бал

bal (romanization)
бал (absolute singular-only)
балдың (definite genitive singular-only)
балға (dative singular-only)
балды (accusative definite singular-only)
балда (locative singular-only)
балдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bạl (“honey”).
Cognate with
Shor пал (“honey”),
Turkish bal (“honey”),
Chuvash пыл (pyl, “honey”).

mead; alcoholic drink fermented from honey and water


каса

kasa (romanization)
каса (absolute singular)
касалар (absolute plural)
касаның (definite genitive singular)
касаларҙың (definite genitive plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative definite singular)
касаларҙы (accusative definite plural)
касала (locative singular)
касаларҙа (locative plural)
касанан (ablative singular)
касаларҙан (ablative plural)

From Persian کاسه (kâse).
Compare with
Kazakh, Kyrgyz кесе (kese),
Turkish kâse,
Turkmen käse, etc.


водород

Borrowed from Russian водоро́д (vodoród).


гелий

Borrowed from Russian ге́лий (gélij), from Ancient Greek ἥλιος (hḗlios, “sun”), because its presence was first theorised in the sun's atmosphere.


тир

tir (romanization)
тир (absolute singular-only)
тирҙең (definite genitive singular-only)
тиргә (dative singular-only)
тирҙе (accusative definite singular-only)
тирҙә (locative singular-only)
тирҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tẹr (“sweat, perspiration”).


һыу

hıw (romanization)
һыу (absolute singular)
һыуҙар (absolute plural)
һыуҙың (definite genitive singular)
һыуҙарҙың (definite genitive plural)
һыуға (dative singular)
һыуҙарға (dative plural)
һыуҙы (accusative definite singular)
һыуҙарҙы (accusative definite plural)
һыуҙа (locative singular)
һыуҙарҙа (locative plural)
һыуҙан (ablative singular)
һыуҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak suw, from Proto-Turkic *sub (“water”).

Дингеҙ һыуы.
Dingeź hıwı.
Seawater.

Һыу тирмәне.
Hıw tirməne.
Watermill.

Һыу боҙға әйләнде.

Үткән ғүмер - аҡҡан һыу.

Past life is (like) water that has flowed.

Өйөбөҙгә һыуыҡ һыу ғына ингән.

We only have cold water (service) in our house.

Дарыуханала дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей һатып алығыҙ һәм көнөнә бер нисә тапҡыр танауҙы сайҡағыҙ.

Buy a spray based on seawater in a drugstore, and rinse (your) nose several times a day.

Darıwxanala dingeź hıwı nigeźendə eşləngən sprey hatıp alığıź həm könönə ber nisə tapqır tanawźı sayqağıź.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.


боҙ

boź (romanization)
боҙ (absolute singular-only)
боҙҙоң (definite genitive singular-only)
боҙға (dative singular-only)
боҙҙо (accusative definite singular-only)
боҙҙа (locative singular-only)
боҙҙан (ablative singular-only)

From Common Turkic *būz (“ice”), from Proto-Turkic *būŕ (“ice”).
Cognate with Tatar боз (boz), Kazakh мұз (mūz), Kyrgyz муз (muz), Kumyk, Karachay-Balkar буз (buz), Nogai буз (buz), Shor, Southern Altai мус (mus), Khakas пус (pus), Uzbek muz, Uyghur муз (muz), Turkmen muz, Dolgan буус (buus), Yakut муус (muus), Azerbaijani, Gagauz, Turkish buz, Chuvash пӑр (păr, “ice”).

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.


диңгеҙ

head

диңгеҙ • (diñgeź)

ba-noun

диңгеҙ • (diñgeź)

diñgeź (romanization)
диңгеҙ (absolute singular)
диңгеҙҙәр (absolute plural)
диңгеҙҙең (definite genitive singular)
диңгеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
диңгеҙгә (dative singular)
диңгеҙҙәргә (dative plural)
диңгеҙҙе (accusative definite singular)
диңгеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
диңгеҙҙә (locative singular)
диңгеҙҙәрҙә (locative plural)
диңгеҙҙән (ablative singular)
диңгеҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

диңгеҙҙәрҙең

диңгеҙҙәрҙән

From Proto-Turkic *teŋiŕ (“sea”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (teŋiz, “sea”);
Kazakh теңіз (teñız, “sea”),
Kyrgyz деңиз (deŋiz, “sea”),
Uzbek dengiz (“sea”),
Turkmen deňiz (“sea”),
Turkish deniz (“sea”),
etc.

cog

Каспий дингеҙе.
Kaspiy dingeźe.
The Caspian Sea.

Дингеҙ һыуы нигеҙендә эшләнгән спрей.

Архипелагтар дингеҙҙә айырым йәки ҙур ҡоро ер массивы янында урынлаша ала.

Archipelagoes can be located separately in the sea or close to a large mass of dry land.

Arxipelagtar dingeźźə ayırım yəki źur qoro yer massivı yanında urınlaşa ala.


алтын

head

алтын • (altın)

ba-noun

алтын • (altın)

altın (romanization)
алтын (absolute singular-only)
алтындың (definite genitive singular-only)
алтынға (dative singular-only)
алтынды (accusative definite singular-only)
алтында (locative singular-only)
алтындан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *altun (“gold”).
Cognate with
Old Turkic 𐰞𐱃𐰆𐰣 (altun, “gold”),
Karachay-Balkar, Kazakh, Kumyk, Kyrgyz, Southern Altai, Khakas алтын (altın), Tuvan алдын (aldın),
Crimean Tatar, Turkish altın, Turkmen altyn,
Uzbek oltin.

Алтын бөртөгө.

Ун туғыҙынсы быуатта Уралда йәнә алтын биҙгәге башланды.

In the nineteenth century, the gold rush began again in the Urals.

Un tuğıźınsı bıwatta Uralda yənə altın biźgəge başlandı.

Амур буйында алтын йыуыу башланғас, эвендарҙың көтөүлектәре һәм һунар иткән урындары юҡҡа сыға, балыҡ тотҡан йылғалар бысрана, һайыға һәм һаһый.

When washing for gold began on the banks of the Amur (river), the Evens' pastures and hunting grounds degraded, the fishing (areas in) rivers got polluted, shallow and fetid.

Amur buyında altın yıwıw başlanğas, evendarźıñ kötöwlektəre həm hunar itkən urındarı yuqqa sığa, balıq totqan yılğalar bısrana, hayığa həm hahıy.


алтын

head

алтын • (altın)

Алтын тәңкә.

Алтын Урҙа.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Алтын тәхет өҫтөндә батша ҡыҙы ултырған, дүрт яғынан дүрт ҡоло тәхетене күтәргән.

On top of a golden throne, padishah's daughter sat; four slaves from four sides raised her throne.

Altın təxet öśtöndə batşa qıźı ultırğan, dürt yağınan dürt qolo təxetene kütərgən.


буран

buran (romanization)
буран (absolute singular)
бурандар (absolute plural)
бурандың (definite genitive singular)
бурандарҙың (definite genitive plural)
буранға (dative singular)
бурандарға (dative plural)
буранды (accusative definite singular)
бурандарҙы (accusative definite plural)
буранда (locative singular)
бурандарҙа (locative plural)
бурандан (ablative singular)
бурандарҙан (ablative plural)

From Volga Turki بوران (boran, “blizzard”), Inherited from Proto-Turkic *bora- (“north wind; to snow heavily”); cognate with Crimean Tatar boran, Kazakh боран (boran), Turkish bora and Turkmen boran. Alternatively, it could be a wanderwort related to Italian bora and Greek μπόρα (bóra).


күл

kül (romanization)
күл (absolute singular)
күлдәр (absolute plural)
күлдең (definite genitive singular)
күлдәрҙең (definite genitive plural)
күлгә (dative singular)
күлдәргә (dative plural)
күлде (accusative definite singular)
күлдәрҙе (accusative definite plural)
күлдә (locative singular)
күлдәрҙә (locative plural)
күлдән (ablative singular)
күлдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kȫl (“lake”).
Cognate with Old Turkic 𐰚𐰇𐰠 (köl, “lake”), Kazakh көл (köl), Kyrgyz көл (köl), Uzbek koʻl, Southern Altai кӧл (köl), Shor кӧл, Khakas кӧл, Turkish göl (“lake”).

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

Swans have settled down on the Qashqadan lake.

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, honor makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.


ҡар

qar (romanization)
ҡар (absolute singular)
ҡарҙар (absolute plural)
ҡарҙың (definite genitive singular)
ҡарҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарға (dative singular)
ҡарҙарға (dative plural)
ҡарҙы (accusative definite singular)
ҡарҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарҙа (locative singular)
ҡарҙарҙа (locative plural)
ҡарҙан (ablative singular)
ҡарҙарҙан (ablative plural)

Епшек ҡар.

Ҡар бураны.

Ҡар бөртөгө.
Qar börtögö.
A snowflake.

Tışta yel örə, qarźı heperə, // Min öyźə toram halqınğa kürə.

Тышта ел өрә, ҡарҙы һеперә, // Мин өйҙә торам һалҡынға күрә. (Mustai Karim)

Outside, the wind is blowing (and) sweeping the snow, I am staying at home because of the cool weather.


сәй

säy (romanization)
сәй (absolute singular-only)
сәйҙең (definite genitive singular-only)
сәйгә (dative singular-only)
сәйҙе (accusative definite singular-only)
сәйҙә (locative singular-only)
сәйҙән (ablative singular-only)

From Persian چای (čây),
Sanskrit चाय (cāya),
from Sinitic 茶 (MC drae, “tea”).
Cognate with
Southern Altai, Kyrgyz, Karakalpak чай (çay),
Kazakh шай (şai),
Karachay-Balkar шай (şay),
Tatar чәй (çäy),
Uzbek choy,
Uyghur چاي (chay),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish, Turkmen çay (“tea”), etc.

Күк сәй.

Ҡаты сәй.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

On holidays, women in villages would visit each other for tea.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Таҡта сәй.


һөт

höt (romanization)
һөт (absolute singular-only)
һөттөң (definite genitive singular-only)
һөткә (dative singular-only)
һөттө (accusative definite singular-only)
һөттә (locative singular-only)
һөттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sǖt (“milk”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süt, “milk”);
Tatar сөт (söt),
Kazakh сүт (süt),
Kyrgyz сүт (süt),
Karachay-Balkar сют (süt), Kumyk сют (süt),
Uzbek sut,
Uyghur سۈت (süt),
Southern Altai сӱт (süt),
Khakas сӱт (süt),
Tuvan сүт (süt),
Yakut үүт (üüt),
Turkmen süýt,
Turkish süt,
Azerbaijani süd,
Chuvash сӗт (sĕt),
etc.

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.


көмөш

head

көмөш • (kömöş)

ba-noun

көмөш • (kömöş)

kömöş (romanization)
көмөш (absolute singular-only)
көмөштөң (definite genitive singular-only)
көмөшкә (dative singular-only)
көмөштө (accusative definite singular-only)
көмөштә (locative singular-only)
көмөштән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kümüĺ (“silver”).
list of cognates
Cognate with
Old Turkic 𐰚𐰇𐰢𐱁 (kümš /kümüš/, “silver”),
Karachay-Balkar кюмюш (kümüş),
Kumyk гюмюш (gümüş),
Karakalpak guʻmis, Nogai куьмис (kümis),
Kazakh күміс (kümıs),
Southern Altai кӱмӱш (kümüš), Kyrgyz күмүш (kümüş),
Shor кӱмӱш (kümüš),
Khakas кӱмӱс (kümüs),
Crimean Tatar kümüş, Azerbaijani, Gagauz, Turkish gümüş,
Uzbek kumush, Yakut көмүс (kömüs), etc.

cog

Shor кӱмӱш (kümüš)


ҡоҙоҡ

head

ҡоҙоҡ • (qoźoq)

ba-noun

ҡоҙоҡ • (qoźoq)

qoźoq (romanization)
ҡоҙоҡ (absolute singular)
ҡоҙоҡтар (absolute plural)
ҡоҙоҡтоң (definite genitive singular)
ҡоҙоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡоҙоҡҡа (dative singular)
ҡоҙоҡтарға (dative plural)
ҡоҙоҡто (accusative definite singular)
ҡоҙоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡоҙоҡта (locative singular)
ҡоҙоҡтарҙа (locative plural)
ҡоҙоҡтан (ablative singular)
ҡоҙоҡтарҙан (ablative plural)

Via an intermediary language, from Proto-Turkic *kudug (“water well”), from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
Compare with
Old Uyghur [script needed] (quduğ, “water well”);
Kazakh құдық (qūdyq),
Kyrgyz кудук (kuduk),
Uzbek quduq,
Uyghur قۇدۇق (quduq),
Shor қудуғ,
Tuvan кудук (kuduk),
Yakut кудук (kuduk).
The intermediary could have been a Mongolic language (compare Mongolian худаг (xudag, “well”)).
Compare ҡойо (qoyo), the native Kypchak development from the same archetype.


ҡан

qan (romanization)
ҡан (absolute singular-only)
ҡандың (definite genitive singular-only)
ҡанға (dative singular-only)
ҡанды (accusative definite singular-only)
ҡанда (locative singular-only)
ҡандан (ablative singular-only)

Ҡан баҫымы.

Аҡ ҡан күҙәнәктәре.

Ҡан биреүселәр оҙаҡ йәшәй.


баҡыр

head

баҡыр • (baqır)

ba-noun

баҡыр • (baqır)

baqır (romanization)
баҡыр (absolute singular-only)
баҡырҙың (definite genitive singular-only)
баҡырға (dative singular-only)
баҡырҙы (accusative definite singular-only)
баҡырҙа (locative singular-only)
баҡырҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bakïr (“copper”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (baqïr),
Karachay-Balkar, Kumyk багъыр (bağır),
Kyrgyz, Tatar бакыр (baqır),
Crimean Tatar baqır, Turkish bakır (“copper”);
Kazakh бақыр (baqyr, “copper coin”),
Southern Altai бакрас (bakras, “copper kettle”),
Yakut баҕарах (bağaraq, “kettle, pot”) etc.
Compare also Serbo-Croatian bakar (“copper”), a Turkic borrowing.

cog

Баҡыр оҫтаһы.
Baqır ośtahı.
Coppersmith.

Имгәнеп, ҡоро бушҡа аҙапланма // Баҡыр сыҡмаҫ урындан алтын ҡаҙып.
İmgənep, qoro buşqa aźaplanma // Baqır sıqmaś urından altın qaźıp.
Do not take pains in vain, digging for gold at a place that won't produce (even) copper.
(Aqmulla)


тамсы

head

тамсы • (tamsı)

ba-noun

тамсы • (tamsı)

tamsı (romanization)
тамсы (absolute singular)
тамсылар (absolute plural)
тамсының (definite genitive singular)
тамсыларҙың (definite genitive plural)
тамсыға (dative singular)
тамсыларға (dative plural)
тамсыны (accusative definite singular)
тамсыларҙы (accusative definite plural)
тамсыла (locative singular)
тамсыларҙа (locative plural)
тамсынан (ablative singular)
тамсыларҙан (ablative plural)

Тамсы

From *tamčï (“water drop”), from Proto-Turkic *tam- (“to drip”).
Cognate with
Tatar тамчы (tamçı), Kazakh тамшы (tamşy),Karachay-Balkar тамчы (tamçı), Kyrgyz тамчы (tamcı), Southern Altai тамчы (tamčï),
Khakas тамӌы (tamcı),
Uzbek tomchi,
Azerbaijani damcı (“water drop”).

Тамсы таш тишә.

Бер стакан һыуға 2—3 тамсы йод эретмәһе тамыҙығыҙ.
Ber stakan hıwğa 2—3 tamsı yod eretməhe tamıźığıź.
Drip 2-3 drops of iodine solution into a glass of water.


йылға

head

йылға • (yılğa)

ba-noun

йылға • (yılğa)

yılğa (romanization)
йылға (absolute singular)
йылғалар (absolute plural)
йылғаның (definite genitive singular)
йылғаларҙың (definite genitive plural)
йылғаға (dative singular)
йылғаларға (dative plural)
йылғаны (accusative definite singular)
йылғаларҙы (accusative definite plural)
йылғала (locative singular)
йылғаларҙа (locative plural)
йылғанан (ablative singular)
йылғаларҙан (ablative plural)

Мул һыулы йылға.

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


еҙ

yeź (romanization)
еҙ (absolute singular-only)
еҙҙең (definite genitive singular-only)
еҙгә (dative singular-only)
еҙҙе (accusative definite singular-only)
еҙҙә (locative singular-only)
еҙҙән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yeŕ (“brass, copper”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (jez, “copper”),
Southern Altai јес (ǰes),
Kyrgyz жез (jez),
Tatar җиз (ciz),
Khakas чис (çis),
Tuvan, Shor чес (čes, “copper”).


суйын

head

суйын • (suyın)

ba-noun

суйын • (suyın)

suyın (romanization)
суйын (absolute singular-only)
суйындың (definite genitive singular-only)
суйынға (dative singular-only)
суйынды (accusative definite singular-only)
суйында (locative singular-only)
суйындан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid جُوذِن (čoδïn, “copper”);
Tatar чуен (çuyen),
Kazakh шойын (şoiyn),
Kyrgyz чоюн (coyun),
Kumyk чоюн (çoyun),
Karachay-Balkar чоюн (çoyun),
Southern Altai чой (čoy),
Shor шойун (šoyun),
Uzbek choʻyan,
Uyghur چويۇن (choyun, “cast iron”).


тимер

timer (romanization)
тимер (absolute singular-only)
тимерҙең (definite genitive singular-only)
тимергә (dative singular-only)
тимерҙе (accusative definite singular-only)
тимерҙә (locative singular-only)
тимерҙән (ablative singular-only)

From Kipchak تمور (tämür), from Proto-Turkic *temür (“iron”).

Ағастан, ҡаҙ һөйәгенән, тимерҙән эшләнгән ҡумыҙҙар була.

There exist Jew's harps made of wood, goose bone and iron.

Ağastan, qaź höyəgenən, timerźən eşləngən qumıźźar bula.


терегөмөш

head

терегөмөш • (teregömöş)

ba-noun

терегөмөш • (teregömöş)

teregömöş (romanization)
терегөмөш (absolute singular-only)
терегөмөштөң (definite genitive singular-only)
терегөмөшкә (dative singular-only)
терегөмөштө (accusative definite singular-only)
терегөмөштә (locative singular-only)
терегөмөштән (ablative singular-only)

[tɪ̞.ˌrɪ̞.ɡʏ̞.ˈmʏ̞ʃ]

те‧ре‧гө‧мөш

тере (tere, “alive, living”) + көмөш (kömöş, “silver”).
Literally "living silver" from its ability to move.
Compare with English quicksilver.

compound

Атмосфера баҫымы - терегөмөш бағанаһы буйынса 750 мм.

The atmospheric pressure is 750mm by mercury column.

Atmosfera baśımı - teregömöş bağanahı buyınsa 750 mm.


ҡорос

qoros (romanization)
ҡорос (absolute singular-only)
ҡоростоң (definite genitive singular-only)
ҡоросҡа (dative singular-only)
ҡоросто (accusative definite singular-only)
ҡороста (locative singular-only)
ҡоростан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kurč (“hard, firm, stout”).
Cognate with
Old Uyghur qurč (firm, stout);
Southern Altai курч (kurč, “sharp”);
Kyrgyz курч (kurc, “steel; sharp”),
Tatar корыч (qorıç, “steel”),
Kazakh құрыш (qūryş, “steel”),
Karachay-Balkar къурч (qurç, “steel”),
Kumyk къурч (qurç, “brisk, vigorous”), etc.

der

Ҡорос бысаҡ.


ҡалай

qalay (romanization)
ҡалай (absolute singular-only)
ҡалайҙың (definite genitive singular-only)
ҡалайға (dative singular-only)
ҡалайҙы (accusative definite singular-only)
ҡалайҙа (locative singular-only)
ҡалайҙан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic قَلَعِيّ (qalaʕiyy, “related to tin”).
Cognate with Kazakh қалай (qalai, “tin”), Uzbek qalay (“tin”), Azerbaijani qalay (“tin”).

Түбә ҡалайы.


ҡурғаш

head

ҡурғаш • (qurğaş)

ba-noun

ҡурғаш • (qurğaş)

qurğaş (romanization)
ҡурғаш (absolute singular-only)
ҡурғаштың (definite genitive singular-only)
ҡурғашҡа (dative singular-only)
ҡурғашты (accusative definite singular-only)
ҡурғашта (locative singular-only)
ҡурғаштан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *korguĺčïn (“lead”).
Cognate with
Karakhanid قُرُغْژٖينْ (qoruγžïn, “lead”),
Chagatai qorğašun (“lead”);
Kyrgyz коргошун (korgoşun),
Kazakh, Karakalpak қорғасын (qorg'asi'n), Southern Altai коргожын (korgožïn),
Uzbek qo'rg'oshin,
Crimean Tatar qurşun,
Azerbaijani qurğuşun,
Turkish kurşun (“lead”).


айран

ayran (romanization)
айран (absolute singular-only)
айрандың (definite genitive singular-only)
айранға (dative singular-only)
айранды (accusative definite singular-only)
айранда (locative singular-only)
айрандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ayran.
Cognate with
Tatar әйрән (äyrän),
Kazakh айран (airan),
Turkish ayran.


шишмә

head

шишмә • (şişmə)

ba-noun

шишмә • (şişmə)

şişmə (romanization)
шишмә (absolute singular)
шишмәләр (absolute plural)
шишмәнең (definite genitive singular)
шишмәләрҙең (definite genitive plural)
шишмәгә (dative singular)
шишмәләргә (dative plural)
шишмәне (accusative definite singular)
шишмәләрҙе (accusative definite plural)
шишмәлә (locative singular)
шишмәләрҙә (locative plural)
шишмәнән (ablative singular)
шишмәләрҙән (ablative plural)

From Persian چشمه (češme, “spring, source”).

Шишмә һыуы.

Был шишмә ҡышын да туңмай.

This spring does not freeze in the winter.


ташҡын

head

ташҡын • (taşqın)

ba-noun

ташҡын • (taşqın)

taşqın (romanization)
ташҡын (absolute singular)
ташҡындар (absolute plural)
ташҡындың (definite genitive singular)
ташҡындарҙың (definite genitive plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative definite singular)
ташҡындарҙы (accusative definite plural)
ташҡында (locative singular)
ташҡындарҙа (locative plural)
ташҡындан (ablative singular)
ташҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташҡындарҙың

ташҡындарҙан

From *tašqïn (“flood”), from Proto-Turkic *d(i)āĺ- (“to overflow”).
Cognate with
Tatar ташкын (taşkın),
Kazakh тасқын (tasqyn),
Kyrgyz ташкын (taşkın),
Khakas тасхын (tasxın),
Uzbek toshqin,
Uyghur تاشقىن (tashqin),
Turkmen daşgyn,
Azerbaijani daşqın (“flood”),
etc.


тулҡын

head

тулҡын • (tulqın)

ba-noun

тулҡын • (tulqın)

tulqın (romanization)
тулҡын (absolute singular)
тулҡындар (absolute plural)
тулҡындың (definite genitive singular)
тулҡындарҙың (definite genitive plural)
тулҡынға (dative singular)
тулҡындарға (dative plural)
тулҡынды (accusative definite singular)
тулҡындарҙы (accusative definite plural)
тулҡында (locative singular)
тулҡындарҙа (locative plural)
тулҡындан (ablative singular)
тулҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тулҡындарҙың

тулҡындарҙан

From Proto-Turkic *tolku-n (“wave”), from *tolku- (“to get disturbed (of water)”).
Cognate with
Tatar дулкын (dulkın),
Kazakh толқын (tolqyn),
Kyrgyz толкун (tolkun),
Uzbek to'lqin,
Uyghur تولقۇن (tolqun),
Turkmen tolkun,
Yakut долгун (dolgun, “wave”).

Көмөш күлдең ете аҡсарлағы оса тулҡындарға ҡағылып.

The seven seagulls of the silver lake fly touching the waves.

Kömöş küldeñ yete aqsarlağı osa tulqındarğa qağılıp.

Ғинуар аҙағында миҙгел киҙеүенең икенсе тулҡыны көтөлә.

At the end of January, a second wave of the seasonal flu is expected.

Ğinwar aźağında miźgel kiźeweneñ ikense tulqını kötölə.

(figuratively) wave, sudden temporary rise in an activity

Тулҡын оҙонлоғо.

Шартлау тулҡынына биш ҡатлы йорттарҙа быялалар ватылыу ғына түгел, хатта эске металл ишектәр ҙә емерелгән.

(As a result of) the air blast wave, not only did window panes shatter in the 5-storeyed buildings, (but) even the internal metal doors were broken.

Şartlaw tulqınına biş qatlı yorttarźa bıyalalar vatılıw ğına tügel, xatta eske metall işektər źə yemerelgən.

(physics) wave, movement of energy in a medium


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


сәйнүк

head

сәйнүк • (səynük)

ba-noun

сәйнүк • (səynük)

səynük (romanization)
сәйнүк (absolute singular)
сәйнүктәр (absolute plural)
сәйнүктең (definite genitive singular)
сәйнүктәрҙең (definite genitive plural)
сәйнүккә (dative singular)
сәйнүктәргә (dative plural)
сәйнүкте (accusative definite singular)
сәйнүктәрҙе (accusative definite plural)
сәйнүктә (locative singular)
сәйнүктәрҙә (locative plural)
сәйнүктән (ablative singular)
сәйнүктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйнүктәрҙең

сәйнүктәрҙән

From Russian ча́йник (čájnik, “tea pot”).
The first syllable is influenced by сәй (səy, “tea”).
Cognate with
Kazakh шәйнек (şäinek),
Kyrgyz чайнек (caynek),
Uzbek choynak,
Azerbaijani, Crimean Tatar çaynik, etc.

tea pot (in which tea is brewed and served)

tea kettle (in which water is boiled for tea)


самауыр

head

самауыр • (samawır)

ba-noun

самауыр • (samawır)

samawır (romanization)
самауыр (absolute singular)
самауырҙар (absolute plural)
самауырҙың (definite genitive singular)
самауырҙарҙың (definite genitive plural)
самауырға (dative singular)
самауырҙарға (dative plural)
самауырҙы (accusative definite singular)
самауырҙарҙы (accusative definite plural)
самауырҙа (locative singular)
самауырҙарҙа (locative plural)
самауырҙан (ablative singular)
самауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самауырҙарҙың

самауырҙарға

самауырҙарҙы

самауырҙарҙа

самауырҙарҙан

From Russian самова́р (samovár, literally “self-boiler”).
Cognate with
Kazakh самауыр (samauyr),
Kyrgyz самоор (samoor),
Uzbek, Azerbaijani samovar,
Turkish semaver, etc.

bor

Самауыр ҡайнатыу.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

Ярар, балам, самауыр ҡуйып ыҙаланма. Ваҡытым да юҡ.

OK, my child, don't bother to set a samovar, I don't have time anyway.

Yarar, balam, samawır quyıp ıźalanma. Vaqıtım da yuq.


бәүел

head

бәүел • (bəwel)

bəwel (romanization)
бәүел (absolute singular-only)
бәүелдең (definite genitive singular-only)
бәүелгә (dative singular-only)
бәүелде (accusative definite singular-only)
бәүелдә (locative singular-only)
бәүелдән (ablative singular-only)

Бәүел ҡыуығы.


маңҡа

маңҡа • (mañqa)

mañqa (romanization)
маңҡа (absolute singular-only)
маңҡаның (definite genitive singular-only)
маңҡа (dative singular-only)
маңҡаны (accusative definite singular-only)
маңҡала (locative singular-only)
маңҡанан (ablative singular-only)

Cognate with
Tatar маңка (mañka),
Crimean Tatar mañqa,
Uyghur ماڭقا (mangqa, “snivel, snot”).


үт

üt (romanization)
үт (absolute singular-only)
үттең (definite genitive singular-only)
үткә (dative singular-only)
үтте (accusative definite singular-only)
үттә (locative singular-only)
үттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ȫt (“bile”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰓 (öd, “bile”);
Kazakh өт (öt),
Kumyk оьт (öt),
Uzbek oʻt (“bile”),
etc.


һейҙек

һейҙек • (heyźek)

heyźek (romanization)
һейҙек (absolute singular-only)
һейҙектең (definite genitive singular-only)
һейҙеккә (dative singular-only)
һейҙекте (accusative definite singular-only)
һейҙектә (locative singular-only)
һейҙектән (ablative singular-only)

From *sīd-tük (urine),
from Proto-Turkic *sīd- (“to urinate”).
Cognate with
Karakhanid سِذُكْ (siδük, “urine”);
Kazakh сідік (sıdık, “urine”),
Kyrgyz сийдик (siydik, “urine”),
Southern Altai сийдик (siydik, “urine”),
Tuvan сидик (sidik, “urine”),
Khakas сідік (sìdìk, “urine”),
Uzbek siydik (“urine”),
Uyghur سىيدىك (siydik, “urine”),
Turkmen sidik (“urine”),
Crimean Tatar siydik (“urine”),
Turkish sidik (“urine”), etc.


эрен

eren (romanization)
эрен (absolute singular-only)
эрендең (definite genitive singular-only)
эренгә (dative singular-only)
эренде (accusative definite singular-only)
эрендә (locative singular-only)
эрендән (ablative singular-only)

From *iriñ (“pus”), from Proto-Turkic *iri- (“to decay; to turn sour, coagulate”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (iriŋ, “pus”);
Kazakh ірің (ırıñ, “pus”),
Kyrgyz ириң (iriŋ, “pus”),
Uzbek yiring,
Khakas ірінъ (ìrìnʺ, “pus”),
Tuvan ириң (iriñ, “pus”),
Turkish irin (“pus”), etc.


шайыҡ

head

шайыҡ • (şayıq)

şayıq (romanization)
шайыҡ (absolute singular-only)
шайыҡтың (definite genitive singular-only)
шайыҡҡа (dative singular-only)
шайыҡты (accusative definite singular-only)
шайыҡта (locative singular-only)
шайыҡтан (ablative singular-only)


һеләгәй

һеләгәй • (heləgəy)

ba-noun

һеләгәй • (heləgəy)

heləgəy (romanization)
һеләгәй (absolute singular-only)
һеләгәйҙең (definite genitive singular-only)
һеләгәйгә (dative singular-only)
һеләгәйҙе (accusative definite singular-only)
һеләгәйҙә (locative singular-only)
һеләгәйҙән (ablative singular-only)

From Mongolic silükei ~ šilükei "saliva", from Proto-Mongolic *sil- (“saliva; mucus; wet”).
Note that the s-/š- variation at the beginning (compare шеләгәй) go back to the diachronous variation within Mongolic.
Cognate with
Tuvan шилегей (şilegey),
Khakas сілегей (sìlegey),
Crimean Tatar silekiy,
Kazakh сілекей (sılekei, “saliva”), etc.


төкөрөк

head

төкөрөк • (tökörök)

tökörök (romanization)
төкөрөк (absolute singular-only)
төкөрөктөң (definite genitive singular-only)
төкөрөккә (dative singular-only)
төкөрөктө (accusative definite singular-only)
төкөрөктә (locative singular-only)
төкөрөктән (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *tüpkürük (“saliva”), a development of *tüpkür- (“to spit”), whence төкөрөү (tököröw, “to spit”). Cognate with Kumyk тюкюрюк (tükürük) and Turkish tükürük (“saliva”).

inh+

saliva, especially when expectorated; spit, spittle


йәш

yəş (romanization)
йәш (absolute singular)
йәштәр (absolute plural)
йәштең (definite genitive singular)
йәштәрҙең (definite genitive plural)
йәшкә (dative singular)
йәштәргә (dative plural)
йәште (accusative definite singular)
йәштәрҙе (accusative definite plural)
йәштә (locative singular)
йәштәрҙә (locative plural)
йәштән (ablative singular)
йәштәрҙән (ablative plural)


шеләгәй

head

шеләгәй • (şeləgəy)

ba-noun

шеләгәй • (şeləgəy)

[ʃɪ̞.læ.ˈɡæj]

һеләгәй һеләгәй#Bashkir


аталыҡ орлоғо

head

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

ba-noun

аталыҡ орлоғо

аталыҡ орлоғо • (atalıq orloğo)

[ɑ.tɑˈɫɯ̞q.ʊ̞ɾ.ɫʊ̞ˌʁʊ̞]


мәней

head

мәней • (məney)

məney (romanization)
мәней (absolute singular-only)
мәнейҙең (definite genitive singular-only)
мәнейгә (dative singular-only)
мәнейҙе (accusative definite singular-only)
мәнейҙә (locative singular-only)
мәнейҙән (ablative singular-only)

From Arabic مَنِيّ (maniyy, “semen, sperm”).


рашҡы

рашҡы • (raşqı)

ba-noun

рашҡы • (raşqı)

raşqı (romanization)
рашҡы (absolute singular-only)
рашҡының (definite genitive singular-only)
рашҡы (dative singular-only)
рашҡыны (accusative definite singular-only)
рашҡыла (locative singular-only)
рашҡынан (ablative singular-only)

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.
Tѳbəktə raşqı yawa, yeldeñ tiźlege səğətenə 20 saqrımğa yetə.
There is rain and wet snow in the region, the wind speed reaches 20 kilometer per hour.


шама

head

шама • (şama)

ba-noun

шама • (şama)

şama (romanization)
шама (absolute singular-only)
шаманың (definite genitive singular-only)
шамаҡа (dative singular-only)
шаманы (accusative definite singular-only)
шамала (locative singular-only)
шаманан (ablative singular-only)

Perhaps from a Sinitic source.
Cognate with
Tatar, Kazakh, Uyghur шама (şama),
Kyrgyz чама (cama),
Uzbek shama, etc.

tea leaves left after tea is brewed and served


ағым

head

ағым • (ağım)

ba-noun

ағым • (ağım)

ağım (romanization)
ағым (absolute singular)
ағымдар (absolute plural)
ағымдың (definite genitive singular)
ағымдарҙың (definite genitive plural)
ағымға (dative singular)
ағымдарға (dative plural)
ағымды (accusative definite singular)
ағымдарҙы (accusative definite plural)
ағымда (locative singular)
ағымдарҙа (locative plural)
ағымдан (ablative singular)
ағымдарҙан (ablative plural)

Сәнғәттәге реалистик ағым.

tendency, trend; orientation, school (in art, soft sciences, etc.)


аҡман-тоҡман

aqman-toqman (romanization)
аҡман-тоҡман (absolute singular)
аҡман-тоҡмандар (absolute plural)
аҡман-тоҡмандың (definite genitive singular)
аҡман-тоҡмандарҙың (definite genitive plural)
аҡман-тоҡманға (dative singular)
аҡман-тоҡмандарға (dative plural)
аҡман-тоҡманды (accusative definite singular)
аҡман-тоҡмандарҙы (accusative definite plural)
аҡман-тоҡманда (locative singular)
аҡман-тоҡмандарҙа (locative plural)
аҡман-тоҡмандан (ablative singular)
аҡман-тоҡмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҡман-тоҡман

аҡман-тоҡмандың

аҡман-тоҡманға

аҡман-тоҡманды

аҡман-тоҡманда

аҡман-тоҡмандан

аҡман-тоҡмандар

аҡман-тоҡмандарҙың

аҡман-тоҡмандарға

аҡман-тоҡмандарҙы

аҡман-тоҡмандарҙа

аҡман-тоҡмандарҙан

аҡ‧ман-тоҡ‧ман

Compare with
Kazakh ақпан-тоқпан (aqpan-toqpan, “the cold snap in February”).
Also note Kazakh ақпан (aqpan, “February”).

cog

ақпан-тоқпан

(meteorology) a heavy snowstorm in mid- or late March or early April


боҙбармаҡ

head

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

ba-noun

боҙбармаҡ • (boźbarmaq)

boźbarmaq (romanization)
боҙбармаҡ (absolute singular)
боҙбармаҡтар (absolute plural)
боҙбармаҡтың (definite genitive singular)
боҙбармаҡтарҙың (definite genitive plural)
боҙбармаҡҡа (dative singular)
боҙбармаҡтарға (dative plural)
боҙбармаҡты (accusative definite singular)
боҙбармаҡтарҙы (accusative definite plural)
боҙбармаҡта (locative singular)
боҙбармаҡтарҙа (locative plural)
боҙбармаҡтан (ablative singular)
боҙбармаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

боҙбармаҡтың

боҙбармаҡтан

боҙбармаҡтар

боҙбармаҡтарҙың

боҙбармаҡтарға

боҙбармаҡтарҙы

боҙбармаҡтарҙа

боҙбармаҡтарҙан

боҙ (boź, “ice”) + бармаҡ (barmaq, “finger”).


көрт

head

көрт • (kört)

ba-noun

көрт • (kört)

kört (romanization)
көрт (absolute singular)
көрттәр (absolute plural)
көрттөң (definite genitive singular)
көрттәрҙең (definite genitive plural)
көрткә (dative singular)
көрттәргә (dative plural)
көрттө (accusative definite singular)
көрттәрҙе (accusative definite plural)
көрттә (locative singular)
көрттәрҙә (locative plural)
көрттән (ablative singular)
көрттәрҙән (ablative plural)

From *kürt (“snow drift”), related to Yakut күрт- (kürt-, “to shovel”), Karakhanid [script needed] (küri-), Karakhanid [script needed] (kürä-, “to scoop, shovel”). See also көрәк (körək, “shovel”).
Compare to
Tatar көрт (kört, “snow drift”),
Kumyk кюрт (kürt, “snow drift”),
Southern Altai күрт (“snow drift”),
Shor кӧрт (“snow drift”);
also
Kazakh күртік (kürtık, “snow drift”),
Kyrgyz күртүк (kürtük)/күрткү (kürtkü, “snow drift”),
Khakas кӧртік (“snow drift”).


оро

oro (romanization)
оро (absolute singular)
оролар (absolute plural)
ороноң (definite genitive singular)
ороларҙың (definite genitive plural)
ороға (dative singular)
ороларға (dative plural)
ороно (accusative definite singular)
ороларҙы (accusative definite plural)
орола (locative singular)
ороларҙа (locative plural)
оронан (ablative singular)
ороларҙан (ablative plural)

Unknown, probably from the verb *ur- "to pour" (compare Khakas, Shor, Tofalar ur- "to pour"), or from the verb or- / *ur- "to dig" — compare Karachay-Balkar уру (uru, “hole”).
See also Bashkir ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡойо (qoyo, “well”), which both developed from a different verb stem with the same meaning "to pour".

(Eastern Bashkir) well, hole in the ground used as water source


ҡотоҡ

qotoq (romanization)
ҡотоҡ (absolute singular)
ҡотоҡтар (absolute plural)
ҡотоҡтоң (definite genitive singular)
ҡотоҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡотоҡҡа (dative singular)
ҡотоҡтарға (dative plural)
ҡотоҡто (accusative definite singular)
ҡотоҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡотоҡта (locative singular)
ҡотоҡтарҙа (locative plural)
ҡотоҡтан (ablative singular)
ҡотоҡтарҙан (ablative plural)

Via an intermediary (probably Mongolic) source, from Turkic *quduğ "well" (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ, “water well”);), from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
Compare ҡойо (qoyo), the native Kypchak development from the same archetype, and ҡоҙоҡ (qoźoq).
Immediately comparable toh
Southern Altai кутук (kutuk),
Khakas хутух (xutux, “well”).

(southern) well, hole in the ground used as water source


ҡойо

qoyo (romanization)
ҡойо (absolute singular)
ҡойолар (absolute plural)
ҡойоноң (definite genitive singular)
ҡойоларҙың (definite genitive plural)
ҡойоға (dative singular)
ҡойоларға (dative plural)
ҡойоно (accusative definite singular)
ҡойоларҙы (accusative definite plural)
ҡойола (locative singular)
ҡойоларҙа (locative plural)
ҡойонан (ablative singular)
ҡойоларҙан (ablative plural)

From *quduğ (“well”) (compare Old Uyghur [script needed] (quduğ), Karakhanid [script needed] (quδuğ, “well”),
from Proto-Turkic *kud- (“to pour”).
This is the native Kypchak development from the above archetype, as opposed to ҡоҙоҡ (qoźoq), ҡотоҡ (qotoq), which have evolved from the same Proto-Turkic archetype, but via intermediary sources.
Compare with
Tatar кое (qoye),
Crimean Tatar quyu,
Turkish kuyu (“well”).


күләүек

head

күләүек • (küləwek)

ba-noun

күләүек • (küləwek)

küləwek (romanization)
күләүек (absolute singular)
күләүектәр (absolute plural)
күләүектең (definite genitive singular)
күләүектәрҙең (definite genitive plural)
күләүеккә (dative singular)
күләүектәргә (dative plural)
күләүекте (accusative definite singular)
күләүектәрҙе (accusative definite plural)
күләүектә (locative singular)
күләүектәрҙә (locative plural)
күләүектән (ablative singular)
күләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күләүектәрҙең

күләүектәргә

күләүектәрҙе

күләүектәрҙә

күләүектәрҙән

A diminutive form derived from күл (kül, “lake”), from Proto-Turkic *kȫl (“lake”).

a small body of standing or stagnant water; puddle, pool


кисеү

From Proto-Turkic *keč- (“to pass through; put one's feet in water; walk through water”).
Cognate with
Yakut кэс (kes, “to ford”),
Chuvash каҫ (kaś, “to pass”).


кисеү

kisew (romanization)
кисеү (absolute singular)
кисеүҙәр (absolute plural)
кисеүҙең (definite genitive singular)
кисеүҙәрҙең (definite genitive plural)
кисеүгә (dative singular)
кисеүҙәргә (dative plural)
кисеүҙе (accusative definite singular)
кисеүҙәрҙе (accusative definite plural)
кисеүҙә (locative singular)
кисеүҙәрҙә (locative plural)
кисеүҙән (ablative singular)
кисеүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kečig (“ford”), action noun of the verb in Etymology 1.
Cognate with:
Old Uyghur [script needed] (kečüg, “ford”);
Tatar кичү (kiçü),
Kazakh кешу (keşu),
Kyrgyz кечүү (kecüü),
Southern Altai кечӱ (kečü),
Uzbek kechuv, kechik,
Uyghur كېچىك (këchik),
Khakas кичіг (kiçìg),
Tuvan кежиг (kejig, “ford”),
Chuvash каҫӑ (kaś̬ă, “ford”).

cog

Үрге кисеү һайыраҡ.

Барғанда кисеүҙән сыҡҡайным, ҡайтыштай урап күперҙән үттем.

On my way there, I crossed (the river) at the ford; when returning, I made a detour and passed through the bridge.

Barğanda kisewźən sıqqaynım, qaytıştay urap küperźən üttem.

ford, a river crossing; a location where a river is shallow so it is possible to cross it walking or riding an animal or vehicle


ҡултыҡ

head

ҡултыҡ • (qultıq)

ba-noun

ҡултыҡ • (qultıq)

qultıq (romanization)
ҡултыҡ (absolute singular)
ҡултыҡтар (absolute plural)
ҡултыҡтың (definite genitive singular)
ҡултыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative definite singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡултыҡта (locative singular)
ҡултыҡтарҙа (locative plural)
ҡултыҡтан (ablative singular)
ҡултыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултыҡтарҙың

ҡултыҡтарҙан

From *qoltuq "armpit".
Note that Chuvash and Sakha do not present any traces of this etymon, and use a different term for "armpit".
Cognate with
Kazakh қолтық (qoltyq, “armpit”),
Kyrgyz колтук (koltuk, “armpit”),
Uzbek qoʻltiq (“armpit”),
Uyghur قولتۇق (qoltuq, “armpit”),
Khakas холтых (xoltıx, “armpit”),
Tuvan колдук (kolduk, “armpit”),
Turkish koltuk (“armchair”), Turkish koltuk altı (“armpit”), etc.


шарлауыҡ

head

шарлауыҡ • (şarlawıq)

ba-noun

шарлауыҡ • (şarlawıq)

şarlawıq (romanization)
шарлауыҡ (absolute singular)
шарлауыҡтар (absolute plural)
шарлауыҡтың (definite genitive singular)
шарлауыҡтарҙың (definite genitive plural)
шарлауыҡҡа (dative singular)
шарлауыҡтарға (dative plural)
шарлауыҡты (accusative definite singular)
шарлауыҡтарҙы (accusative definite plural)
шарлауыҡта (locative singular)
шарлауыҡтарҙа (locative plural)
шарлауыҡтан (ablative singular)
шарлауыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шарлауыҡтарҙың

шарлауыҡтарға

шарлауыҡтарҙы

шарлауыҡтарҙа

шарлауыҡтарҙан

[ʂɑr.ɫɑ.ˈwɯ̞q]

Cognate with
Tatar шарлавык (şarlawıq, “waterfall”).
Perhaps related to Kazakh сар (sar, “imitation of the sound of flowing water”), Kyrgyz шар (şar, “fast current”).


боҫ

boś (romanization)
боҫ (absolute singular)
боҫтар (absolute plural)
боҫтоң (definite genitive singular)
боҫтарҙың (definite genitive plural)
боҫҡа (dative singular)
боҫтарға (dative plural)
боҫто (accusative definite singular)
боҫтарҙы (accusative definite plural)
боҫта (locative singular)
боҫтарҙа (locative plural)
боҫтан (ablative singular)
боҫтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bus (“steam”).
Cognate with
Tuvan бус (bus, “steam”),
Turkish pus (“haze”),
Chuvash пӑс (păs, “steam”),
etc.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.


быу

bıw (romanization)
быу (absolute singular)
быуҙар (absolute plural)
быуҙың (definite genitive singular)
быуҙарҙың (definite genitive plural)
быуға (dative singular)
быуҙарға (dative plural)
быуҙы (accusative definite singular)
быуҙарҙы (accusative definite plural)
быуҙа (locative singular)
быуҙарҙа (locative plural)
быуҙан (ablative singular)
быуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *būg (“steam”).
Cognate with
Karakhanid بُو (bū, “steam”);
Kazakh бу (bu, “steam”),
Kyrgyz буу (buu, “steam”),
Southern Altai буу (buu, “steam”),
Uzbek bugʻ (“steam”),
Turkmen bug (“steam”), etc.


ҡаҡырыҡ

head

ҡаҡырыҡ • (qaqırıq)

qaqırıq (romanization)
ҡаҡырыҡ (absolute singular-only)
ҡаҡырыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаҡырыҡҡа (dative singular-only)
ҡаҡырыҡты (accusative definite singular-only)
ҡаҡырыҡта (locative singular-only)
ҡаҡырыҡтан (ablative singular-only)

From *qaqïrïq (“phlegm, expectoration from lower airway”), from the verbal stem *qaqïr- (“to expectorate, cough up mucus”).
Cognate with
Kazakh қақырық (qaqyryq, “phlegm”),
Kyrgyz какырык (kakırık, “phlegm”),
Southern Altai какырык (kakïrïk, “phlegm”),
Khakas хағырых (xağırıx, “phlegm”),
etc.

cog

phlegm, sputum, expectoration from the lower respiratory tract


ыуыҙ

head

ыуыҙ • (ıwıź)

ba-noun

ыуыҙ • (ıwıź)

ıwıź (romanization)
ыуыҙ (absolute singular)
ыуыҙҙар (absolute plural)
ыуыҙҙың (definite genitive singular)
ыуыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ыуыҙға (dative singular)
ыуыҙҙарға (dative plural)
ыуыҙҙы (accusative definite singular)
ыуыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ыуыҙҙа (locative singular)
ыуыҙҙарҙа (locative plural)
ыуыҙҙан (ablative singular)
ыуыҙҙарҙан (ablative plural)

From *oğuz (“colostrum”),
from Proto-Turkic *ạguŕ (“colostrum”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (oğuz, “colostrum”);
Kazakh уыз (uyz, “colostrum”),
Kyrgyz ууз (uuz, “colostrum”),
Southern Altai уус сӱт (uus süt, “colostrum”),
Karachay-Balkar уууз (uwuz, “colostrum”),
Kumyk увуз (uwuz, “colostrum”),
Uyghur ئوغۇز (oghuz, “colostrum”),
Turkmen ovuz (“colostrum”),
Turkish ağız (“colostrum”),
Khakas оос (oos, “colostrum”),
Yakut уоһах (uohaq, “colostrum”).


сынаяҡ

head

сынаяҡ • (sınayaq)

ba-noun

сынаяҡ • (sınayaq)

sınayaq (romanization)
сынаяҡ (absolute singular)
сынаяҡтар (absolute plural)
сынаяҡтың (definite genitive singular)
сынаяҡтарҙың (definite genitive plural)
сынаяҡҡа (dative singular)
сынаяҡтарға (dative plural)
сынаяҡты (accusative definite singular)
сынаяҡтарҙы (accusative definite plural)
сынаяҡта (locative singular)
сынаяҡтарҙа (locative plural)
сынаяҡтан (ablative singular)
сынаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сынаяҡтарҙың

сынаяҡтарҙан

From *čïnï-ayaq (“cup; bowl”), a composition of Persian چینی (čini, “porcelain”) + Proto-Turkic *ańak (“vessel, cup”).
Cognate with
Tatar чынаяк (çınayak, “cup”), Southern Altai чын-айак (čïn-ayak), Kazakh шыныаяқ (şynyaäq, “cup”), Khakas сыны аях (sını ayax, “porcelain cup”), Uzbek chinoyoq (“porcelain cup”), Turkmen çanak (“bowl; cup”), Azerbaijani çanaq (“bowl”).

cog

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.