кесе йома

kese yoma (romanization)
кесе йома (absolute singular)
кесе йомалар (absolute plural)
кесе йоманың (definite genitive singular)
кесе йомаларҙың (definite genitive plural)
кесе йомаға (dative singular)
кесе йомаларға (dative plural)
кесе йоманы (accusative definite singular)
кесе йомаларҙы (accusative definite plural)
кесе йомала (locative singular)
кесе йомаларҙа (locative plural)
кесе йоманан (ablative singular)
кесе йомаларҙан (ablative plural)

кесе йомалар

кесе йоманың

кесе йомаларҙың

кесе йомаларға

кесе йомаларҙы

кесе йомаларҙа

кесе йоманан

кесе йомаларҙан

Literally "the small Friday"; compare with the synonymous term кесе аҙна (kese aźna) .

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week. (From an astrology forecast)

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təʹśire bötə aźnağa huźılasaq.


йәкшәмбе

head

йәкшәмбе • (yəkşəmbe)

ba-noun

йәкшәмбе • (yəkşəmbe)

yəkşəmbe (romanization)
йәкшәмбе (absolute singular)
йәкшәмбеләр (absolute plural)
йәкшәмбенең (definite genitive singular)
йәкшәмбеләрҙең (definite genitive plural)
йәкшәмбегә (dative singular)
йәкшәмбеләргә (dative plural)
йәкшәмбене (accusative definite singular)
йәкшәмбеләрҙе (accusative definite plural)
йәкшәмбелә (locative singular)
йәкшәмбеләрҙә (locative plural)
йәкшәмбенән (ablative singular)
йәкшәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәкшәмбеләрҙең

йәкшәмбеләргә

йәкшәмбеләрҙе

йәкшәмбеләрҙә

йәкшәмбеләрҙән

From Persian یکشنبه (yek-šanbe, “Sunday”).

Йәкшәмбе көнө һуң ғына уяндым.


сәләм

head

сәләм • (sələm)

From the Arabic سَلَام (salām, “greeting”).

the traditional Muslim greeting, salaam; hello, hi


аҙыҡ

аҙыҡ • (aźıq)

ba-noun

аҙыҡ • (aźıq)

aźıq (romanization)
аҙыҡ (absolute singular-only)
аҙыҡтың (definite genitive singular-only)
аҙыҡҡа (dative singular-only)
аҙыҡты (accusative definite singular-only)
аҙыҡта (locative singular-only)
аҙыҡтан (ablative singular-only)

From *azuq (“food”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (azuq, “food”);
Kazakh азық (azyq),
Uzbek oziq,
Turkish azık,
Yakut ыһык (ıhık, “food”),
etc.


яға

head

яға • (yağa)

ba-noun

яға • (yağa)

yağa (romanization)
яға (absolute singular)
яғалар (absolute plural)
яғаның (definite genitive singular)
яғаларҙың (definite genitive plural)
яғаға (dative singular)
яғаларға (dative plural)
яғаны (accusative definite singular)
яғаларҙы (accusative definite plural)
яғала (locative singular)
яғаларҙа (locative plural)
яғанан (ablative singular)
яғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaka (“edge; collar”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jaqa, “collar”);
Kazakh жаға (jağa, “collar”),
Kyrgyz жака (jaka, “collar; shore, bank”),
Uzbek yoqa (“collar; side; shore, bank”),
Turkish yaka (“collar”),
Khakas чаға (çağa, “trousers/pants' belt; edge”),
Yakut саҕа (sağa, “collar; edge”), etc.

cog

collar, the part of a garment that covers the neck and throat


Әлфиә

head

Әлфиә • (Əlfiə)

ba-proper noun

Әлфиә • (Əlfiə)

Əlfiə (romanization)
Әлфиә (absolute singular-only)
Әлфиәнең (definite genitive singular-only)
Әлфиә (dative singular-only)
Әлфиәне (accusative definite singular-only)
Әлфиәлә (locative singular-only)
Әлфиәнән (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic أَلْفِيَّة (ʔalfiyya, “yarrow”).


Дим

Dim (romanization)
Дим (absolute singular-only)
Димдең (definite genitive singular-only)
Димгә (dative singular-only)
Димде (accusative definite singular-only)
Димдә (locative singular-only)
Димдән (ablative singular-only)


ҡабырға

head

ҡабырға • (qabırğa)

ba-noun

ҡабырға • (qabırğa)

qabırğa (romanization)
ҡабырға (absolute singular)
ҡабырғалар (absolute plural)
ҡабырғаның (definite genitive singular)
ҡабырғаларҙың (definite genitive plural)
ҡабырғаҡа (dative singular)
ҡабырғаларға (dative plural)
ҡабырғаны (accusative definite singular)
ҡабырғаларҙы (accusative definite plural)
ҡабырғала (locative singular)
ҡабырғаларҙа (locative plural)
ҡабырғанан (ablative singular)
ҡабырғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡабырғаларҙың

ҡабырғаларға

ҡабырғаларҙы

ҡабырғаларҙа

ҡабырғаларҙан

[qɑ.βɯ̞r.ˈʁɑ]

From *qapurğa (“rib”), derived from Proto-Turkic *kapur- (“rib”).
Cognate with
Tatar кабырга (qabırga, “rib”),
Kazakh қабырға (qabyrğa, “rib”),
Kumyk къабургъа (qaburğa, “rib”),
Crimean Tatar qaburğa (“rib”),
Kyrgyz кабырга (kabırga, “rib”),
Shor қабырға (“rib”),
Uzbek qovurgʻa (“rib”),
Uyghur قوۋۇرغا (qowurgha, “rib”),
Turkmen gapyrga (“rib”),
Azerbaijani qabırğa (“rib”),
Turkish kaburga (“rib”).

cog

Shor қабырға (“rib”)


осҡон

osqon (romanization)
осҡон (absolute singular)
осҡондар (absolute plural)
осҡондоң (definite genitive singular)
осҡондарҙың (definite genitive plural)
осҡонға (dative singular)
осҡондарға (dative plural)
осҡондо (accusative definite singular)
осҡондарҙы (accusative definite plural)
осҡонда (locative singular)
осҡондарҙа (locative plural)
осҡондан (ablative singular)
осҡондарҙан (ablative plural)

A Chagatai innovation: ئوچقون (učqun, “sparkle”), from Proto-Turkic *uč- (“to fly”).
Cognate with Tatar очкын (oçkın), Kazakh ұшқын (ūşqyn), Kumyk учгъун (uçğun), Kyrgyz учкун (uckun), Uzbek uchqun, Uyghur ئۇچقۇن (uchqun), Turkmen uçgun, Turkish uçkun (“sparkle”).

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Even from a small sparkle, big fire breaks out.


үксә

head

үксә • (üksə)

ba-noun

үксә • (üksə)

üksə (romanization)
үксә (absolute singular)
үксәләр (absolute plural)
үксәнең (definite genitive singular)
үксәләрҙең (definite genitive plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative definite singular)
үксәләрҙе (accusative definite plural)
үксәлә (locative singular)
үксәләрҙә (locative plural)
үксәнән (ablative singular)
үксәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ökče (“heel”).
Not attested in Old Turkic.
Cognate with
Tatar үкчә (ükçä),
Kazakh өкше (ökşe),
Kyrgyz өкчө (ökcö),
Southern Altai энчек (enček),
Uyghur ئوكچە (okche),
Turkmen ökje,
Ottoman Turkish اوكچه (ökçe, “heel”), etc.


боҙбармаҡ

head

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

ba-noun

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

boźbarmaq (romanization)
боҙбармаҡ (absolute singular)
боҙбармаҡтар (absolute plural)
боҙбармаҡтың (definite genitive singular)
боҙбармаҡтарҙың (definite genitive plural)
боҙбармаҡҡа (dative singular)
боҙбармаҡтарға (dative plural)
боҙбармаҡты (accusative definite singular)
боҙбармаҡтарҙы (accusative definite plural)
боҙбармаҡта (locative singular)
боҙбармаҡтарҙа (locative plural)
боҙбармаҡтан (ablative singular)
боҙбармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

боҙбармаҡтың

боҙбармаҡтан

боҙбармаҡтар

боҙбармаҡтарҙың

боҙбармаҡтарға

боҙбармаҡтарҙы

боҙбармаҡтарҙа

боҙбармаҡтарҙан

боҙ (boź, “ice”) + бармаҡ (barmaq, “finger”).


көрт

head

көрт • (kört)

ba-noun

көрт • (kört)

kört (romanization)
көрт (absolute singular)
көрттәр (absolute plural)
көрттөң (definite genitive singular)
көрттәрҙең (definite genitive plural)
көрткә (dative singular)
көрттәргә (dative plural)
көрттө (accusative definite singular)
көрттәрҙе (accusative definite plural)
көрттә (locative singular)
көрттәрҙә (locative plural)
көрттән (ablative singular)
көрттәрҙән (ablative plural)

From *kürt (“snow drift”), related to Yakut күрт- (kürt-, “to shovel”), Karakhanid [script needed] (küri-), Karakhanid [script needed] (kürä-, “to scoop, shovel”). See also көрәк (körək, “shovel”).
Compare to
Tatar көрт (kört, “snow drift”),
Kumyk кюрт (kürt, “snow drift”),
Southern Altai күрт (“snow drift”),
Shor кӧрт (“snow drift”);
also
Kazakh күртік (kürtık, “snow drift”),
Kyrgyz күртүк (kürtük)/күрткү (kürtkü, “snow drift”),
Khakas кӧртік (“snow drift”).


һаҡау

Cognate with
Kazakh сақау (saqau, “mute; stutterer, stammerer”),
Kyrgyz сакоо (sakoo, “stutterer, stammerer”),
Uzbek soqov (“mute; stutterer, stammerer”),
etc.

unable to pronounce a certain sound properly (of person, speech)


төймә

head

төймә • (töymə)

ba-noun

төймә • (töymə)

töymə (romanization)
төймә (absolute singular)
төймәләр (absolute plural)
төймәнең (definite genitive singular)
төймәләрҙең (definite genitive plural)
төймәгә (dative singular)
төймәләргә (dative plural)
төймәне (accusative definite singular)
төймәләрҙе (accusative definite plural)
төймәлә (locative singular)
төймәләрҙә (locative plural)
төймәнән (ablative singular)
төймәләрҙән (ablative plural)

From *tügme (“button”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tügmä, “button”);
Kazakh түйме (tüime, “button”),
Kumyk тюйме (tüyme, “button”),
Kyrgyz түймө (tüymö, “button”),
Uzbek tugma (“button”),
Uyghur تۈگمە (tügme, “button”),
Crimean Tatar dögme (“button”),
Turkish düğme (“button”), etc.


беренсе

Беренсе муйын умыртҡаһы баш һөлдәһе менән бергә ошо теш аша хәрәкәтсән тоташҡан.

The first cervical vertebra is flexibly connected with the skull via this axis.

Berense muyın umırtqahı baş höldəhe menən bergə oşo teş aşa xərəkətsən totaşqan.

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит. (From an elementary math textbook)
Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.
There are 16 kg of candies in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.

Әгәр беренсе килешеүҙең етешһеҙлектәре булмаһа, икенсеһен төҙөүгә ихтыяж тыумаҫ ине. (Hebrews 8:7)

If there were no disadvantages of the first covenant, the need for making the second would not have arisen.

Əgər berense kileşewźeñ yeteşheźlektəre bulmaha, ikensehen töźöwgə ixtıyaj tıwmaś ine.


дүртенсе

head

дүртенсе • (dürtense)

Cognates include Turkish dördüncü, Tatar дүртенче (dürtençe), Kazakh төртінші (törtınşı), Kyrgyz төртүнчү (törtüncü), Turkmen dördünji and Azerbaijani dördüncü.

cog

Kazakh төртінші (törtınşı)


алтынсы

head

алтынсы • (altınsı)

Cognates include Turkish altıncı, Tatar алтынчы (altınçı), Kazakh алтыншы (altynşy), Kyrgyz алтынчы (altıncı), Turkmen altynjy and Azerbaijani altıncı.


һигеҙенсе

һигеҙенсе • (higeźense)

Cognates include Turkish sekizinci, Tatar сигезенче (sigezençe), Kazakh сегізінші (segızınşı), Kyrgyz сегизинчи (segizinci), Turkmen sekizinji and Azerbaijani səkkizinci.

cog

Kazakh сегізінші (segızınşı)


етенсе

Cognates include Turkish yedinci, Tatar җиденче (cidençe), Kazakh жетінші (jetınşı), Kyrgyz жетинчи (jetinci), Turkmen ýedinji and Azerbaijani yeddinci.


бишенсе

head

бишенсе • (bişense)

Cognates include Turkish beşinci, Tatar бишенче (bişençe), Kazakh бесінші (besınşı), Kyrgyz бешинчи (beşinci), Turkmen bäşinji and Azerbaijani beşinci.


туғыҙынсы

туғыҙынсы • (tuğıźınsı)

Cognates include Turkish dokuzuncu, Tatar тугызынчы (tuğızınçı), Kazakh тоғызыншы (toğyzynşy), Kyrgyz тогузунчу (toguzuncu), Turkmen dokuzynjy and Azerbaijani doqquzuncu.

cog

Tatar тугызынчы (tuğızınçı)

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй. (from a radio weather forecast)

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


унынсы

head

унынсы • (unınsı)

From Proto-Turkic *onunču (“tenth”).
Cognate with Tatar унынчы (unınçı), Kazakh оныншы (onynşy), Kyrgyz онунчу (onuncu), Turkmen onunjy, Azerbaijani onuncu, Turkish onuncu.


өсөнсө

өсөнсө • (ösönsö)

From *üčünčü (“third”), from Proto-Turkic *üč (“three”).
Cognates include
Old Uyghur [script needed] (üčünčü), Old Uyghur [script needed] (üčünči, “third”);
Tatar өченче (öçençe), Kazakh үшінші (üşınşı), Kyrgyz үчүнчү (ücüncü), Turkmen üçünji, Azerbaijani üçüncü, Turkish üçüncü (“third”).

cog

Kazakh үшінші (üşınşı)

Өсөнсө көн генә Мәскәүҙән ҡайттым.

It's only the third day since I returned from Moscow (=I returned from Moscow just three days ago).

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.
Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.
There are 16 kg of candies in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.(From an elementary math textbook)


икенсе

From *ekinči (“second”), from Proto-Turkic *ẹk(k)i (“two”).
Cognate with
Tatar икенче (ikençe), Kazakh екінші (ekınşı), Kyrgyz экинчи (ekinci), Southern Altai экинчи (ekinči, “second”), Uzbek ikkinchi,
Turkmen ikinji, Turkish ikinci, Azerbaijani ikinci (“second”).

If there were no disadvantages of the first covenant, the need would not have arisen for making the second one.


көл

köl (romanization)
көл (absolute singular)
көлдәр (absolute plural)
көлдөң (definite genitive singular)
көлдәрҙең (definite genitive plural)
көлгә (dative singular)
көлдәргә (dative plural)
көлдө (accusative definite singular)
көлдәрҙе (accusative definite plural)
көлдә (locative singular)
көлдәрҙә (locative plural)
көлдән (ablative singular)
көлдәрҙән (ablative plural)

Көлдә бешкән икмәк.


оро

oro (romanization)
оро (absolute singular)
оролар (absolute plural)
ороноң (definite genitive singular)
ороларҙың (definite genitive plural)
ороға (dative singular)
ороларға (dative plural)
ороно (accusative definite singular)
ороларҙы (accusative definite plural)
орола (locative singular)
ороларҙа (locative plural)
оронан (ablative singular)
ороларҙан (ablative plural)

Unknown, probably from the verb *ur- "to pour" (compare Khakas, Shor, Tofalar ur- "to pour"), or from the verb or- / *ur- "to dig" — compare Karachay-Balkar уру (uru, “hole”).
See also Bashkir ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡойо (qoyo, “well”), which both developed from a different verb stem with the same meaning "to pour".

(Eastern Bashkir) well, hole in the ground used as water source


тараҡ

taraq (romanization)
тараҡ (absolute singular)
тараҡтар (absolute plural)
тараҡтың (definite genitive singular)
тараҡтарҙың (definite genitive plural)
тараҡҡа (dative singular)
тараҡтарға (dative plural)
тараҡты (accusative definite singular)
тараҡтарҙы (accusative definite plural)
тараҡта (locative singular)
тараҡтарҙа (locative plural)
тараҡтан (ablative singular)
тараҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tarġak (“comb”); cognate with Azerbaijani daraq, Kazakh тарақ (taraq), Kyrgyz тарак (tarak), Southern Altai тарак (tarak), Turkish tarak, Turkmen darak, Uyghur تاغاق (taghaq) and Uzbek taroq.


бүрек

head

бүрек • (bürek)

ba-noun

бүрек • (bürek)

bürek (romanization)
бүрек (absolute singular)
бүректәр (absolute plural)
бүректең (definite genitive singular)
бүректәрҙең (definite genitive plural)
бүреккә (dative singular)
бүректәргә (dative plural)
бүректе (accusative definite singular)
бүректәрҙе (accusative definite plural)
бүректә (locative singular)
бүректәрҙә (locative plural)
бүректән (ablative singular)
бүректәрҙән (ablative plural)


тин

tin (romanization)
тин (absolute singular)
тиндәр (absolute plural)
тиндең (definite genitive singular)
тиндәрҙең (definite genitive plural)
тингә (dative singular)
тиндәргә (dative plural)
тинде (accusative definite singular)
тиндәрҙе (accusative definite plural)
тиндә (locative singular)
тиндәрҙә (locative plural)
тиндән (ablative singular)
тиндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”). A squirrel pelt was used as a monetary unit - see e.g. the etymology of Finnish raha (“money”).
Doublet of тейен (teyen, “squirrel”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen, “kopek”),
Kazakh тиын (tiyn, “former currency unit”),
Kyrgyz тыйын (tıyın, “kopek”),
Uzbek tiyin (“currency unit in Uzbekistan”),
Uyghur تىيىن (tiyin, “kopek”).


сана

sana (romanization)
сана (absolute singular)
саналар (absolute plural)
сананың (definite genitive singular)
саналарҙың (definite genitive plural)
санаға (dative singular)
саналарға (dative plural)
сананы (accusative definite singular)
саналарҙы (accusative definite plural)
санала (locative singular)
саналарҙа (locative plural)
сананан (ablative singular)
саналарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh шана (şana, “sledge”),
Kyrgyz чана (cana, “sledge”),
Uzbek chana (“sledge”),
Uyghur چانا (chana, “sledge”);
Shor сана (“ski”),
Khakas сана (sana, “ski”).


тамашасы

head

тамашасы • (tamaşası)

ba-noun

тамашасы • (tamaşası)

tamaşası (romanization)
тамашасы (absolute singular)
тамашасылар (absolute plural)
тамашасының (definite genitive singular)
тамашасыларҙың (definite genitive plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative definite singular)
тамашасыларҙы (accusative definite plural)
тамашасыла (locative singular)
тамашасыларҙа (locative plural)
тамашасынан (ablative singular)
тамашасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашасыларҙың

тамашасыларға

тамашасыларҙы

тамашасыларҙа

тамашасыларҙан

From тамаша (tamaşa, “spectacle”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

viewer, spectator (of television, theater etc.)


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply


әжәл

head

әжәл • (əjəl)

ba-noun

әжәл • (əjəl)

əjəl (romanization)
әжәл (absolute singular)
әжәлдәр (absolute plural)
әжәлдең (definite genitive singular)
әжәлдәрҙең (definite genitive plural)
әжәлгә (dative singular)
әжәлдәргә (dative plural)
әжәлде (accusative definite singular)
әжәлдәрҙе (accusative definite plural)
әжәлдә (locative singular)
әжәлдәрҙә (locative plural)
әжәлдән (ablative singular)
әжәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic أَجَل (ʔajal, “end, destiny, death”).

der

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы. (Mustai Karim)

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes my forehead.

Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.


бесән

head

бесән • (besən)

ba-noun

бесән • (besən)

besən (romanization)
бесән (absolute singular-only)
бесәндең (definite genitive singular-only)
бесәнгә (dative singular-only)
бесәнде (accusative definite singular-only)
бесәндә (locative singular-only)
бесәндән (ablative singular-only)

From *bičen "hay", a verbal noun derived from Proto-Turkic *bič- (“to cut”).
Cognate with
Tatar печән (peçän, “hay”),
Kazakh пішен (pışen, “hay”),
Karachay-Balkar бичен (biçen, “hay”),
Southern Altai бичен (bičen, “hay”),
Uzbek pichan (“hay”),
Uyghur пичан (pichan) // پىچان (pichan, “hay”), etc.

hay, grass cut and dried for use as animal fodder


бөгөн

head

бөгөн • (bögön)

From *bügün "today", composed from bu "this" + kün "day".
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bükün, “today”);
Tatar бүген (bügen),
Kazakh бүгін,
Kyrgyz, Yakut бүгүн (bügün),
Uzbek bugun,
Uyghur بۈگۈن (bügün),
Turkmen, Azerbaijani, Turkish bugün, etc.

cog

Кисәге дуҫ бөгөн дошман булды.

Yesterday's friend today has turned enemy.

Тормош ағышының бөгөн көтмәгәндә үҙгәреүе ихтимал.

Today, the flow of life may change unexpectedly. (From a horoscope)

Tormoş ağışınıñ bögön kötməgəndə üźgərewe ixtimal.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

Today, you won't see aspirin on drugstore shelves in Bashkortostan.

Başqortostan darıwxanaları kəştələrendə bögön aspirin kürməśheñ.


эсәк

head

эсәк • (esək)

ba-noun

эсәк • (esək)

esək (romanization)
эсәк (absolute singular)
эсәктәр (absolute plural)
эсәктең (definite genitive singular)
эсәктәрҙең (definite genitive plural)
эсәккә (dative singular)
эсәктәргә (dative plural)
эсәкте (accusative definite singular)
эсәктәрҙе (accusative definite plural)
эсәктә (locative singular)
эсәктәрҙә (locative plural)
эсәктән (ablative singular)
эсәктәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *ičäk (“intestine, gut”), from an earlier form *ičägü (“instestine, gut”), from Proto-Turkic *ič (“interior; bowels, stomach”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ičägü, “viscera, bowels”);
Tatar эчәк (eçäk),
Kazakh ішек (ışek),
Kyrgyz ичек (icek);
Uzbek ichak,
Uyghur ئۈچەي (üchey),
Southern Altai ичеге (ičege),
Turkmen içege,
Khakas ічеге (ìçege, “intestine”).


алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


хәҙерге заман

head

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

ba-noun

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

xəźerge zaman (romanization)
хәҙерге заман (absolute singular-only)
хәҙерге замандың (definite genitive singular-only)
хәҙерге заманға (dative singular-only)
хәҙерге заманды (accusative definite singular-only)
хәҙерге заманда (locative singular-only)
хәҙерге замандан (ablative singular-only)

[ˈχæ.ðɪ̞r.ɡɪ̞.zä.ˈmän]

[χæ.ðɪ̞r.ˈɡɪ̞.zä.ˈmän]

See the Etymology sections at хәҙерге (xəźerge, “present”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek hozirgi zamon,
Turkmen häzirki zaman (“present tense”).


үткән заман

head

үткән заман • (ütkən zaman)

ba-noun

үткән заман • (ütkən zaman)

ütkən zaman (romanization)
үткән заман (absolute singular-only)
үткән замандың (definite genitive singular-only)
үткән заманға (dative singular-only)
үткән заманды (accusative definite singular-only)
үткән заманда (locative singular-only)
үткән замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at үткән (ütkən, “past”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek oʻtgan zamon,
Uyghur ئۆتكەن زامان (ötken zaman) // өткән заман (ötken zaman),
Turkmen öten zaman (“past tense”).

cog

ئۆتكەن زامان


киләсәк заман

head

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

ba-noun

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

kiləsək zaman (romanization)
киләсәк заман (absolute singular-only)
киләсәк замандың (definite genitive singular-only)
киләсәк заманға (dative singular-only)
киләсәк заманды (accusative definite singular-only)
киләсәк заманда (locative singular-only)
киләсәк замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at киләсәк (kiləsək, “future”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Tatar киләчәк заман (kiläçäk zaman),
Nogai келеек заман (keleyek zaman),
Crimean Tatar kelecek zaman,
Turkmen geljek zaman,
Azerbaijani gələcək zaman,
Turkish gelecek zaman (“future tense”).

cog

киләчәк заман

келеек заман

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


тәүтормош

head

тәүтормош • (təwtormoş)

ba-noun

тәүтормош • (təwtormoş)

təwtormoş (romanization)
тәүтормош (absolute singular)
тәүтормоштар (absolute plural)
тәүтормоштоң (definite genitive singular)
тәүтормоштарҙың (definite genitive plural)
тәүтормошҡа (dative singular)
тәүтормоштарға (dative plural)
тәүтормошто (accusative definite singular)
тәүтормоштарҙы (accusative definite plural)
тәүтормошта (locative singular)
тәүтормоштарҙа (locative plural)
тәүтормоштан (ablative singular)
тәүтормоштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүтормоштоң

тәүтормоштан

тәүтормоштар

тәүтормоштарҙың

тәүтормоштарға

тәүтормоштарҙы

тәүтормоштарҙа

тәүтормоштарҙан

тәү (təw, “initial”) + тормош (tormoş, “life”).

compound

Шүлгәнташ мәмерйәһе үҙенең тәүтормоштан һаҡланып ҡалған ташта уйылған һүрәттәре өсөн киң танылған.

The Cape of Shulgan-Tash is widely known for its petroglyphs that have preserved from a primitive society (from prehistoric times).

Şülgəntaş məmeryəhe üźeneñ təwtormoştan haqlanıp qalğan taşta uyılğan hürəttəre ösön kiñ tanılğan.

(history) primitive society earliest type of human society; the related prehistorical epoch


йүтәл

head

йүтәл • (yütəl)

ba-noun

йүтәл • (yütəl)

yütəl (romanization)
йүтәл (absolute singular)
йүтәлдәр (absolute plural)
йүтәлдең (definite genitive singular)
йүтәлдәрҙең (definite genitive plural)
йүтәлгә (dative singular)
йүтәлдәргә (dative plural)
йүтәлде (accusative definite singular)
йүтәлдәрҙе (accusative definite plural)
йүтәлдә (locative singular)
йүтәлдәрҙә (locative plural)
йүтәлдән (ablative singular)
йүтәлдәрҙән (ablative plural)

From *yötäl (“cough”).
Compare
Kazakh жөтел (jötel),
Kyrgyz жөтөл (jötöl),
Uzbek yoʻtal,
Uyghur يوتەل (yotel, “cough”),
Yakut сөтөл (sötöl, “cough”),
Dolgan һөтөл (“cough”).
Old Uyghur and Siberian Turkic forms require an alternative archetype *yötül (“cough”), compare
Old Uyghur [script needed] (jötül), Old Uyghur [script needed] (ötül, “cough”), Khakas чиділ (çidìl),
Tuvan чөдүл (çödül, “cough”); Southern Altai јӧдӱл (ǰödül), etc.
See also Bashkir йүткереү (yütkerew, “to cough”).


үркәс

head

үркәс • (ürkəs)

ba-noun

үркәс • (ürkəs)

ürkəs (romanization)
үркәс (absolute singular)
үркәсләр (absolute plural)
үркәснең (definite genitive singular)
үркәсләрҙең (definite genitive plural)
үркәсгә (dative singular)
үркәсләргә (dative plural)
үркәсне (accusative definite singular)
үркәсләрҙе (accusative definite plural)
үркәслә (locative singular)
үркәсләрҙә (locative plural)
үркәснән (ablative singular)
үркәсләрҙән (ablative plural)

From *örkäč "camel's hump", probably derived from Proto-Turkic *ȫr- (“to rise”).
Cognate with
Tatar өркәч (örkäç, “camel's hump”),
Kazakh өркеш (örkeş, “camel's hump”),
Kyrgyz өркөч (örköc, “camel's hump”),
Southern Altai ӧркӧш (örköš, “camel's hump”),
Uzbek oʻrkach (“camel's hump”),
Uyghur ئوركەچ (orkech, “camel's hump”),
Yakut арҕас (arğas, “bulge”);
should be kept separate from *örküč, as attested in
Azerbaijani hürgüc (“camel's hump”),
Turkmen örküç (“camel's hump”),
Turkish hörgüç (“camel's hump”).

cog

Ике үркәсле дөйә.


әбей

head

әбей • (əbey)

ba-noun

әбей • (əbey)

əbey (romanization)
әбей (absolute singular)
әбейҙәр (absolute plural)
әбейҙең (definite genitive singular)
әбейҙәрҙең (definite genitive plural)
әбейгә (dative singular)
әбейҙәргә (dative plural)
әбейҙе (accusative definite singular)
әбейҙәрҙе (accusative definite plural)
әбейҙә (locative singular)
әбейҙәрҙә (locative plural)
әбейҙән (ablative singular)
әбейҙәрҙән (ablative plural)

A front vowel parallel to Proto-Turkic *apa (“mother, elder sister, aunt”). Front row variant äbey is recent and may have a Mongolian origin. For more see апай (apay).

инәй

address to a woman older than the speaker's mother

(family term) the elder sister of the speaker's father or mother


инәй

head

инәй • (inəy)

ba-noun

инәй • (inəy)

inəy (romanization)
инәй (absolute singular)
инәйҙәр (absolute plural)
инәйҙең (definite genitive singular)
инәйҙәрҙең (definite genitive plural)
инәйгә (dative singular)
инәйҙәргә (dative plural)
инәйҙе (accusative definite singular)
инәйҙәрҙе (accusative definite plural)
инәйҙә (locative singular)
инәйҙәрҙә (locative plural)
инәйҙән (ablative singular)
инәйҙәрҙән (ablative plural)

from Proto-Turkic *eńe (“mother”), a front vowel parallel to *ana (“mother”).
Cognate with Tatar әни (äni, “mother”), Siberian Tatar инә (“mother”), Kyrgyz эне (ene, “mother”), Southern Altai эне (ene, “mother”), Kazakh ене (ene, “mother-in-law”), Yakut ийе (iye, “mother”); Khakas иней (iney, “old woman”), etc.

әбей

address to a woman older than the speaker's mother; North-Western Bashkir

(Standard, Southern Bashkir) an address to a woman older than the speaker's mother


Зөлфиә

head

Зөлфиә • (Zölfiə)

ba-proper noun

Зөлфиә • (Zölfiə)

Zölfiə (romanization)
Зөлфиә (absolute singular-only)
Зөлфиәнең (definite genitive singular-only)
Зөлфиә (dative singular-only)
Зөлфиәне (accusative definite singular-only)
Зөлфиәлә (locative singular-only)
Зөлфиәнән (ablative singular-only)

From Persian زلفیه (zolfiyya), from زلف (zolf, “curl”).
Cognate with Kazakh Зүлфия (Zülfiä), Uzbek Zulfiya, Uyghur زۇلپىيە (zulpiye).

a female given name, Zulfiya, from Persian


аҙыҡ-түлек

head

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

ba-noun

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

aźıq-tülek (romanization)
аҙыҡ-түлек (absolute singular)
аҙыҡ-түлектәр (absolute plural)
аҙыҡ-түлектең (definite genitive singular)
аҙыҡ-түлектәрҙең (definite genitive plural)
аҙыҡ-түлеккә (dative singular)
аҙыҡ-түлектәргә (dative plural)
аҙыҡ-түлекте (accusative definite singular)
аҙыҡ-түлектәрҙе (accusative definite plural)
аҙыҡ-түлектә (locative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙә (locative plural)
аҙыҡ-түлектән (ablative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙыҡ-түлектең

аҙыҡ-түлеккә

аҙыҡ-түлекте

аҙыҡ-түлектә

аҙыҡ-түлектән

аҙыҡ-түлектәр

аҙыҡ-түлектәрҙең

аҙыҡ-түлектәргә

аҙыҡ-түлектәрҙе

аҙыҡ-түлектәрҙә

аҙыҡ-түлектәрҙән

[ɑˌðɤ̆q.tʰɵˈlɪ̆kʰ]

а‧ҙыҡ-тү‧лек

Cognate with
Tatar азык-төлек (azıq-tölek),
Kazakh азық-түлік (azyq-tülık),
Kyrgyz азык-түлүк (azık-tülük),
Uyghur ئوزۇق-تۈلۈك (ozuq-tülük),
Khakas азых-тӱлӱк (azıx-tülük, “food supplies”).


әкиәт

head

әкиәт • (əkiət)

ba-noun

әкиәт • (əkiət)

əkiət (romanization)
әкиәт (absolute singular)
әкиәттәр (absolute plural)
әкиәттең (definite genitive singular)
әкиәттәрҙең (definite genitive plural)
әкиәткә (dative singular)
әкиәттәргә (dative plural)
әкиәтте (accusative definite singular)
әкиәттәрҙе (accusative definite plural)
әкиәттә (locative singular)
әкиәттәрҙә (locative plural)
әкиәттән (ablative singular)
әкиәттәрҙән (ablative plural)

Adapted from Persian حِکَایَت (hekâyat), from Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story, tale”). Thus, doublet of хикәйә (xikəyə, “story, narration”).
Immediately cognate with
Tatar әкият (äkiyat, “fairy tale”).


ир-ат

ir-at (romanization)
ир-ат (absolute singular)
ир-аттар (absolute plural)
ир-аттың (definite genitive singular)
ир-аттарҙың (definite genitive plural)
ир-атҡа (dative singular)
ир-аттарға (dative plural)
ир-атты (accusative definite singular)
ир-аттарҙы (accusative definite plural)
ир-атта (locative singular)
ир-аттарҙа (locative plural)
ир-аттан (ablative singular)
ир-аттарҙан (ablative plural)

Compare with Karakhanid [script needed] (erät, “men”), Tatar ират (irat, “men”). The first component is from Proto-Turkic *ēr (“man”), and the second component is hypothesized to be an archaic plural affix.

cog

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

(collective) men, all male members of a community


әхирәт

head

әхирәт • (əxirət)

ba-noun

әхирәт • (əxirət)

əxirət (romanization)
әхирәт (absolute singular)
әхирәттәр (absolute plural)
әхирәттең (definite genitive singular)
әхирәттәрҙең (definite genitive plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative definite singular)
әхирәттәрҙе (accusative definite plural)
әхирәттә (locative singular)
әхирәттәрҙә (locative plural)
әхирәттән (ablative singular)
әхирәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әхирәттәрҙең

әхирәттәрҙән

[æ.χɨ͜i.ˈɾæt]

From Persian آخرت (âxerat), from Arabic اَلْآخِرَة (al-ʔāḵira, “the hereafter”).
Cognate with
Turkish ahiret.

der

(Islam) afterlife as in Islamic tradition, akhirah


шәриғәт

head

шәриғәт • (şəriğət)

ba-noun

шәриғәт • (şəriğət)

şəriğət (romanization)
шәриғәт (absolute singular-only)
шәриғәттең (definite genitive singular-only)
шәриғәткә (dative singular-only)
шәриғәтте (accusative definite singular-only)
шәриғәттә (locative singular-only)
шәриғәттән (ablative singular-only)

[ʃæ.ɾʲi.ˈʁæt]

From Arabic شَرِيعَة (šarīʕa). Compare Turkish şeriat.

bor

Arabic شَرِيعَة (šarīʕa)

Шәриғәт ҡанундары.

(Islam) shari'a, the traditional Islamic religious law primarily based on the Quran


бабай

babay (romanization)
бабай (absolute singular)
бабайҙар (absolute plural)
бабайҙың (definite genitive singular)
бабайҙарҙың (definite genitive plural)
бабайға (dative singular)
бабайҙарға (dative plural)
бабайҙы (accusative definite singular)
бабайҙарҙы (accusative definite plural)
бабайҙа (locative singular)
бабайҙарҙа (locative plural)
бабайҙан (ablative singular)
бабайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāba (“father; grandfather; ancestor”).


Сулпан

Sulpan (romanization)
Сулпан (absolute singular-only)
Сулпандың (definite genitive singular-only)
Сулпанға (dative singular-only)
Сулпанды (accusative definite singular-only)
Сулпанда (locative singular-only)
Сулпандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čolpan (“Venus”).
Cognate with Yakut чолбон (colbon, “Venus; star”), Turkish çolpan (“Venus”).


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


ғибәҙәт

head

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ba-noun

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ğibəźət (romanization)
ғибәҙәт (absolute singular)
ғибәҙәттәр (absolute plural)
ғибәҙәттең (definite genitive singular)
ғибәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғибәҙәткә (dative singular)
ғибәҙәттәргә (dative plural)
ғибәҙәтте (accusative definite singular)
ғибәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғибәҙәттә (locative singular)
ғибәҙәттәрҙә (locative plural)
ғибәҙәттән (ablative singular)
ғибәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәттәрҙең

ғибәҙәттәргә

ғибәҙәттәрҙе

ғибәҙәттәрҙә

ғибәҙәттәрҙән

[ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt]

From Arabic عِبَادَة (ʕibāda, “act of worshiping”).

der

act of worship, religious service (irrespective of the practiced religion)


ғибәҙәтхана

head

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ba-noun

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ğibəźətxana (romanization)
ғибәҙәтхана (absolute singular)
ғибәҙәтханалар (absolute plural)
ғибәҙәтхананың (definite genitive singular)
ғибәҙәтханаларҙың (definite genitive plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative definite singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative definite plural)
ғибәҙәтханала (locative singular)
ғибәҙәтханаларҙа (locative plural)
ғибәҙәтхананан (ablative singular)
ғибәҙәтханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәтханалар

ғибәҙәтхананың

ғибәҙәтханаларҙың

ғибәҙәтханаға

ғибәҙәтханаларға

ғибәҙәтхананы

ғибәҙәтханаларҙы

ғибәҙәтханала

ғибәҙәтханаларҙа

ғибәҙәтхананан

ғибәҙәтханаларҙан

[ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä]

ғи‧бә‧ҙәт‧ха‧на

Borrowed from Persian عبادتخانه ('ebâdatxâne).
By surface analysis, ғибәҙәт (ğibəźət) + -хана (-xana).
Cognate with
Kazakh ғибадатхана (ğibadatxana),
Uzbek ibodatxona,
Turkmen ybadathana (“temple”).

surf

place of worship (for any religion or spiritual practice), temple


дауыл

head

дауыл • (dawıl)

ba-noun

дауыл • (dawıl)

dawıl (romanization)
дауыл (absolute singular)
дауылдар (absolute plural)
дауылдың (definite genitive singular)
дауылдарҙың (definite genitive plural)
дауылға (dative singular)
дауылдарға (dative plural)
дауылды (accusative definite singular)
дауылдарҙы (accusative definite plural)
дауылда (locative singular)
дауылдарҙа (locative plural)
дауылдан (ablative singular)
дауылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dabul (“storm, strong wind”).
Cognate with Tatar давыл (dawıl), Kazakh дауыл (dauyl), Kyrgyz добул (dobul, “hail, ice precipitation”), Southern Altai туул (tuul), Turkish dağıl (“strong wind”), Yakut тыал (tıal, “wind”), etc.


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature

(heraldry) double-headed eagle, especially in Russia's coat of arms


мәрмәр

head

мәрмәр • (mərmər)

ba-noun

мәрмәр • (mərmər)

mərmər (romanization)
мәрмәр (absolute singular)
мәрмәрҙәр (absolute plural)
мәрмәрҙең (definite genitive singular)
мәрмәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative definite singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мәрмәрҙә (locative singular)
мәрмәрҙәрҙә (locative plural)
мәрмәрҙән (ablative singular)
мәрмәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрмәрҙәрҙең

мәрмәрҙәрҙән

From Persian مرمر (marmar, “marble”), from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros, “marble”).
Cognate with
Karachay-Balkar мермер (mermer, “marble”),
Nogai мермер (mermer, “marble”),
Uyghur مەرمەر (mermer, “marble”),
Turkish mermer (“marble”), etc.


алҡа

alqa (romanization)
алҡа (absolute singular)
алҡалар (absolute plural)
алҡаның (definite genitive singular)
алҡаларҙың (definite genitive plural)
алҡаға (dative singular)
алҡаларға (dative plural)
алҡаны (accusative definite singular)
алҡаларҙы (accusative definite plural)
алҡала (locative singular)
алҡаларҙа (locative plural)
алҡанан (ablative singular)
алҡаларҙан (ablative plural)

From Arabic حَلْقَة (ḥalqa, “ring”).
Cognate with
Uzbek halqa (“earring (in the shape of crescent moon)”).


һырға

head

һырға • (hırğa)

ba-noun

һырға • (hırğa)

hırğa (romanization)
һырға (absolute singular)
һырғалар (absolute plural)
һырғаның (definite genitive singular)
һырғаларҙың (definite genitive plural)
һырғаға (dative singular)
һырғаларға (dative plural)
һырғаны (accusative definite singular)
һырғаларҙы (accusative definite plural)
һырғала (locative singular)
һырғаларҙа (locative plural)
һырғанан (ablative singular)
һырғаларҙан (ablative plural)

The archetype *sïrğa ~ *ïsïrğa "earring" can be reconstructed, no consensus exists on the derivation of which. Also, its relationship is unclear with Old East Slavic серьга (serĭga) (whether one was derived from the other, or both were borrowed from a third source), whence Russian серьга́ (serʹgá, “earring”).
Cognate with
Kazakh сырға (syrğa),
Siberian Tatar сырға (sırğa, “earring”),
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan сырга (syrga), Crimean Tatar sırğa,
Uzbek isirgʻa,
Turkmen ysyrga,
Khakas ызырға (ızırğa),
Yakut ытарҕа (ıtarğa, “earring”), etc.


ҡойо

qoyo (romanization)
ҡойо (absolute singular)
ҡойолар (absolute plural)
ҡойоноң (definite genitive singular)
ҡойоларҙың (definite genitive plural)
ҡойоға (dative singular)
ҡойоларға (dative plural)
ҡойоно (accusative definite singular)
ҡойоларҙы (accusative definite plural)
ҡойола (locative singular)
ҡойоларҙа (locative plural)
ҡойонан (ablative singular)
ҡойоларҙан (ablative plural)

From *quduğ (“well”) (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ), Karakhanid [script needed] (quδuğ, “well”),
from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
This is the native Kypchak development from the above archetype, as opposed to ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡотоҡ (qotoq), which have evolved from the same Proto-Turkic archetype, but via intermediary sources.
Compare with
Tatar кое (qoye),
Crimean Tatar quyu,
Turkish kuyu (“well”).


ҡотоҡ

qotoq (romanization)
ҡотоҡ (absolute singular)
ҡотоҡтар (absolute plural)
ҡотоҡтоң (definite genitive singular)
ҡотоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡотоҡҡа (dative singular)
ҡотоҡтарға (dative plural)
ҡотоҡто (accusative definite singular)
ҡотоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡотоҡта (locative singular)
ҡотоҡтарҙа (locative plural)
ҡотоҡтан (ablative singular)
ҡотоҡтарҙан (ablative plural)

Via an intermediary (probably Mongolic) source, from Turkic *quduğ "well" (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ, “water well”);), from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
Compare ҡойо (qoyo), the native Kypchak development from the same archetype, and ҡоҙоҡ (qoźoq).
Immediately comparable toh
Southern Altai кутук (kutuk),
Khakas хутух (xutux, “well”).

(southern) well, hole in the ground used as water source


мөрйә

head

мөрйә • (möryə)

ba-noun

мөрйә • (möryə)

möryə (romanization)
мөрйә (absolute singular)
мөрйәләр (absolute plural)
мөрйәнең (definite genitive singular)
мөрйәләрҙең (definite genitive plural)
мөрйәгә (dative singular)
мөрйәләргә (dative plural)
мөрйәне (accusative definite singular)
мөрйәләрҙе (accusative definite plural)
мөрйәлә (locative singular)
мөрйәләрҙә (locative plural)
мөрйәнән (ablative singular)
мөрйәләрҙән (ablative plural)

Immediately cognate with Tatar морҗа (morca, “chimney”), Kazakh мұржа (mūrja, “chimney”);
compare also Kyrgyz мор (mor, “chimney”), Uzbek mo'r (“chimney”), Uyghur مورا (mora, “chimney”),
Northern Altai пор (por, “chimney”).

chimney, flue, smokestack; a pipe or duct that carries gaseous combustion products away from the point of combustion


тәмле

head

тәмле • (təmle)

ba-adj

тәмле • (təmle)

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.


тәмһеҙ

head

тәмһеҙ • (təmheź)

ba-adj

тәмһеҙ • (təmheź)


тәм

təm (romanization)
тәм (absolute singular)
тәмдәр (absolute plural)
тәмдең (definite genitive singular)
тәмдәрҙең (definite genitive plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative definite singular)
тәмдәрҙе (accusative definite plural)
тәмдә (locative singular)
тәмдәрҙә (locative plural)
тәмдән (ablative singular)
тәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian طعم (ta'm),
from Arabic طَعْم (ṭaʕm, “taste”).
Cognate with
Kazakh дәм (däm, “taste”),
Nogai даьм (däm, “taste”),
Kyrgyz таам (taam), даам (daam),
Uyghur تەم (tem),
Uzbek ta'm (“taste”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.
Bal təme — yəyźeñ yəme.
The taste of honey is the summer's cream.


мөртәт

head

мөртәт • (mörtət)

ba-adj

мөртәт • (mörtət)

From Arabic مُرْتَد (murtad, “apostate”).


беләҙек

head

беләҙек • (beləźek)

ba-noun

беләҙек • (beləźek)

beləźek (romanization)
беләҙек (absolute singular)
беләҙектәр (absolute plural)
беләҙектең (definite genitive singular)
беләҙектәрҙең (definite genitive plural)
беләҙеккә (dative singular)
беләҙектәргә (dative plural)
беләҙекте (accusative definite singular)
беләҙектәрҙе (accusative definite plural)
беләҙектә (locative singular)
беләҙектәрҙә (locative plural)
беләҙектән (ablative singular)
беләҙектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

беләҙектәрҙең

беләҙектәргә

беләҙектәрҙе

беләҙектәрҙә

беләҙектәрҙән

From *bilezik (compare Old Turkic bilezük, bilerzük, bilersük "bracelet"), from a composition of Proto-Turkic stems *bilek (“forearm”) + *yüŕük (“ring”).
Compare with cognates:
Kazakh білезік (bılezık),
Kyrgyz билерик (bilerik), билезик (bilezik), билездик (bilezdik),
Uzbek bilaguzuk,
Turkish bilezik (“bracelet”);
Yakut биһилэх (bihileq, “fingerring”).


үзбәк

head

үзбәк • (üzbək)

ba-noun

үзбәк • (üzbək)

üzbək (romanization)
үзбәк (absolute singular)
үзбәктәр (absolute plural)
үзбәктең (definite genitive singular)
үзбәктәрҙең (definite genitive plural)
үзбәккә (dative singular)
үзбәктәргә (dative plural)
үзбәкте (accusative definite singular)
үзбәктәрҙе (accusative definite plural)
үзбәктә (locative singular)
үзбәктәрҙә (locative plural)
үзбәктән (ablative singular)
үзбәктәрҙән (ablative plural)

Үзбәк теле.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.


күләүек

head

күләүек • (küləwek)

ba-noun

күләүек • (küləwek)

küləwek (romanization)
күләүек (absolute singular)
күләүектәр (absolute plural)
күләүектең (definite genitive singular)
күләүектәрҙең (definite genitive plural)
күләүеккә (dative singular)
күләүектәргә (dative plural)
күләүекте (accusative definite singular)
күләүектәрҙе (accusative definite plural)
күләүектә (locative singular)
күләүектәрҙә (locative plural)
күләүектән (ablative singular)
күләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күләүектәрҙең

күләүектәргә

күләүектәрҙе

күләүектәрҙә

күләүектәрҙән

A diminutive form derived from күл (kül, “lake”), from Proto-Turkic *kȫl (“lake”).

a small body of standing or stagnant water; puddle, pool


йыназа

head

йыназа • (yınaza)

ba-noun

йыназа • (yınaza)

yınaza (romanization)
йыназа (absolute singular)
йыназалар (absolute plural)
йыназаның (definite genitive singular)
йыназаларҙың (definite genitive plural)
йыназаға (dative singular)
йыназаларға (dative plural)
йыназаны (accusative definite singular)
йыназаларҙы (accusative definite plural)
йыназала (locative singular)
йыназаларҙа (locative plural)
йыназанан (ablative singular)
йыназаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыназаларҙың

йыназаларҙан

From Arabic جَنَازَة (janāza, “funeral; corpse”).
Compare Tatar җеназа (cenaza, “funeral”), Turkish cenaze (“funeral”), Uzbek janoza (“funeral”).

der

(Islam) the prayer read by the dead person before burial

(by extension) funeral service (in any religious tradition)


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


ҡымыҙ

head

ҡымыҙ • (qımıź)

ba-noun

ҡымыҙ • (qımıź)

qımıź (romanization)
ҡымыҙ (absolute singular-only)
ҡымыҙҙың (definite genitive singular-only)
ҡымыҙға (dative singular-only)
ҡымыҙҙы (accusative definite singular-only)
ҡымыҙҙа (locative singular-only)
ҡымыҙҙан (ablative singular-only)

From Common Kipchak *qïmïz (“koumiss”), from Proto-Turkic *kumɨŕ (“koumiss”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïmïz), Old Uyghur [script needed] (qumuz, “koumiss”);
Tatar кымыз (qımız),
Kazakh қымыз (qymyz),
Kyrgyz кымыз (kımız),
Southern Altai кымыс (kïmïs),
Uzbek qimiz,
Turkish kımız,
Khakas хымыс (xımıs),
Tuvan хымыс (xımıs),
Yakut кымыс (kımıs, “koumiss”).
Evidence exists that this term might originally have had the meaning of "sour". Note, for instance,
Karakhanid [script needed] (qïmïz almïla, “sour apple”), as attested in Dīwān Lughāt al-Turk,
Uzbek qimizak (“sour-sweet”),
and botanic terms in different languages, all denoting plants with a sour taste:
Bashkir ҡымыҙлыҡ (qımıźlıq, “Polygonum alpinum”),
Kazakh қымыздық (qymyzdyq, “Rumex spp.”),
Kyrgyz кымыздык (kımızdık, “Bistorta officinalis, syn. Polygonum bistorta”),
Tuvan хымыс-сиген (xımıs-sigen, “Rumex spp.”).

cog

koumiss, fermented dairy product made from mare's milk, typical of nomadic Turkic cuisines


ҡулаҡса

qulaqsa (romanization)
ҡулаҡса (absolute singular)
ҡулаҡсалар (absolute plural)
ҡулаҡсаның (definite genitive singular)
ҡулаҡсаларҙың (definite genitive plural)
ҡулаҡсаға (dative singular)
ҡулаҡсаларға (dative plural)
ҡулаҡсаны (accusative definite singular)
ҡулаҡсаларҙы (accusative definite plural)
ҡулаҡсала (locative singular)
ҡулаҡсаларҙа (locative plural)
ҡулаҡсанан (ablative singular)
ҡулаҡсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулаҡсаларҙың

ҡулаҡсаларға

ҡулаҡсаларҙы

ҡулаҡсаларҙа

ҡулаҡсаларҙан

ҡул (qul, “hand”) + аҡса (aqsa, “money”).


мөхәббәт

head

мөхәббәт • (möxəbbət)

ba-noun

мөхәббәт • (möxəbbət)

möxəbbət (romanization)
мөхәббәт (absolute singular-only)
мөхәббәттең (definite genitive singular-only)
мөхәббәткә (dative singular-only)
мөхәббәтте (accusative definite singular-only)
мөхәббәттә (locative singular-only)
мөхәббәттән (ablative singular-only)

[mʏ̞.χæ.ˈbːæt]

Borrowed from Arabic مَحَبَّة (maḥabba, “love”).

Мәңгелек мөхәббәт.

Мөхәббәт тураһында йыр.


Ғазраил

head

Ғазраил • (Ğazrail)

Ğazrail (romanization)
Ғазраил (absolute singular-only)
Ғазраилдың (definite genitive singular-only)
Ғазраилға (dative singular-only)
Ғазраилды (accusative definite singular-only)
Ғазраилда (locative singular-only)
Ғазраилдан (ablative singular-only)

[ɢɑz.ɾɑˈjɯ̞ɫ]

[ʁɑz.ɾɑˈjɯ̞ɫ]

From
Persian عزرائیل ('azrâ'yel) and/or
Arabic عَزْرَائِيل (ʕazrāʔīl, “Azrael”).
Cognate with
Kazakh Әзірейіл (Äzıreiıl),
Uyghur ئەزرائىل (ezra'il, “Azrael”).

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо. (Mustai Karim)

The song cut off; the tip of Azrael's black wing touched me (in passing).

Yır öźöldö; miñə qağılıp kitte Ğazraildıñ qara qanat oso.


ғасыр

ғасыр • (ğasır)

ba-noun

ғасыр • (ğasır)

ğasır (romanization)
ғасыр (absolute singular)
ғасырҙар (absolute plural)
ғасырҙың (definite genitive singular)
ғасырҙарҙың (definite genitive plural)
ғасырға (dative singular)
ғасырҙарға (dative plural)
ғасырҙы (accusative definite singular)
ғасырҙарҙы (accusative definite plural)
ғасырҙа (locative singular)
ғасырҙарҙа (locative plural)
ғасырҙан (ablative singular)
ғасырҙарҙан (ablative plural)

From Arabic عَصْر (ʕaṣr, “period of time; age; century”).
Cognate with Tatar гасыр (ğasır), Kazakh ғасыр (ğasyr), Karakalpak a'sir, Turkmen asyr, Azerbaijani əsr, Turkish asır (“century”), etc.


Хөсәйен

head

Хөсәйен • (Xösəyen)

ba-proper noun

Хөсәйен • (Xösəyen)

Xösəyen (romanization)
Хөсәйен (absolute singular-only)
Хөсәйендең (definite genitive singular-only)
Хөсәйенгә (dative singular-only)
Хөсәйенде (accusative definite singular-only)
Хөсәйендә (locative singular-only)
Хөсәйендән (ablative singular-only)

[χʏ̞.sæ.ˈjɪ̞n]

a male given name, Hussein or Husayn, from Arabic


эремсек

eremsek (romanization)
эремсек (absolute singular-only)
эремсектең (definite genitive singular-only)
эремсеккә (dative singular-only)
эремсекте (accusative definite singular-only)
эремсектә (locative singular-only)
эремсектән (ablative singular-only)

From the verb iri- "to curdle (of milk)".
Cognate with
Tatar эремчек (eremçek),
Kazakh ірімшік (ırımşık),
Kyrgyz иримчик (irimcik),
Southern Altai иримчик (irimčik, “cottage cheese”).

cog

Kazakh ірімшік (ırımşık)


игәү

head

игәү • (igəw)

ba-noun

игәү • (igəw)

igəw (romanization)
игәү (absolute singular)
игәүҙәр (absolute plural)
игәүҙең (definite genitive singular)
игәүҙәрҙең (definite genitive plural)
игәүгә (dative singular)
игәүҙәргә (dative plural)
игәүҙе (accusative definite singular)
игәүҙәрҙе (accusative definite plural)
игәүҙә (locative singular)
игәүҙәрҙә (locative plural)
игәүҙән (ablative singular)
игәүҙәрҙән (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *ẹ̄ke- (“file”).
Cognate with
Kazakh егеу (egeu),
Kumyk эгев (egew),
Kyrgyz өгөө (ögöö),
Southern Altai эгӱ (egü),
Uzbek egov,
Uyghur ئېكەك (ëkek),
Turkish eğe,
Tuvan эгээ (egee, “file”),
etc.


һал

hal (romanization)
һал (absolute singular)
һалдар (absolute plural)
һалдың (definite genitive singular)
һалдарҙың (definite genitive plural)
һалға (dative singular)
һалдарға (dative plural)
һалды (accusative definite singular)
һалдарҙы (accusative definite plural)
һалда (locative singular)
һалдарҙа (locative plural)
һалдан (ablative singular)
һалдарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *sāl (“raft”).
Cognate with
Kazakh сал (sal),
Uzbek sol,
Turkish sal (“raft”).


сиған

head

сиған • (siğan)

ba-noun

сиған • (siğan)

siğan (romanization)
сиған (absolute singular)
сиғандар (absolute plural)
сиғандың (definite genitive singular)
сиғандарҙың (definite genitive plural)
сиғанға (dative singular)
сиғандарға (dative plural)
сиғанды (accusative definite singular)
сиғандарҙы (accusative definite plural)
сиғанда (locative singular)
сиғандарҙа (locative plural)
сиғандан (ablative singular)
сиғандарҙан (ablative plural)

From Russian цыга́н (cygán), from Byzantine Greek ἀθίγγανος (athínganos, “untouchable”).


рәҡәғәт

head

рәҡәғәт • (rəqəğət)

ba-noun

рәҡәғәт • (rəqəğət)

rəqəğət (romanization)
рәҡәғәт (absolute singular)
рәҡәғәттәр (absolute plural)
рәҡәғәттең (definite genitive singular)
рәҡәғәттәрҙең (definite genitive plural)
рәҡәғәткә (dative singular)
рәҡәғәттәргә (dative plural)
рәҡәғәтте (accusative definite singular)
рәҡәғәттәрҙе (accusative definite plural)
рәҡәғәттә (locative singular)
рәҡәғәттәрҙә (locative plural)
рәҡәғәттән (ablative singular)
рәҡәғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәҡәғәттәрҙең

рәҡәғәттәргә

рәҡәғәттәрҙе

рәҡәғәттәрҙә

рәҡәғәттәрҙән

[ɾæ.qæ.ˈʁæt]

From Arabic رَكْعَة (rakʕa, “prostration”), plural رَكَعَات (rakaʕāt).

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

(Islam) rakat, prayer unit; a prescribed sequence of movements and prayer words during a Muslim prayer


яҙылыусы

head

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

ba-noun

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

yaźılıwsı (romanization)
яҙылыусы (absolute singular)
яҙылыусылар (absolute plural)
яҙылыусының (definite genitive singular)
яҙылыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative definite singular)
яҙылыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙылыусыла (locative singular)
яҙылыусыларҙа (locative plural)
яҙылыусынан (ablative singular)
яҙылыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙылыусыларҙың

яҙылыусыларға

яҙылыусыларҙы

яҙылыусыларҙа

яҙылыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙылыу (yaźılıw, “subscribe”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

subscriber, a person who subscribes to a publication or a service


яҙыусы

head

яҙыусы • (yaźıwsı)

ba-noun

яҙыусы • (yaźıwsı)

yaźıwsı (romanization)
яҙыусы (absolute singular)
яҙыусылар (absolute plural)
яҙыусының (definite genitive singular)
яҙыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙыусыға (dative singular)
яҙыусыларға (dative plural)
яҙыусыны (accusative definite singular)
яҙыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙыусыла (locative singular)
яҙыусыларҙа (locative plural)
яҙыусынан (ablative singular)
яҙыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙыусыларҙың

яҙыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙыу (yaźıw, “write”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar язучы (yazuçı),
Kazakh жазушы (jazuşy),
Kyrgyz жазуучу (jazuucu),
Uzbek yozuvchi (“writer”),
Turkish yazıcı.

af

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.


мейе

meye (romanization)
мейе (absolute singular)
мейеләр (absolute plural)
мейенең (definite genitive singular)
мейеләрҙең (definite genitive plural)
мейегә (dative singular)
мейеләргә (dative plural)
мейене (accusative definite singular)
мейеләрҙе (accusative definite plural)
мейелә (locative singular)
мейеләрҙә (locative plural)
мейенән (ablative singular)
мейеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bejŋi (“brain”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (meŋi), [script needed] (meji, “brain”);
Kazakh ми (mi),
Kyrgyz мээ (mee),
Southern Altai мее (mee),
Crimean Tatar miy,
Uzbek miya,
Uyghur مېڭە (më'nge),
Azerbaijani beyin,
Khakas мии (mii),
Yakut мэйии (meyii, “brain”), etc.


урыҫ

head

урыҫ • (urıś)

ba-adj

урыҫ • (urıś)

Урыҫ Википедияһы.

Russian, pertaining to Russians as an ethnic group or to the Russian language


борсаҡ

borsaq (romanization)
борсаҡ (absolute singular-only)
борсаҡтың (definite genitive singular-only)
борсаҡҡа (dative singular-only)
борсаҡты (accusative definite singular-only)
борсаҡта (locative singular-only)
борсаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *burčak (“bean, pea”).
Cognate with
Kazakh бұршақ (būrşaq, “pea; hail”),
Kumyk бурчакъ (burçaq, “bean; hail”),
Kyrgyz буурчак (buurcak, “pea”),
Turkish burçak (“Vicia ervilia”),
etc.


баш бармаҡ

head

баш бармаҡ • (baş barmaq)

ba-noun

баш бармаҡ • (baş barmaq)

baş barmaq (romanization)
баш бармаҡ (absolute singular)
баш бармаҡтар (absolute plural)
баш бармаҡтың (definite genitive singular)
баш бармаҡтарҙың (definite genitive plural)
баш бармаҡҡа (dative singular)
баш бармаҡтарға (dative plural)
баш бармаҡты (accusative definite singular)
баш бармаҡтарҙы (accusative definite plural)
баш бармаҡта (locative singular)
баш бармаҡтарҙа (locative plural)
баш бармаҡтан (ablative singular)
баш бармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баш бармаҡтың

баш бармаҡҡа

баш бармаҡты

баш бармаҡта

баш бармаҡтан

баш бармаҡтар

баш бармаҡтарҙың

баш бармаҡтарға

баш бармаҡтарҙы

баш бармаҡтарҙа

баш бармаҡтарҙан

[ˈbɑʂ.bɑɾˈmɑq]

баш (baş, “main, large”) + бармаҡ (barmaq, “finger”)
Compare with
Tatar, Kyrgyz баш бармак (baş barmak),
Kazakh бас бармақ (bas barmaq),
Uzbek bosh barmoq,
Azerbaijani baş barmaq,
Turkish başparmak (“thumb”).

compound

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a war weapon or an instrument of labor.

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.


оя

oya (romanization)
оя (absolute singular)
оялар (absolute plural)
ояның (definite genitive singular)
ояларҙың (definite genitive plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative definite singular)
ояларҙы (accusative definite plural)
ояла (locative singular)
ояларҙа (locative plural)
оянан (ablative singular)
ояларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *uya (“nest; place inhabited by an animal”). Compare Southern Altai уйа (uya), Turkish yuva (“nest, home”).

inh

Бүре ояһы.

place inhabited by an animal (including birds, insects etc.)


ҡарт

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qart, “old man”), Kumyk къарт (qart, “old”).
Related to qarï "old" (Old Turkic [script needed] (qarï, “old”), Southern Altai кары (karï, “old”). Perhaps both are derived from a verb *qar- "get old".

cog

Ҡарт ҡыҙ.


ҡарсыҡ

head

ҡарсыҡ • (qarsıq)

ba-noun

ҡарсыҡ • (qarsıq)

qarsıq (romanization)
ҡарсыҡ (absolute singular)
ҡарсыҡтар (absolute plural)
ҡарсыҡтың (definite genitive singular)
ҡарсыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡарсыҡҡа (dative singular)
ҡарсыҡтарға (dative plural)
ҡарсыҡты (accusative definite singular)
ҡарсыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡарсыҡта (locative singular)
ҡарсыҡтарҙа (locative plural)
ҡарсыҡтан (ablative singular)
ҡарсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарсыҡтарҙың

ҡарсыҡтарҙан

Related to qart, qarï "old". See ҡарт (qart) for more.

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

Once upon a time there lived an old man and an old woman.

Boron-boron zamanda yəşəgən ti qart menən qarsıq.

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

The old Zubarjat was evil (and) made life impossible for her daughter-in-law (=never left her daughter-in-law in peace)

Zöbərjət qarsıq uśal buldı, kilenenə kön birməne.


кисә

head

кисә • (kisə)

From Proto-Turkic *kēče (“night, evening”).
Cognate to
Kazakh кеше (keşe, “yesterday”), Kyrgyz кечээ (kecee, “yesterday”), Uzbek kecha (“yesterday”);
Old Turkic 𐰛𐰃𐰲𐰀 (kéče, “late in the evening”);
Turkish gece (“night”), Turkmen gije (“night”), Yakut киэһэ (kiehe, “evening”).


ялан

yalan (romanization)
ялан (absolute singular)
яландар (absolute plural)
яландың (definite genitive singular)
яландарҙың (definite genitive plural)
яланға (dative singular)
яландарға (dative plural)
яланды (accusative definite singular)
яландарҙы (accusative definite plural)
яланда (locative singular)
яландарҙа (locative plural)
яландан (ablative singular)
яландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yalaŋ (“steppe”).
Also related to Proto-Turkic *yạlïŋ (“naked”). (if the two reconstructed forms are indeed separate from each other)
Cognate with
Old Uyghur y՚l՚nk (jalaŋ, “bare, naked”),
Southern Altai јалаҥ (ǰalaŋ, “field”), Tatar ялан (yalan, “field”),
Uyghur يالاڭ (yalang, “bare; single”).
See also яланғас (yalanğas, “naked”).


йомаҡ

yomaq (romanization)
йомаҡ (absolute singular)
йомаҡтар (absolute plural)
йомаҡтың (definite genitive singular)
йомаҡтарҙың (definite genitive plural)
йомаҡҡа (dative singular)
йомаҡтарға (dative plural)
йомаҡты (accusative definite singular)
йомаҡтарҙы (accusative definite plural)
йомаҡта (locative singular)
йомаҡтарҙа (locative plural)
йомаҡтан (ablative singular)
йомаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yom(ŋ)ak (“tale, legend; riddle”).
Cognate with
Tatar comaq (“riddle”),
Kazakh жұмбақ (jūmbaq, “riddle”), Uzbek jumboq (“riddle”),
Kyrgyz жомок (jomok, “epic tale; fairy-tale”),
Khakas нымах (nımax, “epic tale; fairy-tale”),
Shor ныбақ (nybaq, “fairy-tale”),
Northern Altai ньомак (nʹomak, “fairy-tale”),
Yakut номох (nomoq, “tale”), etc.


Искәндәр

head

Искәндәр • (İskəndər)

ba-proper noun

Искәндәр • (İskəndər)

İskəndər (romanization)
Искәндәр (absolute singular-only)
Искәндәрҙең (definite genitive singular-only)
Искәндәргә (dative singular-only)
Искәндәрҙе (accusative definite singular-only)
Искәндәрҙә (locative singular-only)
Искәндәрҙән (ablative singular-only)

From Persian اسکندر (eskandar), from Arabic إِسْكَنْدَر (ʔiskandar), from Ancient Greek Ἀλέξανδρος (Aléxandros, “Alexander”).
Cognate with Uzbek Iskandar, Turkish İskender.

der

a male given name, Iskander, from Arabic


ҡалҡан

qalqan (romanization)
ҡалҡан (absolute singular)
ҡалҡандар (absolute plural)
ҡалҡандың (definite genitive singular)
ҡалҡандарҙың (definite genitive plural)
ҡалҡанға (dative singular)
ҡалҡандарға (dative plural)
ҡалҡанды (accusative definite singular)
ҡалҡандарҙы (accusative definite plural)
ҡалҡанда (locative singular)
ҡалҡандарҙа (locative plural)
ҡалҡандан (ablative singular)
ҡалҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡалҡандарҙың

ҡалҡандарҙан

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qalqan), Old Uyghur [script needed] (qalqaŋ),
Kazakh қалқан (qalqan), Kyrgyz калкан (kalkan), Southern Altai калка (kalka, “shed”), Uzbek qalqon, Uyghur قالقان (qalqan), Azerbaijani qalxan, Turkish kalkan, etc.

shield, a piece of defensive armor carried on the arm


ужым

head

ужым • (ujım)

ba-noun

ужым • (ujım)

ujım (romanization)
ужым (absolute singular-only)
ужымдың (definite genitive singular-only)
ужымға (dative singular-only)
ужымды (accusative definite singular-only)
ужымда (locative singular-only)
ужымдан (ablative singular-only)

Directly or perhaps via Permic mediation (compare Udmurt узьым (uźym, “winter crop”)),
from Russian о́зимь (ózimʹ, “winter crop”), from Russian зима́ (zimá, “winter”).
Cognate with
Tatar уҗым (ucım, “winter crop”).

winter cereals, grain crops sown in the autumn and harvested next autumn


көндөҙ

head

көндөҙ • (köndöź)

From Proto-Turkic *kündüŕ (“at day, at daytime”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (kündüz, “by day”), Old Turkic [script needed] (küntüz, “by day”); Tatar көндез (köndez), Kazakh күндіз (kündız), Kyrgyz күндүз (kündüz), Uzbek kunduz, Turkish gündüz, Turkmen gündiz (“by day”),
Khakas кӱндес (kündes, “by day; at daytime, during one day”),
Yakut күнүс (künüs, “by day”),
Chuvash кӑнтӑр (kănt̬ăr, “noon”),
etc.


мәҙрәсә

head

мәҙрәсә • (məźrəsə)

ba-noun

мәҙрәсә • (məźrəsə)

məźrəsə (romanization)
мәҙрәсә (absolute singular)
мәҙрәсәләр (absolute plural)
мәҙрәсәнең (definite genitive singular)
мәҙрәсәләрҙең (definite genitive plural)
мәҙрәсәкә (dative singular)
мәҙрәсәләргә (dative plural)
мәҙрәсәне (accusative definite singular)
мәҙрәсәләрҙе (accusative definite plural)
мәҙрәсәлә (locative singular)
мәҙрәсәләрҙә (locative plural)
мәҙрәсәнән (ablative singular)
мәҙрәсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҙрәсәләрҙең

мәҙрәсәләргә

мәҙрәсәләрҙе

мәҙрәсәләрҙә

мәҙрәсәләрҙән

From Arabic مَدْرَسَة (madrasa, “school, madrasah”).


шәкерт

head

шәкерт • (şəkert)

ba-noun

шәкерт • (şəkert)

şəkert (romanization)
шәкерт (absolute singular)
шәкерттәр (absolute plural)
шәкерттең (definite genitive singular)
шәкерттәрҙең (definite genitive plural)
шәкерткә (dative singular)
шәкерттәргә (dative plural)
шәкертте (accusative definite singular)
шәкерттәрҙе (accusative definite plural)
шәкерттә (locative singular)
шәкерттәрҙә (locative plural)
шәкерттән (ablative singular)
шәкерттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шәкерттәрҙең

шәкерттәрҙән

From Persian شاگرد (šâgerd, “pupil”); see there for more.
Cognate with Azerbaijani şagird.


көсөк

head

көсөк • (kösök)

ba-noun

көсөк • (kösök)

kösök (romanization)
көсөк (absolute singular)
көсөктәр (absolute plural)
көсөктөң (definite genitive singular)
көсөктәрҙең (definite genitive plural)
көсөккә (dative singular)
көсөктәргә (dative plural)
көсөктө (accusative definite singular)
көсөктәрҙе (accusative definite plural)
көсөктә (locative singular)
көсөктәрҙә (locative plural)
көсөктән (ablative singular)
көсөктәрҙән (ablative plural)

From*küčük "puppy; evolved Salicaceae bud", possibly from Proto-Turkic *kičük (“small”).
Cognate with
Kazakh күшік (küşık, “puppy”), Kyrgyz күчүк (kücük, “puppy; evolved bud”), Karachay-Balkar кючюк (küçük, “puppy”), Southern Altai кӱчӱк (küčük, “puppy”),
Uzbek kuchuk (“puppy”), Uyghur كۇچۇك (kuchuk, “puppy”), Turkmen güjük (“puppy”);
also
Khakas кӱӌӱгес (kücüges, “puppy”), Chulym кӱчӱгӓч (küčügäč, “puppy”),
etc.

cog

(botany) an evolved bud on any Salicaceae plant


Зәйтүнә

head

Зәйтүнә • (Zəytünə)

ba-proper noun

Зәйтүнә • (Zəytünə)

Zəytünə (romanization)
Зәйтүнә (absolute singular-only)
Зәйтүнәнең (definite genitive singular-only)
Зәйтүнә (dative singular-only)
Зәйтүнәне (accusative definite singular-only)
Зәйтүнәлә (locative singular-only)
Зәйтүнәнән (ablative singular-only)


ярҙамсы

head

ярҙамсы • (yarźamsı)

ba-noun

ярҙамсы • (yarźamsı)

yarźamsı (romanization)
ярҙамсы (absolute singular)
ярҙамсылар (absolute plural)
ярҙамсының (definite genitive singular)
ярҙамсыларҙың (definite genitive plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative definite singular)
ярҙамсыларҙы (accusative definite plural)
ярҙамсыла (locative singular)
ярҙамсыларҙа (locative plural)
ярҙамсынан (ablative singular)
ярҙамсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярҙамсыларҙың

ярҙамсыларға

ярҙамсыларҙы

ярҙамсыларҙа

ярҙамсыларҙан

From ярҙам (yarźam, “help”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with Uzbek yordamchi (“helper”).


эшсе

head

эшсе • (eşse)

ba-noun

эшсе • (eşse)

eşse (romanization)
эшсе (absolute singular)
эшселәр (absolute plural)
эшсенең (definite genitive singular)
эшселәрҙең (definite genitive plural)
эшсегә (dative singular)
эшселәргә (dative plural)
эшсене (accusative definite singular)
эшселәрҙе (accusative definite plural)
эшселә (locative singular)
эшселәрҙә (locative plural)
эшсенән (ablative singular)
эшселәрҙән (ablative plural)

From эш (eş, “work”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Cognate with Kumyk ишчи (işçi), Shor ишчи, Kyrgyz ишчи (işci), Southern Altai ишчи (išči),
Uzbek ishchi, Azerbaijani işçi,
Turkish işçi (“worker”).

af

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


мөгөҙ

head

мөгөҙ • (mögöź)

ba-noun

мөгөҙ • (mögöź)

mögöź (romanization)
мөгөҙ (absolute singular)
мөгөҙҙәр (absolute plural)
мөгөҙҙөң (definite genitive singular)
мөгөҙҙәрҙең (definite genitive plural)
мөгөҙгә (dative singular)
мөгөҙҙәргә (dative plural)
мөгөҙҙө (accusative definite singular)
мөгөҙҙәрҙе (accusative definite plural)
мөгөҙҙә (locative singular)
мөгөҙҙәрҙә (locative plural)
мөгөҙҙән (ablative singular)
мөгөҙҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *büjŋüŕ (“horn”).
Cognate with
Kazakh мүйіз (müiız),
Kyrgyz мүйүз (müyüz),
Southern Altai мӱӱс (müüs), Shor мӱӱс,
Crimean Tatar müyüz/boynuz,
Azerbaijani buynuz,
Turkish boynuz, etc.


ауырыу

head

ауырыу • (awırıw)

ba-noun

ауырыу • (awırıw)

awırıw (romanization)
ауырыу (absolute singular)
ауырыуҙар (absolute plural)
ауырыуҙың (definite genitive singular)
ауырыуҙарҙың (definite genitive plural)
ауырыуға (dative singular)
ауырыуҙарға (dative plural)
ауырыуҙы (accusative definite singular)
ауырыуҙарҙы (accusative definite plural)
ауырыуҙа (locative singular)
ауырыуҙарҙа (locative plural)
ауырыуҙан (ablative singular)
ауырыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ауырыуҙарҙың

ауырыуҙарҙан

[ɑ.wɯ̞ˈɾɯ̞w]

[ɑ.wɯ̞.ɾɯ̞-]

а‧уы‧рыу ау‧рыу

From Proto-Turkic *agrï-g (“pain, illness”), an action noun of *agrï- (“to ache; be ill”).

Йоғошло ауырыу.

Йөҙ ауырыуҙан дауа.


урта быуат

head

урта быуат • (urta bıwat)

ba-noun

урта быуат • (urta bıwat)

urta bıwat (romanization)
урта быуат (absolute singular)
урта быуаттар (absolute plural)
урта быуаттың (definite genitive singular)
урта быуаттарҙың (definite genitive plural)
урта быуатҡа (dative singular)
урта быуаттарға (dative plural)
урта быуатты (accusative definite singular)
урта быуаттарҙы (accusative definite plural)
урта быуатта (locative singular)
урта быуаттарҙа (locative plural)
урта быуаттан (ablative singular)
урта быуаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урта быуаттың

урта быуатҡа

урта быуатты

урта быуатта

урта быуаттан

урта быуаттар

урта быуаттарҙың

урта быуаттарға

урта быуаттарҙы

урта быуаттарҙа

урта быуаттарҙан

ba:Урта быуаттар

Урта быуатта шулай кейенгәндәрме ни?

Did they really dress like this in the Middle Ages?


урта быуат

head

урта быуат • (urta bıwat)

ba-adj

урта быуат • (urta bıwat)

ba:Урта быуаттар

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.


бейәләй

head

бейәләй • (beyələy)

ba-noun

бейәләй • (beyələy)

beyələy (romanization)
бейәләй (absolute singular)
бейәләйҙәр (absolute plural)
бейәләйҙең (definite genitive singular)
бейәләйҙәрҙең (definite genitive plural)
бейәләйгә (dative singular)
бейәләйҙәргә (dative plural)
бейәләйҙе (accusative definite singular)
бейәләйҙәрҙе (accusative definite plural)
бейәләйҙә (locative singular)
бейәләйҙәрҙә (locative plural)
бейәләйҙән (ablative singular)
бейәләйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейәләйҙәрҙең

бейәләйҙәргә

бейәләйҙәрҙе

бейәләйҙәрҙә

бейәләйҙәрҙән

Cognate with
Tatar бияләй (biyaläy),
Kazakh биялай (biälai) (regional),
Kyrgyz мээлей (meeley),
Southern Altai меелей (meeley),
Uyghur پەلەي (peley),
Khakas мелей (meley, “mitten(s)”),
etc.


аяҙ

head

аяҙ • (ayaź)

ba-adj

аяҙ • (ayaź)

From Kipchak اياز (ayaz, “clear (of weather), frosty”), from Proto-Turkic *ayaŕ (“clear sky; frost”).
Cognate with
Kazakh аяз (aäz, “frost”),
Kyrgyz аяз (ayaz, “clear sky, frost”),
Khakas аяс (ayas, “clear (weather)”),
Tuvan аяс (ayas, “clear (weather)”),
Turkish ayaz (“frost”),
Uzbek ayoz (“frost”),
Uyghur ئاياز (ayaz, “clear sky, frost”),
etc.

inh

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!


баҡсасы

head

баҡсасы • (baqsası)

ba-noun

баҡсасы • (baqsası)

baqsası (romanization)
баҡсасы (absolute singular)
баҡсасылар (absolute plural)
баҡсасының (definite genitive singular)
баҡсасыларҙың (definite genitive plural)
баҡсасыға (dative singular)
баҡсасыларға (dative plural)
баҡсасыны (accusative definite singular)
баҡсасыларҙы (accusative definite plural)
баҡсасыла (locative singular)
баҡсасыларҙа (locative plural)
баҡсасынан (ablative singular)
баҡсасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҡсасыларҙың

баҡсасыларға

баҡсасыларҙы

баҡсасыларҙа

баҡсасыларҙан

From баҡса (baqsa, “garden”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


төш

From Proto-Turkic *tǖĺ (“dream (seen while sleeping)”).

inh

Төшөм өнгә әүерелде.

Өнөммө был, төшөммө?

Is this (my) reality or a dream? (=Am I experiencing this in reality or in a dream?)

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up seeing river meadows with bird cherries abloom in my dreams.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

dream, imaginary events seen in the mind while sleeping


төш

töş (romanization)
төш (absolute singular)
төштәр (absolute plural)
төштөң (definite genitive singular)
төштәрҙең (definite genitive plural)
төшкә (dative singular)
төштәргә (dative plural)
төштө (accusative definite singular)
төштәрҙе (accusative definite plural)
төштә (locative singular)
төштәрҙә (locative plural)
төштән (ablative singular)
төштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tüĺ (“noon”).
Cognate with
Kazakh түс (tüs),
Kyrgyz түш (tüş),
Uzbek tush,
Tuvan дүш (düş, “noon”),
etc.

Төштән һуң.


тымау

head

тымау • (tımaw)

ba-noun

тымау • (tımaw)

tımaw (romanization)
тымау (absolute singular)
тымауҙар (absolute plural)
тымауҙың (definite genitive singular)
тымауҙарҙың (definite genitive plural)
тымауға (dative singular)
тымауҙарға (dative plural)
тымауҙы (accusative definite singular)
тымауҙарҙы (accusative definite plural)
тымауҙа (locative singular)
тымауҙарҙа (locative plural)
тымауҙан (ablative singular)
тымауҙарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *tumagu (“common cold”),
from Proto-Turkic *tum (“cold”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tumağu, “running nose, common cold”);
Tatar томау (tomaw),
Kazakh тұмау (tūmau), Southern Altai тыму (tïmu, “ailment”), Uzbek tumov (“common cold”),
Uyghur تۇمۇ (tumu, “common cold, running nose”),
Yakut тумуу (tumuu, “running nose”), Turkish dumağı (“common cold”), etc.

cog

Тымау дарыуы.

Ниғмәтулла ашауҙан туҡтаны, төндә тымау төшкән танауын мыш-мыш тартты.

Nigmatulla stopped eating; at night, he wheezed (through) his nose (as he had) cought cold.

Niğmətulla aşawźan tuqtanı, töndə tımaw töşkən tanawın mış-mış tarttı.


бысҡы

head

бысҡы • (bısqı)

ba-noun

бысҡы • (bısqı)

bısqı (romanization)
бысҡы (absolute singular)
бысҡылар (absolute plural)
бысҡының (definite genitive singular)
бысҡыларҙың (definite genitive plural)
бысҡыға (dative singular)
бысҡыларға (dative plural)
бысҡыны (accusative definite singular)
бысҡыларҙы (accusative definite plural)
бысҡыла (locative singular)
бысҡыларҙа (locative plural)
бысҡынан (ablative singular)
бысҡыларҙан (ablative plural)

From *bïčğï (“saw”), from Proto-Turkic *bïč- (“to cut”).
Synchronously,
быс- (bıs-, “to saw”) + -ҡы (-qı, “tool affix”).
Cognate with
Turkish bıçkı,
Turkmen byçgy (“saw”).


умарта

umarta (romanization)
умарта (absolute singular)
умарталар (absolute plural)
умартаның (definite genitive singular)
умарталарҙың (definite genitive plural)
умартаға (dative singular)
умарталарға (dative plural)
умартаны (accusative definite singular)
умарталарҙы (accusative definite plural)
умартала (locative singular)
умарталарҙа (locative plural)
умартанан (ablative singular)
умарталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умарталарҙың

умарталарҙан

Possibly adapted from Russian борть (bortʹ, “beehive”).
Cognate with
Tatar умарта (umarta),
Kazakh омарта (omarta),
Uyghur ئومارتا (omarta, “beehive; apiary”).


дарыухана

head

дарыухана • (darıwxana)

ba-noun

дарыухана • (darıwxana)

darıwxana (romanization)
дарыухана (absolute singular)
дарыуханалар (absolute plural)
дарыухананың (definite genitive singular)
дарыуханаларҙың (definite genitive plural)
дарыуханаға (dative singular)
дарыуханаларға (dative plural)
дарыухананы (accusative definite singular)
дарыуханаларҙы (accusative definite plural)
дарыуханала (locative singular)
дарыуханаларҙа (locative plural)
дарыухананан (ablative singular)
дарыуханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дарыуханалар

дарыухананың

дарыуханаларҙың

дарыуханаларға

дарыуханаларҙы

дарыуханаларҙа

дарыухананан

дарыуханаларҙан

да‧рыу‧ха‧на

Borrowed from Persian داروخانه (dâruxâne, “pharmacy”).
Synchronously, дарыу (darıw) + -хана (-xana).
Compare to
Tatar даруханә (daruxanä),
Kazakh дәріхана (därıxana),
Kyrgyz дарыкана (darıkana),
Uzbek dorixona,
Uyghur دورىخانا (dorixana) / دوراخانا (doraxana),
Turkmen daruxanä (“pharmacy”).

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a seewater-based spray in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.


тырма

head

тырма • (tırma)

ba-noun

тырма • (tırma)

tırma (romanization)
тырма (absolute singular)
тырмалар (absolute plural)
тырманың (definite genitive singular)
тырмаларҙың (definite genitive plural)
тырмаға (dative singular)
тырмаларға (dative plural)
тырманы (accusative definite singular)
тырмаларҙы (accusative definite plural)
тырмала (locative singular)
тырмаларҙа (locative plural)
тырманан (ablative singular)
тырмаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dïrŋa- (“to scratch, scrape”).
Cognate with
Kazakh тырма (tyrma),
Uzbek tirma (“rake”).
Compare also with Kyrgyz тырмоо (tırmoo, “rake”), Southern Altai тырмууш (tïrmuuš, “rake”), Turkish tırmık (“rake”), Azerbaijani dırmıq (“rake”) - these are derived from the same root, but using other affixes.


ҡармаҡ

qarmaq (romanization)
ҡармаҡ (absolute singular)
ҡармаҡтар (absolute plural)
ҡармаҡтың (definite genitive singular)
ҡармаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡармаҡҡа (dative singular)
ҡармаҡтарға (dative plural)
ҡармаҡты (accusative definite singular)
ҡармаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡармаҡта (locative singular)
ҡармаҡтарҙа (locative plural)
ҡармаҡтан (ablative singular)
ҡармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡармаҡтарҙың

ҡармаҡтарҙан

From Proto-Turkic *karmak (“fishing rod; hook”).
Cognate with
Kazakh қармақ (qarmaq),
Kyrgyz кармак (karmak),
Southern Altai кармак (karmak),
Uzbek qarmoq,
Uyghur قارماق (qarmaq),
Khakas хармах (xarmax),
Azerbaijani qarmaq (“fishing rod”).


артылыш

head

артылыш • (artılış)

ba-noun

артылыш • (artılış)

artılış (romanization)
артылыш (absolute singular)
артылыштар (absolute plural)
артылыштың (definite genitive singular)
артылыштарҙың (definite genitive plural)
артылышҡа (dative singular)
артылыштарға (dative plural)
артылышты (accusative definite singular)
артылыштарҙы (accusative definite plural)
артылышта (locative singular)
артылыштарҙа (locative plural)
артылыштан (ablative singular)
артылыштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

артылыштарҙың

артылыштарға

артылыштарҙы

артылыштарҙа

артылыштарҙан

[ɑr.tɯ̞ˈɫɯ̞ʂ]


кисеү

From Proto-Turkic *keč- (“to pass through; put one's feet in water; walk through water”).
Cognate with
Yakut кэс (kes, “to ford”),
Chuvash каҫ (kaś, “to pass”).


кисеү

kisew (romanization)
кисеү (absolute singular)
кисеүҙәр (absolute plural)
кисеүҙең (definite genitive singular)
кисеүҙәрҙең (definite genitive plural)
кисеүгә (dative singular)
кисеүҙәргә (dative plural)
кисеүҙе (accusative definite singular)
кисеүҙәрҙе (accusative definite plural)
кисеүҙә (locative singular)
кисеүҙәрҙә (locative plural)
кисеүҙән (ablative singular)
кисеүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kečig (“ford”), action noun of the verb in Etymology 1.
Cognate with:
Old Uyghur [script needed] (kečüg, “ford”);
Tatar кичү (kiçü),
Kazakh кешу (keşu),
Kyrgyz кечүү (kecüü),
Southern Altai кечӱ (kečü),
Uzbek kechuv, kechik,
Uyghur كېچىك (këchik),
Khakas кичіг (kiçìg),
Tuvan кежиг (kejig, “ford”),
Chuvash каҫӑ (kaś̬ă, “ford”).

cog

Үрге кисеү һайыраҡ.

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

On my way there, I crossed (the river) at the ford; when returning, I made a detour and passed through the bridge.

Barğanda kisewźən sıqqaynım, qaytıştay urap küperźən üttem.

ford, a river crossing; a location where a river is shallow so it is possible to cross it walking or riding an animal or vehicle


Өлкәр

head

Өлкәр • (Ölkər)

ba-noun

Өлкәр • (Ölkər)

From Proto-Turkic *ülker, possibly from Proto-Turkic *ül- (“to divide”).
Cognate with
Old Uyghur 𐽰𐽳𐽶𐾁𐽷𐽰𐽾 𐽶𐽳𐾁𐾀𐽳𐽴 (Ülker yultuz /ʾwylkʾr ywltwz/, “Pleiades”);
Kazakh Үркер (Ürker),
Kyrgyz Үркөр (Ürkör),
Kumyk Уьлкер (Ülker),
Uzbek Hulkar,
Azerbaijani Ülkər,
Turkish Ülker,
Khakas Ӱлгер (Ülger),
Tofa үъһер,
Yakut Үргэл (Ürgel, “Pleiades”).

cog

𐽰𐽳𐽶𐾁𐽷𐽰𐽾 𐽶𐽳𐾁𐾀𐽳𐽴


етәксе

head

етәксе • (yetəkse)

ba-noun

етәксе • (yetəkse)

yetəkse (romanization)
етәксе (absolute singular)
етәкселәр (absolute plural)
етәксенең (definite genitive singular)
етәкселәрҙең (definite genitive plural)
етәксегә (dative singular)
етәкселәргә (dative plural)
етәксене (accusative definite singular)
етәкселәрҙе (accusative definite plural)
етәкселә (locative singular)
етәкселәрҙә (locative plural)
етәксенән (ablative singular)
етәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

етәкселәрҙең

етәкселәрҙән

From *yetäkči (“guide, the person who leads”), which in the meaning of "manager" appears to be a Central Asian innovation; derived from *yetäk "the action of leading a horse on a lead rope, or leading a person by the hand", from
Proto-Turkic *yēt- (“to lead a person or animal”).
Cognate with
Kazakh жетекші (jetekşı),
Nogai етекши (yetekşi),
Kyrgyz жетекчи (jetekci),
Southern Altai једекчи (ǰedekči),
Uzbek yetakchi,
Uyghur يېتەكچى (yëtekchi, “leader, manager”);
also compare with
Khakas чидекчі (çidekçì, “a blind person's guide”),
Tuvan чедикчи (çedikçi, “a blind person's guide”),
etc.

cog

Ҡайһы ваҡытта етәксегә принципиаль, талапсан да булырға тура килә.

At times the manager has to be principled and exacting.

Qayhı vaqıtta yetəksegə printsipialʹ, talapsan da bulırğa tura kilə.


еңгә

head

еңгә • (yeñgə)

ba-noun

еңгә • (yeñgə)

yeñgə (romanization)
еңгә (absolute singular)
еңгәләр (absolute plural)
еңгәнең (definite genitive singular)
еңгәләрҙең (definite genitive plural)
еңгәгә (dative singular)
еңгәләргә (dative plural)
еңгәне (accusative definite singular)
еңгәләрҙе (accusative definite plural)
еңгәлә (locative singular)
еңгәләрҙә (locative plural)
еңгәнән (ablative singular)
еңгәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yeŋe (“elder brother's wife”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jengä, “older male relative's wife”);
Kazakh жеңге (jeñge),
Kyrgyz жеңе (jeŋe), Southern Altai јеҥе (ǰeŋe),
Uyghur يەڭگە (yengge),
Khakas ниге (nige),
Yakut саҥас (sañas, “older male relative's wife”), Turkish yenge (“aunt-in-law, one's brother's wife”).

cog

the wife of one's elder brother, cousin or other male blood relative (who is older than the speaker but younger than the speaker's parents)


һөңгө

head

һөңгө • (höñgö)

ba-noun

һөңгө • (höñgö)

höñgö (romanization)
һөңгө (absolute singular)
һөңгөләр (absolute plural)
һөңгөнөң (definite genitive singular)
һөңгөләрҙең (definite genitive plural)
һөңгөгә (dative singular)
һөңгөләргә (dative plural)
һөңгөнө (accusative definite singular)
һөңгөләрҙе (accusative definite plural)
һөңгөлә (locative singular)
һөңгөләрҙә (locative plural)
һөңгөнән (ablative singular)
һөңгөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *süŋgü (“spear”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süŋüg, “spear”), Old Uyghur [script needed] (süŋü, “spear”);
Kazakh сүңгі (süñgı),
Yakut үҥүү (üñüü, “spear”),
Turkish süngü (“bayonet”).

cog

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

Brave man, mount a horse, hold your spear! (Daut Yultyy)

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.


апай

apay (romanization)
апай (absolute singular)
апайҙар (absolute plural)
апайҙың (definite genitive singular)
апайҙарҙың (definite genitive plural)
апайға (dative singular)
апайҙарға (dative plural)
апайҙы (accusative definite singular)
апайҙарҙы (accusative definite plural)
апайҙа (locative singular)
апайҙарҙа (locative plural)
апайҙан (ablative singular)
апайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *apa (“mother; elder sister; aunt”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (apa, “elder sister, elder female relative”),
Kazakh апа (apa),
Kyrgyz апа (apa), апай (apay, “mother; elder sister; aunt”).

cog

younger sister of the speaker's father or mother

a woman older than the speaker but younger than the speaker's parents, in relation to the speaker


уйынсыҡ

head

уйынсыҡ • (uyınsıq)

ba-noun

уйынсыҡ • (uyınsıq)

uyınsıq (romanization)
уйынсыҡ (absolute singular)
уйынсыҡтар (absolute plural)
уйынсыҡтың (definite genitive singular)
уйынсыҡтарҙың (definite genitive plural)
уйынсыҡҡа (dative singular)
уйынсыҡтарға (dative plural)
уйынсыҡты (accusative definite singular)
уйынсыҡтарҙы (accusative definite plural)
уйынсыҡта (locative singular)
уйынсыҡтарҙа (locative plural)
уйынсыҡтан (ablative singular)
уйынсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уйынсыҡтарҙың

уйынсыҡтарға

уйынсыҡтарҙы

уйынсыҡтарҙа

уйынсыҡтарҙан

From *oyïnčïq (“toy”), from *oyïn (“game”), from Proto-Turkic *oy- (“to play; to jump”).
Immediately cognate with
Tatar уенчык (uyençıq), Kazakh ойыншық (oiynşyq), Kyrgyz оюнчук (oyuncuk), Southern Altai ойынчык (oyïnčïk, “toy”), Uyghur ئويۇنچۇق (oyunchuq, “toy”).
Note the parallel archetype *oyïnčaq (“toy”), whence
Uzbek oʻyinchoq, Turkish oyuncak, Turkmen oýunjak (“toy”).


таҡмаҡ

taqmaq (romanization)
таҡмаҡ (absolute singular)
таҡмаҡтар (absolute plural)
таҡмаҡтың (definite genitive singular)
таҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative definite singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
таҡмаҡта (locative singular)
таҡмаҡтарҙа (locative plural)
таҡмаҡтан (ablative singular)
таҡмаҡтарҙан (ablative plural)

таҡмаҡтарҙың

таҡмаҡтарҙан

Cognate with
Tatar такмак (taqmaq, “folk rhyme”),
Kazakh тақпақ (taqpaq, “declamation”),
Khakas тахпах (taxpax, “a short lyrical song”),
Shor тақпақ (“folk rhyme, witty song”),
etc.

cog

four-line folk rhyme of comic, satiric or bawdy content, normally sung by women


бейеүсе

beyewse (romanization)
бейеүсе (absolute singular)
бейеүселәр (absolute plural)
бейеүсенең (definite genitive singular)
бейеүселәрҙең (definite genitive plural)
бейеүсегә (dative singular)
бейеүселәргә (dative plural)
бейеүсене (accusative definite singular)
бейеүселәрҙе (accusative definite plural)
бейеүселә (locative singular)
бейеүселәрҙә (locative plural)
бейеүсенән (ablative singular)
бейеүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейеүселәрҙең

бейеүселәргә

бейеүселәрҙе

бейеүселәрҙә

бейеүселәрҙән

[bɪ̞.jɪ̞wˈsɪ̞]

бейеү (beyew, “to dance”) + -се (-se, “suffix forming an agent noun”).
Compare to
Tatar биюче (biyuçe, “dancer”),
Kumyk бийивчю (biyiwçü, “dancer”).


Рәйхана

head

Рәйхана • (Rəyxana)

ba-proper noun

Рәйхана • (Rəyxana)

Rəyxana (romanization)
Рәйхана (absolute singular)
Рәйханалар (absolute plural)
Рәйхананың (definite genitive singular)
Рәйханаларҙың (definite genitive plural)
Рәйханаға (dative singular)
Рәйханаларға (dative plural)
Рәйхананы (accusative definite singular)
Рәйханаларҙы (accusative definite plural)
Рәйханала (locative singular)
Рәйханаларҙа (locative plural)
Рәйхананан (ablative singular)
Рәйханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Рәйханаларҙың

Рәйханаларға

Рәйханаларҙы

Рәйханаларҙа

Рәйханаларҙан

From Classical Persian ریحانه (rayhāna), from Arabic رَيْحَانَة (rayḥāna). Compare Uzbek Rayxona.

a female given name, Reyhane or Rayhane, from Arabic


оло

From Proto-Turkic *ulug (“big, great, grown-up”).
Cognate with Kazakh ұлы (ūly), Turkish ulu.


нәҙек

head

нәҙек • (nəźek)

ba-adj

нәҙек • (nəźek)

From Persian نازک (nâzok, “thin”).
Cognate with
Kazakh нәзік (näzık, “thin, delicate”),
Kumyk назик (nazik, “thin, slender”),
Uzbek nozik (“thin, delicate”),
Uyghur نازۇك (nazuk, “thin, delicate”),
Turkmen näzik (“tender, soft, delicate”),
Azerbaijani nazik (“thin”),
Turkish nazik (“tender, kind, polite”).


түш

From Proto-Turkic *tȫĺ (“breast, chest”).
Cognate with
Kazakh төс (tös, “chest, breast”),
Kyrgyz төш (töş, “chest, breast”),
Uzbek toʻsh (“chest, breast”),
Azerbaijani döş (“chest, breast”),
Turkish döş (“chest, breast”),
Yakut түөс (tüös, “chest, breast”),
etc.

Түш кеҫә.


ҡаймаҡ

qaymaq (romanization)
ҡаймаҡ (absolute singular-only)
ҡаймаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаймаҡҡа (dative singular-only)
ҡаймаҡты (accusative definite singular-only)
ҡаймаҡта (locative singular-only)
ҡаймаҡтан (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kańak (“kaymak”), which is possibly a suffix-derived noun from an unattested verbal stem *qaj̃- with the affix -maq.
The alternative form qayaq ~ qaj̃aq ~ qanaq, which is attested in Old Turkic and in some of the Siberian Turkic languages, appears to have derived from the same verb stem with the different affix -aq.
Cognate with
Kazakh қаймақ (qaimaq, “cream”),
Kyrgyz каймак (kaymak), Southern Altai каймак (kaymak),
Karachay-Balkar къаймакъ (qaymaq),
Uzbek qaymoq,
Uyghur قايماق (qaymaq),
Azerbaijani qaymaq,
Turkish kaymak (“creamy dairy product”),
Northern Altai каймак (kaymak),
etc.

inh+

milkfat, smetana, cream separated from fresh cow milk (typically of thick to frozen solid consistency)


ҡатыҡ

head

ҡатыҡ • (qatıq)

ba-noun

ҡатыҡ • (qatıq)

qatıq (romanization)
ҡатыҡ (absolute singular-only)
ҡатыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡатыҡҡа (dative singular-only)
ҡатыҡты (accusative definite singular-only)
ҡатыҡта (locative singular-only)
ҡатыҡтан (ablative singular-only)

From *qatïq "soured milk product"; earlier meaning "something added to soup or eaten with bread; dish seasoning, dressing, condiment".
A suffix-derived noun from the well-attested verbal stem *qat- "to add; season a dish".
Cognate with
Kazakh қатық (qatyq),
Kyrgyz катык (katık),
Uzbek qatiq,
Uyghur قېتىق (qëtiq),
Crimean Tatar qatıq,
Turkmen gatyk,
Azerbaijani qatıq (“creamy dairy product”),
etc.


ҡутыр

head

ҡутыр • (qutır)

ba-noun

ҡутыр • (qutır)

qutır (romanization)
ҡутыр (absolute singular)
ҡутырҙар (absolute plural)
ҡутырҙың (definite genitive singular)
ҡутырҙарҙың (definite genitive plural)
ҡутырға (dative singular)
ҡутырҙарға (dative plural)
ҡутырҙы (accusative definite singular)
ҡутырҙарҙы (accusative definite plural)
ҡутырҙа (locative singular)
ҡутырҙарҙа (locative plural)
ҡутырҙан (ablative singular)
ҡутырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kotur (“scab, mange”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qotur, “scab, mange”);
Tatar кутыр (qutır),
Kazakh қотыр (qotyr, “scab, mange”),
Kyrgyz котур (kotur, “scab, mange”),
Uzbek qo'tir (“scabies”),
Uyghur قوتۇر (qotur, “scabies”),
Khakas ходыр (xodır, “scabies, scab, mange”),
Tuvan кодур (kodur, “scabies, scab, mange”),
Turkmen gotur (“scabies, scab, mange”).

cog

scab; an incrustation over a sore, wound, vesicle, or pustule, formed during healing.


Мөхәммәт

head

Мөхәммәт • (Möxəmmət)

ba-proper noun

Мөхәммәт • (Möxəmmət)

Möxəmmət (romanization)
Мөхәммәт (absolute singular)
Мөхәммәтләр (absolute plural)
Мөхәммәтнең (definite genitive singular)
Мөхәммәтләрҙең (definite genitive plural)
Мөхәммәтгә (dative singular)
Мөхәммәтләргә (dative plural)
Мөхәммәтне (accusative definite singular)
Мөхәммәтләрҙе (accusative definite plural)
Мөхәммәтлә (locative singular)
Мөхәммәтләрҙә (locative plural)
Мөхәммәтнән (ablative singular)
Мөхәммәтләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Мөхәммәтләрҙең

Мөхәммәтләргә

Мөхәммәтләрҙе

Мөхәммәтләрҙә

Мөхәммәтләрҙән

From Arabic مُحَمَّد (muḥammad, “praised, commendable, laudable”).

bor

Зәки Вәлидиҙең Совет хөкүмәте тарафына сығыуын хуп күрмәй, Мөхәммәт Ҡорбанғәлиев башҡорттар исеменән Колчак хөкүмәтен яҡлау тураһында белдерә.

Having not approved of Zaki Validi's defection to the Soviet Government's side, Muhammad Kurbangaliev declared that he supported Kolchak's government.

Zəki Vəlidiźeñ Sovet xöküməte tarafına sığıwın xup kürməy, Möxəmmət Qorbanğəliyev başqorttar isemenən Kolçak xöküməten yaqlaw turahında belderə.

a male given name, Muhammad, from Arabic

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Мөхәммәт пәйғәмбәр
Мөхәммәт пәйғәмбәр

(Islam, uncountable) prophet Muhammad, he founder of Islam (typically used in the form Мөхәммәт пәйғәмбәр)

(Islam, uncountable) the name of the 47th sura (chapter) of the Quran.


ҡырғыс

head

ҡырғыс • (qırğıs)

ba-noun

ҡырғыс • (qırğıs)

qırğıs (romanization)
ҡырғыс (absolute singular)
ҡырғыстар (absolute plural)
ҡырғыстың (definite genitive singular)
ҡырғыстарҙың (definite genitive plural)
ҡырғысҡа (dative singular)
ҡырғыстарға (dative plural)
ҡырғысты (accusative definite singular)
ҡырғыстарҙы (accusative definite plural)
ҡырғыста (locative singular)
ҡырғыстарҙа (locative plural)
ҡырғыстан (ablative singular)
ҡырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырғыстарҙың

ҡырғыстарҙан

[qɯ̞r.ˈʁɯ̞s]

ҡыр- "to scrape, grate" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kazakh қырғыш (qyrğyş, “scraper”), Uzbek qirgʻich (“grater”), Southern Altai кыргыш (kïrgïš, “scraper”), Kumyk къыргъыч (qırğıç, “scraper, grater”).


ҡыл

qıl (romanization)
ҡыл (absolute singular)
ҡылдар (absolute plural)
ҡылдың (definite genitive singular)
ҡылдарҙың (definite genitive plural)
ҡылға (dative singular)
ҡылдарға (dative plural)
ҡылды (accusative definite singular)
ҡылдарҙы (accusative definite plural)
ҡылда (locative singular)
ҡылдарҙа (locative plural)
ҡылдан (ablative singular)
ҡылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïl (“(a piece of) hair”).

a single piece of hair or fur fallen off a body


матдә

head

матдә • (matdə)

ba-noun

матдә • (matdə)

matdə (romanization)
матдә (absolute singular)
матдәләр (absolute plural)
матдәнең (definite genitive singular)
матдәләрҙең (definite genitive plural)
матдәгә (dative singular)
матдәләргә (dative plural)
матдәне (accusative definite singular)
матдәләрҙе (accusative definite plural)
матдәлә (locative singular)
матдәләрҙә (locative plural)
матдәнән (ablative singular)
матдәләрҙән (ablative plural)

From Arabic مَادَّة (mādda, “matter, substance”).


тәңкә

head

тәңкә • (təñkə)

ba-noun

тәңкә • (təñkə)

təñkə (romanization)
тәңкә (absolute singular)
тәңкәләр (absolute plural)
тәңкәнең (definite genitive singular)
тәңкәләрҙең (definite genitive plural)
тәңкәгә (dative singular)
тәңкәләргә (dative plural)
тәңкәне (accusative definite singular)
тәңкәләрҙе (accusative definite plural)
тәңкәлә (locative singular)
тәңкәләрҙә (locative plural)
тәңкәнән (ablative singular)
тәңкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh теңге (teñge, “piece of money; Kazakhstan's national currency”),
Uzbek tanga (“currency in the historical Central Asian states; fish scale”),
Uyghur تەڭگە (tengge, “silver coin; ruble; fish scale”),
Turkmen teňňe (“monetary unit”).
Russian деньга (denʹga, “denga, an old coin”).
For Bashkir this is clearly a cultural borrowing from Central Asia: tanka was the name of the currency in the Timurid Empire, as well as in the medieval Central Asian states of Bukhara, Khwarazm and Kokand. However, a currency named so was first introduced earlier, in the 12th century, in the state of Ghōr by Alā-ad-Dīn Husayn of the Ghurid dynasty.
According to The American Heritage Dictionary of the English Language, the original currency name came from the Sanskrit word
तन्कह् (tankah) (see the reference at History of the taka#Etymology). Indeed, the currency called Sultani tanka was introduced in North India in 1329 by the monetary reforms of Muhammad bin Tughluq, the emperor of the Delhi Sultanate.
However, this etymology requires elucidation in relation to the original currency name, as the Ghurid dynasty is known to have spoken a Turkic language as their native and to have promoted Persian as the language of state.
The relation to Turkish denge (“balance”) requires research.