сүл

sül (romanization)
сүл (absolute singular)
сүлдәр (absolute plural)
сүлдең (definite genitive singular)
сүлдәрҙең (definite genitive plural)
сүлгә (dative singular)
сүлдәргә (dative plural)
сүлде (accusative definite singular)
сүлдәрҙе (accusative definite plural)
сүлдә (locative singular)
сүлдәрҙә (locative plural)
сүлдән (ablative singular)
сүлдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čöl (“desert”).
Cognate with
Tatar чүл (çül),
Kazakh шөл (şöl), Kyrgyz чөл (cöl),
Uzbek choʻl,
Uygur چۆل (chöl),
Turkish çöl,
Turkmen çöl, etc.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Most of Turkmenistan's territory is taken up by the Karakum desert.

Törökmənstandıñ küpselek mayźanın Qaraqom süle alıp tora.


ҡуян

quyan (romanization)
ҡуян (absolute singular)
ҡуяндар (absolute plural)
ҡуяндың (definite genitive singular)
ҡуяндарҙың (definite genitive plural)
ҡуянға (dative singular)
ҡуяндарға (dative plural)
ҡуянды (accusative definite singular)
ҡуяндарҙы (accusative definite plural)
ҡуянда (locative singular)
ҡуяндарҙа (locative plural)
ҡуяндан (ablative singular)
ҡуяндарҙан (ablative plural)


баҡыр

head

баҡыр • (baqır)

ba-noun

баҡыр • (baqır)

baqır (romanization)
баҡыр (absolute singular-only)
баҡырҙың (definite genitive singular-only)
баҡырға (dative singular-only)
баҡырҙы (accusative definite singular-only)
баҡырҙа (locative singular-only)
баҡырҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bakïr (“copper”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (baqïr),
Karachay-Balkar, Kumyk багъыр (bağır),
Kyrgyz, Tatar бакыр (baqır),
Crimean Tatar baqır, Turkish bakır (“copper”);
Kazakh бақыр (baqyr, “copper coin”),
Southern Altai бакрас (bakras, “copper kettle”),
Yakut баҕарах (bağaraq, “kettle, pot”) etc.
Compare also Serbo-Croatian bakar (“copper”), a Turkic borrowing.

cog

Баҡыр оҫтаһы.
Baqır ośtahı.
Coppersmith.

Имгәнеп, ҡоро бушҡа аҙапланма // Баҡыр сыҡмаҫ урындан алтын ҡаҙып.

Do not take pains in vain, digging for gold at a place that won't produce (even) copper. (Aqmulla)

İmgənep, qoro buşqa aźaplanma // Baqır sıqmaś urından altın qaźıp.


тамсы

head

тамсы • (tamsı)

ba-noun

тамсы • (tamsı)

tamsı (romanization)
тамсы (absolute singular)
тамсылар (absolute plural)
тамсының (definite genitive singular)
тамсыларҙың (definite genitive plural)
тамсыға (dative singular)
тамсыларға (dative plural)
тамсыны (accusative definite singular)
тамсыларҙы (accusative definite plural)
тамсыла (locative singular)
тамсыларҙа (locative plural)
тамсынан (ablative singular)
тамсыларҙан (ablative plural)

Тамсы

From *tamčï (“water drop”), from Proto-Turkic *tam- (“to drip”).
Cognate with
Tatar тамчы (tamçı), Kazakh тамшы (tamşy),Karachay-Balkar тамчы (tamçı), Kyrgyz тамчы (tamcı), Southern Altai тамчы (tamčï),
Khakas тамӌы (tamcı),
Uzbek tomchi,
Azerbaijani damcı (“water drop”).

Тамсы таш тишә.

Бер стакан һыуға 2—3 тамсы йод эретмәһе тамыҙығыҙ.
Ber stakan hıwğa 2—3 tamsı yod eretməhe tamıźığıź.
Drip 2-3 drops of iodine solution into a glass of water.


аҡса

aqsa (romanization)
аҡса (absolute singular)
аҡсалар (absolute plural)
аҡсаның (definite genitive singular)
аҡсаларҙың (definite genitive plural)
аҡсаға (dative singular)
аҡсаларға (dative plural)
аҡсаны (accusative definite singular)
аҡсаларҙы (accusative definite plural)
аҡсала (locative singular)
аҡсаларҙа (locative plural)
аҡсанан (ablative singular)
аҡсаларҙан (ablative plural)

From *aqča "money; coin".
Cognate with
Orkhon Old Turkic [script needed] (aqča, “money, coin”);
Tatar акча (aqça),
Kazakh ақша (aqşa),
Kyrgyz акча (akca),
Southern Altai акча (akča),
Kumyk акъча (aqça),
Karachay-Balkar ахча (axça),
Crimean Tatar akça,
Khakas ахча (axça),
Shor ақча,
Tuvan акша (akşa, “money”),
Chuvash укҫа (ukśa, “coin”).

cog

Ваҡ аҡса.

Ялған аҡса.

Аҡсаң булһа, бар ергә лә юл асыҡ.

If you have money, roads are open to anywhere.


төтөн

head

төтөн • (tötön)

ba-noun

төтөн • (tötön)

tötön (romanization)
төтөн (absolute singular-only)
төтөндөң (definite genitive singular-only)
төтөнгә (dative singular-only)
төтөндө (accusative definite singular-only)
төтөндә (locative singular-only)
төтөндән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tütün (“smoke”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (tütün, “smoke”),
Khakas, Shor, Southern Altai тӱдӱн (tüdün),
Kyrgyz түтүн (tütün),
Kazakh түтін (tütın),
Karachay-Balkar, Kumyk тютюн (tütün),
Uyghur تۈتۈن (tütün),
Uzbek tutun (“smoke”),
Turkish tütün (“tobacco”),
etc.

cog

Тәмәке төтөнө.
Təməke tötönö.
Tobacco smoke.

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.
Yerek tötönönə ıśtalğan qorot.
Qurut treated with alder smoke.

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

The shaitan was created from fire and smoke.


йылға

head

йылға • (yılğa)

ba-noun

йылға • (yılğa)

yılğa (romanization)
йылға (absolute singular)
йылғалар (absolute plural)
йылғаның (definite genitive singular)
йылғаларҙың (definite genitive plural)
йылғаға (dative singular)
йылғаларға (dative plural)
йылғаны (accusative definite singular)
йылғаларҙы (accusative definite plural)
йылғала (locative singular)
йылғаларҙа (locative plural)
йылғанан (ablative singular)
йылғаларҙан (ablative plural)

Мул һыулы йылға.

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


ямғыр

head

ямғыр • (yamğır)

ba-noun

ямғыр • (yamğır)

yamğır (romanization)
ямғыр (absolute singular)
ямғырҙар (absolute plural)
ямғырҙың (definite genitive singular)
ямғырҙарҙың (definite genitive plural)
ямғырға (dative singular)
ямғырҙарға (dative plural)
ямғырҙы (accusative definite singular)
ямғырҙарҙы (accusative definite plural)
ямғырҙа (locative singular)
ямғырҙарҙа (locative plural)
ямғырҙан (ablative singular)
ямғырҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak yamğïr ("rain"),
from Proto-Turkic *yag-mur (“rain”).
Immediately cognate with
Old Uyghur [script needed] (jağmur, “rain”);
Tatar яңгыр (yañgır),
Kazakh жаңбыр (jañbyr),
Nogai ямгыр (yamgır),
Karakalpak жамғыр (jamģır),
Karachay-Balkar джангур (cañur),
Kyrgyz жамгыр (jamgır),
Shor нағбыр / нағбур, etc.

cog

Ҡойма ямғыр.

Ямғыр болото.

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

If a sparrow takes a dust bath, it will rain.


беҙ

beź (romanization)
беҙ (absolute singular-only)
беҙҙең (definite genitive singular-only)
беҙгә (dative singular-only)
беҙҙе (accusative definite singular-only)
беҙҙә (locative singular-only)
беҙҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bińŕ (“awl”).
Cognate with Kazakh бiз (biz),
Uzbek bigiz,
Uyghur بېگىز (bëgiz, “awl”).


ҡатын

head

ҡатын • (qatın)

ba-noun

ҡатын • (qatın)

qatın (romanization)
ҡатын (absolute singular)
ҡатындар (absolute plural)
ҡатындың (definite genitive singular)
ҡатындарҙың (definite genitive plural)
ҡатынға (dative singular)
ҡатындарға (dative plural)
ҡатынды (accusative definite singular)
ҡатындарҙы (accusative definite plural)
ҡатында (locative singular)
ҡатындарҙа (locative plural)
ҡатындан (ablative singular)
ҡатындарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *xātun (“queen”).
Compare Old Turkic 𐰴𐱃𐰆𐰣 (qt¹un¹ /qatun/, “queen”), Karakhanid قاتُونْ (qātūn, “noble woman”), Turkish kadın (“woman”).

cog

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: send our husbands back home from Siberia!

Ҡатыны тураһында үҙенән һорап ҡуймағыҙ, ул уны бер йыл элек юл фажиғәһендә юғалтҡан.
Qatını turahında üźenən horap quymağıź, ul unı ber yıl elek yul fajiğəhendə yuğaltqan.
Don't ask him about his wife – he lost her one year ago in a traffic accident.


көндәлек

head

көндәлек • (köndəlek)

ba-noun

көндәлек • (köndəlek)

köndəlek (romanization)
көндәлек (absolute singular)
көндәлектәр (absolute plural)
көндәлектең (definite genitive singular)
көндәлектәрҙең (definite genitive plural)
көндәлеккә (dative singular)
көндәлектәргә (dative plural)
көндәлекте (accusative definite singular)
көндәлектәрҙе (accusative definite plural)
көндәлектә (locative singular)
көндәлектәрҙә (locative plural)
көндәлектән (ablative singular)
көндәлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көндәлектәрҙең

көндәлектәргә

көндәлектәрҙе

көндәлектәрҙә

көндәлектәрҙән

From *kündälik (“daily, everyday”) - apparently a Central Asian innovation from *kün dä (“every day”).
Cognate with
Kazakh күнделік (kündelık, “daily; diary”),
Kyrgyz күндөлүк (kündölük, “daily; diary”),
Uzbek kundalik (“everyday; current, present-day; diary”),
Uyghur كۈندۈلۈك (kündülük, “everyday; daily”),
Turkmen gündelik (“current, present-day; diary”), etc.

cog

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

Now, please open your report cards and write down homework.

Xəźer köndəlektəregeźźe asıp öygə eşen yaźıp quyığıź əle.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.

We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Beð, uqïtïwsïlar, yïš qïna uqïıwsïlarïbïðğa: "Köndälek - heððeñ yöðögöð", tip äytergä yaratabïð.


таҡта

taqta (romanization)
таҡта (absolute singular)
таҡталар (absolute plural)
таҡтаның (definite genitive singular)
таҡталарҙың (definite genitive plural)
таҡтаға (dative singular)
таҡталарға (dative plural)
таҡтаны (accusative definite singular)
таҡталарҙы (accusative definite plural)
таҡтала (locative singular)
таҡталарҙа (locative plural)
таҡтанан (ablative singular)
таҡталарҙан (ablative plural)

From Persian تخته (taxte).
Cognate with
Southern Altai, Kyrgyz, Tatar такта (taqta),
Kazakh тақта (taqta),
Uzbek taxta,
Azerbaijani taxta, Turkish tahta, etc.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher called me to the board to solve a problem.

Uqïtïwsï apay mine taqtağa mäs'älä sisergä sïğarðï.

Балалар араһында икенсе-өсөнсө партала ултырып та таҡтанан насар күргәндәре бар.

Among the children (=students), there are some who see the blackboard poorly, even when sitting at the second (or) third desk (from the front).

Balalar arahında ikense-ösönsö partala ultırıp ta taqtanan nasar kürgəndəre bar.


миҙгел

head

миҙгел • (miźgel)

ba-noun

миҙгел • (miźgel)

miźgel (romanization)
миҙгел (absolute singular)
миҙгелдәр (absolute plural)
миҙгелдең (definite genitive singular)
миҙгелдәрҙең (definite genitive plural)
миҙгелгә (dative singular)
миҙгелдәргә (dative plural)
миҙгелде (accusative definite singular)
миҙгелдәрҙе (accusative definite plural)
миҙгелдә (locative singular)
миҙгелдәрҙә (locative plural)
миҙгелдән (ablative singular)
миҙгелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миҙгелдәрҙең

миҙгелдәрҙән

Cognate with Kazakh мезгіл (mezgıl), Kyrgyz мезгил (mezgil), Tatar мизгел (mizgel), Uyghur مەزگىل (mezgil).
From *mezgil (“season”), a regional innovative term. Akhmetyanov suggests this is an alteration of *menzil (“act or place of staying; one passage on a route”), from Arabic مَنْزِل (manzil, “act or place of staying”). Compare Uzbek manzil (“stopping place, camp; one passage between such camps”).

cog

Даими беренселектә миҙгел буйына лидер булып килеп, аҙағында ғына Силәбенең «Трактор»ына дилбегәне бирҙе.
Daimi berenselektə miźgel buyına lider bulıp kilep, aźağında ğına Siləbeneñ «Traktor»ına dilbegəne birźe.
[The hockey team] has been in the lead for the entire season, and only at the end it handed the reins over to Traktor Chelyabinsk.


сабый

head

сабый • (sabıy)

ba-noun

сабый • (sabıy)

sabıy (romanization)
сабый (absolute singular)
сабыйҙар (absolute plural)
сабыйҙың (definite genitive singular)
сабыйҙарҙың (definite genitive plural)
сабыйға (dative singular)
сабыйҙарға (dative plural)
сабыйҙы (accusative definite singular)
сабыйҙарҙы (accusative definite plural)
сабыйҙа (locative singular)
сабыйҙарҙа (locative plural)
сабыйҙан (ablative singular)
сабыйҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic صَبِيّ (ṣabiyy, “boy, lad, youth”).
Cognate with
Kazakh сәби (säbi, “baby”),
Uzbek sabiy (“small child”),
Crimean Tatar sabiy (“small child”).


батыр

head

батыр • (batır)

ba-noun

батыр • (batır)

batır (romanization)
батыр (absolute singular)
батырҙар (absolute plural)
батырҙың (definite genitive singular)
батырҙарҙың (definite genitive plural)
батырға (dative singular)
батырҙарға (dative plural)
батырҙы (accusative definite singular)
батырҙарҙы (accusative definite plural)
батырҙа (locative singular)
батырҙарҙа (locative plural)
батырҙан (ablative singular)
батырҙарҙан (ablative plural)

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

Formerly, a very strong man used to live in the lands of Trans-Uralian Bashkirs.

Boron Ural artı başqorttarı ilendə bik köslö batır yəşəgən.

(mythology) a male protagonist of Bashkir folk epics and fairy-tales


кейем

keyem (romanization)
кейем (absolute singular)
кейемдәр (absolute plural)
кейемдең (definite genitive singular)
кейемдәрҙең (definite genitive plural)
кейемгә (dative singular)
кейемдәргә (dative plural)
кейемде (accusative definite singular)
кейемдәрҙе (accusative definite plural)
кейемдә (locative singular)
кейемдәрҙә (locative plural)
кейемдән (ablative singular)
кейемдәрҙән (ablative plural)

From *kedim (“clothes, clothing”),
from Proto-Turkic *ked- (“to put on/wear clothes”).
Cognate with Old Uyghur kedim (“clothes”);
Tatar кием (kiyem),
Kazakh киім (kiım),
Kyrgyz кийим (kiyim),
Southern Altai кийим (kiyim),
Uzbek kiyim,
Turkmen geýim,
Turkish giyim (“clothes, clothing”),
etc.

inh

Көндәлек кейем.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


мөйөш

head

мөйөш • (möyöş)

ba-noun

мөйөш • (möyöş)

möyöş (romanization)
мөйөш (absolute singular-only)
мөйөштөң (definite genitive singular-only)
мөйөшкә (dative singular-only)
мөйөштө (accusative definite singular-only)
мөйөштә (locative singular-only)
мөйөштән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *büŋüĺ (“corner”).
Cognate with
Siberian Tatar мөйәш (möyäš, “corner”),
Karakalpak мүйеш (“corner”),
Kazakh мүйiс (müiis, “corner”),
Karachay-Balkar мюйюш (müyüş, “corner”),
Uzbek muyush (“outer corner”).

Тура мөйөш.
Tura möyöş.
Right angle.

Ҡыҫыҡ мөйөш.

Qıśıq möyöş.


шиғыр

head

шиғыр • (şiğır)

ba-noun

шиғыр • (şiğır)

şiğır (romanization)
шиғыр (absolute singular)
шиғырҙар (absolute plural)
шиғырҙың (definite genitive singular)
шиғырҙарҙың (definite genitive plural)
шиғырға (dative singular)
шиғырҙарға (dative plural)
шиғырҙы (accusative definite singular)
шиғырҙарҙы (accusative definite plural)
шиғырҙа (locative singular)
шиғырҙарҙа (locative plural)
шиғырҙан (ablative singular)
шиғырҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شعر (şeğır, “poem”), from Arabic شِعْر (šiʕr).
Cognate with
Kyrgyz шыгыр (şıgır),
Uzbek she'r,
Azerbaijani şeir (“poem”).


сиркәү

head

сиркәү • (sirkäw)

ba-noun

сиркәү • (sirkäw)

sirkäw (romanization)
сиркәү (absolute singular)
сиркәүҙәр (absolute plural)
сиркәүҙең (definite genitive singular)
сиркәүҙәрҙең (definite genitive plural)
сиркәүгә (dative singular)
сиркәүҙәргә (dative plural)
сиркәүҙе (accusative definite singular)
сиркәүҙәрҙе (accusative definite plural)
сиркәүҙә (locative singular)
сиркәүҙәрҙә (locative plural)
сиркәүҙән (ablative singular)
сиркәүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сиркәүҙәрҙең

сиркәүҙәрҙән

Adapted from Russian це́рковь (cérkovʹ, “church”).
Cognate with
Tatar чиркәү (çirkäw),
Kazakh шіркеу (şırkeu),
Kyrgyz чиркөө (cirköö),
Uzbek cherkov,
Uyghur چېركو (chërko, “church”).

Католик сиркәүе.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılʺyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.


мәсет

head

мәсет • (məset)

ba-noun

мәсет • (məset)

məset (romanization)
мәсет (absolute singular)
мәсеттәр (absolute plural)
мәсеттең (definite genitive singular)
мәсеттәрҙең (definite genitive plural)
мәсеткә (dative singular)
мәсеттәргә (dative plural)
мәсетте (accusative definite singular)
мәсеттәрҙе (accusative definite plural)
мәсеттә (locative singular)
мәсеттәрҙә (locative plural)
мәсеттән (ablative singular)
мәсеттәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَسْجِد (masjid, “mosque”).
Cognate with Tatar мәчет (mäçet), Karakalpak meshit, Kazakh мешіт (meşıt), Nogai мешит (meşit), Kumyk межит (mejit), Kyrgyz мечит (mecit), Southern Altai мечет (mečet), Crimean Tatar mescit, Uzbek masjid, machit, Uyghur مەسچىد (meschid), Azerbaijani məscid, Turkmen metjit, Turkish mescit, etc.

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

Өфөнөң Һупайлы биҫтәһендә яңы мәсет һалына.

A new mosque is being constructed in the Sipaylovo district of Ufa.

Öfönöñ Hupaylı biśtəhendə yañı məset halına.


мәҫәл

head

мәҫәл • (mäθäl)

ba-noun

мәҫәл • (mäθäl)

mäθäl (romanization)
мәҫәл (absolute singular)
мәҫәлдәр (absolute plural)
мәҫәлдең (definite genitive singular)
мәҫәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәҫәлгә (dative singular)
мәҫәлдәргә (dative plural)
мәҫәлде (accusative definite singular)
мәҫәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәҫәлдә (locative singular)
мәҫәлдәрҙә (locative plural)
мәҫәлдән (ablative singular)
мәҫәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَثَل (maṯal, “fable, proverb”).

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

In many fables, the monkey is (lit. stands as) a symbol representing ignorance.

Maymıl küp kenə məśəldərźə naźanlıqtı sağıldırıwsı simvol bulıp baśa.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the times of (Jean de) La Fontaine.


аҙна

head

аҙна • (aźna)

aźna (romanization)
аҙна (absolute singular)
аҙналар (absolute plural)
аҙнаның (definite genitive singular)
аҙналарҙың (definite genitive plural)
аҙнаға (dative singular)
аҙналарға (dative plural)
аҙнаны (accusative definite singular)
аҙналарҙы (accusative definite plural)
аҙнала (locative singular)
аҙналарҙа (locative plural)
аҙнанан (ablative singular)
аҙналарҙан (ablative plural)

From Persian آدینه (âdine, “Friday”).
In Muslim tradition, the most important day of the week is Friday. Thus, this is a case of metonymy.
Cognate with Tatar атна (atna, “week”), Uyghur ئازنا (azna, “Friday”).

Бер аҙналай интегеп, табипҡа барҙым.

After suffering for a week or so, I went to the doctor.

Кесе йома төндә Ҡояш тотоласаҡ, уның тәьҫире бөтә аҙнаға һуҙыласаҡ.

On Thursday night, there will be a solar eclipse; its impact will last for the whole week.

Kese yoma töndə Qoyaş totolasaq, unıñ təʹśire bötə aźnağa huźılasaq.

Был аҙналағы ваҡиғаларҙың барышына ҡарағанда, ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһенә күберәк иғтибар бүлегеҙ.

This week, pay more attention to the results of actions rather than to the course of events. (From a horoscope)

Bıl aźnalağı vaqiğalarźıñ barışına qarağanda, ğəməldərźeñ höźömtəhenə küberək iğtibar bülegeź.


һалдат

haldat (romanization)
һалдат (absolute singular)
һалдаттар (absolute plural)
һалдаттың (definite genitive singular)
һалдаттарҙың (definite genitive plural)
һалдатҡа (dative singular)
һалдаттарға (dative plural)
һалдатты (accusative definite singular)
һалдаттарҙы (accusative definite plural)
һалдатта (locative singular)
һалдаттарҙа (locative plural)
һалдаттан (ablative singular)
һалдаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һалдаттарҙың

һалдаттарҙан

From Russian солда́т (soldát, “soldier”),
from French soldat, from Italian soldato (“soldier”).

Һалдат илде һаҡлай.

Билдәһеҙ һалдат һәйкәле.

Һуңғы йылдарҙа һалдат хеҙмәтенең абруйы эҙмә-эҙлекле кәмей бара.

In the recent years, the prestige of serving as a soldier has steadily been lowered.

Huñğı yıldarźa haldat xeźməteneñ abruyı eźmə-eźlekle kəmey bara.

Иҫтәлеккә тик өсмөйөшлө һалдат хаттары ғына ҡалды.

Only the soldier's triangle letters (=wartime blue-envelope mail) have remained as a keepsake.

İśtəlekkə tik ösmöyöşlö haldat xattarı ğına qaldı.


ҡәләм

head

ҡәләм • (qäläm)

ba-noun

ҡәләм • (qäläm)

qäläm (romanization)
ҡәләм (absolute singular)
ҡәләмдәр (absolute plural)
ҡәләмдең (definite genitive singular)
ҡәләмдәрҙең (definite genitive plural)
ҡәләмгә (dative singular)
ҡәләмдәргә (dative plural)
ҡәләмде (accusative definite singular)
ҡәләмдәрҙе (accusative definite plural)
ҡәләмдә (locative singular)
ҡәләмдәрҙә (locative plural)
ҡәләмдән (ablative singular)
ҡәләмдәрҙән (ablative plural)

From Arabic قَلَم (qalam, “pen, pencil”),
from Ancient Greek κάλαμος (kálamos).
Cognate with
Kyrgyz калем (kalem, “pen”),
Kazakh қалам (qalam, “pen”),
Karakalpak қәлем (qälem, “pencil”),
Karachay-Balkar къалам (qalam, “pen”),
Uzbek qalam (“pencil”),
Uyghur قەلەم (qelem, “pen”),
Turkish kalem (“pencil”) etc.

Ҡәләм менән төшөрөлгән һүрәт.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (=continues to write)

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Ҡауырһын ҡәләм.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

Try to write (=practice writing) every day; your style improves with each written page, (each) line (you write)

Kön hayın yaźırğa tırışığıź; hər yaźğan bit, yul menən qələmegeź şımara bara.


юл

yul (romanization)
юл (absolute singular-only)
юлдың (definite genitive singular-only)
юлға (dative singular-only)
юлды (accusative definite singular-only)
юлда (locative singular-only)
юлдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yōl (“road, way”).
Cognate with
Old Turkic 𐰖𐰆𐰞 (y¹ul¹ /yol/, “road, way”),
Southern Altai јол (ǰol),
Kazakh жол (jol), Kyrgyz жол (jol),
Karachay-Balkar джол (col),
Uzbek yoʻl,
Turkish yol,
Yakut суол (suol), etc.

cog

Төҙөләсәк юлдың ике йүнәлешендә лә һәр береһе дүртәр метр ике юл һыҙаты ҡаралған.

It is provisioned that the highway to be constructed will have two lanes in each direction, each four meters (wide).

Töźöləsək yuldıñ ike yünəleşendə lə hər berehe dürtər metr ike yul hıźatı qaralğan.


ҡоротҡос

qorotqos (romanization)
ҡоротҡос (absolute singular-only)
ҡоротҡостоң (definite genitive singular-only)
ҡоротҡосҡа (dative singular-only)
ҡоротҡосто (accusative definite singular-only)
ҡоротҡоста (locative singular-only)
ҡоротҡостан (ablative singular-only)

From ҡорот- "to dry sth., make a plant wither" + -ҡос "agent suffix".

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


еҙ

yeź (romanization)
еҙ (absolute singular-only)
еҙҙең (definite genitive singular-only)
еҙгә (dative singular-only)
еҙҙе (accusative definite singular-only)
еҙҙә (locative singular-only)
еҙҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yeŕ (“brass, copper”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jez, “copper”),
Southern Altai јес (ǰes),
Kyrgyz жез (jez),
Tatar җиз (ciz),
Khakas чис (çis),
Tuvan, Shor чес (čes, “copper”).


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsialʹ xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


суйын

head

суйын • (suyın)

ba-noun

суйын • (suyın)

suyın (romanization)
суйын (absolute singular-only)
суйындың (definite genitive singular-only)
суйынға (dative singular-only)
суйынды (accusative definite singular-only)
суйында (locative singular-only)
суйындан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid جُوذِن (čoδïn, “copper”);
Tatar чуен (çuyen),
Kazakh шойын (şoiyn),
Kyrgyz чоюн (coyun),
Kumyk чоюн (çoyun),
Karachay-Balkar чоюн (çoyun),
Southern Altai чой (čoy),
Shor шойун (šoyun),
Uzbek choʻyan,
Uyghur چويۇن (choyun, “cast iron”).


матбуғат

head

матбуғат • (matbuğat)

ba-noun

матбуғат • (matbuğat)

matbuğat (romanization)
матбуғат (absolute singular-only)
матбуғаттың (definite genitive singular-only)
матбуғатҡа (dative singular-only)
матбуғатты (accusative definite singular-only)
матбуғатта (locative singular-only)
матбуғаттан (ablative singular-only)

From Persian مطبوعات (matbu'ât), from Arabic مَطْبُوعَات (maṭbūʕāt).
Cognate with
Tatar матбугат (matbuğat),
Uzbek matbuot,
Turkish matbuat, etc.

der

Arabic مَطْبُوعَات (maṭbūʕāt)

Матбуғат иреге.

Матбуғат хеҙмәте.

Совет дәүерендә матбуғат партияның иң үткер ҡоралдарының береһе булды.

In the Soviet period, the press was one of the most powerful instruments of the (Communist) party.

Sovet dəwerendə matbuğat partiyanıñ iñ ütker qoraldarınıñ berehe buldı.

Матбуғатта сығыш яһар өсөн теманы һайлап ала белеү йәш журналист өсөн бигерәк тә мөһим.

For a novice (lit. young) journalist, it is especially important to be able to select the topic on which to appear in the press.

Matbuğatta sığış yahar ösön temanı haylap ala belew yəş jurnalist ösön bigerək tə möhim.

(media) the press, printed press, printed media


майҙан

head

майҙан • (mayźan)

ba-noun

майҙан • (mayźan)

mayźan (romanization)
майҙан (absolute singular)
майҙандар (absolute plural)
майҙандың (definite genitive singular)
майҙандарҙың (definite genitive plural)
майҙанға (dative singular)
майҙандарға (dative plural)
майҙанды (accusative definite singular)
майҙандарҙы (accusative definite plural)
майҙанда (locative singular)
майҙандарҙа (locative plural)
майҙандан (ablative singular)
майҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

майҙандарҙың

майҙандарҙан

From Persian میدان (meydân) or via Arabic مَيْدَان (maydān).
Cognate with Kazakh, Kyrgyz майдан (maydan), Tatar мәйдан (mäydan), Uzbek maydon, Azerbaijani, Turkish, Crimean Tatar meydan etc.


тимер

timer (romanization)
тимер (absolute singular-only)
тимерҙең (definite genitive singular-only)
тимергә (dative singular-only)
тимерҙе (accusative definite singular-only)
тимерҙә (locative singular-only)
тимерҙән (ablative singular-only)

From Kipchak تمور (tämür), from Proto-Turkic *temür (“iron”).

Ағастан, ҡаҙ һөйәгенән, тимерҙән эшләнгән ҡумыҙҙар була.

There exist Jew's harps made of wood, goose bone and iron.

Ağastan, qaź höyəgenən, timerźən eşləngən qumıźźar bula.


мәктәп

head

мәктәп • (məktəp)

ba-noun

мәктәп • (məktəp)

məktəp (romanization)
мәктәп (absolute singular)
мәктәптәр (absolute plural)
мәктәптең (definite genitive singular)
мәктәптәрҙең (definite genitive plural)
мәктәпкә (dative singular)
мәктәптәргә (dative plural)
мәктәпте (accusative definite singular)
мәктәптәрҙе (accusative definite plural)
мәктәптә (locative singular)
мәктәптәрҙә (locative plural)
мәктәптән (ablative singular)
мәктәптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәктәптәрҙең

мәктәптәрҙән

From Arabic مَكْتَب (maktab, “elementary school”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz мектеп (mektep),
Tatar мәктәп (mäktäp),
Uzbek maktab,
Azerbaijani məktəb,
Turkish, Crimean Tatar mektep etc.

bor

Мәктәп ― белем усағы.
Məktəp ― belem usağı.
School is the seedbed of knowledge.

Башланғыс мәктәп.

Олораҡ балалар күрше ауыл мәктәбенә йөрөп уҡыны.

Older children went to the school in the neighbor village.

Oloraq balalar kürşe awıl məktəbenə yöröp uqını.

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Мәктәп өйрәтмәгәнде тормош өйрәтер.

What school hasn't taught (you), life will teach.


терегөмөш

head

терегөмөш • (teregömöş)

ba-noun

терегөмөш • (teregömöş)

teregömöş (romanization)
терегөмөш (absolute singular-only)
терегөмөштөң (definite genitive singular-only)
терегөмөшкә (dative singular-only)
терегөмөштө (accusative definite singular-only)
терегөмөштә (locative singular-only)
терегөмөштән (ablative singular-only)

[tɪ̞.ˌrɪ̞.ɡʏ̞.ˈmʏ̞ʃ]

те‧ре‧гө‧мөш

тере (tere, “alive, living”) + көмөш (kömöş, “silver”).
Literally "living silver" from its ability to move.
Compare with English quicksilver.

compound

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.

Atmosfera baśımı - teregömöş bağanahı buyınsa 750 mm.


ҡорос

qoros (romanization)
ҡорос (absolute singular-only)
ҡоростоң (definite genitive singular-only)
ҡоросҡа (dative singular-only)
ҡоросто (accusative definite singular-only)
ҡороста (locative singular-only)
ҡоростан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kurč (“hard, firm, stout”).
Cognate with
Old Uyghur qurč (firm, stout);
Southern Altai курч (kurč, “sharp”);
Kyrgyz курч (kurc, “steel; sharp”),
Tatar корыч (qorıç, “steel”),
Kazakh құрыш (qūryş, “steel”),
Karachay-Balkar къурч (qurç, “steel”),
Kumyk къурч (qurç, “brisk, vigorous”), etc.

der

Ҡорос бысаҡ.


хаж

xaj (romanization)
хаж (absolute singular-only)
хаждың (definite genitive singular-only)
хажға (dative singular-only)
хажды (accusative definite singular-only)
хажда (locative singular-only)
хаждан (ablative singular-only)

From Arabic حَجّ (ḥajj).
Cognate with Tatar хаҗ (xac), Uzbek haj, Turkish hac etc.

Ғүмрә хажы.
Ğümrə xajı.
'umra, the small hajj.

Хажға барыу – изге ғәмәл.
Xajğa barıw – izge ğəməl.
Going to a hajj is a holy deed.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.


ғәмәл

head

ғәмәл • (ğəməl)

ba-noun

ғәмәл • (ğəməl)

ğəməl (romanization)
ғәмәл (absolute singular)
ғәмәлдәр (absolute plural)
ғәмәлдең (definite genitive singular)
ғәмәлдәрҙең (definite genitive plural)
ғәмәлгә (dative singular)
ғәмәлдәргә (dative plural)
ғәмәлде (accusative definite singular)
ғәмәлдәрҙе (accusative definite plural)
ғәмәлдә (locative singular)
ғәмәлдәрҙә (locative plural)
ғәмәлдән (ablative singular)
ғәмәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic عَمَل (ʕamal, “work, action, deed”).
Cognate with
Kazakh амал (amal),
Tatar гамәл (ğamäl),
Southern Altai эмил (emil),
Uzbek amal, etc.

der

Был осраҡта закон киләһе айҙың 1-се һанынан ғәмәлгә инә.

In this case the law comes into force from the first date of the following month.

Bıl osraqta zakon kiləhe ayźıñ 1-se hanınan ğəməlgə inə.

Элекке өлгөләге паспорттар үҙҙәренең ваҡыты сыҡҡансы ғәмәлдә ҡала.

Passports of the old model remain in validity until their expiration date.

Elekke ölgöləge pasporttar üźźəreneñ vaqıtı sıqqansı ğəməldə qala.

Дәрәжәгә күтәреү ғәмәле.

Сафҡа индерелгән суперкомпьютерҙың иҫәпләү тиҙлеге 20 терафлопс (секундына иҫәпләү ғәмәлен) тәшкил итә.
Safqa inderelgən superkompʹyuterźıñ iśəpləw tiźlege 20 teraflops (sekundına iśəpləw ğəməlen) təşkil itə.
The computing power of the newly implemented supercomputer is 20 Teraflops (computing operations per second).

(mathematics, computing) computing operation


Ҡыш бабай

head

Ҡыш бабай • (Qış babay)

ba-noun

Ҡыш бабай • (Qış babay)

Qış babay (romanization)
Ҡыш бабай (absolute singular-only)
Ҡыш бабайҙың (definite genitive singular-only)
Ҡыш бабайға (dative singular-only)
Ҡыш бабайҙы (accusative definite singular-only)
Ҡыш бабайҙа (locative singular-only)
Ҡыш бабайҙан (ablative singular-only)

[ˌqɯʂ.bɑ.ˈβɑj]

From ҡыш (qış, “winter”) + бабай (babay, “old man”).
Calque of Russian Дед Моро́з (Ded Moróz).
Compare with Tatar Кыш бабай (Qış babay), Kazakh and Kyrgyz Аяз Ата (Ayaz Ata).

calque

Father Christmas, Father Frost. A traditional Yuletide gift-bearing character.


Ҡарһылыу

head

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

ba-noun

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

Qarhılıw (romanization)
Ҡарһылыу (absolute singular-only)
Ҡарһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Ҡарһылыуға (dative singular-only)
Ҡарһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Ҡарһылыуҙа (locative singular-only)
Ҡарһылыуҙан (ablative singular-only)

From ҡар (qar, “snow”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Adaptation from Russian Снегу́рочка (Snegúročka).
Compare Tatar Кар Кызы (Qar Qızı, literally “Snow Girl”), Kazakh Қаршақыз (Qarşaqyz).

cog

Ҡыш бабай
Ҡыш бабай#Bashkir

Snow Maiden. A traditional Yuletide character, accompanying Ҡыш бабай (Qış babay) - analog of Santa Claus.


шыршы

head

шыршы • (şırşı)

ba-noun

шыршы • (şırşı)

şırşı (romanization)
шыршы (absolute singular)
шыршылар (absolute plural)
шыршының (definite genitive singular)
шыршыларҙың (definite genitive plural)
шыршыға (dative singular)
шыршыларға (dative plural)
шыршыны (accusative definite singular)
шыршыларҙы (accusative definite plural)
шыршыла (locative singular)
шыршыларҙа (locative plural)
шыршынан (ablative singular)
шыршыларҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakalpak, Kazakh шырша (şyrşa),
Nogai шыршы (şırşı),
Tatar чыршы (çırşı),
Tofa шырыш (šïrïš, “alder”),
Chuvash чӑрӑш (čărăš).
This term exhibits an areal distribution, limited to Nogai-Kypchak and Volga-Ural region.

cog

Nogai шыршы (şırşı)

Tatar чыршы (çırşı)

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

We put a red star cut from cardboard on top of the Christmas tree.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.


Яңы йыл

head

Яңы йыл • (Yañı yıl)

ba-noun

Яңы йыл • (Yañı yıl)

Yañı yıl (romanization)
Яңы йыл (absolute singular-only)
Яңы йылдың (definite genitive singular-only)
Яңы йылға (dative singular-only)
Яңы йылды (accusative definite singular-only)
Яңы йылда (locative singular-only)
Яңы йылдан (ablative singular-only)

[jɑ.ˌŋɯ̞.ˈjɯ̞ɫ]

Calque of Russian Но́вый год (Nóvyj god, “New Year”).

calque

Яңы йыл кисәһе.

Яңы йылда һәр бала мөғжизә көтә.

At New Near, each child is waiting for a miracle.


ҡалай

qalay (romanization)
ҡалай (absolute singular-only)
ҡалайҙың (definite genitive singular-only)
ҡалайға (dative singular-only)
ҡалайҙы (accusative definite singular-only)
ҡалайҙа (locative singular-only)
ҡалайҙан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic قَلَعِيّ (qalaʕiyy, “related to tin”).
Cognate with Kazakh қалай (qalai, “tin”), Uzbek qalay (“tin”), Azerbaijani qalay (“tin”).

der

Түбә ҡалайы.


ҡылым

head

ҡылым • (qılım)

ba-noun

ҡылым • (qılım)

qılım (romanization)
ҡылым (absolute singular)
ҡылымдар (absolute plural)
ҡылымдың (definite genitive singular)
ҡылымдарҙың (definite genitive plural)
ҡылымға (dative singular)
ҡылымдарға (dative plural)
ҡылымды (accusative definite singular)
ҡылымдарҙы (accusative definite plural)
ҡылымда (locative singular)
ҡылымдарҙа (locative plural)
ҡылымдан (ablative singular)
ҡылымдарҙан (ablative plural)

From the verb ҡыл- (qïl-) "to do, to act".

Уртаҡ ҡылым.

Күсемле ҡылым.

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.

Ошо ҡылымдың бойороғо нисек яңғырай?

How does the imperative of this verb sound?


ут

ut (romanization)
ут (absolute singular-only)
уттың (definite genitive singular-only)
утҡа (dative singular-only)
утты (accusative definite singular-only)
утта (locative singular-only)
уттан (ablative singular-only)

Өйгә ҡайтып, усаҡҡа ут яға тор.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы. (Mustai Karim)
...şərə küktə qoyaş — ut yomğağı.
...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.

Шәм уты.

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.
Dmitriy Vinogradov — Məskəwźəge ber ofista xeźməttəştərenə ut asqan 30 yəşlek yurist.
Dmitri Vinogradov is a 30 year old lawyer who opened fire on his coworkers in an office in Moscow.


ҡурғаш

head

ҡурғаш • (qurğaş)

ba-noun

ҡурғаш • (qurğaş)

qurğaş (romanization)
ҡурғаш (absolute singular-only)
ҡурғаштың (definite genitive singular-only)
ҡурғашҡа (dative singular-only)
ҡурғашты (accusative definite singular-only)
ҡурғашта (locative singular-only)
ҡурғаштан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *korguĺčïn (“lead”).
Cognate with
Karakhanid قُرُغْژٖينْ (qoruγžïn, “lead”),
Chagatai qorğašun (“lead”);
Kyrgyz коргошун (korgoşun),
Kazakh, Karakalpak қорғасын (qorg'asi'n), Southern Altai коргожын (korgožïn),
Uzbek qo'rg'oshin,
Crimean Tatar qurşun,
Azerbaijani qurğuşun,
Turkish kurşun (“lead”).


Абдулла

Abdulla (romanization)
Абдулла (absolute singular-only)
Абдулланың (definite genitive singular-only)
Абдулла (dative singular-only)
Абдулланы (accusative definite singular-only)
Абдуллала (locative singular-only)
Абдулланан (ablative singular-only)

From Arabic عَبْدُ اللّٰهِ (ʕabdu llāhi). Doublet of Ғабдулла (Ğabdulla).

bor

عَبْدُ اللّٰهِ

a male given name from Arabic, of Muslim usage, equivalent to English Abdullah


ваҡыт

head

ваҡыт • (vaqıt)

ba-noun

ваҡыт • (vaqıt)

vaqıt (romanization)
ваҡыт (absolute singular)
ваҡыттар (absolute plural)
ваҡыттың (definite genitive singular)
ваҡыттарҙың (definite genitive plural)
ваҡытҡа (dative singular)
ваҡыттарға (dative plural)
ваҡытты (accusative definite singular)
ваҡыттарҙы (accusative definite plural)
ваҡытта (locative singular)
ваҡыттарҙа (locative plural)
ваҡыттан (ablative singular)
ваҡыттарҙан (ablative plural)

From Arabic وَقْت (waqt, “time”).
Cognate with Kazakh уақыт (uaqyt), Kyrgyz убакыт (ubakıt), убакты (ubaktı), Tatar вакыт (waqıt),
Uzbek vaqt, etc.

Ваҡыт тиҙ үтә.

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.

Бөгөнгө көндә ҡул сәғәте ваҡытты ғына түгел, кешенең абруйын да күрһәтеп тора.

These days, a watch not only shows the time, but also the owner's social status.

Bögöngö köndə qul səğəte vaqıttı ğına tügel, keşeneñ abruyın da kürhətep tora.

Электрон ғаризалар сираттан тыш ҡарала; был сиратта тороу ваҡытын һәм миграция хеҙмәтенә килеүселәр һанын ҡыҫҡарта.

Electronic applications are reviewed ahead of the queue/line (=take priority); this reduces the time spent in the queue/line as well as the number of those coming to the migration service.

Elektron ğarizalar sirattan tış qarala; bıl siratta torow vaqıtın həm migratsiya xeźmətenə kilewselər hanın qıśqarta.


асы

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ačïğ, “bitter, sour”);
Yakut аһыы (ahıı, “bitter, sour, spicy”),
Chuvash йӳҫек (jüś̬ek, “bitter, sour”), etc.
Compare Bashkir әсе (əse, “bitter, sour”) from the same archetype.


рәүеш

head

рәүеш • (rəweş)

ba-noun

рәүеш • (rəweş)

rəweş (romanization)
рәүеш (absolute singular)
рәүештәр (absolute plural)
рәүештең (definite genitive singular)
рәүештәрҙең (definite genitive plural)
рәүешкә (dative singular)
рәүештәргә (dative plural)
рәүеште (accusative definite singular)
рәүештәрҙе (accusative definite plural)
рәүештә (locative singular)
рәүештәрҙә (locative plural)
рәүештән (ablative singular)
рәүештәрҙән (ablative plural)

From Persian روش (raveš, “manner, method, way”).

bor

Урын рәүеше.


алмаш

head

алмаш • (almaş)

ba-noun

алмаш • (almaş)

almaş (romanization)
алмаш (absolute singular)
алмаштар (absolute plural)
алмаштың (definite genitive singular)
алмаштарҙың (definite genitive plural)
алмашҡа (dative singular)
алмаштарға (dative plural)
алмашты (accusative definite singular)
алмаштарҙы (accusative definite plural)
алмашта (locative singular)
алмаштарҙа (locative plural)
алмаштан (ablative singular)
алмаштарҙан (ablative plural)

Зат алмаштары

Һорау алмаштары


гәзит

head

гәзит • (gəzit)

ba-noun

гәзит • (gəzit)

gəzit (romanization)
гәзит (absolute singular)
гәзиттәр (absolute plural)
гәзиттең (definite genitive singular)
гәзиттәрҙең (definite genitive plural)
гәзиткә (dative singular)
гәзиттәргә (dative plural)
гәзитте (accusative definite singular)
гәзиттәрҙе (accusative definite plural)
гәзиттә (locative singular)
гәзиттәрҙә (locative plural)
гәзиттән (ablative singular)
гәзиттәрҙән (ablative plural)

From Russian газе́та (gazéta, “newspaper”),
from French gazette.
Compare to
Kazakh газет (gazet),
Kyrgyz гезит (gezit, “newspaper”).

Көндәлек гәзит.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

This year, I've subscribed to three newspapers

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

There are still locations in our country where newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't touched yet, let alone the Internet.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalʹon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.


ижек

ijek (romanization)
ижек (absolute singular)
ижектәр (absolute plural)
ижектең (definite genitive singular)
ижектәрҙең (definite genitive plural)
ижеккә (dative singular)
ижектәргә (dative plural)
ижекте (accusative definite singular)
ижектәрҙе (accusative definite plural)
ижектә (locative singular)
ижектәрҙә (locative plural)
ижектән (ablative singular)
ижектәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (üžik, “syllable; letter”),
Karakhanid [script needed] (üžük, “syllable”),
Tatar иҗек (icek, “syllable”),
Tuvan үжүк (üjük, “letter; alphabet”).
Akhmetyanov suggests derivation from Middle Chinese 字 (ji, “letter, symbol, character”).

cog

Башҡорт телендә баҫым күпселек осраҡтарҙа аҙаҡҡы ижеккә төшә.

In the Bashkir language, the stress in most cases falls on the last syllable.

Başqort telendə baśım küpselek osraqtarźa aźaqqı ijekkə töşə.


сөгөлдөр

head

сөгөлдөр • (sögöldör)

ba-noun

сөгөлдөр • (sögöldör)

sögöldör (romanization)
сөгөлдөр (absolute singular-only)
сөгөлдөрҙөң (definite genitive singular-only)
сөгөлдөргә (dative singular-only)
сөгөлдөрҙө (accusative definite singular-only)
сөгөлдөрҙә (locative singular-only)
сөгөлдөрҙән (ablative singular-only)

[sʏ̞.ɡʏ̞l.ˈdʏ̞ɾ]

From Persian چغندر (čoğondar, “beet”).
Cognate with Tatar чөгендер (çögender), Karachay-Balkar чюгюндюр (çügündür), Turkmen şuğundyr (“beet”).

Сөгөлдөр һабағы.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


айран

ayran (romanization)
айран (absolute singular-only)
айрандың (definite genitive singular-only)
айранға (dative singular-only)
айранды (accusative definite singular-only)
айранда (locative singular-only)
айрандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ayran.
Cognate with
Tatar әйрән (äyrän),
Kazakh айран (airan),
Turkish ayran.


һабын

head

һабын • (habın)

ba-noun

һабын • (habın)

habın (romanization)
һабын (absolute singular-only)
һабындың (definite genitive singular-only)
һабынға (dative singular-only)
һабынды (accusative definite singular-only)
һабында (locative singular-only)
һабындан (ablative singular-only)

From Arabic صَابُون (ṣābūn), from Latin sāpō, of Germanic origins.
Cognate with
Tuvan саваң (savañ), Khakas, Shor, Karakalpak, Kazakh, Nogai, Tatar сабын (sabın),
Kyrgyz, Southern Altai самын (samïn), Kumyk сапун (sapun), Uzbek sovun, Turkish, Azerbaijani, Gagauz, Crimean Tatar sabun, Turkmen sabyn, etc.

bor

Arabic صَابُون (ṣābūn)

Кер һабыны.

Еҫле һабын.

Шыйыҡ һабын.


ҡайсы

head

ҡайсы • (qaysı)

ba-noun

ҡайсы • (qaysı)

qaysı (romanization)
ҡайсы (absolute singular)
ҡайсылар (absolute plural)
ҡайсының (definite genitive singular)
ҡайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡайсыға (dative singular)
ҡайсыларға (dative plural)
ҡайсыны (accusative definite singular)
ҡайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡайсыла (locative singular)
ҡайсыларҙа (locative plural)
ҡайсынан (ablative singular)
ҡайсыларҙан (ablative plural)

Ҡайсы

Ultimately from Proto-Mongolic *kaïčï, compare Mongolian хайч (xajč), Azerbaijani qayçı.

Ағас ҡайсыһы.


педофилия

pedofiliya (romanization)
педофилия (absolute singular)
педофилиялар (absolute plural)
педофилияның (definite genitive singular)
педофилияларҙың (definite genitive plural)
педофилияҡа (dative singular)
педофилияларға (dative plural)
педофилияны (accusative definite singular)
педофилияларҙы (accusative definite plural)
педофилияла (locative singular)
педофилияларҙа (locative plural)
педофилиянан (ablative singular)
педофилияларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

педофилияның

педофилиянан

педофилиялар

педофилияларҙың

педофилияларға

педофилияларҙы

педофилияларҙа

педофилияларҙан

Borrowed from Russian педофили́я (pedofilíja), from German Pädophilie, from Ancient Greek παῖς (paîs, “child”) + φιλία (philía, “love”).

pedophilia/paedophilia (sexual feeling of desire directed towards children)


саңғы

head

саңғы • (sañğı)

ba-noun

саңғы • (sañğı)

sañğı (romanization)
саңғы (absolute singular-only)
саңғының (definite genitive singular-only)
саңғы (dative singular-only)
саңғыны (accusative definite singular-only)
саңғыла (locative singular-only)
саңғынан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh шаңғы (şañğy),
Kyrgyz чаңгы (caŋgı),
Southern Altai чана (čana, “snowshoe, ski, sledge”),
Uzbek changʻi.

cog

Тау саңғыһы.

Һунарсы саңғыһы.

Саңғы юлы.


һан

han (romanization)
һан (absolute singular)
һандар (absolute plural)
һандың (definite genitive singular)
һандарҙың (definite genitive plural)
һанға (dative singular)
һандарға (dative plural)
һанды (accusative definite singular)
һандарҙы (accusative definite plural)
һанда (locative singular)
һандарҙа (locative plural)
һандан (ablative singular)
һандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sā-n (“number”), from Proto-Turkic *sā- (“to count”).
Cognate with:
Old Uyghur s՚n (san, “number”).

Ыңғай һан.

Осраҡлы һан.

Тиҫкәре һан төшөнсәһе тәүтапҡыр бишенсе синыфта индерелә.

The concept of a negative number is first introduced in the fifth grade/form.

Tiśkəre han töşönsəhe təwtapqır bişense sinıfta inderelə.


быуын

head

быуын • (bıwın)

ba-noun

быуын • (bıwın)

bıwın (romanization)
быуын (absolute singular)
быуындар (absolute plural)
быуындың (definite genitive singular)
быуындарҙың (definite genitive plural)
быуынға (dative singular)
быуындарға (dative plural)
быуынды (accusative definite singular)
быуындарҙы (accusative definite plural)
быуында (locative singular)
быуындарҙа (locative plural)
быуындан (ablative singular)
быуындарҙан (ablative plural)

From *bogun (“joint, articulation; generation”), possibly derived from Proto-Turkic *bog- (“to tie up, to strangle”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (boɣun, “joint”); Old Anatolian Turkish [script needed] (boğun, “joint, knot”); Kazakh буын (buyn, “joint; generation”), Kyrgyz муун (muun, “joint; generation”), Uzbek boʻgʻin (“joint; generation”).
Compare also Karakhanid [script needed] (boɣïm, “joint”), Turkish boğum (“knuckle, node, knot”), Uyghur بوغۇم (boghum, “generation; joint; syllable”) derived from the same root.


ҡасҡын

head

ҡасҡын • (qasqın)

ba-noun

ҡасҡын • (qasqın)

qasqın (romanization)
ҡасҡын (absolute singular)
ҡасҡындар (absolute plural)
ҡасҡындың (definite genitive singular)
ҡасҡындарҙың (definite genitive plural)
ҡасҡынға (dative singular)
ҡасҡындарға (dative plural)
ҡасҡынды (accusative definite singular)
ҡасҡындарҙы (accusative definite plural)
ҡасҡында (locative singular)
ҡасҡындарҙа (locative plural)
ҡасҡындан (ablative singular)
ҡасҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡасҡындарҙың

ҡасҡындарҙан

From *qačğïn (“fugitive”), from Proto-Turkic *kač- (“to run away, flee”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (qačğïn, “fugitive”),
Kyrgyz качкын (kackın, “fugitive; defector”);
Southern Altai качкын (kačkïn, “dugitive”),
Uzbek qochqin (“fugitive; defector”),
Uyghur قاچقۇن (qachqun, “fugitive; defector”), etc.


Игеҙәктәр

head

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

ba-noun

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

İgeźəktər (romanization)
Игеҙәктәр (absolute plural-only)
Игеҙәктәрҙең (definite genitive plural-only)
Игеҙәктәргә (dative plural-only)
Игеҙәктәрҙе (accusative definite plural-only)
Игеҙәктәрҙә (locative plural-only)
Игеҙәктәрҙән (ablative plural-only)

И‧ге‧ҙәк‧тәр


Ҡыҫала

head

Ҡыҫала • (Qıśala)

ba-noun

Ҡыҫала • (Qıśala)

Qıśala (romanization)
Ҡыҫала (absolute singular)
Ҡыҫалалар (absolute plural)
Ҡыҫаланың (definite genitive singular)
Ҡыҫалаларҙың (definite genitive plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative definite singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative definite plural)
Ҡыҫалала (locative singular)
Ҡыҫалаларҙа (locative plural)
Ҡыҫаланан (ablative singular)
Ҡыҫалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ҡыҫалаларҙың

Ҡыҫалаларҙан

[qɯ̞.θɑ.ˈɫɑ]


Ҡуҙы

head

Ҡуҙы • (Quźı)

ba-noun

Ҡуҙы • (Quźı)

Quźı (romanization)
Ҡуҙы (absolute singular)
Ҡуҙылар (absolute plural)
Ҡуҙының (definite genitive singular)
Ҡуҙыларҙың (definite genitive plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative definite singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative definite plural)
Ҡуҙыла (locative singular)
Ҡуҙыларҙа (locative plural)
Ҡуҙынан (ablative singular)
Ҡуҙыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŕï (“lamb”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qozï, “lamb”), Kazakh қозы (qozy, “lamb”), Uzbek qoʻzi (“lamb”), Turkish kuzu (“lamb”).


Арыҫлан

head

Арыҫлан • (Arıślan)

ba-noun

Арыҫлан • (Arıślan)

Arıślan (romanization)
Арыҫлан (absolute singular-only)
Арыҫландың (definite genitive singular-only)
Арыҫланға (dative singular-only)
Арыҫланды (accusative definite singular-only)
Арыҫланда (locative singular-only)
Арыҫландан (ablative singular-only)

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]


Үлсәү

head

Үлсәү • (Ülsäw)

ba-noun

Үлсәү • (Ülsäw)

Ülsäw (romanization)
Үлсәү (absolute singular)
Үлсәүҙәр (absolute plural)
Үлсәүҙең (definite genitive singular)
Үлсәүҙәрҙең (definite genitive plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative definite singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative definite plural)
Үлсәүҙә (locative singular)
Үлсәүҙәрҙә (locative plural)
Үлсәүҙән (ablative singular)
Үлсәүҙәрҙән (ablative plural)


Балыҡ

head

Балыҡ • (Balıq)

ba-noun

Балыҡ • (Balıq)

Balıq (romanization)
Балыҡ (absolute singular)
Балыҡтар (absolute plural)
Балыҡтың (definite genitive singular)
Балыҡтарҙың (definite genitive plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative definite singular)
Балыҡтарҙы (accusative definite plural)
Балыҡта (locative singular)
Балыҡтарҙа (locative plural)
Балыҡтан (ablative singular)
Балыҡтарҙан (ablative plural)


Саян

Sayan (romanization)
Саян (absolute singular)
Саяндар (absolute plural)
Саяндың (definite genitive singular)
Саяндарҙың (definite genitive plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative definite singular)
Саяндарҙы (accusative definite plural)
Саянда (locative singular)
Саяндарҙа (locative plural)
Саяндан (ablative singular)
Саяндарҙан (ablative plural)


Ҡыҙ

Qıź (romanization)
Ҡыҙ (absolute singular)
Ҡыҙҙар (absolute plural)
Ҡыҙҙың (definite genitive singular)
Ҡыҙҙарҙың (definite genitive plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative definite singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative definite plural)
Ҡыҙҙа (locative singular)
Ҡыҙҙарҙа (locative plural)
Ҡыҙҙан (ablative singular)
Ҡыҙҙарҙан (ablative plural)


Уҡсы

head

Уҡсы • (Uqsı)

ba-noun

Уҡсы • (Uqsı)

Uqsı (romanization)
Уҡсы (absolute singular)
Уҡсылар (absolute plural)
Уҡсының (definite genitive singular)
Уҡсыларҙың (definite genitive plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative definite singular)
Уҡсыларҙы (accusative definite plural)
Уҡсыла (locative singular)
Уҡсыларҙа (locative plural)
Уҡсынан (ablative singular)
Уҡсыларҙан (ablative plural)

From уҡ (uq, “arrow”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


Һыуғояр

head

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

ba-noun

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

Hıwğoyar (romanization)
Һыуғояр (absolute singular)
Һыуғоярҙар (absolute plural)
Һыуғоярҙың (definite genitive singular)
Һыуғоярҙарҙың (definite genitive plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative definite singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative definite plural)
Һыуғоярҙа (locative singular)
Һыуғоярҙарҙа (locative plural)
Һыуғоярҙан (ablative singular)
Һыуғоярҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Һыуғоярҙарҙың

Һыуғоярҙарға

Һыуғоярҙарҙы

Һыуғоярҙарҙа

Һыуғоярҙарҙан

[hɯ̞w.ʁʊ̞ˈjɑr]

һыу (hıw, “water”) + ҡойоу (qoyow, “to pour”).


Ылаҡ

Ilaq (romanization)
Ылаҡ (absolute singular)
Ылаҡтар (absolute plural)
Ылаҡтың (definite genitive singular)
Ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative definite singular)
Ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
Ылаҡта (locative singular)
Ылаҡтарҙа (locative plural)
Ылаҡтан (ablative singular)
Ылаҡтарҙан (ablative plural)

See ылаҡ (ılaq, “goatling”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (oğlaq, “Capricorn”);
Turkish Oğlak (“Capricorn”).


Буға

head

Буға • (Buğa)

ba-noun

Буға • (Buğa)

Buğa (romanization)
Буға (absolute singular)
Буғалар (absolute plural)
Буғаның (definite genitive singular)
Буғаларҙың (definite genitive plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative definite singular)
Буғаларҙы (accusative definite plural)
Буғала (locative singular)
Буғаларҙа (locative plural)
Буғанан (ablative singular)
Буғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buka (“bull”).
This appears to be a loanword from a written Turkic language. Note that үгеҙ (ügeź) is used in Bashkir for the general meaning of 'bull".


һорау

From Proto-Turkic *sōr(a)- (“to ask, to question”).
Cognate to
Tatar сорау (soraw),
Karakalpak soraw,
Kazakh сұрау (sūrau),
Kyrgyz суроо (suroo),
Southern Altai суру (suru),
Karachay-Balkar соруу (soruu),
Kumyk сорав (soraw),
Azerbaijani soraq,
Turkish soru,
Turkmen sorag,
Uzbek soʻroq,
Uyghur سوراق (soraq),
Uzbek soʻroq,
Khakas сурағ (surağ),
Shor сурағ, etc.

der

Башҡорт балына һорау йылдан-йыл арта бара.

The demand for Bashkir honey has been growing year after year.

Başqort balına horaw yıldan-yıl arta bara.


нигеҙ

head

нигеҙ • (nigeð)

ba-noun

нигеҙ • (nigeð)

nigeð (romanization)
нигеҙ (absolute singular)
нигеҙҙәр (absolute plural)
нигеҙҙең (definite genitive singular)
нигеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
нигеҙгә (dative singular)
нигеҙҙәргә (dative plural)
нигеҙҙе (accusative definite singular)
нигеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
нигеҙҙә (locative singular)
нигеҙҙәрҙә (locative plural)
нигеҙҙән (ablative singular)
нигеҙҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh негіз (negız),
Kyrgyz негиз (negiz),
Uzbek negiz,
Uyghur نېگىز (nëgiz),
Crimean Tatar negiz.

Өсмөйөштөң нигеҙе.

(mathematics) base (lower, horizontal line in a triangle)

(mathematics) base (number raised to the power of an exponent)

Органик нигеҙҙәр.
Organik nigeźźər.
Organic bases.


тауыш

head

тауыш • (tawış)

ba-noun

тауыш • (tawış)

tawış (romanization)
тауыш (absolute singular)
тауыштар (absolute plural)
тауыштың (definite genitive singular)
тауыштарҙың (definite genitive plural)
тауышҡа (dative singular)
тауыштарға (dative plural)
тауышты (accusative definite singular)
тауыштарҙы (accusative definite plural)
тауышта (locative singular)
тауыштарҙа (locative plural)
тауыштан (ablative singular)
тауыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar тавыш (tawış),
Kazakh дауыс (dauys),
Karakalpak даўыс (dawıs),
Karachay-Balkar таууш (tauuş),
Kyrgyz тоош (tooş),
Southern Altai табыш (tabïš),
Uzbek tovush,
Uyghur تاۋۇش (tawush),
Crimean Tatar davuş,
Khakas табыс (tabıs, “voice, sound”).

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.


ҡорбан

qorban (romanization)
ҡорбан (absolute singular)
ҡорбандар (absolute plural)
ҡорбандың (definite genitive singular)
ҡорбандарҙың (definite genitive plural)
ҡорбанға (dative singular)
ҡорбандарға (dative plural)
ҡорбанды (accusative definite singular)
ҡорбандарҙы (accusative definite plural)
ҡорбанда (locative singular)
ҡорбандарҙа (locative plural)
ҡорбандан (ablative singular)
ҡорбандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡорбандарҙың

ҡорбандарҙан

(Islam) The ritual sacrifice at Eid ul-Adha


ымлыҡ

head

ымлыҡ • (ımlıq)

ba-noun

ымлыҡ • (ımlıq)

ımlıq (romanization)
ымлыҡ (absolute singular)
ымлыҡтар (absolute plural)
ымлыҡтың (definite genitive singular)
ымлыҡтарҙың (definite genitive plural)
ымлыҡҡа (dative singular)
ымлыҡтарға (dative plural)
ымлыҡты (accusative definite singular)
ымлыҡтарҙы (accusative definite plural)
ымлыҡта (locative singular)
ымлыҡтарҙа (locative plural)
ымлыҡтан (ablative singular)
ымлыҡтарҙан (ablative plural)


теркәүес

head

теркәүес • (terkäwes)

ba-noun

теркәүес • (terkäwes)

terkäwes (romanization)
теркәүес (absolute singular)
теркәүестәр (absolute plural)
теркәүестең (definite genitive singular)
теркәүестәрҙең (definite genitive plural)
теркәүескә (dative singular)
теркәүестәргә (dative plural)
теркәүесте (accusative definite singular)
теркәүестәрҙе (accusative definite plural)
теркәүестә (locative singular)
теркәүестәрҙә (locative plural)
теркәүестән (ablative singular)
теркәүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

теркәүестәрҙең

теркәүестәргә

теркәүестәрҙе

теркәүестәрҙә

теркәүестәрҙән

Бүлеү теркәүесе.

Һөҙөмтә теркәүесе.


һуғыш

head

һуғыш • (huğış)

ba-noun

һуғыш • (huğış)

huğış (romanization)
һуғыш (absolute singular)
һуғыштар (absolute plural)
һуғыштың (definite genitive singular)
һуғыштарҙың (definite genitive plural)
һуғышҡа (dative singular)
һуғыштарға (dative plural)
һуғышты (accusative definite singular)
һуғыштарҙы (accusative definite plural)
һуғышта (locative singular)
һуғыштарҙа (locative plural)
һуғыштан (ablative singular)
һуғыштарҙан (ablative plural)

From *soquš (“war”), from Proto-Turkic *sok- (“to hit, to beat”).
Synchronously, һуҡ- (huq-, “to beat, to hit”) + -ыш (-ış).
Cognate with
Tatar сугыш (suğış, “war”), Kazakh соғыс (soğys, “war”), Kyrgyz согуш (soguş, “war, battle”), Southern Altai согыш (sogïš, “fighting; battle; war”), Shor соғуш (“fighting, battle”), etc.

cog

Һуғыш ҡоралы.

Бөйөк Ватан һуғышы.


бәйләүес

head

бәйләүес • (bäyläwes)

ba-noun

бәйләүес • (bäyläwes)

bäyläwes (romanization)
бәйләүес (absolute singular)
бәйләүестәр (absolute plural)
бәйләүестең (definite genitive singular)
бәйләүестәрҙең (definite genitive plural)
бәйләүескә (dative singular)
бәйләүестәргә (dative plural)
бәйләүесте (accusative definite singular)
бәйләүестәрҙе (accusative definite plural)
бәйләүестә (locative singular)
бәйләүестәрҙә (locative plural)
бәйләүестән (ablative singular)
бәйләүестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәйләүестәрҙең

бәйләүестәргә

бәйләүестәрҙе

бәйләүестәрҙә

бәйләүестәрҙән

From the verb бәйлә- (bäylä-) "to tie (together), to bind".

Эйәлек килеш бәйләүестәре.
Eyəlek kileş bəyləwestəre.
Postpositions that take the genetive case.

Яраланған ергә ҡоро бәйләүес һалығыҙ.


Ер

Yer (romanization)
Ер (absolute singular-only)
Ерҙең (definite genitive singular-only)
Ергә (dative singular-only)
Ерҙе (accusative definite singular-only)
Ерҙә (locative singular-only)
Ерҙән (ablative singular-only)

Cognate with Tatar Җир (Cir),
Kazakh Жер (Jer),
Kyrgyz Жер (Jer),
Southern Altai Јер (J̌er),
Khakas Чир (Çir, “Earth”), etc.

Ер ҡабығы.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

As is known, there were neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.

Bildəle bulıwınsa, taşkümer dəwerendə Yerźə hötimərźər źə, qoştar źa bulmağan; haźamıqtarźa qaźayaq həm qırqbıwın ağastarı üśkən.


тупраҡ

tupraq (romanization)
тупраҡ (absolute singular)
тупраҡтар (absolute plural)
тупраҡтың (definite genitive singular)
тупраҡтарҙың (definite genitive plural)
тупраҡҡа (dative singular)
тупраҡтарға (dative plural)
тупраҡты (accusative definite singular)
тупраҡтарҙы (accusative definite plural)
тупраҡта (locative singular)
тупраҡтарҙа (locative plural)
тупраҡтан (ablative singular)
тупраҡтарҙан (ablative plural)

тупраҡтарҙың

тупраҡтарҙан

From Proto-Turkic *toprak (“earth, soil”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (topraq, “soil”);
Tatar туфрак (tufraq),
Kazakh топырақ (topyraq),
Kyrgyz топурак (topurak),
Uzbek tuproq,
Azerbaijani torpaq,
Turkish toprak (“earth, soil”),
Khakas тобырах (tobırax, “soil”),
Shor тобрақ (“soil”),
Yakut тобурах (toburaq, “hail; dust”),
Chuvash тӑпра (tăpra, “soil”).

cog

Тупраҡтан яралғанбыҙ, тупраҡҡа ҡайтабыҙ.

We are made of soil, and to soil we shall revert. (=Ashes to ashes, dust to dust)

Tupraqtan yaralğanbıź, tupraqqa qaytabıź.

(religion) soil, dust, ashes (from which human is created)


дәүер

head

дәүер • (däwer)

ba-noun

дәүер • (däwer)

däwer (romanization)
дәүер (absolute singular)
дәүерҙәр (absolute plural)
дәүерҙең (definite genitive singular)
дәүерҙәрҙең (definite genitive plural)
дәүергә (dative singular)
дәүерҙәргә (dative plural)
дәүерҙе (accusative definite singular)
дәүерҙәрҙе (accusative definite plural)
дәүерҙә (locative singular)
дәүерҙәрҙә (locative plural)
дәүерҙән (ablative singular)
дәүерҙәрҙән (ablative plural)

From
Persian دور (dowr, “period, era, time, age”), from
Arabic دَوْر (dawr, “age, period, epoch”).
Cognate with
Tatar дәвер (däwer),
Kazakh дәуір (däuır),
Kyrgyz доор (door),
Kumyk девюр (dewür),
Uzbek davr,
Uyghur دەۋر (dewr),
Azerbaijani dövr,
Turkmen döwür,
Turkish devir (“epoch, era”).

der

Боҙлоҡ дәүере.

As is known, there where neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.


мәғәнә

head

мәғәнә • (məğənə)

ba-noun

мәғәнә • (məğənə)

məğənə (romanization)
мәғәнә (absolute singular)
мәғәнәләр (absolute plural)
мәғәнәнең (definite genitive singular)
мәғәнәләрҙең (definite genitive plural)
мәғәнәгә (dative singular)
мәғәнәләргә (dative plural)
мәғәнәне (accusative definite singular)
мәғәнәләрҙе (accusative definite plural)
мәғәнәлә (locative singular)
мәғәнәләрҙә (locative plural)
мәғәнәнән (ablative singular)
мәғәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәғәнәләрҙең

мәғәнәләрҙән

From Arabic مَعْنَى (maʕnā, “meaning, sense”).
Cognate with
Tatar мәгънә (mäğnä),
Kazakh мағына (mağyna),
Kyrgyz маани (maani),
Uzbek maʼno,
Azerbaijani məna, معنا,
Ottoman Turkish معنی (me'nâ),
Turkish mana, etc.

cog

Tatar мәгънә (mäğnä)

Һүҙҙең тура/күсмә мәғәнәһе.

The direct/figurative meaning of the word.

Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй.

In the Bashkir language, this word has two meanings.

Başqort telendə bıl hüź ike məğənələ yöröy.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

üźək (romanization)
үҙәк (absolute singular)
үҙәктәр (absolute plural)
үҙәктең (definite genitive singular)
үҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үҙәккә (dative singular)
үҙәктәргә (dative plural)
үҙәкте (accusative definite singular)
үҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үҙәктә (locative singular)
үҙәктәрҙә (locative plural)
үҙәктән (ablative singular)
үҙәктәрҙән (ablative plural)

A derivation of Proto-Turkic *ȫŕ.
Compare Kyrgyz өзөк (özök, “core, pivot”),
Karachay-Balkar ёзёк (özök, “core, pivot”),
dialectal Turkish özek (“center”),
Yakut үөс (üös, “center, core”).

cog

Үҙәгем өҙөлөп тыуған ауылымды һағынам.

I miss my native village (so much that) my heart bleeds.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

Compare
Old Uyghur [script needed] (özäk, “narrow passage in mountains; ravine”);
Southern Altai ӧзӧк (özök, “small river; streambed”).


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


натюрморт

Borrowed from Russian натюрмо́рт (natjurmórt), from French nature morte.


ғинуар

head

ғинуар • (ğinwar)

ba-noun

ғинуар • (ğinwar)

ğinwar (romanization)
ғинуар (absolute singular)
ғинуарҙар (absolute plural)
ғинуарҙың (definite genitive singular)
ғинуарҙарҙың (definite genitive plural)
ғинуарға (dative singular)
ғинуарҙарға (dative plural)
ғинуарҙы (accusative definite singular)
ғинуарҙарҙы (accusative definite plural)
ғинуарҙа (locative singular)
ғинуарҙарҙа (locative plural)
ғинуарҙан (ablative singular)
ғинуарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғинуарҙарҙың

ғинуарҙарҙан

From obsolete Russian генварь (genvarʹ, “January”), from Old Church Slavonic генуарь (genuarĭ), генуарии (genuarii), from Ancient Greek Γενάρης (Genárēs), Ἰανουάριος (Ianouários), from Latin Iānuārius, from Iānus (“god in Rome mythology”).

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй. (from a radio weather forecast.)

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


яуым-төшөм

head

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

ba-noun

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

yawım-töşöm (romanization)
яуым-төшөм (absolute singular-only)
яуым-төшөмдөң (definite genitive singular-only)
яуым-төшөмгә (dative singular-only)
яуым-төшөмдө (accusative definite singular-only)
яуым-төшөмдә (locative singular-only)
яуым-төшөмдән (ablative singular-only)

[jɑ.ˈwɯ̞m.tʏ̞.ˌʃʏ̞m]

я‧уым-тө‧шөм


ысыҡ

head

ысыҡ • (ısıq)

ba-noun

ысыҡ • (ısıq)

ısıq (romanization)
ысыҡ (absolute singular)
ысыҡтар (absolute plural)
ысыҡтың (definite genitive singular)
ысыҡтарҙың (definite genitive plural)
ысыҡҡа (dative singular)
ысыҡтарға (dative plural)
ысыҡты (accusative definite singular)
ысыҡтарҙы (accusative definite plural)
ысыҡта (locative singular)
ысыҡтарҙа (locative plural)
ысыҡтан (ablative singular)
ысыҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with Kazakh шық (şyq), Karachay-Balkar чыкъ (çıq), Southern Altai чык (čïk), чий (čiy), Turkmen çyg (“dew”), Turkish çiy.

Иртүк ысыҡ төшһә, көн аяҙая.

If dew falls early in the morning, the weather will clear up.

Ысыҡ төшкән көйөнсә бесән сабыу еңел.

It is easy to cut hay while (the grass is wet) with dew.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.


томан

toman (romanization)
томан (absolute singular)
томандар (absolute plural)
томандың (definite genitive singular)
томандарҙың (definite genitive plural)
томанға (dative singular)
томандарға (dative plural)
томанды (accusative definite singular)
томандарҙы (accusative definite plural)
томанда (locative singular)
томандарҙа (locative plural)
томандан (ablative singular)
томандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tuman (“mist, fog”).
Unknown whether related to Proto-Indo-European *dʰuh₂mós (“smoke”) (Sanskrit धूम (dhūma, “smoke, mist, vapor”), Latin fūmus (“vapor, smoke”), Avestan 𐬛𐬎𐬥𐬨𐬀𐬥- (dunman-), etc.)
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuman, “mist, fog”);
Kazakh тұман (tūman), Uzbek tuman,
Uyghur تۇمان (tuman),
Yakut туман (tuman),
Turkish duman (“mist, fog”),
etc.

cog

Томан төштө.

Томан таралды.


ҡырау

head

ҡырау • (qıraw)

ba-noun

ҡырау • (qıraw)

qıraw (romanization)
ҡырау (absolute singular)
ҡырауҙар (absolute plural)
ҡырауҙың (definite genitive singular)
ҡырауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырауға (dative singular)
ҡырауҙарға (dative plural)
ҡырауҙы (accusative definite singular)
ҡырауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырауҙа (locative singular)
ҡырауҙарҙа (locative plural)
ҡырауҙан (ablative singular)
ҡырауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïragu (“frost, hoarfrost”).
Cognate with
Karakhanid قِراغُو (qïrağu, “frost”);
Kazakh қырау (qyrau),
Kumyk къырав (qıraw),
Kyrgyz кыроо (kıroo),
Uzbek qirov,
Turkish kırağı,
Khakas хро (xro),
Tuvan хыраа (xıraa),
Yakut кырыа (kırıa, “frost”).

inh

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Ҡырау һуҡҡан үләндәй, йөҙө-төҫө һарғайған.

(His) face has grown yellow, like hoarfrost-stricken grass.

Qıraw huqqan üləndəy, yöźö-töśö harğayğan.


һүҙ төркөмө

head

һүҙ төркөмө • (hüź törkömö)

ba-noun

һүҙ төркөмө • (hüź törkömö)

[ˈhɵð tʏ̞ɾ.kʏ̞.ˌmʏ̞]

һүҙ‧төр‧кө‧мө

һүҙ (hüź) + төркөм (törköm). Cognate of Kyrgyz сөз түркүмү (söz türkümü) and Uzbek soʻz turkumi.

com

һүҙ (hüź) + төркөм (törköm)

cog

Kyrgyz сөз түркүмү (söz türkümü)

ba:Һүҙ төркөмдәре


уйын

head

уйын • (uyın)

ba-noun

уйын • (uyın)

uyın (romanization)
уйын (absolute singular)
уйындар (absolute plural)
уйындың (definite genitive singular)
уйындарҙың (definite genitive plural)
уйынға (dative singular)
уйындарға (dative plural)
уйынды (accusative definite singular)
уйындарҙы (accusative definite plural)
уйында (locative singular)
уйындарҙа (locative plural)
уйындан (ablative singular)
уйындарҙан (ablative plural)

(biology) birds' courtship display, lekking


кәрт

head

кәрт • (kərt)

ba-noun

кәрт • (kərt)

kərt (romanization)
кәрт (absolute singular)
кәрттәр (absolute plural)
кәрттең (definite genitive singular)
кәрттәрҙең (definite genitive plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative definite singular)
кәрттәрҙе (accusative definite plural)
кәрттә (locative singular)
кәрттәрҙә (locative plural)
кәрттән (ablative singular)
кәрттәрҙән (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of карта (karta).

der

Кәрт уйнау.

Таратыусы алтышар кәрт тарата.

The dealer deals six cards (to each player).


ҡәләмфер

head

ҡәләмфер • (qələmfer)

ba-noun

ҡәләмфер • (qələmfer)

qələmfer (romanization)
ҡәләмфер (absolute singular-only)
ҡәләмферҙең (definite genitive singular-only)
ҡәләмфергә (dative singular-only)
ҡәләмферҙе (accusative definite singular-only)
ҡәләмферҙә (locative singular-only)
ҡәләмферҙән (ablative singular-only)


борос

boros (romanization)
борос (absolute singular-only)
боростоң (definite genitive singular-only)
боросҡа (dative singular-only)
боросто (accusative definite singular-only)
бороста (locative singular-only)
боростан (ablative singular-only)

From Persian مرچ (morč, “pepper”), ultimately from Sanskrit मरिच (marica).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (murč, “Piper nigrum”);
Kazakh бұрыш (būryş),
Kyrgyz мурч (murc),
Uzbek murch,
Turkmen burç (“pepper”).


баҙар

head

баҙар • (baźar)

ba-noun

баҙар • (baźar)

baźar (romanization)
баҙар (absolute singular)
баҙарҙар (absolute plural)
баҙарҙың (definite genitive singular)
баҙарҙарҙың (definite genitive plural)
баҙарға (dative singular)
баҙарҙарға (dative plural)
баҙарҙы (accusative definite singular)
баҙарҙарҙы (accusative definite plural)
баҙарҙа (locative singular)
баҙарҙарҙа (locative plural)
баҙарҙан (ablative singular)
баҙарҙарҙан (ablative plural)

From Persian بازار (bâzâr, “market, bazaar”).

Баҙар иҡтисады.

Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары.

Өфөнөң торлаҡ баҙарында хаҡтар тик көрсөклө 2008-09 йылда ғына кәмене.

It was only in the crisis year of 2008-2009 that prices were falling in Ufa's real estate market.

Öfönöñ torlaq baźarında xaqtar tik körsöklö 2008-09 yılda ğına kəmene.


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

Геотектоник йәһәттән район територияһы Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә ята.

In terms of geotechtonics, the district's territory lies within the limits of the Bashkirian anticline.

Geotektonik yəhəttən rayon teritoriyahı Başqort kömbəźe siktərendə yata.

(ethnography) convex metal decoration in female Bashkir ethnic costume


шалҡан

head

шалҡан • (şalqan)

ba-noun

шалҡан • (şalqan)

şalqan (romanization)
шалҡан (absolute singular-only)
шалҡандың (definite genitive singular-only)
шалҡанға (dative singular-only)
шалҡанды (accusative definite singular-only)
шалҡанда (locative singular-only)
шалҡандан (ablative singular-only)

From Persian شلغم (šalğam, “turnip”).
Cognate with Kazakh шалқан (şalqan), Southern Altai чалкан (čalkan), Khakas салғын (salğın),
Turkmen, Turkish şalgam (“turnip”).


кишер

head

кишер • (kişer)

ba-noun

кишер • (kişer)

kişer (romanization)
кишер (absolute singular-only)
кишерҙең (definite genitive singular-only)
кишергә (dative singular-only)
кишерҙе (accusative definite singular-only)
кишерҙә (locative singular-only)
кишерҙән (ablative singular-only)

From Persian گزر (gazar).
Cognate with Turkmen käşir, Tatar кишер (kişer).

Кишер түтәле.

Кишер һуты.


бәрәңге

head

бәрәңге • (bərəñge)

ba-noun

бәрәңге • (bərəñge)

bərəñge (romanization)
бәрәңге (absolute singular)
бәрәңгеләр (absolute plural)
бәрәңгенең (definite genitive singular)
бәрәңгеләрҙең (definite genitive plural)
бәрәңгегә (dative singular)
бәрәңгеләргә (dative plural)
бәрәңгене (accusative definite singular)
бәрәңгеләрҙе (accusative definite plural)
бәрәңгелә (locative singular)
бәрәңгеләрҙә (locative plural)
бәрәңгенән (ablative singular)
бәрәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәрәңгеләрҙең

бәрәңгеләргә

бәрәңгеләрҙе

бәрәңгеләрҙә

бәрәңгеләрҙән

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


тәүлек

head

тәүлек • (təwlek)

ba-noun

тәүлек • (təwlek)

təwlek (romanization)
тәүлек (absolute singular)
тәүлектәр (absolute plural)
тәүлектең (definite genitive singular)
тәүлектәрҙең (definite genitive plural)
тәүлеккә (dative singular)
тәүлектәргә (dative plural)
тәүлекте (accusative definite singular)
тәүлектәрҙе (accusative definite plural)
тәүлектә (locative singular)
тәүлектәрҙә (locative plural)
тәүлектән (ablative singular)
тәүлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәүлектәрҙең

тәүлектәрҙән

From *teb-lük "24 hours", from Proto-Turkic *Teb- (“time”).
Cognate with Tatar тәүлек (täwlek), Kazakh тәулік (täulık, “24 hours”).

Тәүлегенә кәмендә ете сәғәт йоҡлау кәрәк.

One should sleep at least seven hours a day.

Təwlegenə kəmendə yete səğət yoqlaw kərək.


сәс

səs (romanization)
сәс (absolute singular)
сәстәр (absolute plural)
сәстең (definite genitive singular)
сәстәрҙең (definite genitive plural)
сәскә (dative singular)
сәстәргә (dative plural)
сәсте (accusative definite singular)
сәстәрҙе (accusative definite plural)
сәстә (locative singular)
сәстәрҙә (locative plural)
сәстән (ablative singular)
сәстәрҙән (ablative plural)

From earlier *čač, from Proto-Turkic *sač (“hair”). Doublet of сүс (süs, “fiber, filament”).

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.

Алдында сәсен ерәнгә буяған бер ҡыҙ баҫып тора.

In front of him, there stands a girl who has dyed her hair red.

Aldında səsen yerəngə buyağan ber qıź baśıp tora.


имтихан

imtixan (romanization)
имтихан (absolute singular-only)
имтихандың (definite genitive singular-only)
имтиханға (dative singular-only)
имтиханды (accusative definite singular-only)
имтиханда (locative singular-only)
имтихандан (ablative singular-only)

From Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān, “examination, test”).

bor

Берҙәм дәүләт имтиханы.

Күпме генә әҙерләнһәң дә, имтихандан ҡурҡыта, әлбиттә.

Naturally, (you are) afraid of an (upcoming) exam, no matter how much you prepare for it.

Küpme genə əźerlənhəñ də, imtixandan qurqıta, əlbittə.


шишмә

head

шишмә • (şişmə)

ba-noun

шишмә • (şişmə)

şişmə (romanization)
шишмә (absolute singular)
шишмәләр (absolute plural)
шишмәнең (definite genitive singular)
шишмәләрҙең (definite genitive plural)
шишмәгә (dative singular)
шишмәләргә (dative plural)
шишмәне (accusative definite singular)
шишмәләрҙе (accusative definite plural)
шишмәлә (locative singular)
шишмәләрҙә (locative plural)
шишмәнән (ablative singular)
шишмәләрҙән (ablative plural)

From Persian چشمه (češme, “spring, source”).

Китап — белем шишмәһе.
Kitap — belem şişməhe.
A book is the source of knowledge.


тыныш билдәһе

head

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

ba-noun

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

A regular Izāfa construction, see тыныш and билдә.
Compare analogs in other Turkic languages:
Tatar тыныш билгесе (tınış bilgese),
Kazakh тыныс белгісі (tynys belgısı),
Kyrgyz тыныш белгиси (tınış belgisi),
Uzbek tinish belgisi (“punctuation mark”).

cog

тыныш билгесе

тыныс белгісі

тыныш белгиси

Һөйләмдә тыныш билдәләре ҡуйылышын аңлатығыҙ.

Explain the placement of punctuation marks in the sentence.

Höyləmdə tınış bildələre quyılışın añlatığıź.

Һаналып килеүсе һүҙҙәр араһында ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла?

What punctuation mark is placed between words in an enumerated sequence?

Hanalıp kilewse hüźźər arahında nindəy tınış bildəhe quyıla?


һөйләм

head

һөйләм • (höyləm)

ba-noun

һөйләм • (höyləm)

höyləm (romanization)
һөйләм (absolute singular)
һөйләмдәр (absolute plural)
һөйләмдең (definite genitive singular)
һөйләмдәрҙең (definite genitive plural)
һөйләмгә (dative singular)
һөйләмдәргә (dative plural)
һөйләмде (accusative definite singular)
һөйләмдәрҙе (accusative definite plural)
һөйләмдә (locative singular)
һөйләмдәрҙә (locative plural)
һөйләмдән (ablative singular)
һөйләмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөйләмдәрҙең

һөйләмдәрҙән

From verbal stem һөйлә- (hӧylä-) "to speak".
Compare with
Kyrgyz сүйлөм (süylöm),
Kazakh сөйлем (söilem, “sentence”).

Һөйләмдә һүҙ тәртибе.

Ҡушма һөйләм.

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period is placed.

Мин шунда уҡ бер һөйләмдән генә торған ғариза яҙҙым да уға һондом.

I immediately wrote an application which consisted of just one sentence, and handed it to him.

Min şunda uq ber höyləmdən genə torğan ğariza yaźźım da uğa hondom.


өтөр

head

өтөр • (ötör)

ba-noun

өтөр • (ötör)

ötör (romanization)
өтөр (absolute singular)
өтөрҙәр (absolute plural)
өтөрҙөң (definite genitive singular)
өтөрҙәрҙең (definite genitive plural)
өтөргә (dative singular)
өтөрҙәргә (dative plural)
өтөрҙө (accusative definite singular)
өтөрҙәрҙе (accusative definite plural)
өтөрҙә (locative singular)
өтөрҙәрҙә (locative plural)
өтөрҙән (ablative singular)
өтөрҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh үтір (ütır), Kyrgyz үтүр (ütür), Tatar өтер (öter, “comma”).

In Arabic script, a diacritical mark in the form of a comma, put above vowels


нөктә

head

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period/full stop is put.

dot; period (US), full stop (UK,Australia,NZ)

Иреү нөктәһе.

Ҡайнау нөктәһе.

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.
Yamantaw — Başqortostandıñ iñ beyek nöktəhe.
(The mount of) Yamantaw is the highest location in Bashkortostan.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


ташҡын

head

ташҡын • (taşqın)

ba-noun

ташҡын • (taşqın)

taşqın (romanization)
ташҡын (absolute singular)
ташҡындар (absolute plural)
ташҡындың (definite genitive singular)
ташҡындарҙың (definite genitive plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative definite singular)
ташҡындарҙы (accusative definite plural)
ташҡында (locative singular)
ташҡындарҙа (locative plural)
ташҡындан (ablative singular)
ташҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташҡындарҙың

ташҡындарҙан

From *tašqïn (“flood”), from Proto-Turkic *d(i)āĺ- (“to overflow”).
Cognate with
Tatar ташкын (taşkın),
Kazakh тасқын (tasqyn),
Kyrgyz ташкын (taşkın),
Khakas тасхын (tasxın),
Uzbek toshqin,
Uyghur تاشقىن (tashqin),
Turkmen daşgyn,
Azerbaijani daşqın (“flood”),
etc.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


хәтер

head

хәтер • (xəter)

ba-noun

хәтер • (xəter)

xəter (romanization)
хәтер (absolute singular-only)
хәтерҙең (definite genitive singular-only)
хәтергә (dative singular-only)
хәтерҙе (accusative definite singular-only)
хәтерҙә (locative singular-only)
хәтерҙән (ablative singular-only)

From Arabic خَاطِر (ḵāṭir, “thought, notion”).

der

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in the memory and remains longer.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

memory, ability to record and recall events

memory, a record about a past event that can be recalled


йәшәйеш

head

йәшәйеш • (yəşəyeş)

ba-noun

йәшәйеш • (yəşəyeş)

yəşəyeş (romanization)
йәшәйеш (absolute singular-only)
йәшәйештең (definite genitive singular-only)
йәшәйешкә (dative singular-only)
йәшәйеште (accusative definite singular-only)
йәшәйештә (locative singular-only)
йәшәйештән (ablative singular-only)

[jæ.ʃæ.ˈjɪ̞ʃ]

A semi-calque from Turkish (Ottoman Turkish یاشایش) yaşayış (“being, way of life”):
the first component йәшә- (yəşə-) is translation (and cognate) of Turkish yaşa- (“to live”), while the second is borrowed "as is" and cannot be reestablished or reinterpreted in Bashkir.

Аңды йәшәйеш билдәләй.

Үҙ тамырыңдан айырылыу йәшәйештең тап нигеҙен ҡаҡшата.

Cutting loose from your roots disturbs the very basis of being (=human existence).

Üź tamırıñdan ayırılıw yəşəyeşteñ tap nigeźen qaqşata.


иҫ

iś (romanization)
иҫ (absolute singular)
иҫтәр (absolute plural)
иҫтең (definite genitive singular)
иҫтәрҙең (definite genitive plural)
иҫкә (dative singular)
иҫтәргә (dative plural)
иҫте (accusative definite singular)
иҫтәрҙе (accusative definite plural)
иҫтә (locative singular)
иҫтәрҙә (locative plural)
иҫтән (ablative singular)
иҫтәрҙән (ablative plural)


тәхет

head

тәхет • (təxet)

ba-noun

тәхет • (təxet)

təxet (romanization)
тәхет (absolute singular)
тәхеттәр (absolute plural)
тәхеттең (definite genitive singular)
тәхеттәрҙең (definite genitive plural)
тәхеткә (dative singular)
тәхеттәргә (dative plural)
тәхетте (accusative definite singular)
тәхеттәрҙе (accusative definite plural)
тәхеттә (locative singular)
тәхеттәрҙә (locative plural)
тәхеттән (ablative singular)
тәхеттәрҙән (ablative plural)

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.


һурпа

hurpa (romanization)
һурпа (absolute singular-only)
һурпаның (definite genitive singular-only)
һурпа (dative singular-only)
һурпаны (accusative definite singular-only)
һурпала (locative singular-only)
һурпанан (ablative singular-only)

Ultimately from Persian شوربا (šurbâ, “a kind of soup”), compound of شور (šur, “salty”) and با (bâ, “soup”).
The development of initial h- in Bashkir remains to be explained.

Тауыҡ һурпаһы.

Ҡайнап торған һурпаға кесерткән япрағын, ҡыҙҙырылған йәшелсәләрҙе, йәшел һуғанды өҫтәп, 20-25 минут ҡайнатығыҙ.

Add nettle leaves, fried vegetables, green onion to the boiling broth, and boil it for 20-25 minutes.

Qaynap torğan hurpağa kesertkən yaprağın, qıźźırılğan yəşelsələrźe, yəşel huğandı öśtəp, 20-25 minut qaynatığıź.


ҡол

qol (romanization)
ҡол (absolute singular)
ҡолдар (absolute plural)
ҡолдоң (definite genitive singular)
ҡолдарҙың (definite genitive plural)
ҡолға (dative singular)
ҡолдарға (dative plural)
ҡолдо (accusative definite singular)
ҡолдарҙы (accusative definite plural)
ҡолда (locative singular)
ҡолдарҙа (locative plural)
ҡолдан (ablative singular)
ҡолдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kul (“slave”).
Cognate with
Old Turkic 𐰴𐰆𐰞 (qul, “slave”),
Karakhanid قُلْ (qul, “slave”);
Kazakh құл (qūl),
Kyrgyz кул (kul), Southern Altai кул (kul), Uyghur قۇل (qul), Uzbek qul,
Khakas хул (xul),
Turkish kul (“slave”), etc.

Ҡолобоҙ Әйүпте лә онотма, иҫкә алып тор.

(literally, “Also, don't forget our servant Ayub, keep remembering him.”)

Qoloboź Əyüpte lə onotma, iśkə alıp tor.


тулҡын

head

тулҡын • (tulqın)

ba-noun

тулҡын • (tulqın)

tulqın (romanization)
тулҡын (absolute singular)
тулҡындар (absolute plural)
тулҡындың (definite genitive singular)
тулҡындарҙың (definite genitive plural)
тулҡынға (dative singular)
тулҡындарға (dative plural)
тулҡынды (accusative definite singular)
тулҡындарҙы (accusative definite plural)
тулҡында (locative singular)
тулҡындарҙа (locative plural)
тулҡындан (ablative singular)
тулҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тулҡындарҙың

тулҡындарҙан

From Proto-Turkic *tolkun (“wave”).
Cognate with
Tatar дулкын (dulkın),
Kazakh толқын (tolqyn),
Kyrgyz толкун (tolkun),
Uzbek toʻlqin,
Uyghur دولقۇن (dolqun),
Turkmen tolkun,
Yakut долгун (dolgun, “wave”).

Тулҡын оҙонлоғо.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

(As a result of) the air blast wave, not only did window panes shatter in the 5-storeyed buildings, (but) even the internal metal doors were broken.

Şartlaw tulqınına biş qatlı yorttarźa bıyalalar vatılıw ğına tügel, xatta eske metall işektər źə yemerelgən.

(physics) wave, movement of energy in a medium


фирғәүен

head

фирғәүен • (firğəwen)

ba-noun

фирғәүен • (firğəwen)

firğəwen (romanization)
фирғәүен (absolute singular)
фирғәүендәр (absolute plural)
фирғәүендең (definite genitive singular)
фирғәүендәрҙең (definite genitive plural)
фирғәүенгә (dative singular)
фирғәүендәргә (dative plural)
фирғәүенде (accusative definite singular)
фирғәүендәрҙе (accusative definite plural)
фирғәүендә (locative singular)
фирғәүендәрҙә (locative plural)
фирғәүендән (ablative singular)
фирғәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фирғәүендәрҙең

фирғәүендәргә

фирғәүендәрҙе

фирғәүендәрҙә

фирғәүендәрҙән

From Arabic فِرْعَوْن (firʕawn, “pharaoh”); ultimately from Egyptian pr-ꜥꜣ (“palace, pharaoh”, literally “pr (“house”) + ꜥꜣ (“great, big”)”).

der

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblement, indeed, communicated to the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы. (Quran Ibrahim 14:6.)

Remember Allah’s favour upon you. He rescued you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping only your women alive.

Allah birgən niğməttəregeźźe iśegeźgə töşörögöź. Ul heźźe xətər yazalar menən yazalawsı, uldarığıźźı huyıp, qatın-qıźźarığıźźı ğına iśən qaldırıwsı Firğəwen toqomonan qotqarźı.


ултырғыс

head

ултырғыс • (ultırğıs)

ba-noun

ултырғыс • (ultırğıs)

ultırğıs (romanization)
ултырғыс (absolute singular)
ултырғыстар (absolute plural)
ултырғыстың (definite genitive singular)
ултырғыстарҙың (definite genitive plural)
ултырғысҡа (dative singular)
ултырғыстарға (dative plural)
ултырғысты (accusative definite singular)
ултырғыстарҙы (accusative definite plural)
ултырғыста (locative singular)
ултырғыстарҙа (locative plural)
ултырғыстан (ablative singular)
ултырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ултырғыстарҙың

ултырғыстарға

ултырғыстарҙы

ултырғыстарҙа

ултырғыстарҙан

From ултыр- "to sit" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kyrgyz олтургуч (olturguc), Southern Altai отургыш (oturgïš), Turkmen oturgyç (“chair”).


өҫтәл

head

өҫтәл • (öśtəl)

ba-noun

өҫтәл • (öśtəl)

öśtəl (romanization)
өҫтәл (absolute singular)
өҫтәлдәр (absolute plural)
өҫтәлдең (definite genitive singular)
өҫтәлдәрҙең (definite genitive plural)
өҫтәлгә (dative singular)
өҫтәлдәргә (dative plural)
өҫтәлде (accusative definite singular)
өҫтәлдәрҙе (accusative definite plural)
өҫтәлдә (locative singular)
өҫтәлдәрҙә (locative plural)
өҫтәлдән (ablative singular)
өҫтәлдәрҙән (ablative plural)

From *üstäl (“table”), adapted from Russian стол (stol, “table”) adding the prosthetic vowel to dilute the consonant cluster in the front.
Cognate with Tatar өстәл (östäl), Kazakh үстел (üstel), Kyrgyz үстөл (üstöl), Uyghur ئۈستەل (üstel, “table”).

Өҫтәл уйыны.
Öśtəl uyını.
Board game
(literally, “table game.”)

Бөгөнгө көндә яҙыу өҫтәлен көмпьютерһыҙ күҙ алдына килтереү ауыр.

These days, it is difficult to imagine a writing desk without a computer.

Bögöngö köndə yaźıw öśtəlen kömpʹyuterhıź küź aldına kilterew awır.


кәштә

head

кәштә • (kəştə)

ba-noun

кәштә • (kəştə)

kəştə (romanization)
кәштә (absolute singular)
кәштәләр (absolute plural)
кәштәнең (definite genitive singular)
кәштәләрҙең (definite genitive plural)
кәштәгә (dative singular)
кәштәләргә (dative plural)
кәштәне (accusative definite singular)
кәштәләрҙе (accusative definite plural)
кәштәлә (locative singular)
кәштәләрҙә (locative plural)
кәштәнән (ablative singular)
кәштәләрҙән (ablative plural)

Китап кәштәһе.

Башҡортостан дарыуханалары кәштәләрендә бөгөн аспирин күрмәҫһең.

Today, you won't see aspirin on drugstore shelves in Bashkortostan.

Başqortostan darıwxanaları kəştələrendə bögön aspirin kürməśheñ.


һандыҡ

head

һандыҡ • (handıq)

ba-noun

һандыҡ • (handıq)

handıq (romanization)
һандыҡ (absolute singular)
һандыҡтар (absolute plural)
һандыҡтың (definite genitive singular)
һандыҡтарҙың (definite genitive plural)
һандыҡҡа (dative singular)
һандыҡтарға (dative plural)
һандыҡты (accusative definite singular)
һандыҡтарҙы (accusative definite plural)
һандыҡта (locative singular)
һандыҡтарҙа (locative plural)
һандыҡтан (ablative singular)
һандыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандыҡтарҙың

һандыҡтарҙан

From Persian صندوق (sanduq), from Arabic صُنْدُوق (ṣundūq).


дарыу

head

дарыу • (darıw)

ba-noun

дарыу • (darıw)

darıw (romanization)
дарыу (absolute singular)
дарыуҙар (absolute plural)
дарыуҙың (definite genitive singular)
дарыуҙарҙың (definite genitive plural)
дарыуға (dative singular)
дарыуҙарға (dative plural)
дарыуҙы (accusative definite singular)
дарыуҙарҙы (accusative definite plural)
дарыуҙа (locative singular)
дарыуҙарҙа (locative plural)
дарыуҙан (ablative singular)
дарыуҙарҙан (ablative plural)

From Persian دارو (dâru, “medicine, drug, medication”).
Doublet of дары (darı, “gunpowder”).

bor

Тымау дарыуы.

Самаһын белһәң — дарыу, белмәһәң — ағыу.
Samahın belhəñ — darıw, belməhəñ — ağıw.
If you know its measure, (it's) a medicine, if you don't know, (it's) a poison.


тартма

tartma (romanization)
тартма (absolute singular)
тартмалар (absolute plural)
тартманың (definite genitive singular)
тартмаларҙың (definite genitive plural)
тартмаға (dative singular)
тартмаларға (dative plural)
тартманы (accusative definite singular)
тартмаларҙы (accusative definite plural)
тартмала (locative singular)
тартмаларҙа (locative plural)
тартманан (ablative singular)
тартмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тартмаларҙың

тартмаларҙан

Cognate with Kyrgyz тартма (tartma), Uzbek tortma, Uyghur تارتما (tartma, “drawer”), etc.
Synchronously, тарт- (tart-, “to pull, draw”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).


китапхана

kitapxana (romanization)
китапхана (absolute singular)
китапханалар (absolute plural)
китапхананың (definite genitive singular)
китапханаларҙың (definite genitive plural)
китапханаға (dative singular)
китапханаларға (dative plural)
китапхананы (accusative definite singular)
китапханаларҙы (accusative definite plural)
китапханала (locative singular)
китапханаларҙа (locative plural)
китапхананан (ablative singular)
китапханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

китапханалар

китапхананың

китапханаларҙың

китапханаларға

китапханаларҙы

китапханаларҙа

китапхананан

китапханаларҙан

ки‧тап‧ха‧на

Borrowed from Persian کتابخانه (ketâbxâne).
Synchronously, китап (kitap) + -хана (-xana).
Compare to
Kyrgyz китепкана (kitepkana, “library”),
Kumyk китапхана (kitapxana, “library”),
Azerbaijani kitabxana (“library”).

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

At that time, Alexandria was famous for its library, in which over 700,000 manuscripts were collected.

Ul vaqıtta Aleksandriya üźeneñ 700 meñdən aşıw qulʺyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

The library receives one copy of all newspapers published in the district.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.


тиҫбе

head

тиҫбе • (tiśbe)

ba-noun

тиҫбе • (tiśbe)

tiśbe (romanization)
тиҫбе (absolute singular)
тиҫбеләр (absolute plural)
тиҫбенең (definite genitive singular)
тиҫбеләрҙең (definite genitive plural)
тиҫбегә (dative singular)
тиҫбеләргә (dative plural)
тиҫбене (accusative definite singular)
тиҫбеләрҙе (accusative definite plural)
тиҫбелә (locative singular)
тиҫбеләрҙә (locative plural)
тиҫбенән (ablative singular)
тиҫбеләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh десбі (desbı),
Kyrgyz теспе (tespe).
Adapted from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”).
Doublet of тәсбих (təsbix).


тәсбих

head

тәсбих • (təsbix)

ba-noun

тәсбих • (təsbix)

təsbix (romanization)
тәсбих (absolute singular)
тәсбихтәр (absolute plural)
тәсбихтең (definite genitive singular)
тәсбихтәрҙең (definite genitive plural)
тәсбихкә (dative singular)
тәсбихтәргә (dative plural)
тәсбихте (accusative definite singular)
тәсбихтәрҙе (accusative definite plural)
тәсбихтә (locative singular)
тәсбихтәрҙә (locative plural)
тәсбихтән (ablative singular)
тәсбихтәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәсбихтәрҙең

тәсбихтәрҙән

From Volga Turki تسبیح (täsbîx, “praise”), from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”). Doublet of тиҫбе (tiśbe).


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


Ҡәғбә

head

Ҡәғбә • (Qəğbə)

ba-noun

Ҡәғбә • (Qəğbə)

Qəğbə (romanization)
Ҡәғбә (absolute singular-only)
Ҡәғбәнең (definite genitive singular-only)
Ҡәғбә (dative singular-only)
Ҡәғбәне (accusative definite singular-only)
Ҡәғбәлә (locative singular-only)
Ҡәғбәнән (ablative singular-only)


шырпы

head

шырпы • (şırpı)

ba-noun

шырпы • (şırpı)

şırpı (romanization)
шырпы (absolute singular)
шырпылар (absolute plural)
шырпының (definite genitive singular)
шырпыларҙың (definite genitive plural)
шырпыға (dative singular)
шырпыларға (dative plural)
шырпыны (accusative definite singular)
шырпыларҙы (accusative definite plural)
шырпыла (locative singular)
шырпыларҙа (locative plural)
шырпынан (ablative singular)
шырпыларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh шырпы (şyrpy, “match; brushwood”),
Karachay-Balkar чырпы (çırpı, “bush, shrub”),
Turkish çırpı (“wooden splinter; wood shavings”).


сәйнүк

head

сәйнүк • (səynük)

ba-noun

сәйнүк • (səynük)

səynük (romanization)
сәйнүк (absolute singular)
сәйнүктәр (absolute plural)
сәйнүктең (definite genitive singular)
сәйнүктәрҙең (definite genitive plural)
сәйнүккә (dative singular)
сәйнүктәргә (dative plural)
сәйнүкте (accusative definite singular)
сәйнүктәрҙе (accusative definite plural)
сәйнүктә (locative singular)
сәйнүктәрҙә (locative plural)
сәйнүктән (ablative singular)
сәйнүктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйнүктәрҙең

сәйнүктәрҙән

From Russian ча́йник (čájnik, “tea pot”).
The first syllable is influenced by сәй (səy, “tea”).
Cognate with
Kazakh шәйнек (şäinek),
Kyrgyz чайнек (caynek),
Uzbek choynak,
Azerbaijani, Crimean Tatar çaynik, etc.

tea kettle (in which water is boiled for tea)