бал

bal (romanization)
бал (absolute singular-only)
балдың (definite genitive singular-only)
балға (dative singular-only)
балды (accusative definite singular-only)
балда (locative singular-only)
балдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bạl (“honey”).
Cognate with
Shor пал (“honey”),
Turkish bal (“honey”),
Chuvash пыл (pyl, “honey”).

mead; alcoholic drink fermented from honey and water


каса

kasa (romanization)
каса (absolute singular)
касалар (absolute plural)
касаның (definite genitive singular)
касаларҙың (definite genitive plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative definite singular)
касаларҙы (accusative definite plural)
касала (locative singular)
касаларҙа (locative plural)
касанан (ablative singular)
касаларҙан (ablative plural)

From Persian کاسه (kâse).
Compare with
Kazakh, Kyrgyz кесе (kese),
Turkish kâse,
Turkmen käse, etc.


бау

baw (romanization)
бау (absolute singular)
бауҙар (absolute plural)
бауҙың (definite genitive singular)
бауҙарҙың (definite genitive plural)
бауға (dative singular)
бауҙарға (dative plural)
бауҙы (accusative definite singular)
бауҙарҙы (accusative definite plural)
бауҙа (locative singular)
бауҙарҙа (locative plural)
бауҙан (ablative singular)
бауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *baw, from Common Turkic *bāg (“rope, binder”), from Proto-Turkic *b(i)ā- (“to bind, fasten”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bağ, “band, binder; bond”);
Kazakh бау (bau, “cord, binder”),
Kyrgyz боо (boo, “cord, binder”),
Southern Altai буу (buu, “cord”),
Crimean Tatar bav (“knot”),
Uzbek bogʻ (“cord; bundle”),
Turkish bağ (“connection”),
Yakut быа (bıa, “cord, lace”), etc.


егет

yeget (romanization)
егет (absolute singular)
егеттәр (absolute plural)
егеттең (definite genitive singular)
егеттәрҙең (definite genitive plural)
егеткә (dative singular)
егеттәргә (dative plural)
егетте (accusative definite singular)
егеттәрҙе (accusative definite plural)
егеттә (locative singular)
егеттәрҙә (locative plural)
егеттән (ablative singular)
егеттәрҙән (ablative plural)

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

young man, young male adult (aged around 17-25)


фирүзә

head

фирүзә • (firüzə)

ba-noun

фирүзә • (firüzə)


аш

aş (romanization)
аш (absolute singular)
аштар (absolute plural)
аштың (definite genitive singular)
аштарҙың (definite genitive plural)
ашҡа (dative singular)
аштарға (dative plural)
ашты (accusative definite singular)
аштарҙы (accusative definite plural)
ашта (locative singular)
аштарҙа (locative plural)
аштан (ablative singular)
аштарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *aš (“food, meal”), from Proto-Turkic *(i)aĺ (“food, meal”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aš, “food, meal”);
Uzbek osh (“hot meal; pilaf”),
Turkish aş (“cooked food, meal”),
Yakut ас (as, “food, meal”), etc.

cog

Аштың тоҙо сыҡмаған.


ит

it (romanization)
ит (absolute singular-only)
иттең (definite genitive singular-only)
иткә (dative singular-only)
итте (accusative definite singular-only)
иттә (locative singular-only)
иттән (ablative singular-only)

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


манга

Borrowed from Russian ма́нга (mánga), from Japanese 漫画(まんが) (manga).

(comics) manga (comic originating in Japan)


ир

ir (romanization)
ир (absolute singular)
ирҙәр (absolute plural)
ирҙең (definite genitive singular)
ирҙәрҙең (definite genitive plural)
иргә (dative singular)
ирҙәргә (dative plural)
ирҙе (accusative definite singular)
ирҙәрҙе (accusative definite plural)
ирҙә (locative singular)
ирҙәрҙә (locative plural)
ирҙән (ablative singular)
ирҙәрҙән (ablative plural)

Был көй ғәҙәттә ирҙәр бейегәндә уйнала.

This tune is usually played when men dance.

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, sense of dignity makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

Ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй, ире елкәһендә йәшәй.

The woman does not work anywhere (and) lives off her husband.

Qatın ber qayźa la eşləməy, ire yelkəhendə yəşəy.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: bring our husbands home from Siberia!

Эстән янып-көйөүгә ҡарамаҫтан, кисерештәренең тамсыһын да иренә күрһәтергә ашыҡманы.

Although ablaze within, (she) did not hurry to show a droplet of her feelings to her husband.

Estən yanıp-köyöwgə qaramaśtan, kisereştəreneñ tamsıhın da irenə kürhətergə aşıqmanı.


тат

tat (romanization)
тат (absolute singular)
таттар (absolute plural)
таттың (definite genitive singular)
таттарҙың (definite genitive plural)
татҡа (dative singular)
таттарға (dative plural)
татты (accusative definite singular)
таттарҙы (accusative definite plural)
татта (locative singular)
таттарҙа (locative plural)
таттан (ablative singular)
таттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dāt (“good taste”).
Cognate with Uzbek tot (“taste”), Turkmen dat (“taste”), Azerbaijani dad (“taste”).
Also compare derivatives:
Kazakh татым (tatym, “taste”), Kazakh тәтті (tättı, “sweet, palatable”),
Kyrgyz татык (tatık, “taste”), таттуу (tattuu, “sweet”), Southern Altai тату (tatu, “taste, sweet”).

(more specifically) sweet taste, sweetness


шәкәр

head

шәкәр • (şəkər)

ba-noun

шәкәр • (şəkər)

şəkər (romanization)
шәкәр (absolute singular-only)
шәкәрҙең (definite genitive singular-only)
шәкәргә (dative singular-only)
шәкәрҙе (accusative definite singular-only)
шәкәрҙә (locative singular-only)
шәкәрҙән (ablative singular-only)

Borrowed from Persian شکر (šakar, “sugar”).

Шәкәр һауыты.

Шаҡмаҡ шәкәр.

Шәкәр ҡушылмаған.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


балта

balta (romanization)
балта (absolute singular)
балталар (absolute plural)
балтаның (definite genitive singular)
балталарҙың (definite genitive plural)
балтаға (dative singular)
балталарға (dative plural)
балтаны (accusative definite singular)
балталарҙы (accusative definite plural)
балтала (locative singular)
балталарҙа (locative plural)
балтанан (ablative singular)
балталарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *baltu (“axe”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (baltu, “axe”),
Kazakh балта (balta), Kyrgyz балта (balta), Uzbek bolta, Southern Altai малта (malta), Khakas малта (malta), etc.


икмәк

head

икмәк • (ikmək)

ba-noun

икмәк • (ikmək)

ikmək (romanization)
икмәк (absolute singular-only)
икмәктең (definite genitive singular-only)
икмәккә (dative singular-only)
икмәкте (accusative definite singular-only)
икмәктә (locative singular-only)
икмәктән (ablative singular-only)

Икмәк

From Proto-Turkic *etmek /*ötmek (“bread”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etmäk, “bread”), Karakhanid [script needed] (ötmäk, “bread”);
Tatar икмәк (ikmäk),
Khakas іпек (ìpek),
Kazakh өтпек (ötpek),
Kumyk экмек (ekmek),
Karachay-Balkar ётмек (ötmek),
Crimean Tatar ötmek,
Azerbaijani əkmək,
Turkish ekmek,
Shor итпек (itpek, “bread”).

cog

Арыш икмәге.

Сөсө икмәк.

Икмәк ҡалайы.

Көлдә бешкән икмәк.

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

One of those (sitting) around the bonfire held out (some) bread to him.

Usaq tirəhendəgelərźeñ berehe uğa ikmək hondo.


бала

bala (romanization)
бала (absolute singular)
балалар (absolute plural)
баланың (definite genitive singular)
балаларҙың (definite genitive plural)
балаға (dative singular)
балаларға (dative plural)
баланы (accusative definite singular)
балаларҙы (accusative definite plural)
балала (locative singular)
балаларҙа (locative plural)
баланан (ablative singular)
балаларҙан (ablative plural)

Имсәк бала.


ат

at (romanization)
ат (absolute singular)
аттар (absolute plural)
аттың (definite genitive singular)
аттарҙың (definite genitive plural)
атҡа (dative singular)
аттарға (dative plural)
атты (accusative definite singular)
аттарҙы (accusative definite plural)
атта (locative singular)
аттарҙа (locative plural)
аттан (ablative singular)
аттарҙан (ablative plural)


таж

taj (romanization)
таж (absolute singular)
таждар (absolute plural)
таждың (definite genitive singular)
таждарҙың (definite genitive plural)
тажға (dative singular)
таждарға (dative plural)
тажды (accusative definite singular)
таждарҙы (accusative definite plural)
тажда (locative singular)
таждарҙа (locative plural)
таждан (ablative singular)
таждарҙан (ablative plural)

wreath (an ornamental circular band made of plaited flowers and leaves and used as decoration)


һуған

head

һуған • (huğan)

ba-noun

һуған • (huğan)

huğan (romanization)
һуған (absolute singular-only)
һуғандың (definite genitive singular-only)
һуғанға (dative singular-only)
һуғанды (accusative definite singular-only)
һуғанда (locative singular-only)
һуғандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sogan (“onion”). Cognate with Turkish soğan.


балыҡ

head

балыҡ • (balıq)

ba-noun

балыҡ • (balıq)

balıq (romanization)
балыҡ (absolute singular)
балыҡтар (absolute plural)
балыҡтың (definite genitive singular)
балыҡтарҙың (definite genitive plural)
балыҡҡа (dative singular)
балыҡтарға (dative plural)
балыҡты (accusative definite singular)
балыҡтарҙы (accusative definite plural)
балыҡта (locative singular)
балыҡтарҙа (locative plural)
балыҡтан (ablative singular)
балыҡтарҙан (ablative plural)

Балыҡ

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

At exactly this time, various types of fish spawn.

Tap oşo osorźa törlö balıqtar ıwıldırıq səsə.

Балыҡ майы.

Балыҡ һурпаһы.

Балыҡ һатыусы.

Бешерелгән һәм ыҫланған балыҡтан төрлө салат эшләп була.

Different salads can be made from boiled and smoked fish.

Beşerelgən həm ıślanğan balıqtan törlö salat eşləp bula.


һүҙлек

head

һүҙлек • (hüźlek)

ba-noun

һүҙлек • (hüźlek)

hüźlek (romanization)
һүҙлек (absolute singular)
һүҙлектәр (absolute plural)
һүҙлектең (definite genitive singular)
һүҙлектәрҙең (definite genitive plural)
һүҙлеккә (dative singular)
һүҙлектәргә (dative plural)
һүҙлекте (accusative definite singular)
һүҙлектәрҙе (accusative definite plural)
һүҙлектә (locative singular)
һүҙлектәрҙә (locative plural)
һүҙлектән (ablative singular)
һүҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һүҙлектәрҙең

һүҙлектәрҙән

һүҙ (hüź, “word”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting a group or compendium”).
Compare to
Tatar сүзлек (süzlek, “dictionary”),
Kazakh сөздік (sözdık, “dictionary”),
Kyrgyz сөздүк (sözdük, “dictionary”),
Shor сӧстӱк (söstük, “dictionary”)
Azerbaijani sözlük (“dictionary”),


һарымһаҡ

head

һарымһаҡ • (harımhaq)

ba-noun

һарымһаҡ • (harımhaq)

harımhaq (romanization)
һарымһаҡ (absolute singular-only)
һарымһаҡтың (definite genitive singular-only)
һарымһаҡҡа (dative singular-only)
һарымһаҡты (accusative definite singular-only)
һарымһаҡта (locative singular-only)
һарымһаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sarïmsak (“garlic”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (sarmusak) / Old Turkic [script needed] (samursaq, “garlic”);
Kazakh сарымсақ (sarymsaq),
Kyrgyz сарымсак (sarımsak),
Kumyk самурсакъ (samursaq),
Uzbek sarimsoq,
Uyghur سامساق (samsaq),
Turkmen sarymsak,
Azerbaijani sarımsaq,
Turkish sarmısak / sarımsak (“garlic”).

cog

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.

Allium sativum
Allium sativum#Translingual


үс

üs (romanization)
үс (absolute singular)
үстәр (absolute plural)
үстең (definite genitive singular)
үстәрҙең (definite genitive plural)
үскә (dative singular)
үстәргә (dative plural)
үсте (accusative definite singular)
үстәрҙе (accusative definite plural)
үстә (locative singular)
үстәрҙә (locative plural)
үстән (ablative singular)
үстәрҙән (ablative plural)


тоҙ

toź (romanization)
тоҙ (absolute singular-only)
тоҙҙоң (definite genitive singular-only)
тоҙға (dative singular-only)
тоҙҙо (accusative definite singular-only)
тоҙҙа (locative singular-only)
тоҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tūŕ.
Cognate with Tatar тоз (toz), Kazakh тұз (tūz), Kyrgyz туз (tuz), Uzbek tuz, Turkmen duz, Turkish tuz, Tuvan дус (dus), Yakut туус (tuus), Chuvash тӑвар (tăvar, “salt”).

Таш тоҙ.

Дингеҙ тоҙо.

Аштың тоҙо сыҡмаған.

Тоҙ ятҡылығы.


сәй

säy (romanization)
сәй (absolute singular-only)
сәйҙең (definite genitive singular-only)
сәйгә (dative singular-only)
сәйҙе (accusative definite singular-only)
сәйҙә (locative singular-only)
сәйҙән (ablative singular-only)

From Persian چای (čây),
Sanskrit चाय (cāya),
from Sinitic 茶 (MC drae, “tea”).
Cognate with
Southern Altai, Kyrgyz, Karakalpak чай (çay),
Kazakh шай (şai),
Karachay-Balkar шай (şay),
Tatar чәй (çäy),
Uzbek choy,
Uyghur چاي (chay),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish, Turkmen çay (“tea”), etc.

Күк сәй.

Ҡаты сәй.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

On holidays, women in villages would visit each other for tea.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Таҡта сәй.


ау

From Proto-Turkic *āg (“net”).
Compare to Kazakh ау (au), Southern Altai уу (uu), Turkish ağ.


туп

tup (romanization)
туп (absolute singular)
туптар (absolute plural)
туптың (definite genitive singular)
туптарҙың (definite genitive plural)
тупҡа (dative singular)
туптарға (dative plural)
тупты (accusative definite singular)
туптарҙы (accusative definite plural)
тупта (locative singular)
туптарҙа (locative plural)
туптан (ablative singular)
туптарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *top (“ball; round object”).
Some of the senses may come from other archetypes.

көтөү

group of cattle driven daily for grazing


башҡорт

head

башҡорт • (başqort)

ba-adj

башҡорт • (başqort)

From Volga Turki باشقرد (“başqurd”), most probably from Proto-Turkic *baĺč (“main”) and Proto-Turkic *kūrt (“wolf”).

ba:Башҡорттар

Салауат — башҡорт үҙаңының нормаһы.
Salawat — başqort üźañınıñ normahı.
Salawat (Yulayev) is (part of) the standard of Bashkir identity.

Бар көсөмдө башҡорт Википедияһына һалам.

I put my every effort into the Bashkir Wikipedia.

Bar kösömdö başqort Vikipediyahına halam.


ҡылыс

head

ҡылыс • (qılıs)

ba-noun

ҡылыс • (qılıs)

qılıs (romanization)
ҡылыс (absolute singular)
ҡылыстар (absolute plural)
ҡылыстың (definite genitive singular)
ҡылыстарҙың (definite genitive plural)
ҡылысҡа (dative singular)
ҡылыстарға (dative plural)
ҡылысты (accusative definite singular)
ҡылыстарҙы (accusative definite plural)
ҡылыста (locative singular)
ҡылыстарҙа (locative plural)
ҡылыстан (ablative singular)
ҡылыстарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïlï̄č (“sword”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïlïč, “sword”);
Kazakh қылыш (qylyş, “sword”),
Shor қылыш (qïlïš, “sword”),
Turkish kılıç (“sword”),
Yakut кылыс (kılıs, “combat knife; sabre”),
etc.


Яҡуп

Yaqup (romanization)
Яҡуп (absolute singular-only)
Яҡуптың (definite genitive singular-only)
Яҡупҡа (dative singular-only)
Яҡупты (accusative definite singular-only)
Яҡупта (locative singular-only)
Яҡуптан (ablative singular-only)

From Arabic يَعْقُوب (yaʕqūb).
Akin to Jacob.


әсәй

head

әсәй • (əsəy)

ba-noun

әсәй • (əsəy)

əsəy (romanization)
әсәй (absolute singular)
әсәйҙәр (absolute plural)
әсәйҙең (definite genitive singular)
әсәйҙәрҙең (definite genitive plural)
әсәйгә (dative singular)
әсәйҙәргә (dative plural)
әсәйҙе (accusative definite singular)
әсәйҙәрҙе (accusative definite plural)
әсәйҙә (locative singular)
әсәйҙәрҙә (locative plural)
әсәйҙән (ablative singular)
әсәйҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ăča / *ĕče (“mother; elder sister; older woman”). The final -y is originally a vocative affix.
Also see әсә (əsə, “mother”).
Compare to Kyrgyz ачай (acay, “the way a child addresses his/her mother when raised by his/her grandmother”).

cog

Бындай хәлде күреп, әсәйем өнһөҙ ҡалды.

When seeing this situation, my mother became speechless.

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

When her mother died, her father brought home a stepmother.

Əsəhe ülgəs, atahı öygə ügəy əsə alıp qaytqan.


ҡатын

head

ҡатын • (qatın)

ba-noun

ҡатын • (qatın)

qatın (romanization)
ҡатын (absolute singular)
ҡатындар (absolute plural)
ҡатындың (definite genitive singular)
ҡатындарҙың (definite genitive plural)
ҡатынға (dative singular)
ҡатындарға (dative plural)
ҡатынды (accusative definite singular)
ҡатындарҙы (accusative definite plural)
ҡатында (locative singular)
ҡатындарҙа (locative plural)
ҡатындан (ablative singular)
ҡатындарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *xātun (“queen”).
Compare Old Turkic 𐰴𐱃𐰆𐰣 (qt¹un¹ /qatun/, “queen”), Karakhanid قاتُونْ (qātūn, “noble woman”), Turkish kadın (“woman”).

cog

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.

Яңы хөкүмәткә ябай ауыл ҡатындарынан наказ – ирҙәребеҙҙе Себерҙән ҡайтарығыҙ!
Yañı xökümətkə yabay awıl qatındarınan nakaz – irźərebeźźe Seberźən qaytarığıź!
A mandate for the new government from ordinary rural women: send our husbands back home from Siberia!

Ҡатыны тураһында үҙенән һорап ҡуймағыҙ, ул уны бер йыл элек юл фажиғәһендә юғалтҡан.
Qatını turahında üźenən horap quymağıź, ul unı ber yıl elek yul fajiğəhendə yuğaltqan.
Don't ask him about his wife – he lost her one year ago in a traffic accident.


миҙгел

head

миҙгел • (miźgel)

ba-noun

миҙгел • (miźgel)

miźgel (romanization)
миҙгел (absolute singular)
миҙгелдәр (absolute plural)
миҙгелдең (definite genitive singular)
миҙгелдәрҙең (definite genitive plural)
миҙгелгә (dative singular)
миҙгелдәргә (dative plural)
миҙгелде (accusative definite singular)
миҙгелдәрҙе (accusative definite plural)
миҙгелдә (locative singular)
миҙгелдәрҙә (locative plural)
миҙгелдән (ablative singular)
миҙгелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миҙгелдәрҙең

миҙгелдәрҙән

Cognate with Kazakh мезгіл (mezgıl), Kyrgyz мезгил (mezgil), Tatar мизгел (mizgel), Uyghur مەزگىل (mezgil).
From *mezgil (“season”), a regional innovative term. Akhmetyanov suggests this is an alteration of *menzil (“act or place of staying; one passage on a route”), from Arabic مَنْزِل (manzil, “act or place of staying”). Compare Uzbek manzil (“stopping place, camp; one passage between such camps”).

cog

Даими беренселектә миҙгел буйына лидер булып килеп, аҙағында ғына Силәбенең «Трактор»ына дилбегәне бирҙе.
Daimi berenselektə miźgel buyına lider bulıp kilep, aźağında ğına Siləbeneñ «Traktor»ına dilbegəne birźe.
[The hockey team] has been in the lead for the entire season, and only at the end it handed the reins over to Traktor Chelyabinsk.


сабый

head

сабый • (sabıy)

ba-noun

сабый • (sabıy)

sabıy (romanization)
сабый (absolute singular)
сабыйҙар (absolute plural)
сабыйҙың (definite genitive singular)
сабыйҙарҙың (definite genitive plural)
сабыйға (dative singular)
сабыйҙарға (dative plural)
сабыйҙы (accusative definite singular)
сабыйҙарҙы (accusative definite plural)
сабыйҙа (locative singular)
сабыйҙарҙа (locative plural)
сабыйҙан (ablative singular)
сабыйҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic صَبِيّ (ṣabiyy, “boy, lad, youth”).
Cognate with
Kazakh сәби (säbi, “baby”),
Uzbek sabiy (“small child”),
Crimean Tatar sabiy (“small child”).


кейем

keyem (romanization)
кейем (absolute singular)
кейемдәр (absolute plural)
кейемдең (definite genitive singular)
кейемдәрҙең (definite genitive plural)
кейемгә (dative singular)
кейемдәргә (dative plural)
кейемде (accusative definite singular)
кейемдәрҙе (accusative definite plural)
кейемдә (locative singular)
кейемдәрҙә (locative plural)
кейемдән (ablative singular)
кейемдәрҙән (ablative plural)

From *kedim (“clothes, clothing”),
from Proto-Turkic *ked- (“to put on/wear clothes”).
Cognate with Old Uyghur kedim (“clothes”);
Tatar кием (kiyem),
Kazakh киім (kiım),
Kyrgyz кийим (kiyim),
Southern Altai кийим (kiyim),
Uzbek kiyim,
Turkmen geýim,
Turkish giyim (“clothes, clothing”),
etc.

inh

Көндәлек кейем.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


шиғыр

head

шиғыр • (şiğır)

ba-noun

шиғыр • (şiğır)

şiğır (romanization)
шиғыр (absolute singular)
шиғырҙар (absolute plural)
шиғырҙың (definite genitive singular)
шиғырҙарҙың (definite genitive plural)
шиғырға (dative singular)
шиғырҙарға (dative plural)
шиғырҙы (accusative definite singular)
шиғырҙарҙы (accusative definite plural)
шиғырҙа (locative singular)
шиғырҙарҙа (locative plural)
шиғырҙан (ablative singular)
шиғырҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شعر (şeğır, “poem”), from Arabic شِعْر (šiʕr).
Cognate with
Kyrgyz шыгыр (şıgır),
Uzbek she'r,
Azerbaijani şeir (“poem”).


мәҫәл

head

мәҫәл • (mäθäl)

ba-noun

мәҫәл • (mäθäl)

mäθäl (romanization)
мәҫәл (absolute singular)
мәҫәлдәр (absolute plural)
мәҫәлдең (definite genitive singular)
мәҫәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәҫәлгә (dative singular)
мәҫәлдәргә (dative plural)
мәҫәлде (accusative definite singular)
мәҫәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәҫәлдә (locative singular)
мәҫәлдәрҙә (locative plural)
мәҫәлдән (ablative singular)
мәҫәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَثَل (maṯal, “fable, proverb”).

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

In many fables, the monkey is (lit. stands as) a symbol representing ignorance.

Maymıl küp kenə məśəldərźə naźanlıqtı sağıldırıwsı simvol bulıp baśa.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the times of (Jean de) La Fontaine.


ҡәләм

head

ҡәләм • (qäläm)

ba-noun

ҡәләм • (qäläm)

qäläm (romanization)
ҡәләм (absolute singular)
ҡәләмдәр (absolute plural)
ҡәләмдең (definite genitive singular)
ҡәләмдәрҙең (definite genitive plural)
ҡәләмгә (dative singular)
ҡәләмдәргә (dative plural)
ҡәләмде (accusative definite singular)
ҡәләмдәрҙе (accusative definite plural)
ҡәләмдә (locative singular)
ҡәләмдәрҙә (locative plural)
ҡәләмдән (ablative singular)
ҡәләмдәрҙән (ablative plural)

From Arabic قَلَم (qalam, “pen, pencil”),
from Ancient Greek κάλαμος (kálamos).
Cognate with
Kyrgyz калем (kalem, “pen”),
Kazakh қалам (qalam, “pen”),
Karakalpak қәлем (qälem, “pencil”),
Karachay-Balkar къалам (qalam, “pen”),
Uzbek qalam (“pencil”),
Uyghur قەلەم (qelem, “pen”),
Turkish kalem (“pencil”) etc.

Ҡәләм менән төшөрөлгән һүрәт.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (=continues to write)

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Ҡауырһын ҡәләм.

Көн һайын яҙырға тырышығыҙ; һәр яҙған бит, юл менән ҡәләмегеҙ шымара бара.

Try to write (=practice writing) every day; your style improves with each written page, (each) line (you write)

Kön hayın yaźırğa tırışığıź; hər yaźğan bit, yul menən qələmegeź şımara bara.


Абдулла

Abdulla (romanization)
Абдулла (absolute singular-only)
Абдулланың (definite genitive singular-only)
Абдулла (dative singular-only)
Абдулланы (accusative definite singular-only)
Абдуллала (locative singular-only)
Абдулланан (ablative singular-only)

From Arabic عَبْدُ اللّٰهِ (ʕabdu llāhi). Doublet of Ғабдулла (Ğabdulla).

bor

عَبْدُ اللّٰهِ

a male given name from Arabic, of Muslim usage, equivalent to English Abdullah


асы

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ačïğ, “bitter, sour”);
Yakut аһыы (ahıı, “bitter, sour, spicy”),
Chuvash йӳҫек (jüś̬ek, “bitter, sour”), etc.
Compare Bashkir әсе (əse, “bitter, sour”) from the same archetype.


айран

ayran (romanization)
айран (absolute singular-only)
айрандың (definite genitive singular-only)
айранға (dative singular-only)
айранды (accusative definite singular-only)
айранда (locative singular-only)
айрандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ayran.
Cognate with
Tatar әйрән (äyrän),
Kazakh айран (airan),
Turkish ayran.


ҡасҡын

head

ҡасҡын • (qasqın)

ba-noun

ҡасҡын • (qasqın)

qasqın (romanization)
ҡасҡын (absolute singular)
ҡасҡындар (absolute plural)
ҡасҡындың (definite genitive singular)
ҡасҡындарҙың (definite genitive plural)
ҡасҡынға (dative singular)
ҡасҡындарға (dative plural)
ҡасҡынды (accusative definite singular)
ҡасҡындарҙы (accusative definite plural)
ҡасҡында (locative singular)
ҡасҡындарҙа (locative plural)
ҡасҡындан (ablative singular)
ҡасҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡасҡындарҙың

ҡасҡындарҙан

From *qačğïn (“fugitive”), from Proto-Turkic *kač- (“to run away, flee”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (qačğïn, “fugitive”),
Kyrgyz качкын (kackın, “fugitive; defector”);
Southern Altai качкын (kačkïn, “dugitive”),
Uzbek qochqin (“fugitive; defector”),
Uyghur قاچقۇن (qachqun, “fugitive; defector”), etc.


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


уйын

head

уйын • (uyın)

ba-noun

уйын • (uyın)

uyın (romanization)
уйын (absolute singular)
уйындар (absolute plural)
уйындың (definite genitive singular)
уйындарҙың (definite genitive plural)
уйынға (dative singular)
уйындарға (dative plural)
уйынды (accusative definite singular)
уйындарҙы (accusative definite plural)
уйында (locative singular)
уйындарҙа (locative plural)
уйындан (ablative singular)
уйындарҙан (ablative plural)


кәрт

head

кәрт • (kərt)

ba-noun

кәрт • (kərt)

kərt (romanization)
кәрт (absolute singular)
кәрттәр (absolute plural)
кәрттең (definite genitive singular)
кәрттәрҙең (definite genitive plural)
кәрткә (dative singular)
кәрттәргә (dative plural)
кәртте (accusative definite singular)
кәрттәрҙе (accusative definite plural)
кәрттә (locative singular)
кәрттәрҙә (locative plural)
кәрттән (ablative singular)
кәрттәрҙән (ablative plural)

From Russian ка́рта (kárta, “card”), from Polish karta, from Latin carta, from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “papyrus, paper”).
Doublet of карта (karta).

der

Кәрт уйнау.

Таратыусы алтышар кәрт тарата.

The dealer deals six cards (to each player).


ҡәләмфер

head

ҡәләмфер • (qələmfer)

ba-noun

ҡәләмфер • (qələmfer)

qələmfer (romanization)
ҡәләмфер (absolute singular-only)
ҡәләмферҙең (definite genitive singular-only)
ҡәләмфергә (dative singular-only)
ҡәләмферҙе (accusative definite singular-only)
ҡәләмферҙә (locative singular-only)
ҡәләмферҙән (ablative singular-only)


борос

boros (romanization)
борос (absolute singular-only)
боростоң (definite genitive singular-only)
боросҡа (dative singular-only)
боросто (accusative definite singular-only)
бороста (locative singular-only)
боростан (ablative singular-only)

From Persian مرچ (morč, “pepper”), ultimately from Sanskrit मरिच (marica).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (murč, “Piper nigrum”);
Kazakh бұрыш (būryş),
Kyrgyz мурч (murc),
Uzbek murch,
Turkmen burç (“pepper”).


тыныш билдәһе

head

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

ba-noun

тыныш билдәһе

тыныш билдәһе • (tınış bildəhe)

A regular Izāfa construction, see тыныш and билдә.
Compare analogs in other Turkic languages:
Tatar тыныш билгесе (tınış bilgese),
Kazakh тыныс белгісі (tynys belgısı),
Kyrgyz тыныш белгиси (tınış belgisi),
Uzbek tinish belgisi (“punctuation mark”).

cog

тыныш билгесе

тыныс белгісі

тыныш белгиси

Һөйләмдә тыныш билдәләре ҡуйылышын аңлатығыҙ.

Explain the placement of punctuation marks in the sentence.

Höyləmdə tınış bildələre quyılışın añlatığıź.

Һаналып килеүсе һүҙҙәр араһында ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла?

What punctuation mark is placed between words in an enumerated sequence?

Hanalıp kilewse hüźźər arahında nindəy tınış bildəhe quyıla?


өтөр

head

өтөр • (ötör)

ba-noun

өтөр • (ötör)

ötör (romanization)
өтөр (absolute singular)
өтөрҙәр (absolute plural)
өтөрҙөң (definite genitive singular)
өтөрҙәрҙең (definite genitive plural)
өтөргә (dative singular)
өтөрҙәргә (dative plural)
өтөрҙө (accusative definite singular)
өтөрҙәрҙе (accusative definite plural)
өтөрҙә (locative singular)
өтөрҙәрҙә (locative plural)
өтөрҙән (ablative singular)
өтөрҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh үтір (ütır), Kyrgyz үтүр (ütür), Tatar өтер (öter, “comma”).

In Arabic script, a diacritical mark in the form of a comma, put above vowels


нөктә

head

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Хәбәр һөйләмдең аҙағында нөктә ҡуйыла.

At the end of a declarative sentence, a period/full stop is put.

dot; period (US), full stop (UK,Australia,NZ)


хәтер

head

хәтер • (xəter)

ba-noun

хәтер • (xəter)

xəter (romanization)
хәтер (absolute singular-only)
хәтерҙең (definite genitive singular-only)
хәтергә (dative singular-only)
хәтерҙе (accusative definite singular-only)
хәтерҙә (locative singular-only)
хәтерҙән (ablative singular-only)

From Arabic خَاطِر (ḵāṭir, “thought, notion”).

der

Хәҙер инде күп йылдар үткәс, ул ваҡыттарҙағы хәлдәрҙең күбеһе хәтерҙән юйыла бара.

Now that many years have passed, many events of those times get erased from the memory.

Xəźer inde küp yıldar ütkəs, ul vaqıttarźağı xəldərźeñ kübehe xəterźən yuyıla bara.

Психология ҡануны буйынса, кире мәғлүмәт ыңғайына ҡарағанда хәтерҙә тәрәнерәк эҙ ҡалдыра һәм оҙағыраҡ һаҡлана.

According to a psychology principle, negative information, as contrasted to positive (information), leaves a deeper imprint in the memory and remains longer.

Psixologiya qanunı buyınsa, kire məğlümət ıñğayına qarağanda xəterźə tərənerək eź qaldıra həm oźağıraq haqlana.

memory, ability to record and recall events

memory, a record about a past event that can be recalled


иҫ

iś (romanization)
иҫ (absolute singular)
иҫтәр (absolute plural)
иҫтең (definite genitive singular)
иҫтәрҙең (definite genitive plural)
иҫкә (dative singular)
иҫтәргә (dative plural)
иҫте (accusative definite singular)
иҫтәрҙе (accusative definite plural)
иҫтә (locative singular)
иҫтәрҙә (locative plural)
иҫтән (ablative singular)
иҫтәрҙән (ablative plural)


һурпа

hurpa (romanization)
һурпа (absolute singular-only)
һурпаның (definite genitive singular-only)
һурпа (dative singular-only)
һурпаны (accusative definite singular-only)
һурпала (locative singular-only)
һурпанан (ablative singular-only)

Ultimately from Persian شوربا (šurbâ, “a kind of soup”), compound of شور (šur, “salty”) and با (bâ, “soup”).
The development of initial h- in Bashkir remains to be explained.

Тауыҡ һурпаһы.

Ҡайнап торған һурпаға кесерткән япрағын, ҡыҙҙырылған йәшелсәләрҙе, йәшел һуғанды өҫтәп, 20-25 минут ҡайнатығыҙ.

Add nettle leaves, fried vegetables, green onion to the boiling broth, and boil it for 20-25 minutes.

Qaynap torğan hurpağa kesertkən yaprağın, qıźźırılğan yəşelsələrźe, yəşel huğandı öśtəp, 20-25 minut qaynatığıź.


фирғәүен

head

фирғәүен • (firğəwen)

ba-noun

фирғәүен • (firğəwen)

firğəwen (romanization)
фирғәүен (absolute singular)
фирғәүендәр (absolute plural)
фирғәүендең (definite genitive singular)
фирғәүендәрҙең (definite genitive plural)
фирғәүенгә (dative singular)
фирғәүендәргә (dative plural)
фирғәүенде (accusative definite singular)
фирғәүендәрҙе (accusative definite plural)
фирғәүендә (locative singular)
фирғәүендәрҙә (locative plural)
фирғәүендән (ablative singular)
фирғәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фирғәүендәрҙең

фирғәүендәргә

фирғәүендәрҙе

фирғәүендәрҙә

фирғәүендәрҙән

From Arabic فِرْعَوْن (firʕawn, “pharaoh”); ultimately from Egyptian pr-ꜥꜣ (“palace, pharaoh”, literally “pr (“house”) + ꜥꜣ (“great, big”)”).

der

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblement, indeed, communicated to the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы. (Quran Ibrahim 14:6.)

Remember Allah’s favour upon you. He rescued you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping only your women alive.

Allah birgən niğməttəregeźźe iśegeźgə töşörögöź. Ul heźźe xətər yazalar menən yazalawsı, uldarığıźźı huyıp, qatın-qıźźarığıźźı ğına iśən qaldırıwsı Firğəwen toqomonan qotqarźı.


китапхана

kitapxana (romanization)
китапхана (absolute singular)
китапханалар (absolute plural)
китапхананың (definite genitive singular)
китапханаларҙың (definite genitive plural)
китапханаға (dative singular)
китапханаларға (dative plural)
китапхананы (accusative definite singular)
китапханаларҙы (accusative definite plural)
китапханала (locative singular)
китапханаларҙа (locative plural)
китапхананан (ablative singular)
китапханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

китапханалар

китапхананың

китапханаларҙың

китапханаларға

китапханаларҙы

китапханаларҙа

китапхананан

китапханаларҙан

ки‧тап‧ха‧на

Borrowed from Persian کتابخانه (ketâbxâne).
Synchronously, китап (kitap) + -хана (-xana).
Compare to
Kyrgyz китепкана (kitepkana, “library”),
Kumyk китапхана (kitapxana, “library”),
Azerbaijani kitabxana (“library”).

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

At that time, Alexandria was famous for its library, in which over 700,000 manuscripts were collected.

Ul vaqıtta Aleksandriya üźeneñ 700 meñdən aşıw qulʺyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

The library receives one copy of all newspapers published in the district.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


сәйнүк

head

сәйнүк • (səynük)

ba-noun

сәйнүк • (səynük)

səynük (romanization)
сәйнүк (absolute singular)
сәйнүктәр (absolute plural)
сәйнүктең (definite genitive singular)
сәйнүктәрҙең (definite genitive plural)
сәйнүккә (dative singular)
сәйнүктәргә (dative plural)
сәйнүкте (accusative definite singular)
сәйнүктәрҙе (accusative definite plural)
сәйнүктә (locative singular)
сәйнүктәрҙә (locative plural)
сәйнүктән (ablative singular)
сәйнүктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйнүктәрҙең

сәйнүктәрҙән

From Russian ча́йник (čájnik, “tea pot”).
The first syllable is influenced by сәй (səy, “tea”).
Cognate with
Kazakh шәйнек (şäinek),
Kyrgyz чайнек (caynek),
Uzbek choynak,
Azerbaijani, Crimean Tatar çaynik, etc.

tea kettle (in which water is boiled for tea)


самауыр

head

самауыр • (samawır)

ba-noun

самауыр • (samawır)

samawır (romanization)
самауыр (absolute singular)
самауырҙар (absolute plural)
самауырҙың (definite genitive singular)
самауырҙарҙың (definite genitive plural)
самауырға (dative singular)
самауырҙарға (dative plural)
самауырҙы (accusative definite singular)
самауырҙарҙы (accusative definite plural)
самауырҙа (locative singular)
самауырҙарҙа (locative plural)
самауырҙан (ablative singular)
самауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самауырҙарҙың

самауырҙарға

самауырҙарҙы

самауырҙарҙа

самауырҙарҙан

From Russian самова́р (samovár, literally “self-boiler”).
Cognate with
Kazakh самауыр (samauyr),
Kyrgyz самоор (samoor),
Uzbek, Azerbaijani samovar,
Turkish semaver, etc.

bor

Самауыр ҡайнатыу.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

Ярар, балам, самауыр ҡуйып ыҙаланма. Ваҡытым да юҡ.

OK, my child, don't bother to set a samovar, I don't have time anyway.

Yarar, balam, samawır quyıp ıźalanma. Vaqıtım da yuq.


ҡамыр

head

ҡамыр • (qamır)

ba-noun

ҡамыр • (qamır)

qamır (romanization)
ҡамыр (absolute singular-only)
ҡамырҙың (definite genitive singular-only)
ҡамырға (dative singular-only)
ҡамырҙы (accusative definite singular-only)
ҡамырҙа (locative singular-only)
ҡамырҙан (ablative singular-only)

From Persian خمیر (xamir, “dough, paste”).
Cognate with
Kazakh қамыр (qamyr),
Uzbek xamir,
Crimean Tatar qamır,
Turkmen hamyr,
Turkish hamur,
Azerbaijani xəmir (“dough, paste”), etc.

Сөсө ҡамыр.


йыуаса

head

йыуаса • (yıwasa)

ba-noun

йыуаса • (yıwasa)

yıwasa (romanization)
йыуаса (absolute singular-only)
йыуасаның (definite genitive singular-only)
йыуаса (dative singular-only)
йыуасаны (accusative definite singular-only)
йыуасала (locative singular-only)
йыуасанан (ablative singular-only)

In Bashkir cuisine, deep-fried pieces of unleavened dough, served with tea


бауырһаҡ

head

бауырһаҡ • (bawırhaq)

ba-noun

бауырһаҡ • (bawırhaq)

bawırhaq (romanization)
бауырһаҡ (absolute singular-only)
бауырһаҡтың (definite genitive singular-only)
бауырһаҡҡа (dative singular-only)
бауырһаҡты (accusative definite singular-only)
бауырһаҡта (locative singular-only)
бауырһаҡтан (ablative singular-only)

From *bagïrsak (“intestines, visceral organs of animals; deep-fried pieces of unleavened dough”). Apparently related to *biagïr (“liver”).
Presumably, this dish was originally deep-fried in fat melted from sheep visceras, hence the semantic shift.
Cognate with
Old Uyghur baγarsuq (“intestines, viscera”),
Turkish bağırsak (“intestine”);
Kazakh бауырсақ (bauyrsaq, “pieces of deep-fried dough”), Kyrgyz боорсок (boorsok), Southern Altai борсок (borsok, “pieces of deep-fried dough”), Uzbek boʻgʻirsoq, Tuvan боорзак (boorzak), бовурзак (bovurzak), etc.


милли көрәш

head

милли көрәш • (milli körəş)

ba-noun

милли көрәш • (milli körəş)

milli körəş (romanization)
милли көрәш (absolute singular-only)
милли көрәштең (definite genitive singular-only)
милли көрәшкә (dative singular-only)
милли көрәште (accusative definite singular-only)
милли көрәштә (locative singular-only)
милли көрәштән (ablative singular-only)

[mʲɪ.ˈlɪj.kʏ̞.ˈɾæ̹ʃ]

(also көрәш) kurash; folk wrestling style practised among Bashkirs and other Turkic nations.


көрәш

head

көрәш • (körəş)

ba-noun

көрәш • (körəş)

körəş (romanization)
көрәш (absolute singular)
көрәштәр (absolute plural)
көрәштең (definite genitive singular)
көрәштәрҙең (definite genitive plural)
көрәшкә (dative singular)
көрәштәргә (dative plural)
көрәште (accusative definite singular)
көрәштәрҙе (accusative definite plural)
көрәштә (locative singular)
көрәштәрҙә (locative plural)
көрәштән (ablative singular)
көрәштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *gerüĺ- (“to fight, struggle”).
Cognate with
Kazakh күрес (küres),
Kyrgyz күрөш (küröş),
Southern Altai кӱреш (küreš),
Tuvan хүреш (xüreş),
Shor кӱреш,
Uyghur كۈرەش (küresh),
Azerbaijani güləş,
Turkish güreş (“wrestling”), etc.

inh

Алпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә.

Alpamysha lets loose his horse, approaches the wrestling ground and enters into the (ongoing) struggle.

Alpamışa atın yebərə lə, mayźanğa yaqın uq kilep, körəş arahına kilep kerə.


эшләпә

head

эшләпә • (eşləpə)

ba-noun

эшләпә • (eşləpə)

eşləpə (romanization)
эшләпә (absolute singular)
эшләпәләр (absolute plural)
эшләпәнең (definite genitive singular)
эшләпәләрҙең (definite genitive plural)
эшләпәгә (dative singular)
эшләпәләргә (dative plural)
эшләпәне (accusative definite singular)
эшләпәләрҙе (accusative definite plural)
эшләпәлә (locative singular)
эшләпәләрҙә (locative plural)
эшләпәнән (ablative singular)
эшләпәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эшләпәләрҙең

эшләпәләрҙән

[ɪ̞ʃ.læ.ˈpæ]

From Russian шля́па (šljápa, “hat”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics.


эскәмйә

head

эскәмйә • (eskəmyə)

ba-noun

эскәмйә • (eskəmyə)

eskəmyə (romanization)
эскәмйә (absolute singular)
эскәмйәләр (absolute plural)
эскәмйәнең (definite genitive singular)
эскәмйәләрҙең (definite genitive plural)
эскәмйәгә (dative singular)
эскәмйәләргә (dative plural)
эскәмйәне (accusative definite singular)
эскәмйәләрҙе (accusative definite plural)
эскәмйәлә (locative singular)
эскәмйәләрҙә (locative plural)
эскәмйәнән (ablative singular)
эскәмйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

эскәмйәләрҙең

эскәмйәләргә

эскәмйәләрҙе

эскәмйәләрҙә

эскәмйәләрҙән

From Russian скамья́ (skamʹjá, “bench”), with prosthetic vowel to dilute the initial consonant cluster, which is prohibited by Bashkir phonotactics (however this rule does not affect recent loanwords, such as Гренландия (Grenlandiya)).

Уйындан сыҡҡас, Роберто запас футболсылар эскәмйәһенә ултырып башын таҫтамал менән яба, ә кейенеү-сисенеү бүлмәһенә үткәс тойғоларын йәшерә алмай илап ебәрә.

After exiting the game, Roberto sat at the substitute footballers' bench and covered his head with a towel; having moved to the locker room, he burst into tears, unable to hide his feelings

Uyından sıqqas, Roberto zapas futbolsılar eskəmyəhenə ultırıp başın taśtamal menən yaba, ə keyenew-sisenew bülməhenə ütkəs toyğoların yəşerə almay ilap yebərə.

(sports) bench; the place where players (substitutes) and coaches sit when not playing.


Йосоп

Yosop (romanization)
Йосоп (absolute singular-only)
Йосоптоң (definite genitive singular-only)
Йосопҡа (dative singular-only)
Йосопто (accusative definite singular-only)
Йосопта (locative singular-only)
Йосоптан (ablative singular-only)

From Arabic يُوسُف (yūsuf).
Akin to Joseph.


мылтыҡ

head

мылтыҡ • (mıltıq)

ba-noun

мылтыҡ • (mıltıq)

mıltıq (romanization)
мылтыҡ (absolute singular)
мылтыҡтар (absolute plural)
мылтыҡтың (definite genitive singular)
мылтыҡтарҙың (definite genitive plural)
мылтыҡҡа (dative singular)
мылтыҡтарға (dative plural)
мылтыҡты (accusative definite singular)
мылтыҡтарҙы (accusative definite plural)
мылтыҡта (locative singular)
мылтыҡтарҙа (locative plural)
мылтыҡтан (ablative singular)
мылтыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мылтыҡтарҙың

мылтыҡтарҙан

[mɯ̞ɫ.ˈtɯ̞q]

Cognate with
Kazakh мылтық (myltyq),
Nogai мылтык (mıltık),
Uzbek miltiq,
Uyghur مىلتىق (miltiq),
Kyrgyz мылтык (mıltık),
Southern Altai мылтык (mïltïk),
Khakas мылтых (mıltıx, “rifle”), etc.

Һунар мылтығы.

Сабан ат, яман ҡатын, ҡыйыш мылтыҡ — шул өсәү ир-егетте ҡартайталыр.
Saban at, yaman qatın, qıyış mıltıq — şul ösəw ir-yegette qartaytalır.
A lazy horse, an evil wife, (and) a crooked rifle — these three things make a man grow old. (Aqmulla)

Кавказда ир бала тыуыуҙы мылтыҡтан атып хəбəр итəлəр.

In the Caucasus, they would fire a rifle to signal that a boy is born.

Kavkazda ir bala tıwıwźı mıltıqtan atıp xəbər itələr.


йәштәр

head

йәштәр • (yəştər)

yəştər (romanization)
йәштәр (absolute plural-only)
йәштәрҙең (definite genitive plural-only)
йәштәргә (dative plural-only)
йәштәрҙе (accusative definite plural-only)
йәштәрҙә (locative plural-only)
йәштәрҙән (ablative plural-only)

Substantivized pluralia tantum of the adjective йәш (yəş).

Йәштәрҙе ҡала тарта.

Уҡып сыҡҡас та, эш таба алмаған йәштәр әле лә байтаҡ.

There are still many young people who cannot find a job after graduation.

Uqıp sıqqas ta, eş taba almağan yəştər əle lə baytaq.

Торлаҡ мәсьәләһе яңы ғына ғаилә ҡороп бергә йәшәй башлаған күп йәштәрҙе борсой.

The housing problem disturbs many young people who have just started a family and began to live together.

Torlaq məsʹələhe yañı ğına ğailə qorop bergə yəşəy başlağan küp yəştərźe borsoy.

young people, the young, youth (collective)


йәш

yəş (romanization)
йәш (absolute singular)
йәштәр (absolute plural)
йәштең (definite genitive singular)
йәштәрҙең (definite genitive plural)
йәшкә (dative singular)
йәштәргә (dative plural)
йәште (accusative definite singular)
йәштәрҙе (accusative definite plural)
йәштә (locative singular)
йәштәрҙә (locative plural)
йәштән (ablative singular)
йәштәрҙән (ablative plural)


Миләүшә

Миләүшә • (Miləwşə)

ba-proper noun

Миләүшә • (Miləwşə)

Miləwşə (romanization)
Миләүшә (absolute singular-only)
Миләүшәнең (definite genitive singular-only)
Миләүшә (dative singular-only)
Миләүшәне (accusative definite singular-only)
Миләүшәлә (locative singular-only)
Миләүшәнән (ablative singular-only)


үпкә

head

үпкә • (üpkə)

ba-noun

үпкә • (üpkə)

üpkə (romanization)
үпкә (absolute singular)
үпкәләр (absolute plural)
үпкәнең (definite genitive singular)
үпкәләрҙең (definite genitive plural)
үпкәкә (dative singular)
үпкәләргә (dative plural)
үпкәне (accusative definite singular)
үпкәләрҙе (accusative definite plural)
үпкәлә (locative singular)
үпкәләрҙә (locative plural)
үпкәнән (ablative singular)
үпкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *öpke (“anger, resentment”).


аяҡ кейеме

[ɑˈjɑk.kɪ̞.jɪ̞ˌmɪ̞]

Compare to
Uzbek oyoq kiyimi (“footwear”),
Uyghur ئاياق كىيىم (ayaq kiyim, “footwear”).

cog

Балаға һәр миҙгел бер-ике пар аяҡ кейеме алырға тура килә.

Every season, (I) have to buy a pair or two of footwear for the child.

Balağa hər miźgel ber-ike par ayaq keyeme alırğa tura kilə.

Минең бала саҡта беҙҙең ауылдағы ҡайһы бер балаларҙың аяҡ кейеме бөтөнләй булманы.

When I was a child, some children in our village had no shoes at all.

Mineñ bala saqta beźźeñ awıldağı qayhı ber balalarźıñ ayaq keyeme bötönləy bulmanı.


Зөлхизә

head

Зөлхизә • (Zölxizə)

ba-proper noun

Зөлхизә • (Zölxizə)

Zölxizə (romanization)
Зөлхизә (absolute singular-only)
Зөлхизәнең (definite genitive singular-only)
Зөлхизә (dative singular-only)
Зөлхизәне (accusative definite singular-only)
Зөлхизәлә (locative singular-only)
Зөлхизәнән (ablative singular-only)

[zʏ̞l.χɨ̯͜i.ˈzæ]

From Arabic ذُو الْحِجَّة (ḏū l-ḥijja, “twelfth month of the Islamic calendar”).

bor

ذُو الْحِجَّة


Мәрйәм

head

Мәрйәм • (Məryəm)

ba-proper noun

Мәрйәм • (Məryəm)

Məryəm (romanization)
Мәрйәм (absolute singular-only)
Мәрйәмдең (definite genitive singular-only)
Мәрйәмгә (dative singular-only)
Мәрйәмде (accusative definite singular-only)
Мәрйәмдә (locative singular-only)
Мәрйәмдән (ablative singular-only)


Зөһрә

head

Зөһрә • (Zöhrə)

ba-proper noun

Зөһрә • (Zöhrə)

Zöhrə (romanization)
Зөһрә (absolute singular-only)
Зөһрәнең (definite genitive singular-only)
Зөһрә (dative singular-only)
Зөһрәне (accusative definite singular-only)
Зөһрәлә (locative singular-only)
Зөһрәнән (ablative singular-only)

From Arabic زُهْرَة (zuhra, “Venus (the planet)”).
Cognate with Kazakh Зәуре (Zäure), Uzbek Zuhra, Uyghur زوھرە (zohre).


Муса

Musa (romanization)
Муса (absolute singular-only)
Мусаның (definite genitive singular-only)
Муса (dative singular-only)
Мусаны (accusative definite singular-only)
Мусала (locative singular-only)
Мусанан (ablative singular-only)

From Arabic مُوسَى (mūsā).
Akin to Moses.
Cognate with Uyghur مۇسا (musa).

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam) Musa, a prophet in Islam; equivalent to Moses (see Moses in Islam)


кеҫә

head

кеҫә • (keśə)

ba-noun

кеҫә • (keśə)

keśə (romanization)
кеҫә (absolute singular)
кеҫәләр (absolute plural)
кеҫәнең (definite genitive singular)
кеҫәләрҙең (definite genitive plural)
кеҫәгә (dative singular)
кеҫәләргә (dative plural)
кеҫәне (accusative definite singular)
кеҫәләрҙе (accusative definite plural)
кеҫәлә (locative singular)
кеҫәләрҙә (locative plural)
кеҫәнән (ablative singular)
кеҫәләрҙән (ablative plural)

From Persian کیسه (kise, “pocket; bag, pouch”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kisä, “purse, pouch”);
Tatar кесә (kesä, “pocket”), Uzbek kissa (“pocket”), Uyghur كىسە (kise, “pocket”), Turkmen kise (“pocket”), Turkish kese (“wallet”).

cog

Түш кеҫә.

Кеҫә телефоны.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.
İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.
The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


ҡайыш

head

ҡайыш • (qayış)

ba-noun

ҡайыш • (qayış)

qayış (romanization)
ҡайыш (absolute singular)
ҡайыштар (absolute plural)
ҡайыштың (definite genitive singular)
ҡайыштарҙың (definite genitive plural)
ҡайышҡа (dative singular)
ҡайыштарға (dative plural)
ҡайышты (accusative definite singular)
ҡайыштарҙы (accusative definite plural)
ҡайышта (locative singular)
ҡайыштарҙа (locative plural)
ҡайыштан (ablative singular)
ҡайыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Turkic [script needed] (qaðïš, “belt”);
Kazakh қайыс (qaiys, “rawhide”);
Kyrgyz кайыш (kayış, “belt”),
Southern Altai кайыш (kayïš, “belt”)
Uzbek qayish (“belt”),
Khakas хаас (xaas, “belt”),
Yakut хатыс (qatıs, “leather strap/belt”),
etc.


туй

tuy (romanization)
туй (absolute singular)
туйҙар (absolute plural)
туйҙың (definite genitive singular)
туйҙарҙың (definite genitive plural)
туйға (dative singular)
туйҙарға (dative plural)
туйҙы (accusative definite singular)
туйҙарҙы (accusative definite plural)
туйҙа (locative singular)
туйҙарҙа (locative plural)
туйҙан (ablative singular)
туйҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *toy (“feast, banquet”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toj, “feast, banquet”);
Kazakh той (toi), Uzbek toʻy, Khakas той (toy), Turkish toy, Turkmen toý (“feast, banquet”), etc.

Туй күлдәге.

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.


бутҡа

butqa (romanization)
бутҡа (absolute singular)
бутҡалар (absolute plural)
бутҡаның (definite genitive singular)
бутҡаларҙың (definite genitive plural)
бутҡаға (dative singular)
бутҡаларға (dative plural)
бутҡаны (accusative definite singular)
бутҡаларҙы (accusative definite plural)
бутҡала (locative singular)
бутҡаларҙа (locative plural)
бутҡанан (ablative singular)
бутҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *botka (“porridge”).
Cognate with
Kazakh ботқа (botqa),
Kyrgyz ботко (botko),
Southern Altai ботко (botko),
Khakas потхы (potxı),
Uzbek bo'tqа,
Uyghur بوتقا (botqa, “porridge, cereal dish”).

ярма

grain(s), cereal(s) from which this dish is cooked

a dish made of any kind of grain / cereal boiled in milk or water, typically stirred until thick porridge; kasha, gruel


һауынсы

head

һауынсы • (hawınsı)

ba-noun

һауынсы • (hawınsı)

hawınsı (romanization)
һауынсы (absolute singular)
һауынсылар (absolute plural)
һауынсының (definite genitive singular)
һауынсыларҙың (definite genitive plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative definite singular)
һауынсыларҙы (accusative definite plural)
һауынсыла (locative singular)
һауынсыларҙа (locative plural)
һауынсынан (ablative singular)
һауынсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һауынсыларҙың

һауынсыларға

һауынсыларҙы

һауынсыларҙа

һауынсыларҙан

From *sağïnčï (“milker, milkmaid”), from Proto-Turkic *sag- (“to milk”).
Cognate with
Kazakh сауыншы (sauynşy),
Kyrgyz саанчы (saancı),
Southern Altai саанчы (saančï),
Uyghur سېغىنچى (sëghinchi),
Tuvan саанчы (saançı, “milker, milkmaid”); also (slightly divergent) Turkmen sagymçy (“milkmaid”).

cog

Бейә һауынсыһы.


балыҡсы

head

балыҡсы • (balıqsı)

ba-noun

балыҡсы • (balıqsı)

balıqsı (romanization)
балыҡсы (absolute singular)
балыҡсылар (absolute plural)
балыҡсының (definite genitive singular)
балыҡсыларҙың (definite genitive plural)
балыҡсыға (dative singular)
балыҡсыларға (dative plural)
балыҡсыны (accusative definite singular)
балыҡсыларҙы (accusative definite plural)
балыҡсыла (locative singular)
балыҡсыларҙа (locative plural)
балыҡсынан (ablative singular)
балыҡсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балыҡсыларҙың

балыҡсыларға

балыҡсыларҙы

балыҡсыларҙа

балыҡсыларҙан

[bɑ.ɫɯ̞qˈsɯ̞]

Synchronously, балыҡ (balıq, “fish”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (balïqčï, “fisher”);
Kazakh балықшы (balyqşy),
Kumyk балыкъчы (balıqçı),
Crimean Tatar balıqçı,
Uyghur بېلىقچى (bëliqchi),
Turkmen balykçy,
Turkish balıkçı,
Yakut балыксыт (balıksıt, “fisherman”).

cog

Kumyk балыкъчы (balıqçı)

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.


Менәүрә

head

Менәүрә • (Menəwrə)

ba-proper noun

Менәүрә • (Menəwrə)

Menəwrə (romanization)
Менәүрә (absolute singular-only)
Менәүрәнең (definite genitive singular-only)
Менәүрәкә (dative singular-only)
Менәүрәне (accusative definite singular-only)
Менәүрәлә (locative singular-only)
Менәүрәнән (ablative singular-only)

From Arabic مُنَوَّرَة (munawwara, “illuminated, luminous”).


Шәүрә

head

Шәүрә • (Şəwrə)

ba-proper noun

Шәүрә • (Şəwrə)

Şəwrə (romanization)
Шәүрә (absolute singular-only)
Шәүрәнең (definite genitive singular-only)
Шәүрәкә (dative singular-only)
Шәүрәне (accusative definite singular-only)
Шәүрәлә (locative singular-only)
Шәүрәнән (ablative singular-only)

From Arabic شُهْرَة (šuhra, “famous, renowned”).


Ләйсән

head

Ләйсән • (Ləysən)

ba-proper noun

Ләйсән • (Ləysən)

Ləysən (romanization)
Ләйсән (absolute singular-only)
Ләйсәндең (definite genitive singular-only)
Ләйсәнгә (dative singular-only)
Ләйсәнде (accusative definite singular-only)
Ләйсәндә (locative singular-only)
Ләйсәндән (ablative singular-only)

An adaptaion of Arabic نَيْسَان (naysān, “April”).

a female given name from Arabic, given to girls born in April


шиғри

head

шиғри • (şiğri)

ba-adj

шиғри • (şiğri)

From Volga Turki شعری (şeğriy, “poetic”), from Arabic شِعْرِيّ (šiʕriyy, “poetic”).

Шиғри юл.


шәл

şəl (romanization)
шәл (absolute singular)
шәлдәр (absolute plural)
шәлдең (definite genitive singular)
шәлдәрҙең (definite genitive plural)
шәлгә (dative singular)
шәлдәргә (dative plural)
шәлде (accusative definite singular)
шәлдәрҙе (accusative definite plural)
шәлдә (locative singular)
шәлдәрҙә (locative plural)
шәлдән (ablative singular)
шәлдәрҙән (ablative plural)


шиғриәт

head

шиғриәт • (şiğriət)

ba-noun

шиғриәт • (şiğriət)

şiğriət (romanization)
шиғриәт (absolute singular-only)
шиғриәттең (definite genitive singular-only)
шиғриәткә (dative singular-only)
шиғриәтте (accusative definite singular-only)
шиғриәттә (locative singular-only)
шиғриәттән (ablative singular-only)

From Arabic شِعْرِيَّة (šiʕriyya).
Cognate with
Tatar шигърият (şiğriyat),
Uzbek sheʼriyat (“poetry”), etc.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


яулыҡ

head

яулыҡ • (yawlıq)

ba-noun

яулыҡ • (yawlıq)

yawlıq (romanization)
яулыҡ (absolute singular)
яулыҡтар (absolute plural)
яулыҡтың (definite genitive singular)
яулыҡтарҙың (definite genitive plural)
яулыҡҡа (dative singular)
яулыҡтарға (dative plural)
яулыҡты (accusative definite singular)
яулыҡтарҙы (accusative definite plural)
яулыҡта (locative singular)
яулыҡтарҙа (locative plural)
яулыҡтан (ablative singular)
яулыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yaglïk (“kerchief, headscarf”).
Cognate with
Kyrgyz жоолук (jooluk),
Kazakh жаулық (jaulyq),
Azerbaijani yaylıq,
Crimean Tatar yavluq, cavlıq,
Turkish yağlık (“kerchief, shawl”),
Chuvash ҫулӑк (śulăk, “shawl worn by a groom”),
etc.

cog

shawl, headscarf, headkerchief; a square or rectangular piece of cloth worn to cover the head, neck, and/or shoulders


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


Ғәли

head

Ғәли • (Ğəli)

ba-proper noun

Ғәли • (Ğəli)

Ğəli (romanization)
Ғәли (absolute singular-only)
Ғәлиҙең (definite genitive singular-only)
Ғәлигә (dative singular-only)
Ғәлиҙе (accusative definite singular-only)
Ғәлиҙә (locative singular-only)
Ғәлиҙән (ablative singular-only)

Уларҙың иң олоһо Ғәли тигән ҡарт булған.
Ularźıñ iñ oloho Ğəli tigən qart bulğan.
The oldest of them was an old man named Ğäli.

a male given name, Ali or Ğäli, from Arabic


Әнүәр

head

Әнүәр • (Ənwər)

ba-proper noun

Әнүәр • (Ənwər)

Ənwər (romanization)
Әнүәр (absolute singular-only)
Әнүәрҙең (definite genitive singular-only)
Әнүәргә (dative singular-only)
Әнүәрҙе (accusative definite singular-only)
Әнүәрҙә (locative singular-only)
Әнүәрҙән (ablative singular-only)


Ғәйшә

head

Ғәйшә • (Ğəyşə)

ba-proper noun

Ғәйшә • (Ğəyşə)

Ğəyşə (romanization)
Ғәйшә (absolute singular-only)
Ғәйшәнең (definite genitive singular-only)
Ғәйшә (dative singular-only)
Ғәйшәне (accusative definite singular-only)
Ғәйшәлә (locative singular-only)
Ғәйшәнән (ablative singular-only)

der

Arabic عَائِشَة (ʕāʔiša)


Фатима

Fatima (romanization)
Фатима (absolute singular)
Фатиманың (definite genitive singular)
Фатимаға (dative singular)
Фатиманы (accusative definite singular)
Фатимала (locative singular)
Фатиманан (ablative singular)

a female given name, Fatima, from Arabic


Ильяс

head

Ильяс • (İlʹyas)

ba-proper noun

Ильяс • (İlʹyas)

İlʹyas (romanization)
Ильяс (absolute singular-only)
Ильястың (definite genitive singular-only)
Ильясҡа (dative singular-only)
Ильясты (accusative definite singular-only)
Ильяста (locative singular-only)
Ильястан (ablative singular-only)

From Arabic إِلْيَاس (ʔilyās), (possibly via Ancient Greek Ἡλίας (Hēlías)) from Biblical Hebrew אֵלִיָּהוּ (ʾēliyyāhû).
Akin to Elias.
Cognate with Uzbek Ilyos, Turkish İlyas.


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).


сәтләүек

head

сәтләүек • (sətləwek)

ba-noun

сәтләүек • (sətləwek)

sətləwek (romanization)
сәтләүек (absolute singular)
сәтләүектәр (absolute plural)
сәтләүектең (definite genitive singular)
сәтләүектәрҙең (definite genitive plural)
сәтләүеккә (dative singular)
сәтләүектәргә (dative plural)
сәтләүекте (accusative definite singular)
сәтләүектәрҙе (accusative definite plural)
сәтләүектә (locative singular)
сәтләүектәрҙә (locative plural)
сәтләүектән (ablative singular)
сәтләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәтләүектәрҙең

сәтләүектәргә

сәтләүектәрҙе

сәтләүектәрҙә

сәтләүектәрҙән

Cognate with
Tatar чикләвек (çikläwek),
Kazakh шаттауық (şattauyq, “hazelnut”),
Karachay-Balkar чёртлеуюк (çörtleuyuk, “nut”).


Һауа

Hawa (romanization)
Һауа (absolute singular-only)
Һауаның (definite genitive singular-only)
Һауа (dative singular-only)
Һауаны (accusative definite singular-only)
Һауала (locative singular-only)
Һауанан (ablative singular-only)

From Arabic حَوَّاء (ḥawwāʔ, “Eve”), from Biblical Hebrew חַוָּה (ḥawwah).


Әҙәм

head

Әҙәм • (Äðäm)

Äðäm (romanization)
Әҙәм (absolute singular-only)
Әҙәмдең (definite genitive singular-only)
Әҙәмгә (dative singular-only)
Әҙәмде (accusative definite singular-only)
Әҙәмдә (locative singular-only)
Әҙәмдән (ablative singular-only)

From Arabic آدَم (ʔādam), from Hebrew אָדָם (âdam).


Сания

Saniya (romanization)
Сания (absolute singular-only)
Санияның (definite genitive singular-only)
Сания (dative singular-only)
Санияны (accusative definite singular-only)
Санияла (locative singular-only)
Саниянан (ablative singular-only)

From Arabic ثَانِيَة (ṯāniya, “second child”).

bor

Көҙөн Сания бар донъяһын арбаға тейәп, күрше ауылға күсеп китте.

In the autumn, Saniya loaded all her belongings on a cart and moved to the nearby village.

Köźön Saniya bar donʺyahın arbağa teyəp, kürşe awılğa küsep kitte.


бишек

head

бишек • (bişek)

ba-noun

бишек • (bişek)

bişek (romanization)
бишек (absolute singular)
бишектәр (absolute plural)
бишектең (definite genitive singular)
бишектәрҙең (definite genitive plural)
бишеккә (dative singular)
бишектәргә (dative plural)
бишекте (accusative definite singular)
бишектәрҙе (accusative definite plural)
бишектә (locative singular)
бишектәрҙә (locative plural)
бишектән (ablative singular)
бишектәрҙән (ablative plural)

From Standard Turkic *bẹšik (“cradle”), probably from Proto-Turkic *bẹĺčig (“cradle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bešik, “cradle”);
Tatar бишек (bişek), Kazakh бесік (besık), Kyrgyz бешик (beşik), Uzbek beshik, Uyghur بۆشۈك (böshük), Azerbaijani beşik, Turkish beşik, Khakas пизік (pizìk), Tofa беӌик, Yakut биһик (bihik, “cradle”); Chuvash пелче (pelč̬e, “swaddling clothes”), also Hungarian bölcső (“cradle”) (an Onogur borrowing).


Сабира

Sabira (romanization)
Сабира (absolute singular-only)
Сабираның (definite genitive singular-only)
Сабираҡа (dative singular-only)
Сабираны (accusative definite singular-only)
Сабирала (locative singular-only)
Сабиранан (ablative singular-only)

From Arabic صَابِرَة (ṣābira, “patient”).


сәңгелдәк

head

сәңгелдәк • (səñgeldək)

ba-noun

сәңгелдәк • (səñgeldək)

səñgeldək (romanization)
сәңгелдәк (absolute singular)
сәңгелдәктәр (absolute plural)
сәңгелдәктең (definite genitive singular)
сәңгелдәктәрҙең (definite genitive plural)
сәңгелдәккә (dative singular)
сәңгелдәктәргә (dative plural)
сәңгелдәкте (accusative definite singular)
сәңгелдәктәрҙе (accusative definite plural)
сәңгелдәктә (locative singular)
сәңгелдәктәрҙә (locative plural)
сәңгелдәктән (ablative singular)
сәңгелдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәңгелдәктең

сәңгелдәктән

сәңгелдәктәр

сәңгелдәктәрҙең

сәңгелдәктәргә

сәңгелдәктәрҙе

сәңгелдәктәрҙә

сәңгелдәктәрҙән


Мәҙинә

head

Мәҙинә • (Məźinə)

ba-proper noun

Мәҙинә • (Məźinə)

Məźinə (romanization)
Мәҙинә (absolute singular-only)
Мәҙинәнең (definite genitive singular-only)
Мәҙинә (dative singular-only)
Мәҙинәне (accusative definite singular-only)
Мәҙинәлә (locative singular-only)
Мәҙинәнән (ablative singular-only)

From Arabic اَلْمَدِينَة (al-madīna, “Medina”).

bor

اَلْمَدِينَة

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to the holy Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.


ҡаҙаҡ

head

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

ba-noun

ҡаҙаҡ • (qaźaq)

qaźaq (romanization)
ҡаҙаҡ (absolute singular)
ҡаҙаҡтар (absolute plural)
ҡаҙаҡтың (definite genitive singular)
ҡаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙаҡҡа (dative singular)
ҡаҙаҡтарға (dative plural)
ҡаҙаҡты (accusative definite singular)
ҡаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙаҡта (locative singular)
ҡаҙаҡтарҙа (locative plural)
ҡаҙаҡтан (ablative singular)
ҡаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki قزاق (qazaq, “Kazakh”), from Kazakh қазақ (qazaq, “Kazakh”).

Ҡаҙаҡ теле.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.

Башҡорт думбыраһынан айырмалы, ҡаҙаҡ думбыраһы ике ҡыллы була.
Başqort dumbırahınan ayırmalı, qaźaq dumbırahı ike qıllı bula.
As distinct from the Bashkir dombyra, the Kazakh dombyra has two strings.

Mämbät, Bashkir fairy tale:

Мәмбәт, ҡаҙаҡтарға ҡайтҡас, насар ғәҙәт ҡыуа башлай: хәрәм үлгән малды дөрөҫ тип таба.
Məmbət, qaźaqtarğa qaytqas, nasar ğəźət qıwa başlay: xərəm ülgən maldı döröś tip taba.
When Mämbät returned to the Kazakhs, (he) developed a bad habit: (he) found it appropriate (to eat the meat of) cattle that had died in the non-halal way (i.e. in violation of the sharia law).


сабата

sabata (romanization)
сабата (absolute singular-only)
сабатаның (definite genitive singular-only)
сабата (dative singular-only)
сабатаны (accusative definite singular-only)
сабатала (locative singular-only)
сабатанан (ablative singular-only)

Borrowed from or cognate with Persian چپت (čapat).
Cognate with Kazakh шабата (şabata) and Tatar чабата (çabata).


милләтсе

head

милләтсе • (millətse)

ba-noun

милләтсе • (millətse)

millətse (romanization)
милләтсе (absolute singular)
милләтселәр (absolute plural)
милләтсенең (definite genitive singular)
милләтселәрҙең (definite genitive plural)
милләтсегә (dative singular)
милләтселәргә (dative plural)
милләтсене (accusative definite singular)
милләтселәрҙе (accusative definite plural)
милләтселә (locative singular)
милләтселәрҙә (locative plural)
милләтсенән (ablative singular)
милләтселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

милләтселәрҙең

милләтселәргә

милләтселәрҙе

милләтселәрҙә

милләтселәрҙән

From милләт (millət, “nation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


алмас

almas (romanization)
алмас (absolute singular)
алмастар (absolute plural)
алмастың (definite genitive singular)
алмастарҙың (definite genitive plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative definite singular)
алмастарҙы (accusative definite plural)
алмаста (locative singular)
алмастарҙа (locative plural)
алмастан (ablative singular)
алмастарҙан (ablative plural)

From Persian الماس (almâs),
from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).


олтораҡ

[ʊ̞ɫ.tʊ̞.ˈrɑq]

Cognate with Kazakh ұлтарақ (ūltaraq), Tatar олтырак (oltıraq).


ялан аяҡ

Historically, composed of Proto-Turkic *yạlïŋ (“naked, bare”) + Proto-Turkic *adak (“foot”).
Cognate with Kazakh жалаңаяқ (jalañaäq), Kyrgyz жыңалаяк (jıŋalayak), Crimean Tatar yalınayaq, Kumyk яланаякъ (yalanayaq), Karachay-Balkar джаланаякъ (calanayaq), Azerbaijani yalınayaq, Turkish yalınayak.


Гәүһәр

head

Гәүһәр • (Gəwhər)

ba-proper noun

Гәүһәр • (Gəwhər)

Gəwhər (romanization)
Гәүһәр (absolute singular-only)
Гәүһәрҙең (definite genitive singular-only)
Гәүһәргә (dative singular-only)
Гәүһәрҙе (accusative definite singular-only)
Гәүһәрҙә (locative singular-only)
Гәүһәрҙән (ablative singular-only)


гәүһәр

head

гәүһәр • (gəwhər)

ba-noun

гәүһәр • (gəwhər)

gəwhər (romanization)
гәүһәр (absolute singular)
гәүһәрҙәр (absolute plural)
гәүһәрҙең (definite genitive singular)
гәүһәрҙәрҙең (definite genitive plural)
гәүһәргә (dative singular)
гәүһәрҙәргә (dative plural)
гәүһәрҙе (accusative definite singular)
гәүһәрҙәрҙе (accusative definite plural)
гәүһәрҙә (locative singular)
гәүһәрҙәрҙә (locative plural)
гәүһәрҙән (ablative singular)
гәүһәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәүһәрҙәрҙең

гәүһәрҙәрҙән

From Persian گوهر (gowhar, “jewel, gem, pearl”).
Cognate with
Turkish cevher.


Рәүеф

head

Рәүеф • (Rəwef)

ba-proper noun

Рәүеф • (Rəwef)

Rəwef (romanization)
Рәүеф (absolute singular-only)
Рәүефтең (definite genitive singular-only)
Рәүефкә (dative singular-only)
Рәүефте (accusative definite singular-only)
Рәүефтә (locative singular-only)
Рәүефтән (ablative singular-only)

From Arabic رَؤُوف (raʔūf, “kind, good-hearted, compassionate”).


тәре

head

тәре • (təre)

ba-noun

тәре • (təre)

təre (romanization)
тәре (absolute singular)
тәреләр (absolute plural)
тәренең (definite genitive singular)
тәреләрҙең (definite genitive plural)
тәрегә (dative singular)
тәреләргә (dative plural)
тәрене (accusative definite singular)
тәреләрҙе (accusative definite plural)
тәрелә (locative singular)
тәреләрҙә (locative plural)
тәренән (ablative singular)
тәреләрҙән (ablative plural)

Possibly from Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
If so, Doublet of тәңре (təñre) — see there for more.
Compare with
Tatar тәре (täre, “pagan deity; Christian icon”),
Karachay-Balkar тейри (teyri, “the supreme deity in the local pagan pantheon”).

cog

Ҡыҙыл Тәре.


Йәмилә

head

Йәмилә • (Yəmilə)

ba-proper noun

Йәмилә • (Yəmilə)

Yəmilə (romanization)
Йәмилә (absolute singular-only)
Йәмиләнең (definite genitive singular-only)
Йәмилә (dative singular-only)
Йәмиләне (accusative definite singular-only)
Йәмиләлә (locative singular-only)
Йәмиләнән (ablative singular-only)

From Arabic جَمِيلَة f (jamīla, “beautiful”).

a female given name, Jamila, from Arabic


барабансы

head

барабансы • (barabansı)

ba-noun

барабансы • (barabansı)

barabansı (romanization)
барабансы (absolute singular)
барабансылар (absolute plural)
барабансының (definite genitive singular)
барабансыларҙың (definite genitive plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative definite singular)
барабансыларҙы (accusative definite plural)
барабансыла (locative singular)
барабансыларҙа (locative plural)
барабансынан (ablative singular)
барабансыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабансылар

барабансының

барабансыларҙың

барабансыларға

барабансыларҙы

барабансыларҙа

барабансынан

барабансыларҙан

ба‧ра‧бан‧сы

From барабан (baraban, “drum”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Барабансылар сығышы.


Сәлимә

head

Сәлимә • (Səlimə)

ba-proper noun

Сәлимә • (Səlimə)

Səlimə (romanization)
Сәлимә (absolute singular-only)
Сәлимәнең (definite genitive singular-only)
Сәлимә (dative singular-only)
Сәлимәне (accusative definite singular-only)
Сәлимәлә (locative singular-only)
Сәлимәнән (ablative singular-only)


Сәкинә

head

Сәкинә • (Səkinə)

ba-proper noun

Сәкинә • (Səkinə)

Səkinə (romanization)
Сәкинә (absolute singular-only)
Сәкинәнең (definite genitive singular-only)
Сәкинә (dative singular-only)
Сәкинәне (accusative definite singular-only)
Сәкинәлә (locative singular-only)
Сәкинәнән (ablative singular-only)

From Arabic سَكِينَة (sakīna, “peace of mind”).


Айҙар

head

Айҙар • (Ayźar)

ba-proper noun

Айҙар • (Ayźar)

Ayźar (romanization)
Айҙар (absolute singular-only)
Айҙарҙың (definite genitive singular-only)
Айҙарға (dative singular-only)
Айҙарҙы (accusative definite singular-only)
Айҙарҙа (locative singular-only)
Айҙарҙан (ablative singular-only)

From айҙар (ayźar, “forelock, topknot”).


Рәмил

head

Рәмил • (Rəmil)

ba-proper noun

Рәмил • (Rəmil)

Rəmil (romanization)
Рәмил (absolute singular-only)
Рәмилдең (definite genitive singular-only)
Рәмилгә (dative singular-only)
Рәмилде (accusative definite singular-only)
Рәмилдә (locative singular-only)
Рәмилдән (ablative singular-only)


Вилдан

Vildan (romanization)
Вилдан (absolute singular-only)
Вилдандың (definite genitive singular-only)
Вилданға (dative singular-only)
Вилданды (accusative definite singular-only)
Вилданда (locative singular-only)
Вилдандан (ablative singular-only)

From Arabic وِلْدَان (wildān, “children”). See also Уйылдан (Uyıldan).


Уйылдан

head

Уйылдан • (Uyıldan)

ba-proper noun

Уйылдан • (Uyıldan)

Uyıldan (romanization)
Уйылдан (absolute singular-only)
Уйылдандың (definite genitive singular-only)
Уйылданға (dative singular-only)
Уйылданды (accusative definite singular-only)
Уйылданда (locative singular-only)
Уйылдандан (ablative singular-only)

An adaptation of Arabic وَلَدَان (waladān, “small children; servants in the paradise”). See also Вилдан (Vildan).


ғашиҡ

head

ғашиҡ • (ğaşiq)

ba-noun

ғашиҡ • (ğaşiq)

ğaşiq (romanization)
ғашиҡ (absolute singular)
ғашиҡтар (absolute plural)
ғашиҡтың (definite genitive singular)
ғашиҡтарҙың (definite genitive plural)
ғашиҡҡа (dative singular)
ғашиҡтарға (dative plural)
ғашиҡты (accusative definite singular)
ғашиҡтарҙы (accusative definite plural)
ғашиҡта (locative singular)
ғашиҡтарҙа (locative plural)
ғашиҡтан (ablative singular)
ғашиҡтарҙан (ablative plural)

From Arabic عَاشِق (ʕāšiq, “lover”).
Cognate with Tatar гашыйк (ğaşıyk), Kazakh ғашық (ğaşyq), Kyrgyz ашык (aşık), Uzbek oshiq, Uyghur ئاشىق (ashiq), Turkish âşık, Turkmen aşyk, etc.

Ғашиҡтар көнө.

St. Valentine's day, literally "the lovers' day".

Ғашиҡтар тауға менә, аҙғандар соҡорға төшә. (Mustai Karim)

Those in love ascend a mountain, profligates descend into a hole.

Ğaşiqtar tawğa menə, aźğandar soqorğa töşə.


Ғүмәр

head

Ғүмәр • (Ğümər)

ba-proper noun

Ғүмәр • (Ğümər)

Ğümər (romanization)
Ғүмәр (absolute singular-only)
Ғүмәрнең (definite genitive singular-only)
Ғүмәргә (dative singular-only)
Ғүмәрне (accusative definite singular-only)
Ғүмәрлә (locative singular-only)
Ғүмәрнән (ablative singular-only)

From Arabic عُمَر (ʕumar, “long-lived; prosperous”).


Ибраһим

head

Ибраһим • (İbrahim)

ba-proper noun

Ибраһим • (İbrahim)

İbrahim (romanization)
Ибраһим (absolute singular-only)
Ибраһимның (definite genitive singular-only)
Ибраһимға (dative singular-only)
Ибраһимны (accusative definite singular-only)
Ибраһимла (locative singular-only)
Ибраһимнан (ablative singular-only)

From Arabic إِبْرَاهِيم (ʔibrāhīm), from Biblical Hebrew אַבְרָהָם (ʾaḇrāhām). Akin to Abraham.

bor

Arabic إِبْرَاهِيم (ʔibrāhīm)

(Islam) Ibrahim, a prophet in Islam; equivalent to Abraham (see Abraham in Islam)


ҡапҡа

From *qapqa (“gate”), from Proto-Turkic *kap- (“to close”).
Immediately cognate with
Karakhanid [script needed] (qapγa, “gate”);
Tatar капка (qapka),
Kazakh қақпа (qaqpa),
Kyrgyz капка (kapka),
Uyghur қапқа (qapqa, “gate”),
etc.

cog

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: the football first landed in the visiting team's gate already at the ninth minute.


шама

head

шама • (şama)

ba-noun

шама • (şama)

şama (romanization)
шама (absolute singular-only)
шаманың (definite genitive singular-only)
шамаҡа (dative singular-only)
шаманы (accusative definite singular-only)
шамала (locative singular-only)
шаманан (ablative singular-only)

Perhaps from a Sinitic source.
Cognate with
Tatar, Kazakh, Uyghur шама (şama),
Kyrgyz чама (cama),
Uzbek shama, etc.

tea leaves left after tea is brewed and served


гәрәбә

head

гәрәбә • (gərəbə)

ba-noun

гәрәбә • (gərəbə)

gərəbə (romanization)
гәрәбә (absolute singular)
гәрәбәләр (absolute plural)
гәрәбәнең (definite genitive singular)
гәрәбәләрҙең (definite genitive plural)
гәрәбәгә (dative singular)
гәрәбәләргә (dative plural)
гәрәбәне (accusative definite singular)
гәрәбәләрҙе (accusative definite plural)
гәрәбәлә (locative singular)
гәрәбәләрҙә (locative plural)
гәрәбәнән (ablative singular)
гәрәбәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәрәбәләрҙең

гәрәбәләрҙән

From Persian کهربا (kahrobâ).
Cognate with
Uzbek qahrabo,
Turkish kehribar.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

The study of ancient insects preserved within amber.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.


атай

atay (romanization)
атай (absolute singular)
атайҙар (absolute plural)
атайҙың (definite genitive singular)
атайҙарҙың (definite genitive plural)
атайға (dative singular)
атайҙарға (dative plural)
атайҙы (accusative definite singular)
атайҙарҙы (accusative definite plural)
атайҙа (locative singular)
атайҙарҙа (locative plural)
атайҙан (ablative singular)
атайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ata (“father; uncle; ancestor”).
The final -y is originally a vocative affix.
Also see ата (ata, “father”).

inh

Атайыңа сәләм әйт!

Атаһы эргәһендә бала бер нимәнән дә ҡурҡмай.

A child is not afraid of anything (when) next to his/her father.

Atahı ergəhendə bala ber nimənən də qurqmay.

Хаттың тышында адресын күреү менән атайымдың ҡулын таныным.

As soon as I saw the address on the envelope, I recognized my father's handwriting.

Xattıñ tışında adresın kürew menən atayımdıñ qulın tanınım.


үҫмер

head

үҫмер • (üśmer)

ba-noun

үҫмер • (üśmer)

üśmer (romanization)
үҫмер (absolute singular)
үҫмерҙәр (absolute plural)
үҫмерҙең (definite genitive singular)
үҫмерҙәрҙең (definite genitive plural)
үҫмергә (dative singular)
үҫмерҙәргә (dative plural)
үҫмерҙе (accusative definite singular)
үҫмерҙәрҙе (accusative definite plural)
үҫмерҙә (locative singular)
үҫмерҙәрҙә (locative plural)
үҫмерҙән (ablative singular)
үҫмерҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar үсмер (üsmer),
Uzbek os'mir,
Uyghur ئوسمۇر (osmur, “adolescent”).

Үҫмерҙәр өсөн гәзит.

Иң ҡурҡынысы — үҫмер балаңдың кеҫәһендә шприц табыу.
İñ qurqınısı — üśmer balañdıñ keśəhendə şprits tabıw.
The most frightening (thing) is to find a syringe in your teenager child's pocket.


балаҡ

balaq (romanization)
балаҡ (absolute singular)
балаҡтар (absolute plural)
балаҡтың (definite genitive singular)
балаҡтарҙың (definite genitive plural)
балаҡҡа (dative singular)
балаҡтарға (dative plural)
балаҡты (accusative definite singular)
балаҡтарҙы (accusative definite plural)
балаҡта (locative singular)
балаҡтарҙа (locative plural)
балаҡтан (ablative singular)
балаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bAlak (“pant leg; ankle”).
Unattested in Old Turkic.

pant leg; the part of a garment that covers the leg


ең

yeñ (romanization)
ең (absolute singular)
еңдәр (absolute plural)
еңдең (definite genitive singular)
еңдәрҙең (definite genitive plural)
еңгә (dative singular)
еңдәргә (dative plural)
еңде (accusative definite singular)
еңдәрҙе (accusative definite plural)
еңдә (locative singular)
еңдәрҙә (locative plural)
еңдән (ablative singular)
еңдәрҙән (ablative plural)

Ҡыҫҡа еңле күлдәк.


уғры

head

уғры • (uğrı)

ba-noun

уғры • (uğrı)

uğrı (romanization)
уғры (absolute singular)
уғрылар (absolute plural)
уғрының (definite genitive singular)
уғрыларҙың (definite genitive plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative definite singular)
уғрыларҙы (accusative definite plural)
уғрыла (locative singular)
уғрыларҙа (locative plural)
уғрынан (ablative singular)
уғрыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ogrï (“thief”).
As indicated by the retention of -ğ-, this term, via literary tradition, derives from a Karluk and/or Oghuz source — compare Uzbek o'g'ri, Uyghur ئوغرى (oghri), Turkish uğru (“thief”).
Compare the native Kypchak development:
Kazakh ұры (ūry),
Kyrgyz ууру (uuru),
Kumyk уру (uru, “thief”).


күлдәк

head

күлдәк • (küldək)

ba-noun

күлдәк • (küldək)

küldək (romanization)
күлдәк (absolute singular)
күлдәктәр (absolute plural)
күлдәктең (definite genitive singular)
күлдәктәрҙең (definite genitive plural)
күлдәккә (dative singular)
күлдәктәргә (dative plural)
күлдәкте (accusative definite singular)
күлдәктәрҙе (accusative definite plural)
күлдәктә (locative singular)
күлдәктәрҙә (locative plural)
күлдәктән (ablative singular)
күлдәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күлдәктәрҙең

күлдәктәрҙән

From Proto-Turkic *köyŋelek.
Cognate with
Karakhanid [script needed] (köŋläk, “shirt, dress”);
Kazakh көйлек (köilek),
Kyrgyz көйнөк (köynök),
Uzbek ko'ylak,
Crimean Tatar kölmek,
Khakas кӧгенек,
Azerbaijani köynək,
Turkish gömlek,
Turkmen köýnek (“shirt, dress”), etc.

cog

Khakas кӧгенек

Туй күлдәге.

Йәйге селләлә ҡатын-ҡыҙ өсөн иң уңайлы кейем — йоҡа туҡыманан тегелгән күлдәк.
Yəyge sellələ qatın-qıź ösön iñ uñaylı keyem — yoqa tuqımanan tegelgən küldək.
In the summer heat, the most convenient clothing for a female is a dress sewn from a thin fabric.


Ғайса

head

Ғайса • (Ğaysa)

ba-proper noun

Ғайса • (Ğaysa)

Ğaysa (romanization)
Ғайса (absolute singular-only)
Ғайсаның (definite genitive singular-only)
Ғайса (dative singular-only)
Ғайсаны (accusative definite singular-only)
Ғайсала (locative singular-only)
Ғайсанан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic عِيسَى (ʕīsā). Compare to Tatar Гайсә (Ğaysä), Kazakh Иса (İsa), Kyrgyz Ыйса (Iysa), Uyghur ئىسا (isa), Turkish İsa, etc.

bor

Arabic عِيسَى (ʕīsā)


Талха

Talxa (romanization)
Талха (absolute singular-only)
Талханың (definite genitive singular-only)
Талха (dative singular-only)
Талханы (accusative definite singular-only)
Талхала (locative singular-only)
Талханан (ablative singular-only)

a male given name, Talha or Talhah, from Arabic


Нәркәс

head

Нәркәс • (Nərkəs)

ba-proper noun

Нәркәс • (Nərkəs)

Nərkəs (romanization)
Нәркәс (absolute singular-only)
Нәркәстең (definite genitive singular-only)
Нәркәскә (dative singular-only)
Нәркәсте (accusative definite singular-only)
Нәркәстә (locative singular-only)
Нәркәстән (ablative singular-only)


һунарсы

head

һунарсы • (hunarsı)

ba-noun

һунарсы • (hunarsı)

hunarsı (romanization)
һунарсы (absolute singular)
һунарсылар (absolute plural)
һунарсының (definite genitive singular)
һунарсыларҙың (definite genitive plural)
һунарсыға (dative singular)
һунарсыларға (dative plural)
һунарсыны (accusative definite singular)
һунарсыларҙы (accusative definite plural)
һунарсыла (locative singular)
һунарсыларҙа (locative plural)
һунарсынан (ablative singular)
һунарсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һунарсыларҙың

һунарсыларға

һунарсыларҙы

һунарсыларҙа

һунарсыларҙан

From һунар (hunar, “hunting”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.


һунар

hunar (romanization)
һунар (absolute singular)
һунарҙар (absolute plural)
һунарҙың (definite genitive singular)
һунарҙарҙың (definite genitive plural)
һунарға (dative singular)
һунарҙарға (dative plural)
һунарҙы (accusative definite singular)
һунарҙарҙы (accusative definite plural)
һунарҙа (locative singular)
һунарҙарҙа (locative plural)
һунарҙан (ablative singular)
һунарҙарҙан (ablative plural)

Cognate with
Kazakh сонар (sonar, “new-fallen snow”),
Kyrgyz сонор (sonor, “new-fallen snow; hunting on new snow with hunting birds or hounds”),
Yakut сонор (sonor, “the first autumn snow, which makes it easy to follow wild animals; stalking a wild animal on such snow”).

cog

Һунар эте.

Һунар мылтығы.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.


урынбаҫар

head

урынбаҫар • (urınbaśar)

ba-noun

урынбаҫар • (urınbaśar)

urınbaśar (romanization)
урынбаҫар (absolute singular)
урынбаҫарҙар (absolute plural)
урынбаҫарҙың (definite genitive singular)
урынбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative definite singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
урынбаҫарҙа (locative singular)
урынбаҫарҙарҙа (locative plural)
урынбаҫарҙан (ablative singular)
урынбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урынбаҫарҙың

урынбаҫарҙан

урынбаҫарҙар

урынбаҫарҙарҙың

урынбаҫарҙарға

урынбаҫарҙарҙы

урынбаҫарҙарҙа

урынбаҫарҙарҙан

у‧рын‧ба‧ҫар

урын (urın, “position, post”) + баҫар (baśar, “holder”).
Compare with
Kazakh орынбасар (orynbasar),
Kyrgyz орунбасар (orunbasar),
Uzbek o'rinbasor,
Uyghur ئورۇنباسار (orunbasar, “deputy, assistant”).


Зәйнәб

head

Зәйнәб • (Zəynəb)

ba-proper noun

Зәйнәб • (Zəynəb)

Zəynəb (romanization)
Зәйнәб (absolute singular-only)
Зәйнәбтең (definite genitive singular-only)
Зәйнәбкә (dative singular-only)
Зәйнәбте (accusative definite singular-only)
Зәйнәбтә (locative singular-only)
Зәйнәбтән (ablative singular-only)

From Arabic زَيْنَب (zaynab, “a father's precious jewel”).
Cognate with Uzbek Zaynab, Uyghur زەينەپ (zeynep), Turkish Zeynep.

bor

ba:Зәйнәб бинт Һүзәймә

(Islam) the name of Prophet Mohammad's wife


Сара

Sara (romanization)
Сара (absolute singular-only)
Сараның (definite genitive singular-only)
Сара (dative singular-only)
Сараны (accusative definite singular-only)
Сарала (locative singular-only)
Саранан (ablative singular-only)

From Arabic سَارَة (sāra). Cognate with Uyghur سارا (sara).

a female given name, Sara, from Arabic, equivalent to English Sarah


ағай-эне

ağay-ene (romanization)
ағай-эне (absolute singular)
ағай-энеләр (absolute plural)
ағай-эненең (definite genitive singular)
ағай-энеләрҙең (definite genitive plural)
ағай-энегә (dative singular)
ағай-энеләргә (dative plural)
ағай-энене (accusative definite singular)
ағай-энеләрҙе (accusative definite plural)
ағай-энелә (locative singular)
ағай-энеләрҙә (locative plural)
ағай-эненән (ablative singular)
ағай-энеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ағай-энеләрҙең

ағай-энеләргә

ағай-энеләрҙе

ағай-энеләрҙә

ағай-энеләрҙән

[ɑˈʁaj.ɪ̆ˌnɪ̆]

From *aqa ini (“elder and elder brothers”), from Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother”) + Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Synchronously, equivalent to ағай (ağay, “elder brother”) + эне (ene, “younger brother”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa ini, “elder and younger brothers”);
Kyrgyz агайын (agayın), агайин (agayin), агайни (agayni);
Kazakh ағайын (ağaiyn, “a way to address a male congregation”),
Uzbek ogʻayni (“brothers; male friends”),
Uyghur ئاغا-ئىنى (agha-'ini, “younger and elder brothers”).

cog

(collectively) a person's male relatives, seen as a group

(address) a way to respectfully address a male group or congregation


ағай

head

ағай • (ağay)

ba-noun

ағай • (ağay)

ağay (romanization)
ағай (absolute singular)
ағайҙар (absolute plural)
ағайҙың (definite genitive singular)
ағайҙарҙың (definite genitive plural)
ағайға (dative singular)
ағайҙарға (dative plural)
ағайҙы (accusative definite singular)
ағайҙарҙы (accusative definite plural)
ағайҙа (locative singular)
ағайҙарҙа (locative plural)
ағайҙан (ablative singular)
ағайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother; uncle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa, “elder brother”),
Kazakh аға (ağa, “elder brother; uncle”),
Kyrgyz ага (aga, “elder brother”),
Southern Altai ака (aka, “elder brother”),
Crimean Tatar ağa (“elder brother; uncle”),
Turkish ağa (“master, boss”),
Yakut аҕа (ağa, “elder; father”).


эне

ene (romanization)
эне (absolute singular)
энеләр (absolute plural)
эненең (definite genitive singular)
энеләрҙең (definite genitive plural)
энегә (dative singular)
энеләргә (dative plural)
энене (accusative definite singular)
энеләрҙе (accusative definite plural)
энелә (locative singular)
энеләрҙә (locative plural)
эненән (ablative singular)
энеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ini, “younger brother”),
Old Uyghur [script needed] (ini, “younger brother”).

(address) a way to address a male younger than the speaker, whether related to you or not


ҡусты

head

ҡусты • (qustı)

ba-noun

ҡусты • (qustı)

qustı (romanization)
ҡусты (absolute singular)
ҡустылар (absolute plural)
ҡустының (definite genitive singular)
ҡустыларҙың (definite genitive plural)
ҡустыға (dative singular)
ҡустыларға (dative plural)
ҡустыны (accusative definite singular)
ҡустыларҙы (accusative definite plural)
ҡустыла (locative singular)
ҡустыларҙа (locative plural)
ҡустынан (ablative singular)
ҡустыларҙан (ablative plural)

A specifically Bashkir term. No cognates are known. No etymology attempts are known.

(address) a way to address a male younger than the speaker


мырҙа

head

мырҙа • (mırźa)

ba-noun

мырҙа • (mırźa)

mırźa (romanization)
мырҙа (absolute singular)
мырҙалар (absolute plural)
мырҙаның (definite genitive singular)
мырҙаларҙың (definite genitive plural)
мырҙаға (dative singular)
мырҙаларға (dative plural)
мырҙаны (accusative definite singular)
мырҙаларҙы (accusative definite plural)
мырҙала (locative singular)
мырҙаларҙа (locative plural)
мырҙанан (ablative singular)
мырҙаларҙан (ablative plural)


Яхъя

Yaxʺya (romanization)
Яхъя (absolute singular-only)
Яхъяның (definite genitive singular-only)
Яхъя (dative singular-only)
Яхъяны (accusative definite singular-only)
Яхъяла (locative singular-only)
Яхъянан (ablative singular-only)


ата-әсә

head

ата-әсә • (ata-əsə)

ba-noun

ата-әсә • (ata-əsə)

ata-əsə (romanization)
ата-әсә (absolute singular)
ата-әсәләр (absolute plural)
ата-әсәнең (definite genitive singular)
ата-әсәләрҙең (definite genitive plural)
ата-әсәгә (dative singular)
ата-әсәләргә (dative plural)
ата-әсәне (accusative definite singular)
ата-әсәләрҙе (accusative definite plural)
ата-әсәлә (locative singular)
ата-әсәләрҙә (locative plural)
ата-әсәнән (ablative singular)
ата-әсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ата-әсәләрҙең

ата-әсәләргә

ата-әсәләрҙе

ата-әсәләрҙә

ата-әсәләрҙән

Балалар ата-әсәләренән өлгө ала.

Children take example from their parents.


былау

head

былау • (bılaw)

ba-noun

былау • (bılaw)

bılaw (romanization)
былау (absolute singular)
былауҙар (absolute plural)
былауҙың (definite genitive singular)
былауҙарҙың (definite genitive plural)
былауға (dative singular)
былауҙарға (dative plural)
былауҙы (accusative definite singular)
былауҙарҙы (accusative definite plural)
былауҙа (locative singular)
былауҙарҙа (locative plural)
былауҙан (ablative singular)
былауҙарҙан (ablative plural)


Нәжибә

head

Нәжибә • (Nəjibə)

ba-proper noun

Нәжибә • (Nəjibə)

Nəjibə (romanization)
Нәжибә (absolute singular-only)
Нәжибәнең (definite genitive singular-only)
Нәжибәкә (dative singular-only)
Нәжибәне (accusative definite singular-only)
Нәжибәлә (locative singular-only)
Нәжибәнән (ablative singular-only)

From Arabic نَجِيبَة (najība, “renowned”).

a female given name, Najiba, from Arabic


тун

tun (romanization)
тун (absolute singular)
тундар (absolute plural)
тундың (definite genitive singular)
тундарҙың (definite genitive plural)
тунға (dative singular)
тундарға (dative plural)
тунды (accusative definite singular)
тундарҙы (accusative definite plural)
тунда (locative singular)
тундарҙа (locative plural)
тундан (ablative singular)
тундарҙан (ablative plural)

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Һомай ҡош тунын кейеп шундуҡ осоп килгән ти // Үле ятҡан Уралдың ауыҙынан үпкән, ти.

The bird Umay donned her fur coat, immediately came flying, (and) kissed Ural, who was lying dead, on his mouth.

Homay qoş tunın keyep şunduq osop kilgən ti // Üle yatqan Uraldıñ awıźınan üpkən, ti.


Айгөл

head

Айгөл • (Aygöl)

ba-proper noun

Айгөл • (Aygöl)

Aygöl (romanization)
Айгөл (absolute singular-only)
Айгөлдөң (definite genitive singular-only)
Айгөлгә (dative singular-only)
Айгөлдө (accusative definite singular-only)
Айгөлдә (locative singular-only)
Айгөлдән (ablative singular-only)

ай (ay, “moon”) + гөл (göl, “flower”).
Compare Kazakh Айгүл (Aigül), Kyrgyz Айгүл (Aygül), Uzbek Oygul, Uyghur ئايگۇل (aygul).


Тайфур

Tayfur (romanization)
Тайфур (absolute singular-only)
Тайфурҙың (definite genitive singular-only)
Тайфурға (dative singular-only)
Тайфурҙы (accusative definite singular-only)
Тайфурҙа (locative singular-only)
Тайфурҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Persian طیفور (tayfur, “bird”).


Таңһылыу

head

Таңһылыу • (Tañhılıw)

ba-proper noun

Таңһылыу • (Tañhılıw)

Tañhılıw (romanization)
Таңһылыу (absolute singular-only)
Таңһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Таңһылыуға (dative singular-only)
Таңһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Таңһылыуҙа (locative singular-only)
Таңһылыуҙан (ablative singular-only)

[tɑŋ.hɯ̞.ˈɫɯ̞w]

таң (tañ, “dawn”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Compare equivalent given names: Kazakh Таңсұлу (Tañsūlu), Uzbek Tongsuluv.

compound

a female given name from the Turkic languages


Йомабай

Yomabay (romanization)
Йомабай (absolute singular-only)
Йомабайҙың (definite genitive singular-only)
Йомабайға (dative singular-only)
Йомабайҙы (accusative definite singular-only)
Йомабайҙа (locative singular-only)
Йомабайҙан (ablative singular-only)

йома (yoma, “Friday”) + бай (bay, male name formant).

a male given name from the Turkic languages


Йомабикә

head

Йомабикә • (Yomabikə)

ba-proper noun

Йомабикә • (Yomabikə)

Yomabikə (romanization)
Йомабикә (absolute singular-only)
Йомабикәнең (definite genitive singular-only)
Йомабикә (dative singular-only)
Йомабикәне (accusative definite singular-only)
Йомабикәлә (locative singular-only)
Йомабикәнән (ablative singular-only)

йома (yoma, “Friday”) + бикә (bikə, female name formant).


таяҡ

tayaq (romanization)
таяҡ (absolute singular)
таяҡтар (absolute plural)
таяҡтың (definite genitive singular)
таяҡтарҙың (definite genitive plural)
таяҡҡа (dative singular)
таяҡтарға (dative plural)
таяҡты (accusative definite singular)
таяҡтарҙы (accusative definite plural)
таяҡта (locative singular)
таяҡтарҙа (locative plural)
таяҡтан (ablative singular)
таяҡтарҙан (ablative plural)

From *tayaq (“stick; cane”),
from Proto-Turkic *daja- (“prop, support; lean against”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (tajaq, “stick, cane”);
Tatar таяк (tayak),
Kazakh таяқ (taäq),
Kyrgyz таяк (tayak),
Southern Altai таяк (tayak),
Uzbek tayoq,
Crimean Tatar tayaq (“stick”), etc.


ҡатырға

head

ҡатырға • (qatırğa)

ba-noun

ҡатырға • (qatırğa)

qatırğa (romanization)
ҡатырға (absolute singular-only)
ҡатырғаның (definite genitive singular-only)
ҡатырға (dative singular-only)
ҡатырғаны (accusative definite singular-only)
ҡатырғала (locative singular-only)
ҡатырғанан (ablative singular-only)

From ҡатыр- "to make sth. hard" + suffix -ға.

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

At the top of the Christmas tree, we put a red star cut from cardboard.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.

Һуңғы йылдарҙа балалар өсөн ҡатырға битле китаптар ҙа популяр булып китте.

In the recent years, books for children with cardboard pages have also become popular.

Huñğı yıldarźa balalar ösön qatırğa bitle kitaptar źa populyar bulıp kitte.


ҡорал

qoral (romanization)
ҡорал (absolute singular-only)
ҡоралдың (definite genitive singular-only)
ҡоралға (dative singular-only)
ҡоралды (accusative definite singular-only)
ҡоралда (locative singular-only)
ҡоралдан (ablative singular-only)

From verbal stem qur- "to build, construct".
Cognate with
Kazakh құрал (qūral),
Kyrgyz курал (kural),
Uzbek qurol,
Uyghur قورال (qoral),
Turkmen gural (“tool, instrument”).

Хеҙмәт ҡоралы.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a tool of war or labor (i.e. a weapon of war or an instrument of labor).

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.


нәфрәт

head

нәфрәт • (nəfrət)

ba-noun

нәфрәт • (nəfrət)

nəfrət (romanization)
нәфрәт (absolute singular-only)
нәфрәттең (definite genitive singular-only)
нәфрәткә (dative singular-only)
нәфрәтте (accusative definite singular-only)
нәфрәттә (locative singular-only)
нәфрәттән (ablative singular-only)

From Persian نفرت (nafrat), from Arabic نَفْرَة (nafra).


сәркәтип

head

сәркәтип • (sərkətip)

ba-noun

сәркәтип • (sərkətip)

sərkətip (romanization)
сәркәтип (absolute singular)
сәркәтиптәр (absolute plural)
сәркәтиптең (definite genitive singular)
сәркәтиптәрҙең (definite genitive plural)
сәркәтипкә (dative singular)
сәркәтиптәргә (dative plural)
сәркәтипте (accusative definite singular)
сәркәтиптәрҙе (accusative definite plural)
сәркәтиптә (locative singular)
сәркәтиптәрҙә (locative plural)
сәркәтиптән (ablative singular)
сәркәтиптәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәркәтиптәрҙең

сәркәтиптәргә

сәркәтиптәрҙе

сәркәтиптәрҙә

сәркәтиптәрҙән

From Persian سرکاتب (sar-kâteb, “secretary”).

secretary; the person who keeps records, takes notes and handles paperwork


салбар

salbar (romanization)
салбар (absolute singular)
салбарҙар (absolute plural)
салбарҙың (definite genitive singular)
салбарҙарҙың (definite genitive plural)
салбарға (dative singular)
салбарҙарға (dative plural)
салбарҙы (accusative definite singular)
салбарҙарҙы (accusative definite plural)
салбарҙа (locative singular)
салбарҙарҙа (locative plural)
салбарҙан (ablative singular)
салбарҙарҙан (ablative plural)

салбарҙарҙың

салбарҙарҙан

From Persian شلوار (šalvâr, “trousers, pants”).
Cognate with Kazakh шалбар (şalbar), Tatar чалбар (çalbar), Turkish şalvar (“trousers”), etc.