартынҡыға (dative singular)
тартынҡыларға (dative plural)
тартынҡыны (accusative definite singular)
тартынҡыларҙы (accusative definite plural)
тартынҡыла (locative singular)
тартынҡыларҙа (locative plural)
тартынҡынан (ablative singular)
тартынҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тартынҡыларҙың

тартынҡыларға

тартынҡыларҙы

тартынҡыларҙа

тартынҡыларҙан

From verbal stem тарт- (tart-) "to pull".
Compare with
Tatar тартык (tartıq, “consonant”), which is derived from the same verb.

ba:Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр


һуҙынҡы

head

һуҙынҡы • (huźınqı)

ba-noun

һуҙынҡы • (huźınqı)

huźınqı (romanization)
һуҙынҡы (absolute singular)
һуҙынҡылар (absolute plural)
һуҙынҡының (definite genitive singular)
һуҙынҡыларҙың (definite genitive plural)
һуҙынҡыға (dative singular)
һуҙынҡыларға (dative plural)
һуҙынҡыны (accusative definite singular)
һуҙынҡыларҙы (accusative definite plural)
һуҙынҡыла (locative singular)
һуҙынҡыларҙа (locative plural)
һуҙынҡынан (ablative singular)
һуҙынҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҙынҡыларҙың

һуҙынҡыларға

һуҙынҡыларҙы

һуҙынҡыларҙа

һуҙынҡыларҙан

[hu.ðɯ̞ŋˈqɯ̞]

From the verbal stem һуҙ- (huð-) "to pull".
Compare with
Tatar сузык (suzıq, “vowel”), Kumyk созукъ (sozuq, “vowel”), both derived from the cognate verb.

Нәҙек һуҙынҡы.

Ҡалын һуҙынҡы.

ba:Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр


сәнске

head

сәнске • (sənske)

ba-noun

сәнске • (sənske)

sənske (romanization)
сәнске (absolute singular)
сәнскеләр (absolute plural)
сәнскенең (definite genitive singular)
сәнскеләрҙең (definite genitive plural)
сәнскегә (dative singular)
сәнскеләргә (dative plural)
сәнскене (accusative definite singular)
сәнскеләрҙе (accusative definite plural)
сәнскелә (locative singular)
сәнскеләрҙә (locative plural)
сәнскенән (ablative singular)
сәнскеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнскеләрҙең

сәнскеләрҙән

сәнс (səns, “pierce”) + -ке (-ke, “instrument suffix”).
Compare to
Tatar чәнечке (çäneçke, “fork”),
Kazakh шанышқы (şanyşqy, “fork”),
Uzbek sanchqi (“fork”).


ҡабыҡ

head

ҡабыҡ • (qabıq)

ba-noun

ҡабыҡ • (qabıq)

qabıq (romanization)
ҡабыҡ (absolute singular-only)
ҡабыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡабыҡҡа (dative singular-only)
ҡабыҡты (accusative definite singular-only)
ҡабыҡта (locative singular-only)
ҡабыҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kāpuk (“bark; skin; shell”).
Cognate with
Kazakh қабық (qabyq),
Kyrgyz кабык (kabık), Southern Altai кабык (kabïk),
Uzbek qobiq (“skin, shell”),
Turkish kabuk (“shell”),
Tuvan хавык (xavık, “husk”),
Chuvash хупӑ (hup̬ă, “bark”),
etc.


балауыҙ

head

балауыҙ • (balawıź)

ba-noun

балауыҙ • (balawıź)

balawıź (romanization)
балауыҙ (absolute singular-only)
балауыҙҙың (definite genitive singular-only)
балауыҙға (dative singular-only)
балауыҙҙы (accusative definite singular-only)
балауыҙҙа (locative singular-only)
балауыҙҙан (ablative singular-only)

[bɑ.ɫɑˈwɯ̞ð]

Cognate with
Tatar балавыз (balawız),
Kazakh балауыз (balauyz),
Crimean Tatar balavuz,
Kumyk балавуз (balawuz),
Karachay-Balkar балаууз (balauuz, “wax”).


боҫ

boś (romanization)
боҫ (absolute singular)
боҫтар (absolute plural)
боҫтоң (definite genitive singular)
боҫтарҙың (definite genitive plural)
боҫҡа (dative singular)
боҫтарға (dative plural)
боҫто (accusative definite singular)
боҫтарҙы (accusative definite plural)
боҫта (locative singular)
боҫтарҙа (locative plural)
боҫтан (ablative singular)
боҫтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bus (“steam”).
Cognate with
Tuvan бус (bus, “steam”),
Turkish pus (“haze”),
Chuvash пӑс (păs, “steam”),
etc.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.


бәпес

head

бәпес • (bəpes)

ba-noun

бәпес • (bəpes)

bəpes (romanization)
бәпес (absolute singular)
бәпесҙәр (absolute plural)
бәпесҙең (definite genitive singular)
бәпесҙәрҙең (definite genitive plural)
бәпесгә (dative singular)
бәпесҙәргә (dative plural)
бәпесҙе (accusative definite singular)
бәпесҙәрҙе (accusative definite plural)
бәпесҙә (locative singular)
бәпесҙәрҙә (locative plural)
бәпесҙән (ablative singular)
бәпесҙәрҙән (ablative plural)


быу

bıw (romanization)
быу (absolute singular)
быуҙар (absolute plural)
быуҙың (definite genitive singular)
быуҙарҙың (definite genitive plural)
быуға (dative singular)
быуҙарға (dative plural)
быуҙы (accusative definite singular)
быуҙарҙы (accusative definite plural)
быуҙа (locative singular)
быуҙарҙа (locative plural)
быуҙан (ablative singular)
быуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *būg (“steam”).
Cognate with
Karakhanid بُو (bū, “steam”);
Kazakh бу (bu, “steam”),
Kyrgyz буу (buu, “steam”),
Southern Altai буу (buu, “steam”),
Uzbek bugʻ (“steam”),
Turkmen bug (“steam”), etc.


бәпәй

head

бәпәй • (bəpəy)

ba-noun

бәпәй • (bəpəy)

bəpəy (romanization)
бәпәй (absolute singular)
бәпәйҙәр (absolute plural)
бәпәйҙең (definite genitive singular)
бәпәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бәпәйгә (dative singular)
бәпәйҙәргә (dative plural)
бәпәйҙе (accusative definite singular)
бәпәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бәпәйҙә (locative singular)
бәпәйҙәрҙә (locative plural)
бәпәйҙән (ablative singular)
бәпәйҙәрҙән (ablative plural)

Ideophonic. Compare to
Tatar бәбәй (bäbäy, “baby”), Crimean Tatar bebey (“baby”), Turkish bebek (“baby”),
Gulf Arabic بيبي (baybī, “baby”),
Bulgarian бебе (bebe, “baby”),
French bébé (“baby”),
English baby, etc.

(regional, sub-standard) baby, small child


уҡлау

uqlaw (romanization)
уҡлау (absolute singular)
уҡлауҙар (absolute plural)
уҡлауҙың (definite genitive singular)
уҡлауҙарҙың (definite genitive plural)
уҡлауға (dative singular)
уҡлауҙарға (dative plural)
уҡлауҙы (accusative definite singular)
уҡлауҙарҙы (accusative definite plural)
уҡлауҙа (locative singular)
уҡлауҙарҙа (locative plural)
уҡлауҙан (ablative singular)
уҡлауҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *oklagu (“rolling pin”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (oqlağu, “round (?)”);
Tatar уклау (uqlaw, “rolling pin”),
Kazakh оқтау (oqtau, “rolling pin”),
Kumyk окълав (oqlaw, “rolling pin”),
Uzbek oʻqlov (“rolling pin”),
Turkish oklava (“rolling pin”), etc.


бөтөн

head

бөтөн • (bötön)

ba-adj

бөтөн • (bötön)

From Proto-Turkic *bütün (“all, while, entire”), derived from Proto-Turkic *büt- (“to end, finish”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bütün, “entire, integral; undamaged”);
Tatar бөтен (böten), Kumyk бютюн (bütün), Crimean Tatar bütün, Kazakh бүтін (bütın), Kyrgyz бүтүн (bütün), Southern Altai бӱдӱн (büdün), Uzbek butun, Turkmen bütin, Turkish bütün, Yakut бүттүүн (büttüün, “all, entire”), Chuvash пӗтӗм (pĕt̬ĕm, “whole, entire”).

cog

Ун бөтөн ундан биш.

(mathematics) point, decimal point (when reading decimal fractions aloud)


тылсымлы

head

тылсымлы • (tılsımlı)

ba-adj

тылсымлы • (tılsımlı)

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈɫɯ̞]

тылсым (tılsım, “white magic”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

magic (especially involving white magic)

сихырлы

magic (especially involving black magic)


сихырлы

head

сихырлы • (sixırlı)

ba-adj

сихырлы • (sixırlı)

[sʲï.χɯ̞rˈɫɯ̞]

сихыр (sixır, “black magic”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

magic (especially involving black magic)

тылсымлы

magic (especially involving white magic)


сихыр

head

сихыр • (sixır)

ba-noun

сихыр • (sixır)

From Arabic سِحْر (siḥr, “magic, sorcery”).
Cognate with
Uzbek sehr (“magic”),
Turkish sihir (“magic”).

magic (especially black magic); sorcery, wizardry, witchcraft, etc.


тылсымсы

head

тылсымсы • (tılsımsı)

ba-noun

тылсымсы • (tılsımsı)

tılsımsı (romanization)
тылсымсы (absolute singular)
тылсымсылар (absolute plural)
тылсымсының (definite genitive singular)
тылсымсыларҙың (definite genitive plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative definite singular)
тылсымсыларҙы (accusative definite plural)
тылсымсыла (locative singular)
тылсымсыларҙа (locative plural)
тылсымсынан (ablative singular)
тылсымсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тылсымсыларҙың

тылсымсыларға

тылсымсыларҙы

тылсымсыларҙа

тылсымсыларҙан

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞]

From тылсым (tılsım, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially white-hat magician)


сихырсы

head

сихырсы • (sixırsı)

ba-noun

сихырсы • (sixırsı)

sixırsı (romanization)
сихырсы (absolute singular)
сихырсылар (absolute plural)
сихырсының (definite genitive singular)
сихырсыларҙың (definite genitive plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative definite singular)
сихырсыларҙы (accusative definite plural)
сихырсыла (locative singular)
сихырсыларҙа (locative plural)
сихырсынан (ablative singular)
сихырсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сихырсыларҙың

сихырсыларға

сихырсыларҙы

сихырсыларҙа

сихырсыларҙан

[sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞]

From сихыр (sixır, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially black-hat magician); sorcerer, wizard, etc.


туңдырма

head

туңдырма • (tuñdırma)

ba-noun

туңдырма • (tuñdırma)

tuñdırma (romanization)
туңдырма (absolute singular)
туңдырмалар (absolute plural)
туңдырманың (definite genitive singular)
туңдырмаларҙың (definite genitive plural)
туңдырмаға (dative singular)
туңдырмаларға (dative plural)
туңдырманы (accusative definite singular)
туңдырмаларҙы (accusative definite plural)
туңдырмала (locative singular)
туңдырмаларҙа (locative plural)
туңдырманан (ablative singular)
туңдырмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

туңдырмаларҙың

туңдырмаларға

туңдырмаларҙы

туңдырмаларҙа

туңдырмаларҙан

Synchronously, туңдыр- (tuñdır-, “to freeze”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Apparently calqued from Ottoman Turkish طوڭدرمه (toñdïrma, “ice cream”).
Cognate with Kyrgyz тоңдурма (toŋdurma), Southern Altai тоҥдырма (toŋdïrma), Azerbaijani dondurma, Turkish dondurma, Turkmen doňdurma, etc.

bor

Туңдырма яратмаған бала була микән?

Can there be a child who doesn't like ice cream?


тылсым

head

тылсым • (tılsım)

ba-noun

тылсым • (tılsım)

From Arabic طِلَسْم (ṭilasm, “enigma; talisman”), from Ancient Greek τέλεσμα (télesma, “payment”). Cognate with
Uzbek tilsim (“magic”),
Turkish tılsım (“magic”), etc.

der

Изге әүлиәләр ерләнгән тауҙың ниндәйҙер тылсым көсөн, ҡөҙрәтен тойған халыҡ.

The local people felt some magic force (and) power of the mountain where saints had been buried.

İzge əwliələr yerləngən tawźıñ nindəyźer tılsım kösön, qöźrəten toyğan xalıq.


ырыу

head

ырыу • (ırıw)

ba-noun

ырыу • (ırıw)

ırıw (romanization)
ырыу (absolute singular)
ырыуҙар (absolute plural)
ырыуҙың (definite genitive singular)
ырыуҙарҙың (definite genitive plural)
ырыуға (dative singular)
ырыуҙарға (dative plural)
ырыуҙы (accusative definite singular)
ырыуҙарҙы (accusative definite plural)
ырыуҙа (locative singular)
ырыуҙарҙа (locative plural)
ырыуҙан (ablative singular)
ырыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *urug (“clan, kins; seed; child”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (uruğ, “seed; descendants”);
Kazakh ру (ru, “clan”),
Kyrgyz уруу (uruu, “clan”),
Turkmen urug (“clan”),
Chuvash ӑру (ăru, “clan; generation”);
Yakut уруу (uruu, “kin, kinsfolk”).

cog

Ырыуына күрә йолаһы.

The rite depends on the clan (=each clan has its own rituals).

(anthropology, in Bashkirs and certain other Turkic nations) clan; a group of people united by (actual or perceived) kinship and common ancestry, and traditionally possessing a certain degree of distinct identity


иләк

head

иләк • (ilək)

ba-noun

иләк • (ilək)

ilək (romanization)
иләк (absolute singular)
иләктәр (absolute plural)
иләктең (definite genitive singular)
иләктәрҙең (definite genitive plural)
иләккә (dative singular)
иләктәргә (dative plural)
иләкте (accusative definite singular)
иләктәрҙе (accusative definite plural)
иләктә (locative singular)
иләктәрҙә (locative plural)
иләктән (ablative singular)
иләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *elgek (“sieve”).
Cognate with
Kazakh елек (elek),
Kyrgyz элек (elek) / элгек (elgek),
Southern Altai элгек (elgek),
Uzbek elak,
Uyghur ئەلگەك (elgek),
Khakas илгек (ilgek),
Azerbaijani ələk,
Turkish elek,
Chuvash ала (ala, “sieve”), etc.


белгес

belges (romanization)
белгес (absolute singular)
белгестәр (absolute plural)
белгестең (definite genitive singular)
белгестәрҙең (definite genitive plural)
белгескә (dative singular)
белгестәргә (dative plural)
белгесте (accusative definite singular)
белгестәрҙе (accusative definite plural)
белгестә (locative singular)
белгестәрҙә (locative plural)
белгестән (ablative singular)
белгестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

белгестәрҙең

белгестәрҙән

бел- (bel-, “to know”) + -гес (-ges, suffix forming an agent noun).

af

Белгес өйрәнсектең хаталарын шунда уҡ күреп, төҙәтеп бара.

The specialist immediately sees the apprentice's mistakes and corrects them.

Belges öyrənsekteñ xataların şunda uq kürep, töźətep bara.

Был атамалар тик белгестәргә генә аңлайышлы.

These terms are understandable only to specialists.

Bıl atamalar tik belgestərgə genə añlayışlı.


атай-әсәй

head

атай-әсәй • (atay-əsəy)

ba-noun

атай-әсәй • (atay-əsəy)

atay-əsəy (romanization)
атай-әсәй (absolute singular)
атай-әсәйҙәр (absolute plural)
атай-әсәйҙең (definite genitive singular)
атай-әсәйҙәрҙең (definite genitive plural)
атай-әсәйгә (dative singular)
атай-әсәйҙәргә (dative plural)
атай-әсәйҙе (accusative definite singular)
атай-әсәйҙәрҙе (accusative definite plural)
атай-әсәйҙә (locative singular)
атай-әсәйҙәрҙә (locative plural)
атай-әсәйҙән (ablative singular)
атай-әсәйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

атай-әсәйҙең

атай-әсәйҙән

атай-әсәйҙәр

атай-әсәйҙәрҙең

атай-әсәйҙәргә

атай-әсәйҙәрҙе

атай-әсәйҙәрҙә

атай-әсәйҙәрҙән

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

It is not only parents, but also the environment that raises a person.

Keşene atay-əsəy genə tügel, möxit tə tərbiələy.

Һәр кешенең аңында «эске бала», «өлкән кеше» һәм «атай-әсәй» йәшәй.
Hər keşeneñ añında «eske bala», «ölkən keşe» həm «atay-əsəy» yəşəy.
Within each person's mind, an "inner child", a "grown-up person" and a "parent" lives.


ғәскәр

head

ғәскәр • (ğəskər)

ba-noun

ғәскәр • (ğəskər)

ğəskər (romanization)
ғәскәр (absolute singular)
ғәскәрҙәр (absolute plural)
ғәскәрҙең (definite genitive singular)
ғәскәрҙәрҙең (definite genitive plural)
ғәскәргә (dative singular)
ғәскәрҙәргә (dative plural)
ғәскәрҙе (accusative definite singular)
ғәскәрҙәрҙе (accusative definite plural)
ғәскәрҙә (locative singular)
ғәскәрҙәрҙә (locative plural)
ғәскәрҙән (ablative singular)
ғәскәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғәскәрҙәрҙең

ғәскәрҙәрҙән

Borrowed from Arabic عَسْكَر (ʕaskar, “army”).


хәсрәт

head

хәсрәт • (xəsrət)

ba-noun

хәсрәт • (xəsrət)

xəsrət (romanization)
хәсрәт (absolute singular-only)
хәсрәттең (definite genitive singular-only)
хәсрәткә (dative singular-only)
хәсрәтте (accusative definite singular-only)
хәсрәттә (locative singular-only)
хәсрәттән (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic حَسْرَة (ḥasra, “grief, sorrow”).
Cognate with
Turkish hasret (“longing, melancholic desire”).


йорт

yort (romanization)
йорт (absolute singular)
йорттар (absolute plural)
йорттоң (definite genitive singular)
йорттарҙың (definite genitive plural)
йортҡа (dative singular)
йорттарға (dative plural)
йортто (accusative definite singular)
йорттарҙы (accusative definite plural)
йортта (locative singular)
йорттарҙа (locative plural)
йорттан (ablative singular)
йорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yūrt (“dwelling place, camping site”).
Cognate with Tatar йорт (yort), Karakalpak jurt, Kazakh жұрт (jūrt), Kyrgyz журт (jurt), Southern Altai јурт (ǰurt), Uzbek yurt, Turkmen ýurt, Turkish yurt, Tuvan чурт (çurt), etc.

inh

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the households (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


күрек

head

күрек • (kürek)

ba-noun

күрек • (kürek)

kürek (romanization)
күрек (absolute singular)
күректәр (absolute plural)
күректең (definite genitive singular)
күректәрҙең (definite genitive plural)
күреккә (dative singular)
күректәргә (dative plural)
күректе (accusative definite singular)
күректәрҙе (accusative definite plural)
күректә (locative singular)
күректәрҙә (locative plural)
күректән (ablative singular)
күректәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kȫrük (“bellows”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (körük, “bellows”);
Nogai коьрик (körik, “bellows”),
Kyrgyz көөрүк (köörük, “smith's bellows”),
Southern Altai кӧрӱк (körük, “bellows”),
Khakas кӧрік (“smith's bellows”),
Turkish körük (“bellows”),
Yakut күөрт (küört, “bellows”), etc.

cog

bellows, air blower (in a forge or of a musical instrument)


ҡоймаҡ

qoymaq (romanization)
ҡоймаҡ (absolute singular-only)
ҡоймаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡоймаҡҡа (dative singular-only)
ҡоймаҡты (accusative definite singular-only)
ҡоймаҡта (locative singular-only)
ҡоймаҡтан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh құймақ (qūimaq),
Kyrgyz куймак (kuymak),
Uzbek quymoq,
Uyghur قۇيماق (quymaq, “pancake”),
etc.


ҡаҙы

head

ҡаҙы • (qaźı)

ba-noun

ҡаҙы • (qaźı)

qaźı (romanization)
ҡаҙы (absolute singular-only)
ҡаҙының (definite genitive singular-only)
ҡаҙы (dative singular-only)
ҡаҙыны (accusative definite singular-only)
ҡаҙыла (locative singular-only)
ҡаҙынан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (qazï, “horse abdomen fat and sausage made of it”);
Kazakh қазы (qazy),
Kyrgyz казы (kazı),
Uzbek qazi,
Uyghur قېزى (qëzi, “horse fat; the sausage”),
Khakas хазы (xazı, “horse abdomen fat”),
etc.

cog

sausage made of horse fat and meat, typical of nomadic Turkic cuisines


кәңәшсе

head

кәңәшсе • (kəñəşse)

ba-noun

кәңәшсе • (kəñəşse)

kəñəşse (romanization)
кәңәшсе (absolute singular)
кәңәшселәр (absolute plural)
кәңәшсенең (definite genitive singular)
кәңәшселәрҙең (definite genitive plural)
кәңәшсегә (dative singular)
кәңәшселәргә (dative plural)
кәңәшсене (accusative definite singular)
кәңәшселәрҙе (accusative definite plural)
кәңәшселә (locative singular)
кәңәшселәрҙә (locative plural)
кәңәшсенән (ablative singular)
кәңәшселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәңәшселәрҙең

кәңәшселәргә

кәңәшселәрҙе

кәңәшселәрҙә

кәңәшселәрҙән

[kæ.ŋæʃˈsɪ̞]

From кәңәш (kəñəş, “advice”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (keŋäšči, “advice-giver”);
Tatar киңәшче (kiñäşçe),
Kazakh кеңесші (keñesşı),
Kyrgyz кеңешчи (keŋeşci),
Uzbek kengashchi,
Turkmen geňeşçi (“advice-giver, advisor”).

cog

Tatar киңәшче (kiñäşçe)


һыртлан

head

һыртлан • (hırtlan)

ba-noun

һыртлан • (hırtlan)

hırtlan (romanization)
һыртлан (absolute singular)
һыртландар (absolute plural)
һыртландың (definite genitive singular)
һыртландарҙың (definite genitive plural)
һыртланға (dative singular)
һыртландарға (dative plural)
һыртланды (accusative definite singular)
һыртландарҙы (accusative definite plural)
һыртланда (locative singular)
һыртландарҙа (locative plural)
һыртландан (ablative singular)
һыртландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыртландарҙың

һыртландарға

һыртландарҙы

һыртландарҙа

һыртландарҙан

Inherited from Proto-Turkic *sïrtlan (“hyena”); cognate with
Uzbek sirtlon,
Uyghur سىرتلان (sirtlan),
Turkmen syrtlan,
Turkish sırtlan (“hyena”);
Kyrgyz сырттан (sırttan, “a mythical, fierce and vigilant dog”).


кәләш

head

кәләш • (kələş)

ba-noun

кәләш • (kələş)

kələş (romanization)
кәләш (absolute singular)
кәләштәр (absolute plural)
кәләштең (definite genitive singular)
кәләштәрҙең (definite genitive plural)
кәләшкә (dative singular)
кәләштәргә (dative plural)
кәләште (accusative definite singular)
кәләштәрҙе (accusative definite plural)
кәләштә (locative singular)
кәләштәрҙә (locative plural)
кәләштән (ablative singular)
кәләштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹle- (“to court a girl; make a match, agree about a marriage”).


килен

kilen (romanization)
килен (absolute singular)
килендәр (absolute plural)
килендең (definite genitive singular)
килендәрҙең (definite genitive plural)
киленгә (dative singular)
килендәргә (dative plural)
киленде (accusative definite singular)
килендәрҙе (accusative definite plural)
килендә (locative singular)
килендәрҙә (locative plural)
килендән (ablative singular)
килендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹlin (“the wife of a younger male relative”).

Килен күп түҙҙе, сер бирмәне.

The daughter-in-law endured for long (and) made no sign (that she was suffering).

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

The old Zubarjat was evil (and) made life impossible for her daughter-in-law (=never left her daughter-in-law in peace)

Zöbərjət qarsıq uśal buldı, kilenenə kön birməne.

the wife of one's younger male blood relative; daughter-in-law, younger sister-in-law, younger cousin-in-law, etc.


кейәү

head

кейәү • (keyəw)

ba-noun

кейәү • (keyəw)

keyəw (romanization)
кейәү (absolute singular)
кейәүҙәр (absolute plural)
кейәүҙең (definite genitive singular)
кейәүҙәрҙең (definite genitive plural)
кейәүгә (dative singular)
кейәүҙәргә (dative plural)
кейәүҙе (accusative definite singular)
кейәүҙәрҙе (accusative definite plural)
кейәүҙә (locative singular)
кейәүҙәрҙә (locative plural)
кейәүҙән (ablative singular)
кейәүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *küdegü (“young husband; son-in-law”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (küdägü),
Old Uyghur [script needed] (küdägü, “son-in-law”);
Uzbek kuyov,
Turkmen giýew,
Ottoman Turkish گویگو (güvegü), گویگی (güvegi),
Khakas кізӧ,
Yakut күтүөт (kütüöt, “bridegroom; husband of one's younger female relative”).

cog

the husband of one's younger female blood relative; son-in-law, younger brother-in-law, younger cousin-in-law, etc.


буҡ

buq (romanization)
буҡ (absolute singular-only)
буҡтың (definite genitive singular-only)
буҡҡа (dative singular-only)
буҡты (accusative definite singular-only)
буҡта (locative singular-only)
буҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bok (“feces”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (boq, “feces”);
Kazakh боқ (boq, “feces”),
Turkish bok (“feces”),
Tuvan бок (bok, “rubbish, garbage”),
Chuvash пӑх (păh, “feces”), etc.


Байрас

a male given name, Bayras (traditionally given to boys who were born on a holiday)


осор

osor (romanization)
осор (absolute singular)
осорҙар (absolute plural)
осорҙоң (definite genitive singular)
осорҙарҙың (definite genitive plural)
осорға (dative singular)
осорҙарға (dative plural)
осорҙо (accusative definite singular)
осорҙарҙы (accusative definite plural)
осорҙа (locative singular)
осорҙарҙа (locative plural)
осорҙан (ablative singular)
осорҙарҙан (ablative plural)

.
Cognate with
Tatar чор (çor, “time, moment”),
Kyrgyz учур (ucur, “time, moment; chance, opportunity”), Southern Altai учур (učur, “time, moment; meaning, sense, content”),
Uyghur ئۇچۇر (uchur, “message; result”),
,
Tuvan ужур (ujur, “meaning, sense; destiny; case, affair; reason, motive”).

Юра осоро.

a specific duration of time; period, epoch etc.


әсе

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
A palatal parallel development, compare Bashkir асы (ası, “bitter, sour”) from the same archetype.


томбойоҡ

tomboyoq (romanization)
томбойоҡ (absolute singular)
томбойоҡтар (absolute plural)
томбойоҡтоң (definite genitive singular)
томбойоҡтарҙың (definite genitive plural)
томбойоҡҡа (dative singular)
томбойоҡтарға (dative plural)
томбойоҡто (accusative definite singular)
томбойоҡтарҙы (accusative definite plural)
томбойоҡта (locative singular)
томбойоҡтарҙа (locative plural)
томбойоҡтан (ablative singular)
томбойоҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

томбойоҡтарҙың

томбойоҡтарға

томбойоҡтарҙы

томбойоҡтарҙа

томбойоҡтарҙан

Cognate with
Tatar төнбоек (tönboyek, “water lily”),
Southern Altai тумгайак (tumgayak, “water lily”),
Kazakh тұңғиық (tūñğiyq, “water lily”).


сөсө

head

сөсө • (sösö)

ba-adj

сөсө • (sösö)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (süčiğ, “sweet”);
Tatar төче (töçe, “fresh, unsalted”),
Kazakh тұщы (tūşy, “unsalted”),
Kyrgyz чүчү (cücü, “sweet”),
Uzbek chuchuk (“sweet, unsalted”);
Turkish sücü (“wine”).

cog

(food) unsalted or undersalted; unspiced or underspiced

(fermented milk foods) insufficiently fermented, underfermented


тиҙәк

head

тиҙәк • (tiźək)

ba-noun

тиҙәк • (tiźək)

tiźək (romanization)
тиҙәк (absolute singular-only)
тиҙәктең (definite genitive singular-only)
тиҙәккә (dative singular-only)
тиҙәкте (accusative definite singular-only)
тиҙәктә (locative singular-only)
тиҙәктән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *teŕek (“animals' excrements”).
Cognate with
Kazakh тезек (tezek),
Kyrgyz тезек (tezek),
Southern Altai тезек (tezek),
Uzbek tezak,
Uyghur تېزەك (tëzek),
Khakas тизек (tizek, “dung, manure; pressed dung used as fuel”), etc.

cog

(animals') feces, excrement; dung, manure


иртәнсәк

head

иртәнсәк • (irtənsək)

ba-noun

иртәнсәк • (irtənsək)

irtənsək (romanization)
иртәнсәк (absolute singular)
иртәнсәктәр (absolute plural)
иртәнсәктең (definite genitive singular)
иртәнсәктәрҙең (definite genitive plural)
иртәнсәккә (dative singular)
иртәнсәктәргә (dative plural)
иртәнсәкте (accusative definite singular)
иртәнсәктәрҙе (accusative definite plural)
иртәнсәктә (locative singular)
иртәнсәктәрҙә (locative plural)
иртәнсәктән (ablative singular)
иртәнсәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

иртәнсәктәрҙең

иртәнсәктәргә

иртәнсәктәрҙе

иртәнсәктәрҙә

иртәнсәктәрҙән

*ertä (“early”) + *čiāk (“time”).
See иртә (irtə, “early”), саҡ (saq, “time”) for more.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.


борғо

head

борғо • (borğo)

ba-noun

борғо • (borğo)

borğo (romanization)
борғо (absolute singular)
борғолар (absolute plural)
борғоноң (definite genitive singular)
борғоларҙың (definite genitive plural)
борғоға (dative singular)
борғоларға (dative plural)
борғоно (accusative definite singular)
борғоларҙы (accusative definite plural)
борғола (locative singular)
борғоларҙа (locative plural)
борғонан (ablative singular)
борғоларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burgu (“horn, bugle; pipe made of a plant stem”).
Cognate with
Uzbek burgʻu (“horn”),
Turkish boru (“horn”),
Khakas пырғы (pırğı, “hunting horn”),
Tuvan мурғу (“pipe made of a plant stem”),
perhaps also Chuvash пӑрӑх (părăh, “pipe”).

cog

(music) a simple brass instrument with no valves; horn, bugle, clarion


тегенсе

tegense (romanization)
тегенсе (absolute singular)
тегенселәр (absolute plural)
тегенсенең (definite genitive singular)
тегенселәрҙең (definite genitive plural)
тегенсегә (dative singular)
тегенселәргә (dative plural)
тегенсене (accusative definite singular)
тегенселәрҙе (accusative definite plural)
тегенселә (locative singular)
тегенселәрҙә (locative plural)
тегенсенән (ablative singular)
тегенселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тегенселәрҙең

тегенселәргә

тегенселәрҙе

тегенселәрҙә

тегенселәрҙән

[tɪ̞.ɡɪ̞nˈsɪ̞]

From теген- (tegen-, “to work as tailor/seamstress”) + -се (-se).
Cognate with
Kazakh тігінші (tıgınşı, “tailor, seamstress”).


күҙәнәк

head

күҙәнәк • (küźənək)

ba-noun

күҙәнәк • (küźənək)

küźənək (romanization)
күҙәнәк (absolute singular)
күҙәнәктәр (absolute plural)
күҙәнәктең (definite genitive singular)
күҙәнәктәрҙең (definite genitive plural)
күҙәнәккә (dative singular)
күҙәнәктәргә (dative plural)
күҙәнәкте (accusative definite singular)
күҙәнәктәрҙе (accusative definite plural)
күҙәнәктә (locative singular)
күҙәнәктәрҙә (locative plural)
күҙәнәктән (ablative singular)
күҙәнәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күҙәнәктәрҙең

күҙәнәктәргә

күҙәнәктәрҙе

күҙәнәктәрҙә

күҙәнәктәрҙән

Compare to
Old Turkic [script needed] (közünük, “window (?)”) (in Irk Bitig);
Kyrgyz көзөнөк (közönök, “opening, hole”), Southern Altai кӧзнӧк (köznök, “window”),
Uzbek koʻzanak (“opening; pore, cell”),
Uyghur كوزنەك (koznek, “cell; honeycomb; small ventilation window”),
Turkmen gözenek (“bars, grating, lattice”),
Khakas кӧзенек (“window”),
Tuvan көзенек (közenek, “window”).

cog

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.

Липидтар күҙәнәк мембранаһын төҙөйҙәр.

Күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм йәшәүен цитология тигән фән өйрәнә.

The structure and life activities of cells are studied by the science called cytology.

Küźənəktərźeñ töźölöşön həm yəşəwen tsitologiya tigən fən öyrənə.

(biology) cell, the basic unit of a living organism


һуҡа

huqa (romanization)
һуҡа (absolute singular-only)
һуҡаның (definite genitive singular-only)
һуҡаҡа (dative singular-only)
һуҡаны (accusative definite singular-only)
һуҡала (locative singular-only)
һуҡанан (ablative singular-only)

Adapted from Russian соха́ (soxá, “wooden plough”).
Cognate with Kazakh соқа (soqa),
Kyrgyz соко (soko),
Uzbek soʻqa,
Uyghur سوقا (soqa, “plough”),
etc.


сүрә

head

сүрә • (sürə)

ba-noun

сүрә • (sürə)

sürə (romanization)
сүрә (absolute singular)
сүрәләр (absolute plural)
сүрәнең (definite genitive singular)
сүрәләрҙең (definite genitive plural)
сүрәгә (dative singular)
сүрәләргә (dative plural)
сүрәне (accusative definite singular)
сүрәләрҙе (accusative definite plural)
сүрәлә (locative singular)
сүрәләрҙә (locative plural)
сүрәнән (ablative singular)
сүрәләрҙән (ablative plural)

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.

The first 12 ayats of the "Ya Sin" sura.


аят

ayat (romanization)
аят (absolute singular)
аяттар (absolute plural)
аяттың (definite genitive singular)
аяттарҙың (definite genitive plural)
аятҡа (dative singular)
аяттарға (dative plural)
аятты (accusative definite singular)
аяттарҙы (accusative definite plural)
аятта (locative singular)
аяттарҙа (locative plural)
аяттан (ablative singular)
аяттарҙан (ablative plural)

From Arabic آيَةْ (ʔāyat, “sign, token”).

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.


Рәсимә

head

Рәсимә • (Rəsimə)

ba-proper noun

Рәсимә • (Rəsimə)

Rəsimə (romanization)
Рәсимә (absolute singular-only)
Рәсимәнең (definite genitive singular-only)
Рәсимә (dative singular-only)
Рәсимәне (accusative definite singular-only)
Рәсимәлә (locative singular-only)
Рәсимәнән (ablative singular-only)

From Arabic رَاسِمَة (rāsima, “female planner, architect”).

der

a female given name, Rasimah or Raseema, from Arabic


һөжүм

head

һөжүм • (höjüm)

ba-noun

һөжүм • (höjüm)

höjüm (romanization)
һөжүм (absolute singular)
һөжүмдәр (absolute plural)
һөжүмдең (definite genitive singular)
һөжүмдәрҙең (definite genitive plural)
һөжүмгә (dative singular)
һөжүмдәргә (dative plural)
һөжүмде (accusative definite singular)
һөжүмдәрҙе (accusative definite plural)
һөжүмдә (locative singular)
һөжүмдәрҙә (locative plural)
һөжүмдән (ablative singular)
һөжүмдәрҙән (ablative plural)


баш шаулау

head

баш шаулау • (baş şawlaw)

ba-noun

баш шаулау • (baş şawlaw)

baş şawlaw (romanization)
баш шаулау (absolute singular)
баш шаулауҙар (absolute plural)
баш шаулауҙың (definite genitive singular)
баш шаулауҙарҙың (definite genitive plural)
баш шаулауға (dative singular)
баш шаулауҙарға (dative plural)
баш шаулауҙы (accusative definite singular)
баш шаулауҙарҙы (accusative definite plural)
баш шаулауҙа (locative singular)
баш шаулауҙарҙа (locative plural)
баш шаулауҙан (ablative singular)
баш шаулауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баш шаулауҙың

баш шаулауға

баш шаулауҙы

баш шаулауҙа

баш шаулауҙан

баш шаулауҙар

баш шаулауҙарҙың

баш шаулауҙарға

баш шаулауҙарҙы

баш шаулауҙарҙа

баш шаулауҙарҙан

[bɑ.ʂːɑwˈɫɑw]

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.


һепертке

hepertke (romanization)
һепертке (absolute singular)
һеперткеләр (absolute plural)
һеперткенең (definite genitive singular)
һеперткеләрҙең (definite genitive plural)
һеперткегә (dative singular)
һеперткеләргә (dative plural)
һеперткене (accusative definite singular)
һеперткеләрҙе (accusative definite plural)
һеперткелә (locative singular)
һеперткеләрҙә (locative plural)
һеперткенән (ablative singular)
һеперткеләрҙән (ablative plural)

һеперткеләрҙең

һеперткеләргә

һеперткеләрҙе

һеперткеләрҙә

һеперткеләрҙән

Compare to
Tatar себерке (seberke, “broom”),
Southern Altai сибирги (sibirgi, “broom”),
Khakas сыбырғы (sıbırğı, “broom”),
Crimean Tatar sipirki (“broom”),
Uzbek supurgi (“broom”),
Turkmen süpürgi (“broom”).
All these forms go back to *süpürkü ~ *sipirki (“broom”), from Proto-Turkic *sipür- (“to sweep”). However, the Bashkir term has a more complex makeup - it incorporates the additional -t- morpheme, which is apparently the causative affix.


ялҡын

head

ялҡын • (yalqın)

ba-noun

ялҡын • (yalqın)

yalqın (romanization)
ялҡын (absolute singular)
ялҡындар (absolute plural)
ялҡындың (definite genitive singular)
ялҡындарҙың (definite genitive plural)
ялҡынға (dative singular)
ялҡындарға (dative plural)
ялҡынды (accusative definite singular)
ялҡындарҙы (accusative definite plural)
ялҡында (locative singular)
ялҡындарҙа (locative plural)
ялҡындан (ablative singular)
ялҡындарҙан (ablative plural)

From *yalqïn (“flame”), from Proto-Turkic *yal- (“to catch fire; burn”).
Cognate with
Tatar ялкын (yalkın, “flame”),
Kazakh жалқын (jalqyn, “flame”),
Southern Altai јалкын (ǰalkïn, “lightning, flame”),
Uzbek yolqin (“flame”),
Uyghur يالقۇن (yalqun, “flame”).
Note that there is a parallel form *yalïn (“flame”), attested in many Turkic languages - it should be kept separate.

cog

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Even from a small sparkle, big fire breaks out.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

(Can we date this quote?), Qur'an, 102:6:

Beyond any doubt, you will see the flame of hell.

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


башлыҡ

head

башлыҡ • (başlıq)

ba-noun

башлыҡ • (başlıq)

Synchronously, баш (baş, “head”) + -лыҡ (-lıq).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (bašlïq, “chief, leader of a group of people”).

cog

Ғаилә башлығы.

leader of a group of people; head, chief

a headwear item, especially light and/or knitted; cap


биҙ

From Proto-Turkic *beŕ (“gland”).
Cognate with
Kazakh без (bez, “gland”),
Karachay-Balkar без (bez, “gland”),
Uzbek bez (“gland”),
Uyghur بەز (bez, “gland”),
Turkmen mäz (“gland”),
Turkish bez (“gland”),
Tuvan бес (bes, “gland”),
Chuvash пар (par, “gland”).


ҡондоҙ

head

ҡондоҙ • (qondoź)

ba-noun

ҡондоҙ • (qondoź)

qondoź (romanization)
ҡондоҙ (absolute singular)
ҡондоҙҙар (absolute plural)
ҡондоҙҙоң (definite genitive singular)
ҡондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative definite singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡондоҙҙа (locative singular)
ҡондоҙҙарҙа (locative plural)
ҡондоҙҙан (ablative singular)
ҡондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡондоҙҙарҙың

ҡондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *kunduŕ (“beaver; otter”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qunduz, “beaver”);
Kyrgyz кундуз (kunduz, “otter”),
Southern Altai кумдус (kumdus, “beaver”),
Tuvan кундус (kundus, “otter”),
Uzbek qunduz (“otter”),
Turkish kunduz (“beaver”),
Azerbaijani qunduz (“beaver”),
Chuvash хӑнтӑр (hănt̬ăr, “beaver”).


һыуыр

head

һыуыр • (hıwır)

ba-noun

һыуыр • (hıwır)

hıwır (romanization)
һыуыр (absolute singular)
һыуырҙар (absolute plural)
һыуырҙың (definite genitive singular)
һыуырҙарҙың (definite genitive plural)
һыуырға (dative singular)
һыуырҙарға (dative plural)
һыуырҙы (accusative definite singular)
һыуырҙарҙы (accusative definite plural)
һыуырҙа (locative singular)
һыуырҙарҙа (locative plural)
һыуырҙан (ablative singular)
һыуырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogur (“marmot”).
Compare to
Karakhanid [script needed] (soğur, “marmot”);
Tatar суыр (suwır, “marmot”),
Kazakh суыр (suyr, “marmot”),
Kyrgyz суур (suur, “marmot”),
Uzbek sugʻur (“marmot”),
Uyghur سۇغۇر (sughur, “marmot”),
etc.

cog

(zoology) Bobak marmot, steppe marmot, Marmota bobak


өйрәкморон

head

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

ba-noun

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

öyrəkmoron (romanization)
өйрәкморон (absolute singular)
өйрәкморондар (absolute plural)
өйрәкморондоң (definite genitive singular)
өйрәкморондарҙың (definite genitive plural)
өйрәкморонға (dative singular)
өйрәкморондарға (dative plural)
өйрәкморондо (accusative definite singular)
өйрәкморондарҙы (accusative definite plural)
өйрәкморонда (locative singular)
өйрәкморондарҙа (locative plural)
өйрәкморондан (ablative singular)
өйрәкморондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәкморондоң

өйрәкморонға

өйрәкморондо

өйрәкморонда

өйрәкморондан

өйрәкморондар

өйрәкморондарҙың

өйрәкморондарға

өйрәкморондарҙы

өйрәкморондарҙа

өйрәкморондарҙан

[ʏ̞jˈræk.mʊ̞ˈrʊ̞n]

өй‧рәк‧мо‧рон

Composed of өйрәк (öyrək, “duck”) + морон (moron, “nose”).
Calque of Russian утконо́с (utkonós).
Compare with
Tatar үрдәкборын (ürdäkborın, “platipus”),
Uzbek oʻrdakburun (“platipus”),
Azerbaijani ördəkburun (“platipus”) - these cognates are made up of components that are etymologically equivalent to those in the Bashkir term.
Also compare Kazakh үйректұмсық (üirektūmsyq, “platipus”), Uyghur ئۆردەكتۇمشۇق (ördektumshuq, “platipus”) - these two have a different second component, which is equivalent to Bashkie томшоҡ (tomşoq).

cog

ئۆردەكتۇمشۇق

Ornithorhynchus anatinus
Ornithorhynchus anatinus#Translingual

(zoology) platypus, Ornithorhynchus anatinus


ҡоно

qono (romanization)
ҡоно (absolute singular)
ҡонолар (absolute plural)
ҡононоң (definite genitive singular)
ҡоноларҙың (definite genitive plural)
ҡоноға (dative singular)
ҡоноларға (dative plural)
ҡононо (accusative definite singular)
ҡоноларҙы (accusative definite plural)
ҡонола (locative singular)
ҡоноларҙа (locative plural)
ҡононан (ablative singular)
ҡоноларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh құну (qūnu, “wolverine”),
Kyrgyz куну (kunu, “wolverine”),
Khakas хуну (xunu, “wolverine”),etc.


Гөлназ

head

Гөлназ • (Gölnaz)

ba-proper noun

Гөлназ • (Gölnaz)

Gölnaz (romanization)
Гөлназ (absolute singular-only)
Гөлназдың (definite genitive singular-only)
Гөлназға (dative singular-only)
Гөлназды (accusative definite singular-only)
Гөлназда (locative singular-only)
Гөлназдан (ablative singular-only)

From Persian گلناز (golnâz, “female given name”).
Compare to Kazakh Гүлназ (Gülnaz), Kyrgyz Гүлназ (Gülnaz), Uzbek Gulnoz.

bor

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Gulnaz, who has come from the remote Kyrgyzstan, plans to return to her home place after the university.

Alıś Qırğıźstandan kilgən Gölnaz universitettan huñ tıwğan yağına qaytırğa niətləy.

a female given name, Gulnaz, from Persian


Илдар

head

Илдар • (İldar)

ba-proper noun

Илдар • (İldar)

İldar (romanization)
Илдар (absolute singular-only)
Илдарҙың (definite genitive singular-only)
Илдарға (dative singular-only)
Илдарҙы (accusative definite singular-only)
Илдарҙа (locative singular-only)
Илдарҙан (ablative singular-only)

By surface analysis, ил (il, “state, country”) + Persian -دار (-dâr).
Compare to Kazakh Елдар (Eldar), Uzbek Eldor, Azerbaijani Eldar.


ҡаҡырыҡ

head

ҡаҡырыҡ • (qaqırıq)

qaqırıq (romanization)
ҡаҡырыҡ (absolute singular-only)
ҡаҡырыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаҡырыҡҡа (dative singular-only)
ҡаҡырыҡты (accusative definite singular-only)
ҡаҡырыҡта (locative singular-only)
ҡаҡырыҡтан (ablative singular-only)

From *qaqïrïq (“phlegm, expectoration from lower airway”), from the verbal stem *qaqïr- (“to expectorate, cough up mucus”).
Cognate with
Kazakh қақырық (qaqyryq, “phlegm”),
Kyrgyz какырык (kakırık, “phlegm”),
Southern Altai какырык (kakïrïk, “phlegm”),
Khakas хағырых (xağırıx, “phlegm”),
etc.

cog

phlegm, sputum, expectoration from the lower respiratory tract


кәсер

head

кәсер • (kəser)

ba-noun

кәсер • (kəser)

kəser (romanization)
кәсер (absolute singular)
кәсерҙәр (absolute plural)
кәсерҙең (definite genitive singular)
кәсерҙәрҙең (definite genitive plural)
кәсергә (dative singular)
кәсерҙәргә (dative plural)
кәсерҙе (accusative definite singular)
кәсерҙәрҙе (accusative definite plural)
кәсерҙә (locative singular)
кәсерҙәрҙә (locative plural)
кәсерҙән (ablative singular)
кәсерҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic كَسْر (kasr, “fraction”).
Cognate with
Uzbek kasr (“fraction”),
Uyghur كەسىر (kesir, “fraction”),
Turkish kesir (“fraction”),
Azerbaijani kəsr (“fraction”).


бажа

baja (romanization)
бажа (absolute singular)
бажалар (absolute plural)
бажаның (definite genitive singular)
бажаларҙың (definite genitive plural)
бажаға (dative singular)
бажаларға (dative plural)
бажаны (accusative definite singular)
бажаларҙы (accusative definite plural)
бажала (locative singular)
бажаларҙа (locative plural)
бажанан (ablative singular)
бажаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāča (“elder sister; husbands of sisters”).

inh

one's wife's sister's husband; husband of a sister in relation to the husband of another sister; brother-in-law


күкрәк

head

күкрәк • (kükrək)

ba-noun

күкрәк • (kükrək)

kükrək (romanization)
күкрәк (absolute singular)
күкрәктәр (absolute plural)
күкрәктең (definite genitive singular)
күкрәктәрҙең (definite genitive plural)
күкрәккә (dative singular)
күкрәктәргә (dative plural)
күкрәкте (accusative definite singular)
күкрәктәрҙе (accusative definite plural)
күкрәктә (locative singular)
күкрәктәрҙә (locative plural)
күкрәктән (ablative singular)
күкрәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күкрәктәрҙең

күкрәктәрҙән

From Proto-Turkic *kök(i)rek (“chest, breast”).
Note that the pleophonic form күкерәк (kükeräk) is also attested in Bashkir dialects.
Cognate with
Tatar күкрәк (kükräk),
Kazakh көкірек (kökırek),
Kyrgyz көкүрөк (kökürök),
Karachay-Balkar кёкюрек (kökürek),
Uzbek koʻkrak,
Uyghur كۈكرەك (kükrek),
Turkmen kükrek (“chest, breast”), etc.


ҡалдыҡ

head

ҡалдыҡ • (qaldıq)

ba-noun

ҡалдыҡ • (qaldıq)

qaldıq (romanization)
ҡалдыҡ (absolute singular)
ҡалдыҡтар (absolute plural)
ҡалдыҡтың (definite genitive singular)
ҡалдыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалдыҡҡа (dative singular)
ҡалдыҡтарға (dative plural)
ҡалдыҡты (accusative definite singular)
ҡалдыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалдыҡта (locative singular)
ҡалдыҡтарҙа (locative plural)
ҡалдыҡтан (ablative singular)
ҡалдыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡалдыҡтарҙың

ҡалдыҡтарҙан

Cognate with
Tatar калдык (qaldıq),
Kazakh қалдық (qaldyq),
Kyrgyz калдык (kaldık),
Southern Altai калдык (kaldïk, “descendant, legacy, heritage”),
Karaim калдык (kaldık),
Uzbek qoldiq,
Uyghur قالدۇق (qalduq, “remainder; waste; vestige”).


Илнур

head

Илнур • (İlnur)

ba-proper noun

Илнур • (İlnur)

İlnur (romanization)
Илнур (absolute singular-only)
Илнурҙың (definite genitive singular-only)
Илнурға (dative singular-only)
Илнурҙы (accusative definite singular-only)
Илнурҙа (locative singular-only)
Илнурҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ēl (“nation”) + Arabic نُور (nūr, “ray of light”).
Compare to Kazakh Елнұр (Elnūr), Uzbek Elnur, Azerbaijani Elnur.


алъяпҡыс

head

алъяпҡыс • (alʺyapqıs)

ba-noun

алъяпҡыс • (alʺyapqıs)

alʺyapqıs (romanization)
алъяпҡыс (absolute singular)
алъяпҡыстар (absolute plural)
алъяпҡыстың (definite genitive singular)
алъяпҡыстарҙың (definite genitive plural)
алъяпҡысҡа (dative singular)
алъяпҡыстарға (dative plural)
алъяпҡысты (accusative definite singular)
алъяпҡыстарҙы (accusative definite plural)
алъяпҡыста (locative singular)
алъяпҡыстарҙа (locative plural)
алъяпҡыстан (ablative singular)
алъяпҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алъяпҡыстарҙың

алъяпҡыстарға

алъяпҡыстарҙы

алъяпҡыстарҙа

алъяпҡыстарҙан

From *alyapqïč (“apron”), synchronously equivalent to ал "front" + яп- "to cover" + -ҡыс "tool suffix".
Cognate with
Tatar алъяпкыч (alʺyapkıç),
Kazakh алжапқыш (aljapqyş),
Kyrgyz алжапкыч (aljapkıc, “apron”).


һигеҙгүҙ

head

һигеҙгүҙ • (higeźgüź)

ba-noun

һигеҙгүҙ • (higeźgüź)

higeźgüź (romanization)
һигеҙгүҙ (absolute singular-only)
һигеҙгүҙҙең (definite genitive singular-only)
һигеҙгүҙгә (dative singular-only)
һигеҙгүҙҙе (accusative definite singular-only)
һигеҙгүҙҙә (locative singular-only)
һигеҙгүҙҙән (ablative singular-only)

[hi.ɡɪ̞ðˈɡʏð]

һигеҙ (higeź, “eight”) + күҙ (küź, “eye”).
Cognate with
Kazakh сегізкөз (segızköz, “sacrum”).

compound

ba:Һигеҙгүҙ һөйәк


ҡатлам

qatlam (romanization)
ҡатлам (absolute singular)
ҡатламдар (absolute plural)
ҡатламдың (definite genitive singular)
ҡатламдарҙың (definite genitive plural)
ҡатламға (dative singular)
ҡатламдарға (dative plural)
ҡатламды (accusative definite singular)
ҡатламдарҙы (accusative definite plural)
ҡатламда (locative singular)
ҡатламдарҙа (locative plural)
ҡатламдан (ablative singular)
ҡатламдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡатламдарҙың

ҡатламдарҙан

From *qat-la-m (“layer, stratum”), from Proto-Turkic *kat (“layer”).
Cognate with
Kazakh қаттам (qattam, “layer, bed of rock, formation”),
Uzbek qatlam (“layer”),
Uyghur قاتلام (qatlam, “layer”).


әсә

From Proto-Turkic *ăča / *ĕče "mother; elder sister; older woman".
Compare with
Kyrgyz эже (eje, “elder sister; a way to address an older woman”),
Southern Altai эје (eǰe, “elder sister; a way to address an older woman”),
Uzbek ocha (“grandmother”),
Uyghur ئاچا (acha, “elder sister; a way to address an older woman”), etc.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Әсәм теле миңә — сәсән теле. (Rami Garipov)
Əsəm tele miñə — səsən tele.
My mother's tongue to me is bard's language.

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

When her mother died, her father brought home a stepmother.

Əsəhe ülgəs, atahı öygə ügəy əsə alıp qaytqan.


дәғүә

head

дәғүә • (däğwä)

ba-noun

дәғүә • (däğwä)

däğwä (romanization)
дәғүә (absolute singular)
дәғүәләр (absolute plural)
дәғүәнең (definite genitive singular)
дәғүәләрҙең (definite genitive plural)
дәғүәкә (dative singular)
дәғүәләргә (dative plural)
дәғүәне (accusative definite singular)
дәғүәләрҙе (accusative definite plural)
дәғүәлә (locative singular)
дәғүәләрҙә (locative plural)
дәғүәнән (ablative singular)
дәғүәләрҙән (ablative plural)

From Arabic دَعْوَى (daʕwā, “claim, assertion”).

bor

Дәғүә ғаризаһы.

Өфө ҡалаһы судында башына ҡар төшөп йәрәхәтләнгән ҡатындың дәғүәһе ҡаралды.

In Ufa city court, a claim was examined of a woman who had been injured by snow falling (off a roof) on her .

Öfö qalahï sudïnda bašïna qar töšöp yäräxätlängän qatïndïñ däğwähe qaraldï.


киңлек

head

киңлек • (kiñlek)

ba-noun

киңлек • (kiñlek)

kiñlek (romanization)
киңлек (absolute singular-only)
киңлектең (definite genitive singular-only)
киңлеккә (dative singular-only)
киңлекте (accusative definite singular-only)
киңлектә (locative singular-only)
киңлектән (ablative singular-only)

киң (kiñ, “wide”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Old Uyghur [script needed] (keŋlik, “expanse”);
Kazakh кеңдік (keñdık, “width”),
Kazakh кеңдик (keñdik, “width”),
Uzbek kenglik (“width”).


Ғабдулла

head

Ғабдулла • (Ğabdulla)

ba-proper noun

Ғабдулла • (Ğabdulla)

Ğabdulla (romanization)
Ғабдулла (absolute singular-only)
Ғабдулланың (definite genitive singular-only)
Ғабдулла (dative singular-only)
Ғабдулланы (accusative definite singular-only)
Ғабдуллала (locative singular-only)
Ғабдулланан (ablative singular-only)

[ɢɑb.duˈɫːɑ]

[ʁɑb.duˈɫːɑ]

From Arabic عَبْدُ اللّٰه (ʕabdu llāh).
Doublet of Абдулла (Abdulla).

bor

عَبْدُ اللّٰه

a male given name from Arabic, equivalent to English Abdullah


оҙонлоҡ

head

оҙонлоҡ • (oźonloq)

ba-noun

оҙонлоҡ • (oźonloq)

oźonloq (romanization)
оҙонлоҡ (absolute singular-only)
оҙонлоҡтоң (definite genitive singular-only)
оҙонлоҡҡа (dative singular-only)
оҙонлоҡто (accusative definite singular-only)
оҙонлоҡта (locative singular-only)
оҙонлоҡтан (ablative singular-only)

[ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q]

оҙон (oźon, “long”) + -лоҡ (-loq, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Kazakh ұзындық (ūzyndyq),
Kyrgyz узундук (uzunduk),
Uzbek uzunlik,
Turkmen uzynlyk,
Turkish uzunluk (“length”).


уймаҡ

uymaq (romanization)
уймаҡ (absolute singular)
уймаҡтар (absolute plural)
уймаҡтың (definite genitive singular)
уймаҡтарҙың (definite genitive plural)
уймаҡҡа (dative singular)
уймаҡтарға (dative plural)
уймаҡты (accusative definite singular)
уймаҡтарҙы (accusative definite plural)
уймаҡта (locative singular)
уймаҡтарҙа (locative plural)
уймаҡтан (ablative singular)
уймаҡтарҙан (ablative plural)

From *ōymaq (“thimble”), from Proto-Turkic *ōy- (“to make a hole, peck, chisel”).
Cognate with
Kazakh оймақ (oimaq),
Kyrgyz оймок (oymok),
Crimean Tatar oymaq,
Turkmen oýmak,
Azerbaijani oymaq (“thimble”).


берәү

head

берәү • (berəw)

berəw (romanization)
берәү (absolute singular)
берәүҙәр (absolute plural)
берәүҙең (definite genitive singular)
берәүҙәрҙең (definite genitive plural)
берәүгә (dative singular)
берәүҙәргә (dative plural)
берәүҙе (accusative definite singular)
берәүҙәрҙе (accusative definite plural)
берәүҙә (locative singular)
берәүҙәрҙә (locative plural)
берәүҙән (ablative singular)
берәүҙәрҙән (ablative plural)

From *birägü (“one of a group; somebody”), from Proto-Turkic *bīr (“one”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (birägü, “one of a group; someone”);
Turkish birey,
Kazakh біреу (bıreu),
Kyrgyz бирөө (biröö, “one (of several); someone, something”),
Southern Altai бирӱ (birü, “one (of several); one piece”),
Karachay-Balkar биреу (birew, “somebody”),
Kumyk бирев (birew, “somebody”),
Uzbek birov (“one; someone”).

cog

Берәү ишек туҡылдата.

Үрге урамда берәү әсе итеп һыҙғырып ебәрҙе.

Somebody in the upper street gave an ear-splitting whistle.

Ürge uramda berəw əse itep hıźğırıp yebərźe.


һаҡсы

head

һаҡсы • (haqsı)

ba-noun

һаҡсы • (haqsı)

haqsı (romanization)
һаҡсы (absolute singular)
һаҡсылар (absolute plural)
һаҡсының (definite genitive singular)
һаҡсыларҙың (definite genitive plural)
һаҡсыға (dative singular)
һаҡсыларға (dative plural)
һаҡсыны (accusative definite singular)
һаҡсыларҙы (accusative definite plural)
һаҡсыла (locative singular)
һаҡсыларҙа (locative plural)
һаҡсынан (ablative singular)
һаҡсыларҙан (ablative plural)

From *saq-čï (“guard, watchman”), from
Proto-Turkic *sak (“aware; to protect”).
Cognate with Kazakh сақшы (saqşy, “guard”), Uzbek soqchi (“guard, watchman”).


суфыйсылыҡ

head

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

ba-noun

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

sufıysılıq (romanization)
суфыйсылыҡ (absolute singular)
суфыйсылыҡтар (absolute plural)
суфыйсылыҡтың (definite genitive singular)
суфыйсылыҡтарҙың (definite genitive plural)
суфыйсылыҡҡа (dative singular)
суфыйсылыҡтарға (dative plural)
суфыйсылыҡты (accusative definite singular)
суфыйсылыҡтарҙы (accusative definite plural)
суфыйсылыҡта (locative singular)
суфыйсылыҡтарҙа (locative plural)
суфыйсылыҡтан (ablative singular)
суфыйсылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суфыйсылыҡтың

суфыйсылыҡҡа

суфыйсылыҡты

суфыйсылыҡта

суфыйсылыҡтан

суфыйсылыҡтар

суфыйсылыҡтарҙың

суфыйсылыҡтарға

суфыйсылыҡтарҙы

суфыйсылыҡтарҙа

суфыйсылыҡтарҙан

су‧фый‧сы‧лыҡ

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donʺyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

ba:суфыйсылыҡ


Фәрит

head

Фәрит • (Fərit)

ba-proper noun

Фәрит • (Fərit)

Fərit (romanization)
Фәрит (absolute singular-only)
Фәриттең (definite genitive singular-only)
Фәриткә (dative singular-only)
Фәритте (accusative definite singular-only)
Фәриттә (locative singular-only)
Фәриттән (ablative singular-only)

a male given name, Fareed or Farid, from Arabic


миң

miñ (romanization)
миң (absolute singular)
миңдәр (absolute plural)
миңдең (definite genitive singular)
миңдәрҙең (definite genitive plural)
миңгә (dative singular)
миңдәргә (dative plural)
миңде (accusative definite singular)
миңдәрҙе (accusative definite plural)
миңдә (locative singular)
миңдәрҙә (locative plural)
миңдән (ablative singular)
миңдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *beŋ (“mole”).
Cognate with Kazakh мең (meñ), Kyrgyz мең (meŋ), Turkmen meň, Turkish ben, Khakas миң (miñ),
Yakut мэҥ (meñ, “birthmark, mole”).


йәйә

head

йәйә • (yəyə)

ba-noun

йәйә • (yəyə)

yəyə (romanization)
йәйә (absolute singular)
йәйәләр (absolute plural)
йәйәнең (definite genitive singular)
йәйәләрҙең (definite genitive plural)
йәйәгә (dative singular)
йәйәләргә (dative plural)
йәйәне (accusative definite singular)
йәйәләрҙе (accusative definite plural)
йәйәлә (locative singular)
йәйәләрҙә (locative plural)
йәйәнән (ablative singular)
йәйәләрҙән (ablative plural)

From *yaya (“bow”), from Proto-Turkic *yā(y) (“bow”).
Immediately comparable to
Tatar җәя (cäya, “bow”),
Karachay-Balkar джая (caya, “bow”);
further, compare with
Old Uyghur [script needed] (ja, “bow”);
Kazakh жай (jai, “bow”),
Uzbek yoy (“bow; bracket”),
Turkmen ýaý (“bow”),
Azerbaijani yay (“bow”),
Turkish yay (“bow”);
Kyrgyz жаа (jaa, “bow”),
Southern Altai јаа (ǰaa, “bow”),
Tuvan ча (ça, “bow”)
Yakut саа (saa, “rifle”).

Уртаҡ үҙгәреүсәнде йәйә тышына сығарып күсереп яҙайыҡ.

Let us rewrite (the expression) by taking the common variable outside of the brackets.

Urtaq üźgərewsənde yəyə tışına sığarıp küserep yaźayıq.

(punctuation mark, mathematics) bracket(s), (a pair of) parenthesis


ҡыҙылса

head

ҡыҙылса • (qıźılsa)

ba-noun

ҡыҙылса • (qıźılsa)

qıźılsa (romanization)
ҡыҙылса (absolute singular)
ҡыҙылсалар (absolute plural)
ҡыҙылсаның (definite genitive singular)
ҡыҙылсаларҙың (definite genitive plural)
ҡыҙылсаға (dative singular)
ҡыҙылсаларға (dative plural)
ҡыҙылсаны (accusative definite singular)
ҡыҙылсаларҙы (accusative definite plural)
ҡыҙылсала (locative singular)
ҡыҙылсаларҙа (locative plural)
ҡыҙылсанан (ablative singular)
ҡыҙылсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыҙылсаларҙың

ҡыҙылсаларға

ҡыҙылсаларҙы

ҡыҙылсаларҙа

ҡыҙылсаларҙан

[qɯ̞.ðɯ̞ɫˈsɑ]

From *qïzïlča (“measles; rubella”), from Proto-Turkic *kïŕïl (“red”).
Cognate with
Kazakh қызылша (qyzylşa, “measles”),
Kyrgyz кызылча (kızılca, “measles”),
Kumyk кызылча (kızılça, “rubella”),
Uzbek qizilcha (“rubella”).

ba:Ҡыҙылса (ауырыу)


хәрәкәт

head

хәрәкәт • (xərəkət)

ba-noun

хәрәкәт • (xərəkət)

xərəkət (romanization)
хәрәкәт (absolute singular-only)
хәрәкәттең (definite genitive singular-only)
хәрәкәткә (dative singular-only)
хәрәкәтте (accusative definite singular-only)
хәрәкәттә (locative singular-only)
хәрәкәттән (ablative singular-only)

From Persian حرکت (“motion, movement”), from Arabic حَرَكَة (ḥaraka, “motion, movement”).
Cognate with Kazakh әрекет (äreket, “action; effort”), Kyrgyz аракет (araket, “action; effort”), Uzbek harakat (“movement, action”), Turkish hareket (“action, movement”), etc.

cog

(linguistics) diacritic, accent mark in Arabic script traditions


Гүзәл

head

Гүзәл • (Güzəl)

ba-proper noun

Гүзәл • (Güzəl)

Güzəl (romanization)
Гүзәл (absolute singular-only)
Гүзәлдең (definite genitive singular-only)
Гүзәлгә (dative singular-only)
Гүзәлде (accusative definite singular-only)
Гүзәлдә (locative singular-only)
Гүзәлдән (ablative singular-only)

a female given name from the Turkic languages


асыу

head

асыу • (asıw)

ba-noun

асыу • (asıw)

asıw (romanization)
асыу (absolute singular-only)
асыуҙың (definite genitive singular-only)
асыуға (dative singular-only)
асыуҙы (accusative definite singular-only)
асыуҙа (locative singular-only)
асыуҙан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar ачу (açu, “anger”),
Kazakh ашу (aşu, “anger”),
Kumyk ачув (açuw, “anger”),
Southern Altai ачу (aču, “anger”),
Kyrgyz ачуу (acuu, “anger”).


диуана

diwana (romanization)
диуана (absolute singular)
диуаналар (absolute plural)
диуананың (definite genitive singular)
диуаналарҙың (definite genitive plural)
диуанаға (dative singular)
диуаналарға (dative plural)
диуананы (accusative definite singular)
диуаналарҙы (accusative definite plural)
диуанала (locative singular)
диуаналарҙа (locative plural)
диуананан (ablative singular)
диуаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

диуаналарҙың

диуаналарҙан

From Persian دیوانه (divâne, “a crazy person, madman”).
Cognate with Kazakh диуана (diuana), Uzbek devona, Turkish divane (“crazy person, madman”).

bor

(religion) a holy fool, crazy for God; a person who does not conform to social norms of behavior because of a mental disability or as a deliberate choice, regarded as having a compensating divine blessing or inspiration


Исрафил

head

Исрафил • (İsrafil)

ba-proper noun

Исрафил • (İsrafil)

İsrafil (romanization)
Исрафил (absolute singular-only)
Исрафилдың (definite genitive singular-only)
Исрафилға (dative singular-only)
Исрафилды (accusative definite singular-only)
Исрафилда (locative singular-only)
Исрафилдан (ablative singular-only)

[ïs.ɾɑˈfʲïɫ]

From Arabic إِسْـرَافِـيْـل (ʔisrāfiyl, “Israfil”).

bor

إِسْـرَافِـيْـل

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur, all living beings will die.

(Islam) Israfil, one of the four archangels in Islam, believed to blow the Sur (trumpet) to announce the Day of Calamity and the Day of Resurrection


ғәләйһи-ссәләм

head

ғәләйһи-ссәләм • (ğələyhi-ssələm)

ғә‧ләй‧һи-ссә‧ләм

From Arabic عليه السلام (ʕalayhi s-salām, “peace be upon him”).
Compare to
Uzbek alayhissalom,
Uyghur ئەلەيھىسسالام (eleyhissalam).

cog

ئەلەيھىسسالام

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur (~trumpet), all living beings will die.

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd, peace be upon him. When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam, eulogy) peace be upon him (an honorific phrase used by Muslims after any mention of prophets or angels)


ыуыҙ

head

ыуыҙ • (ıwıź)

ba-noun

ыуыҙ • (ıwıź)

ıwıź (romanization)
ыуыҙ (absolute singular)
ыуыҙҙар (absolute plural)
ыуыҙҙың (definite genitive singular)
ыуыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ыуыҙға (dative singular)
ыуыҙҙарға (dative plural)
ыуыҙҙы (accusative definite singular)
ыуыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ыуыҙҙа (locative singular)
ыуыҙҙарҙа (locative plural)
ыуыҙҙан (ablative singular)
ыуыҙҙарҙан (ablative plural)

From *oğuz (“colostrum”),
from Proto-Turkic *ạguŕ (“colostrum”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (oğuz, “colostrum”);
Kazakh уыз (uyz, “colostrum”),
Kyrgyz ууз (uuz, “colostrum”),
Southern Altai уус сӱт (uus süt, “colostrum”),
Karachay-Balkar уууз (uwuz, “colostrum”),
Kumyk увуз (uwuz, “colostrum”),
Uyghur ئوغۇز (oghuz, “colostrum”),
Turkmen ovuz (“colostrum”),
Turkish ağız (“colostrum”),
Khakas оос (oos, “colostrum”),
Yakut уоһах (uohaq, “colostrum”).