ислам

islam (romanization)
ислам (absolute singular-only)
исламдың (definite genitive singular-only)
исламға (dative singular-only)
исламды (accusative definite singular-only)
исламда (locative singular-only)
исламдан (ablative singular-only)

From Arabic إِسْلَام (ʔislām, “submission”).

Исламда ғәйбәт таратыу — хәрәм ғәмәл.
İslamda ğəybət taratıv – xərəm ğəməl.
In Islam, spreading gossips/rumors is a taboo activity.

Х быуаттан башҡорттар мөхитенә Ислам дине үтеп инә башлай.

From with the tenth century, the religion of Islam starts to penetrate into the Bashkirs' environment.

X bıvattan başqurttar müxitinə İslam dini ötip enə başlay.


телевизор

televizor (romanization)
телевизор (absolute singular)
телевизорҙар (absolute plural)
телевизорҙың (definite genitive singular)
телевизорҙарҙың (definite genitive plural)
телевизорға (dative singular)
телевизорҙарға (dative plural)
телевизорҙы (accusative definite singular)
телевизорҙарҙы (accusative definite plural)
телевизорҙа (locative singular)
телевизорҙарҙа (locative plural)
телевизорҙан (ablative singular)
телевизорҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

телевизорҙың

телевизорҙан

телевизорҙар

телевизорҙарҙың

телевизорҙарға

телевизорҙарҙы

телевизорҙарҙа

телевизорҙарҙан

те‧ле‧ви‧зор

From Russian телеви́зор (televízor, “TV set”).

bor

Минең телевизор ҡарарға ваҡытым юҡ.


гармун

garmun (romanization)
гармун (absolute singular)
гармундар (absolute plural)
гармундың (definite genitive singular)
гармундарҙың (definite genitive plural)
гармунға (dative singular)
гармундарға (dative plural)
гармунды (accusative definite singular)
гармундарҙы (accusative definite plural)
гармунда (locative singular)
гармундарҙа (locative plural)
гармундан (ablative singular)
гармундарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармундарҙың

гармундарҙан

Borrowed from Russian гармо́нь (garmónʹ, “garmon”).

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.

(music) garmon (a kind of smaller Russian button accordion)


фатир

fatir (romanization)
фатир (absolute singular-only)
фатирҙың (definite genitive singular-only)
фатирға (dative singular-only)
фатирҙы (accusative definite singular-only)
фатирҙа (locative singular-only)
фатирҙан (ablative singular-only)

Borrowed from Russian кварти́ра (kvartíra, “apartment, flat”), from German Quartier or Dutch kwartier, from French quartier, from Latin quartārius.
Cognate with Kazakh пәтер (päter), Kyrgyz батир (batir).

bor

Өс бүлмәле фатир.


фәрештә

head

фәрештә • (fəreştə)

ba-noun

фәрештә • (fəreştə)

fəreştə (romanization)
фәрештә (absolute singular)
фәрештәләр (absolute plural)
фәрештәнең (definite genitive singular)
фәрештәләрҙең (definite genitive plural)
фәрештәгә (dative singular)
фәрештәләргә (dative plural)
фәрештәне (accusative definite singular)
фәрештәләрҙе (accusative definite plural)
фәрештәлә (locative singular)
фәрештәләрҙә (locative plural)
фәрештәнән (ablative singular)
фәрештәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фәрештәләрҙең

фәрештәләргә

фәрештәләрҙе

фәрештәләрҙә

фәрештәләрҙән

From Persian فرشته (farešta, ferešte, “angel”), from Middle Persian.
Cognate with Kazakh періште (perışte), Kyrgyz бериште (berişte), Tatar фәрештә (färeştä), Turkmen perişde (“angel”).

der

Үлем фәрештәһе.

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.

It is on this very night that the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated to prophet Muhammad (peace be upon him) via the angel Gabriel.

Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.

ba:Фәрештәләр


барабан

baraban (romanization)
барабан (absolute singular)
барабандар (absolute plural)
барабандың (definite genitive singular)
барабандарҙың (definite genitive plural)
барабанға (dative singular)
барабандарға (dative plural)
барабанды (accusative definite singular)
барабандарҙы (accusative definite plural)
барабанда (locative singular)
барабандарҙа (locative plural)
барабандан (ablative singular)
барабандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабандарҙың

барабандарға

барабандарҙы

барабандарҙа

барабандарҙан

From Russian бараба́н (barabán), from a Turkic source.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.


манга

Borrowed from Russian ма́нга (mánga), from Japanese 漫画(まんが) (manga).

(comics) manga (comic originating in Japan)


дин

din (romanization)
дин (absolute singular)
диндәр (absolute plural)
диндең (definite genitive singular)
диндәрҙең (definite genitive plural)
дингә (dative singular)
диндәргә (dative plural)
динде (accusative definite singular)
диндәрҙе (accusative definite plural)
диндә (locative singular)
диндәрҙә (locative plural)
диндән (ablative singular)
диндәрҙән (ablative plural)

Ultimately from Arabic دِين (dīn, “religion”).

Башҡа дин кешеләре.

Starting with the 10th century, the religion of Islam begins to penetrate into the Bashkir community.

X bıwattan başqorttar möxitenə İslam dine ütep inə başlay.


хәбәр

head

хәбәр • (xəbər)

ba-noun

хәбәр • (xəbər)

xəbər (romanization)
хәбәр (absolute singular)
хәбәрҙәр (absolute plural)
хәбәрҙең (definite genitive singular)
хәбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
хәбәргә (dative singular)
хәбәрҙәргә (dative plural)
хәбәрҙе (accusative definite singular)
хәбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрҙә (locative singular)
хәбәрҙәрҙә (locative plural)
хәбәрҙән (ablative singular)
хәбәрҙәрҙән (ablative plural)

Өс уҡылмаған хәбәрегеҙ бар.


ҡолаҡ

qolaq (romanization)
ҡолаҡ (absolute singular)
ҡолаҡтар (absolute plural)
ҡолаҡтың (definite genitive singular)
ҡолаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡолаҡҡа (dative singular)
ҡолаҡтарға (dative plural)
ҡолаҡты (accusative definite singular)
ҡолаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡолаҡта (locative singular)
ҡолаҡтарҙа (locative plural)
ҡолаҡтан (ablative singular)
ҡолаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulkak (“ear”).
Cognate with Old Turkic 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 (qulqaq, “ear”).

(music) A string pin, a tuning peg in a stringed instrument


һүҙлек

head

һүҙлек • (hüźlek)

ba-noun

һүҙлек • (hüźlek)

hüźlek (romanization)
һүҙлек (absolute singular)
һүҙлектәр (absolute plural)
һүҙлектең (definite genitive singular)
һүҙлектәрҙең (definite genitive plural)
һүҙлеккә (dative singular)
һүҙлектәргә (dative plural)
һүҙлекте (accusative definite singular)
һүҙлектәрҙе (accusative definite plural)
һүҙлектә (locative singular)
һүҙлектәрҙә (locative plural)
һүҙлектән (ablative singular)
һүҙлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һүҙлектәрҙең

һүҙлектәрҙән

һүҙ (hüź, “word”) + -лек (-lek, “affix forming a noun denoting a group or compendium”).
Compare to
Tatar сүзлек (süzlek, “dictionary”),
Kazakh сөздік (sözdık, “dictionary”),
Kyrgyz сөздүк (sözdük, “dictionary”),
Shor сӧстӱк (söstük, “dictionary”)
Azerbaijani sözlük (“dictionary”),


пәйғәмбәр

head

пәйғәмбәр • (pəyğəmbər)

ba-noun

пәйғәмбәр • (pəyğəmbər)

pəyğəmbər (romanization)
пәйғәмбәр (absolute singular)
пәйғәмбәрҙәр (absolute plural)
пәйғәмбәрҙең (definite genitive singular)
пәйғәмбәрҙәрҙең (definite genitive plural)
пәйғәмбәргә (dative singular)
пәйғәмбәрҙәргә (dative plural)
пәйғәмбәрҙе (accusative definite singular)
пәйғәмбәрҙәрҙе (accusative definite plural)
пәйғәмбәрҙә (locative singular)
пәйғәмбәрҙәрҙә (locative plural)
пәйғәмбәрҙән (ablative singular)
пәйғәмбәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

пәйғәмбәрҙең

пәйғәмбәрҙән

пәйғәмбәрҙәр

пәйғәмбәрҙәрҙең

пәйғәмбәрҙәргә

пәйғәмбәрҙәрҙе

пәйғәмбәрҙәрҙә

пәйғәмбәрҙәрҙән

From Persian پیغمبر (peyğambar, “prophet”).

Ибраһим пәйғәмбәр.

Көнө етер, ергә яңы пәйғәмбәр килер.

The day will come, (when) a new prophet will come to the earth.

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.
Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.
On this very night, the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated via the angel Jabrā'īl to the prophet Muhammad, peace be upon him.

Лут пәйғәмбәрҙең өгөттәренә иғтибар итмәйенсә, улар зина ҡылыуҙарын дауам иттеләр. (From a tafsir to Quran 7:84.)

They did not pay attention to Lot the prophet's admonitions, (and) continued with their fornications.

Lut pəyğəmbərźeñ ögöttərenə iğtibar itməyensə, ular zina qılıwźarın dawam ittelər.

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.

ba:Пәйғәмбәрҙәр


иман

iman (romanization)
иман (absolute singular)
имандар (absolute plural)
имандың (definite genitive singular)
имандарҙың (definite genitive plural)
иманға (dative singular)
имандарға (dative plural)
иманды (accusative definite singular)
имандарҙы (accusative definite plural)
иманда (locative singular)
имандарҙа (locative plural)
имандан (ablative singular)
имандарҙан (ablative plural)

From Arabic إِيمَان (ʔīmān, “faith, belief”).


мулла

mulla (romanization)
мулла (absolute singular)
муллалар (absolute plural)
мулланың (definite genitive singular)
муллаларҙың (definite genitive plural)
муллаға (dative singular)
муллаларға (dative plural)
мулланы (accusative definite singular)
муллаларҙы (accusative definite plural)
муллала (locative singular)
муллаларҙа (locative plural)
мулланан (ablative singular)
муллаларҙан (ablative plural)

From Arabic مُلَّا (mullā) / Classical Persian ملا (mullā).

mullah, an Islamic cleric in a local religious community


Яҡуп

Yaqup (romanization)
Яҡуп (absolute singular-only)
Яҡуптың (definite genitive singular-only)
Яҡупҡа (dative singular-only)
Яҡупты (accusative definite singular-only)
Яҡупта (locative singular-only)
Яҡуптан (ablative singular-only)

From Arabic يَعْقُوب (yaʕqūb).
Akin to Jacob.

(Islam) Yaqub, a prophet in Islam; equivalent to Jacob


батыр

head

батыр • (batır)

ba-noun

батыр • (batır)

batır (romanization)
батыр (absolute singular)
батырҙар (absolute plural)
батырҙың (definite genitive singular)
батырҙарҙың (definite genitive plural)
батырға (dative singular)
батырҙарға (dative plural)
батырҙы (accusative definite singular)
батырҙарҙы (accusative definite plural)
батырҙа (locative singular)
батырҙарҙа (locative plural)
батырҙан (ablative singular)
батырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bagatur. Cognate with Kyrgyz баатыр (baatır), Southern Altai баатыр (baatïr), Turkish bahadır, etc.

Борон Урал арты башҡорттары илендә бик көслө батыр йәшәгән.

Formerly, a very strong man used to live in the lands of Trans-Uralian Bashkirs.

Boron Ural artı başqorttarı ilendə bik köslö batır yəşəgən.

(mythology) a male protagonist of Bashkir folk epics and fairy-tales


шиғыр

head

шиғыр • (şiğır)

ba-noun

шиғыр • (şiğır)

şiğır (romanization)
шиғыр (absolute singular)
шиғырҙар (absolute plural)
шиғырҙың (definite genitive singular)
шиғырҙарҙың (definite genitive plural)
шиғырға (dative singular)
шиғырҙарға (dative plural)
шиғырҙы (accusative definite singular)
шиғырҙарҙы (accusative definite plural)
шиғырҙа (locative singular)
шиғырҙарҙа (locative plural)
шиғырҙан (ablative singular)
шиғырҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شعر (şeğır, “poem”), from Arabic شِعْر (šiʕr).
Cognate with
Kyrgyz шыгыр (şıgır),
Uzbek she'r,
Azerbaijani şeir (“poem”).


сиркәү

head

сиркәү • (sirkäw)

ba-noun

сиркәү • (sirkäw)

sirkäw (romanization)
сиркәү (absolute singular)
сиркәүҙәр (absolute plural)
сиркәүҙең (definite genitive singular)
сиркәүҙәрҙең (definite genitive plural)
сиркәүгә (dative singular)
сиркәүҙәргә (dative plural)
сиркәүҙе (accusative definite singular)
сиркәүҙәрҙе (accusative definite plural)
сиркәүҙә (locative singular)
сиркәүҙәрҙә (locative plural)
сиркәүҙән (ablative singular)
сиркәүҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сиркәүҙәрҙең

сиркәүҙәрҙән

Adapted from Russian це́рковь (cérkovʹ, “church”).
Cognate with
Tatar чиркәү (çirkäw),
Kazakh шіркеу (şırkeu),
Kyrgyz чиркөө (cirköö),
Uzbek cherkov,
Uyghur چېركو (chërko, “church”).

Католик сиркәүе.

Йылъяҙма һөйләүенсә, 1124-се йылда Киев ике көн яна, 600 сиркәү юҡҡа сыға.

As a chronical narrates, in the year of 1124 Kiev was on fire for two days, 600 churches were destroyed.

Yılʺyaźma höyləwensə, 1124-se yılda Kiyev ike kön yana, 600 sirkəw yuqqa sığa.


мәсет

head

мәсет • (məset)

ba-noun

мәсет • (məset)

məset (romanization)
мәсет (absolute singular)
мәсеттәр (absolute plural)
мәсеттең (definite genitive singular)
мәсеттәрҙең (definite genitive plural)
мәсеткә (dative singular)
мәсеттәргә (dative plural)
мәсетте (accusative definite singular)
мәсеттәрҙе (accusative definite plural)
мәсеттә (locative singular)
мәсеттәрҙә (locative plural)
мәсеттән (ablative singular)
мәсеттәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَسْجِد (masjid, “mosque”).
Cognate with Tatar мәчет (mäçet), Karakalpak meshit, Kazakh мешіт (meşıt), Nogai мешит (meşit), Kumyk межит (mejit), Kyrgyz мечит (mecit), Southern Altai мечет (mečet), Crimean Tatar mescit, Uzbek masjid, machit, Uyghur مەسچىد (meschid), Azerbaijani məscid, Turkmen metjit, Turkish mescit, etc.

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

Өфөнөң Һупайлы биҫтәһендә яңы мәсет һалына.

A new mosque is being constructed in the Sipaylovo district of Ufa.

Öfönöñ Hupaylı biśtəhendə yañı məset halına.


мәҫәл

head

мәҫәл • (mäθäl)

ba-noun

мәҫәл • (mäθäl)

mäθäl (romanization)
мәҫәл (absolute singular)
мәҫәлдәр (absolute plural)
мәҫәлдең (definite genitive singular)
мәҫәлдәрҙең (definite genitive plural)
мәҫәлгә (dative singular)
мәҫәлдәргә (dative plural)
мәҫәлде (accusative definite singular)
мәҫәлдәрҙе (accusative definite plural)
мәҫәлдә (locative singular)
мәҫәлдәрҙә (locative plural)
мәҫәлдән (ablative singular)
мәҫәлдәрҙән (ablative plural)

From Arabic مَثَل (maṯal, “fable, proverb”).

Маймыл күп кенә мәҫәлдәрҙә наҙанлыҡты сағылдырыусы символ булып баҫа.

In many fables, the monkey is (lit. stands as) a symbol representing ignorance.

Maymıl küp kenə məśəldərźə naźanlıqtı sağıldırıwsı simvol bulıp baśa.

Мәжит Ғафури «Януарҙарға килгән үләт» исемле мәҫәлендә Лафонтен заманынан билдәле сюжетҡа мөрәжәғәт итә.
Məjit Ğafuri «Yanwarźarğa kilgən ülət» isemle məśəlendə Lafonten zamanınan bildəle syujetqa mörəjəğət itə.
Majit Gafuri in his fable titled "The pestilence has come to animals" turns to a plot known from the times of (Jean de) La Fontaine.


хаж

xaj (romanization)
хаж (absolute singular-only)
хаждың (definite genitive singular-only)
хажға (dative singular-only)
хажды (accusative definite singular-only)
хажда (locative singular-only)
хаждан (ablative singular-only)

From Arabic حَجّ (ḥajj).
Cognate with Tatar хаҗ (xac), Uzbek haj, Turkish hac etc.

Ғүмрә хажы.
Ğümrə xajı.
'umra, the small hajj.

Хажға барыу – изге ғәмәл.
Xajğa barıw – izge ğəməl.
Going to a hajj is a holy deed.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to Mecca and Medina on November 1.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.


Ҡыш бабай

head

Ҡыш бабай • (Qış babay)

ba-noun

Ҡыш бабай • (Qış babay)

Qış babay (romanization)
Ҡыш бабай (absolute singular-only)
Ҡыш бабайҙың (definite genitive singular-only)
Ҡыш бабайға (dative singular-only)
Ҡыш бабайҙы (accusative definite singular-only)
Ҡыш бабайҙа (locative singular-only)
Ҡыш бабайҙан (ablative singular-only)

[ˌqɯʂ.bɑ.ˈβɑj]

From ҡыш (qış, “winter”) + бабай (babay, “old man”).
Calque of Russian Дед Моро́з (Ded Moróz).
Compare with Tatar Кыш бабай (Qış babay), Kazakh and Kyrgyz Аяз Ата (Ayaz Ata).

calque

Father Christmas, Father Frost. A traditional Yuletide gift-bearing character.


Ҡарһылыу

head

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

ba-noun

Ҡарһылыу • (Qarhılıw)

Qarhılıw (romanization)
Ҡарһылыу (absolute singular-only)
Ҡарһылыуҙың (definite genitive singular-only)
Ҡарһылыуға (dative singular-only)
Ҡарһылыуҙы (accusative definite singular-only)
Ҡарһылыуҙа (locative singular-only)
Ҡарһылыуҙан (ablative singular-only)

From ҡар (qar, “snow”) + һылыу (hılıw, “beauty”).
Adaptation from Russian Снегу́рочка (Snegúročka).
Compare Tatar Кар Кызы (Qar Qızı, literally “Snow Girl”), Kazakh Қаршақыз (Qarşaqyz).

cog

Ҡыш бабай
Ҡыш бабай#Bashkir

Snow Maiden. A traditional Yuletide character, accompanying Ҡыш бабай (Qış babay) - analog of Santa Claus.


гәзит

head

гәзит • (gəzit)

ba-noun

гәзит • (gəzit)

gəzit (romanization)
гәзит (absolute singular)
гәзиттәр (absolute plural)
гәзиттең (definite genitive singular)
гәзиттәрҙең (definite genitive plural)
гәзиткә (dative singular)
гәзиттәргә (dative plural)
гәзитте (accusative definite singular)
гәзиттәрҙе (accusative definite plural)
гәзиттә (locative singular)
гәзиттәрҙә (locative plural)
гәзиттән (ablative singular)
гәзиттәрҙән (ablative plural)

From Russian газе́та (gazéta, “newspaper”),
from French gazette.
Compare to
Kazakh газет (gazet),
Kyrgyz гезит (gezit, “newspaper”).

Көндәлек гәзит.

Быйыл мин өс гәзиткә яҙылғам.

This year, I've subscribed to three newspapers

Гәзит өсөн мәҡәлә яҙғанда мин ғәҙәттә хәл-ваҡиғаға уҡыусы күҙлегенән бағам.

When I write an article for a newspaper, I usually look at events from the reader's point of view.

Gəzit ösön məqələ yaźğanda min ğəźəttə xəl-vaqiğağa uqıwsı küźlegenən bağam.

Беҙҙең илебеҙҙә Интернет түгел, гәзит барып етмәгән, почтальон аяғы баҫмаған мөйөштәр бар һаман.

There are still locations in our country where newspapers do not reach, (where) postman's feet hasn't touched yet, let alone the Internet.

Beźźeñ ilebeźźə İnternet tügel, gəzit barıp yetməgən, poçtalʹon ayağı baśmağan möyöştər bar haman.


Ҡыҫала

head

Ҡыҫала • (Qıśala)

ba-noun

Ҡыҫала • (Qıśala)

Qıśala (romanization)
Ҡыҫала (absolute singular)
Ҡыҫалалар (absolute plural)
Ҡыҫаланың (definite genitive singular)
Ҡыҫалаларҙың (definite genitive plural)
Ҡыҫалаға (dative singular)
Ҡыҫалаларға (dative plural)
Ҡыҫаланы (accusative definite singular)
Ҡыҫалаларҙы (accusative definite plural)
Ҡыҫалала (locative singular)
Ҡыҫалаларҙа (locative plural)
Ҡыҫаланан (ablative singular)
Ҡыҫалаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Ҡыҫалаларҙың

Ҡыҫалаларҙан

[qɯ̞.θɑ.ˈɫɑ]


Буға

head

Буға • (Buğa)

ba-noun

Буға • (Buğa)

Buğa (romanization)
Буға (absolute singular)
Буғалар (absolute plural)
Буғаның (definite genitive singular)
Буғаларҙың (definite genitive plural)
Буғаға (dative singular)
Буғаларға (dative plural)
Буғаны (accusative definite singular)
Буғаларҙы (accusative definite plural)
Буғала (locative singular)
Буғаларҙа (locative plural)
Буғанан (ablative singular)
Буғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buka (“bull”).
This appears to be a loanword from a written Turkic language. Note that үгеҙ (ügeź) is used in Bashkir for the general meaning of 'bull".


Ҡуҙы

head

Ҡуҙы • (Quźı)

ba-noun

Ҡуҙы • (Quźı)

Quźı (romanization)
Ҡуҙы (absolute singular)
Ҡуҙылар (absolute plural)
Ҡуҙының (definite genitive singular)
Ҡуҙыларҙың (definite genitive plural)
Ҡуҙыға (dative singular)
Ҡуҙыларға (dative plural)
Ҡуҙыны (accusative definite singular)
Ҡуҙыларҙы (accusative definite plural)
Ҡуҙыла (locative singular)
Ҡуҙыларҙа (locative plural)
Ҡуҙынан (ablative singular)
Ҡуҙыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŕï (“lamb”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (qozï, “lamb”), Kazakh қозы (qozy, “lamb”), Uzbek qoʻzi (“lamb”), Turkish kuzu (“lamb”).


Игеҙәктәр

head

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

ba-noun

Игеҙәктәр • (İgeźəktər)

İgeźəktər (romanization)
Игеҙәктәр (absolute plural-only)
Игеҙәктәрҙең (definite genitive plural-only)
Игеҙәктәргә (dative plural-only)
Игеҙәктәрҙе (accusative definite plural-only)
Игеҙәктәрҙә (locative plural-only)
Игеҙәктәрҙән (ablative plural-only)

И‧ге‧ҙәк‧тәр


Арыҫлан

head

Арыҫлан • (Arıślan)

ba-noun

Арыҫлан • (Arıślan)

Arıślan (romanization)
Арыҫлан (absolute singular-only)
Арыҫландың (definite genitive singular-only)
Арыҫланға (dative singular-only)
Арыҫланды (accusative definite singular-only)
Арыҫланда (locative singular-only)
Арыҫландан (ablative singular-only)

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]


Саян

Sayan (romanization)
Саян (absolute singular)
Саяндар (absolute plural)
Саяндың (definite genitive singular)
Саяндарҙың (definite genitive plural)
Саянға (dative singular)
Саяндарға (dative plural)
Саянды (accusative definite singular)
Саяндарҙы (accusative definite plural)
Саянда (locative singular)
Саяндарҙа (locative plural)
Саяндан (ablative singular)
Саяндарҙан (ablative plural)


Ҡыҙ

Qıź (romanization)
Ҡыҙ (absolute singular)
Ҡыҙҙар (absolute plural)
Ҡыҙҙың (definite genitive singular)
Ҡыҙҙарҙың (definite genitive plural)
Ҡыҙға (dative singular)
Ҡыҙҙарға (dative plural)
Ҡыҙҙы (accusative definite singular)
Ҡыҙҙарҙы (accusative definite plural)
Ҡыҙҙа (locative singular)
Ҡыҙҙарҙа (locative plural)
Ҡыҙҙан (ablative singular)
Ҡыҙҙарҙан (ablative plural)


Үлсәү

head

Үлсәү • (Ülsäw)

ba-noun

Үлсәү • (Ülsäw)

Ülsäw (romanization)
Үлсәү (absolute singular)
Үлсәүҙәр (absolute plural)
Үлсәүҙең (definite genitive singular)
Үлсәүҙәрҙең (definite genitive plural)
Үлсәүгә (dative singular)
Үлсәүҙәргә (dative plural)
Үлсәүҙе (accusative definite singular)
Үлсәүҙәрҙе (accusative definite plural)
Үлсәүҙә (locative singular)
Үлсәүҙәрҙә (locative plural)
Үлсәүҙән (ablative singular)
Үлсәүҙәрҙән (ablative plural)


Һыуғояр

head

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

ba-noun

Һыуғояр • (Hıwğoyar)

Hıwğoyar (romanization)
Һыуғояр (absolute singular)
Һыуғоярҙар (absolute plural)
Һыуғоярҙың (definite genitive singular)
Һыуғоярҙарҙың (definite genitive plural)
Һыуғоярға (dative singular)
Һыуғоярҙарға (dative plural)
Һыуғоярҙы (accusative definite singular)
Һыуғоярҙарҙы (accusative definite plural)
Һыуғоярҙа (locative singular)
Һыуғоярҙарҙа (locative plural)
Һыуғоярҙан (ablative singular)
Һыуғоярҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

Һыуғоярҙарҙың

Һыуғоярҙарға

Һыуғоярҙарҙы

Һыуғоярҙарҙа

Һыуғоярҙарҙан

[hɯ̞w.ʁʊ̞ˈjɑr]

һыу (hıw, “water”) + ҡойоу (qoyow, “to pour”).


Балыҡ

head

Балыҡ • (Balıq)

ba-noun

Балыҡ • (Balıq)

Balıq (romanization)
Балыҡ (absolute singular)
Балыҡтар (absolute plural)
Балыҡтың (definite genitive singular)
Балыҡтарҙың (definite genitive plural)
Балыҡҡа (dative singular)
Балыҡтарға (dative plural)
Балыҡты (accusative definite singular)
Балыҡтарҙы (accusative definite plural)
Балыҡта (locative singular)
Балыҡтарҙа (locative plural)
Балыҡтан (ablative singular)
Балыҡтарҙан (ablative plural)


Ылаҡ

Ilaq (romanization)
Ылаҡ (absolute singular)
Ылаҡтар (absolute plural)
Ылаҡтың (definite genitive singular)
Ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
Ылаҡҡа (dative singular)
Ылаҡтарға (dative plural)
Ылаҡты (accusative definite singular)
Ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
Ылаҡта (locative singular)
Ылаҡтарҙа (locative plural)
Ылаҡтан (ablative singular)
Ылаҡтарҙан (ablative plural)

See ылаҡ (ılaq, “goatling”).
Compare with Old Uyghur [script needed] (oğlaq, “Capricorn”);
Turkish Oğlak (“Capricorn”).


Уҡсы

head

Уҡсы • (Uqsı)

ba-noun

Уҡсы • (Uqsı)

Uqsı (romanization)
Уҡсы (absolute singular)
Уҡсылар (absolute plural)
Уҡсының (definite genitive singular)
Уҡсыларҙың (definite genitive plural)
Уҡсыға (dative singular)
Уҡсыларға (dative plural)
Уҡсыны (accusative definite singular)
Уҡсыларҙы (accusative definite plural)
Уҡсыла (locative singular)
Уҡсыларҙа (locative plural)
Уҡсынан (ablative singular)
Уҡсыларҙан (ablative plural)

From уҡ (uq, “arrow”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


ҡорбан

qorban (romanization)
ҡорбан (absolute singular)
ҡорбандар (absolute plural)
ҡорбандың (definite genitive singular)
ҡорбандарҙың (definite genitive plural)
ҡорбанға (dative singular)
ҡорбандарға (dative plural)
ҡорбанды (accusative definite singular)
ҡорбандарҙы (accusative definite plural)
ҡорбанда (locative singular)
ҡорбандарҙа (locative plural)
ҡорбандан (ablative singular)
ҡорбандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡорбандарҙың

ҡорбандарҙан

(Islam) The ritual sacrifice at Eid ul-Adha


тупраҡ

tupraq (romanization)
тупраҡ (absolute singular)
тупраҡтар (absolute plural)
тупраҡтың (definite genitive singular)
тупраҡтарҙың (definite genitive plural)
тупраҡҡа (dative singular)
тупраҡтарға (dative plural)
тупраҡты (accusative definite singular)
тупраҡтарҙы (accusative definite plural)
тупраҡта (locative singular)
тупраҡтарҙа (locative plural)
тупраҡтан (ablative singular)
тупраҡтарҙан (ablative plural)

тупраҡтарҙың

тупраҡтарҙан

From Proto-Turkic *toprak (“earth, soil”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (topraq, “soil”);
Tatar туфрак (tufraq),
Kazakh топырақ (topyraq),
Kyrgyz топурак (topurak),
Uzbek tuproq,
Azerbaijani torpaq,
Turkish toprak (“earth, soil”),
Khakas тобырах (tobırax, “soil”),
Shor тобрақ (“soil”),
Yakut тобурах (toburaq, “hail; dust”),
Chuvash тӑпра (tăpra, “soil”).

cog

Тупраҡтан яралғанбыҙ, тупраҡҡа ҡайтабыҙ.

We are made of soil, and to soil we shall revert. (=Ashes to ashes, dust to dust)

Tupraqtan yaralğanbıź, tupraqqa qaytabıź.

(religion) soil, dust, ashes (from which human is created)


натюрморт

Borrowed from Russian натюрмо́рт (natjurmórt), from French nature morte.


үҙәк

head

үҙәк • (üźək)

ba-noun

үҙәк • (üźək)

üźək (romanization)
үҙәк (absolute singular)
үҙәктәр (absolute plural)
үҙәктең (definite genitive singular)
үҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үҙәккә (dative singular)
үҙәктәргә (dative plural)
үҙәкте (accusative definite singular)
үҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үҙәктә (locative singular)
үҙәктәрҙә (locative plural)
үҙәктән (ablative singular)
үҙәктәрҙән (ablative plural)

A derivation of Proto-Turkic *ȫŕ.
Compare Kyrgyz өзөк (özök, “core, pivot”),
Karachay-Balkar ёзёк (özök, “core, pivot”),
dialectal Turkish özek (“center”),
Yakut үөс (üös, “center, core”).

cog

Үҙәгем өҙөлөп тыуған ауылымды һағынам.

I miss my native village (so much that) my heart bleeds.


көмбәҙ

head

көмбәҙ • (kömbəź)

ba-noun

көмбәҙ • (kömbəź)

kömbəź (romanization)
көмбәҙ (absolute singular)
көмбәҙҙәр (absolute plural)
көмбәҙҙең (definite genitive singular)
көмбәҙҙәрҙең (definite genitive plural)
көмбәҙгә (dative singular)
көмбәҙҙәргә (dative plural)
көмбәҙҙе (accusative definite singular)
көмбәҙҙәрҙе (accusative definite plural)
көмбәҙҙә (locative singular)
көмбәҙҙәрҙә (locative plural)
көмбәҙҙән (ablative singular)
көмбәҙҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көмбәҙҙәрҙең

көмбәҙҙәрҙән

From Persian گنبد (gonbad), گنبذ (gonbaz, “dome, arch, cupola”).
Cognate with Kazakh күмбез (kümbez), Nogai куьмбез (kümbez), Kyrgyz күмбөз (kümböz), Uzbek gumbaz, Turkish kümbet.

(ethnography) convex metal decoration in female Bashkir ethnic costume


ҡол

qol (romanization)
ҡол (absolute singular)
ҡолдар (absolute plural)
ҡолдоң (definite genitive singular)
ҡолдарҙың (definite genitive plural)
ҡолға (dative singular)
ҡолдарға (dative plural)
ҡолдо (accusative definite singular)
ҡолдарҙы (accusative definite plural)
ҡолда (locative singular)
ҡолдарҙа (locative plural)
ҡолдан (ablative singular)
ҡолдарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kul (“slave”).
Cognate with
Old Turkic 𐰴𐰆𐰞 (qul, “slave”),
Karakhanid قُلْ (qul, “slave”);
Kazakh құл (qūl),
Kyrgyz кул (kul), Southern Altai кул (kul), Uyghur قۇل (qul), Uzbek qul,
Khakas хул (xul),
Turkish kul (“slave”), etc.

Ҡолобоҙ Әйүпте лә онотма, иҫкә алып тор.

(literally, “Also, don't forget our servant Ayub, keep remembering him.”)

Qoloboź Əyüpte lə onotma, iśkə alıp tor.


китапхана

kitapxana (romanization)
китапхана (absolute singular)
китапханалар (absolute plural)
китапхананың (definite genitive singular)
китапханаларҙың (definite genitive plural)
китапханаға (dative singular)
китапханаларға (dative plural)
китапхананы (accusative definite singular)
китапханаларҙы (accusative definite plural)
китапханала (locative singular)
китапханаларҙа (locative plural)
китапхананан (ablative singular)
китапханаларҙан (ablative plural)

китапханалар

китапхананың

китапханаларҙың

китапханаларға

китапханаларҙы

китапханаларҙа

китапхананан

китапханаларҙан

ки‧тап‧ха‧на

Borrowed from Persian کتابخانه (ketâbxâne).
Synchronously, китап (kitap) + -хана (-xana).
Compare to
Kyrgyz китепкана (kitepkana, “library”),
Kumyk китапхана (kitapxana, “library”),
Azerbaijani kitabxana (“library”).

Ул ваҡытта Александрия үҙенең 700 меңдән ашыу ҡулъяҙма йыйылған китапханаһы менән дан тота.

At that time, Alexandria was famous for its library, in which over 700,000 manuscripts were collected.

Ul vaqıtta Aleksandriya üźeneñ 700 meñdən aşıw qulʺyaźma yıyılğan kitapxanahı menən dan tota.

Китапхана районда сыҡҡан гәзиттәрҙең барыһын да берешәр дана алдыра.

The library receives one copy of all newspapers published in the district.

Kitapxana rayonda sıqqan gəzittərźeñ barıhın da bereşər dana aldıra.


тиҫбе

head

тиҫбе • (tiśbe)

ba-noun

тиҫбе • (tiśbe)

tiśbe (romanization)
тиҫбе (absolute singular)
тиҫбеләр (absolute plural)
тиҫбенең (definite genitive singular)
тиҫбеләрҙең (definite genitive plural)
тиҫбегә (dative singular)
тиҫбеләргә (dative plural)
тиҫбене (accusative definite singular)
тиҫбеләрҙе (accusative definite plural)
тиҫбелә (locative singular)
тиҫбеләрҙә (locative plural)
тиҫбенән (ablative singular)
тиҫбеләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh десбі (desbı),
Kyrgyz теспе (tespe).
Adapted from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”).
Doublet of тәсбих (təsbix).


тәсбих

head

тәсбих • (təsbix)

ba-noun

тәсбих • (təsbix)

təsbix (romanization)
тәсбих (absolute singular)
тәсбихтәр (absolute plural)
тәсбихтең (definite genitive singular)
тәсбихтәрҙең (definite genitive plural)
тәсбихкә (dative singular)
тәсбихтәргә (dative plural)
тәсбихте (accusative definite singular)
тәсбихтәрҙе (accusative definite plural)
тәсбихтә (locative singular)
тәсбихтәрҙә (locative plural)
тәсбихтән (ablative singular)
тәсбихтәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәсбихтәрҙең

тәсбихтәрҙән

From Volga Turki تسبیح (täsbîx, “praise”), from Arabic تَسْبِيح (tasbīḥ, “praise”). Doublet of тиҫбе (tiśbe).


Ҡәғбә

head

Ҡәғбә • (Qəğbə)

ba-noun

Ҡәғбә • (Qəğbə)

Qəğbə (romanization)
Ҡәғбә (absolute singular-only)
Ҡәғбәнең (definite genitive singular-only)
Ҡәғбә (dative singular-only)
Ҡәғбәне (accusative definite singular-only)
Ҡәғбәлә (locative singular-only)
Ҡәғбәнән (ablative singular-only)


йәһәннәм

head

йәһәннәм • (yəhənnəm)

ba-noun

йәһәннәм • (yəhənnəm)

yəhənnəm (romanization)
йәһәннәм (absolute singular)
йәһәннәмдәр (absolute plural)
йәһәннәмдең (definite genitive singular)
йәһәннәмдәрҙең (definite genitive plural)
йәһәннәмгә (dative singular)
йәһәннәмдәргә (dative plural)
йәһәннәмде (accusative definite singular)
йәһәннәмдәрҙе (accusative definite plural)
йәһәннәмдә (locative singular)
йәһәннәмдәрҙә (locative plural)
йәһәннәмдән (ablative singular)
йәһәннәмдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәһәннәмдәрҙең

йәһәннәмдәргә

йәһәннәмдәрҙе

йәһәннәмдәрҙә

йәһәннәмдәрҙән

From Arabic جَهَنَّم (jahannam, “hell”), from Hebrew גֵּיהִנּוֹם (Geihinom, “hell”).
Cognate with
Kazakh жаһаннам (jahannam),
Uzbek jahannam,
Turkish cehennem (“hell”).


йәннәт

head

йәннәт • (yənnət)

ba-noun

йәннәт • (yənnət)

yənnət (romanization)
йәннәт (absolute singular)
йәннәттәр (absolute plural)
йәннәттең (definite genitive singular)
йәннәттәрҙең (definite genitive plural)
йәннәткә (dative singular)
йәннәттәргә (dative plural)
йәннәтте (accusative definite singular)
йәннәттәрҙе (accusative definite plural)
йәннәттә (locative singular)
йәннәттәрҙә (locative plural)
йәннәттән (ablative singular)
йәннәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәннәттәрҙең

йәннәттәрҙән

From Arabic جَنَّة (janna).
Cognate with
Kazakh жәннат (jännat),
Uzbek jannat,
Uyghur جەننەت (jennet),
Azerbaijani cənnət,
Turkish cennet (“paradise”).

Урының йәннәттә булһын!


ожмах

ojmax (romanization)
ожмах (absolute singular)
ожмахтар (absolute plural)
ожмахтың (definite genitive singular)
ожмахтарҙың (definite genitive plural)
ожмахҡа (dative singular)
ожмахтарға (dative plural)
ожмахты (accusative definite singular)
ожмахтарҙы (accusative definite plural)
ожмахта (locative singular)
ожмахтарҙа (locative plural)
ожмахтан (ablative singular)
ожмахтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki اوجماخ (ujmax, “paradise”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (uǯmaq) / [script needed] (uštmaḥ, “paradise”), from Sogdian [script needed] (ʼwštmʼχ, “paradise”).
Cognate with Kazakh ұжмақ (ūjmaq), Kyrgyz ужмак (ujmak), учмак (ucmak), Uzbek uchmoh (“paradise”).


тамуҡ

tamuq (romanization)
тамуҡ (absolute singular)
тамуҡтар (absolute plural)
тамуҡтың (definite genitive singular)
тамуҡтарҙың (definite genitive plural)
тамуҡҡа (dative singular)
тамуҡтарға (dative plural)
тамуҡты (accusative definite singular)
тамуҡтарҙы (accusative definite plural)
тамуҡта (locative singular)
тамуҡтарҙа (locative plural)
тамуҡтан (ablative singular)
тамуҡтарҙан (ablative plural)

From Volga Turki تموغ (tamuğ, “hell”), via Chagatai [Term?], from Old Uyghur [script needed] (tamuğ, “hell”), from an Iranian language, ultimately from Proto-Indo-European *temH- (“dark”).
Cognate with
Tatar тәмуг (tämuğ, “hell”),
Uzbek tamugʻ (“hell”),
Uyghur تامۇق (tamuq, “hell”),
Turkish tamu (“hell”).

Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

Beyond any doubt, you will see the flame of hell. (Qur'an 102:6)

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


доға

head

доға • (doğa)

ba-noun

доға • (doğa)

doğa (romanization)
доға (absolute singular)
доғалар (absolute plural)
доғаның (definite genitive singular)
доғаларҙың (definite genitive plural)
доғаға (dative singular)
доғаларға (dative plural)
доғаны (accusative definite singular)
доғаларҙы (accusative definite plural)
доғала (locative singular)
доғаларҙа (locative plural)
доғанан (ablative singular)
доғаларҙан (ablative plural)

From Arabic دُعَاء (duʕāʔ, “prayer”).
Cognate with
Kazakh дұға (dūğa),
Kyrgyz дуба (duba),
Uzbek duo,
Turkmen doga,
Turkish dua (“prayer”), etc.

Изге ҡәбергә килеп, тубыҡлынып доға ҡылдым.

Having come to the holy grave, I kneeled and did a prayer.

İzge qəbergə kilep, tubıqlınıp doğa qıldım.


аҙан

head

аҙан • (aźan)

ba-noun

аҙан • (aźan)

aźan (romanization)
аҙан (absolute singular)
аҙандар (absolute plural)
аҙандың (definite genitive singular)
аҙандарҙың (definite genitive plural)
аҙанға (dative singular)
аҙандарға (dative plural)
аҙанды (accusative definite singular)
аҙандарҙы (accusative definite plural)
аҙанда (locative singular)
аҙандарҙа (locative plural)
аҙандан (ablative singular)
аҙандарҙан (ablative plural)

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.


тәңре

head

тәңре • (təñre)

ba-noun

тәңре • (təñre)

təñre (romanization)
тәңре (absolute singular)
тәңреләр (absolute plural)
тәңренең (definite genitive singular)
тәңреләрҙең (definite genitive plural)
тәңрегә (dative singular)
тәңреләргә (dative plural)
тәңрене (accusative definite singular)
тәңреләрҙе (accusative definite plural)
тәңрелә (locative singular)
тәңреләрҙә (locative plural)
тәңренән (ablative singular)
тәңреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰭𐰼𐰃 (täŋri, “god; sky”),
Southern Altai теҥери (teŋeri, “sky”),
Turkish tanrı (“god”).


Йосоп

Yosop (romanization)
Йосоп (absolute singular-only)
Йосоптоң (definite genitive singular-only)
Йосопҡа (dative singular-only)
Йосопто (accusative definite singular-only)
Йосопта (locative singular-only)
Йосоптан (ablative singular-only)

From Arabic يُوسُف (yūsuf).
Akin to Joseph.

(Islam) Yusuf, a prophet in Islam; equivalent to Joseph


салауат

salawat (romanization)
салауат (absolute singular)
салауаттар (absolute plural)
салауаттың (definite genitive singular)
салауаттарҙың (definite genitive plural)
салауатҡа (dative singular)
салауаттарға (dative plural)
салауатты (accusative definite singular)
салауаттарҙы (accusative definite plural)
салауатта (locative singular)
салауаттарҙа (locative plural)
салауаттан (ablative singular)
салауаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

салауаттарҙың

салауаттарға

салауаттарҙы

салауаттарҙа

салауаттарҙан

BA-Салауат.ogg

From Arabic صَلَوَات (ṣalawāt), plural of صَلَاة (ṣalāh, “salat, prayer”), from Classical Syriac ܨܠܘܬܐ (ṣəlōṯāʾ, “prayer”).

der

(Islam) laud (prayer of praise or glorification)


кәшәнә

head

кәшәнә • (kəşənə)

ba-noun

кәшәнә • (kəşənə)

kəşənə (romanization)
кәшәнә (absolute singular)
кәшәнәләр (absolute plural)
кәшәнәнең (definite genitive singular)
кәшәнәләрҙең (definite genitive plural)
кәшәнәгә (dative singular)
кәшәнәләргә (dative plural)
кәшәнәне (accusative definite singular)
кәшәнәләрҙе (accusative definite plural)
кәшәнәлә (locative singular)
кәшәнәләрҙә (locative plural)
кәшәнәнән (ablative singular)
кәшәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәшәнәләрҙең

кәшәнәләрҙән

From Persian کاشانه (kâšâna, kâšâne, “house”).
Cognate with
Kazakh кесене (kesene, “grave memorial”).

cog

grave memorial; a memorial structure on the grave of a prominent religious (Islamic) or historical figure. Is built of rocks or bricks, and includes a dome on top of or a low wall around the grave.


изге

Via Volga Turki, borrowed from Literary Chagatay, from Karakhanid اَذْكُو (eδgǖ, “good”), from Proto-Turkic *edgü (“good, excellent”).
A native Kypchak-type reflection is иге (ige), also attested in Bashkir dialects.
Cognate with
Kazakh ізгі (ızgı, “holy, sacred”), Uyghur ئەزگۇ (ezgu, “saint”).

Having come to the holy grave, I kneeled and made a prayer.

Ватанды һаҡлау - һәр егеттең изге бурысы.

To defend the homeland is the sacred duty of every young man.

Vatandı haqlaw - hər yegetteñ izge burısı.

A group of first-time Hajj performers from Bashkortostan set out on their journey to the holy Mecca and Medina on November 1.


Мәрйәм

head

Мәрйәм • (Məryəm)

ba-proper noun

Мәрйәм • (Məryəm)

Məryəm (romanization)
Мәрйәм (absolute singular-only)
Мәрйәмдең (definite genitive singular-only)
Мәрйәмгә (dative singular-only)
Мәрйәмде (accusative definite singular-only)
Мәрйәмдә (locative singular-only)
Мәрйәмдән (ablative singular-only)

(Islam) the mother of Isa (Jesus); equivalent to Mary


Муса

Musa (romanization)
Муса (absolute singular-only)
Мусаның (definite genitive singular-only)
Муса (dative singular-only)
Мусаны (accusative definite singular-only)
Мусала (locative singular-only)
Мусанан (ablative singular-only)

From Arabic مُوسَى (mūsā).
Akin to Moses.
Cognate with Uyghur مۇسا (musa).

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam) Musa, a prophet in Islam; equivalent to Moses (see Moses in Islam)


туй

tuy (romanization)
туй (absolute singular)
туйҙар (absolute plural)
туйҙың (definite genitive singular)
туйҙарҙың (definite genitive plural)
туйға (dative singular)
туйҙарға (dative plural)
туйҙы (accusative definite singular)
туйҙарҙы (accusative definite plural)
туйҙа (locative singular)
туйҙарҙа (locative plural)
туйҙан (ablative singular)
туйҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *toy (“feast, banquet”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (toj, “feast, banquet”);
Kazakh той (toi), Uzbek toʻy, Khakas той (toy), Turkish toy, Turkmen toý (“feast, banquet”), etc.

cog

Туй күлдәге.

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.


Зөләйха

head

Зөләйха • (Zöləyxa)

ba-proper noun

Зөләйха • (Zöləyxa)

Zöləyxa (romanization)
Зөләйха (absolute singular-only)
Зөләйханың (definite genitive singular-only)
Зөләйха (dative singular-only)
Зөләйханы (accusative definite singular-only)
Зөләйхала (locative singular-only)
Зөләйханан (ablative singular-only)

(Islam) Zuleika, Potiphar's wife (although unnamed in Qur'an)


шиғри

head

шиғри • (şiğri)

ba-adj

шиғри • (şiğri)

From Volga Turki شعری (şeğriy, “poetic”), from Arabic شِعْرِيّ (šiʕriyy, “poetic”).

Шиғри юл.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


шиғриәт

head

шиғриәт • (şiğriət)

ba-noun

шиғриәт • (şiğriət)

şiğriət (romanization)
шиғриәт (absolute singular-only)
шиғриәттең (definite genitive singular-only)
шиғриәткә (dative singular-only)
шиғриәтте (accusative definite singular-only)
шиғриәттә (locative singular-only)
шиғриәттән (ablative singular-only)

From Arabic شِعْرِيَّة (šiʕriyya).
Cognate with
Tatar шигърият (şiğriyat),
Uzbek sheʼriyat (“poetry”), etc.

Рус шиғриәтендә ритмика баҫымлы һәм баҫымһыҙ ижектәрҙең теүәл тәртиптә ҡабатланып килеүе аша ла булдырыла.

In Russian poetry, the rhythmics is also created by stressed and unstressed syllables repeating in a set order.

Rus şiğriətendə ritmika baśımlı həm baśımhıź ijektərźeñ tewəl tərtiptə qabatlanıp kilewe aşa la buldırıla.


Фатима

Fatima (romanization)
Фатима (absolute singular)
Фатиманың (definite genitive singular)
Фатимаға (dative singular)
Фатиманы (accusative definite singular)
Фатимала (locative singular)
Фатиманан (ablative singular)

(Islam) Fatima, the daughter of the prophet Muhammad, the wife of Ali


с.ғ.с.

From Arabic صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (ṣallā llāhu ʕalayhi wasallama, “God bless him and grant him peace”).

bor

صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Нәҡ ошо төндә Ҡөръән Кәримдең тәүге аяттары Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт пәйғәмбәргә с.ғ.с. тапшырыла башлай.
Nəq oşo töndə Qörʺən Kərimdeñ təwge ayattarı Yabrail fəreştə aşa Möxəmmət pəyğəmbərgə s.ğ.s. tapşırıla başlay.
On this very night, the first ayats of the Holy Qur'an begin to be communicated via the angel Jabrā'īl to the prophet Muhammad, may Allah honor him and give him peace.

peace be upon him
peace be upon him#English

(Islam, eulogy, initialism) a traditional salutation (salawat) that Muslims say after uttering or hearing the name of any of the Islamic prophets,' SAW; God bless him and grant him peace; peace be upon him


Һауа

Hawa (romanization)
Һауа (absolute singular-only)
Һауаның (definite genitive singular-only)
Һауа (dative singular-only)
Һауаны (accusative definite singular-only)
Һауала (locative singular-only)
Һауанан (ablative singular-only)

From Arabic حَوَّاء (ḥawwāʔ, “Eve”), from Biblical Hebrew חַוָּה (ḥawwah).


Әҙәм

head

Әҙәм • (Äðäm)

Äðäm (romanization)
Әҙәм (absolute singular-only)
Әҙәмдең (definite genitive singular-only)
Әҙәмгә (dative singular-only)
Әҙәмде (accusative definite singular-only)
Әҙәмдә (locative singular-only)
Әҙәмдән (ablative singular-only)

From Arabic آدَم (ʔādam), from Hebrew אָדָם (âdam).


Аҡбуҙат

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

ba-noun

Аҡбуҙат • (Aqbuźat)

Aqbuźat (romanization)
Аҡбуҙат (absolute singular-only)
Аҡбуҙаттың (definite genitive singular-only)
Аҡбуҙатҡа (dative singular-only)
Аҡбуҙатты (accusative definite singular-only)
Аҡбуҙатта (locative singular-only)
Аҡбуҙаттан (ablative singular-only)

Composition of stems: аҡбуҙ (aqbuź, “blue gray”) + ат (at, “horse”).


Ҡорбан байрамы

head

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

ba-noun

Ҡорбан байрамы

Ҡорбан байрамы • (Qorban bayramı)

[qʊ̞ɾ.ˈβɑn.bɑj.ɾɑ.ˌmɯ̞]

ba:Ҡорбан байрамы


Мәккә

head

Мәккә • (Mäkkä)

Mäkkä (romanization)
Мәккә (absolute singular-only)
Мәккәнең (definite genitive singular-only)
Мәккә (dative singular-only)
Мәккәне (accusative definite singular-only)
Мәккәлә (locative singular-only)
Мәккәнән (ablative singular-only)

Башҡа дин тотҡандарға Мәккәгә юл ябыҡ.

For those following other religions, the road to Mecca is closed.

Başqa din totqandarğa Məkkəgə yul yabıq.

Башҡортостандан тәүге хаж ҡылыусылар төркөмө изге Мәккәгә һәм Мәҙинәгә 1 ноябрҙә юлға сыҡты.

Başqortostandan təwge xaj qılıwsılar törkömö izge Məkkəgə həm Məźinəgə 1 noyabrźə yulğa sıqtı.

Mecca (a large city in the Hejaz, Saudi Arabia, the holiest place in Islam)


Мәҙинә

Мәҙинә • (Məźinə)

ba-proper noun

Мәҙинә • (Məźinə)

Məźinə (romanization)
Мәҙинә (absolute singular-only)
Мәҙинәнең (definite genitive singular-only)
Мәҙинә (dative singular-only)
Мәҙинәне (accusative definite singular-only)
Мәҙинәлә (locative singular-only)
Мәҙинәнән (ablative singular-only)

From Arabic اَلْمَدِينَة (al-madīna, “Medina”).

bor

اَلْمَدِينَة


Алла

Alla (romanization)
Алла (absolute singular-only)
Алланың (definite genitive singular-only)
Алла (dative singular-only)
Алланы (accusative definite singular-only)
Аллала (locative singular-only)
Алланан (ablative singular-only)

Borrowed from Arabic اَللّٰه (allāh, “God”).

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!


тәре

head

тәре • (təre)

ba-noun

тәре • (təre)

təre (romanization)
тәре (absolute singular)
тәреләр (absolute plural)
тәренең (definite genitive singular)
тәреләрҙең (definite genitive plural)
тәрегә (dative singular)
тәреләргә (dative plural)
тәрене (accusative definite singular)
тәреләрҙе (accusative definite plural)
тәрелә (locative singular)
тәреләрҙә (locative plural)
тәренән (ablative singular)
тәреләрҙән (ablative plural)

Possibly from Proto-Turkic *teŋri (“god; sky, heaven”).
If so, Doublet of тәңре (təñre) — see there for more.
Compare with
Tatar тәре (täre, “pagan deity; Christian icon”),
Karachay-Balkar тейри (teyri, “the supreme deity in the local pagan pantheon”).


ҡибла

qibla (romanization)
ҡибла (absolute singular-only)
ҡибланың (definite genitive singular-only)
ҡибла (dative singular-only)
ҡибланы (accusative definite singular-only)
ҡиблала (locative singular-only)
ҡибланан (ablative singular-only)

From Arabic قِبْلَة (qibla, “qibla, direction towards the Kaaba”).
For the meaning of "south", note also Arabic قَبَّلَ (qabbala, “to go south”), of the same root.

der

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

(Islam) qibla, the direction towards the Kaaba, towards which Muslims pray


ахырызаман

head

ахырызаман • (axırızaman)

ba-noun

ахырызаман • (axırızaman)

axırızaman (romanization)
ахырызаман (absolute singular)
ахырызаманлар (absolute plural)
ахырызаманның (definite genitive singular)
ахырызаманларҙың (definite genitive plural)
ахырызаманға (dative singular)
ахырызаманларға (dative plural)
ахырызаманны (accusative definite singular)
ахырызаманларҙы (accusative definite plural)
ахырызаманла (locative singular)
ахырызаманларҙа (locative plural)
ахырызаманнан (ablative singular)
ахырызаманларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ахырызаманлар

ахырызаманның

ахырызаманларҙың

ахырызаманға

ахырызаманларға

ахырызаманны

ахырызаманларҙы

ахырызаманла

ахырызаманларҙа

ахырызаманнан

ахырызаманларҙан

[ɑ.χɯ̞ˌrɯ̞.zɑˈmɑn]

а‧хы‧ры‧за‧ман

From Persian آخرزمان (âxer-e-zamân, “end of time”), from Arabic آخِر الزَمَان (ʔāḵir az-zamān).

der

آخِر الزَمَان

Ахырызамандан ҡасып ер аҫтына киткән Пенза сектанттарының бер өлөшө һаман да сыҡмаған.

Part of the Penza sect followers who have gone underground fleeing from the end of the world have still not come out.

Axırızamandan qasıp yer aśtına kitkən Penza sektanttarınıñ ber ölöşö haman da sıqmağan.

Англияның климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ғалим-экологтары, ахырызаманға тиклем 40 йылдан да кәмерәк ваҡыт ҡалды, тип иҫбатлай.

England's environmentalists who study the problems of climate change claim that a period less than 40 years is remaining till the end of the world.

Angliyanıñ klimat üźgərew məsʹələləre menən şöğöllənewse ğalim-ekologtarı, axırızamanğa tiklem 40 yıldan da kəmerək vaqıt qaldı, tip iśbatlay.


хаҡ

from Arabic حَقّ (ḥaqq, “equity; truth; correctness”).

bor

Хаҡ Тәғәлә.

(Islam) a traditional epithet of Allah; just


әссәләмәғәләйкүм

head

әссәләмәғәләйкүм • (əssələməğələyküm)

әс‧сә‧лә‧мә‧ғә‧ләй‧күм

From the Arabic اَلسَّلَام عَلَيْكُم (as-salām ʕalaykum, “peace be upon you”).

bor

اَلسَّلَام عَلَيْكُم

(Islam) salaam alaikum (Muslim greeting)


тәһәрәт

head

тәһәрәт • (təhərət)

ba-noun

тәһәрәт • (təhərət)

təhərət (romanization)
тәһәрәт (absolute singular)
тәһәрәттәр (absolute plural)
тәһәрәттең (definite genitive singular)
тәһәрәттәрҙең (definite genitive plural)
тәһәрәткә (dative singular)
тәһәрәттәргә (dative plural)
тәһәрәтте (accusative definite singular)
тәһәрәттәрҙе (accusative definite plural)
тәһәрәттә (locative singular)
тәһәрәттәрҙә (locative plural)
тәһәрәттән (ablative singular)
тәһәрәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәһәрәттәрҙең

тәһәрәттәргә

тәһәрәттәрҙе

тәһәрәттәрҙә

тәһәрәттәрҙән

From Arabic طَهَارَة (ṭahāra, “purity”).
Cognate with
Kazakh дәрет (däret),
Kyrgyz даарат (daarat),
Tatar тәһарәт (täharät),
Turkish taharet etc.

Тәһәрәт алыу / ҡылыу.

Тыш тәһәрәт алыу менән эш бөтмәйҙер, булмаһа сын тәһәрәт әүүәл эстән.

It does not suffice (to just conduct) external ablution, unless before there is true purity within.

Tış təhərət alıw menən eş bötməyźer, bulmaha sın təhərət əwwəl estən.

(Islam) ritual ablution before prayer; wudu, abdest


Ибраһим

head

Ибраһим • (İbrahim)

ba-proper noun

Ибраһим • (İbrahim)

İbrahim (romanization)
Ибраһим (absolute singular-only)
Ибраһимның (definite genitive singular-only)
Ибраһимға (dative singular-only)
Ибраһимны (accusative definite singular-only)
Ибраһимла (locative singular-only)
Ибраһимнан (ablative singular-only)

From Arabic إِبْرَاهِيم (ʔibrāhīm), from Biblical Hebrew אַבְרָהָם (ʾaḇrāhām). Akin to Abraham.

bor

Arabic إِبْرَاهِيم (ʔibrāhīm)

(Islam) Ibrahim, a prophet in Islam; equivalent to Abraham (see Abraham in Islam)


шаһит

head

шаһит • (şahit)

ba-noun

шаһит • (şahit)

şahit (romanization)
шаһит (absolute singular)
шаһиттар (absolute plural)
шаһиттың (definite genitive singular)
шаһиттарҙың (definite genitive plural)
шаһитҡа (dative singular)
шаһиттарға (dative plural)
шаһитты (accusative definite singular)
шаһиттарҙы (accusative definite plural)
шаһитта (locative singular)
шаһиттарҙа (locative plural)
шаһиттан (ablative singular)
шаһиттарҙан (ablative plural)


Иҙел

head

Иҙел • (İźel)

ba-proper noun

Иҙел • (İźel)

İźel (romanization)
Иҙел (absolute singular-only)
Иҙелдең (definite genitive singular-only)
Иҙелгә (dative singular-only)
Иҙелде (accusative definite singular-only)
Иҙелдә (locative singular-only)
Иҙелдән (ablative singular-only)

Cognate with Old Uyghur [script needed] (Etil, “a river name, presumably the Volga”). Compare also with Turkish İdil; and Atil, the name of the capital of historical Khazaria, situated in the Volga delta.
Theophanes the Confessor in the 9th century mentions the river as Ancient Greek Ατελ (Atel). Thus, it is still debatable if the river name is Turkic or pre-Turkic by origin.

cog

(mythology) a male character in Ural-batyr, Bashkir folk epic


Ғайса

head

Ғайса • (Ğaysa)

ba-proper noun

Ғайса • (Ğaysa)

Ğaysa (romanization)
Ғайса (absolute singular-only)
Ғайсаның (definite genitive singular-only)
Ғайса (dative singular-only)
Ғайсаны (accusative definite singular-only)
Ғайсала (locative singular-only)
Ғайсанан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic عِيسَى (ʕīsā). Compare to Tatar Гайсә (Ğaysä), Kazakh Иса (İsa), Kyrgyz Ыйса (Iysa), Uyghur ئىسا (isa), Turkish İsa, etc.

bor

Arabic عِيسَى (ʕīsā)

(Islam) Isa, a prophet in Islam, equivalent to Jesus (see Jesus in Islam)

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ? ― тип ҡаршы төштө Ғайса. (Matthew 15:3)
Ə heź ni ösön üźegeźźeñ yolalarığıź xaqına Alla əmeren boźahığıź? ― tip qarşı töştö Ğaysa.
Jesus replied, “And why do you break the command of God for the sake of your tradition?

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине. (John 1:40)

One of the two who had heard John's words and followed Jesus, was Andrew, Simon Peter’s younger brother.

Yaxʺyanıñ hüźźəren işetep, Ğaysa artınan eyərgən ikəwźeñ berehe Simon Petrźıñ qustıhı Andrey ine.


Шүлгән

head

Шүлгән • (Şülgən)

ba-noun

Шүлгән • (Şülgən)

Şülgən (romanization)
Шүлгән (absolute singular-only)
Шүлгәндең (definite genitive singular-only)
Шүлгәнгә (dative singular-only)
Шүлгәнде (accusative definite singular-only)
Шүлгәндә (locative singular-only)
Шүлгәндән (ablative singular-only)

Cognate with Yakut сүлүүкүн (sülüükün, “water spirit”).
Akhmetyanov suggests a derivation from Chinese 水 (shuǐ, “water”) 龍／龙 (lóng, “dragon”) 王 (wáng, “king”).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Минең әсәм – Айһылыу, // Атам Шүлгән булғандыр, // Шүлгән һиңә туғандыр.
Mineñ əsəm – Ayhılıw, // Atam Şülgən bulğandır, // Şülgən hiñə tuğandır.
My mother is Ayhïlïw, my father was Shulgan, Shulgan is your relative.

In Bashkir epic tales, a mythical ruler of the underwater world, Shulgan


бәйғәмбәр

head

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

ba-noun

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

пәйғәмбәр пәйғәмбәр#Bashkir

Alternative form of пәйғәмбәр (pəyğəmbər); prophet


һауап

сауап сауап#Bashkir

Alternative form of сауап (sawap); sawab; a spiritual merit or reward that accrues from the performance of good deeds and piety


гонаһ

gonah (romanization)
гонаһ (absolute singular)
гонаһтар (absolute plural)
гонаһтың (definite genitive singular)
гонаһтарҙың (definite genitive plural)
гонаһҡа (dative singular)
гонаһтарға (dative plural)
гонаһты (accusative definite singular)
гонаһтарҙы (accusative definite plural)
гонаһта (locative singular)
гонаһтарҙа (locative plural)
гонаһтан (ablative singular)
гонаһтарҙан (ablative plural)


сауап

sawap (romanization)
сауап (absolute singular)
сауаптар (absolute plural)
сауаптың (definite genitive singular)
сауаптарҙың (definite genitive plural)
сауапҡа (dative singular)
сауаптарға (dative plural)
сауапты (accusative definite singular)
сауаптарҙы (accusative definite plural)
сауапта (locative singular)
сауаптарҙа (locative plural)
сауаптан (ablative singular)
сауаптарҙан (ablative plural)

From Arabic ثَوَاب (ṯawāb).
Cognate with
Uzbek savob (“sawab”), Azerbaijani savab.

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

(Islam) sawab; a spiritual merit or reward that accrues from giving prayers or from performance of good deeds and piety


Зәйнәб

head

Зәйнәб • (Zəynəb)

ba-proper noun

Зәйнәб • (Zəynəb)

Zəynəb (romanization)
Зәйнәб (absolute singular-only)
Зәйнәбтең (definite genitive singular-only)
Зәйнәбкә (dative singular-only)
Зәйнәбте (accusative definite singular-only)
Зәйнәбтә (locative singular-only)
Зәйнәбтән (ablative singular-only)

From Arabic زَيْنَب (zaynab, “a father's precious jewel”).
Cognate with Uzbek Zaynab, Uyghur زەينەپ (zeynep), Turkish Zeynep.

bor

ba:Зәйнәб бинт Һүзәймә

(Islam) the name of Prophet Mohammad's wife


Сара

Sara (romanization)
Сара (absolute singular-only)
Сараның (definite genitive singular-only)
Сара (dative singular-only)
Сараны (accusative definite singular-only)
Сарала (locative singular-only)
Саранан (ablative singular-only)

From Arabic سَارَة (sāra). Cognate with Uyghur سارا (sara).

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblemen, indeed, inform the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

(Islam) the wife of the Islamic prophet Ibrahim (see Sarah in Islam)


Яхъя

Yaxʺya (romanization)
Яхъя (absolute singular-only)
Яхъяның (definite genitive singular-only)
Яхъя (dative singular-only)
Яхъяны (accusative definite singular-only)
Яхъяла (locative singular-only)
Яхъянан (ablative singular-only)

Ул ваҡытта Яхъя төрмәгә ябылмағайны әле. (John 3:24)

At that time, John was not yet put in prison.

Ul vaqıtta Yaxʺya törməgə yabılmağaynı əle.


тиреҫ

head

тиреҫ • (tireś)

ba-noun

тиреҫ • (tireś)

Borrowing from an Oghur source, cf. Chuvash тирӗс (tirĕs, “feces, manure”).

livestock or poultry manure mixed with hay or straw remnants, typically left to decompose and then used as fertilizer


толпар

tolpar (romanization)
толпар (absolute singular)
толпарҙар (absolute plural)
толпарҙың (definite genitive singular)
толпарҙарҙың (definite genitive plural)
толпарға (dative singular)
толпарҙарға (dative plural)
толпарҙы (accusative definite singular)
толпарҙарҙы (accusative definite plural)
толпарҙа (locative singular)
толпарҙарҙа (locative plural)
толпарҙан (ablative singular)
толпарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

толпарҙарҙың

толпарҙарҙан

Cognate with Tatar тулпар (tulpar), Kazakh тұлпар (tūlpar), Kyrgyz тулпар (tulpar), Karachay-Balkar тулпар (tulpar), Kumyk тулпар (tulpar), Uzbek tulpor, Uyghur تۇلپار (tulpar), Khakas тулбар (tulbar, “winged horse”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):
Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.
Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.
Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Tulpar, a winged horse in Bashkir mythology

ba:Толпар (осҡан ат)


аждаһа

ajdaha (romanization)
аждаһа (absolute singular)
аждаһалар (absolute plural)
аждаһаның (definite genitive singular)
аждаһаларҙың (definite genitive plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative definite singular)
аждаһаларҙы (accusative definite plural)
аждаһала (locative singular)
аждаһаларҙа (locative plural)
аждаһанан (ablative singular)
аждаһаларҙан (ablative plural)

аждаһаларҙың

аждаһаларҙан

From Persian اژدها (aždahâ, “dragon”),
from Parthian *aždahāk, from Avestan 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka), a serpent figure of Iranian mythology.


иблис

iblis (romanization)
иблис (absolute singular-only)
иблистең (definite genitive singular-only)
иблискә (dative singular-only)
иблисте (accusative definite singular-only)
иблистә (locative singular-only)
иблистән (ablative singular-only)

From Arabic إِبْلِيس (ʔiblīs, “Iblees, devil”).

bor

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән. (Matthew 5:37.)https://www.bible.com/bible/1929/MAT.5.37.BSKNT14
Heźźeñ «eye» tigən hüźegeź – «eye», «yuq» tigənegeź «yuq» bulhın. Şunan artığı – İblistən.
Let your "yes" be "yes", "no" be "no". Anything more than this (comes) from the devil.

(Islam, Abrahamic religions) Iblees, shaitan, Satan, devil


шайтан

head

шайтан • (şaytan)

ba-noun

шайтан • (şaytan)

şaytan (romanization)
шайтан (absolute singular-only)
шайтандың (definite genitive singular-only)
шайтанға (dative singular-only)
шайтанды (accusative definite singular-only)
шайтанда (locative singular-only)
шайтандан (ablative singular-only)

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

The shaitan is created from fire and smoke.


әүлиә

head

әүлиә • (əwliə)

ba-noun

әүлиә • (əwliə)

əwliə (romanization)
әүлиә (absolute singular)
әүлиәләр (absolute plural)
әүлиәнең (definite genitive singular)
әүлиәләрҙең (definite genitive plural)
әүлиәгә (dative singular)
әүлиәләргә (dative plural)
әүлиәне (accusative definite singular)
әүлиәләрҙе (accusative definite plural)
әүлиәлә (locative singular)
әүлиәләрҙә (locative plural)
әүлиәнән (ablative singular)
әүлиәләрҙән (ablative plural)

from Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ), plural of وَلِيّ (waliyy, “custodian, protecter, helper”).
Cognate with Kazakh әулие (äulie, “sacred, holy”), Uzbek avliyo (“sacred, holy”), Kumyk авлия (awliya, “mad person, stupid person”).

der

Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ)


мосолман

mosolman (romanization)
мосолман (absolute singular)
мосолмандар (absolute plural)
мосолмандың (definite genitive singular)
мосолмандарҙың (definite genitive plural)
мосолманға (dative singular)
мосолмандарға (dative plural)
мосолманды (accusative definite singular)
мосолмандарҙы (accusative definite plural)
мосолманда (locative singular)
мосолмандарҙа (locative plural)
мосолмандан (ablative singular)
мосолмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мосолмандарҙың

мосолмандарға

мосолмандарҙы

мосолмандарҙа

мосолмандарҙан

From Persian مسلمان (mosalmân), from Arabic مُسْلِم (muslim).

Хаҡ мосолман.


мосолман

Өфө мосолман зыяраты.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donʺyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.


хоҙай

head

хоҙай • (xoźay)

ba-noun

хоҙай • (xoźay)

xoźay (romanization)
хоҙай (absolute singular)
хоҙайҙар (absolute plural)
хоҙайҙың (definite genitive singular)
хоҙайҙарҙың (definite genitive plural)
хоҙайға (dative singular)
хоҙайҙарға (dative plural)
хоҙайҙы (accusative definite singular)
хоҙайҙарҙы (accusative definite plural)
хоҙайҙа (locative singular)
хоҙайҙарҙа (locative plural)
хоҙайҙан (ablative singular)
хоҙайҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Persian خدا (xodâ, “God”).
Cognate with
Tatar ходай (xoday),
Kazakh Құдай (Qūdai),
Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan кудай (kuday),
Khakas худай (xuday),
Shor қудай,
Uzbek xudo,
Uyghur худо (xudo),
Turkish Hüdā etc.

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.

Әҙәм балаһы төҙөгән ҡаланы һәм манараны күрер өсөн Хоҙай аҫҡа төштө. (Genesis 11:5.)

In order to see the city and the tower that the cildren of men were building, God went down.

Əźəm balahı töźögən qalanı həm manaranı kürer ösön Xoźay aśqa töştö.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.
Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.
Children are a blessing given by God.


кафыр

head

кафыр • (kafır)

ba-noun

кафыр • (kafır)

kafır (romanization)
кафыр (absolute singular)
кафырҙар (absolute plural)
кафырҙың (definite genitive singular)
кафырҙарҙың (definite genitive plural)
кафырға (dative singular)
кафырҙарға (dative plural)
кафырҙы (accusative definite singular)
кафырҙарҙы (accusative definite plural)
кафырҙа (locative singular)
кафырҙарҙа (locative plural)
кафырҙан (ablative singular)
кафырҙарҙан (ablative plural)

From Arabic كافر (kāfir, “infidel, non-believer”).

bor

(Islam) kafir, infidel; a person who has not adopted Islam


мөьмин

head

мөьмин • (möʹmin)

ba-noun

мөьмин • (möʹmin)

möʹmin (romanization)
мөьмин (absolute singular)
мөьминдәр (absolute plural)
мөьминдең (definite genitive singular)
мөьминдәрҙең (definite genitive plural)
мөьмингә (dative singular)
мөьминдәргә (dative plural)
мөьминде (accusative definite singular)
мөьминдәрҙе (accusative definite plural)
мөьминдә (locative singular)
мөьминдәрҙә (locative plural)
мөьминдән (ablative singular)
мөьминдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөьминдәрҙең

мөьминдәрҙән

From Arabic مُؤْمِن (muʔmin, “believer”).


туфан

tufan (romanization)
туфан (absolute singular-only)
туфандың (definite genitive singular-only)
туфанға (dative singular-only)
туфанды (accusative definite singular-only)
туфанда (locative singular-only)
туфандан (ablative singular-only)

From Arabic طُوفَان (ṭūfān, “storm, deluge, typhoon”),
probably from Sinitic 大風 (MC dajH|daH pjuwng|pjuwngH, “windstorm”).
Cognate with
Turkish tufan.

ltc-l

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

As a matter of fact, where did Noah land his boat (=ark) when the Deluge' waters subsided?

Isınlap ta, Tufan hıwı tartılğas, Nux kəməhen qayźa kilterep terəy ikən?


Нух

Nux (romanization)
Нух (absolute singular-only)
Нухтың (definite genitive singular-only)
Нухҡа (dative singular-only)
Нухты (accusative definite singular-only)
Нухта (locative singular-only)
Нухтан (ablative singular-only)

From Arabic نُوح (nūḥ), from Hebrew נוח (Nóaḥ, “Noah”).
Cognate with Turkish Nuh.

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине. (Genesis 9:21.)

One day Noah, drunken after drinking wine, lay naked inside his tent.

Ber saq Nux, şarap esep iśerep, satırı esendə şərə kileş yata ine.


кирбес

kirbes (romanization)
кирбес (absolute singular)
кирбестәр (absolute plural)
кирбестең (definite genitive singular)
кирбестәрҙең (definite genitive plural)
кирбескә (dative singular)
кирбестәргә (dative plural)
кирбесте (accusative definite singular)
кирбестәрҙе (accusative definite plural)
кирбестә (locative singular)
кирбестәрҙә (locative plural)
кирбестән (ablative singular)
кирбестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кирбестәрҙең

кирбестәрҙән

Inherited from Proto-Turkic *kerpič (“brick”). Cognate with
Karakhanid [script needed] (kerpič, “adobe, brick”);
Kazakh кірпіш (kırpış),
Turkish kerpiç,
Azerbaijani kərpic (“brick”),
etc.


фатиха

fatixa (romanization)
фатиха (absolute singular)
фатихалар (absolute plural)
фатиханың (definite genitive singular)
фатихаларҙың (definite genitive plural)
фатихаға (dative singular)
фатихаларға (dative plural)
фатиханы (accusative definite singular)
фатихаларҙы (accusative definite plural)
фатихала (locative singular)
фатихаларҙа (locative plural)
фатиханан (ablative singular)
фатихаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

фатихаларҙың

фатихаларҙан

[fä.tʲï.ˈχä]

From Arabic فاتحة (fātiḥa, “beginning; introduction”).
Doublet of бата (bata).

bor

ba:Әл-Фатиха сүрәһе

(Islam) Fatiha, the first sura of the Quran


намаҙлыҡ

head

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

ba-noun

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

namaźlıq (romanization)
намаҙлыҡ (absolute singular)
намаҙлыҡтар (absolute plural)
намаҙлыҡтың (definite genitive singular)
намаҙлыҡтарҙың (definite genitive plural)
намаҙлыҡҡа (dative singular)
намаҙлыҡтарға (dative plural)
намаҙлыҡты (accusative definite singular)
намаҙлыҡтарҙы (accusative definite plural)
намаҙлыҡта (locative singular)
намаҙлыҡтарҙа (locative plural)
намаҙлыҡтан (ablative singular)
намаҙлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

намаҙлыҡтарҙың

намаҙлыҡтарға

намаҙлыҡтарҙы

намаҙлыҡтарҙа

намаҙлыҡтарҙан

[nɑ.mɑð.ˈɫɯ̞q]

намаҙ (namaź) + -лыҡ (-lıq).
Compare with
Turkmen namazlyk,
Turkish namazlık (“prayer mat”).

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

(Islam) prayer rug, prayer mat; a small rug on which Muslims kneel to pray


намаҙ

head

намаҙ • (namaź)

ba-noun

намаҙ • (namaź)

namaź (romanization)
намаҙ (absolute singular)
намаҙҙар (absolute plural)
намаҙҙың (definite genitive singular)
намаҙҙарҙың (definite genitive plural)
намаҙға (dative singular)
намаҙҙарға (dative plural)
намаҙҙы (accusative definite singular)
намаҙҙарҙы (accusative definite plural)
намаҙҙа (locative singular)
намаҙҙарҙа (locative plural)
намаҙҙан (ablative singular)
намаҙҙарҙан (ablative plural)

Намаҙ уҡый башлағандан һуң тартыуын да, эсеүен дә ташлаған кешеләр күп, әлхәмдулилла.

There are many people who quit both smoking and drinking after they start performing their salats, praise be to God.

Namaź uqıy başlağandan huñ tartıwın da, esewen də taşlağan keşelər küp, əlxəmdulilla.

(Islam) salat, any of the five daily obligatory prayers performed by practicing Muslims


хикәйә

head

хикәйә • (xikəyə)

ba-noun

хикәйә • (xikəyə)

xikəyə (romanization)
хикәйә (absolute singular)
хикәйәләр (absolute plural)
хикәйәнең (definite genitive singular)
хикәйәләрҙең (definite genitive plural)
хикәйәгә (dative singular)
хикәйәләргә (dative plural)
хикәйәне (accusative definite singular)
хикәйәләрҙе (accusative definite plural)
хикәйәлә (locative singular)
хикәйәләрҙә (locative plural)
хикәйәнән (ablative singular)
хикәйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хикәйәләрҙең

хикәйәләрҙән

[χɨ̯͜i.kæ.ˈjæ]

From Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story”).
Cognate with Uzbek hikoya, Turkish hikâye, etc.


раббы

head

раббы • (rabbı)

ba-noun

раббы • (rabbı)

Аллаһ Раббыбыҙ беҙгә йәнде аманат итеп биргән. Беҙҙең бурыс — шул аманатты нисек алдыҡ, шул рәүештә Аллаһыға кире ҡайтарып биреү.
Allah Rabbıbıź beźgə yənde amanat itep birgən. Beźźeñ burıs — şul amanattı nisek aldıq, şul rəweştə Allahığa kire qaytarıp birew.
Allah our Lord have us the soul as trust. Our duty is to return that trust to Allah (exactly) in the form we took it.

(Islam) Lord, a traditional epithet of Allah


рәхмәт

head

рәхмәт • (rəxmət)

ba-noun

рәхмәт • (rəxmət)

rəxmət (romanization)
рәхмәт (absolute singular)
рәхмәттәр (absolute plural)
рәхмәттең (definite genitive singular)
рәхмәттәрҙең (definite genitive plural)
рәхмәткә (dative singular)
рәхмәттәргә (dative plural)
рәхмәтте (accusative definite singular)
рәхмәттәрҙе (accusative definite plural)
рәхмәттә (locative singular)
рәхмәттәрҙә (locative plural)
рәхмәттән (ablative singular)
рәхмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәхмәттәрҙең

рәхмәттәрҙән

From
Persian رحمت (rahmat, “mercy”),
from
Arabic رَحْمَة (raḥma, “compassion, mercy”).
Apparently, a Central Asian innovative use in the sense of "thank you".
Compare to Tatar рәхмәт (räxmät), Kazakh рахмет (raxmet)/рақмет (raqmet), Kyrgyz ыракмат (ırakmat), Uzbek rahmat, Uyghur رەھمەت (rehmet, “thank you”), Tajik раҳмат (rahmat, “thank you”).

der

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

(Islam) Allah's mercy, mercifulness, clemency


сәләм

head

сәләм • (sələm)

From the Arabic سَلَام (salām, “greeting”).

the traditional Muslim greeting, salaam; hello, hi


әкиәт

әкиәт • (əkiət)

ba-noun

әкиәт • (əkiət)

əkiət (romanization)
әкиәт (absolute singular)
әкиәттәр (absolute plural)
әкиәттең (definite genitive singular)
әкиәттәрҙең (definite genitive plural)
әкиәткә (dative singular)
әкиәттәргә (dative plural)
әкиәтте (accusative definite singular)
әкиәттәрҙе (accusative definite plural)
әкиәттә (locative singular)
әкиәттәрҙә (locative plural)
әкиәттән (ablative singular)
әкиәттәрҙән (ablative plural)

Adapted from Persian حِکَایَت (hekâyat), from Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story, tale”). Thus, doublet of хикәйә (xikəyə, “story, narration”).
Immediately cognate with
Tatar әкият (äkiyat, “fairy tale”).


әхирәт

head

әхирәт • (əxirət)

ba-noun

әхирәт • (əxirət)

əxirət (romanization)
әхирәт (absolute singular)
әхирәттәр (absolute plural)
әхирәттең (definite genitive singular)
әхирәттәрҙең (definite genitive plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative definite singular)
әхирәттәрҙе (accusative definite plural)
әхирәттә (locative singular)
әхирәттәрҙә (locative plural)
әхирәттән (ablative singular)
әхирәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әхирәттәрҙең

әхирәттәрҙән

[æ.χɨ͜i.ˈɾæt]

From Persian آخرت (âxerat), from Arabic اَلْآخِرَة (al-ʔāḵira, “the hereafter”).
Cognate with
Turkish ahiret.

der

(Islam) afterlife as in Islamic tradition, akhirah


шәриғәт

head

шәриғәт • (şəriğət)

ba-noun

шәриғәт • (şəriğət)

şəriğət (romanization)
шәриғәт (absolute singular-only)
шәриғәттең (definite genitive singular-only)
шәриғәткә (dative singular-only)
шәриғәтте (accusative definite singular-only)
шәриғәттә (locative singular-only)
шәриғәттән (ablative singular-only)

[ʃæ.ɾʲi.ˈʁæt]

From Arabic شَرِيعَة (šarīʕa). Compare Turkish şeriat.

bor

Arabic شَرِيعَة (šarīʕa)

Шәриғәт ҡанундары.

(Islam) shari'a, the traditional Islamic religious law primarily based on the Quran


ғибәҙәт

head

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ba-noun

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ğibəźət (romanization)
ғибәҙәт (absolute singular)
ғибәҙәттәр (absolute plural)
ғибәҙәттең (definite genitive singular)
ғибәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғибәҙәткә (dative singular)
ғибәҙәттәргә (dative plural)
ғибәҙәтте (accusative definite singular)
ғибәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғибәҙәттә (locative singular)
ғибәҙәттәрҙә (locative plural)
ғибәҙәттән (ablative singular)
ғибәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәттәрҙең

ғибәҙәттәргә

ғибәҙәттәрҙе

ғибәҙәттәрҙә

ғибәҙәттәрҙән

[ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt]

From Arabic عِبَادَة (ʕibāda, “act of worshiping”).

der

act of worship, religious service (irrespective of the practiced religion)


ғибәҙәтхана

head

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ba-noun

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ğibəźətxana (romanization)
ғибәҙәтхана (absolute singular)
ғибәҙәтханалар (absolute plural)
ғибәҙәтхананың (definite genitive singular)
ғибәҙәтханаларҙың (definite genitive plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative definite singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative definite plural)
ғибәҙәтханала (locative singular)
ғибәҙәтханаларҙа (locative plural)
ғибәҙәтхананан (ablative singular)
ғибәҙәтханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәтханалар

ғибәҙәтхананың

ғибәҙәтханаларҙың

ғибәҙәтханаға

ғибәҙәтханаларға

ғибәҙәтхананы

ғибәҙәтханаларҙы

ғибәҙәтханала

ғибәҙәтханаларҙа

ғибәҙәтхананан

ғибәҙәтханаларҙан

[ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä]

ғи‧бә‧ҙәт‧ха‧на

Borrowed from Persian عبادتخانه ('ebâdatxâne).
By surface analysis, ғибәҙәт (ğibəźət) + -хана (-xana).
Cognate with
Kazakh ғибадатхана (ğibadatxana),
Uzbek ibodatxona,
Turkmen ybadathana (“temple”).

surf

place of worship (for any religion or spiritual practice), temple


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature


мөртәт

head

мөртәт • (mörtət)

ba-adj

мөртәт • (mörtət)

From Arabic مُرْتَد (murtad, “apostate”).


йыназа

head

йыназа • (yınaza)

ba-noun

йыназа • (yınaza)

yınaza (romanization)
йыназа (absolute singular)
йыназалар (absolute plural)
йыназаның (definite genitive singular)
йыназаларҙың (definite genitive plural)
йыназаға (dative singular)
йыназаларға (dative plural)
йыназаны (accusative definite singular)
йыназаларҙы (accusative definite plural)
йыназала (locative singular)
йыназаларҙа (locative plural)
йыназанан (ablative singular)
йыназаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыназаларҙың

йыназаларҙан

From Arabic جَنَازَة (janāza, “funeral; corpse”).
Compare Tatar җеназа (cenaza, “funeral”), Turkish cenaze (“funeral”), Uzbek janoza (“funeral”).

der

(Islam) the prayer read by the dead person before burial


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


Ғазраил

head

Ғазраил • (Ğazrail)

Ğazrail (romanization)
Ғазраил (absolute singular-only)
Ғазраилдың (definite genitive singular-only)
Ғазраилға (dative singular-only)
Ғазраилды (accusative definite singular-only)
Ғазраилда (locative singular-only)
Ғазраилдан (ablative singular-only)

[ɢɑz.ɾɑˈjɯ̞ɫ]

[ʁɑz.ɾɑˈjɯ̞ɫ]

From
Persian عزرائیل ('azrâ'yel) and/or
Arabic عَزْرَائِيل (ʕazrāʔīl, “Azrael”).
Cognate with
Kazakh Әзірейіл (Äzıreiıl),
Uyghur ئەزرائىل (ezra'il, “Azrael”).

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо. (Mustai Karim)

The song cut off; the tip of Azrael's black wing touched me (in passing).

Yır öźöldö; miñə qağılıp kitte Ğazraildıñ qara qanat oso.


рәҡәғәт

рәҡәғәт • (rəqəğət)

ba-noun

рәҡәғәт • (rəqəğət)

rəqəğət (romanization)
рәҡәғәт (absolute singular)
рәҡәғәттәр (absolute plural)
рәҡәғәттең (definite genitive singular)
рәҡәғәттәрҙең (definite genitive plural)
рәҡәғәткә (dative singular)
рәҡәғәттәргә (dative plural)
рәҡәғәтте (accusative definite singular)
рәҡәғәттәрҙе (accusative definite plural)
рәҡәғәттә (locative singular)
рәҡәғәттәрҙә (locative plural)
рәҡәғәттән (ablative singular)
рәҡәғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәҡәғәттәрҙең

рәҡәғәттәргә

рәҡәғәттәрҙе

рәҡәғәттәрҙә

рәҡәғәттәрҙән

[ɾæ.qæ.ˈʁæt]

From Arabic رَكْعَة (rakʕa, “prostration”), plural رَكَعَات (rakaʕāt).

(Islam) rakat, prayer unit; a prescribed sequence of movements and prayer words during a Muslim prayer


оя

oya (romanization)
оя (absolute singular)
оялар (absolute plural)
ояның (definite genitive singular)
ояларҙың (definite genitive plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative definite singular)
ояларҙы (accusative definite plural)
ояла (locative singular)
ояларҙа (locative plural)
оянан (ablative singular)
ояларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *uya (“nest; place inhabited by an animal”). Compare Southern Altai уйа (uya), Turkish yuva (“nest, home”).

inh

Бүре ояһы.

place inhabited by an animal (including birds, insects etc.)


йомаҡ

yomaq (romanization)
йомаҡ (absolute singular)
йомаҡтар (absolute plural)
йомаҡтың (definite genitive singular)
йомаҡтарҙың (definite genitive plural)
йомаҡҡа (dative singular)
йомаҡтарға (dative plural)
йомаҡты (accusative definite singular)
йомаҡтарҙы (accusative definite plural)
йомаҡта (locative singular)
йомаҡтарҙа (locative plural)
йомаҡтан (ablative singular)
йомаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yom(ŋ)ak (“tale, legend; riddle”).
Cognate with
Tatar comaq (“riddle”),
Kazakh жұмбақ (jūmbaq, “riddle”), Uzbek jumboq (“riddle”),
Kyrgyz жомок (jomok, “epic tale; fairy-tale”),
Khakas нымах (nımax, “epic tale; fairy-tale”),
Shor ныбақ (nybaq, “fairy-tale”),
Northern Altai ньомак (nʹomak, “fairy-tale”),
Yakut номох (nomoq, “tale”), etc.


шәкерт

head

шәкерт • (şəkert)

ba-noun

шәкерт • (şəkert)

şəkert (romanization)
шәкерт (absolute singular)
шәкерттәр (absolute plural)
шәкерттең (definite genitive singular)
шәкерттәрҙең (definite genitive plural)
шәкерткә (dative singular)
шәкерттәргә (dative plural)
шәкертте (accusative definite singular)
шәкерттәрҙе (accusative definite plural)
шәкерттә (locative singular)
шәкерттәрҙә (locative plural)
шәкерттән (ablative singular)
шәкерттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шәкерттәрҙең

шәкерттәрҙән

From Persian شاگرد (šâgerd, “pupil”); see there for more.
Cognate with Azerbaijani şagird.


мәҙрәсә

head

мәҙрәсә • (məźrəsə)

ba-noun

мәҙрәсә • (məźrəsə)

məźrəsə (romanization)
мәҙрәсә (absolute singular)
мәҙрәсәләр (absolute plural)
мәҙрәсәнең (definite genitive singular)
мәҙрәсәләрҙең (definite genitive plural)
мәҙрәсәкә (dative singular)
мәҙрәсәләргә (dative plural)
мәҙрәсәне (accusative definite singular)
мәҙрәсәләрҙе (accusative definite plural)
мәҙрәсәлә (locative singular)
мәҙрәсәләрҙә (locative plural)
мәҙрәсәнән (ablative singular)
мәҙрәсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҙрәсәләрҙең

мәҙрәсәләргә

мәҙрәсәләрҙе

мәҙрәсәләрҙә

мәҙрәсәләрҙән

From Arabic مَدْرَسَة (madrasa, “school, madrasah”).


умарта

umarta (romanization)
умарта (absolute singular)
умарталар (absolute plural)
умартаның (definite genitive singular)
умарталарҙың (definite genitive plural)
умартаға (dative singular)
умарталарға (dative plural)
умартаны (accusative definite singular)
умарталарҙы (accusative definite plural)
умартала (locative singular)
умарталарҙа (locative plural)
умартанан (ablative singular)
умарталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умарталарҙың

умарталарҙан

Possibly adapted from Russian борть (bortʹ, “beehive”).
Cognate with
Tatar умарта (umarta),
Kazakh омарта (omarta),
Uyghur ئومارتا (omarta, “beehive; apiary”).


таҡмаҡ

taqmaq (romanization)
таҡмаҡ (absolute singular)
таҡмаҡтар (absolute plural)
таҡмаҡтың (definite genitive singular)
таҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative definite singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
таҡмаҡта (locative singular)
таҡмаҡтарҙа (locative plural)
таҡмаҡтан (ablative singular)
таҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҡмаҡтарҙың

таҡмаҡтарҙан

Cognate with
Tatar такмак (taqmaq, “folk rhyme”),
Kazakh тақпақ (taqpaq, “declamation”),
Khakas тахпах (taxpax, “a short lyrical song”),
Shor тақпақ (“folk rhyme, witty song”),
etc.

cog

four-line folk rhyme of comic, satiric or bawdy content, normally sung by women


Мөхәммәт

head

Мөхәммәт • (Möxəmmət)

ba-proper noun

Мөхәммәт • (Möxəmmət)

Möxəmmət (romanization)
Мөхәммәт (absolute singular)
Мөхәммәтләр (absolute plural)
Мөхәммәтнең (definite genitive singular)
Мөхәммәтләрҙең (definite genitive plural)
Мөхәммәтгә (dative singular)
Мөхәммәтләргә (dative plural)
Мөхәммәтне (accusative definite singular)
Мөхәммәтләрҙе (accusative definite plural)
Мөхәммәтлә (locative singular)
Мөхәммәтләрҙә (locative plural)
Мөхәммәтнән (ablative singular)
Мөхәммәтләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Мөхәммәтләрҙең

Мөхәммәтләргә

Мөхәммәтләрҙе

Мөхәммәтләрҙә

Мөхәммәтләрҙән

From Arabic مُحَمَّد (muḥammad, “praised, commendable, laudable”).

bor

Мөхәммәт пәйғәмбәр
Мөхәммәт пәйғәмбәр

(Islam, uncountable) prophet Muhammad, he founder of Islam (typically used in the form Мөхәммәт пәйғәмбәр)

(Islam, uncountable) the name of the 47th sura (chapter) of the Quran.


икенде

ikende (romanization)
икенде (absolute singular)
икенделәр (absolute plural)
икенденең (definite genitive singular)
икенделәрҙең (definite genitive plural)
икендегә (dative singular)
икенделәргә (dative plural)
икендене (accusative definite singular)
икенделәрҙе (accusative definite plural)
икенделә (locative singular)
икенделәрҙә (locative plural)
икенденән (ablative singular)
икенделәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

икенделәрҙең

икенделәрҙән

Cognate with
Tatar икенде (ikende, “the mid-afternoon prayer”);
Kazakh екiндi (ekindi, “mid-afternoon”),
Crimean Tatar ekindi (“mid-afternoon”),
Karachay-Balkar экинди (ekindi, “mid-afternoon”),
Turkish ikindi (“the mid-afternoon prayer”).

cog

(Islam) Asr prayer, the mid-afternoon daily prayer, the third of the five daily prayers in Islam


ҡурай

quray (romanization)
ҡурай (absolute singular)
ҡурайҙар (absolute plural)
ҡурайҙың (definite genitive singular)
ҡурайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡурайға (dative singular)
ҡурайҙарға (dative plural)
ҡурайҙы (accusative definite singular)
ҡурайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡурайҙа (locative singular)
ҡурайҙарҙа (locative plural)
ҡурайҙан (ablative singular)
ҡурайҙарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *kuxuraï (“dry”), compare Mongolian хуурай (xuuraj, “dry”).
Probably distantly related to ҡоро (qoro, “dry”).
Cognate with
Kazakh қурай (qurai, “plants with tall tough stems; musical instrument”),
Kyrgyz куурай (kuuray, “a generic term for plants with tall tough stems”),
Uyghur قوراي (qoray, “a wild plant with hollow stem”),
etc.

(music) quray, Bashkir national music instrument, a type of flute originally made from such plant


тылсымлы

head

тылсымлы • (tılsımlı)

ba-adj

тылсымлы • (tılsımlı)

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈɫɯ̞]

тылсым (tılsım, “white magic”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

magic (especially involving white magic)

сихырлы

magic (especially involving black magic)


сихырлы

head

сихырлы • (sixırlı)

ba-adj

сихырлы • (sixırlı)

[sʲï.χɯ̞rˈɫɯ̞]

сихыр (sixır, “black magic”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

magic (especially involving black magic)

тылсымлы

magic (especially involving white magic)


сихыр

head

сихыр • (sixır)

ba-noun

сихыр • (sixır)

From Arabic سِحْر (siḥr, “magic, sorcery”).
Cognate with
Uzbek sehr (“magic”),
Turkish sihir (“magic”).

magic (especially black magic); sorcery, wizardry, witchcraft, etc.


тылсымсы

head

тылсымсы • (tılsımsı)

ba-noun

тылсымсы • (tılsımsı)

tılsımsı (romanization)
тылсымсы (absolute singular)
тылсымсылар (absolute plural)
тылсымсының (definite genitive singular)
тылсымсыларҙың (definite genitive plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative definite singular)
тылсымсыларҙы (accusative definite plural)
тылсымсыла (locative singular)
тылсымсыларҙа (locative plural)
тылсымсынан (ablative singular)
тылсымсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тылсымсыларҙың

тылсымсыларға

тылсымсыларҙы

тылсымсыларҙа

тылсымсыларҙан

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞]

From тылсым (tılsım, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially white-hat magician)


сихырсы

head

сихырсы • (sixırsı)

ba-noun

сихырсы • (sixırsı)

sixırsı (romanization)
сихырсы (absolute singular)
сихырсылар (absolute plural)
сихырсының (definite genitive singular)
сихырсыларҙың (definite genitive plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative definite singular)
сихырсыларҙы (accusative definite plural)
сихырсыла (locative singular)
сихырсыларҙа (locative plural)
сихырсынан (ablative singular)
сихырсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сихырсыларҙың

сихырсыларға

сихырсыларҙы

сихырсыларҙа

сихырсыларҙан

[sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞]

From сихыр (sixır, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially black-hat magician); sorcerer, wizard, etc.


тылсым

head

тылсым • (tılsım)

ba-noun

тылсым • (tılsım)

From Arabic طِلَسْم (ṭilasm, “enigma; talisman”), from Ancient Greek τέλεσμα (télesma, “payment”). Cognate with
Uzbek tilsim (“magic”),
Turkish tılsım (“magic”), etc.

der

Изге әүлиәләр ерләнгән тауҙың ниндәйҙер тылсым көсөн, ҡөҙрәтен тойған халыҡ.

The local people felt some magic force (and) power of the mountain where saints had been buried.

İzge əwliələr yerləngən tawźıñ nindəyźer tılsım kösön, qöźrəten toyğan xalıq.


йорт

yort (romanization)
йорт (absolute singular)
йорттар (absolute plural)
йорттоң (definite genitive singular)
йорттарҙың (definite genitive plural)
йортҡа (dative singular)
йорттарға (dative plural)
йортто (accusative definite singular)
йорттарҙы (accusative definite plural)
йортта (locative singular)
йорттарҙа (locative plural)
йорттан (ablative singular)
йорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yūrt (“dwelling place, camping site”).
Cognate with Tatar йорт (yort), Karakalpak jurt, Kazakh жұрт (jūrt), Kyrgyz журт (jurt), Southern Altai јурт (ǰurt), Uzbek yurt, Turkmen ýurt, Turkish yurt, Tuvan чурт (çurt), etc.

inh

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the households (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


кәләш

head

кәләш • (kələş)

ba-noun

кәләш • (kələş)

kələş (romanization)
кәләш (absolute singular)
кәләштәр (absolute plural)
кәләштең (definite genitive singular)
кәләштәрҙең (definite genitive plural)
кәләшкә (dative singular)
кәләштәргә (dative plural)
кәләште (accusative definite singular)
кәләштәрҙе (accusative definite plural)
кәләштә (locative singular)
кәләштәрҙә (locative plural)
кәләштән (ablative singular)
кәләштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹle- (“to court a girl; make a match, agree about a marriage”).


буҡ

buq (romanization)
буҡ (absolute singular-only)
буҡтың (definite genitive singular-only)
буҡҡа (dative singular-only)
буҡты (accusative definite singular-only)
буҡта (locative singular-only)
буҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bok (“feces”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (boq, “feces”);
Kazakh боқ (boq, “feces”),
Turkish bok (“feces”),
Tuvan бок (bok, “rubbish, garbage”),
Chuvash пӑх (păh, “feces”), etc.


борғо

head

борғо • (borğo)

ba-noun

борғо • (borğo)

borğo (romanization)
борғо (absolute singular)
борғолар (absolute plural)
борғоноң (definite genitive singular)
борғоларҙың (definite genitive plural)
борғоға (dative singular)
борғоларға (dative plural)
борғоно (accusative definite singular)
борғоларҙы (accusative definite plural)
борғола (locative singular)
борғоларҙа (locative plural)
борғонан (ablative singular)
борғоларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burgu (“horn, bugle; pipe made of a plant stem”).
Cognate with
Uzbek burgʻu (“horn”),
Turkish boru (“horn”),
Khakas пырғы (pırğı, “hunting horn”),
Tuvan мурғу (“pipe made of a plant stem”),
perhaps also Chuvash пӑрӑх (părăh, “pipe”).

cog

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

(music) a simple brass instrument with no valves; horn, bugle, clarion


тиҙәк

head

тиҙәк • (tiźək)

ba-noun

тиҙәк • (tiźək)

tiźək (romanization)
тиҙәк (absolute singular-only)
тиҙәктең (definite genitive singular-only)
тиҙәккә (dative singular-only)
тиҙәкте (accusative definite singular-only)
тиҙәктә (locative singular-only)
тиҙәктән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *teŕek (“animals' excrements”).
Cognate with
Kazakh тезек (tezek),
Kyrgyz тезек (tezek),
Southern Altai тезек (tezek),
Uzbek tezak,
Uyghur تېزەك (tëzek),
Khakas тизек (tizek, “dung, manure; pressed dung used as fuel”), etc.

cog

(animals') feces, excrement; dung, manure


сүрә

head

сүрә • (sürə)

ba-noun

сүрә • (sürə)

sürə (romanization)
сүрә (absolute singular)
сүрәләр (absolute plural)
сүрәнең (definite genitive singular)
сүрәләрҙең (definite genitive plural)
сүрәгә (dative singular)
сүрәләргә (dative plural)
сүрәне (accusative definite singular)
сүрәләрҙе (accusative definite plural)
сүрәлә (locative singular)
сүрәләрҙә (locative plural)
сүрәнән (ablative singular)
сүрәләрҙән (ablative plural)

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.

The first 12 ayats of the "Ya Sin" sura.


аят

ayat (romanization)
аят (absolute singular)
аяттар (absolute plural)
аяттың (definite genitive singular)
аяттарҙың (definite genitive plural)
аятҡа (dative singular)
аяттарға (dative plural)
аятты (accusative definite singular)
аяттарҙы (accusative definite plural)
аятта (locative singular)
аяттарҙа (locative plural)
аяттан (ablative singular)
аяттарҙан (ablative plural)

From Arabic آيَةْ (ʔāyat, “sign, token”).

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.


суфыйсылыҡ

head

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

ba-noun

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

sufıysılıq (romanization)
суфыйсылыҡ (absolute singular)
суфыйсылыҡтар (absolute plural)
суфыйсылыҡтың (definite genitive singular)
суфыйсылыҡтарҙың (definite genitive plural)
суфыйсылыҡҡа (dative singular)
суфыйсылыҡтарға (dative plural)
суфыйсылыҡты (accusative definite singular)
суфыйсылыҡтарҙы (accusative definite plural)
суфыйсылыҡта (locative singular)
суфыйсылыҡтарҙа (locative plural)
суфыйсылыҡтан (ablative singular)
суфыйсылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суфыйсылыҡтың

суфыйсылыҡҡа

суфыйсылыҡты

суфыйсылыҡта

суфыйсылыҡтан

суфыйсылыҡтар

суфыйсылыҡтарҙың

суфыйсылыҡтарға

суфыйсылыҡтарҙы

суфыйсылыҡтарҙа

суфыйсылыҡтарҙан

су‧фый‧сы‧лыҡ

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

ba:суфыйсылыҡ


диуана

diwana (romanization)
диуана (absolute singular)
диуаналар (absolute plural)
диуананың (definite genitive singular)
диуаналарҙың (definite genitive plural)
диуанаға (dative singular)
диуаналарға (dative plural)
диуананы (accusative definite singular)
диуаналарҙы (accusative definite plural)
диуанала (locative singular)
диуаналарҙа (locative plural)
диуананан (ablative singular)
диуаналарҙан (ablative plural)

диуаналарҙың

диуаналарҙан

From Persian دیوانه (divâne, “a crazy person, madman”).
Cognate with Kazakh диуана (diuana), Uzbek devona, Turkish divane (“crazy person, madman”).

bor

(religion) a holy fool, crazy for God; a person who does not conform to social norms of behavior because of a mental disability or as a deliberate choice, regarded as having a compensating divine blessing or inspiration


Исрафил

head

Исрафил • (İsrafil)

ba-proper noun

Исрафил • (İsrafil)

İsrafil (romanization)
Исрафил (absolute singular-only)
Исрафилдың (definite genitive singular-only)
Исрафилға (dative singular-only)
Исрафилды (accusative definite singular-only)
Исрафилда (locative singular-only)
Исрафилдан (ablative singular-only)

[ïs.ɾɑˈfʲïɫ]

From Arabic إِسْـرَافِـيْـل (ʔisrāfiyl, “Israfil”).

bor

إِسْـرَافِـيْـل

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur, all living beings will die.

(Islam) Israfil, one of the four archangels in Islam, believed to blow the Sur (trumpet) to announce the Day of Calamity and the Day of Resurrection


ғәләйһи-ссәләм

head

ғәләйһи-ссәләм • (ğələyhi-ssələm)

ғә‧ләй‧һи-ссә‧ләм

From Arabic عليه السلام (ʕalayhi s-salām, “peace be upon him”).
Compare to
Uzbek alayhissalom,
Uyghur ئەلەيھىسسالام (eleyhissalam).

cog

ئەلەيھىسسالام

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur (~trumpet), all living beings will die.

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd, peace be upon him. When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam, eulogy) peace be upon him (an honorific phrase used by Muslims after any mention of prophets or angels)


дәүләт гимны

head

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)

ba-noun

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)


абыстай

head

абыстай • (abıstay)

ba-noun

абыстай • (abıstay)

abıstay (romanization)
абыстай (absolute singular)
абыстайҙар (absolute plural)
абыстайҙың (definite genitive singular)
абыстайҙарҙың (definite genitive plural)
абыстайға (dative singular)
абыстайҙарға (dative plural)
абыстайҙы (accusative definite singular)
абыстайҙарҙы (accusative definite plural)
абыстайҙа (locative singular)
абыстайҙарҙа (locative plural)
абыстайҙан (ablative singular)
абыстайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

абыстайҙарҙың

абыстайҙарға

абыстайҙарҙы

абыстайҙарҙа

абыстайҙарҙан

(Islam) an elderly woman who has ecclesiastical training and, when a mullah is unavailable, caters for the basic religious needs of a local community, such as leads private ceremonial meetings, gives basic religious training to women and children, etc.


солоҡ

soloq (romanization)
солоҡ (absolute singular)
солоҡтар (absolute plural)
солоҡтоң (definite genitive singular)
солоҡтарҙың (definite genitive plural)
солоҡҡа (dative singular)
солоҡтарға (dative plural)
солоҡто (accusative definite singular)
солоҡтарҙы (accusative definite plural)
солоҡта (locative singular)
солоҡтарҙа (locative plural)
солоҡтан (ablative singular)
солоҡтарҙан (ablative plural)

Һәр кеше солоғона үҙенең тамғаһын һалған.

Every person put his/her mark of ownership on his/her log hive.

Hər keşe soloğona üźeneñ tamğahın halğan.

man-made beehive in a hollow tree, log hive


Самрау

Samraw (romanization)
Самрау (absolute singular-only)
Самрауҙың (definite genitive singular-only)
Самрауға (dative singular-only)
Самрауҙы (accusative definite singular-only)
Самрауҙа (locative singular-only)
Самрауҙан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh самұрық (samūryq, “mythical eagle”), Uzbek semurgʻ (“mythical bird”).
Adapted from an Iranian source, compare Middle Persian synmwlw, Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”). See also сәмреғош (səmreğoş).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Бар ҡоштарға баш булған Самрау атлы атам бар.

I have a father with the name of Samraw, who is the master of all birds.

Bar qoştarğa baş bulğan Samraw atlı atam bar.

(mythology) a mythical bird, deity and master of all birds


Ғайса Мәсих

head

Ғайса Мәсих • (Ğaysa Məsix)

ba-noun

Ғайса Мәсих • (Ğaysa Məsix)

Ğaysa Məsix (romanization)
Ғайса Мәсих (absolute singular-only)
Ғайса Мәсихтең (definite genitive singular-only)
Ғайса Мәсихкә (dative singular-only)
Ғайса Мәсихте (accusative definite singular-only)
Ғайса Мәсихтә (locative singular-only)
Ғайса Мәсихтән (ablative singular-only)

[ʁäj.ˈsä.mæˈsʲɪχ]

[ɢäj.ˈsä.mæˈsʲɪχ]

Adapted from Persian عیسی مسیح ('isâ masih), from Arabic اَلْمَسِيح عِيسَى (al-masīḥ ʕīsā).
Check out both constituent words for etymology.
Compare to
Kazakh Иса Мәсіх (İsa Mäsıx),
Kyrgyz Ыйса Масих (Iysa Masih),
Uzbek Iso Masih,
Crimean Tatar İsa Mesih,
Turkish İsa Mesih.

bor

اَلْمَسِيح عِيسَى

...һәр тел Ғайса Мәсихте Раббы тип таныһын. (Philippians 2:11)

...let every tongue acknowledge Jesus Crist as the Lord.

...hər tel Ğaysa Məsixte Rabbı tip tanıhın.