он

on (romanization)
он (absolute singular)
ондар (absolute plural)
ондоң (definite genitive singular)
ондарҙың (definite genitive plural)
онға (dative singular)
ондарға (dative plural)
ондо (accusative definite singular)
ондарҙы (accusative definite plural)
онда (locative singular)
ондарҙа (locative plural)
ондан (ablative singular)
ондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ūn (“flour”).
Cognate with Kazakh ұн (ūn, “flour”), Kyrgyz ун (un, “flour”), Uzbek un (“flour”), Khakas ун (un, “flour”), Turkish un (“flour”).

Арыш оно.

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Crack five eggs into the bowl, add flour and stir.

Tabaqqa biş yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.


май

may (romanization)
май (absolute singular-only)
майҙың (definite genitive singular-only)
майға (dative singular-only)
майҙы (accusative definite singular-only)
майҙа (locative singular-only)
майҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bań (“fat”).
Cognate with
Tatar май (may),
Kazakh май (mai),
Kyrgyz май (may),
Uyghur ماي (may, “oil, butter, fat, grease”).


Австралия

Avstraliya (romanization)
Австралия (absolute singular-only)
Австралияның (definite genitive singular-only)
Австралия (dative singular-only)
Австралияны (accusative definite singular-only)
Австралияла (locative singular-only)
Австралиянан (ablative singular-only)

Ав‧стра‧ли‧я

Borrowed from Russian Австра́лия (Avstrálija, “Australia”), from English Australia.

bor

ba:Австралия

Australia (A country in Oceania comprising the islands of Australia, Tasmania and other smaller islands in the Pacific Ocean, as well as a former colony in the British Empire)

(geology) Australia (a continent consisting of the islands of Australia, New Guinea and intervening islands)

Тарихи йәһәттән Австралия — күсеп килгән кешеләр иле.
Tarixi yəhəttən Avstraliya — küsep kilgən keşelər ile.
Historically, Australia is the country of immigrants.


вагон

vagon (romanization)
вагон (absolute singular)
вагондар (absolute plural)
вагондың (definite genitive singular)
вагондарҙың (definite genitive plural)
вагонға (dative singular)
вагондарға (dative plural)
вагонды (accusative definite singular)
вагондарҙы (accusative definite plural)
вагонда (locative singular)
вагондарҙа (locative plural)
вагондан (ablative singular)
вагондарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian ваго́н (vagón), from French wagon, from English waggon, from Middle Dutch wagen.

Пассажирҙар төшөп бөткәс, проводница кире вагонға инде.

When (all) passengers got off, the carriage hostess again entered the carriage.

Passajirźar töşöp bötkəs, provodnitsa kire vagonğa inde.

railroad car, railway carriage for people or freight


адрес

adres (romanization)
адрес (absolute singular)
адрестар (absolute plural)
адрестың (definite genitive singular)
адрестарҙың (definite genitive plural)
адресҡа (dative singular)
адрестарға (dative plural)
адресты (accusative definite singular)
адрестарҙы (accusative definite plural)
адреста (locative singular)
адрестарҙа (locative plural)
адрестан (ablative singular)
адрестарҙан (ablative plural)

From Russian а́дрес (ádres), from French adresse.


бал

bal (romanization)
бал (absolute singular-only)
балдың (definite genitive singular-only)
балға (dative singular-only)
балды (accusative definite singular-only)
балда (locative singular-only)
балдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bạl (“honey”).
Cognate with
Shor пал (“honey”),
Turkish bal (“honey”),
Chuvash пыл (pyl, “honey”).

mead; alcoholic drink fermented from honey and water


автобус

avtobus (romanization)
автобус (absolute singular)
автобустар (absolute plural)
автобустың (definite genitive singular)
автобустарҙың (definite genitive plural)
автобусҡа (dative singular)
автобустарға (dative plural)
автобусты (accusative definite singular)
автобустарҙы (accusative definite plural)
автобуста (locative singular)
автобустарҙа (locative plural)
автобустан (ablative singular)
автобустарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

автобустарҙың

автобустарға

автобустарҙы

автобустарҙа

автобустарҙан

Автобус хәрәкәте.

Автобус туҡталышы.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

The new buses work on natural gas engines.

Беҙ ингәндә автобус буш ине, өс-дүрт туҡталыштан халыҡ тулып китте.

When we entered, the bus was empty; after three (or) four stops, it became full of people.

Beź ingəndə avtobus buş ine, ös-dürt tuqtalıştan xalıq tulıp kitte.


на

(directed at a horse) giddyup, gee up, move on!, go faster!


ислам

islam (romanization)
ислам (absolute singular-only)
исламдың (definite genitive singular-only)
исламға (dative singular-only)
исламды (accusative definite singular-only)
исламда (locative singular-only)
исламдан (ablative singular-only)

From Arabic إِسْلَام (ʔislām, “submission”).

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.
İslamda ğəybət taratıv – xərəm ğəməl.
In Islam, spreading gossips/rumors is a taboo activity.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

From with the tenth century, the religion of Islam starts to penetrate into the Bashkirs' environment.

X bıvattan başqurttar müxitinə İslam dini ötip enə başlay.


сыр

sır (romanization)
сыр (absolute singular)
сырҙар (absolute plural)
сырҙың (definite genitive singular)
сырҙарҙың (definite genitive plural)
сырға (dative singular)
сырҙарға (dative plural)
сырҙы (accusative definite singular)
сырҙарҙы (accusative definite plural)
сырҙа (locative singular)
сырҙарҙа (locative plural)
сырҙан (ablative singular)
сырҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian сыр (syr, “cheese”).

Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

I want to eat macaroni and cheese for dinner.

Kis yetkəs, sır menən makaron aşarğa teləyem.


телевизор

televizor (romanization)
телевизор (absolute singular)
телевизорҙар (absolute plural)
телевизорҙың (definite genitive singular)
телевизорҙарҙың (definite genitive plural)
телевизорға (dative singular)
телевизорҙарға (dative plural)
телевизорҙы (accusative definite singular)
телевизорҙарҙы (accusative definite plural)
телевизорҙа (locative singular)
телевизорҙарҙа (locative plural)
телевизорҙан (ablative singular)
телевизорҙарҙан (ablative plural)

телевизорҙың

телевизорҙан

телевизорҙар

телевизорҙарҙың

телевизорҙарға

телевизорҙарҙы

телевизорҙарҙа

телевизорҙарҙан

те‧ле‧ви‧зор

From Russian телеви́зор (televízor, “TV set”).

bor

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


каса

kasa (romanization)
каса (absolute singular)
касалар (absolute plural)
касаның (definite genitive singular)
касаларҙың (definite genitive plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative definite singular)
касаларҙы (accusative definite plural)
касала (locative singular)
касаларҙа (locative plural)
касанан (ablative singular)
касаларҙан (ablative plural)

From Persian کاسه (kâse).
Compare with
Kazakh, Kyrgyz кесе (kese),
Turkish kâse,
Turkmen käse, etc.


водород

Borrowed from Russian водоро́д (vodoród).


гелий

Borrowed from Russian ге́лий (gélij), from Ancient Greek ἥλιος (hḗlios, “sun”), because its presence was first theorised in the sun's atmosphere.


секунд

sekund (romanization)
секунд (absolute singular)
секундтар (absolute plural)
секундтың (definite genitive singular)
секундтарҙың (definite genitive plural)
секундҡа (dative singular)
секундтарға (dative plural)
секундты (accusative definite singular)
секундтарҙы (accusative definite plural)
секундта (locative singular)
секундтарҙа (locative plural)
секундтан (ablative singular)
секундтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

секундтарҙың

секундтарҙан

Borrowed from Russian секу́нда (sekúnda, “second”),
via French seconde and/or German Sekunde, from Medieval Latin secunda, short for secunda pars minuta (“second diminished part (of the hour)”).

Ел көньяҡтан секундына 3-4 метр тиҙлектә иҫәсәк.

The wind will blow from the south, at the speed of 3-4 meters per second.

Yel könʹyaqtan sekundına 3-4 metr tiźlektə iśəsək.


минут

minut (romanization)
минут (absolute singular)
минуттар (absolute plural)
минуттың (definite genitive singular)
минуттарҙың (definite genitive plural)
минутҡа (dative singular)
минуттарға (dative plural)
минутты (accusative definite singular)
минуттарҙы (accusative definite plural)
минутта (locative singular)
минуттарҙа (locative plural)
минуттан (ablative singular)
минуттарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian мину́та (minúta, “minute”), via French minute and/or German Minute, from Medieval Latin minūta (“60th of an hour", "note”).

der

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Дәрес башланыуға бер нисә минут ваҡыт бар ине әле.

There was still a few minutes' time before the lesson started.

Dəres başlanıwğa ber nisə minut vaqıt bar ine əle.

Минутына йөҙ аҙым атлау – идеаль физик көсөргәнеш формулаһы, ти Америка ғалимдары.
Minutına yöź aźım atlaw – idealʹ fizik kösörgəneş formulahı, ti Amerika ğalimdarı.
Walking a hundred steps per minute is the formula of an ideal physical exercise, US scientists say.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


кг

Abbreviation of килограмм (kilogramm, “kilogram”).

abbrev

Бер йәшниктә – 16, икенсеһендә 14 кг кәнфит бар. Өсөнсө йәшниктә беренсе һәм икенсе йәшниктә күпме булһа, шунса кәнфит.
Ber yəşniktə – 16, ikensehendə 14 kg kənfit bar. Ösönsö yəşniktə berense həm ikense yəşniktə küpme bulha, şunsa kənfit.
There are 16 (kg of candies) in one box (and) 14 kg in the second. In the third box, there are as many candies as there are in the first and in the second box.(From an elementary math textbook)


самолёт

samolyot (romanization)
самолёт (absolute singular)
самолёттар (absolute plural)
самолёттың (definite genitive singular)
самолёттарҙың (definite genitive plural)
самолётҡа (dative singular)
самолёттарға (dative plural)
самолётты (accusative definite singular)
самолёттарҙы (accusative definite plural)
самолётта (locative singular)
самолёттарҙа (locative plural)
самолёттан (ablative singular)
самолёттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самолёттарҙың

самолёттарға

самолёттарҙы

самолёттарҙа

самолёттарҙан

From Russian самолёт (samoljót, “aeroplane”).

Самолёт юлы.

Сухой Суперджет-100 — йөҙ урынлыҡ реактив самолёт.
Suxoy Superdjet-100 — yöź urınlıq reaktiv samolyot.
Sukhoi Superjet 100 is a jet plane with 100 (passenger) seats.

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны.

Samat, who was sitting at the back school-desk, surreptitiously tore a page out of his notebook and made a (paper) plane.

Artqı partala ultırğan Samat hiźźerməy genə dəftərenən ber bit yırtıp aldı la samolyot yahanı.

самолет

Bashkir spellings of е (ye) instead of ё (yo) in terms of Russian origin


поезд

poyezd (romanization)
поезд (absolute singular)
поезддар (absolute plural)
поезддың (definite genitive singular)
поезддарҙың (definite genitive plural)
поездға (dative singular)
поезддарға (dative plural)
поездды (accusative definite singular)
поезддарҙы (accusative definite plural)
поездда (locative singular)
поезддарҙа (locative plural)
поезддан (ablative singular)
поезддарҙан (ablative plural)


бау

baw (romanization)
бау (absolute singular)
бауҙар (absolute plural)
бауҙың (definite genitive singular)
бауҙарҙың (definite genitive plural)
бауға (dative singular)
бауҙарға (dative plural)
бауҙы (accusative definite singular)
бауҙарҙы (accusative definite plural)
бауҙа (locative singular)
бауҙарҙа (locative plural)
бауҙан (ablative singular)
бауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *baw, from Common Turkic *bāg (“rope, binder”), from Proto-Turkic *b(i)ā- (“to bind, fasten”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bağ, “band, binder; bond”);
Kazakh бау (bau, “cord, binder”),
Kyrgyz боо (boo, “cord, binder”),
Southern Altai буу (buu, “cord”),
Crimean Tatar bav (“knot”),
Uzbek bogʻ (“cord; bundle”),
Turkish bağ (“connection”),
Yakut быа (bıa, “cord, lace”), etc.


гармун

garmun (romanization)
гармун (absolute singular)
гармундар (absolute plural)
гармундың (definite genitive singular)
гармундарҙың (definite genitive plural)
гармунға (dative singular)
гармундарға (dative plural)
гармунды (accusative definite singular)
гармундарҙы (accusative definite plural)
гармунда (locative singular)
гармундарҙа (locative plural)
гармундан (ablative singular)
гармундарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармундарҙың

гармундарҙан

Borrowed from Russian гармо́нь (garmónʹ, “garmon”).

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.

(music) garmon (a kind of smaller Russian button accordion)


гүр

gür (romanization)
гүр (absolute singular)
гүрҙәр (absolute plural)
гүрҙең (definite genitive singular)
гүрҙәрҙең (definite genitive plural)
гүргә (dative singular)
гүрҙәргә (dative plural)
гүрҙе (accusative definite singular)
гүрҙәрҙе (accusative definite plural)
гүрҙә (locative singular)
гүрҙәрҙә (locative plural)
гүрҙән (ablative singular)
гүрҙәрҙән (ablative plural)

Күрәсәген күрмәй әҙәм гүргә инмәй.

A human will not enter grave before he has seen what he is destined to see.


дәрес

head

дәрес • (dəres)

ba-noun

дәрес • (dəres)

dəres (romanization)
дәрес (absolute singular)
дәрестәр (absolute plural)
дәрестең (definite genitive singular)
дәрестәрҙең (definite genitive plural)
дәрескә (dative singular)
дәрестәргә (dative plural)
дәресте (accusative definite singular)
дәрестәрҙе (accusative definite plural)
дәрестә (locative singular)
дәрестәрҙә (locative plural)
дәрестән (ablative singular)
дәрестәрҙән (ablative plural)

From Arabic دَرْس (dars, “lesson”).
Cognate with
Kazakh дәріс (därıs),
Kyrgyz дарыс (darıs),
Uzbek dars,
Uyghur دەرس (ders),
Turkish ders, etc.


егет

yeget (romanization)
егет (absolute singular)
егеттәр (absolute plural)
егеттең (definite genitive singular)
егеттәрҙең (definite genitive plural)
егеткә (dative singular)
егеттәргә (dative plural)
егетте (accusative definite singular)
егеттәрҙе (accusative definite plural)
егеттә (locative singular)
егеттәрҙә (locative plural)
егеттән (ablative singular)
егеттәрҙән (ablative plural)

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

young man, young male adult (aged around 17-25)


дала

dala (romanization)
дала (absolute singular)
далалар (absolute plural)
даланың (definite genitive singular)
далаларҙың (definite genitive plural)
далаға (dative singular)
далаларға (dative plural)
даланы (accusative definite singular)
далаларҙы (accusative definite plural)
далала (locative singular)
далаларҙа (locative plural)
даланан (ablative singular)
далаларҙан (ablative plural)

Compare Old Turkic [script needed] (tala, “steppe”).

cog

Дала үҫемлектәре.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.


заман

zaman (romanization)
заман (absolute singular)
замандар (absolute plural)
замандың (definite genitive singular)
замандарҙың (definite genitive plural)
заманға (dative singular)
замандарға (dative plural)
заманды (accusative definite singular)
замандарҙы (accusative definite plural)
заманда (locative singular)
замандарҙа (locative plural)
замандан (ablative singular)
замандарҙан (ablative plural)

Заман башҡа, заң башҡа.

Different time, different laws. (=Laws change as time goes).

Ул заманда самолёт хаҡы осһоҙ булды.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the time of (Jean de) La Fontaine.

Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн машина йөрөтә белеү — заман талабы.
Qatın-qıźźar ösön maşina yörötə belew — zaman talabı.
For women to be able to drive a car is the modern time’s necessity (=part of modern life).

modern time, the current period in history

Үткән заман.

Хәҙерге заман.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


ай

ay (romanization)
ай (absolute singular)
айҙар (absolute plural)
айҙың (definite genitive singular)
айҙарҙың (definite genitive plural)
айға (dative singular)
айҙарға (dative plural)
айҙы (accusative definite singular)
айҙарҙы (accusative definite plural)
айҙа (locative singular)
айҙарҙа (locative plural)
айҙан (ablative singular)
айҙарҙан (ablative plural)

Ай

From Proto-Turkic *āy (“moon, month”).
Cognate with Azerbaijani ay, Turkish, Crimean Tatar ay, Tatar, Kazakh, Kyrgyz
ай (ay), Southern Altai ай (ay), Uzbek oy, etc.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман. (Aqmulla)
Yegettər, haqlanığıź naźan duśtan ― naźan duś ber ayźañ huñ bulır doşman.
Guys, beware of an ignorant friend ― in a month's time, an ignorant friend will become an enemy.

Айҙар буйы бер тамсы ла ямғыр яуманы.

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

Our daughter comes home from the city once a month.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.


фирүзә

head

фирүзә • (firüzə)

ba-noun

фирүзә • (firüzə)


фатир

fatir (romanization)
фатир (absolute singular-only)
фатирҙың (definite genitive singular-only)
фатирға (dative singular-only)
фатирҙы (accusative definite singular-only)
фатирҙа (locative singular-only)
фатирҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Russian кварти́ра (kvartíra, “apartment, flat”), from German Quartier or Dutch kwartier, from French quartier, from Latin quartārius.
Cognate with Kazakh пәтер (päter), Kyrgyz батир (batir).

bor

Өс бүлмәле фатир.


фәрештә

head

фәрештә • (fəreştə)

ba-noun

фәрештә • (fəreştə)

fəreştə (romanization)
фәрештә (absolute singular)
фәрештәләр (absolute plural)
фәрештәнең (definite genitive singular)
фәрештәләрҙең (definite genitive plural)
фәрештәгә (dative singular)
фәрештәләргә (dative plural)
фәрештәне (accusative definite singular)
фәрештәләрҙе (accusative definite plural)
фәрештәлә (locative singular)
фәрештәләрҙә (locative plural)
фәрештәнән (ablative singular)
фәрештәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фәрештәләрҙең

фәрештәләргә

фәрештәләрҙе

фәрештәләрҙә

фәрештәләрҙән

From Persian فرشته (farešta, ferešte, “angel”), from Middle Persian.
Cognate with Kazakh періште (perışte), Kyrgyz бериште (berişte), Tatar фәрештә (färeştä), Turkmen perişde (“angel”).

der

Үлем фәрештәһе.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

It is on this very night that the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated to prophet Muhammad (peace be upon him) via the angel Gabriel.

Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.

ba:Фәрештәләр


тура

From *toğra (“direct; correct”). (See the immediate cognates below.)
No consensus exists on the further derivation.
Cognate with
Kazakh тура (tura, “straight, direct; just”),
Kyrgyz туура (tuura, “straight”),
Uyghur توغرا (toghra, “straight”);
Kumyk тувра (tuwra, “straight”),
perhaps also Southern Altai туура (tuura, “width”),
Tuvan доора (doora, “transverse; indirect”),
Yakut туора (tuora, “transverse; aside”).
Note that a parallel archetype form *toğru should be reconstructed to accommodate many other cognates, including Old Uyghur [script needed] (toγru, “correct, direct”), Uzbek to'g'ri (“correct”), Bashkir тоғро (toğro, “loyal”),
Turkish doğru (“correct”), etc.

cog

Тура мөйөш.
Tura möyöş.
Right angle.

(geometry, of an angle) 90 degrees, right


двигатель

head

двигатель • (dvigatelʹ)

ba-noun

двигатель • (dvigatelʹ)

dvigatelʹ (romanization)
двигатель (absolute singular)
двигательдәр (absolute plural)
двигательдең (definite genitive singular)
двигательдәрҙең (definite genitive plural)
двигательгә (dative singular)
двигательдәргә (dative plural)
двигательде (accusative definite singular)
двигательдәрҙе (accusative definite plural)
двигательдә (locative singular)
двигательдәрҙә (locative plural)
двигательдән (ablative singular)
двигательдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

двигательдең

двигательдән

двигательдәр

двигательдәрҙең

двигательдәргә

двигательдәрҙе

двигательдәрҙә

двигательдәрҙән

Мәңгелек двигатель.

Эске яныулы двигатель.

Яңы автобустар газ двигателендә эшләй.

The new buses work on natural gas engines.


совет

From Russian сове́т (sovét, “council, board; soviet”).
Compare to
Uzbek sovet,
Turkmen sowet,
Turkish sovyet (“Soviet”) (the Turkish word is from a different source).

bor

Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.

In the Soviet times, we used to think that this phenomenon was characteristic only of the West.

Beź sovet osoronda bıl xəl tik Könbayış ösön genə xas tip uylay torğaynıq.

(history, not comparable) Soviet, pertaining to the Soviet Union


дүрт

head

дүрт • (dürt)

From Proto-Turkic *tȫrt (“four”).
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰇𐰼𐱅 (T²UR²T², “four”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.


ике

From Proto-Turkic *ẹk(k)i (“two”).
Compare Old Turkic 𐰚𐰃 (eki, “two”),
Shor ийги (“two”),
Turkish iki (“two”).

Ике үркәсле дөйә.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Ҡунаҡтар, һанашмаҡ әйтеп, ике төркөмгә бүленә; уртала һыҙыҡ һыҙыла.

The guests say a counting-out rhyme and divide into two groups; a line is drawn in the middle.

Qunaqtar, hanaşmaq əytep, ike törkömgə bülenə; urtala hıźıq hıźıla.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılʺyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.


биш

From Proto-Turkic *bẹ̄ĺ (“five”).
Cognate with
Old Turkic 𐰋𐰃𐱁 (béš, “five”), Turkish beş (“five”), Yakut биэс (bies, “five”).

Биш минут ҡына ваҡытым бар.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Crack five eggs into the bowl, add flour and stir.

Tabaqqa biş yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.


алты

алты • (altı)

From Proto-Turkic *altï (“six”).
Cognate with
Old Turkic 𐰞𐱃𐰃 (altï, “six”), Turkish altı (“six”), Yakut алта (alta, “six”).


илле

From Proto-Turkic *ellig (“fifty”).
Compare Old Turkic 𐰠𐰏 (el(l)ig, “fifty”), Kyrgyz элүү (elüü), Southern Altai ӧлӱ (ölü),
Turkish elli (“fifty”).


алтмыш

алтмыш • (altmış)

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.

Был кварталда актриса алтмыш йылдан ашыу йәшәгән.

The actress lived in this city block for over sixty years.

Bıl kvartalda aktrisa altmış yıldan aşıw yəşəgən.


мең

From Proto-Turkic *bïŋ (“thousand”).
Cognate with
Old Turkic 𐰋𐰃𐰭 (biŋ, “thousand”),
Turkish bin (“thousand”).

Башҡортостанда 9 мең әрмән йәшәй.

9 thousand Armenians live in Bashkortostan.

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.


бер

From Proto-Turkic *bīr (“one”).
Cognate with
Old Turkic 𐰋𐰃𐰼 (bir, “one”), Turkish bir (“one, once”).


дүшәмбе

дүшәмбе • (düşəmbe)

ba-noun

дүшәмбе • (düşəmbe)

düşəmbe (romanization)
дүшәмбе (absolute singular)
дүшәмбеләр (absolute plural)
дүшәмбенең (definite genitive singular)
дүшәмбеләрҙең (definite genitive plural)
дүшәмбегә (dative singular)
дүшәмбеләргә (dative plural)
дүшәмбене (accusative definite singular)
дүшәмбеләрҙе (accusative definite plural)
дүшәмбелә (locative singular)
дүшәмбеләрҙә (locative plural)
дүшәмбенән (ablative singular)
дүшәмбеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дүшәмбеләрҙең

дүшәмбеләргә

дүшәмбеләрҙе

дүшәмбеләрҙә

дүшәмбеләрҙән

From Persian دوشنبه (do-šanbe, “Monday”).

Дәрестәребеҙ дүшәмбе һайын, иртәнге унда буласаҡ.

Our classes will take place each Monday at 10 am.

Dərestərebeź düşəmbe hayın, irtənge unda bulasaq.


ун

From Proto-Turkic *ōn (“ten”).
Cognate with
Old Turkic 𐰆𐰣 (on), Turkish on (“ten”), Turkmen ōn (“ten”), Yakut уон (uon, “ten”).

Мин ата-бабаларымдың ун быуынға ҡәҙәр кемдәр булыуын асыҡланым.

I have found out up to ten generations of who my ancestors were.

Min ata-babalarımdıñ un bıwınğa qəźər kemdər bulıwın asıqlanım.


аш

aş (romanization)
аш (absolute singular)
аштар (absolute plural)
аштың (definite genitive singular)
аштарҙың (definite genitive plural)
ашҡа (dative singular)
аштарға (dative plural)
ашты (accusative definite singular)
аштарҙы (accusative definite plural)
ашта (locative singular)
аштарҙа (locative plural)
аштан (ablative singular)
аштарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *aš (“food, meal”), from Proto-Turkic *(i)aĺ (“food, meal”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aš, “food, meal”);
Uzbek osh (“hot meal; pilaf”),
Turkish aş (“cooked food, meal”),
Yakut ас (as, “food, meal”), etc.

cog

Аштың тоҙо сыҡмаған.


машина

head

машина • (maşina)

ba-noun

машина • (maşina)

maşina (romanization)
машина (absolute singular)
машиналар (absolute plural)
машинаның (definite genitive singular)
машиналарҙың (definite genitive plural)
машинаға (dative singular)
машиналарға (dative plural)
машинаны (accusative definite singular)
машиналарҙы (accusative definite plural)
машинала (locative singular)
машиналарҙа (locative plural)
машинанан (ablative singular)
машиналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

машиналарҙың

машиналарҙан

From Russian маши́на (mašína, “motor vehicle, machine”).

bor

(colloquial) Any type of household machine, electric or mechanic device, such as washing machine, milk separator etc.


тире

tire (romanization)
тире (absolute singular)
тиреләр (absolute plural)
тиренең (definite genitive singular)
тиреләрҙең (definite genitive plural)
тирегә (dative singular)
тиреләргә (dative plural)
тирене (accusative definite singular)
тиреләрҙе (accusative definite plural)
тирелә (locative singular)
тиреләрҙә (locative plural)
тиренән (ablative singular)
тиреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tẹri (“skin”).
Cognate with
Kazakh терi (teri),
Karachay-Balkar тери (teri),
Kumyk тери (teri),
Kyrgyz тери (teri),
Uzbek teri,
Uyghur تېرە (tëre),
Yakut тирии (tirii),
Turkmen deri,
Azerbaijani dəri,
Turkish deri (“skin”).


барабан

baraban (romanization)
барабан (absolute singular)
барабандар (absolute plural)
барабандың (definite genitive singular)
барабандарҙың (definite genitive plural)
барабанға (dative singular)
барабандарға (dative plural)
барабанды (accusative definite singular)
барабандарҙы (accusative definite plural)
барабанда (locative singular)
барабандарҙа (locative plural)
барабандан (ablative singular)
барабандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабандарҙың

барабандарға

барабандарҙы

барабандарҙа

барабандарҙан

From Russian бараба́н (barabán), from a Turkic source.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.


ит

it (romanization)
ит (absolute singular-only)
иттең (definite genitive singular-only)
иткә (dative singular-only)
итте (accusative definite singular-only)
иттә (locative singular-only)
иттән (ablative singular-only)

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


манга

Borrowed from Russian ма́нга (mánga), from Japanese 漫画(まんが) (manga).

(comics) manga (comic originating in Japan)


тир

tir (romanization)
тир (absolute singular-only)
тирҙең (definite genitive singular-only)
тиргә (dative singular-only)
тирҙе (accusative definite singular-only)
тирҙә (locative singular-only)
тирҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tẹr (“sweat, perspiration”).


ус

us (romanization)
ус (absolute singular)
устар (absolute plural)
устың (definite genitive singular)
устарҙың (definite genitive plural)
усҡа (dative singular)
устарға (dative plural)
усты (accusative definite singular)
устарҙы (accusative definite plural)
уста (locative singular)
устарҙа (locative plural)
устан (ablative singular)
устарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ạbuč (“palm, handful”).
Cognate with
Kazakh уыс (uys),
Kyrgyz ууч (uuc, “handful”),
Turkish avuç (“palm, handful”).

Һиҙәм: бына, маңлайымдан һыйпай йәп-йәш әжәлемдең һалҡын усы. (Mustai Karim)

I feel: here, the cool palm of my very young death strokes along my forehead.

Hiźəm: bına, mañlayımdan hıypay yəp-yəş əjəlemdeñ halqın usı.


ир

ir (romanization)
ир (absolute singular)
ирҙәр (absolute plural)
ирҙең (definite genitive singular)
ирҙәрҙең (definite genitive plural)
иргә (dative singular)
ирҙәргә (dative plural)
ирҙе (accusative definite singular)
ирҙәрҙе (accusative definite plural)
ирҙә (locative singular)
ирҙәрҙә (locative plural)
ирҙән (ablative singular)
ирҙәрҙән (ablative plural)

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

This tune is usually played when men dance.

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, sense of dignity makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

Ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй, ире елкәһендә йәшәй.

The woman does not work anywhere (and) lives off her husband.

Qatın ber qayźa la eşləməy, ire yelkəhendə yəşəy.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: bring our husbands home from Siberia!

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

Although ablaze within, (she) did not hurry to show a droplet of her feelings to her husband.

Estən yanıp-köyöwgə qaramaśtan, kisereştəreneñ tamsıhın da irenə kürhətergə aşıqmanı.


һыу

hıw (romanization)
һыу (absolute singular)
һыуҙар (absolute plural)
һыуҙың (definite genitive singular)
һыуҙарҙың (definite genitive plural)
һыуға (dative singular)
һыуҙарға (dative plural)
һыуҙы (accusative definite singular)
һыуҙарҙы (accusative definite plural)
һыуҙа (locative singular)
һыуҙарҙа (locative plural)
һыуҙан (ablative singular)
һыуҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak suw, from Proto-Turkic *sub (“water”).

Дингеҙ һыуы.
Dingeź hıwı.
Seawater.

Һыу тирмәне.
Hıw tirməne.
Watermill.

Һыу боҙға әйләнде.

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Past life is (like) water that has flowed.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

We only have cold water (service) in our house.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a spray based on seawater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.


боҙ

boź (romanization)
боҙ (absolute singular-only)
боҙҙоң (definite genitive singular-only)
боҙға (dative singular-only)
боҙҙо (accusative definite singular-only)
боҙҙа (locative singular-only)
боҙҙан (ablative singular-only)

From Common Turkic *būz (“ice”), from Proto-Turkic *būŕ (“ice”).
Cognate with Tatar боз (boz), Kazakh мұз (mūz), Kyrgyz муз (muz), Kumyk, Karachay-Balkar буз (buz), Nogai буз (buz), Shor, Southern Altai мус (mus), Khakas пус (pus), Uzbek muz, Uyghur муз (muz), Turkmen muz, Dolgan буус (buus), Yakut муус (muus), Azerbaijani, Gagauz, Turkish buz, Chuvash пӑр (păr, “ice”).

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.


ҡояш

head

ҡояш • (qoyaş)

Ҡояш

From Proto-Turkic *kuńāĺ (“the sun, solar heat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qujaš, “solar heat”);
Tatar кояш (qoyaş, “the sun”),
Nogai кыяс (kıyas),
Karakalpak quyas,
Uzbek quyosh, Shor қуяш (quyaš), Karaim къуяш (quyaš),
Northern Altai куяш (kuyaš),
Uzbek quyosh (“the sun”),
Yakut куйаас (kuyaas, “heat”).

cog

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

As air humidity is very low in deserts, it does not protect from solar radiation.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.


арыҫлан

head

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.


күҙ

küź (romanization)
күҙ (absolute singular)
күҙҙәр (absolute plural)
күҙҙең (definite genitive singular)
күҙҙәрҙең (definite genitive plural)
күҙгә (dative singular)
күҙҙәргә (dative plural)
күҙҙе (accusative definite singular)
күҙҙәрҙе (accusative definite plural)
күҙҙә (locative singular)
күҙҙәрҙә (locative plural)
күҙҙән (ablative singular)
күҙҙәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫыҡ күҙ.

Өфө күҙ ауырыуҙары институты.


диңгеҙ

head

диңгеҙ • (diñgeź)

ba-noun

диңгеҙ • (diñgeź)

diñgeź (romanization)
диңгеҙ (absolute singular)
диңгеҙҙәр (absolute plural)
диңгеҙҙең (definite genitive singular)
диңгеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
диңгеҙгә (dative singular)
диңгеҙҙәргә (dative plural)
диңгеҙҙе (accusative definite singular)
диңгеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
диңгеҙҙә (locative singular)
диңгеҙҙәрҙә (locative plural)
диңгеҙҙән (ablative singular)
диңгеҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

диңгеҙҙәрҙең

диңгеҙҙәрҙән

From Proto-Turkic *teŋiŕ (“sea”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (teŋiz, “sea”);
Kazakh теңіз (teñız, “sea”),
Kyrgyz деңиз (deŋiz, “sea”),
Uzbek dengiz (“sea”),
Turkmen deňiz (“sea”),
Turkish deniz (“sea”),
etc.

cog

Каспий дингеҙе.
Kaspiy dingeźe.
The Caspian Sea.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.


исем

isem (romanization)
исем (absolute singular)
исемдәр (absolute plural)
исемдең (definite genitive singular)
исемдәрҙең (definite genitive plural)
исемгә (dative singular)
исемдәргә (dative plural)
исемде (accusative definite singular)
исемдәрҙе (accusative definite plural)
исемдә (locative singular)
исемдәрҙә (locative plural)
исемдән (ablative singular)
исемдәрҙән (ablative plural)

Ultimately from Arabic اِسْم (ism, “name, appellation; noun”).

der

Яңғыҙлыҡ исем.

Уртаҡ исем.


йыл

yıl (romanization)
йыл (absolute singular)
йылдар (absolute plural)
йылдың (definite genitive singular)
йылдарҙың (definite genitive plural)
йылға (dative singular)
йылдарға (dative plural)
йылды (accusative definite singular)
йылдарҙы (accusative definite plural)
йылда (locative singular)
йылдарҙа (locative plural)
йылдан (ablative singular)
йылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yïl (“year”).
Cognate with Tatar ел (yel), Southern Altai јыл (ǰïl)

Йыл аҙағы.

Тәбиғи мөхиттә ҡағыҙ 10 йылда серей.

In the natural environment, paper decays in 10 years.

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılʺyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.


тамыр

head

тамыр • (tamır)

ba-noun

тамыр • (tamır)

tamır (romanization)
тамыр (absolute singular)
тамырҙар (absolute plural)
тамырҙың (definite genitive singular)
тамырҙарҙың (definite genitive plural)
тамырға (dative singular)
тамырҙарға (dative plural)
тамырҙы (accusative definite singular)
тамырҙарҙы (accusative definite plural)
тамырҙа (locative singular)
тамырҙарҙа (locative plural)
тамырҙан (ablative singular)
тамырҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *tamïr (“vein; root”).

inh+

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.


алтын

head

алтын • (altın)

ba-noun

алтын • (altın)

altın (romanization)
алтын (absolute singular-only)
алтындың (definite genitive singular-only)
алтынға (dative singular-only)
алтынды (accusative definite singular-only)
алтында (locative singular-only)
алтындан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *altun (“gold”).
Cognate with
Old Turkic 𐰞𐱃𐰆𐰣 (altun, “gold”),
Karachay-Balkar, Kazakh, Kumyk, Kyrgyz, Southern Altai, Khakas алтын (altın), Tuvan алдын (aldın),
Crimean Tatar, Turkish altın, Turkmen altyn,
Uzbek oltin.

Алтын бөртөгө.

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

In the nineteenth century, the gold rush began again in the Urals.

Un tuğıźınsı bıwatta Uralda yənə altın biźgəge başlandı.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.


алтын

head

алтын • (altın)

Алтын тәңкә.

Алтын Урҙа.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.


дин

din (romanization)
дин (absolute singular)
диндәр (absolute plural)
диндең (definite genitive singular)
диндәрҙең (definite genitive plural)
дингә (dative singular)
диндәргә (dative plural)
динде (accusative definite singular)
диндәрҙе (accusative definite plural)
диндә (locative singular)
диндәрҙә (locative plural)
диндән (ablative singular)
диндәрҙән (ablative plural)

Ultimately from Arabic دِين (dīn, “religion”).

Башҡа дин кешеләре.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

Starting with the 10th century, the religion of Islam begins to penetrate into the Bashkir community.

X bıwattan başqorttar möxitenə İslam dine ütep inə başlay.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.


мотоцикл

mototsikl (romanization)
мотоцикл (absolute singular)
мотоциклдар (absolute plural)
мотоциклдың (definite genitive singular)
мотоциклдарҙың (definite genitive plural)
мотоциклға (dative singular)
мотоциклдарға (dative plural)
мотоциклды (accusative definite singular)
мотоциклдарҙы (accusative definite plural)
мотоциклда (locative singular)
мотоциклдарҙа (locative plural)
мотоциклдан (ablative singular)
мотоциклдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мотоциклдарҙың

мотоциклдарға

мотоциклдарҙы

мотоциклдарҙа

мотоциклдарҙан

[mätäˈt͡sɯ̞kɯ̆ɫ]

From Russian мотоци́кл (motocíkl), from French motocycle.

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.

I left the motorcycle and climbed the mountain.


тат

tat (romanization)
тат (absolute singular)
таттар (absolute plural)
таттың (definite genitive singular)
таттарҙың (definite genitive plural)
татҡа (dative singular)
таттарға (dative plural)
татты (accusative definite singular)
таттарҙы (accusative definite plural)
татта (locative singular)
таттарҙа (locative plural)
таттан (ablative singular)
таттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dāt (“good taste”).
Cognate with Uzbek tot (“taste”), Turkmen dat (“taste”), Azerbaijani dad (“taste”).
Also compare derivatives:
Kazakh татым (tatym, “taste”), Kazakh тәтті (tättı, “sweet, palatable”),
Kyrgyz татык (tatık, “taste”), таттуу (tattuu, “sweet”), Southern Altai тату (tatu, “taste, sweet”).

cog

(more specifically) sweet taste, sweetness


йондоҙ

head

йондоҙ • (yondoź)

ba-noun

йондоҙ • (yondoź)

yondoź (romanization)
йондоҙ (absolute singular)
йондоҙҙар (absolute plural)
йондоҙҙоң (definite genitive singular)
йондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
йондоҙға (dative singular)
йондоҙҙарға (dative plural)
йондоҙҙо (accusative definite singular)
йондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
йондоҙҙа (locative singular)
йондоҙҙарҙа (locative plural)
йондоҙҙан (ablative singular)
йондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йондоҙҙарҙың

йондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *yulduŕ (“star”).
The development of the medium consonant cluster -ld- into -nd- is specific to Bashkir.
Cognate with Azerbaijani ulduz; Chagatai یولدوز (yulduz); Dolgan һулус (hulus); Gagauz yıldız; Karachay-Balkar жулдуз (julduz), Karakalpak juldïz; Kazakh жұлдыз (jūldyz); Khakas чылтыс (çıltıs); Kumyk юлдуз (yulduz); Kyrgyz жылдыз (jıldız); Nogai юлдыз (yuldız); Shor чылтыс (čïltïs); Southern Altai јылдыс (ǰïldïs); Tatar йолдыз (yoldız); Turkish yıldız; Turkmen ýyldyz; Tuvan сылдыс (sıldıs); Uyghur يۇلتۇز (yultuz); Uzbek yulduz; Yakut сулус (sulus).

cog

Shor чылтыс (čïltïs)

Таң йондоҙо.

Ҡыш йондоҙҙар баҙыҡ янһа – һалҡынға, тоноҡ янһа йылыға тарта.
Qış yondoźźar baźıq yanha – halqınğa, tonoq yanha yılığa tarta.
In the winter, if the stars shine bright, (the weather tends) towards cool, if (they) shine dimly, (the weather) tends towards warm.

Йондоҙ һымаҡ атылып, Аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Like a shooting star, a grey winged horse came down swiftly from the sky.

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

We put a red star cut from cardboard on top of the Cristmas tree.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.


шәкәр

head

шәкәр • (şəkər)

ba-noun

шәкәр • (şəkər)

şəkər (romanization)
шәкәр (absolute singular-only)
шәкәрҙең (definite genitive singular-only)
шәкәргә (dative singular-only)
шәкәрҙе (accusative definite singular-only)
шәкәрҙә (locative singular-only)
шәкәрҙән (ablative singular-only)

Borrowed from Persian شکر (šakar, “sugar”).

Шәкәр һауыты.

Шаҡмаҡ шәкәр.

Шәкәр ҡушылмаған.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


хәбәр

head

хәбәр • (xəbər)

ba-noun

хәбәр • (xəbər)

xəbər (romanization)
хәбәр (absolute singular)
хәбәрҙәр (absolute plural)
хәбәрҙең (definite genitive singular)
хәбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
хәбәргә (dative singular)
хәбәрҙәргә (dative plural)
хәбәрҙе (accusative definite singular)
хәбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрҙә (locative singular)
хәбәрҙәрҙә (locative plural)
хәбәрҙән (ablative singular)
хәбәрҙәрҙән (ablative plural)

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

Хәбәр һөйкәлеше.


балға

head

балға • (balğa)

ba-noun

балға • (balğa)

balğa (romanization)
балға (absolute singular)
балғалар (absolute plural)
балғаның (definite genitive singular)
балғаларҙың (definite genitive plural)
балғаға (dative singular)
балғаларға (dative plural)
балғаны (accusative definite singular)
балғаларҙы (accusative definite plural)
балғала (locative singular)
балғаларҙа (locative plural)
балғанан (ablative singular)
балғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *balka (“hammer”). Compare Proto-Mongolic *haluka (“hammer”), Proto-Tungusic *palụka (“hammer”).
Cognate with Kazakh балға (balğa),
Kyrgyz балка (balka),
Uzbek bolg'a, etc.


балта

balta (romanization)
балта (absolute singular)
балталар (absolute plural)
балтаның (definite genitive singular)
балталарҙың (definite genitive plural)
балтаға (dative singular)
балталарға (dative plural)
балтаны (accusative definite singular)
балталарҙы (accusative definite plural)
балтала (locative singular)
балталарҙа (locative plural)
балтанан (ablative singular)
балталарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *baltu (“axe”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (baltu, “axe”),
Kazakh балта (balta), Kyrgyz балта (balta), Uzbek bolta, Southern Altai малта (malta), Khakas малта (malta), etc.


айыу

head

айыу • (ayıw)

ba-noun

айыу • (ayıw)

ayıw (romanization)
айыу (absolute singular)
айыуҙар (absolute plural)
айыуҙың (definite genitive singular)
айыуҙарҙың (definite genitive plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative definite singular)
айыуҙарҙы (accusative definite plural)
айыуҙа (locative singular)
айыуҙарҙа (locative plural)
айыуҙан (ablative singular)
айыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adïg (“bear”).
Cognate with
Old Turkic 𐰑𐰍 (d¹ǧ /adïɣ/, “bear”),
Kazakh аю (aü, “bear”), Kyrgyz аюу (ayuu, “bear”), Southern Altai айу (ayu), Kumyk аюв (ayuw), Turkish ayı (“bear”), Uzbek ayiq (“bear”), Khakas азығ (azığ, “bear”), Tuvan адыг (adıg, “bear”), etc.


буран

buran (romanization)
буран (absolute singular)
бурандар (absolute plural)
бурандың (definite genitive singular)
бурандарҙың (definite genitive plural)
буранға (dative singular)
бурандарға (dative plural)
буранды (accusative definite singular)
бурандарҙы (accusative definite plural)
буранда (locative singular)
бурандарҙа (locative plural)
бурандан (ablative singular)
бурандарҙан (ablative plural)

From Volga Turki بوران (boran, “blizzard”), Inherited from Proto-Turkic *bora- (“north wind; to snow heavily”); cognate with Crimean Tatar boran, Kazakh боран (boran), Turkish bora and Turkmen boran. Alternatively, it could be a wanderwort related to Italian bora and Greek μπόρα (bóra).


ишәк

head

ишәк • (işək)

ba-noun

ишәк • (işək)

işək (romanization)
ишәк (absolute singular)
ишәктәр (absolute plural)
ишәктең (definite genitive singular)
ишәктәрҙең (definite genitive plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative definite singular)
ишәктәрҙе (accusative definite plural)
ишәктә (locative singular)
ишәктәрҙә (locative plural)
ишәктән (ablative singular)
ишәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *eĺčgek (“donkey”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (eşgäk), [script needed] (eşäk, “donkey”);
Kazakh есек (esek), Kyrgyz эшек (eşek, “donkey”), Karachay-Balkar эшек (eşek, “donkey”), Uzbek eshak (“donkey”), Turkmen eşek (“donkey”), Turkish eşek (“donkey”).


икмәк

head

икмәк • (ikmək)

ba-noun

икмәк • (ikmək)

ikmək (romanization)
икмәк (absolute singular-only)
икмәктең (definite genitive singular-only)
икмәккә (dative singular-only)
икмәкте (accusative definite singular-only)
икмәктә (locative singular-only)
икмәктән (ablative singular-only)

Икмәк

From Proto-Turkic *etmek /*ötmek (“bread”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etmäk, “bread”), Karakhanid [script needed] (ötmäk, “bread”);
Tatar икмәк (ikmäk),
Khakas іпек (ìpek),
Kazakh өтпек (ötpek),
Kumyk экмек (ekmek),
Karachay-Balkar ётмек (ötmek),
Crimean Tatar ötmek,
Azerbaijani əkmək,
Turkish ekmek,
Shor итпек (itpek, “bread”).

cog

Арыш икмәге.

Сөсө икмәк.

Икмәк ҡалайы.

Көлдә бешкән икмәк.

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

One of those (sitting) around the bonfire held out (some) bread to him.

Usaq tirəhendəgelərźeñ berehe uğa ikmək hondo.


көн

kön (romanization)
көн (absolute singular)
көндәр (absolute plural)
көндөң (definite genitive singular)
көндәрҙең (definite genitive plural)
көнгә (dative singular)
көндәргә (dative plural)
көндө (accusative definite singular)
көндәрҙе (accusative definite plural)
көндә (locative singular)
көндәрҙә (locative plural)
көндән (ablative singular)
көндәрҙән (ablative plural)

From Kipchak کون (kün, “sun, day”), from Proto-Turkic *kün (“sun, day”).

Көн яҡтыһы.

Көн һайын.

Көнө буйы.

Ял көнө.

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.


күл

kül (romanization)
күл (absolute singular)
күлдәр (absolute plural)
күлдең (definite genitive singular)
күлдәрҙең (definite genitive plural)
күлгә (dative singular)
күлдәргә (dative plural)
күлде (accusative definite singular)
күлдәрҙе (accusative definite plural)
күлдә (locative singular)
күлдәрҙә (locative plural)
күлдән (ablative singular)
күлдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kȫl (“lake”).
Cognate with Old Turkic 𐰚𐰇𐰠 (köl, “lake”), Kazakh көл (köl), Kyrgyz көл (köl), Uzbek koʻl, Southern Altai кӧл (köl), Shor кӧл, Khakas кӧл, Turkish göl (“lake”).

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

Swans have settled down on the Qashqadan lake.

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, honor makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.


бот

bot (romanization)
бот (absolute singular)
боттар (absolute plural)
боттоң (definite genitive singular)
боттарҙың (definite genitive plural)
ботҡа (dative singular)
боттарға (dative plural)
ботто (accusative definite singular)
боттарҙы (accusative definite plural)
ботта (locative singular)
боттарҙа (locative plural)
боттан (ablative singular)
боттарҙан (ablative plural)

From Russian пуд (pud, “pood”), from Late Latin pondo, from Classical Latin pondus (“weight; pound”).
Cognate with
Yakut буут (buut, “pood”).

pood, an obsolete Russian unit of mass equal to 16.38 kg


бала

bala (romanization)
бала (absolute singular)
балалар (absolute plural)
баланың (definite genitive singular)
балаларҙың (definite genitive plural)
балаға (dative singular)
балаларға (dative plural)
баланы (accusative definite singular)
балаларҙы (accusative definite plural)
балала (locative singular)
балаларҙа (locative plural)
баланан (ablative singular)
балаларҙан (ablative plural)

Имсәк бала.


бүре

head

бүре • (büre)

ba-noun

бүре • (büre)

büre (romanization)
бүре (absolute singular)
бүреләр (absolute plural)
бүренең (definite genitive singular)
бүреләрҙең (definite genitive plural)
бүрегә (dative singular)
бүреләргә (dative plural)
бүрене (accusative definite singular)
бүреләрҙе (accusative definite plural)
бүрелә (locative singular)
бүреләрҙә (locative plural)
бүренән (ablative singular)
бүреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bȫrü (“wolf”).
See börü for more.
Cognate with
Kazakh бөрі (börı),
Nogai боьри (böri),
Kumyk бёрю (börü),
Karachay-Balkar бёрю (börü),
Kyrgyz бөрү (börü),
Tuvan бөрү (börü),
Uzbek boʻri,
Uyghur بۆرە (böre),
Turkmen böri,
Khakas пӱӱр (püür),
Yakut бөрө (börö), etc.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.


тау

taw (romanization)
тау (absolute singular)
тауҙар (absolute plural)
тауҙың (definite genitive singular)
тауҙарҙың (definite genitive plural)
тауға (dative singular)
тауҙарға (dative plural)
тауҙы (accusative definite singular)
тауҙарҙы (accusative definite plural)
тауҙа (locative singular)
тауҙарҙа (locative plural)
тауҙан (ablative singular)
тауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *taw,
from Proto-Turkic *tāg (“mountain”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Тау артылып, һыу кисеп, // Ҡара урмандар үтеп, //Һаман алға киткән, ти.

(The two brothers - Ural and Shulgan) walked on and on, crossing mountains, fording rivers, passing through dark forests.

Taw artılıp, hıw kisep, // Qara urmandar ütep, //Haman alğa kitkən, ti.

...Йәһүҙиәлә булғандар тауҙарға ҡасһын. (Mark 13:14)

...let those who are in Judea flee to the mountains.

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.


ат

at (romanization)
ат (absolute singular)
аттар (absolute plural)
аттың (definite genitive singular)
аттарҙың (definite genitive plural)
атҡа (dative singular)
аттарға (dative plural)
атты (accusative definite singular)
аттарҙы (accusative definite plural)
атта (locative singular)
аттарҙа (locative plural)
аттан (ablative singular)
аттарҙан (ablative plural)


Урал

Ural (romanization)
Урал (absolute singular-only)
Уралдың (definite genitive singular-only)
Уралға (dative singular-only)
Уралды (accusative definite singular-only)
Уралда (locative singular-only)
Уралдан (ablative singular-only)


таж

taj (romanization)
таж (absolute singular)
таждар (absolute plural)
таждың (definite genitive singular)
таждарҙың (definite genitive plural)
тажға (dative singular)
таждарға (dative plural)
тажды (accusative definite singular)
таждарҙы (accusative definite plural)
тажда (locative singular)
таждарҙа (locative plural)
таждан (ablative singular)
таждарҙан (ablative plural)

wreath (an ornamental circular band made of plaited flowers and leaves and used as decoration)


йылан

head

йылан • (yılan)

ba-noun

йылан • (yılan)

yılan (romanization)
йылан (absolute singular)
йыландар (absolute plural)
йыландың (definite genitive singular)
йыландарҙың (definite genitive plural)
йыланға (dative singular)
йыландарға (dative plural)
йыланды (accusative definite singular)
йыландарҙы (accusative definite plural)
йыланда (locative singular)
йыландарҙа (locative plural)
йыландан (ablative singular)
йыландарҙан (ablative plural)

Йылан ағыуы.


ҡырҡ

head

ҡырҡ • (qırq)


утыҙ

утыҙ • (utıź)


туғыҙ

туғыҙ • (tuğıź)


һигеҙ

һигеҙ • (higeź)


ете

From Proto-Turkic *yẹt(t)i (“seven”).
Compare Old Turkic 𐰘𐱅𐰃 (yeti, “seven”),
Turkish yedi (“seven”).

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

One should sleep at least seven hours a day.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.


һуған

һуған • (huğan)

ba-noun

һуған • (huğan)

huğan (romanization)
һуған (absolute singular-only)
һуғандың (definite genitive singular-only)
һуғанға (dative singular-only)
һуғанды (accusative definite singular-only)
һуғанда (locative singular-only)
һуғандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sogan (“onion”). Cognate with Turkish soğan.


ҡар

qar (romanization)
ҡар (absolute singular)
ҡарҙар (absolute plural)
ҡарҙың (definite genitive singular)
ҡарҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарға (dative singular)
ҡарҙарға (dative plural)
ҡарҙы (accusative definite singular)
ҡарҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарҙа (locative singular)
ҡарҙарҙа (locative plural)
ҡарҙан (ablative singular)
ҡарҙарҙан (ablative plural)

Епшек ҡар.

Ҡар бураны.

Ҡар бөртөгө.
Qar börtögö.
A snowflake.

Тышта ел өрә, ҡарҙы һеперә, // Мин өйҙә торам һалҡынға күрә. (Mustai Karim)

Outside, the wind is blowing (and) sweeping the snow, I am staying at home because of the cool weather.

Tışta yel örə, qarźı heperə, // Min öyźə toram halqınğa kürə.


ҡолаҡ

qolaq (romanization)
ҡолаҡ (absolute singular)
ҡолаҡтар (absolute plural)
ҡолаҡтың (definite genitive singular)
ҡолаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡолаҡҡа (dative singular)
ҡолаҡтарға (dative plural)
ҡолаҡты (accusative definite singular)
ҡолаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡолаҡта (locative singular)
ҡолаҡтарҙа (locative plural)
ҡолаҡтан (ablative singular)
ҡолаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulkak (“ear”).
Cognate with Old Turkic 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 (qulqaq, “ear”).

(music) A string pin, a tuning peg in a stringed instrument


әҙәбиәт

head

әҙәбиәт • (əźəbiət)

ba-noun

әҙәбиәт • (əźəbiət)

əźəbiət (romanization)
әҙәбиәт (absolute singular-only)
әҙәбиәттең (definite genitive singular-only)
әҙәбиәткә (dative singular-only)
әҙәбиәтте (accusative definite singular-only)
әҙәбиәттә (locative singular-only)
әҙәбиәттән (ablative singular-only)

Урта мәктәптә әҙәбиәтте уҡытыу ысулы тәғлиме.

The methodology of teaching literature in Secondary school.

Orta məktəptə əðəbiyətti oqıtıv ısulı təğlimi.

literature (academic publications on a particular subject); bibliography


балыҡ

head

балыҡ • (balıq)

ba-noun

балыҡ • (balıq)

balıq (romanization)
балыҡ (absolute singular)
балыҡтар (absolute plural)
балыҡтың (definite genitive singular)
балыҡтарҙың (definite genitive plural)
балыҡҡа (dative singular)
балыҡтарға (dative plural)
балыҡты (accusative definite singular)
балыҡтарҙы (accusative definite plural)
балыҡта (locative singular)
балыҡтарҙа (locative plural)
балыҡтан (ablative singular)
балыҡтарҙан (ablative plural)

Балыҡ

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

At exactly this time, various types of fish spawn.

Tap oşo osorźa törlö balıqtar ıwıldırıq səsə.

Балыҡ майы.

Балыҡ һурпаһы.

Балыҡ һатыусы.

Бешерелгән һәм ыҫланған балыҡтан төрлө салат эшләп була.

Different salads can be made from boiled and smoked fish.

Beşerelgən həm ıślanğan balıqtan törlö salat eşləp bula.


энә

enə (romanization)
энә (absolute singular)
энәләр (absolute plural)
энәнең (definite genitive singular)
энәләрҙең (definite genitive plural)
энәгә (dative singular)
энәләргә (dative plural)
энәне (accusative definite singular)
энәләрҙе (accusative definite plural)
энәлә (locative singular)
энәләрҙә (locative plural)
энәнән (ablative singular)
энәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *(y)igne (“needle”).
Cognate with Kazakh ине (ine),
Kyrgyz ийне (iyne),
Uzbek igna,
Crimean Tatar iyne, yine,
Azerbaijani iynə,
Turkish iğne, etc.


бесәй

head

бесәй • (besəy)

ba-noun

бесәй • (besəy)

besəy (romanization)
бесәй (absolute singular)
бесәйҙәр (absolute plural)
бесәйҙең (definite genitive singular)
бесәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бесәйгә (dative singular)
бесәйҙәргә (dative plural)
бесәйҙе (accusative definite singular)
бесәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бесәйҙә (locative singular)
бесәйҙәрҙә (locative plural)
бесәйҙән (ablative singular)
бесәйҙәрҙән (ablative plural)

Compare with
Tatar песи (pesi, “cat”)
From an onomatopoeia *bis; compare Bashkir бес-бес (bes-bes, “the sound used to call a cat”). Cannot be directly related to Standard Turkic mušuq ~ mišik "cat < Proto-Turkic *bïńĺ(ïk) (“cat”).

cog

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

In Moscow, coronavirus was found in a cat.


һүҙлек

head

һүҙлек • (hüźlek)

ba-noun

һүҙлек • (hüźlek)

hüźlek (romanization)
һүҙлек (absolute singular)
һүҙлектәр (absolute plural)
һүҙлектең (definite genitive singular)
һүҙлектәрҙең (definite genitive plural)
һүҙлеккә (dative singular)
һүҙлектәргә (dative plural)
һүҙлекте (accusative definite singular)
һүҙлектәрҙе (accusative definite plural)
һүҙлектә (locative singular)
һүҙлектәрҙә (locative plural)
һүҙлектән (ablative singular)
һүҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һүҙлектәрҙең

һүҙлектәрҙән

һүҙ (hüź, “word”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting a group or compendium”).
Compare to
Tatar сүзлек (süzlek, “dictionary”),
Kazakh сөздік (sözdık, “dictionary”),
Kyrgyz сөздүк (sözdük, “dictionary”),
Shor сӧстӱк (söstük, “dictionary”)
Azerbaijani sözlük (“dictionary”),


һарымһаҡ

head

һарымһаҡ • (harımhaq)

ba-noun

һарымһаҡ • (harımhaq)

harımhaq (romanization)
һарымһаҡ (absolute singular-only)
һарымһаҡтың (definite genitive singular-only)
һарымһаҡҡа (dative singular-only)
һарымһаҡты (accusative definite singular-only)
һарымһаҡта (locative singular-only)
һарымһаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sarïmsak (“garlic”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (sarmusak) / Old Turkic [script needed] (samursaq, “garlic”);
Kazakh сарымсақ (sarymsaq),
Kyrgyz сарымсак (sarımsak),
Kumyk самурсакъ (samursaq),
Uzbek sarimsoq,
Uyghur سامساق (samsaq),
Turkmen sarymsak,
Azerbaijani sarımsaq,
Turkish sarmısak / sarımsak (“garlic”).

cog

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.

Allium sativum
Allium sativum#Translingual


ҡойроҡ

qoyroq (romanization)
ҡойроҡ (absolute singular)
ҡойроҡтар (absolute plural)
ҡойроҡтоң (definite genitive singular)
ҡойроҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡойроҡҡа (dative singular)
ҡойроҡтарға (dative plural)
ҡойроҡто (accusative definite singular)
ҡойроҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡойроҡта (locative singular)
ҡойроҡтарҙа (locative plural)
ҡойроҡтан (ablative singular)
ҡойроҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡойроҡтарҙың

ҡойроҡтарҙан


төн

tön (romanization)
төн (absolute singular)
төндәр (absolute plural)
төндөң (definite genitive singular)
төндәрҙең (definite genitive plural)
төнгә (dative singular)
төндәргә (dative plural)
төндө (accusative definite singular)
төндәрҙе (accusative definite plural)
төндә (locative singular)
төндәрҙә (locative plural)
төндән (ablative singular)
төндәрҙән (ablative plural)


үс

üs (romanization)
үс (absolute singular)
үстәр (absolute plural)
үстең (definite genitive singular)
үстәрҙең (definite genitive plural)
үскә (dative singular)
үстәргә (dative plural)
үсте (accusative definite singular)
үстәрҙе (accusative definite plural)
үстә (locative singular)
үстәрҙә (locative plural)
үстән (ablative singular)
үстәрҙән (ablative plural)


тоҙ

toź (romanization)
тоҙ (absolute singular-only)
тоҙҙоң (definite genitive singular-only)
тоҙға (dative singular-only)
тоҙҙо (accusative definite singular-only)
тоҙҙа (locative singular-only)
тоҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tūŕ.
Cognate with Tatar тоз (toz), Kazakh тұз (tūz), Kyrgyz туз (tuz), Uzbek tuz, Turkmen duz, Turkish tuz, Tuvan дус (dus), Yakut туус (tuus), Chuvash тӑвар (tăvar, “salt”).

Таш тоҙ.

Дингеҙ тоҙо.

Аштың тоҙо сыҡмаған.

Тоҙ ятҡылығы.


тиҙлек

head

тиҙлек • (tiźlek)

ba-noun

тиҙлек • (tiźlek)

tiźlek (romanization)
тиҙлек (absolute singular-only)
тиҙлектең (definite genitive singular-only)
тиҙлеккә (dative singular-only)
тиҙлекте (accusative definite singular-only)
тиҙлектә (locative singular-only)
тиҙлектән (ablative singular-only)

тиҙ (tiź, “fast”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting property or state”).


йөрәк

head

йөрәк • (yörək)

ba-noun

йөрәк • (yörək)

yörək (romanization)
йөрәк (absolute singular)
йөрәктәр (absolute plural)
йөрәктең (definite genitive singular)
йөрәктәрҙең (definite genitive plural)
йөрәккә (dative singular)
йөрәктәргә (dative plural)
йөрәкте (accusative definite singular)
йөрәктәрҙе (accusative definite plural)
йөрәктә (locative singular)
йөрәктәрҙә (locative plural)
йөрәктән (ablative singular)
йөрәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yürek (“heart”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (yüräk, “heart”),
Shor чӱрек (“heart”),
Yakut сүрэх (süreq, “heart”),
etc.


һыйыр

head

һыйыр • (hıyır)

ba-noun

һыйыр • (hıyır)

hıyır (romanization)
һыйыр (absolute singular)
һыйырҙар (absolute plural)
һыйырҙың (definite genitive singular)
һыйырҙарҙың (definite genitive plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative definite singular)
һыйырҙарҙы (accusative definite plural)
һыйырҙа (locative singular)
һыйырҙарҙа (locative plural)
һыйырҙан (ablative singular)
һыйырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sïgïr (“cow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (sïγïr, “cow”);
Kazakh сиыр (siyr),
Tatar сыер (sıyer),
Nogai сыйыр (sıyır), Kumyk сыйыр (sıyır),
Uzbek sigir,
Turkmen sygyr (“cow”),
Turkish sığır (“cattle”), etc.

cog

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

My daughter did not learn to milk a cow.


көнбайыш

head

көнбайыш • (könbayış)

ba-noun

көнбайыш • (könbayış)

könbayış (romanization)
көнбайыш (absolute singular-only)
көнбайыштың (definite genitive singular-only)
көнбайышҡа (dative singular-only)
көнбайышты (accusative definite singular-only)
көнбайышта (locative singular-only)
көнбайыштан (ablative singular-only)

[ˈkʏ̞n.bɑ.ˌjɯ̞ʂ]

Ba-көнбайыш.ogg

From көн (kön, “sun”) + байы- (bayı-, “to set”) + -ыш (-ış).

affix

Көнбайыш Себер.


көньяҡ

head

көньяҡ • (könʹyaq)

ba-noun

көньяҡ • (könʹyaq)

könʹyaq (romanization)
көньяҡ (absolute singular-only)
көньяҡтың (definite genitive singular-only)
көньяҡҡа (dative singular-only)
көньяҡты (accusative definite singular-only)
көньяҡта (locative singular-only)
көньяҡтан (ablative singular-only)

көн (kön, “day, sun”) + яҡ (yaq, “side, direction”).

compound

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

This type of spider is common in Central Asia and in the south of Russia.

Ürməkseneñ bıl törö Urta Aziyala həm Rəsəyźeñ könʹyağında taralğan.


төньяҡ

head

төньяҡ • (tönʹyaq)

ba-noun

төньяҡ • (tönʹyaq)

tönʹyaq (romanization)
төньяҡ (absolute singular-only)
төньяҡтың (definite genitive singular-only)
төньяҡҡа (dative singular-only)
төньяҡты (accusative definite singular-only)
төньяҡта (locative singular-only)
төньяҡтан (ablative singular-only)

From төн (tön, “night”) + яҡ (yaq, “side, direction”).


төлкө

head

төлкө • (tölkö)

ba-noun

төлкө • (tölkö)

tölkö (romanization)
төлкө (absolute singular)
төлкөләр (absolute plural)
төлкөнөң (definite genitive singular)
төлкөләрҙең (definite genitive plural)
төлкөгә (dative singular)
төлкөләргә (dative plural)
төлкөнө (accusative definite singular)
төлкөләрҙе (accusative definite plural)
төлкөлә (locative singular)
төлкөләрҙә (locative plural)
төлкөнән (ablative singular)
төлкөләрҙән (ablative plural)


шәреҡ

head

шәреҡ • (şəreq)

ba-noun

шәреҡ • (şəreq)


көнсығыш

head

көнсығыш • (könsığış)

ba-noun

көнсығыш • (könsığış)

könsığış (romanization)
көнсығыш (absolute singular-only)
көнсығыштың (definite genitive singular-only)
көнсығышҡа (dative singular-only)
көнсығышты (accusative definite singular-only)
көнсығышта (locative singular-only)
көнсығыштан (ablative singular-only)

[ˈkʏ̞n.sɯ̞.ˌʁɯ̞ʂ]

Ba-көнсығыш.ogg

Synchronously, көн (kön, “sun”) + сыҡ- (sıq-, “to come out”) + -ыш (-ış).
Compare to Southern Altai кӱнчыгыш (künčïgïš, “east”).


сәйәсәт

head

сәйәсәт • (säyäsät)

ba-noun

сәйәсәт • (säyäsät)

säyäsät (romanization)
сәйәсәт (absolute singular-only)
сәйәсәттең (definite genitive singular-only)
сәйәсәткә (dative singular-only)
сәйәсәтте (accusative definite singular-only)
сәйәсәттә (locative singular-only)
сәйәсәттән (ablative singular-only)

From Arabic سِيَاسَة (siyāsa, “policy, politics”).


терпе

terpe (romanization)
терпе (absolute singular)
терпеләр (absolute plural)
терпенең (definite genitive singular)
терпеләрҙең (definite genitive plural)
терпегә (dative singular)
терпеләргә (dative plural)
терпене (accusative definite singular)
терпеләрҙе (accusative definite plural)
терпелә (locative singular)
терпеләрҙә (locative plural)
терпенән (ablative singular)
терпеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kirpi (“hedgehog”).
The peculiar development of the initial consonant remains to be explained.


ауыҙ

head

ауыҙ • (awıź)

ba-noun

ауыҙ • (awıź)

awıź (romanization)
ауыҙ (absolute singular)
ауыҙҙар (absolute plural)
ауыҙҙың (definite genitive singular)
ауыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ауыҙға (dative singular)
ауыҙҙарға (dative plural)
ауыҙҙы (accusative definite singular)
ауыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ауыҙҙа (locative singular)
ауыҙҙарҙа (locative plural)
ауыҙҙан (ablative singular)
ауыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *agïŕ (“mouth”).
Cognate with
Old Turkic 𐰍𐰕 (aɣïz, “mouth”),
Khakas, Shor, Tuvan аас (aas),
Southern Altai оос (oos),
Kyrgyz ооз (ooz),
Kazakh ауыз (auyz),
Karachay-Balkar аууз (awuz),
Kumyk авуз (awuz),
Nogai, Tatar авыз (awız),
Uzbek ogʻiz,
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish ağız,
Gagauz aaz, Turkmen agyz (“mouth”) etc.

Ауыҙы ни әйткәнде ҡолағы ишетмәй.

(One's) ears do not hear what (his) mouth utters.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq (a dog's name) was passing a ]bridge with a bone in its mouth.

Muynaq, awıźına höyək qabıp, küperźən ütep bara ine.

Бар мәғлүмәт тере шаһиттар ауыҙынан яҙып алынған.

All information has been recorded from the mouths of living witnesses.

Bar məğlümət tere şahittar awıźınan yaźıp alınğan.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

The bird Umay donned her coat, immediately came flying, (and) kissed Ural, who was lying dead, on his mouth.

Homay qoş tunın keyep şunduq osop kilgən ti // Üle yatqan Uraldıñ awıźınan üpkən, ti.


бармаҡ

barmaq (romanization)
бармаҡ (absolute singular)
бармаҡтар (absolute plural)
бармаҡтың (definite genitive singular)
бармаҡтарҙың (definite genitive plural)
бармаҡҡа (dative singular)
бармаҡтарға (dative plural)
бармаҡты (accusative definite singular)
бармаҡтарҙы (accusative definite plural)
бармаҡта (locative singular)
бармаҡтарҙа (locative plural)
бармаҡтан (ablative singular)
бармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бармаҡтарҙың

бармаҡтарҙан

From Common Kypchak *barmaq (“finger”), from Proto-Turkic *barmak (“finger”).
Cognate with
Kazakh бармақ (barmaq),
Kyrgyz бармак (barmak),
Southern Altai бармак (barmak),
Kumyk бармакъ (barmaq), Karachay-Balkar бармакъ (barmaq),
Uzbek barmoq,
Turkish parmak (“finger”);
Khakas парбах (parbax, “branchy, wide-branching (of a tree)”).

cog

Баш бармаҡ.

Заманалар етте: яныбыҙҙағы яҡшы тимерселәрсе һыңар ҡул бармаҡтары менән иҫәпләрлек.

The time has come: good blacksmiths in our vicinity can (now) be counted on the fingers of one hand .

Zamanalar yette: yanıbıźźağı yaqşı timerselərse hıñar qul barmaqtarı menən iśəplərlek.

Яңы версияла Touch ID технологияһы файҙаланыла, йәғни ҡушымтаға бармаҡ эҙҙәре ярҙамында инергә була.

In the new version, Touch ID technology is used, so it is possible to log in to the application with the help of fingerprints.

Yañı versiyala Touch ID texnologiyahı fayźalanıla, yəğni quşımtağa barmaq eźźəre yarźamında inergə bula.


тейен

teyen (romanization)
тейен (absolute singular)
тейендәр (absolute plural)
тейендең (definite genitive singular)
тейендәрҙең (definite genitive plural)
тейенгә (dative singular)
тейендәргә (dative plural)
тейенде (accusative definite singular)
тейендәрҙе (accusative definite plural)
тейендә (locative singular)
тейендәрҙә (locative plural)
тейендән (ablative singular)
тейендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”).
Doublet of тин (tin, “kopek, monetary unit”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen),
Kazakh тиін (tiın),
Southern Altai тийиҥ (tiyiŋ),
Khakas тиин (tiin),
Tuvan дииң (diiñ),
Yakut тииҥ (tiiñ),
Turkish değin,
Uzbek tiyin,
Uyghur تىيىن (tiyin, “squrrel”), etc.


быуат

head

быуат • (bıwat)

ba-noun

быуат • (bıwat)

bıwat (romanization)
быуат (absolute singular)
быуаттар (absolute plural)
быуаттың (definite genitive singular)
быуаттарҙың (definite genitive plural)
быуатҡа (dative singular)
быуаттарға (dative plural)
быуатты (accusative definite singular)
быуаттарҙы (accusative definite plural)
быуатта (locative singular)
быуаттарҙа (locative plural)
быуаттан (ablative singular)
быуаттарҙан (ablative plural)

A specifically Bashkir term. No cognates are known. No etymology attempts are known.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

From with the tenth century, the religion of Islam starts to penetrate into the Bashkirs' environment.

X bıwattan başqorttar möxitenə İslam dine ütep inə başlay.

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

In the nineteenth century, the gold rush resumed in the Urals.

Un tuğıźınsı bıwatta Uralda yənə altın biźgəge başlandı.


зыярат

head

зыярат • (zıyarat)

ba-noun

зыярат • (zıyarat)

zıyarat (romanization)
зыярат (absolute singular)
зыяраттар (absolute plural)
зыяраттың (definite genitive singular)
зыяраттарҙың (definite genitive plural)
зыяратҡа (dative singular)
зыяраттарға (dative plural)
зыяратты (accusative definite singular)
зыяраттарҙы (accusative definite plural)
зыяратта (locative singular)
зыяраттарҙа (locative plural)
зыяраттан (ablative singular)
зыяраттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

зыяраттарҙың

зыяраттарҙан

From Arabic زِيَارَة (ziyāra, “visiting (a saint's grave)”).
Cognate with Kazakh зиярат (ziärat), Kyrgyz зыярат (zıyarat), Uzbek ziyorat (“pilgrimage”), etc.
The original meaning was "pilgrimage to a Muslim saint's grave".

bor

Өфө мосолман зыяраты.

Үлгән ҡыҙҙы хөрмәтләп ауылдың зыяратына күмделәр.

They buried the dead girl with honors at the village's graveyard.

Ülgən qıźźı xörmətləp awıldıñ zıyaratına kümdelər.


сусҡа

susqa (romanization)
сусҡа (absolute singular)
сусҡалар (absolute plural)
сусҡаның (definite genitive singular)
сусҡаларҙың (definite genitive plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative definite singular)
сусҡаларҙы (accusative definite plural)
сусҡала (locative singular)
сусҡаларҙа (locative plural)
сусҡанан (ablative singular)
сусҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čōčka (“pig”).
Cognate with
Tatar чучка (çuçka),
Kazakh шошқа (şoşqa),
Kyrgyz чочко (cocko),
Uzbek choʻchqa,
Uyghur چوچقا (chochqa)/چوشقا (choshqa),
Khakas сосха (sosxa, “pig”), etc.


көмөш

head

көмөш • (kömöş)

ba-noun

көмөш • (kömöş)

kömöş (romanization)
көмөш (absolute singular-only)
көмөштөң (definite genitive singular-only)
көмөшкә (dative singular-only)
көмөштө (accusative definite singular-only)
көмөштә (locative singular-only)
көмөштән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kümüĺ (“silver”).
list of cognates
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰇𐰢𐱁 (kümš /kümüš/, “silver”),
Karachay-Balkar кюмюш (kümüş),
Kumyk гюмюш (gümüş),
Karakalpak guʻmis, Nogai куьмис (kümis),
Kazakh күміс (kümıs),
Southern Altai кӱмӱш (kümüš), Kyrgyz күмүш (kümüş),
Shor кӱмӱш (kümüš),
Khakas кӱмӱс (kümüs),
Crimean Tatar kümüş, Azerbaijani, Gagauz, Turkish gümüş,
Uzbek kumush, Yakut көмүс (kömüs), etc.

cog

Shor кӱмӱш (kümüš)


ҡәбер

head

ҡәбер • (qəber)

ba-noun

ҡәбер • (qəber)

qəber (romanization)
ҡәбер (absolute singular)
ҡәберҙәр (absolute plural)
ҡәберҙең (definite genitive singular)
ҡәберҙәрҙең (definite genitive plural)
ҡәбергә (dative singular)
ҡәберҙәргә (dative plural)
ҡәберҙе (accusative definite singular)
ҡәберҙәрҙе (accusative definite plural)
ҡәберҙә (locative singular)
ҡәберҙәрҙә (locative plural)
ҡәберҙән (ablative singular)
ҡәберҙәрҙән (ablative plural)

From Arabic قَبْر (qabr, “grave, tomb”).
Cognate with Kazakh қабір (qabır), Kyrgyz кабыр (kabır), Uzbek qabr (“grave, tomb”), etc.

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

Having come to the holy grave, I kneeled and made a prayer.

İzge qəbergə kilep, tubıqlınıp doğa qıldım.


сәй

säy (romanization)
сәй (absolute singular-only)
сәйҙең (definite genitive singular-only)
сәйгә (dative singular-only)
сәйҙе (accusative definite singular-only)
сәйҙә (locative singular-only)
сәйҙән (ablative singular-only)

From Persian چای (čây),
Sanskrit चाय (cāya),
from Sinitic 茶 (MC drae, “tea”).
Cognate with
Southern Altai, Kyrgyz, Karakalpak чай (çay),
Kazakh шай (şai),
Karachay-Balkar шай (şay),
Tatar чәй (çäy),
Uzbek choy,
Uyghur چاي (chay),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish, Turkmen çay (“tea”), etc.

Күк сәй.

Ҡаты сәй.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

On holidays, women in villages would visit each other for tea.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Таҡта сәй.


пәйғәмбәр

head

пәйғәмбәр • (pəyğəmbər)

ba-noun

пәйғәмбәр • (pəyğəmbər)

pəyğəmbər (romanization)
пәйғәмбәр (absolute singular)
пәйғәмбәрҙәр (absolute plural)
пәйғәмбәрҙең (definite genitive singular)
пәйғәмбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
пәйғәмбәргә (dative singular)
пәйғәмбәрҙәргә (dative plural)
пәйғәмбәрҙе (accusative definite singular)
пәйғәмбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
пәйғәмбәрҙә (locative singular)
пәйғәмбәрҙәрҙә (locative plural)
пәйғәмбәрҙән (ablative singular)
пәйғәмбәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

пәйғәмбәрҙең

пәйғәмбәрҙән

пәйғәмбәрҙәр

пәйғәмбәрҙәрҙең

пәйғәмбәрҙәргә

пәйғәмбәрҙәрҙе

пәйғәмбәрҙәрҙә

пәйғәмбәрҙәрҙән

From Persian پیغمبر (peyğambar, “prophet”).

Ибраһим пәйғәмбәр.

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

The day will come, (when) a new prophet will come to the earth.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.
Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.
On this very night, the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated via the angel Jabrā'īl to the prophet Muhammad, peace be upon him.

Лут пәйғәмбәрҙең өгөттәренә иғтибар итмәйенсә, улар зина ҡылыуҙарын дауам иттеләр. (From a tafsir to Quran 7:84.)

They did not pay attention to Lot the prophet's admonitions, (and) continued with their fornications.

Lut pəyğəmbərźeñ ögöttərenə iğtibar itməyensə, ular zina qılıwźarın dawam ittelər.

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.

ba:Пәйғәмбәрҙәр


тубыҡ

head

тубыҡ • (tubıq)

ba-noun

тубыҡ • (tubıq)

tubıq (romanization)
тубыҡ (absolute singular)
тубыҡтар (absolute plural)
тубыҡтың (definite genitive singular)
тубыҡтарҙың (definite genitive plural)
тубыҡҡа (dative singular)
тубыҡтарға (dative plural)
тубыҡты (accusative definite singular)
тубыҡтарҙы (accusative definite plural)
тубыҡта (locative singular)
тубыҡтарҙа (locative plural)
тубыҡтан (ablative singular)
тубыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *topïk (“knee; kneecap; ankle”).


өс

From Proto-Turkic *üč (“three”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰲 (üč, “three”), Turkish üç (“three”).

Өс күренештән торған пьеса.

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Honey bees make three types of honeycombs.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.


һөт

höt (romanization)
һөт (absolute singular-only)
һөттөң (definite genitive singular-only)
һөткә (dative singular-only)
һөттө (accusative definite singular-only)
һөттә (locative singular-only)
һөттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sǖt (“milk”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süt, “milk”);
Tatar сөт (söt),
Kazakh сүт (süt),
Kyrgyz сүт (süt),
Karachay-Balkar сют (süt), Kumyk сют (süt),
Uzbek sut,
Uyghur سۈت (süt),
Southern Altai сӱт (süt),
Khakas сӱт (süt),
Tuvan сүт (süt),
Yakut үүт (üüt),
Turkmen süýt,
Turkish süt,
Azerbaijani süd,
Chuvash сӗт (sĕt),
etc.

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.


сысҡан

head

сысҡан • (sısqan)

ba-noun

сысҡан • (sısqan)

sısqan (romanization)
сысҡан (absolute singular)
сысҡандар (absolute plural)
сысҡандың (definite genitive singular)
сысҡандарҙың (definite genitive plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative definite singular)
сысҡандарҙы (accusative definite plural)
сысҡанда (locative singular)
сысҡандарҙа (locative plural)
сысҡандан (ablative singular)
сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сысҡандарҙың

сысҡандарҙан

From Proto-Turkic *sïčgan (“mouse”).
Often considered a nomen agentis from the verb *sïč- (“to defecate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (syčγ՚n /sïčɣan/),
Karakhanid سِجْغانْ (sïčɣān),
Armeno-Kipchak սըչխան (səčʻxan),
Tatar тычкан (tıçkan),
Kazakh тышқан (tyşqan),
Kyrgyz чычкан (cıckan),
Southern Altai чычкан (čïčkan),
Shor шышқан (šïšqan),
Uzbek sichqon,
Uyghur چاشقان (chashqan),
Turkmen syçan,
Turkish sıçan (“mouse”),
etc.
The computing sense is a semantic loan from English mouse.

cog

Shor шышқан (šïšqan)

ba:Сысҡандар

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

These days, there are several types of wireless mice alone, including (those) operating via infrared port, Bluetooth etc.

Xəźerge vaqıtta totaştırıwhıź sısqandarźıñ ğına ber nisə törö bar, şul iśəptən infraqıźıl port, Bluetooth aşa eşləgən h.b.


ҡоҙоҡ

head

ҡоҙоҡ • (qoźoq)

ba-noun

ҡоҙоҡ • (qoźoq)

qoźoq (romanization)
ҡоҙоҡ (absolute singular)
ҡоҙоҡтар (absolute plural)
ҡоҙоҡтоң (definite genitive singular)
ҡоҙоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡоҙоҡҡа (dative singular)
ҡоҙоҡтарға (dative plural)
ҡоҙоҡто (accusative definite singular)
ҡоҙоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡоҙоҡта (locative singular)
ҡоҙоҡтарҙа (locative plural)
ҡоҙоҡтан (ablative singular)
ҡоҙоҡтарҙан (ablative plural)

Via an intermediary language, from Proto-Turkic *kudug (“water well”), from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
Compare with
Old Uyghur [script needed] (quduğ, “water well”);
Kazakh құдық (qūdyq),
Kyrgyz кудук (kuduk),
Uzbek quduq,
Uyghur قۇدۇق (quduq),
Shor қудуғ,
Tuvan кудук (kuduk),
Yakut кудук (kuduk).
The intermediary could have been a Mongolic language (compare Mongolian худаг (xudag, “well”)).
Compare ҡойо (qoyo), the native Kypchak development from the same archetype.


йомран

yomran (romanization)
йомран (absolute singular)
йомрандар (absolute plural)
йомрандың (definite genitive singular)
йомрандарҙың (definite genitive plural)
йомранға (dative singular)
йомрандарға (dative plural)
йомранды (accusative definite singular)
йомрандарҙы (accusative definite plural)
йомранда (locative singular)
йомрандарҙа (locative plural)
йомрандан (ablative singular)
йомрандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомрандарҙың

йомрандарҙан

Cognate with
Karachay-Balkar джубуран (cuburan, “gopher”),
Southern Altai јымран (ǰïmran, “gopher”),
Shor чыбран (“gopher”),
Uyghur يۇمران (yumran)/ ژۇمران (zhumran, “gopher”), also a component in
Uzbek yumronqoziq (“gopher”).

cog

(zoology) gopher, ground squirrel, suslik


бауыр

head

бауыр • (bawır)

ba-noun

бауыр • (bawır)

bawır (romanization)
бауыр (absolute singular-only)
бауырҙың (definite genitive singular-only)
бауырға (dative singular-only)
бауырҙы (accusative definite singular-only)
бауырҙа (locative singular-only)
бауырҙан (ablative singular-only)

From Common Kypchak bawïr,
from Proto-Turkic *biagïr (“liver”).
Cognate with Tatar бавыр (bawır), Kazakh бауыр (bauyr), Nogai бавыр (bavır), Kyrgyz боор (boor), Southern Altai буур (buur), Khakas паар (paar), Tuvan баар (baar), Yakut быар (bıar); Uzbek bag'ir, Turkish bağır, Turkmen bagyr (“liver”).


һөйәк

head

һөйәк • (höyək)

ba-noun

һөйәк • (höyək)

höyək (romanization)
һөйәк (absolute singular)
һөйәктәр (absolute plural)
һөйәктең (definite genitive singular)
һөйәктәрҙең (definite genitive plural)
һөйәккә (dative singular)
һөйәктәргә (dative plural)
һөйәкте (accusative definite singular)
һөйәктәрҙе (accusative definite plural)
һөйәктә (locative singular)
һөйәктәрҙә (locative plural)
һөйәктән (ablative singular)
һөйәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *siŋök (“bone”).
list of cognates
Old Turkic sӧŋük (“bone”),
Kazakh сүйек (süiek),
Karakalpak su'yek,
Nogai суьек (süyek),
Karachay-Balkar, Kumyk сюек (süyek),
Kyrgyz сүйөк (süyök), сөөк (söök),
Southern Altai, Shor, Khakas сӧӧк,
Tuvan сөөк (söök),
Uzbek suyak,
Uyghur سۆڭەك (sö'ngek),
Turkmen süňk, süýek,
Azerbaijani sümük,
Yakut уҥуох (uñuoq),
Dolgan оӈуок (oñuok),
etc.

(botany) stone, (US) kernel; the central part of some fruit


бысаҡ

head

бысаҡ • (bısaq)

ba-noun

бысаҡ • (bısaq)

bısaq (romanization)
бысаҡ (absolute singular)
бысаҡтар (absolute plural)
бысаҡтың (definite genitive singular)
бысаҡтарҙың (definite genitive plural)
бысаҡҡа (dative singular)
бысаҡтарға (dative plural)
бысаҡты (accusative definite singular)
бысаҡтарҙы (accusative definite plural)
бысаҡта (locative singular)
бысаҡтарҙа (locative plural)
бысаҡтан (ablative singular)
бысаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bïčgak (“knife”), from Proto-Turkic *bïč- (“to cut”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bïčaq, “knife”);
Tatar пычак (pıçaq),
Kazakh пышақ (pyşaq),
Kyrgyz бычак (bıcak),
Southern Altai бычак (bïčak),
Karachay-Balkar бычакъ (bıçaq),
Kumyk бичакъ (biçaq),
Khakas пычах (pıçax),
Shor пычақ (pïčaq),
Tuvan бижек (bijek),
Uzbek pichoq,
Uyghur پىچاق (pichaq),
Turkish bıçak,
Azerbaijani bıçaq,
Turkmen pyçak,
Yakut быһах (bıhaq), etc.

cog

Үткер бысаҡ.

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

Put (some) fine salt on the knifepoint and stir.


күпер

head

күпер • (küper)

ba-noun

күпер • (küper)

küper (romanization)
күпер (absolute singular)
күперҙәр (absolute plural)
күперҙең (definite genitive singular)
күперҙәрҙең (definite genitive plural)
күпергә (dative singular)
күперҙәргә (dative plural)
күперҙе (accusative definite singular)
күперҙәрҙе (accusative definite plural)
күперҙә (locative singular)
күперҙәрҙә (locative plural)
күперҙән (ablative singular)
күперҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *köpür (“bridge”).
Alternatively, derivation from Ancient Greek γέφυρα (géphura, “dam, bridge”) has been suggested.
Cognate with Kazakh көпір (köpır), Karakalpak көпир (köpir), Karachay-Balkar кёпюр (köpür), and Chuvash кӗпер (kĕp̬er, “bridge”).
Note that many cognates (listed below) in fact come from the alternative archetype *köpürüg (“bridge”).
list of cognates
* Old Turkic [script needed] (köprüg, “bridge”),
* Yakut күргэ (kürge)
* Tuvan көвүрүг (kövürüg)
* Kyrgyz көпүрө (köpürö)
* Southern Altai кӱр (kür) /кӧмӱрӱ (kömürü) /кемирӱ (kemirü) /кӧмӱр (kömür)
* Uzbek koʻprik
* Turkmen köpri
* Turkish, Gagauz köprü
* Azerbaijani körpü.

cog

Аҫылмалы күпер.

Тимер юл күпере.

Йылға аша күпер һалына.

A bridge across the river is being built.

Күперҙә юл хәрәкәте ике һыҙатлы.

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

On my way there, I crossed (the river) at a ford; when returning, I made a detour and passed through the bridge.

Barğanda kisewźən sıqqaynım, qaytıştay urap küperźən üttem.

Муйнаҡ, ауыҙына һөйәк ҡабып, күперҙән үтеп бара ине.

Muynaq (a dog's name) was passing a bridge with a bone in its mouth.


болот

bolot (romanization)
болот (absolute singular)
болоттар (absolute plural)
болоттоң (definite genitive singular)
болоттарҙың (definite genitive plural)
болотҡа (dative singular)
болоттарға (dative plural)
болотто (accusative definite singular)
болоттарҙы (accusative definite plural)
болотта (locative singular)
болоттарҙа (locative plural)
болоттан (ablative singular)
болоттарҙан (ablative plural)

From Kipchak بلت (bulut), from Proto-Turkic *bulït, compare Turkish bulut, Yakut былыт (bılıt).

Ямғыр болото.


күн

kün (romanization)
күн (absolute singular-only)
күндең (definite genitive singular-only)
күнгә (dative singular-only)
күнде (accusative definite singular-only)
күндә (locative singular-only)
күндән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kȫn (“tanned skin, leather”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (kön, “leather”);
Kazakh көн (kön, “leather”),
Azerbaijani gön (“leather”).


кесерткән

head

кесерткән • (kesertkən)

ba-noun

кесерткән • (kesertkən)

kesertkən (romanization)
кесерткән (absolute singular-only)
кесерткәндең (definite genitive singular-only)
кесерткәнгә (dative singular-only)
кесерткәнде (accusative definite singular-only)
кесерткәндә (locative singular-only)
кесерткәндән (ablative singular-only)

ba:кесерткән


өн

ön (romanization)
өн (absolute singular)
өндәр (absolute plural)
өндөң (definite genitive singular)
өндәрҙең (definite genitive plural)
өнгә (dative singular)
өндәргә (dative plural)
өндө (accusative definite singular)
өндәрҙе (accusative definite plural)
өндә (locative singular)
өндәрҙә (locative plural)
өндән (ablative singular)
өндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ǖn (“voice, sound”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ün, “voice, sound”);
Kazakh үн (ün, “voice, sound”),
Kyrgyz үн (ün, “voice, sound”),
Turkish ün (“voice, sound”),
Khakas ӱн (ün, “voice, sound”),
Tuvan үн (ün, “voice, sound”).


нур

nur (romanization)
нур (absolute singular)
нурҙар (absolute plural)
нурҙың (definite genitive singular)
нурҙарҙың (definite genitive plural)
нурға (dative singular)
нурҙарға (dative plural)
нурҙы (accusative definite singular)
нурҙарҙы (accusative definite plural)
нурҙа (locative singular)
нурҙарҙа (locative plural)
нурҙан (ablative singular)
нурҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic نُور (nūr, “ray of light, light beam”).

bor

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

With the first rays of sun, we set out for the field.

Qoyaştıñ təwge nurźarı menən baśıwğa sığıp kitəbeź.


ҡан

qan (romanization)
ҡан (absolute singular-only)
ҡандың (definite genitive singular-only)
ҡанға (dative singular-only)
ҡанды (accusative definite singular-only)
ҡанда (locative singular-only)
ҡандан (ablative singular-only)

Ҡан баҫымы.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.


иман

iman (romanization)
иман (absolute singular)
имандар (absolute plural)
имандың (definite genitive singular)
имандарҙың (definite genitive plural)
иманға (dative singular)
имандарға (dative plural)
иманды (accusative definite singular)
имандарҙы (accusative definite plural)
иманда (locative singular)
имандарҙа (locative plural)
имандан (ablative singular)
имандарҙан (ablative plural)

From Arabic إِيمَان (ʔīmān, “faith, belief”).


ау

From Proto-Turkic *āg (“net”).
Compare to Kazakh ау (au), Southern Altai уу (uu), Turkish ağ.


туп

tup (romanization)
туп (absolute singular)
туптар (absolute plural)
туптың (definite genitive singular)
туптарҙың (definite genitive plural)
тупҡа (dative singular)
туптарға (dative plural)
тупты (accusative definite singular)
туптарҙы (accusative definite plural)
тупта (locative singular)
туптарҙа (locative plural)
туптан (ablative singular)
туптарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *top (“ball; round object”).
Some of the senses may come from other archetypes.

көтөү

group of cattle driven daily for grazing


мулла

mulla (romanization)
мулла (absolute singular)
муллалар (absolute plural)
мулланың (definite genitive singular)
муллаларҙың (definite genitive plural)
муллаға (dative singular)
муллаларға (dative plural)
мулланы (accusative definite singular)
муллаларҙы (accusative definite plural)
муллала (locative singular)
муллаларҙа (locative plural)
мулланан (ablative singular)
муллаларҙан (ablative plural)

From Arabic مُلَّا (mullā) / Classical Persian ملا (mullā).

mullah, an Islamic cleric in a local religious community


бил

bil (romanization)
бил (absolute singular)
билдәр (absolute plural)
билдең (definite genitive singular)
билдәрҙең (definite genitive plural)
билгә (dative singular)
билдәргә (dative plural)
билде (accusative definite singular)
билдәрҙе (accusative definite plural)
билдә (locative singular)
билдәрҙә (locative plural)
билдән (ablative singular)
билдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bẹ̄l(k) (“waist, loin”).
Cognate with Old Turkic 𐰋𐰃𐰠 (b²il², “waist”);
Turkish bel (“waist”),
Uyghur بەل (bel, “waist”), etc.

(anatomy) (person's) loin, small of the back


башҡорт

head

башҡорт • (başqort)

ba-adj

башҡорт • (başqort)

From Volga Turki باشقرد (“başqurd”), most probably from Proto-Turkic *baĺč (“main”) and Proto-Turkic *kūrt (“wolf”).

ba:Башҡорттар

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.
Salawat — başqort üźañınıñ normahı.
Salawat (Yulayev) is (part of) the standard of Bashkir identity.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

I put my every effort into the Bashkir Wikipedia.

Bar kösömdö başqort Vikipediyahına halam.


сифат

sifat (romanization)
сифат (absolute singular)
сифаттар (absolute plural)
сифаттың (definite genitive singular)
сифаттарҙың (definite genitive plural)
сифатҡа (dative singular)
сифаттарға (dative plural)
сифатты (accusative definite singular)
сифаттарҙы (accusative definite plural)
сифатта (locative singular)
сифаттарҙа (locative plural)
сифаттан (ablative singular)
сифаттарҙан (ablative plural)

Һөйләмдә сифаттар һәр саҡ тиерлек аныҡлаусы һәм хәбәр функцияһын башҡара.

In the sentence, adjectives practically always fulfil the function of the attribute or the predicate.

Höyləmdə sifattar hər saq tiyerlek anıqlawsı həm xəbər funktsiyahın başqara.


аяҡ

ayaq (romanization)
аяҡ (absolute singular)
аяҡтар (absolute plural)
аяҡтың (definite genitive singular)
аяҡтарҙың (definite genitive plural)
аяҡҡа (dative singular)
аяҡтарға (dative plural)
аяҡты (accusative definite singular)
аяҡтарҙы (accusative definite plural)
аяҡта (locative singular)
аяҡтарҙа (locative plural)
аяҡтан (ablative singular)
аяҡтарҙан (ablative plural)

From Kipchak ايق (ayaq), from Proto-Turkic *adak (“foot, leg”).
Compare Old Turkic 𐰑𐰴 (adaq, “leg, foot”).
See also аҙаҡ (aźaq).


ҡылыс

head

ҡылыс • (qılıs)

ba-noun

ҡылыс • (qılıs)

qılıs (romanization)
ҡылыс (absolute singular)
ҡылыстар (absolute plural)
ҡылыстың (definite genitive singular)
ҡылыстарҙың (definite genitive plural)
ҡылысҡа (dative singular)
ҡылыстарға (dative plural)
ҡылысты (accusative definite singular)
ҡылыстарҙы (accusative definite plural)
ҡылыста (locative singular)
ҡылыстарҙа (locative plural)
ҡылыстан (ablative singular)
ҡылыстарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïlï̄č (“sword”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïlïč, “sword”);
Kazakh қылыш (qylyş, “sword”),
Shor қылыш (qïlïš, “sword”),
Turkish kılıç (“sword”),
Yakut кылыс (kılıs, “combat knife; sabre”),
etc.


үҫемлек

head

үҫемлек • (üśemlek)

ba-noun

үҫемлек • (üśemlek)

üśemlek (romanization)
үҫемлек (absolute singular)
үҫемлектәр (absolute plural)
үҫемлектең (definite genitive singular)
үҫемлектәрҙең (definite genitive plural)
үҫемлеккә (dative singular)
үҫемлектәргә (dative plural)
үҫемлекте (accusative definite singular)
үҫемлектәрҙе (accusative definite plural)
үҫемлектә (locative singular)
үҫемлектәрҙә (locative plural)
үҫемлектән (ablative singular)
үҫемлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үҫемлектәрҙең

үҫемлектәргә

үҫемлектәрҙе

үҫемлектәрҙә

үҫемлектәрҙән

[ʏ.θɪ̞m.ˈlɪ̞k]

From *ösümlik (“plant”), from Proto-Turkic *ös- (“to grow”).
Compare to *ičimlik "beverage" (see эсемлек (esemlek)).
This etymon appears to have emerged in a Central Asian written language (~Chagatai), from which it also spread, in written form, to adjacent Turkic languages.
Cognate with Kazakh өсімдік (ösımdık), Karakalpak өсимлик (ösimlik), Nogai оьсимлик (ösimlik), Kyrgyz өсүмдүк (ösümdük), Tatar үсемлек (üsemlek), Karachay-Balkar ёсюмлюк (ösümlük), Kumyk оьсюмлюк (ösümlük), Turkmen ösümlik,
Uyghur ئۆسۈملۈك (ösümlük), Uzbek o‘simlik (“plant”).

cog

Kumyk оьсюмлюк (ösümlük)

Баҡса үҫемлеге.

Үҫемлек майы.

Был ерҙә генә осраған һәм башҡа бер ҡайҙа ла үҫмәгән үҫемлектәр бар.

There are plants that only occur at this place and do not grow anywhere else.

Bıl yerźə genə osrağan həm başqa ber qayźa la üśməgən üśemlektər bar.

Тапалыу һөҙөмтәһендә урман үҫемлектәре һәләк була, улар урынына сыҙамлы болон һәм сүп үләндәре сыға, тупраҡты бысрата.

As a result of trampling, forest plants perish; in their place, endurable meadow and weed plants appear and contamiate the soil.

Tapalıw höźömtəhendə urman üśemlektəre hələk bula, ular urınına sıźamlı bolon həm süp üləndəre sığa, tupraqtı bısrata.

Янғын осраҡтарын иҫкәртеү өсөн район хакимиәте кипкән үлән, тирәк мамығы, үҫемлек ҡалдыҡтарын яндырыуҙы быйыл алдан уҡ тыйып ҡуйған.

This year, the district administration has beforehand prohibited to burn dry grass, poplar down, (and) remnants of plants so as to forestall (possible) cases of wildfire.

Yanğın osraqtarın iśkərtew ösön rayon xakimiəte kipkən ülən, tirək mamığı, üśemlek qaldıqtarın yandırıwźı bıyıl aldan uq tıyıp quyğan.

ba:Үҫемлектәр


Яҡуп

Yaqup (romanization)
Яҡуп (absolute singular-only)
Яҡуптың (definite genitive singular-only)
Яҡупҡа (dative singular-only)
Яҡупты (accusative definite singular-only)
Яҡупта (locative singular-only)
Яҡуптан (ablative singular-only)

From Arabic يَعْقُوب (yaʕqūb).
Akin to Jacob.

(Islam) Yaqub, a prophet in Islam; equivalent to Jacob


әсәй

head

әсәй • (əsəy)

ba-noun

әсәй • (əsəy)

əsəy (romanization)
әсәй (absolute singular)
әсәйҙәр (absolute plural)
әсәйҙең (definite genitive singular)
әсәйҙәрҙең (definite genitive plural)
әсәйгә (dative singular)
әсәйҙәргә (dative plural)
әсәйҙе (accusative definite singular)
әсәйҙәрҙе (accusative definite plural)
әсәйҙә (locative singular)
әсәйҙәрҙә (locative plural)
әсәйҙән (ablative singular)
әсәйҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ăča / *ĕče (“mother; elder sister; older woman”). The final -y is originally a vocative affix.
Also see әсә (əsə, “mother”).
Compare to Kyrgyz ачай (acay, “the way a child addresses his/her mother when raised by his/her grandmother”).

cog

Бындай хәлде күреп, әсәйем өнһөҙ ҡалды.

When seeing this situation, my mother became speechless.

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

When her mother died, her father brought home a stepmother.

Əsəhe ülgəs, atahı öygə ügəy əsə alıp qaytqan.


Земфира

a female given name, Zemfira, from Russian


дөйә

head

дөйә • (döyä)

ba-noun

дөйә • (döyä)

döyä (romanization)
дөйә (absolute singular)
дөйәләр (absolute plural)
дөйәнең (definite genitive singular)
дөйәләрҙең (definite genitive plural)
дөйәгә (dative singular)
дөйәләргә (dative plural)
дөйәне (accusative definite singular)
дөйәләрҙе (accusative definite plural)
дөйәлә (locative singular)
дөйәләрҙә (locative plural)
дөйәнән (ablative singular)
дөйәләрҙән (ablative plural)