Байрамбикә

head

Байрамбикә • (Bayrambikə)

ba-proper noun

Байрамбикә • (Bayrambikə)

Bayrambikə (romanization)
Байрамбикә (absolute singular-only)
Байрамбикәнең (definite genitive singular-only)
Байрамбикә (dative singular-only)
Байрамбикәне (accusative definite singular-only)
Байрамбикәлә (locative singular-only)
Байрамбикәнән (ablative singular-only)

Бай‧рам‧би‧кә

байрам (bayram, “festivity”) + бикә (bikə, female name formant).


йырсы

head

йырсы • (yırsı)

ba-noun

йырсы • (yırsı)

yırsı (romanization)
йырсы (absolute singular)
йырсылар (absolute plural)
йырсының (definite genitive singular)
йырсыларҙың (definite genitive plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative definite singular)
йырсыларҙы (accusative definite plural)
йырсыла (locative singular)
йырсыларҙа (locative plural)
йырсынан (ablative singular)
йырсыларҙан (ablative plural)

From йыр (yır, “song”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with
Tatar җырчы (cırçı, “singer”),
Kazakh жыршы (jyrşy, “narrator of folk tales”),
Kumyk йырчы (yırçı, “singer”).

cog

Һәүәҫкәр йырсы.

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.


һинд

hind (romanization)
һинд (absolute singular)
һиндтар (absolute plural)
һиндтың (definite genitive singular)
һиндтарҙың (definite genitive plural)
һиндҡа (dative singular)
һиндтарға (dative plural)
һиндты (accusative definite singular)
һиндтарҙы (accusative definite plural)
һиндта (locative singular)
һиндтарҙа (locative plural)
һиндтан (ablative singular)
һиндтарҙан (ablative plural)

Һиндтарҙың тормошо кинола ғына матурмы?

Is the Indians' life beautiful in films only?


уҡ

шунда уҡ

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

Already this year, traffic lights, large numbers of (traffic) cameras will be installed on the city's highways.

Bıyıl uq svetoforźar, qala magistraldərendə küpləp kameralar quyılasaq.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: already at the ninth minute, the football landed for the first time in the visiting team's gate.

with expressions of time and order, emphasizes promptitude: very, right, immediately, without delay; as early as, already


уҡытыусы

head

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

ba-noun

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

uqıtıwsı (romanization)
уҡытыусы (absolute singular)
уҡытыусылар (absolute plural)
уҡытыусының (definite genitive singular)
уҡытыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡытыусыға (dative singular)
уҡытыусыларға (dative plural)
уҡытыусыны (accusative definite singular)
уҡытыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡытыусыла (locative singular)
уҡытыусыларҙа (locative plural)
уҡытыусынан (ablative singular)
уҡытыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡытыусыларҙың

уҡытыусыларға

уҡытыусыларҙы

уҡытыусыларҙа

уҡытыусыларҙан

From уҡытыу (uqıtıw, “teach”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укытучы (uqıtuçı),
Kazakh оқытушы (oqytuşy),
Uzbek o'qituvchi (“teacher”),
Turkish okutucu (“teaching, instructing”).

cog

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher (mistress) called me to the board to solve a problem.

Uqïtïwsï apay mine taqtağa mäs'älä sisergä sïğarðï.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.


хәйерсе

head

хәйерсе • (xəyerse)

ba-noun

хәйерсе • (xəyerse)

xəyerse (romanization)
хәйерсе (absolute singular)
хәйерселәр (absolute plural)
хәйерсенең (definite genitive singular)
хәйерселәрҙең (definite genitive plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative definite singular)
хәйерселәрҙе (accusative definite plural)
хәйерселә (locative singular)
хәйерселәрҙә (locative plural)
хәйерсенән (ablative singular)
хәйерселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәйерселәрҙең

хәйерселәргә

хәйерселәрҙе

хәйерселәрҙә

хәйерселәрҙән

[χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞]

From хәйер (xəyer, “alms, charity”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare with
Tatar хәерче (xäyerçe),
Kazakh қайыршы (qaiyrşy),
Kyrgyz кайырчы (kayırcı),
Uzbek xayrchi (“beggar”).


Нух

Nux (romanization)
Нух (absolute singular-only)
Нухтың (definite genitive singular-only)
Нухҡа (dative singular-only)
Нухты (accusative definite singular-only)
Нухта (locative singular-only)
Нухтан (ablative singular-only)

From Arabic نُوح (nūḥ), from Hebrew נוח (Nóaḥ, “Noah”).
Cognate with Turkish Nuh.

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине. (Genesis 9:21.)

One day Noah, drunken after drinking wine, lay naked inside his tent.

Ber saq Nux, şarap esep iśerep, satırı esendə şərə kileş yata ine.

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

As a matter of fact, where did Noah land his boat (=ark) when the Deluge' waters subsided?

Isınlap ta, Tufan hıwı tartılğas, Nux kəməhen qayźa kilterep terəy ikən?


кирбес

kirbes (romanization)
кирбес (absolute singular)
кирбестәр (absolute plural)
кирбестең (definite genitive singular)
кирбестәрҙең (definite genitive plural)
кирбескә (dative singular)
кирбестәргә (dative plural)
кирбесте (accusative definite singular)
кирбестәрҙе (accusative definite plural)
кирбестә (locative singular)
кирбестәрҙә (locative plural)
кирбестән (ablative singular)
кирбестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кирбестәрҙең

кирбестәрҙән

Inherited from Proto-Turkic *kerpič (“brick”). Cognate with
Karakhanid [script needed] (kerpič, “adobe, brick”);
Kazakh кірпіш (kırpış),
Turkish kerpiç,
Azerbaijani kərpic (“brick”),
etc.


Айрат

Ayrat (romanization)
Айрат (absolute singular-only)
Айраттың (definite genitive singular-only)
Айратҡа (dative singular-only)
Айратты (accusative definite singular-only)
Айратта (locative singular-only)
Айраттан (ablative singular-only)

Possibly related to the name of the West Mongolic tribe oyrot.

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.


Гөлбаныу

head

Гөлбаныу • (Gölbanıw)

ba-proper noun

Гөлбаныу • (Gölbanıw)

Gölbanıw (romanization)
Гөлбаныу (absolute singular-only)
Гөлбаныуҙың (definite genitive singular-only)
Гөлбаныуға (dative singular-only)
Гөлбаныуҙы (accusative definite singular-only)
Гөлбаныуҙа (locative singular-only)
Гөлбаныуҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Persian گلبانو (gol-bânu).
Synchronously, гөл (göl, “flower”) + Баныу (Banıw, “lady; female given name”).

compound

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.


Баныу

head

Баныу • (Banıw)

ba-proper noun

Баныу • (Banıw)

Banıw (romanization)
Баныу (absolute singular-only)
Баныуҙың (definite genitive singular-only)
Баныуға (dative singular-only)
Баныуҙы (accusative definite singular-only)
Баныуҙа (locative singular-only)
Баныуҙан (ablative singular-only)

From Persian female name بانو (bânu).
Compare with Uyghur بانۇ (banu), Turkish Banu.


Ғүмәр Хәйәм

head

Ғүмәр Хәйәм • (Ğümər Xəyəm)

Ğümər Xəyəm (romanization)
Ғүмәр Хәйәм (absolute singular-only)
Ғүмәр Хәйәмдең (definite genitive singular-only)
Ғүмәр Хәйәмгә (dative singular-only)
Ғүмәр Хәйәмде (accusative definite singular-only)
Ғүмәр Хәйәмдә (locative singular-only)
Ғүмәр Хәйәмдән (ablative singular-only)

[ʁɵ.ˈmæɾ.χæ.ˈjæm]

"Тормош ул ― сәхнә, беҙ шунда ҡурсаҡ", тип тәржемә иткәйнем Ғүмәр Хәйәмдең бер робағыйын.
"Tormoş ul ― səxnə, beź şunda qursaq", tip tərjemə itkəynem Ğümər Xəyəmdeñ ber robağıyın.
"Life is a stage, (and) we are muppets there" ― thus I (once) translated one of Omar Khayyam's ruba'is.

Ә, мәҫәлән, Ғүмәр Хәйәмдең ике һүҙенең береһендә шарап, тиҙәр.

And for example, they say that in Omar Khayyam's two words, one will be "wine".

Ə, məśələn, Ğümər Xəyəmdeñ ike hüźeneñ berehendə şarap, tiźər.

Ә Мирас Дәүләтбаев үҙе фәйләсүфте, аҡыл эйәһен, Ғүмәр Хәйәм робағилары геройҙарының береһен хәтерләтә.
Ə Miras Dəwlətbayev üźe fəyləsüfte, aqıl eyəhen, Ğümər Xəyəm robağiları geroyźarınıñ berehen xəterlətə.
And Miras Däwlätbayev himself reminds of a philosopher, a thinker, one of Omar Khayyam's heroes.

ba:Ғүмәр Хәйәм


хикәйә

хикәйә • (xikəyə)

ba-noun

хикәйә • (xikəyə)

xikəyə (romanization)
хикәйә (absolute singular)
хикәйәләр (absolute plural)
хикәйәнең (definite genitive singular)
хикәйәләрҙең (definite genitive plural)
хикәйәгә (dative singular)
хикәйәләргә (dative plural)
хикәйәне (accusative definite singular)
хикәйәләрҙе (accusative definite plural)
хикәйәлә (locative singular)
хикәйәләрҙә (locative plural)
хикәйәнән (ablative singular)
хикәйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хикәйәләрҙең

хикәйәләрҙән

[χɨ̯͜i.kæ.ˈjæ]

From Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story”).
Cognate with Uzbek hikoya, Turkish hikâye, etc.


аҙыҡ

head

аҙыҡ • (aźıq)

ba-noun

аҙыҡ • (aźıq)

aźıq (romanization)
аҙыҡ (absolute singular-only)
аҙыҡтың (definite genitive singular-only)
аҙыҡҡа (dative singular-only)
аҙыҡты (accusative definite singular-only)
аҙыҡта (locative singular-only)
аҙыҡтан (ablative singular-only)

From *azuq (“food”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (azuq, “food”);
Kazakh азық (azyq),
Uzbek oziq,
Turkish azık,
Yakut ыһык (ıhık, “food”),
etc.


яға

head

яға • (yağa)

ba-noun

яға • (yağa)

yağa (romanization)
яға (absolute singular)
яғалар (absolute plural)
яғаның (definite genitive singular)
яғаларҙың (definite genitive plural)
яғаға (dative singular)
яғаларға (dative plural)
яғаны (accusative definite singular)
яғаларҙы (accusative definite plural)
яғала (locative singular)
яғаларҙа (locative plural)
яғанан (ablative singular)
яғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaka (“edge; collar”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jaqa, “collar”);
Kazakh жаға (jağa, “collar”),
Kyrgyz жака (jaka, “collar; shore, bank”),
Uzbek yoqa (“collar; side; shore, bank”),
Turkish yaka (“collar”),
Khakas чаға (çağa, “trousers/pants' belt; edge”),
Yakut саҕа (sağa, “collar; edge”), etc.

cog

collar, the part of a garment that covers the neck and throat


Әлфиә

head

Әлфиә • (Əlfiə)

ba-proper noun

Әлфиә • (Əlfiə)

Əlfiə (romanization)
Әлфиә (absolute singular-only)
Әлфиәнең (definite genitive singular-only)
Әлфиә (dative singular-only)
Әлфиәне (accusative definite singular-only)
Әлфиәлә (locative singular-only)
Әлфиәнән (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic أَلْفِيَّة (ʔalfiyya, “yarrow”).


үксә

head

үксә • (üksə)

ba-noun

үксә • (üksə)

üksə (romanization)
үксә (absolute singular)
үксәләр (absolute plural)
үксәнең (definite genitive singular)
үксәләрҙең (definite genitive plural)
үксәгә (dative singular)
үксәләргә (dative plural)
үксәне (accusative definite singular)
үксәләрҙе (accusative definite plural)
үксәлә (locative singular)
үксәләрҙә (locative plural)
үксәнән (ablative singular)
үксәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ökče (“heel”).
Not attested in Old Turkic.
Cognate with
Tatar үкчә (ükçä),
Kazakh өкше (ökşe),
Kyrgyz өкчө (ökcö),
Southern Altai энчек (enček),
Uyghur ئوكچە (okche),
Turkmen ökje,
Ottoman Turkish اوكچه (ökçe, “heel”), etc.


һаҡау

Cognate with
Kazakh сақау (saqau, “mute; stutterer, stammerer”),
Kyrgyz сакоо (sakoo, “stutterer, stammerer”),
Uzbek soqov (“mute; stutterer, stammerer”),
etc.

cog

unable to pronounce a certain sound properly (of person, speech)


төймә

head

төймә • (töymə)

ba-noun

төймә • (töymə)

töymə (romanization)
төймә (absolute singular)
төймәләр (absolute plural)
төймәнең (definite genitive singular)
төймәләрҙең (definite genitive plural)
төймәгә (dative singular)
төймәләргә (dative plural)
төймәне (accusative definite singular)
төймәләрҙе (accusative definite plural)
төймәлә (locative singular)
төймәләрҙә (locative plural)
төймәнән (ablative singular)
төймәләрҙән (ablative plural)

From *tügme (“button”), from Proto-Turkic *tüg- (“to tie in a knot; make a loop”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tügmä, “button”);
Kazakh түйме (tüime, “button”),
Kumyk тюйме (tüyme, “button”),
Kyrgyz түймө (tüymö, “button”),
Uzbek tugma (“button”),
Uyghur تۈگمە (tügme, “button”),
Crimean Tatar dögme (“button”),
Turkish düğme (“button”), etc.


бүрек

head

бүрек • (bürek)

ba-noun

бүрек • (bürek)

bürek (romanization)
бүрек (absolute singular)
бүректәр (absolute plural)
бүректең (definite genitive singular)
бүректәрҙең (definite genitive plural)
бүреккә (dative singular)
бүректәргә (dative plural)
бүректе (accusative definite singular)
бүректәрҙе (accusative definite plural)
бүректә (locative singular)
бүректәрҙә (locative plural)
бүректән (ablative singular)
бүректәрҙән (ablative plural)


тамашасы

head

тамашасы • (tamaşası)

ba-noun

тамашасы • (tamaşası)

tamaşası (romanization)
тамашасы (absolute singular)
тамашасылар (absolute plural)
тамашасының (definite genitive singular)
тамашасыларҙың (definite genitive plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative definite singular)
тамашасыларҙы (accusative definite plural)
тамашасыла (locative singular)
тамашасыларҙа (locative plural)
тамашасынан (ablative singular)
тамашасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашасыларҙың

тамашасыларға

тамашасыларҙы

тамашасыларҙа

тамашасыларҙан

From тамаша (tamaşa, “spectacle”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

viewer, spectator (of television, theater etc.)


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply


әбей

head

әбей • (əbey)

ba-noun

әбей • (əbey)

əbey (romanization)
әбей (absolute singular)
әбейҙәр (absolute plural)
әбейҙең (definite genitive singular)
әбейҙәрҙең (definite genitive plural)
әбейгә (dative singular)
әбейҙәргә (dative plural)
әбейҙе (accusative definite singular)
әбейҙәрҙе (accusative definite plural)
әбейҙә (locative singular)
әбейҙәрҙә (locative plural)
әбейҙән (ablative singular)
әбейҙәрҙән (ablative plural)

A front vowel parallel to Proto-Turkic *apa (“mother, elder sister, aunt”). Front row variant äbey is recent and may have a Mongolian origin. For more see апай (apay).

инәй

address to a woman older than the speaker's mother

(family term) the elder sister of the speaker's father or mother


инәй

head

инәй • (inəy)

ba-noun

инәй • (inəy)

inəy (romanization)
инәй (absolute singular)
инәйҙәр (absolute plural)
инәйҙең (definite genitive singular)
инәйҙәрҙең (definite genitive plural)
инәйгә (dative singular)
инәйҙәргә (dative plural)
инәйҙе (accusative definite singular)
инәйҙәрҙе (accusative definite plural)
инәйҙә (locative singular)
инәйҙәрҙә (locative plural)
инәйҙән (ablative singular)
инәйҙәрҙән (ablative plural)

from Proto-Turkic *eńe (“mother”), a front vowel parallel to *ana (“mother”).
Cognate with Tatar әни (äni, “mother”), Siberian Tatar инә (“mother”), Kyrgyz эне (ene, “mother”), Southern Altai эне (ene, “mother”), Kazakh ене (ene, “mother-in-law”), Yakut ийе (iye, “mother”); Khakas иней (iney, “old woman”), etc.

әбей

address to a woman older than the speaker's mother; North-Western Bashkir

(Standard, Southern Bashkir) an address to a woman older than the speaker's mother


Зөлфиә

head

Зөлфиә • (Zölfiə)

ba-proper noun

Зөлфиә • (Zölfiə)

Zölfiə (romanization)
Зөлфиә (absolute singular-only)
Зөлфиәнең (definite genitive singular-only)
Зөлфиә (dative singular-only)
Зөлфиәне (accusative definite singular-only)
Зөлфиәлә (locative singular-only)
Зөлфиәнән (ablative singular-only)

From Persian زلفیه (zolfiyya), from زلف (zolf, “curl”).
Cognate with Kazakh Зүлфия (Zülfiä), Uzbek Zulfiya, Uyghur زۇلپىيە (zulpiye).

a female given name, Zulfiya, from Persian


аҙыҡ-түлек

head

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

ba-noun

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

aźıq-tülek (romanization)
аҙыҡ-түлек (absolute singular)
аҙыҡ-түлектәр (absolute plural)
аҙыҡ-түлектең (definite genitive singular)
аҙыҡ-түлектәрҙең (definite genitive plural)
аҙыҡ-түлеккә (dative singular)
аҙыҡ-түлектәргә (dative plural)
аҙыҡ-түлекте (accusative definite singular)
аҙыҡ-түлектәрҙе (accusative definite plural)
аҙыҡ-түлектә (locative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙә (locative plural)
аҙыҡ-түлектән (ablative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙыҡ-түлектең

аҙыҡ-түлеккә

аҙыҡ-түлекте

аҙыҡ-түлектә

аҙыҡ-түлектән

аҙыҡ-түлектәр

аҙыҡ-түлектәрҙең

аҙыҡ-түлектәргә

аҙыҡ-түлектәрҙе

аҙыҡ-түлектәрҙә

аҙыҡ-түлектәрҙән

[ɑˌðɤ̆q.tʰɵˈlɪ̆kʰ]

а‧ҙыҡ-тү‧лек

Cognate with
Tatar азык-төлек (azıq-tölek),
Kazakh азық-түлік (azyq-tülık),
Kyrgyz азык-түлүк (azık-tülük),
Uyghur ئوزۇق-تۈلۈك (ozuq-tülük),
Khakas азых-тӱлӱк (azıx-tülük, “food supplies”).


ир-ат

ir-at (romanization)
ир-ат (absolute singular)
ир-аттар (absolute plural)
ир-аттың (definite genitive singular)
ир-аттарҙың (definite genitive plural)
ир-атҡа (dative singular)
ир-аттарға (dative plural)
ир-атты (accusative definite singular)
ир-аттарҙы (accusative definite plural)
ир-атта (locative singular)
ир-аттарҙа (locative plural)
ир-аттан (ablative singular)
ир-аттарҙан (ablative plural)

Compare with Karakhanid [script needed] (erät, “men”), Tatar ират (irat, “men”). The first component is from Proto-Turkic *ēr (“man”), and the second component is hypothesized to be an archaic plural affix.

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

(collective) men, all male members of a community


бабай

babay (romanization)
бабай (absolute singular)
бабайҙар (absolute plural)
бабайҙың (definite genitive singular)
бабайҙарҙың (definite genitive plural)
бабайға (dative singular)
бабайҙарға (dative plural)
бабайҙы (accusative definite singular)
бабайҙарҙы (accusative definite plural)
бабайҙа (locative singular)
бабайҙарҙа (locative plural)
бабайҙан (ablative singular)
бабайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāba (“father; grandfather; ancestor”).


мәрмәр

head

мәрмәр • (mərmər)

ba-noun

мәрмәр • (mərmər)

mərmər (romanization)
мәрмәр (absolute singular)
мәрмәрҙәр (absolute plural)
мәрмәрҙең (definite genitive singular)
мәрмәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative definite singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мәрмәрҙә (locative singular)
мәрмәрҙәрҙә (locative plural)
мәрмәрҙән (ablative singular)
мәрмәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрмәрҙәрҙең

мәрмәрҙәрҙән

From Persian مرمر (marmar, “marble”), from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros, “marble”).
Cognate with
Karachay-Balkar мермер (mermer, “marble”),
Nogai мермер (mermer, “marble”),
Uyghur مەرمەر (mermer, “marble”),
Turkish mermer (“marble”), etc.


алҡа

alqa (romanization)
алҡа (absolute singular)
алҡалар (absolute plural)
алҡаның (definite genitive singular)
алҡаларҙың (definite genitive plural)
алҡаға (dative singular)
алҡаларға (dative plural)
алҡаны (accusative definite singular)
алҡаларҙы (accusative definite plural)
алҡала (locative singular)
алҡаларҙа (locative plural)
алҡанан (ablative singular)
алҡаларҙан (ablative plural)

From Arabic حَلْقَة (ḥalqa, “ring”).
Cognate with
Uzbek halqa (“earring (in the shape of crescent moon)”).


һырға

head

һырға • (hırğa)

ba-noun

һырға • (hırğa)

hırğa (romanization)
һырға (absolute singular)
һырғалар (absolute plural)
һырғаның (definite genitive singular)
һырғаларҙың (definite genitive plural)
һырғаға (dative singular)
һырғаларға (dative plural)
һырғаны (accusative definite singular)
һырғаларҙы (accusative definite plural)
һырғала (locative singular)
һырғаларҙа (locative plural)
һырғанан (ablative singular)
һырғаларҙан (ablative plural)

The archetype *sïrğa ~ *ïsïrğa "earring" can be reconstructed, no consensus exists on the derivation of which. Also, its relationship is unclear with Old East Slavic серьга (serĭga) (whether one was derived from the other, or both were borrowed from a third source), whence Russian серьга́ (serʹgá, “earring”).
Cognate with
Kazakh сырға (syrğa),
Siberian Tatar сырға (sırğa, “earring”),
Tatar, Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan сырга (syrga), Crimean Tatar sırğa,
Uzbek isirgʻa,
Turkmen ysyrga,
Khakas ызырға (ızırğa),
Yakut ытарҕа (ıtarğa, “earring”), etc.


тәмле

head

тәмле • (təmle)

ba-adj

тәмле • (təmle)

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.


тәмһеҙ

head

тәмһеҙ • (təmheź)

ba-adj

тәмһеҙ • (təmheź)


тәм

təm (romanization)
тәм (absolute singular)
тәмдәр (absolute plural)
тәмдең (definite genitive singular)
тәмдәрҙең (definite genitive plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative definite singular)
тәмдәрҙе (accusative definite plural)
тәмдә (locative singular)
тәмдәрҙә (locative plural)
тәмдән (ablative singular)
тәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian طعم (ta'm),
from Arabic طَعْم (ṭaʕm, “taste”).
Cognate with
Kazakh дәм (däm, “taste”),
Nogai даьм (däm, “taste”),
Kyrgyz таам (taam), даам (daam),
Uyghur تەم (tem),
Uzbek ta'm (“taste”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.
Bal təme — yəyźeñ yəme.
The taste of honey is the summer's cream.


беләҙек

head

беләҙек • (beləźek)

ba-noun

беләҙек • (beləźek)

beləźek (romanization)
беләҙек (absolute singular)
беләҙектәр (absolute plural)
беләҙектең (definite genitive singular)
беләҙектәрҙең (definite genitive plural)
беләҙеккә (dative singular)
беләҙектәргә (dative plural)
беләҙекте (accusative definite singular)
беләҙектәрҙе (accusative definite plural)
беләҙектә (locative singular)
беләҙектәрҙә (locative plural)
беләҙектән (ablative singular)
беләҙектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

беләҙектәрҙең

беләҙектәргә

беләҙектәрҙе

беләҙектәрҙә

беләҙектәрҙән

From *bilezik (compare Old Turkic bilezük, bilerzük, bilersük "bracelet"), from a composition of Proto-Turkic stems *bilek (“forearm”) + *yüŕük (“ring”).
Compare with cognates:
Kazakh білезік (bılezık),
Kyrgyz билерик (bilerik), билезик (bilezik), билездик (bilezdik),
Uzbek bilaguzuk,
Turkish bilezik (“bracelet”);
Yakut биһилэх (bihileq, “fingerring”).


үзбәк

head

үзбәк • (üzbək)

ba-noun

үзбәк • (üzbək)

üzbək (romanization)
үзбәк (absolute singular)
үзбәктәр (absolute plural)
үзбәктең (definite genitive singular)
үзбәктәрҙең (definite genitive plural)
үзбәккә (dative singular)
үзбәктәргә (dative plural)
үзбәкте (accusative definite singular)
үзбәктәрҙе (accusative definite plural)
үзбәктә (locative singular)
үзбәктәрҙә (locative plural)
үзбәктән (ablative singular)
үзбәктәрҙән (ablative plural)

Үзбәк теле.

Ҡала шарттарында таныш булмаған кеше менән һаулыҡ һорашыу ғәҙәте юҡ, шуға ла үзбәктәрҙең был ҡылығы минең өсөн бик сәйер тойолдо.

In an urban setting, there is no custom of greeting unfamiliar people, that is why such a habit of Uzbeks appeared very strange to me.

Qala şarttarında tanış bulmağan keşe menən hawlıq horaşıw ğəźəte yuq, şuğa la üzbəktərźeñ bıl qılığı mineñ ösön bik səyer toyoldo.


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


мөхәббәт

head

мөхәббәт • (möxəbbət)

ba-noun

мөхәббәт • (möxəbbət)

möxəbbət (romanization)
мөхәббәт (absolute singular-only)
мөхәббәттең (definite genitive singular-only)
мөхәббәткә (dative singular-only)
мөхәббәтте (accusative definite singular-only)
мөхәббәттә (locative singular-only)
мөхәббәттән (ablative singular-only)

[mʏ̞.χæ.ˈbːæt]

Borrowed from Arabic مَحَبَّة (maḥabba, “love”).

Мәңгелек мөхәббәт.

Мөхәббәт тураһында йыр.


сиған

head

сиған • (siğan)

ba-noun

сиған • (siğan)

siğan (romanization)
сиған (absolute singular)
сиғандар (absolute plural)
сиғандың (definite genitive singular)
сиғандарҙың (definite genitive plural)
сиғанға (dative singular)
сиғандарға (dative plural)
сиғанды (accusative definite singular)
сиғандарҙы (accusative definite plural)
сиғанда (locative singular)
сиғандарҙа (locative plural)
сиғандан (ablative singular)
сиғандарҙан (ablative plural)

From Russian цыга́н (cygán), from Byzantine Greek ἀθίγγανος (athínganos, “untouchable”).


яҙылыусы

head

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

ba-noun

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

yaźılıwsı (romanization)
яҙылыусы (absolute singular)
яҙылыусылар (absolute plural)
яҙылыусының (definite genitive singular)
яҙылыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative definite singular)
яҙылыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙылыусыла (locative singular)
яҙылыусыларҙа (locative plural)
яҙылыусынан (ablative singular)
яҙылыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙылыусыларҙың

яҙылыусыларға

яҙылыусыларҙы

яҙылыусыларҙа

яҙылыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙылыу (yaźılıw, “subscribe”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

subscriber, a person who subscribes to a publication or a service


яҙыусы

head

яҙыусы • (yaźıwsı)

ba-noun

яҙыусы • (yaźıwsı)

yaźıwsı (romanization)
яҙыусы (absolute singular)
яҙыусылар (absolute plural)
яҙыусының (definite genitive singular)
яҙыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙыусыға (dative singular)
яҙыусыларға (dative plural)
яҙыусыны (accusative definite singular)
яҙыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙыусыла (locative singular)
яҙыусыларҙа (locative plural)
яҙыусынан (ablative singular)
яҙыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙыусыларҙың

яҙыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙыу (yaźıw, “write”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar язучы (yazuçı),
Kazakh жазушы (jazuşy),
Kyrgyz жазуучу (jazuucu),
Uzbek yozuvchi (“writer”),
Turkish yazıcı.

af

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.


урыҫ

head

урыҫ • (urıś)

ba-adj

урыҫ • (urıś)

Урыҫ Википедияһы.

Russian, pertaining to Russians as an ethnic group or to the Russian language


ҡарт

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qart, “old man”), Kumyk къарт (qart, “old”).
Related to qarï "old" (Old Turkic [script needed] (qarï, “old”), Southern Altai кары (karï, “old”). Perhaps both are derived from a verb *qar- "get old".

cog

Ҡарт ҡыҙ.


ҡарсыҡ

head

ҡарсыҡ • (qarsıq)

ba-noun

ҡарсыҡ • (qarsıq)

qarsıq (romanization)
ҡарсыҡ (absolute singular)
ҡарсыҡтар (absolute plural)
ҡарсыҡтың (definite genitive singular)
ҡарсыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡарсыҡҡа (dative singular)
ҡарсыҡтарға (dative plural)
ҡарсыҡты (accusative definite singular)
ҡарсыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡарсыҡта (locative singular)
ҡарсыҡтарҙа (locative plural)
ҡарсыҡтан (ablative singular)
ҡарсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарсыҡтарҙың

ҡарсыҡтарҙан

Related to qart, qarï "old". See ҡарт (qart) for more.

Борон-борон заманда йәшәгән ти ҡарт менән ҡарсыҡ.

Once upon a time there lived an old man and an old woman.

Boron-boron zamanda yəşəgən ti qart menən qarsıq.

Зөбәржәт ҡарсыҡ уҫал булды, килененә көн бирмәне.

The old Zubarjat was evil (and) made life impossible for her daughter-in-law (=never left her daughter-in-law in peace)

Zöbərjət qarsıq uśal buldı, kilenenə kön birməne.


Зәйтүнә

head

Зәйтүнә • (Zəytünə)

ba-proper noun

Зәйтүнә • (Zəytünə)

Zəytünə (romanization)
Зәйтүнә (absolute singular-only)
Зәйтүнәнең (definite genitive singular-only)
Зәйтүнә (dative singular-only)
Зәйтүнәне (accusative definite singular-only)
Зәйтүнәлә (locative singular-only)
Зәйтүнәнән (ablative singular-only)


ярҙамсы

head

ярҙамсы • (yarźamsı)

ba-noun

ярҙамсы • (yarźamsı)

yarźamsı (romanization)
ярҙамсы (absolute singular)
ярҙамсылар (absolute plural)
ярҙамсының (definite genitive singular)
ярҙамсыларҙың (definite genitive plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative definite singular)
ярҙамсыларҙы (accusative definite plural)
ярҙамсыла (locative singular)
ярҙамсыларҙа (locative plural)
ярҙамсынан (ablative singular)
ярҙамсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярҙамсыларҙың

ярҙамсыларға

ярҙамсыларҙы

ярҙамсыларҙа

ярҙамсыларҙан

From ярҙам (yarźam, “help”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with Uzbek yordamchi (“helper”).


эшсе

head

эшсе • (eşse)

ba-noun

эшсе • (eşse)

eşse (romanization)
эшсе (absolute singular)
эшселәр (absolute plural)
эшсенең (definite genitive singular)
эшселәрҙең (definite genitive plural)
эшсегә (dative singular)
эшселәргә (dative plural)
эшсене (accusative definite singular)
эшселәрҙе (accusative definite plural)
эшселә (locative singular)
эшселәрҙә (locative plural)
эшсенән (ablative singular)
эшселәрҙән (ablative plural)

From эш (eş, “work”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Cognate with Kumyk ишчи (işçi), Shor ишчи, Kyrgyz ишчи (işci), Southern Altai ишчи (išči),
Uzbek ishchi, Azerbaijani işçi,
Turkish işçi (“worker”).

af

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


бейәләй

head

бейәләй • (beyələy)

ba-noun

бейәләй • (beyələy)

beyələy (romanization)
бейәләй (absolute singular)
бейәләйҙәр (absolute plural)
бейәләйҙең (definite genitive singular)
бейәләйҙәрҙең (definite genitive plural)
бейәләйгә (dative singular)
бейәләйҙәргә (dative plural)
бейәләйҙе (accusative definite singular)
бейәләйҙәрҙе (accusative definite plural)
бейәләйҙә (locative singular)
бейәләйҙәрҙә (locative plural)
бейәләйҙән (ablative singular)
бейәләйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейәләйҙәрҙең

бейәләйҙәргә

бейәләйҙәрҙе

бейәләйҙәрҙә

бейәләйҙәрҙән

Cognate with
Tatar бияләй (biyaläy),
Kazakh биялай (biälai) (regional),
Kyrgyz мээлей (meeley),
Southern Altai меелей (meeley),
Uyghur پەلەي (peley),
Khakas мелей (meley, “mitten(s)”),
etc.


баҡсасы

head

баҡсасы • (baqsası)

ba-noun

баҡсасы • (baqsası)

baqsası (romanization)
баҡсасы (absolute singular)
баҡсасылар (absolute plural)
баҡсасының (definite genitive singular)
баҡсасыларҙың (definite genitive plural)
баҡсасыға (dative singular)
баҡсасыларға (dative plural)
баҡсасыны (accusative definite singular)
баҡсасыларҙы (accusative definite plural)
баҡсасыла (locative singular)
баҡсасыларҙа (locative plural)
баҡсасынан (ablative singular)
баҡсасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҡсасыларҙың

баҡсасыларға

баҡсасыларҙы

баҡсасыларҙа

баҡсасыларҙан

From баҡса (baqsa, “garden”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


етәксе

head

етәксе • (yetəkse)

ba-noun

етәксе • (yetəkse)

yetəkse (romanization)
етәксе (absolute singular)
етәкселәр (absolute plural)
етәксенең (definite genitive singular)
етәкселәрҙең (definite genitive plural)
етәксегә (dative singular)
етәкселәргә (dative plural)
етәксене (accusative definite singular)
етәкселәрҙе (accusative definite plural)
етәкселә (locative singular)
етәкселәрҙә (locative plural)
етәксенән (ablative singular)
етәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

етәкселәрҙең

етәкселәрҙән

From *yetäkči (“guide, the person who leads”), which in the meaning of "manager" appears to be a Central Asian innovation; derived from *yetäk "the action of leading a horse on a lead rope, or leading a person by the hand", from
Proto-Turkic *yēt- (“to lead a person or animal”).
Cognate with
Kazakh жетекші (jetekşı),
Nogai етекши (yetekşi),
Kyrgyz жетекчи (jetekci),
Southern Altai једекчи (ǰedekči),
Uzbek yetakchi,
Uyghur يېتەكچى (yëtekchi, “leader, manager”);
also compare with
Khakas чидекчі (çidekçì, “a blind person's guide”),
Tuvan чедикчи (çedikçi, “a blind person's guide”),
etc.

cog

Ҡайһы ваҡытта етәксегә принципиаль, талапсан да булырға тура килә.

At times the manager has to be principled and exacting.

Qayhı vaqıtta yetəksegə printsipialʹ, talapsan da bulırğa tura kilə.


еңгә

head

еңгә • (yeñgə)

ba-noun

еңгә • (yeñgə)

yeñgə (romanization)
еңгә (absolute singular)
еңгәләр (absolute plural)
еңгәнең (definite genitive singular)
еңгәләрҙең (definite genitive plural)
еңгәгә (dative singular)
еңгәләргә (dative plural)
еңгәне (accusative definite singular)
еңгәләрҙе (accusative definite plural)
еңгәлә (locative singular)
еңгәләрҙә (locative plural)
еңгәнән (ablative singular)
еңгәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yeŋe (“elder brother's wife”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jengä, “older male relative's wife”);
Kazakh жеңге (jeñge),
Kyrgyz жеңе (jeŋe), Southern Altai јеҥе (ǰeŋe),
Uyghur يەڭگە (yengge),
Khakas ниге (nige),
Yakut саҥас (sañas, “older male relative's wife”), Turkish yenge (“aunt-in-law, one's brother's wife”).

cog

the wife of one's elder brother, cousin or other male blood relative (who is older than the speaker but younger than the speaker's parents)


һөңгө

head

һөңгө • (höñgö)

ba-noun

һөңгө • (höñgö)

höñgö (romanization)
һөңгө (absolute singular)
һөңгөләр (absolute plural)
һөңгөнөң (definite genitive singular)
һөңгөләрҙең (definite genitive plural)
һөңгөгә (dative singular)
һөңгөләргә (dative plural)
һөңгөнө (accusative definite singular)
һөңгөләрҙе (accusative definite plural)
һөңгөлә (locative singular)
һөңгөләрҙә (locative plural)
һөңгөнән (ablative singular)
һөңгөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *süŋgü (“spear”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süŋüg, “spear”), Old Uyghur [script needed] (süŋü, “spear”);
Kazakh сүңгі (süñgı),
Yakut үҥүү (üñüü, “spear”),
Turkish süngü (“bayonet”).

cog

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

Brave man, mount a horse, hold your spear! (Daut Yultyy)

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.


апай

apay (romanization)
апай (absolute singular)
апайҙар (absolute plural)
апайҙың (definite genitive singular)
апайҙарҙың (definite genitive plural)
апайға (dative singular)
апайҙарға (dative plural)
апайҙы (accusative definite singular)
апайҙарҙы (accusative definite plural)
апайҙа (locative singular)
апайҙарҙа (locative plural)
апайҙан (ablative singular)
апайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *apa (“mother; elder sister; aunt”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (apa, “elder sister, elder female relative”),
Kazakh апа (apa),
Kyrgyz апа (apa), апай (apay, “mother; elder sister; aunt”).

cog

younger sister of the speaker's father or mother

a woman older than the speaker but younger than the speaker's parents, in relation to the speaker


уйынсыҡ

head

уйынсыҡ • (uyınsıq)

ba-noun

уйынсыҡ • (uyınsıq)

uyınsıq (romanization)
уйынсыҡ (absolute singular)
уйынсыҡтар (absolute plural)
уйынсыҡтың (definite genitive singular)
уйынсыҡтарҙың (definite genitive plural)
уйынсыҡҡа (dative singular)
уйынсыҡтарға (dative plural)
уйынсыҡты (accusative definite singular)
уйынсыҡтарҙы (accusative definite plural)
уйынсыҡта (locative singular)
уйынсыҡтарҙа (locative plural)
уйынсыҡтан (ablative singular)
уйынсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уйынсыҡтарҙың

уйынсыҡтарға

уйынсыҡтарҙы

уйынсыҡтарҙа

уйынсыҡтарҙан

From *oyïnčïq (“toy”), from *oyïn (“game”), from Proto-Turkic *oy- (“to play; to jump”).
Immediately cognate with
Tatar уенчык (uyençıq), Kazakh ойыншық (oiynşyq), Kyrgyz оюнчук (oyuncuk), Southern Altai ойынчык (oyïnčïk, “toy”), Uyghur ئويۇنچۇق (oyunchuq, “toy”).
Note the parallel archetype *oyïnčaq (“toy”), whence
Uzbek oʻyinchoq, Turkish oyuncak, Turkmen oýunjak (“toy”).


таҡмаҡ

taqmaq (romanization)
таҡмаҡ (absolute singular)
таҡмаҡтар (absolute plural)
таҡмаҡтың (definite genitive singular)
таҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative definite singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
таҡмаҡта (locative singular)
таҡмаҡтарҙа (locative plural)
таҡмаҡтан (ablative singular)
таҡмаҡтарҙан (ablative plural)

таҡмаҡтарҙың

таҡмаҡтарҙан

Cognate with
Tatar такмак (taqmaq, “folk rhyme”),
Kazakh тақпақ (taqpaq, “declamation”),
Khakas тахпах (taxpax, “a short lyrical song”),
Shor тақпақ (“folk rhyme, witty song”),
etc.

cog

four-line folk rhyme of comic, satiric or bawdy content, normally sung by women


бейеүсе

beyewse (romanization)
бейеүсе (absolute singular)
бейеүселәр (absolute plural)
бейеүсенең (definite genitive singular)
бейеүселәрҙең (definite genitive plural)
бейеүсегә (dative singular)
бейеүселәргә (dative plural)
бейеүсене (accusative definite singular)
бейеүселәрҙе (accusative definite plural)
бейеүселә (locative singular)
бейеүселәрҙә (locative plural)
бейеүсенән (ablative singular)
бейеүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейеүселәрҙең

бейеүселәргә

бейеүселәрҙе

бейеүселәрҙә

бейеүселәрҙән

[bɪ̞.jɪ̞wˈsɪ̞]

бейеү (beyew, “to dance”) + -се (-se, “suffix forming an agent noun”).
Compare to
Tatar биюче (biyuçe, “dancer”),
Kumyk бийивчю (biyiwçü, “dancer”).


Рәйхана

head

Рәйхана • (Rəyxana)

ba-proper noun

Рәйхана • (Rəyxana)

Rəyxana (romanization)
Рәйхана (absolute singular)
Рәйханалар (absolute plural)
Рәйхананың (definite genitive singular)
Рәйханаларҙың (definite genitive plural)
Рәйханаға (dative singular)
Рәйханаларға (dative plural)
Рәйхананы (accusative definite singular)
Рәйханаларҙы (accusative definite plural)
Рәйханала (locative singular)
Рәйханаларҙа (locative plural)
Рәйхананан (ablative singular)
Рәйханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Рәйханаларҙың

Рәйханаларға

Рәйханаларҙы

Рәйханаларҙа

Рәйханаларҙан

From Classical Persian ریحانه (rayhāna), from Arabic رَيْحَانَة (rayḥāna). Compare Uzbek Rayxona.

a female given name, Reyhane or Rayhane, from Arabic


оло

From Proto-Turkic *ulug (“big, great, grown-up”).
Cognate with Kazakh ұлы (ūly), Turkish ulu.


ҡайғы

head

ҡайғы • (qayğı)

qayğı (romanization)
ҡайғы (absolute singular)
ҡайғылар (absolute plural)
ҡайғының (definite genitive singular)
ҡайғыларҙың (definite genitive plural)
ҡайғыға (dative singular)
ҡайғыларға (dative plural)
ҡайғыны (accusative definite singular)
ҡайғыларҙы (accusative definite plural)
ҡайғыла (locative singular)
ҡайғыларҙа (locative plural)
ҡайғынан (ablative singular)
ҡайғыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kadgu (“sorrow, grief; concern”).
Immediately cognate with
Old Turkic [script needed] (qadğu); Old Turkic [script needed] (qaðğu), [script needed] (qajğu, “sorrow, grief”);
Kazakh қайғы (qaiğy),
Kyrgyz кайгы (kaygı);
Uzbek qaygʻu,
Uyghur قايغۇ (qayghu, “sorrow, grief”),
Turkish kaygı,
Azerbaijani qayğı (“care; worry, concern, anxiety”),
etc.
Possibly related to Proto-Turkic *kay- (“turn; pay attention”),
as attested in Middle Turkic qay- "~to pay attention; be compassionate",
Yakut хайыс- (qayıs-, “to turn”),
Khakas хайарға (xayarğa, “to pay attention”),
Turkish kayırmak (“to protect, favor”).

cog

(situation or event) cause of such distress; misfortune, trouble, disaster

(the need to do something troublesome) worry, concern, trouble, bother, anxiety


һыҙыҡса

head

һыҙыҡса • (hıźıqsa)

ba-noun

һыҙыҡса • (hıźıqsa)

hıźıqsa (romanization)
һыҙыҡса (absolute singular)
һыҙыҡсалар (absolute plural)
һыҙыҡсаның (definite genitive singular)
һыҙыҡсаларҙың (definite genitive plural)
һыҙыҡсаға (dative singular)
һыҙыҡсаларға (dative plural)
һыҙыҡсаны (accusative definite singular)
һыҙыҡсаларҙы (accusative definite plural)
һыҙыҡсала (locative singular)
һыҙыҡсаларҙа (locative plural)
һыҙыҡсанан (ablative singular)
һыҙыҡсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыҙыҡсаларҙың

һыҙыҡсаларға

һыҙыҡсаларҙы

һыҙыҡсаларҙа

һыҙыҡсаларҙан

[hɯ̞.ðɯ̞q.ˈsɑ]

Synchronously, һыҙыҡ (hıźıq, “line, dash”) + -са (-sa, “diminutive suffix”).
Compare
Kazakh сызықша (syzyqşa),
Uyghur سىزىقچە (siziqche, “hyphen, dash”).


гармунсы

head

гармунсы • (garmunsı)

ba-noun

гармунсы • (garmunsı)

garmunsı (romanization)
гармунсы (absolute singular)
гармунсылар (absolute plural)
гармунсының (definite genitive singular)
гармунсыларҙың (definite genitive plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative definite singular)
гармунсыларҙы (accusative definite plural)
гармунсыла (locative singular)
гармунсыларҙа (locative plural)
гармунсынан (ablative singular)
гармунсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармунсыларҙың

гармунсыларға

гармунсыларҙы

гармунсыларҙа

гармунсыларҙан

From гармун (garmun, “garmon”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Гармунсылар бәйгеһе.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

There used to be a very skillful garmon player in the village.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

Each forest has its nightingale, each village has its garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


итек

itek (romanization)
итек (absolute singular)
итектәр (absolute plural)
итектең (definite genitive singular)
итектәрҙең (definite genitive plural)
итеккә (dative singular)
итектәргә (dative plural)
итекте (accusative definite singular)
итектәрҙе (accusative definite plural)
итектә (locative singular)
итектәрҙә (locative plural)
итектән (ablative singular)
итектәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ētük (“boot(s)”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etük, “soft leather footwear”);
Kazakh етік (etık),
Kyrgyz өтүк (ötük),
Uzbek etik,
Turkmen ädik,
Uyghur ئوتۇك (otuk, “high boot(s)”), etc.


быйма

head

быйма • (bıyma)

ba-noun

быйма • (bıyma)

bıyma (romanization)
быйма (absolute singular)
быймалар (absolute plural)
быйманың (definite genitive singular)
быймаларҙың (definite genitive plural)
быймаға (dative singular)
быймаларға (dative plural)
быйманы (accusative definite singular)
быймаларҙы (accusative definite plural)
быймала (locative singular)
быймаларҙа (locative plural)
быйманан (ablative singular)
быймаларҙан (ablative plural)

Perhaps via local Russian пимы (pimy, “valenki”), from a Permic source.
Compare also
Kazakh пима (pima, “valenki”),
Southern Altai пыйма (pïyma, “valenki”),
Uyghur پىما (pima, “valenki”).

valenok/valenki, a pair of traditional felt boots; one such boot


быуай

head

быуай • (bıway)

ba-noun

быуай • (bıway)

bıway (romanization)
быуай (absolute singular)
быуайҙар (absolute plural)
быуайҙың (definite genitive singular)
быуайҙарҙың (definite genitive plural)
быуайға (dative singular)
быуайҙарға (dative plural)
быуайҙы (accusative definite singular)
быуайҙарҙы (accusative definite plural)
быуайҙа (locative singular)
быуайҙарҙа (locative plural)
быуайҙан (ablative singular)
быуайҙарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) old man older than the speaker's father


юлбаҫар

head

юлбаҫар • (yulbaśar)

ba-noun

юлбаҫар • (yulbaśar)

yulbaśar (romanization)
юлбаҫар (absolute singular)
юлбаҫарҙар (absolute plural)
юлбаҫарҙың (definite genitive singular)
юлбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
юлбаҫарға (dative singular)
юлбаҫарҙарға (dative plural)
юлбаҫарҙы (accusative definite singular)
юлбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
юлбаҫарҙа (locative singular)
юлбаҫарҙарҙа (locative plural)
юлбаҫарҙан (ablative singular)
юлбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбаҫарҙарҙың

юлбаҫарҙарға

юлбаҫарҙарҙы

юлбаҫарҙарҙа

юлбаҫарҙарҙан

Cognate with
Tatar юлбасар (yulbasar),
Kazakh жолбасар (jolbasar),
Uzbek yoʻlbosar,
Uyghur يولباسار (yolbasar, “highwayman, bandit”).


ғәрәп

head

ғәрәп • (ğərəp)

ba-adj

ғәрәп • (ğərəp)

Ғәрәп ярымутрауы.

Ғәрәп яҙы.

Ғәрәп һәм яңалиф яҙыуында сыҡҡан баҫмалар һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлына.
Ğərəp həm yañalif yaźıwında sıqqan baśmalar hirək kitaptar həm qulʺyaźmalar bülegendə haqlına.
Publications in the Arabic and Yañalif scripts are stored in the Section of rare books and manuscripts.

Урта быуаттарҙа башҡорт әҙәбиәтенә ғәрәп, фарсы, һинд, һуңыраҡ төрөк әҙәбиәтенән күп кенә сюжеттар үтеп инә.

In the Middle Ages, many plots from the Arabic, Persian, Indian, later Turkish literature penetrate the Bashkir literature.

Urta bıwattarźa başqort əźəbiətenə ğərəp, farsı, hind, huñıraq török əźəbiətenən küp kenə syujettar ütep inə.


ҡурайсы

head

ҡурайсы • (quraysı)

ba-noun

ҡурайсы • (quraysı)

quraysı (romanization)
ҡурайсы (absolute singular)
ҡурайсылар (absolute plural)
ҡурайсының (definite genitive singular)
ҡурайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡурайсыға (dative singular)
ҡурайсыларға (dative plural)
ҡурайсыны (accusative definite singular)
ҡурайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡурайсыла (locative singular)
ҡурайсыларҙа (locative plural)
ҡурайсынан (ablative singular)
ҡурайсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурайсыларҙың

ҡурайсыларға

ҡурайсыларҙы

ҡурайсыларҙа

ҡурайсыларҙан

From ҡурай (quray, “quray”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

player of quray, the Bashkir national instrument


оят

From *uyat "shame",
from Proto-Turkic *uja- (“shame; to be ashamed”).
Cognate with
Tatar оят (oyat),
Kazakh ұят (ūät),
Kyrgyz уят (uyat),
Turkmen uýat (“shame”),
Uzbek uyat,
Uyghur ئۇيات (uyat),
Southern Altai уят (uyat),
Khakas уят (uyat),
Tuvan ыят (ıyat, “shame”),
etc.


Айһылыу

head

Айһылыу • (Ayhılıw)

ba-proper noun

Айһылыу • (Ayhılıw)

Ayhılıw (romanization)
Айһылыу (absolute singular-only)
Айһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Айһылыуға (dative singular-only)
Айһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Айһылыуҙа (locative singular-only)
Айһылыуҙан (ablative singular-only)

[ɑj.hɤ̆.ˈɫʊ̆w]

ай (ay, “moon”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Compare equivalent given names in other Turkic languages: Kazakh Айсұлу (Aisūlu), Kyrgyz Айсулуу (Aysuluu), Uzbek Oysuluv.

compound

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Минең әсәм – Айһылыу, // Атам Шүлгән булғандыр, // Шүлгән һиңә туғандыр.
Mineñ əsəm – Ayhılıw, // Atam Şülgən bulğandır, // Şülgən hiñə tuğandır.
My mother is Ayhïlïw, my father was Shulgan, Shulgan is your relative.

Егет, тыңла һүҙемде. Асыҡ күрҙең йөҙөмдө, Айһылыу тигән атым бар.
Yeget, tıñla hüźemde. Asıq kürźeñ yöźömdö, Ayhılıw tigən atım bar.
Young man, listen to what I say. You have clearly seen my face, I have my name that is Ayhïlïw.

a female given name from the Turkic languages


ҡәйнә

head

ҡәйнә • (qəynə)

ba-noun

ҡәйнә • (qəynə)

qəynə (romanization)
ҡәйнә (absolute singular)
ҡәйнәләр (absolute plural)
ҡәйнәнең (definite genitive singular)
ҡәйнәләрҙең (definite genitive plural)
ҡәйнәкә (dative singular)
ҡәйнәләргә (dative plural)
ҡәйнәне (accusative definite singular)
ҡәйнәләрҙе (accusative definite plural)
ҡәйнәлә (locative singular)
ҡәйнәләрҙә (locative plural)
ҡәйнәнән (ablative singular)
ҡәйнәләрҙән (ablative plural)

From *qadїn-ana ~ *qadїn-ene "mother-in-law", from Proto-Turkic *kādïn (“in-law”) + Proto-Turkic *eńe / *ana (“mother”).
Cognate with
Kumyk къайын ана (qayın ana),
Southern Altai кайын эне (kayïn ene),
Crimean Tatar qaynana,
Uzbek qaynana,
Uyghur قېينىنا (qëynina),
Turkmen gaýynene,
Turkish kaynana,
Azerbaijani qayınana,
Khakas хазине (xazine, “mother-in-law”), etc.

Ҡәйнәһенә инсульт булып, аяҡтан ҡалған.

(His/her) mother-in-law had a stroke and lost the ability to walk.

Qəynəhenə insulʹt bulıp, ayaqtan qalğan.

mother-in-law, the mother of one's husband or wife


тәржемәсе

head

тәржемәсе • (tərjeməse)

ba-noun

тәржемәсе • (tərjeməse)

tərjeməse (romanization)
тәржемәсе (absolute singular)
тәржемәселәр (absolute plural)
тәржемәсенең (definite genitive singular)
тәржемәселәрҙең (definite genitive plural)
тәржемәсегә (dative singular)
тәржемәселәргә (dative plural)
тәржемәсене (accusative definite singular)
тәржемәселәрҙе (accusative definite plural)
тәржемәселә (locative singular)
тәржемәселәрҙә (locative plural)
тәржемәсенән (ablative singular)
тәржемәселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәржемәселәр

тәржемәсенең

тәржемәселәрҙең

тәржемәселәргә

тәржемәселәрҙе

тәржемәселәрҙә

тәржемәсенән

тәржемәселәрҙән

тәр‧же‧мә‧се

From тәржемә (tərjemə, “translation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Tatar тәрҗемәче (tärcemäçe, “translator, interpreter”).


тоҙаҡ

head

тоҙаҡ • (toźaq)

ba-noun

тоҙаҡ • (toźaq)

toźaq (romanization)
тоҙаҡ (absolute singular)
тоҙаҡтар (absolute plural)
тоҙаҡтың (definite genitive singular)
тоҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
тоҙаҡҡа (dative singular)
тоҙаҡтарға (dative plural)
тоҙаҡты (accusative definite singular)
тоҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
тоҙаҡта (locative singular)
тоҙаҡтарҙа (locative plural)
тоҙаҡтан (ablative singular)
тоҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *tuzaq (“snare, trap”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuzaq, “snare, trap”);
Kazakh тұзақ (tūzaq),
Kyrgyz тузак (tuzak),
Southern Altai тузак (tuzak),
Uzbek tuzoq,
Turkish tuzak,
Tuvan дузак (duzak),
Yakut туһах (tuhaq, “snare, trap”),
etc.


еҙнә

head

еҙнә • (yeźnə)

ba-noun

еҙнә • (yeźnə)

yeźnə (romanization)
еҙнә (absolute singular)
еҙнәләр (absolute plural)
еҙнәнең (definite genitive singular)
еҙнәләрҙең (definite genitive plural)
еҙнәкә (dative singular)
еҙнәләргә (dative plural)
еҙнәне (accusative definite singular)
еҙнәләрҙе (accusative definite plural)
еҙнәлә (locative singular)
еҙнәләрҙә (locative plural)
еҙнәнән (ablative singular)
еҙнәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yeŕne (“older female relative's husband”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (yeznä, “elder sister's husband”);
Tatar җизнә (ciznä), җизни (cizni),
Kazakh жезде (jezde),
Kyrgyz жезде (jezde), Southern Altai јесте (ǰeste),
Uzbek yezna,
Azerbaijani yeznə,
Khakas чисте (çiste),
Tuvan честе (çeste, “elder sister's husband”).

cog

the husband of one's elder sister or one's parent's younger sister; the husband of a female blood relative who is older than the speaker but younger than the speaker's parents


бәпес

head

бәпес • (bəpes)

ba-noun

бәпес • (bəpes)

bəpes (romanization)
бәпес (absolute singular)
бәпесҙәр (absolute plural)
бәпесҙең (definite genitive singular)
бәпесҙәрҙең (definite genitive plural)
бәпесгә (dative singular)
бәпесҙәргә (dative plural)
бәпесҙе (accusative definite singular)
бәпесҙәрҙе (accusative definite plural)
бәпесҙә (locative singular)
бәпесҙәрҙә (locative plural)
бәпесҙән (ablative singular)
бәпесҙәрҙән (ablative plural)


бәпәй

head

бәпәй • (bəpəy)

ba-noun

бәпәй • (bəpəy)

bəpəy (romanization)
бәпәй (absolute singular)
бәпәйҙәр (absolute plural)
бәпәйҙең (definite genitive singular)
бәпәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бәпәйгә (dative singular)
бәпәйҙәргә (dative plural)
бәпәйҙе (accusative definite singular)
бәпәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бәпәйҙә (locative singular)
бәпәйҙәрҙә (locative plural)
бәпәйҙән (ablative singular)
бәпәйҙәрҙән (ablative plural)

Ideophonic. Compare to
Tatar бәбәй (bäbäy, “baby”), Crimean Tatar bebey (“baby”), Turkish bebek (“baby”),
Gulf Arabic بيبي (baybī, “baby”),
Bulgarian бебе (bebe, “baby”),
French bébé (“baby”),
English baby, etc.

(regional, sub-standard) baby, small child


тылсымсы

head

тылсымсы • (tılsımsı)

ba-noun

тылсымсы • (tılsımsı)

tılsımsı (romanization)
тылсымсы (absolute singular)
тылсымсылар (absolute plural)
тылсымсының (definite genitive singular)
тылсымсыларҙың (definite genitive plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative definite singular)
тылсымсыларҙы (accusative definite plural)
тылсымсыла (locative singular)
тылсымсыларҙа (locative plural)
тылсымсынан (ablative singular)
тылсымсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тылсымсыларҙың

тылсымсыларға

тылсымсыларҙы

тылсымсыларҙа

тылсымсыларҙан

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞]

From тылсым (tılsım, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially white-hat magician)


сихырсы

head

сихырсы • (sixırsı)

ba-noun

сихырсы • (sixırsı)

sixırsı (romanization)
сихырсы (absolute singular)
сихырсылар (absolute plural)
сихырсының (definite genitive singular)
сихырсыларҙың (definite genitive plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative definite singular)
сихырсыларҙы (accusative definite plural)
сихырсыла (locative singular)
сихырсыларҙа (locative plural)
сихырсынан (ablative singular)
сихырсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сихырсыларҙың

сихырсыларға

сихырсыларҙы

сихырсыларҙа

сихырсыларҙан

[sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞]

From сихыр (sixır, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially black-hat magician); sorcerer, wizard, etc.


туңдырма

head

туңдырма • (tuñdırma)

ba-noun

туңдырма • (tuñdırma)

tuñdırma (romanization)
туңдырма (absolute singular)
туңдырмалар (absolute plural)
туңдырманың (definite genitive singular)
туңдырмаларҙың (definite genitive plural)
туңдырмаға (dative singular)
туңдырмаларға (dative plural)
туңдырманы (accusative definite singular)
туңдырмаларҙы (accusative definite plural)
туңдырмала (locative singular)
туңдырмаларҙа (locative plural)
туңдырманан (ablative singular)
туңдырмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

туңдырмаларҙың

туңдырмаларға

туңдырмаларҙы

туңдырмаларҙа

туңдырмаларҙан

Synchronously, туңдыр- (tuñdır-, “to freeze”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Apparently calqued from Ottoman Turkish طوڭدرمه (toñdïrma, “ice cream”).
Cognate with Kyrgyz тоңдурма (toŋdurma), Southern Altai тоҥдырма (toŋdïrma), Azerbaijani dondurma, Turkish dondurma, Turkmen doňdurma, etc.

bor

Туңдырма яратмаған бала була микән?

Can there be a child who doesn't like ice cream?


белгес

belges (romanization)
белгес (absolute singular)
белгестәр (absolute plural)
белгестең (definite genitive singular)
белгестәрҙең (definite genitive plural)
белгескә (dative singular)
белгестәргә (dative plural)
белгесте (accusative definite singular)
белгестәрҙе (accusative definite plural)
белгестә (locative singular)
белгестәрҙә (locative plural)
белгестән (ablative singular)
белгестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

белгестәрҙең

белгестәрҙән

бел- (bel-, “to know”) + -гес (-ges, suffix forming an agent noun).

af

Белгес өйрәнсектең хаталарын шунда уҡ күреп, төҙәтеп бара.

The specialist immediately sees the apprentice's mistakes and corrects them.

Belges öyrənsekteñ xataların şunda uq kürep, töźətep bara.

Был атамалар тик белгестәргә генә аңлайышлы.

These terms are understandable only to specialists.

Bıl atamalar tik belgestərgə genə añlayışlı.


атай-әсәй

head

атай-әсәй • (atay-əsəy)

ba-noun

атай-әсәй • (atay-əsəy)

atay-əsəy (romanization)
атай-әсәй (absolute singular)
атай-әсәйҙәр (absolute plural)
атай-әсәйҙең (definite genitive singular)
атай-әсәйҙәрҙең (definite genitive plural)
атай-әсәйгә (dative singular)
атай-әсәйҙәргә (dative plural)
атай-әсәйҙе (accusative definite singular)
атай-әсәйҙәрҙе (accusative definite plural)
атай-әсәйҙә (locative singular)
атай-әсәйҙәрҙә (locative plural)
атай-әсәйҙән (ablative singular)
атай-әсәйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

атай-әсәйҙең

атай-әсәйҙән

атай-әсәйҙәр

атай-әсәйҙәрҙең

атай-әсәйҙәргә

атай-әсәйҙәрҙе

атай-әсәйҙәрҙә

атай-әсәйҙәрҙән

Кешене атай-әсәй генә түгел, мөхит тә тәрбиәләй.

It is not only parents, but also the environment that raises a person.

Keşene atay-əsəy genə tügel, möxit tə tərbiələy.

Һәр кешенең аңында «эске бала», «өлкән кеше» һәм «атай-әсәй» йәшәй.
Hər keşeneñ añında «eske bala», «ölkən keşe» həm «atay-əsəy» yəşəy.
Within each person's mind, an "inner child", a "grown-up person" and a "parent" lives.


хәсрәт

head

хәсрәт • (xəsrət)

ba-noun

хәсрәт • (xəsrət)

xəsrət (romanization)
хәсрәт (absolute singular-only)
хәсрәттең (definite genitive singular-only)
хәсрәткә (dative singular-only)
хәсрәтте (accusative definite singular-only)
хәсрәттә (locative singular-only)
хәсрәттән (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic حَسْرَة (ḥasra, “grief, sorrow”).
Cognate with
Turkish hasret (“longing, melancholic desire”).


ҡоймаҡ

qoymaq (romanization)
ҡоймаҡ (absolute singular-only)
ҡоймаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡоймаҡҡа (dative singular-only)
ҡоймаҡты (accusative definite singular-only)
ҡоймаҡта (locative singular-only)
ҡоймаҡтан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh құймақ (qūimaq),
Kyrgyz куймак (kuymak),
Uzbek quymoq,
Uyghur قۇيماق (quymaq, “pancake”),
etc.


ҡаҙы

head

ҡаҙы • (qaźı)

ba-noun

ҡаҙы • (qaźı)

qaźı (romanization)
ҡаҙы (absolute singular-only)
ҡаҙының (definite genitive singular-only)
ҡаҙы (dative singular-only)
ҡаҙыны (accusative definite singular-only)
ҡаҙыла (locative singular-only)
ҡаҙынан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (qazï, “horse abdomen fat and sausage made of it”);
Kazakh қазы (qazy),
Kyrgyz казы (kazı),
Uzbek qazi,
Uyghur قېزى (qëzi, “horse fat; the sausage”),
Khakas хазы (xazı, “horse abdomen fat”),
etc.

cog

sausage made of horse fat and meat, typical of nomadic Turkic cuisines


кәңәшсе

head

кәңәшсе • (kəñəşse)

ba-noun

кәңәшсе • (kəñəşse)

kəñəşse (romanization)
кәңәшсе (absolute singular)
кәңәшселәр (absolute plural)
кәңәшсенең (definite genitive singular)
кәңәшселәрҙең (definite genitive plural)
кәңәшсегә (dative singular)
кәңәшселәргә (dative plural)
кәңәшсене (accusative definite singular)
кәңәшселәрҙе (accusative definite plural)
кәңәшселә (locative singular)
кәңәшселәрҙә (locative plural)
кәңәшсенән (ablative singular)
кәңәшселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәңәшселәрҙең

кәңәшселәргә

кәңәшселәрҙе

кәңәшселәрҙә

кәңәшселәрҙән

[kæ.ŋæʃˈsɪ̞]

From кәңәш (kəñəş, “advice”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (keŋäšči, “advice-giver”);
Tatar киңәшче (kiñäşçe),
Kazakh кеңесші (keñesşı),
Kyrgyz кеңешчи (keŋeşci),
Uzbek kengashchi,
Turkmen geňeşçi (“advice-giver, advisor”).

cog

Tatar киңәшче (kiñäşçe)


кәләш

head

кәләш • (kələş)

ba-noun

кәләш • (kələş)

kələş (romanization)
кәләш (absolute singular)
кәләштәр (absolute plural)
кәләштең (definite genitive singular)
кәләштәрҙең (definite genitive plural)
кәләшкә (dative singular)
кәләштәргә (dative plural)
кәләште (accusative definite singular)
кәләштәрҙе (accusative definite plural)
кәләштә (locative singular)
кәләштәрҙә (locative plural)
кәләштән (ablative singular)
кәләштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹle- (“to court a girl; make a match, agree about a marriage”).


килен

kilen (romanization)
килен (absolute singular)
килендәр (absolute plural)
килендең (definite genitive singular)
килендәрҙең (definite genitive plural)
киленгә (dative singular)
килендәргә (dative plural)
киленде (accusative definite singular)
килендәрҙе (accusative definite plural)
килендә (locative singular)
килендәрҙә (locative plural)
килендән (ablative singular)
килендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹlin (“the wife of a younger male relative”).

Килен күп түҙҙе, сер бирмәне.

The daughter-in-law endured for long (and) made no sign (that she was suffering).

the wife of one's younger male blood relative; daughter-in-law, younger sister-in-law, younger cousin-in-law, etc.


кейәү

head

кейәү • (keyəw)

ba-noun

кейәү • (keyəw)

keyəw (romanization)
кейәү (absolute singular)
кейәүҙәр (absolute plural)
кейәүҙең (definite genitive singular)
кейәүҙәрҙең (definite genitive plural)
кейәүгә (dative singular)
кейәүҙәргә (dative plural)
кейәүҙе (accusative definite singular)
кейәүҙәрҙе (accusative definite plural)
кейәүҙә (locative singular)
кейәүҙәрҙә (locative plural)
кейәүҙән (ablative singular)
кейәүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *küdegü (“young husband; son-in-law”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (küdägü),
Old Uyghur [script needed] (küdägü, “son-in-law”);
Uzbek kuyov,
Turkmen giýew,
Ottoman Turkish گویگو (güvegü), گویگی (güvegi),
Khakas кізӧ,
Yakut күтүөт (kütüöt, “bridegroom; husband of one's younger female relative”).

cog

the husband of one's younger female blood relative; son-in-law, younger brother-in-law, younger cousin-in-law, etc.


әсе

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
A palatal parallel development, compare Bashkir асы (ası, “bitter, sour”) from the same archetype.


сөсө

head

сөсө • (sösö)

ba-adj

сөсө • (sösö)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (süčiğ, “sweet”);
Tatar төче (töçe, “fresh, unsalted”),
Kazakh тұщы (tūşy, “unsalted”),
Kyrgyz чүчү (cücü, “sweet”),
Uzbek chuchuk (“sweet, unsalted”);
Turkish sücü (“wine”).

cog

(food) unsalted or undersalted; unspiced or underspiced

(fermented milk foods) insufficiently fermented, underfermented


тегенсе

tegense (romanization)
тегенсе (absolute singular)
тегенселәр (absolute plural)
тегенсенең (definite genitive singular)
тегенселәрҙең (definite genitive plural)
тегенсегә (dative singular)
тегенселәргә (dative plural)
тегенсене (accusative definite singular)
тегенселәрҙе (accusative definite plural)
тегенселә (locative singular)
тегенселәрҙә (locative plural)
тегенсенән (ablative singular)
тегенселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тегенселәрҙең

тегенселәргә

тегенселәрҙе

тегенселәрҙә

тегенселәрҙән

[tɪ̞.ɡɪ̞nˈsɪ̞]

From теген- (tegen-, “to work as tailor/seamstress”) + -се (-se).
Cognate with
Kazakh тігінші (tıgınşı, “tailor, seamstress”).


башлыҡ

head

башлыҡ • (başlıq)

ba-noun

башлыҡ • (başlıq)

Synchronously, баш (baş, “head”) + -лыҡ (-lıq).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (bašlïq, “chief, leader of a group of people”).

cog

Ғаилә башлығы.

leader of a group of people; head, chief

a headwear item, especially light and/or knitted; cap


Гөлназ

head

Гөлназ • (Gölnaz)

ba-proper noun

Гөлназ • (Gölnaz)

Gölnaz (romanization)
Гөлназ (absolute singular-only)
Гөлназдың (definite genitive singular-only)
Гөлназға (dative singular-only)
Гөлназды (accusative definite singular-only)
Гөлназда (locative singular-only)
Гөлназдан (ablative singular-only)

From Persian گلناز (golnâz, “female given name”).
Compare to Kazakh Гүлназ (Gülnaz), Kyrgyz Гүлназ (Gülnaz), Uzbek Gulnoz.

bor

Алыҫ Ҡырғыҙстандан килгән Гөлназ университеттан һуң тыуған яғына ҡайтырға ниәтләй.

Gulnaz, who has come from the remote Kyrgyzstan, plans to return to her home place after the university.

Alıś Qırğıźstandan kilgən Gölnaz universitettan huñ tıwğan yağına qaytırğa niətləy.

a female given name, Gulnaz, from Persian


бажа

baja (romanization)
бажа (absolute singular)
бажалар (absolute plural)
бажаның (definite genitive singular)
бажаларҙың (definite genitive plural)
бажаға (dative singular)
бажаларға (dative plural)
бажаны (accusative definite singular)
бажаларҙы (accusative definite plural)
бажала (locative singular)
бажаларҙа (locative plural)
бажанан (ablative singular)
бажаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāča (“elder sister; husbands of sisters”).

inh

one's wife's sister's husband; husband of a sister in relation to the husband of another sister; brother-in-law


алъяпҡыс

head

алъяпҡыс • (alʺyapqıs)

ba-noun

алъяпҡыс • (alʺyapqıs)

alʺyapqıs (romanization)
алъяпҡыс (absolute singular)
алъяпҡыстар (absolute plural)
алъяпҡыстың (definite genitive singular)
алъяпҡыстарҙың (definite genitive plural)
алъяпҡысҡа (dative singular)
алъяпҡыстарға (dative plural)
алъяпҡысты (accusative definite singular)
алъяпҡыстарҙы (accusative definite plural)
алъяпҡыста (locative singular)
алъяпҡыстарҙа (locative plural)
алъяпҡыстан (ablative singular)
алъяпҡыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алъяпҡыстарҙың

алъяпҡыстарға

алъяпҡыстарҙы

алъяпҡыстарҙа

алъяпҡыстарҙан

From *alyapqïč (“apron”), synchronously equivalent to ал "front" + яп- "to cover" + -ҡыс "tool suffix".
Cognate with
Tatar алъяпкыч (alʺyapkıç),
Kazakh алжапқыш (aljapqyş),
Kyrgyz алжапкыч (aljapkıc, “apron”).


әсә

From Proto-Turkic *ăča / *ĕče "mother; elder sister; older woman".
Compare with
Kyrgyz эже (eje, “elder sister; a way to address an older woman”),
Southern Altai эје (eǰe, “elder sister; a way to address an older woman”),
Uzbek ocha (“grandmother”),
Uyghur ئاچا (acha, “elder sister; a way to address an older woman”), etc.

cog

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Әсәм теле миңә — сәсән теле. (Rami Garipov)
Əsəm tele miñə — səsən tele.
My mother's tongue to me is bard's language.

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

When her mother died, her father brought home a stepmother.

Əsəhe ülgəs, atahı öygə ügəy əsə alıp qaytqan.


Ғабдулла

head

Ғабдулла • (Ğabdulla)

ba-proper noun

Ғабдулла • (Ğabdulla)

Ğabdulla (romanization)
Ғабдулла (absolute singular-only)
Ғабдулланың (definite genitive singular-only)
Ғабдулла (dative singular-only)
Ғабдулланы (accusative definite singular-only)
Ғабдуллала (locative singular-only)
Ғабдулланан (ablative singular-only)

[ɢɑb.duˈɫːɑ]

[ʁɑb.duˈɫːɑ]

From Arabic عَبْدُ اللّٰه (ʕabdu llāh).
Doublet of Абдулла (Abdulla).

bor

عَبْدُ اللّٰه

a male given name from Arabic, equivalent to English Abdullah


һаҡсы

head

һаҡсы • (haqsı)

ba-noun

һаҡсы • (haqsı)

haqsı (romanization)
һаҡсы (absolute singular)
һаҡсылар (absolute plural)
һаҡсының (definite genitive singular)
һаҡсыларҙың (definite genitive plural)
һаҡсыға (dative singular)
һаҡсыларға (dative plural)
һаҡсыны (accusative definite singular)
һаҡсыларҙы (accusative definite plural)
һаҡсыла (locative singular)
һаҡсыларҙа (locative plural)
һаҡсынан (ablative singular)
һаҡсыларҙан (ablative plural)

From *saq-čï (“guard, watchman”), from
Proto-Turkic *sak (“aware; to protect”).
Cognate with Kazakh сақшы (saqşy, “guard”), Uzbek soqchi (“guard, watchman”).


Фәрит

head

Фәрит • (Fərit)

ba-proper noun

Фәрит • (Fərit)

Fərit (romanization)
Фәрит (absolute singular-only)
Фәриттең (definite genitive singular-only)
Фәриткә (dative singular-only)
Фәритте (accusative definite singular-only)
Фәриттә (locative singular-only)
Фәриттән (ablative singular-only)

a male given name, Fareed or Farid, from Arabic


йәйә

head

йәйә • (yəyə)

ba-noun

йәйә • (yəyə)

yəyə (romanization)
йәйә (absolute singular)
йәйәләр (absolute plural)
йәйәнең (definite genitive singular)
йәйәләрҙең (definite genitive plural)
йәйәгә (dative singular)
йәйәләргә (dative plural)
йәйәне (accusative definite singular)
йәйәләрҙе (accusative definite plural)
йәйәлә (locative singular)
йәйәләрҙә (locative plural)
йәйәнән (ablative singular)
йәйәләрҙән (ablative plural)

From *yaya (“bow”), from Proto-Turkic *yā(y) (“bow”).
Immediately comparable to
Tatar җәя (cäya, “bow”),
Karachay-Balkar джая (caya, “bow”);
further, compare with
Old Uyghur [script needed] (ja, “bow”);
Kazakh жай (jai, “bow”),
Uzbek yoy (“bow; bracket”),
Turkmen ýaý (“bow”),
Azerbaijani yay (“bow”),
Turkish yay (“bow”);
Kyrgyz жаа (jaa, “bow”),
Southern Altai јаа (ǰaa, “bow”),
Tuvan ча (ça, “bow”)
Yakut саа (saa, “rifle”).

Уртаҡ үҙгәреүсәнде йәйә тышына сығарып күсереп яҙайыҡ.

Let us rewrite (the expression) by taking the common variable outside of the brackets.

Urtaq üźgərewsənde yəyə tışına sığarıp küserep yaźayıq.

(punctuation mark, mathematics) bracket(s), (a pair of) parenthesis


Гүзәл

head

Гүзәл • (Güzəl)

ba-proper noun

Гүзәл • (Güzəl)

Güzəl (romanization)
Гүзәл (absolute singular-only)
Гүзәлдең (definite genitive singular-only)
Гүзәлгә (dative singular-only)
Гүзәлде (accusative definite singular-only)
Гүзәлдә (locative singular-only)
Гүзәлдән (ablative singular-only)


асыу

head

асыу • (asıw)

ba-noun

асыу • (asıw)

asıw (romanization)
асыу (absolute singular-only)
асыуҙың (definite genitive singular-only)
асыуға (dative singular-only)
асыуҙы (accusative definite singular-only)
асыуҙа (locative singular-only)
асыуҙан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar ачу (açu, “anger”),
Kazakh ашу (aşu, “anger”),
Kumyk ачув (açuw, “anger”),
Southern Altai ачу (aču, “anger”),
Kyrgyz ачуу (acuu, “anger”).


ҡараҡ

qaraq (romanization)
ҡараҡ (absolute singular)
ҡараҡтар (absolute plural)
ҡараҡтың (definite genitive singular)
ҡараҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡараҡҡа (dative singular)
ҡараҡтарға (dative plural)
ҡараҡты (accusative definite singular)
ҡараҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡараҡта (locative singular)
ҡараҡтарҙа (locative plural)
ҡараҡтан (ablative singular)
ҡараҡтарҙан (ablative plural)

Compare
Old Uyghur [script needed] (qaraqčï, “robber, bandit”), Karakhanid [script needed] (qaraqla-, “to rob”).
Relation to qara- (“to look”) is unclear.

cog

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай. (Matthew 6:19)

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not corrupt, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.


ҡурҡаҡ

From *qorqaq (“coward”), from Proto-Turkic *kork- (“to be afraid”).
Cognate with Tatar куркак (qurkak), Kazakh қорқақ (qorqaq), Kyrgyz коркок (korkok), Uzbek qo'rqoq, Uyghur قورقاق (qorqaq), Azerbaijani qorxaq, Turkish korkak (“coward”).


бирсәткә

head

бирсәткә • (birsətkə)

ba-noun

бирсәткә • (birsətkə)

birsətkə (romanization)
бирсәткә (absolute singular)
бирсәткәләр (absolute plural)
бирсәткәнең (definite genitive singular)
бирсәткәләрҙең (definite genitive plural)
бирсәткәгә (dative singular)
бирсәткәләргә (dative plural)
бирсәткәне (accusative definite singular)
бирсәткәләрҙе (accusative definite plural)
бирсәткәлә (locative singular)
бирсәткәләрҙә (locative plural)
бирсәткәнән (ablative singular)
бирсәткәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бирсәткәләрҙең

бирсәткәләргә

бирсәткәләрҙе

бирсәткәләрҙә

бирсәткәләрҙән

Adapted from Russian перча́тка (perčátka, “glove”).

Баҡса өйөн йыйыштырғанда саң борхотмағыҙ, битлек, бирсәткә кейегеҙ.

When cleaning (your) garden cottage, do not raise dust, wear a mask (and) gloves.

Baqsa öyön yıyıştırğanda sañ borxotmağıź, bitlek, birsətkə keyegeź.


ҡырғыҙ

head

ҡырғыҙ • (qırğıź)

ba-noun

ҡырғыҙ • (qırğıź)

qırğıź (romanization)
ҡырғыҙ (absolute singular)
ҡырғыҙҙар (absolute plural)
ҡырғыҙҙың (definite genitive singular)
ҡырғыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырғыҙға (dative singular)
ҡырғыҙҙарға (dative plural)
ҡырғыҙҙы (accusative definite singular)
ҡырғыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырғыҙҙа (locative singular)
ҡырғыҙҙарҙа (locative plural)
ҡырғыҙҙан (ablative singular)
ҡырғыҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырғыҙҙарҙың

ҡырғыҙҙарҙан

Borrowed from the Kyrgyz endonym. More at Kyrgyz.

Ҡырғыҙ теле.

Kuzïykurpas and Mayanhïvlïw (Bashkir folk epic):

Бөтәһенән бигерәк ҡырғыҙ батырҙарынан Сарыбай тигәне уның менән күрешергә һәм дуҫлашырға теләй.
Bötəhenən bigerək qırğıź batırźarınan Sarıbay tigəne unıñ menən küreşergə həm duślaşırğa teləy.
Of all the Kyrgyz brave men, one named Sarïbay wanted the most to meet and make friends with him.

ba:Ҡырғыҙҙар


Дилбәр

head

Дилбәр • (Dilbər)

ba-proper noun

Дилбәр • (Dilbər)

Dilbər (romanization)
Дилбәр (absolute singular-only)
Дилбәрҙең (definite genitive singular-only)
Дилбәргә (dative singular-only)
Дилбәрҙе (accusative definite singular-only)
Дилбәрҙә (locative singular-only)
Дилбәрҙән (ablative singular-only)

From Persian دلبر (delbar, “love, beloved”).
Compare to Uzbek Dilbar, Turkish Dilber (“female name”); Turkish dilber (“attractive”).


һаҙаҡ

head

һаҙаҡ • (haźaq)

ba-noun

һаҙаҡ • (haźaq)

haźaq (romanization)
һаҙаҡ (absolute singular)
һаҙаҡтар (absolute plural)
һаҙаҡтың (definite genitive singular)
һаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
һаҙаҡҡа (dative singular)
һаҙаҡтарға (dative plural)
һаҙаҡты (accusative definite singular)
һаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
һаҙаҡта (locative singular)
һаҙаҡтарҙа (locative plural)
һаҙаҡтан (ablative singular)
һаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *saɣadag (“quiver”) — compare Kalmyk саадг (saadg), Mongolian саадаг (saadag, “quiver”).
Cognates include
Kazakh садақ (sadaq, “bow; quiver”),
Kyrgyz саадак (saadak, “quiver; bow; arrow”),
Uzbek sadoq (“quiver”),
Uyghur ساغداق (saghdaq, “bow”),
Azerbaijani sadaq (“quiver”),
Khakas саадах (saadax, “quiver”),
Yakut саадах (saadaq, “bow; bow sheath”).

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.


көтөүсе

head

көтөүсе • (kötöwse)

ba-noun

көтөүсе • (kötöwse)

kötöwse (romanization)
көтөүсе (absolute singular)
көтөүселәр (absolute plural)
көтөүсенең (definite genitive singular)
көтөүселәрҙең (definite genitive plural)
көтөүсегә (dative singular)
көтөүселәргә (dative plural)
көтөүсене (accusative definite singular)
көтөүселәрҙе (accusative definite plural)
көтөүселә (locative singular)
көтөүселәрҙә (locative plural)
көтөүсенән (ablative singular)
көтөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көтөүселәрҙең

көтөүселәргә

көтөүселәрҙе

көтөүселәрҙә

көтөүселәрҙән

[kɪ̞.tɪ̞wˈsɪ̞]

From көтөү (kötöw, “herd; to tend to cattle”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


ҡурҡыу

From Proto-Turkic *kork- (“to fear”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (qorq-), Old Uyghur [script needed] (qorq-, “to fear”);
Kazakh қорқу (qorqu), Uzbek qoʻrqmoq, Azerbaijani qorxmak, Turkish korkmak, Tuvan коргар (korgar), Chuvash хӑра (hăra, “to fear”).

cog

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

A child is not afraid of anything (when) next to his/her father.

Atahı ergəhendə bala ber nimənən də qurqmay.

Беҙҙең ойошма конкурент көрәшенән ҡурҡмай.

Our organization is not afraid of competitive struggle.

Beźźeñ oyoşma konkurent körəşenən qurqmay.


Әйүп

head

Әйүп • (Əyüp)

ba-proper noun

Әйүп • (Əyüp)

Əyüp (romanization)
Әйүп (absolute singular-only)
Әйүп (definite genitive singular-only)
Әйүп (dative singular-only)
Әйүп (accusative definite singular-only)
Әйүп (locative singular-only)
Әйүп (ablative singular-only)

From Arabic أَيُّوب (ʔayyūb), from Hebrew איוב (iyov).


Зәкәриә

head

Зәкәриә • (Zəkəriə)

ba-proper noun

Зәкәриә • (Zəkəriə)

From Arabic زَكَرِيَّا (zakariyyā), from Hebrew זכריה. Akin to Zechariah.

a male given name from Arabic, equivalent to English Zechariah


онотоу

From Proto-Turkic *umnït- (“to forget”).
Cognate with Cognate with Old Turkic [script needed] (unıt-, “to forget”);
Kazakh ұмыту (ūmytu, “to forget”), Kyrgyz унутуу (unutuu, “to forget”), Khakas ундирға (undirğa, “to forget”), Uzbek unutmoq (“to forget”), Turkmen unutmak (“to forget”), Turkish unutmak (“to forget”).

cog

Өләсәйем шофёрҙың исемен дә, ҡайһы ауылдан икәнен дә онотҡан.

My grandma forgot both the driver's name and from which village he was.

Öləsəyem şofyorźıñ isemen də, qayhı awıldan ikənen də onotqan.


һатыусы

head

һатыусы • (hatıwsı)

ba-noun

һатыусы • (hatıwsı)

hatıwsı (romanization)
һатыусы (absolute singular)
һатыусылар (absolute plural)
һатыусының (definite genitive singular)
һатыусыларҙың (definite genitive plural)
һатыусыға (dative singular)
һатыусыларға (dative plural)
һатыусыны (accusative definite singular)
һатыусыларҙы (accusative definite plural)
һатыусыла (locative singular)
һатыусыларҙа (locative plural)
һатыусынан (ablative singular)
һатыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һатыусыларҙың

һатыусыларға

һатыусыларҙы

һатыусыларҙа

һатыусыларҙан

From Proto-Turkic *sat-ïg-čï (“seller”), from Proto-Turkic *sat- (“to sell”).
Cognate with Kazakh сатушы (satuşy, “seller”), Southern Altai садучы (sadučï, “seller”), Turkish satıcı (“seller”), Dolgan атыыһыт (“merchant”), Chuvash сутуҫӑ (sut̬uś̬ă, “salesman”), etc.
Synchronously, һатыу (hatıw, “to sell”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


иҫтәлек

head

иҫтәлек • (iśtəlek)

ba-noun

иҫтәлек • (iśtəlek)

iśtəlek (romanization)
иҫтәлек (absolute singular)
иҫтәлектәр (absolute plural)
иҫтәлектең (definite genitive singular)
иҫтәлектәрҙең (definite genitive plural)
иҫтәлеккә (dative singular)
иҫтәлектәргә (dative plural)
иҫтәлекте (accusative definite singular)
иҫтәлектәрҙе (accusative definite plural)
иҫтәлектә (locative singular)
иҫтәлектәрҙә (locative plural)
иҫтәлектән (ablative singular)
иҫтәлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

иҫтәлектәрҙең

иҫтәлектәргә

иҫтәлектәрҙе

иҫтәлектәрҙә

иҫтәлектәрҙән

memory, recollection, a record about a thing or past event(s) that can be recalled


кинйә

head

кинйә • (kinyə)

ba-noun

кинйә • (kinyə)

kinyə (romanization)
кинйә (absolute singular)
кинйәләр (absolute plural)
кинйәнең (definite genitive singular)
кинйәләрҙең (definite genitive plural)
кинйәгә (dative singular)
кинйәләргә (dative plural)
кинйәне (accusative definite singular)
кинйәләрҙе (accusative definite plural)
кинйәлә (locative singular)
кинйәләрҙә (locative plural)
кинйәнән (ablative singular)
кинйәләрҙән (ablative plural)

the youngest child in a family, lastborn


тәмәке тартыу

head

тәмәке тартыу • (təməke tartıw)

ba-noun

тәмәке тартыу • (təməke tartıw)

təməke tartıw (romanization)
тәмәке тартыу (absolute singular)
тәмәке тартыуҙар (absolute plural)
тәмәке тартыуҙың (definite genitive singular)
тәмәке тартыуҙарҙың (definite genitive plural)
тәмәке тартыуға (dative singular)
тәмәке тартыуҙарға (dative plural)
тәмәке тартыуҙы (accusative definite singular)
тәмәке тартыуҙарҙы (accusative definite plural)
тәмәке тартыуҙа (locative singular)
тәмәке тартыуҙарҙа (locative plural)
тәмәке тартыуҙан (ablative singular)
тәмәке тартыуҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тәмәке тартыу

тәмәке тартыуҙың

тәмәке тартыуға

тәмәке тартыуҙы

тәмәке тартыуҙа

тәмәке тартыуҙан

тәмәке тартыуҙар

тәмәке тартыуҙарҙың

тәмәке тартыуҙарға

тәмәке тартыуҙарҙы

тәмәке тартыуҙарҙа

тәмәке тартыуҙарҙан

Compare to
Tatar тәмәке тарту (tämäke tartu),
Kazakh темекі тарту (temekı tartu),
Kyrgyz тамеки тартуу (tameki tartuu),
Tuvan таакпы тыртар (taakpı tırtar, “to smoke”).

cog

тәмәке тарту

темекі тарту

тамеки тартуу

таакпы тыртар

Тәмәке тартыуҙан баш тартығыҙ.

Тәмәке тартыу шулай уҡ тирә-яҡтағы кешеләр өсөн дә хәүефле.

Smoking is also dangerous to the people around (the smoker).

Təməke tartıw şulay uq tirə-yaqtağı keşelər ösön də xəwefle.


баҙыян

head

баҙыян • (baźıyan)

ba-noun

баҙыян • (baźıyan)

baźıyan (romanization)
баҙыян (absolute singular-only)
баҙыяндың (definite genitive singular-only)
баҙыянға (dative singular-only)
баҙыянды (accusative definite singular-only)
баҙыянда (locative singular-only)
баҙыяндан (ablative singular-only)

[bɑ.ðɯ̞ˈjɑn]

From Persian بادیان (bâdiyân, “Illicium verum”).
Cognate with Kazakh бәден (bäden, “anise”), Azerbaijani badyan (“Japanese star anise”).

cog

Illicium verum
Illicium verum#Translingual

Illicium anisatum
Illicium anisatum#Translingual


төҙөүсе

head

төҙөүсе • (töźöwse)

ba-noun

төҙөүсе • (töźöwse)

töźöwse (romanization)
төҙөүсе (absolute singular)
төҙөүселәр (absolute plural)
төҙөүсенең (definite genitive singular)
төҙөүселәрҙең (definite genitive plural)
төҙөүсегә (dative singular)
төҙөүселәргә (dative plural)
төҙөүсене (accusative definite singular)
төҙөүселәрҙе (accusative definite plural)
төҙөүселә (locative singular)
төҙөүселәрҙә (locative plural)
төҙөүсенән (ablative singular)
төҙөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төҙөүселәрҙең

төҙөүселәргә

төҙөүселәрҙе

төҙөүселәрҙә

төҙөүселәрҙән

[tʏ̞.ðʏ̞wˈsɪ̞ᵝ]

Synchronously, төҙөү (töźöw, “to build”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.

builder, constructor
construction worker

compilor; author of a collection of texts, digest, anthology etc.


өлкән

head

өлкән • (ölkən)

ba-adj

өлкән • (ölkən)

Cognate with Kazakh үлкен (ülken, “large, big”), Kumyk үьйкен, Kyrgyz үлкөн (ülkön), Uzbek ulkan (“large, big”).

cog

Kumyk үьйкен


өркөү

From Proto-Turkic *ürk- (“to be afraid”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ürk-, “to startle (of sheep)”);
Kyrgyz үркүү (ürküü, “to be frightened of”), Southern Altai ӱркӱӱр (ürküür), Uzbek hurkmoq, Uyghur ئۈركىمەك (ürkimek), Turkish ürkmek.

to startle, to flee away with fear (of animals)


суҡмар

suqmar (romanization)
суҡмар (absolute singular)
суҡмарҙар (absolute plural)
суҡмарҙың (definite genitive singular)
суҡмарҙарҙың (definite genitive plural)
суҡмарға (dative singular)
суҡмарҙарға (dative plural)
суҡмарҙы (accusative definite singular)
суҡмарҙарҙы (accusative definite plural)
суҡмарҙа (locative singular)
суҡмарҙарҙа (locative plural)
суҡмарҙан (ablative singular)
суҡмарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суҡмарҙарҙың

суҡмарҙарҙан

Cognate with
Chagatai چوقمار (çoqmar, “cudgel”); Karaim čokmar (“cudgel”), Kumyk чокъмар (çoqmar, “cudgel”), Kazakh шоқпар (şoqpar, “cudgel”), Southern Altai чокпор (čokpor, “cudgel”), Kyrgyz чокмор (cokmor, “cudgel”), Uzbek choʻqmor (“cudgel”), Khakas сохпар (soxpar, “stick, maul”).

cog

cudgel, a heavy club with a rounded head


ойоҡ

oyoq (romanization)
ойоҡ (absolute singular)
ойоҡтар (absolute plural)
ойоҡтоң (definite genitive singular)
ойоҡтарҙың (definite genitive plural)
ойоҡҡа (dative singular)
ойоҡтарға (dative plural)
ойоҡто (accusative definite singular)
ойоҡтарҙы (accusative definite plural)
ойоҡта (locative singular)
ойоҡтарҙа (locative plural)
ойоҡтан (ablative singular)
ойоҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (ujuq, “felt stocking”);
Tatar оек (oyek), Kazakh ұйық (ūiyq, “woolen sock(s)”), Kumyk уюкъ (uyuq, “felt boot”), Southern Altai ук (uk, “felt stocking”), Khakas ух (ux, “stocking; sock”).


европалы

head

европалы • (yevropalı)

ba-noun

европалы • (yevropalı)

yevropalı (romanization)
европалы (absolute singular)
европалылар (absolute plural)
европалының (definite genitive singular)
европалыларҙың (definite genitive plural)
европалыға (dative singular)
европалыларға (dative plural)
европалыны (accusative definite singular)
европалыларҙы (accusative definite plural)
европалыла (locative singular)
европалыларҙа (locative plural)
европалынан (ablative singular)
европалыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

европалыларҙың

европалыларға

европалыларҙы

европалыларҙа

европалыларҙан