Австралия

Avstraliya (romanization)
Австралия (absolute singular-only)
Австралияның (definite genitive singular-only)
Австралия (dative singular-only)
Австралияны (accusative definite singular-only)
Австралияла (locative singular-only)
Австралиянан (ablative singular-only)

Ав‧стра‧ли‧я

Borrowed from Russian Австра́лия (Avstrálija, “Australia”), from English Australia.

bor

ba:Австралия

Тарихи йәһәттән Австралия — күсеп килгән кешеләр иле.
Tarixi yəhəttən Avstraliya — küsep kilgən keşelər ile.
Historically, Australia is the country of immigrants.

Australia (A country in Oceania comprising the islands of Australia, Tasmania and other smaller islands in the Pacific Ocean, as well as its precursor colony in the British Empire)
# (geology) Australia (a continent consisting of the islands of Australia, New Guinea and intervening islands)


дала

dala (romanization)
дала (absolute singular)
далалар (absolute plural)
даланың (definite genitive singular)
далаларҙың (definite genitive plural)
далаға (dative singular)
далаларға (dative plural)
даланы (accusative definite singular)
далаларҙы (accusative definite plural)
далала (locative singular)
далаларҙа (locative plural)
даланан (ablative singular)
далаларҙан (ablative plural)

Compare Old Turkic [script needed] (tala, “steppe”).

cog

Дала үҫемлектәре.

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Алыҫ ҡаҙаҡ далаһында үткән һинең көндәрең.

Your days have passed in the remote Kazakh steppe.

Alıś qaźaq dalahında ütkən hineñ köndəreñ.


фирүзә

head

фирүзә • (firüzə)

ba-noun

фирүзә • (firüzə)


боҙ

boź (romanization)
боҙ (absolute singular-only)
боҙҙоң (definite genitive singular-only)
боҙға (dative singular-only)
боҙҙо (accusative definite singular-only)
боҙҙа (locative singular-only)
боҙҙан (ablative singular-only)

From Common Turkic *būz (“ice”), from Proto-Turkic *būŕ (“ice”).
Cognate with Tatar боз (boz), Kazakh мұз (mūz), Kyrgyz муз (muz), Kumyk, Karachay-Balkar буз (buz), Nogai буз (buz), Shor, Southern Altai мус (mus), Khakas пус (pus), Uzbek muz, Uyghur муз (muz), Turkmen muz, Dolgan буус (buus), Yakut муус (muus), Azerbaijani, Gagauz, Turkish buz, Chuvash пӑр (păr, “ice”).

Киске сәғәт 6-ларҙа Красноусол ауылы буйлап көслө ел-дауыл, ҡойон үтте, баш бармаҡ ҙурлыҡ боҙ яуҙы.

Around 6 p.m., in the village of Krasnousolsky there was a strong wind, whirlwind, and thumb-sized hail fell.

Kiske səğət 6-larźa Krasnowsol awılı buylap köslö yel-dawıl, qoyon ütte, baş barmaq źurlıq boź yawźı.


буран

buran (romanization)
буран (absolute singular)
бурандар (absolute plural)
бурандың (definite genitive singular)
бурандарҙың (definite genitive plural)
буранға (dative singular)
бурандарға (dative plural)
буранды (accusative definite singular)
бурандарҙы (accusative definite plural)
буранда (locative singular)
бурандарҙа (locative plural)
бурандан (ablative singular)
бурандарҙан (ablative plural)

From Volga Turki بوران (boran, “blizzard”), Inherited from Proto-Turkic *bora- (“north wind; to snow heavily”); cognate with Crimean Tatar boran, Kazakh боран (boran), Turkish bora and Turkmen boran. Alternatively, it could be a wanderwort related to Italian bora and Greek μπόρα (bóra).


тау

taw (romanization)
тау (absolute singular)
тауҙар (absolute plural)
тауҙың (definite genitive singular)
тауҙарҙың (definite genitive plural)
тауға (dative singular)
тауҙарға (dative plural)
тауҙы (accusative definite singular)
тауҙарҙы (accusative definite plural)
тауҙа (locative singular)
тауҙарҙа (locative plural)
тауҙан (ablative singular)
тауҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *taw,
from Proto-Turkic *tāg (“mountain”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Тау артылып, һыу кисеп, // Ҡара урмандар үтеп, //Һаман алға киткән, ти.

(The two brothers - Ural and Shulgan) walked on and on, crossing mountains, fording rivers, passing through dark forests.

Taw artılıp, hıw kisep, // Qara urmandar ütep, //Haman alğa kitkən, ti.

...Yəhüźiələ bulğandar tawźarğa qashın.

...Йәһүҙиәлә булғандар тауҙарға ҡасһын. (Mark 13:14)

...let those who are in Judea flee to the mountains.

Мотоциклды ҡалдырҙым да тауға мендем.

I left the motorcycle and climbed the mountain.


ҡар

qar (romanization)
ҡар (absolute singular)
ҡарҙар (absolute plural)
ҡарҙың (definite genitive singular)
ҡарҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарға (dative singular)
ҡарҙарға (dative plural)
ҡарҙы (accusative definite singular)
ҡарҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарҙа (locative singular)
ҡарҙарҙа (locative plural)
ҡарҙан (ablative singular)
ҡарҙарҙан (ablative plural)

Епшек ҡар.

Ҡар бураны.

Ҡар бөртөгө.
Qar börtögö.
A snowflake.

Tışta yel örə, qarźı heperə, // Min öyźə toram halqınğa kürə.

Тышта ел өрә, ҡарҙы һеперә, // Мин өйҙә торам һалҡынға күрә. (Mustai Karim)

Outside, the wind is blowing (and) sweeping the snow, I am staying at home because of the cool weather.


болот

bolot (romanization)
болот (absolute singular)
болоттар (absolute plural)
болоттоң (definite genitive singular)
болоттарҙың (definite genitive plural)
болотҡа (dative singular)
болоттарға (dative plural)
болотто (accusative definite singular)
болоттарҙы (accusative definite plural)
болотта (locative singular)
болоттарҙа (locative plural)
болоттан (ablative singular)
болоттарҙан (ablative plural)

From Kipchak بلت (bulut), from Proto-Turkic *bulït, compare Turkish bulut, Yakut былыт (bılıt).

Ямғыр болото.


сүл

sül (romanization)
сүл (absolute singular)
сүлдәр (absolute plural)
сүлдең (definite genitive singular)
сүлдәрҙең (definite genitive plural)
сүлгә (dative singular)
сүлдәргә (dative plural)
сүлде (accusative definite singular)
сүлдәрҙе (accusative definite plural)
сүлдә (locative singular)
сүлдәрҙә (locative plural)
сүлдән (ablative singular)
сүлдәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čöl (“desert”).
Cognate with
Tatar чүл (çül),
Kazakh шөл (şöl), Kyrgyz чөл (cöl),
Uzbek choʻl,
Uygur چۆل (chöl),
Turkish çöl,
Turkmen çöl, etc.

Төрөкмәнстандың күпселек майҙанын Ҡараҡом сүле алып тора.

Most of Turkmenistan's territory is taken up by the Karakum desert.

Törökmənstandıñ küpselek mayźanın Qaraqom süle alıp tora.


ямғыр

head

ямғыр • (yamğır)

ba-noun

ямғыр • (yamğır)

yamğır (romanization)
ямғыр (absolute singular)
ямғырҙар (absolute plural)
ямғырҙың (definite genitive singular)
ямғырҙарҙың (definite genitive plural)
ямғырға (dative singular)
ямғырҙарға (dative plural)
ямғырҙы (accusative definite singular)
ямғырҙарҙы (accusative definite plural)
ямғырҙа (locative singular)
ямғырҙарҙа (locative plural)
ямғырҙан (ablative singular)
ямғырҙарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak yamğïr ("rain"),
from Proto-Turkic *yag-mur (“rain”).
Immediately cognate with
Old Uyghur [script needed] (jağmur, “rain”);
Tatar яңгыр (yañgır),
Kazakh жаңбыр (jañbyr),
Nogai ямгыр (yamgır),
Karakalpak жамғыр (jamģır),
Karachay-Balkar джангур (cañur),
Kyrgyz жамгыр (jamgır),
Shor нағбыр / нағбур, etc.

cog

Ҡойма ямғыр.

Ямғыр болото.

Турғай саңда ҡойонһа, ямғыр яуа.

If a sparrow takes a dust bath, it will rain.


дәүер

head

дәүер • (däwer)

ba-noun

дәүер • (däwer)

däwer (romanization)
дәүер (absolute singular)
дәүерҙәр (absolute plural)
дәүерҙең (definite genitive singular)
дәүерҙәрҙең (definite genitive plural)
дәүергә (dative singular)
дәүерҙәргә (dative plural)
дәүерҙе (accusative definite singular)
дәүерҙәрҙе (accusative definite plural)
дәүерҙә (locative singular)
дәүерҙәрҙә (locative plural)
дәүерҙән (ablative singular)
дәүерҙәрҙән (ablative plural)

From
Persian دور (dowr, “period, era, time, age”), from
Arabic دَوْر (dawr, “age, period, epoch”).
Cognate with
Tatar дәвер (däwer),
Kazakh дәуір (däuır),
Kyrgyz доор (door),
Kumyk девюр (dewür),
Uzbek davr,
Uyghur دەۋر (dewr),
Azerbaijani dövr,
Turkmen döwür,
Turkish devir (“epoch, era”).

der

Боҙлоҡ дәүере.

Билдәле булыуынса, ташкүмер дәүерендә Ерҙә һөтимәрҙәр ҙә, ҡоштар ҙа булмаған; һаҙамыҡтарҙа ҡаҙаяҡ һәм ҡырҡбыуын ағастары үҫкән.

As is known, there where neither mammals nor birds on the Earth in the Carboniferous period; ferns and equisetum grew in marshy areas.

Bildəle bulıwınsa, taşkümer dəwerendə Yerźə hötimərźər źə, qoştar źa bulmağan; haźamıqtarźa qaźayaq həm qırqbıwın ağastarı üśkən.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

Compare
Old Uyghur [script needed] (özäk, “narrow passage in mountains; ravine”);
Southern Altai ӧзӧк (özök, “small river; streambed”).


яуым-төшөм

head

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

ba-noun

яуым-төшөм • (yawım-töşöm)

yawım-töşöm (romanization)
яуым-төшөм (absolute singular-only)
яуым-төшөмдөң (definite genitive singular-only)
яуым-төшөмгә (dative singular-only)
яуым-төшөмдө (accusative definite singular-only)
яуым-төшөмдә (locative singular-only)
яуым-төшөмдән (ablative singular-only)

[jɑ.ˈwɯ̞m.tʏ̞.ˌʃʏ̞m]

я‧уым-тө‧шөм

İrtəgə, tuğıźınsı ğinwarźa, respublikala yawım-töşöm kötölməy.

Иртәгә, туғыҙынсы ғинуарҙа, республикала яуым-төшөм көтөлмәй. (from a radio weather forecast.)

Tomorrow, on the ninth of January, no precipitation is expected in the republic (of Bashkortostan).


томан

toman (romanization)
томан (absolute singular)
томандар (absolute plural)
томандың (definite genitive singular)
томандарҙың (definite genitive plural)
томанға (dative singular)
томандарға (dative plural)
томанды (accusative definite singular)
томандарҙы (accusative definite plural)
томанда (locative singular)
томандарҙа (locative plural)
томандан (ablative singular)
томандарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tuman (“mist, fog”).
Unknown whether related to Proto-Indo-European *dʰuh₂mós (“smoke”) (Sanskrit धूम (dhūma, “smoke, mist, vapor”), Latin fūmus (“vapor, smoke”), Avestan 𐬛𐬎𐬥𐬨𐬀𐬥- (dunman-), etc.)
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (tuman, “mist, fog”);
Kazakh тұман (tūman), Uzbek tuman,
Uyghur تۇمان (tuman),
Yakut туман (tuman),
Turkish duman (“mist, fog”),
etc.

cog

Томан төштө.

Томан таралды.


ысыҡ

head

ысыҡ • (ısıq)

ba-noun

ысыҡ • (ısıq)

ısıq (romanization)
ысыҡ (absolute singular)
ысыҡтар (absolute plural)
ысыҡтың (definite genitive singular)
ысыҡтарҙың (definite genitive plural)
ысыҡҡа (dative singular)
ысыҡтарға (dative plural)
ысыҡты (accusative definite singular)
ысыҡтарҙы (accusative definite plural)
ысыҡта (locative singular)
ысыҡтарҙа (locative plural)
ысыҡтан (ablative singular)
ысыҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with Kazakh шық (şyq), Karachay-Balkar чыкъ (çıq), Southern Altai чык (čïk), чий (čiy), Turkmen çyg (“dew”), Turkish çiy.

Иртүк ысыҡ төшһә, көн аяҙая.

If dew falls early in the morning, the weather will clear up.

Ысыҡ төшкән көйөнсә бесән сабыу еңел.

It is easy to cut hay while (the grass is wet) with dew.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.


ҡырау

head

ҡырау • (qıraw)

ba-noun

ҡырау • (qıraw)

qıraw (romanization)
ҡырау (absolute singular)
ҡырауҙар (absolute plural)
ҡырауҙың (definite genitive singular)
ҡырауҙарҙың (definite genitive plural)
ҡырауға (dative singular)
ҡырауҙарға (dative plural)
ҡырауҙы (accusative definite singular)
ҡырауҙарҙы (accusative definite plural)
ҡырауҙа (locative singular)
ҡырауҙарҙа (locative plural)
ҡырауҙан (ablative singular)
ҡырауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kïragu (“frost, hoarfrost”).
Cognate with
Karakhanid قِراغُو (qïrağu, “frost”);
Kazakh қырау (qyrau),
Kumyk къырав (qıraw),
Kyrgyz кыроо (kıroo),
Uzbek qirov,
Turkish kırağı,
Khakas хро (xro),
Tuvan хыраа (xıraa),
Yakut кырыа (kırıa, “frost”).

inh

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Ҡырау һуҡҡан үләндәй, йөҙө-төҫө һарғайған.

(His) face has grown yellow, like hoarfrost-stricken grass.

Qıraw huqqan üləndəy, yöźö-töśö harğayğan.


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

Геотектоник йәһәттән район територияһы Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә ята.

In terms of geotechtonics, the district's territory lies within the limits of the Bashkirian anticline.

Geotektonik yəhəttən rayon teritoriyahı Başqort kömbəźe siktərendə yata.


нөктә

head

нөктә • (nöktə)

ba-noun

нөктә • (nöktə)

nöktə (romanization)
нөктә (absolute singular)
нөктәләр (absolute plural)
нөктәнең (definite genitive singular)
нөктәләрҙең (definite genitive plural)
нөктәгә (dative singular)
нөктәләргә (dative plural)
нөктәне (accusative definite singular)
нөктәләрҙе (accusative definite plural)
нөктәлә (locative singular)
нөктәләрҙә (locative plural)
нөктәнән (ablative singular)
нөктәләрҙән (ablative plural)

Ямантау — Башҡортостандың иң бейек нөктәһе.
Yamantaw — Başqortostandıñ iñ beyek nöktəhe.
(The mount of) Yamantaw is the highest location in Bashkortostan.

Австралияның көнсығыш нөктәһе — Байрон мороно.
Avstraliyanıñ könsığış nöktəhe — Bayron morono.
Australia's eastern(most) point is Cape Byron.


ташҡын

head

ташҡын • (taşqın)

ba-noun

ташҡын • (taşqın)

taşqın (romanization)
ташҡын (absolute singular)
ташҡындар (absolute plural)
ташҡындың (definite genitive singular)
ташҡындарҙың (definite genitive plural)
ташҡынға (dative singular)
ташҡындарға (dative plural)
ташҡынды (accusative definite singular)
ташҡындарҙы (accusative definite plural)
ташҡында (locative singular)
ташҡындарҙа (locative plural)
ташҡындан (ablative singular)
ташҡындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташҡындарҙың

ташҡындарҙан

From *tašqïn (“flood”), from Proto-Turkic *d(i)āĺ- (“to overflow”).
Cognate with
Tatar ташкын (taşkın),
Kazakh тасқын (tasqyn),
Kyrgyz ташкын (taşkın),
Khakas тасхын (tasxın),
Uzbek toshqin,
Uyghur تاشقىن (tashqin),
Turkmen daşgyn,
Azerbaijani daşqın (“flood”),
etc.

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the houses (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


һаҙағай

head

һаҙағай • (haźağay)

ba-noun

һаҙағай • (haźağay)

haźağay (romanization)
һаҙағай (absolute singular-only)
һаҙағайҙың (definite genitive singular-only)
һаҙағайға (dative singular-only)
һаҙағайҙы (accusative definite singular-only)
һаҙағайҙа (locative singular-only)
һаҙағайҙан (ablative singular-only)

[hɑ.ðɑ.ˈʁɑj]

(meteorology) aurora (borealis/australis); northern lights


алмас

almas (romanization)
алмас (absolute singular)
алмастар (absolute plural)
алмастың (definite genitive singular)
алмастарҙың (definite genitive plural)
алмасҡа (dative singular)
алмастарға (dative plural)
алмасты (accusative definite singular)
алмастарҙы (accusative definite plural)
алмаста (locative singular)
алмастарҙа (locative plural)
алмастан (ablative singular)
алмастарҙан (ablative plural)

From Persian الماس (almâs),
from Ancient Greek ἀδάμας (adámas).


гәүһәр

head

гәүһәр • (gəwhər)

ba-noun

гәүһәр • (gəwhər)

gəwhər (romanization)
гәүһәр (absolute singular)
гәүһәрҙәр (absolute plural)
гәүһәрҙең (definite genitive singular)
гәүһәрҙәрҙең (definite genitive plural)
гәүһәргә (dative singular)
гәүһәрҙәргә (dative plural)
гәүһәрҙе (accusative definite singular)
гәүһәрҙәрҙе (accusative definite plural)
гәүһәрҙә (locative singular)
гәүһәрҙәрҙә (locative plural)
гәүһәрҙән (ablative singular)
гәүһәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәүһәрҙәрҙең

гәүһәрҙәрҙән

From Persian گوهر (gowhar, “jewel, gem, pearl”).
Cognate with
Turkish cevher.


рашҡы

head

рашҡы • (raşqı)

ba-noun

рашҡы • (raşqı)

raşqı (romanization)
рашҡы (absolute singular-only)
рашҡының (definite genitive singular-only)
рашҡы (dative singular-only)
рашҡыны (accusative definite singular-only)
рашҡыла (locative singular-only)
рашҡынан (ablative singular-only)

Тѳбәктә рашҡы яуа, елдең тиҙлеге сәғәтенә 20 саҡрымға етә.
Tѳbəktə raşqı yawa, yeldeñ tiźlege səğətenə 20 saqrımğa yetə.
There is rain and wet snow in the region, the wind speed reaches 20 kilometer per hour.


морон

moron (romanization)
морон (absolute singular)
морондар (absolute plural)
морондоң (definite genitive singular)
морондарҙың (definite genitive plural)
моронға (dative singular)
морондарға (dative plural)
морондо (accusative definite singular)
морондарҙы (accusative definite plural)
моронда (locative singular)
морондарҙа (locative plural)
морондан (ablative singular)
морондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burun (“nose”).
Identical to Proto-Turkic *burun (“before, earlier than”) (See борон (boron, “before”)).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (burun, “nose”);
Tatar борын (borın, “nose”),
Kazakh мұрын (mūryn, “nose”),
Southern Altai мурун (murun, “nose”),
Uzbek burun (“nose”),
Uyghur بۇرۇن (burun, “nose”),
Turkmen burun (“nose”),
Yakut мурун (murun, “nose”),
etc.


ярымутрау

head

ярымутрау • (yarımutraw)

ba-noun

ярымутрау • (yarımutraw)

yarımutraw (romanization)
ярымутрау (absolute singular)
ярымутрауҙар (absolute plural)
ярымутрауҙың (definite genitive singular)
ярымутрауҙарҙың (definite genitive plural)
ярымутрауға (dative singular)
ярымутрауҙарға (dative plural)
ярымутрауҙы (accusative definite singular)
ярымутрауҙарҙы (accusative definite plural)
ярымутрауҙа (locative singular)
ярымутрауҙарҙа (locative plural)
ярымутрауҙан (ablative singular)
ярымутрауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярымутрауҙың

ярымутрауҙан

ярымутрауҙар

ярымутрауҙарҙың

ярымутрауҙарға

ярымутрауҙарҙы

ярымутрауҙарҙа

ярымутрауҙарҙан

я‧рым‧ут‧рау

ярым (yarım, “half”) + утрау (utraw, “island”).

affix

Ғәрәп ярымутрауы.

ba:ярымутрау


гәрәбә

head

гәрәбә • (gərəbə)

ba-noun

гәрәбә • (gərəbə)

gərəbə (romanization)
гәрәбә (absolute singular)
гәрәбәләр (absolute plural)
гәрәбәнең (definite genitive singular)
гәрәбәләрҙең (definite genitive plural)
гәрәбәгә (dative singular)
гәрәбәләргә (dative plural)
гәрәбәне (accusative definite singular)
гәрәбәләрҙе (accusative definite plural)
гәрәбәлә (locative singular)
гәрәбәләрҙә (locative plural)
гәрәбәнән (ablative singular)
гәрәбәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гәрәбәләрҙең

гәрәбәләрҙән

From Persian کهربا (kahrobâ).
Cognate with
Uzbek qahrabo,
Turkish kehribar.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

The study of ancient insects preserved within amber.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.


ер тетрәү

head

ер тетрәү • (yer tetrəw)

ba-noun

ер тетрәү • (yer tetrəw)

yer tetrəw (romanization)
ер тетрәү (absolute singular)
ер тетрәүҙәр (absolute plural)
ер тетрәүҙең (definite genitive singular)
ер тетрәүҙәрҙең (definite genitive plural)
ер тетрәүгә (dative singular)
ер тетрәүҙәргә (dative plural)
ер тетрәүҙе (accusative definite singular)
ер тетрәүҙәрҙе (accusative definite plural)
ер тетрәүҙә (locative singular)
ер тетрәүҙәрҙә (locative plural)
ер тетрәүҙән (ablative singular)
ер тетрәүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ер тетрәүҙең

ер тетрәүҙән

ер тетрәүҙәр

ер тетрәүҙәрҙең

ер тетрәүҙәргә

ер тетрәүҙәрҙе

ер тетрәүҙәрҙә

ер тетрәүҙәрҙән

[ˈjɪ̞ɾ.tɪ̞t.ˌɾɶw]

Compare to
Tatar җир тетрәү (cir teträw, “earthquake”),
Kyrgyz жер титирөө (jer titiröö, “earthquake”),
Khakas чир тітіреені (çir tìtìreenì, “earthquake”),
Turkmen ýer titremesi (“earthquake”),
Chuvash ҫĕр чĕтревĕ (śĕr čĕtrevĕ, “earthquake”).

cog

чир тітіреені

ba:Ер тетрәү


аҡман-тоҡман

aqman-toqman (romanization)
аҡман-тоҡман (absolute singular)
аҡман-тоҡмандар (absolute plural)
аҡман-тоҡмандың (definite genitive singular)
аҡман-тоҡмандарҙың (definite genitive plural)
аҡман-тоҡманға (dative singular)
аҡман-тоҡмандарға (dative plural)
аҡман-тоҡманды (accusative definite singular)
аҡман-тоҡмандарҙы (accusative definite plural)
аҡман-тоҡманда (locative singular)
аҡман-тоҡмандарҙа (locative plural)
аҡман-тоҡмандан (ablative singular)
аҡман-тоҡмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҡман-тоҡман

аҡман-тоҡмандың

аҡман-тоҡманға

аҡман-тоҡманды

аҡман-тоҡманда

аҡман-тоҡмандан

аҡман-тоҡмандар

аҡман-тоҡмандарҙың

аҡман-тоҡмандарға

аҡман-тоҡмандарҙы

аҡман-тоҡмандарҙа

аҡман-тоҡмандарҙан

аҡ‧ман-тоҡ‧ман

Compare with
Kazakh ақпан-тоқпан (aqpan-toqpan, “the cold snap in February”).
Also note Kazakh ақпан (aqpan, “February”).

cog

ақпан-тоқпан

(meteorology) a heavy snowstorm in mid- or late March or early April


дауыл

head

дауыл • (dawıl)

ba-noun

дауыл • (dawıl)

dawıl (romanization)
дауыл (absolute singular)
дауылдар (absolute plural)
дауылдың (definite genitive singular)
дауылдарҙың (definite genitive plural)
дауылға (dative singular)
дауылдарға (dative plural)
дауылды (accusative definite singular)
дауылдарҙы (accusative definite plural)
дауылда (locative singular)
дауылдарҙа (locative plural)
дауылдан (ablative singular)
дауылдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dabul (“storm, strong wind”).
Cognate with Tatar давыл (dawıl), Kazakh дауыл (dauyl), Kyrgyz добул (dobul, “hail, ice precipitation”), Southern Altai туул (tuul), Turkish dağıl (“strong wind”), Yakut тыал (tıal, “wind”), etc.


мәрмәр

head

мәрмәр • (mərmər)

ba-noun

мәрмәр • (mərmər)

mərmər (romanization)
мәрмәр (absolute singular)
мәрмәрҙәр (absolute plural)
мәрмәрҙең (definite genitive singular)
мәрмәрҙәрҙең (definite genitive plural)
мәрмәргә (dative singular)
мәрмәрҙәргә (dative plural)
мәрмәрҙе (accusative definite singular)
мәрмәрҙәрҙе (accusative definite plural)
мәрмәрҙә (locative singular)
мәрмәрҙәрҙә (locative plural)
мәрмәрҙән (ablative singular)
мәрмәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәрмәрҙәрҙең

мәрмәрҙәрҙән

From Persian مرمر (marmar, “marble”), from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros, “marble”).
Cognate with
Karachay-Balkar мермер (mermer, “marble”),
Nogai мермер (mermer, “marble”),
Uyghur مەرمەر (mermer, “marble”),
Turkish mermer (“marble”), etc.


борсаҡ

borsaq (romanization)
борсаҡ (absolute singular-only)
борсаҡтың (definite genitive singular-only)
борсаҡҡа (dative singular-only)
борсаҡты (accusative definite singular-only)
борсаҡта (locative singular-only)
борсаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *burčak (“bean, pea”).
Cognate with
Kazakh бұршақ (būrşaq, “pea; hail”),
Kumyk бурчакъ (burçaq, “bean; hail”),
Kyrgyz буурчак (buurcak, “pea”),
Turkish burçak (“Vicia ervilia”),
etc.


ялан

yalan (romanization)
ялан (absolute singular)
яландар (absolute plural)
яландың (definite genitive singular)
яландарҙың (definite genitive plural)
яланға (dative singular)
яландарға (dative plural)
яланды (accusative definite singular)
яландарҙы (accusative definite plural)
яланда (locative singular)
яландарҙа (locative plural)
яландан (ablative singular)
яландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yalaŋ (“steppe”).
Also related to Proto-Turkic *yạlïŋ (“naked”). (if the two reconstructed forms are indeed separate from each other)
Cognate with
Old Uyghur y՚l՚nk (jalaŋ, “bare, naked”),
Southern Altai јалаҥ (ǰalaŋ, “field”), Tatar ялан (yalan, “field”),
Uyghur يالاڭ (yalang, “bare; single”).
See also яланғас (yalanğas, “naked”).


аяҙ

head

аяҙ • (ayaź)

ba-adj

аяҙ • (ayaź)

From Kipchak اياز (ayaz, “clear (of weather), frosty”),
from Proto-Turkic *ańaŕ (“clear (of weather); frosty”).
Cognate with
Kazakh аяз (aäz, “frost”),
Kyrgyz аяз (ayaz, “clear sky, frost”),
Khakas аяс (ayas, “clear (weather)”),
Tuvan аяс (ayas, “clear (weather)”),
Turkish ayaz (“frost”),
Uzbek ayoz (“frost”),
Uyghur ئاياز (ayaz, “clear sky, frost”),
etc.

inh

Ватаныбыҙ күге аяҙ булһын!


ҡитға

head

ҡитға • (qitğa)

ba-noun

ҡитға • (qitğa)

qitğa (romanization)
ҡитға (absolute singular)
ҡитғалар (absolute plural)
ҡитғаның (definite genitive singular)
ҡитғаларҙың (definite genitive plural)
ҡитғаға (dative singular)
ҡитғаларға (dative plural)
ҡитғаны (accusative definite singular)
ҡитғаларҙы (accusative definite plural)
ҡитғала (locative singular)
ҡитғаларҙа (locative plural)
ҡитғанан (ablative singular)
ҡитғаларҙан (ablative plural)

[qɯ̽͜ɪ̈t.ˈʁä]

From Arabic قِطْعَة (qiṭʕa, “piece, fragment, section”).
Cognate with
Uzbek qitʼa,
Uyghur قىتئە (qit'e),
Azerbaijani qitə,
Turkish kıta (“continent”).


ҡултыҡ

head

ҡултыҡ • (qultıq)

ba-noun

ҡултыҡ • (qultıq)

qultıq (romanization)
ҡултыҡ (absolute singular)
ҡултыҡтар (absolute plural)
ҡултыҡтың (definite genitive singular)
ҡултыҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡултыҡҡа (dative singular)
ҡултыҡтарға (dative plural)
ҡултыҡты (accusative definite singular)
ҡултыҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡултыҡта (locative singular)
ҡултыҡтарҙа (locative plural)
ҡултыҡтан (ablative singular)
ҡултыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡултыҡтарҙың

ҡултыҡтарҙан

From *qoltuq "armpit".
Note that Chuvash and Sakha do not present any traces of this etymon, and use a different term for "armpit".
Cognate with
Kazakh қолтық (qoltyq, “armpit”),
Kyrgyz колтук (koltuk, “armpit”),
Uzbek qoʻltiq (“armpit”),
Uyghur قولتۇق (qoltuq, “armpit”),
Khakas холтых (xoltıx, “armpit”),
Tuvan колдук (kolduk, “armpit”),
Turkish koltuk (“armchair”), Turkish koltuk altı (“armpit”), etc.


тоҡом

toqom (romanization)
тоҡом (absolute singular)
тоҡомдар (absolute plural)
тоҡомдоң (definite genitive singular)
тоҡомдарҙың (definite genitive plural)
тоҡомға (dative singular)
тоҡомдарға (dative plural)
тоҡомдо (accusative definite singular)
тоҡомдарҙы (accusative definite plural)
тоҡомда (locative singular)
тоҡомдарҙа (locative plural)
тоҡомдан (ablative singular)
тоҡомдарҙан (ablative plural)

Borrowed from Classical Persian تخم (tuxm, “seed; semen; origin”).
Cognate with
Kazakh тұқым (tūqym, “seed, ancestry, generation”),
Uzbek tuxum (“egg, seed, descendant”),
Turkish tohum (“seed”), etc.

cog

Вулкан тоҡомо.

(geology) type of rock, identified according to its origin


ҡатлам

qatlam (romanization)
ҡатлам (absolute singular)
ҡатламдар (absolute plural)
ҡатламдың (definite genitive singular)
ҡатламдарҙың (definite genitive plural)
ҡатламға (dative singular)
ҡатламдарға (dative plural)
ҡатламды (accusative definite singular)
ҡатламдарҙы (accusative definite plural)
ҡатламда (locative singular)
ҡатламдарҙа (locative plural)
ҡатламдан (ablative singular)
ҡатламдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡатламдарҙың

ҡатламдарҙан

From *qat-la-m (“layer, stratum”), from Proto-Turkic *kat (“layer”).
Cognate with
Kazakh қаттам (qattam, “layer, bed of rock, formation”),
Uzbek qatlam (“layer”),
Uyghur قاتلام (qatlam, “layer”).


оҙонлоҡ

head

оҙонлоҡ • (oźonloq)

ba-noun

оҙонлоҡ • (oźonloq)

oźonloq (romanization)
оҙонлоҡ (absolute singular-only)
оҙонлоҡтоң (definite genitive singular-only)
оҙонлоҡҡа (dative singular-only)
оҙонлоҡто (accusative definite singular-only)
оҙонлоҡта (locative singular-only)
оҙонлоҡтан (ablative singular-only)

[ʊ̞.ðʊ̞nˈɫʊ̞q]

оҙон (oźon, “long”) + -лоҡ (-loq, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Kazakh ұзындық (ūzyndyq),
Kyrgyz узундук (uzunduk),
Uzbek uzunlik,
Turkmen uzynlyk,
Turkish uzunluk (“length”).


киңлек

head

киңлек • (kiñlek)

ba-noun

киңлек • (kiñlek)

kiñlek (romanization)
киңлек (absolute singular-only)
киңлектең (definite genitive singular-only)
киңлеккә (dative singular-only)
киңлекте (accusative definite singular-only)
киңлектә (locative singular-only)
киңлектән (ablative singular-only)

киң (kiñ, “wide”) + -лек (-lek, “affix forming a noun with a broader, generalized meaning”).
Compare to Old Uyghur [script needed] (keŋlik, “expanse”);
Kazakh кеңдік (keñdık, “width”),
Kazakh кеңдик (keñdik, “width”),
Uzbek kenglik (“width”).