фирғәүен

head

фирғәүен • (firğəwen)

ba-noun

фирғәүен • (firğəwen)

firğəwen (romanization)
фирғәүен (absolute singular)
фирғәүендәр (absolute plural)
фирғәүендең (definite genitive singular)
фирғәүендәрҙең (definite genitive plural)
фирғәүенгә (dative singular)
фирғәүендәргә (dative plural)
фирғәүенде (accusative definite singular)
фирғәүендәрҙе (accusative definite plural)
фирғәүендә (locative singular)
фирғәүендәрҙә (locative plural)
фирғәүендән (ablative singular)
фирғәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

фирғәүендәрҙең

фирғәүендәргә

фирғәүендәрҙе

фирғәүендәрҙә

фирғәүендәрҙән

From Arabic فِرْعَوْن (firʕawn, “pharaoh”); ultimately from Egyptian pr-ꜥꜣ (“palace, pharaoh”, literally “pr (“house”) + ꜥꜣ (“great, big”)”).

der

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblement, indeed, communicated to the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

Аллаһ биргән ниғмәттәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ул һеҙҙе хәтәр язалар менән язалаусы, улдарығыҙҙы һуйып, ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдырыусы Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙы. (Quran Ibrahim 14:6.)

Remember Allah’s favour upon you. He rescued you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping only your women alive.

Allah birgən niğməttəregeźźe iśegeźgə töşörögöź. Ul heźźe xətər yazalar menən yazalawsı, uldarığıźźı huyıp, qatın-qıźźarığıźźı ğına iśən qaldırıwsı Firğəwen toqomonan qotqarźı.


һауынсы

head

һауынсы • (hawınsı)

ba-noun

һауынсы • (hawınsı)

hawınsı (romanization)
һауынсы (absolute singular)
һауынсылар (absolute plural)
һауынсының (definite genitive singular)
һауынсыларҙың (definite genitive plural)
һауынсыға (dative singular)
һауынсыларға (dative plural)
һауынсыны (accusative definite singular)
һауынсыларҙы (accusative definite plural)
һауынсыла (locative singular)
һауынсыларҙа (locative plural)
һауынсынан (ablative singular)
һауынсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һауынсыларҙың

һауынсыларға

һауынсыларҙы

һауынсыларҙа

һауынсыларҙан

From *sağïnčï (“milker, milkmaid”), from Proto-Turkic *sag- (“to milk”).
Cognate with
Kazakh сауыншы (sauynşy),
Kyrgyz саанчы (saancı),
Southern Altai саанчы (saančï),
Uyghur سېغىنچى (sëghinchi),
Tuvan саанчы (saançı, “milker, milkmaid”); also (slightly divergent) Turkmen sagymçy (“milkmaid”).

cog

Бейә һауынсыһы.


балыҡсы

head

балыҡсы • (balıqsı)

ba-noun

балыҡсы • (balıqsı)

balıqsı (romanization)
балыҡсы (absolute singular)
балыҡсылар (absolute plural)
балыҡсының (definite genitive singular)
балыҡсыларҙың (definite genitive plural)
балыҡсыға (dative singular)
балыҡсыларға (dative plural)
балыҡсыны (accusative definite singular)
балыҡсыларҙы (accusative definite plural)
балыҡсыла (locative singular)
балыҡсыларҙа (locative plural)
балыҡсынан (ablative singular)
балыҡсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

балыҡсыларҙың

балыҡсыларға

балыҡсыларҙы

балыҡсыларҙа

балыҡсыларҙан

[bɑ.ɫɯ̞qˈsɯ̞]

Synchronously, балыҡ (balıq, “fish”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (balïqčï, “fisher”);
Kazakh балықшы (balyqşy),
Kumyk балыкъчы (balıqçı),
Crimean Tatar balıqçı,
Uyghur بېلىقچى (bëliqchi),
Turkmen balykçy,
Turkish balıkçı,
Yakut балыксыт (balıksıt, “fisherman”).

cog

Kumyk балыкъчы (balıqçı)

Һәр балыҡсы үҙ күлен маҡтай.


шағир

head

шағир • (şağir)

ba-noun

шағир • (şağir)

şağir (romanization)
шағир (absolute singular)
шағирҙар (absolute plural)
шағирҙың (definite genitive singular)
шағирҙарҙың (definite genitive plural)
шағирға (dative singular)
шағирҙарға (dative plural)
шағирҙы (accusative definite singular)
шағирҙарҙы (accusative definite plural)
шағирҙа (locative singular)
шағирҙарҙа (locative plural)
шағирҙан (ablative singular)
шағирҙарҙан (ablative plural)

From Volga Turki شاعر (şağir, “poet”), from Arabic شَاعِر (šāʕir, “poet”).

Шағир йәшәгән йортта хәҙер таҡтаташ тора.

On the house where the poet used to live, now there is a plaque.

Şağir yəşəgən yortta xəźer taqtataş tora.

Һалдат сағында ла шағир ҡулынан ҡәләмен төшөрмәй.

Also in his soldier days, the poet won't leave hold of his pencil (continues to write).

Haldat sağında la şağir qulınan qələmen töşörməy.

Бөгөн дә мин үҙ шиғырҙарын башҡаларға һеңдерерҙәй итеп уҡый алмаған шағирҙарға шикләнеңкерәп ҡарайым.

Also today, I look with some doubt at (those) poets (who) cannot read their poems so that they make an imprint in others('s minds).

Bögön də min üź şiğırźarın başqalarğa heñdererźəy itep uqıy almağan şağirźarğa şikləneñkerəp qarayım.


шағирә

head

шағирә • (şağirə)

ba-noun

шағирә • (şağirə)

şağirə (romanization)
шағирә (absolute singular)
шағирәләр (absolute plural)
шағирәнең (definite genitive singular)
шағирәләрҙең (definite genitive plural)
шағирәгә (dative singular)
шағирәләргә (dative plural)
шағирәне (accusative definite singular)
шағирәләрҙе (accusative definite plural)
шағирәлә (locative singular)
шағирәләрҙә (locative plural)
шағирәнән (ablative singular)
шағирәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шағирәләрҙең

шағирәләрҙән

[ʂä.ˈʁi̠.ræ]

der

Arabic شَاعِرَة (šāʕira)


барабансы

head

барабансы • (barabansı)

ba-noun

барабансы • (barabansı)

barabansı (romanization)
барабансы (absolute singular)
барабансылар (absolute plural)
барабансының (definite genitive singular)
барабансыларҙың (definite genitive plural)
барабансыға (dative singular)
барабансыларға (dative plural)
барабансыны (accusative definite singular)
барабансыларҙы (accusative definite plural)
барабансыла (locative singular)
барабансыларҙа (locative plural)
барабансынан (ablative singular)
барабансыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

барабансылар

барабансының

барабансыларҙың

барабансыларға

барабансыларҙы

барабансыларҙа

барабансынан

барабансыларҙан

ба‧ра‧бан‧сы

From барабан (baraban, “drum”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Барабансылар сығышы.


уғры

head

уғры • (uğrı)

ba-noun

уғры • (uğrı)

uğrı (romanization)
уғры (absolute singular)
уғрылар (absolute plural)
уғрының (definite genitive singular)
уғрыларҙың (definite genitive plural)
уғрыға (dative singular)
уғрыларға (dative plural)
уғрыны (accusative definite singular)
уғрыларҙы (accusative definite plural)
уғрыла (locative singular)
уғрыларҙа (locative plural)
уғрынан (ablative singular)
уғрыларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ogrï (“thief”).
As indicated by the retention of -ğ-, this term, via literary tradition, derives from a Karluk and/or Oghuz source — compare Uzbek o'g'ri, Uyghur ئوغرى (oghri), Turkish uğru (“thief”).
Compare the native Kypchak development:
Kazakh ұры (ūry),
Kyrgyz ууру (uuru),
Kumyk уру (uru, “thief”).


һунарсы

head

һунарсы • (hunarsı)

ba-noun

һунарсы • (hunarsı)

hunarsı (romanization)
һунарсы (absolute singular)
һунарсылар (absolute plural)
һунарсының (definite genitive singular)
һунарсыларҙың (definite genitive plural)
һунарсыға (dative singular)
һунарсыларға (dative plural)
һунарсыны (accusative definite singular)
һунарсыларҙы (accusative definite plural)
һунарсыла (locative singular)
һунарсыларҙа (locative plural)
һунарсынан (ablative singular)
һунарсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һунарсыларҙың

һунарсыларға

һунарсыларҙы

һунарсыларҙа

һунарсыларҙан

From һунар (hunar, “hunting”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.


урынбаҫар

head

урынбаҫар • (urınbaśar)

ba-noun

урынбаҫар • (urınbaśar)

urınbaśar (romanization)
урынбаҫар (absolute singular)
урынбаҫарҙар (absolute plural)
урынбаҫарҙың (definite genitive singular)
урынбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
урынбаҫарға (dative singular)
урынбаҫарҙарға (dative plural)
урынбаҫарҙы (accusative definite singular)
урынбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
урынбаҫарҙа (locative singular)
урынбаҫарҙарҙа (locative plural)
урынбаҫарҙан (ablative singular)
урынбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

урынбаҫарҙың

урынбаҫарҙан

урынбаҫарҙар

урынбаҫарҙарҙың

урынбаҫарҙарға

урынбаҫарҙарҙы

урынбаҫарҙарҙа

урынбаҫарҙарҙан

у‧рын‧ба‧ҫар

урын (urın, “position, post”) + баҫар (baśar, “holder”).
Compare with
Kazakh орынбасар (orynbasar),
Kyrgyz орунбасар (orunbasar),
Uzbek o'rinbasor,
Uyghur ئورۇنباسار (orunbasar, “deputy, assistant”).


йырсы

head

йырсы • (yırsı)

ba-noun

йырсы • (yırsı)

yırsı (romanization)
йырсы (absolute singular)
йырсылар (absolute plural)
йырсының (definite genitive singular)
йырсыларҙың (definite genitive plural)
йырсыға (dative singular)
йырсыларға (dative plural)
йырсыны (accusative definite singular)
йырсыларҙы (accusative definite plural)
йырсыла (locative singular)
йырсыларҙа (locative plural)
йырсынан (ablative singular)
йырсыларҙан (ablative plural)

From йыр (yır, “song”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with
Tatar җырчы (cırçı, “singer”),
Kazakh жыршы (jyrşy, “narrator of folk tales”),
Kumyk йырчы (yırçı, “singer”).

cog

Һәүәҫкәр йырсы.

Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры итеп билдәле йырсы Асҡар Абдразаҡов тәғәйенләнде.

The renowned singer Askar Abdrazakov is appointed Minister of culture of the Republic of Bashkortostan.

Başqortostan Respublikahı məźəniət ministrı itep bildəle yırsı Asqar Abdrazaqov təğəyenlənde.

Сәсе тоҡор алынған, ҙур күҙлек — йырсының бөгөнгө сәхнә йөҙө шундай.
Səse toqor alınğan, źur küźlek — yırsınıñ bögöngö səxnə yöźö şunday.
Her hair is cut short, large glasses — such is the singer's stage image today.


уҡытыусы

head

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

ba-noun

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

uqıtıwsı (romanization)
уҡытыусы (absolute singular)
уҡытыусылар (absolute plural)
уҡытыусының (definite genitive singular)
уҡытыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡытыусыға (dative singular)
уҡытыусыларға (dative plural)
уҡытыусыны (accusative definite singular)
уҡытыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡытыусыла (locative singular)
уҡытыусыларҙа (locative plural)
уҡытыусынан (ablative singular)
уҡытыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡытыусыларҙың

уҡытыусыларға

уҡытыусыларҙы

уҡытыусыларҙа

уҡытыусыларҙан

From уҡытыу (uqıtıw, “teach”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укытучы (uqıtuçı),
Kazakh оқытушы (oqytuşy),
Uzbek o'qituvchi (“teacher”),
Turkish okutucu (“teaching, instructing”).

cog

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher (mistress) called me to the board to solve a problem.

Uqïtïwsï apay mine taqtağa mäs'älä sisergä sïğarðï.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.


хәйерсе

head

хәйерсе • (xəyerse)

ba-noun

хәйерсе • (xəyerse)

xəyerse (romanization)
хәйерсе (absolute singular)
хәйерселәр (absolute plural)
хәйерсенең (definite genitive singular)
хәйерселәрҙең (definite genitive plural)
хәйерсегә (dative singular)
хәйерселәргә (dative plural)
хәйерсене (accusative definite singular)
хәйерселәрҙе (accusative definite plural)
хәйерселә (locative singular)
хәйерселәрҙә (locative plural)
хәйерсенән (ablative singular)
хәйерселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәйерселәрҙең

хәйерселәргә

хәйерселәрҙе

хәйерселәрҙә

хәйерселәрҙән

[χæ.jɪ̞r.ˈsɪ̞]

From хәйер (xəyer, “alms, charity”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare with
Tatar хәерче (xäyerçe),
Kazakh қайыршы (qaiyrşy),
Kyrgyz кайырчы (kayırcı),
Uzbek xayrchi (“beggar”).


тамашасы

head

тамашасы • (tamaşası)

ba-noun

тамашасы • (tamaşası)

tamaşası (romanization)
тамашасы (absolute singular)
тамашасылар (absolute plural)
тамашасының (definite genitive singular)
тамашасыларҙың (definite genitive plural)
тамашасыға (dative singular)
тамашасыларға (dative plural)
тамашасыны (accusative definite singular)
тамашасыларҙы (accusative definite plural)
тамашасыла (locative singular)
тамашасыларҙа (locative plural)
тамашасынан (ablative singular)
тамашасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тамашасыларҙың

тамашасыларға

тамашасыларҙы

тамашасыларҙа

тамашасыларҙан

From тамаша (tamaşa, “spectacle”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

viewer, spectator (of television, theater etc.)


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


яҙыусы

head

яҙыусы • (yaźıwsı)

ba-noun

яҙыусы • (yaźıwsı)

yaźıwsı (romanization)
яҙыусы (absolute singular)
яҙыусылар (absolute plural)
яҙыусының (definite genitive singular)
яҙыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙыусыға (dative singular)
яҙыусыларға (dative plural)
яҙыусыны (accusative definite singular)
яҙыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙыусыла (locative singular)
яҙыусыларҙа (locative plural)
яҙыусынан (ablative singular)
яҙыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙыусыларҙың

яҙыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙыу (yaźıw, “write”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar язучы (yazuçı),
Kazakh жазушы (jazuşy),
Kyrgyz жазуучу (jazuucu),
Uzbek yozuvchi (“writer”),
Turkish yazıcı.

af

Бер ғаилә миҫалында яҙыусы һуғыштан һуң тыуған теүәл бер быуындың яҙмышын күрһәткән.

Using the example of one family, the writer depicted the destiny of an entire generation that was born after the war.

Ber ğailə miśalında yaźıwsı huğıştan huñ tıwğan tewəl ber bıwındıñ yaźmışın kürhətkən.

Яҙыусының ижади юлы.

Ысынлап та, классик булып танылған яҙыусыларҙың көндәлектәре генә киң уҡыусы өсөн баҫылып сыға.

Indeed, only the diaries of writers who are considered classical, get published for the general reader.

Isınlap ta, klassik bulıp tanılğan yaźıwsılarźıñ köndəlektəre genə kiñ uqıwsı ösön baśılıp sığa.


яҙылыусы

head

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

ba-noun

яҙылыусы • (yaźılıwsı)

yaźılıwsı (romanization)
яҙылыусы (absolute singular)
яҙылыусылар (absolute plural)
яҙылыусының (definite genitive singular)
яҙылыусыларҙың (definite genitive plural)
яҙылыусыға (dative singular)
яҙылыусыларға (dative plural)
яҙылыусыны (accusative definite singular)
яҙылыусыларҙы (accusative definite plural)
яҙылыусыла (locative singular)
яҙылыусыларҙа (locative plural)
яҙылыусынан (ablative singular)
яҙылыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яҙылыусыларҙың

яҙылыусыларға

яҙылыусыларҙы

яҙылыусыларҙа

яҙылыусыларҙан

[jɑ.ðɯ̞.ɫɯ̞w.ˈsɯ̞]

From яҙылыу (yaźılıw, “subscribe”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

subscriber, a person who subscribes to a publication or a service


ярҙамсы

head

ярҙамсы • (yarźamsı)

ba-noun

ярҙамсы • (yarźamsı)

yarźamsı (romanization)
ярҙамсы (absolute singular)
ярҙамсылар (absolute plural)
ярҙамсының (definite genitive singular)
ярҙамсыларҙың (definite genitive plural)
ярҙамсыға (dative singular)
ярҙамсыларға (dative plural)
ярҙамсыны (accusative definite singular)
ярҙамсыларҙы (accusative definite plural)
ярҙамсыла (locative singular)
ярҙамсыларҙа (locative plural)
ярҙамсынан (ablative singular)
ярҙамсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярҙамсыларҙың

ярҙамсыларға

ярҙамсыларҙы

ярҙамсыларҙа

ярҙамсыларҙан

From ярҙам (yarźam, “help”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Cognate with Uzbek yordamchi (“helper”).


эшсе

head

эшсе • (eşse)

ba-noun

эшсе • (eşse)

eşse (romanization)
эшсе (absolute singular)
эшселәр (absolute plural)
эшсенең (definite genitive singular)
эшселәрҙең (definite genitive plural)
эшсегә (dative singular)
эшселәргә (dative plural)
эшсене (accusative definite singular)
эшселәрҙе (accusative definite plural)
эшселә (locative singular)
эшселәрҙә (locative plural)
эшсенән (ablative singular)
эшселәрҙән (ablative plural)

From эш (eş, “work”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Cognate with Kumyk ишчи (işçi), Shor ишчи, Kyrgyz ишчи (işci), Southern Altai ишчи (išči),
Uzbek ishchi, Azerbaijani işçi,
Turkish işçi (“worker”).

af

Эшсе һөнәрҙәр һәр ерҙә кәрәк.

Blue-collar professions are everywhere in demand.


баҡсасы

head

баҡсасы • (baqsası)

ba-noun

баҡсасы • (baqsası)

baqsası (romanization)
баҡсасы (absolute singular)
баҡсасылар (absolute plural)
баҡсасының (definite genitive singular)
баҡсасыларҙың (definite genitive plural)
баҡсасыға (dative singular)
баҡсасыларға (dative plural)
баҡсасыны (accusative definite singular)
баҡсасыларҙы (accusative definite plural)
баҡсасыла (locative singular)
баҡсасыларҙа (locative plural)
баҡсасынан (ablative singular)
баҡсасыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баҡсасыларҙың

баҡсасыларға

баҡсасыларҙы

баҡсасыларҙа

баҡсасыларҙан

From баҡса (baqsa, “garden”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


етәксе

head

етәксе • (yetəkse)

ba-noun

етәксе • (yetəkse)

yetəkse (romanization)
етәксе (absolute singular)
етәкселәр (absolute plural)
етәксенең (definite genitive singular)
етәкселәрҙең (definite genitive plural)
етәксегә (dative singular)
етәкселәргә (dative plural)
етәксене (accusative definite singular)
етәкселәрҙе (accusative definite plural)
етәкселә (locative singular)
етәкселәрҙә (locative plural)
етәксенән (ablative singular)
етәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

етәкселәрҙең

етәкселәрҙән

From *yetäkči (“guide, the person who leads”), which in the meaning of "manager" appears to be a Central Asian innovation; derived from *yetäk "the action of leading a horse on a lead rope, or leading a person by the hand", from
Proto-Turkic *yēt- (“to lead a person or animal”).
Cognate with
Kazakh жетекші (jetekşı),
Nogai етекши (yetekşi),
Kyrgyz жетекчи (jetekci),
Southern Altai једекчи (ǰedekči),
Uzbek yetakchi,
Uyghur يېتەكچى (yëtekchi, “leader, manager”);
also compare with
Khakas чидекчі (çidekçì, “a blind person's guide”),
Tuvan чедикчи (çedikçi, “a blind person's guide”),
etc.

cog

Ҡайһы ваҡытта етәксегә принципиаль, талапсан да булырға тура килә.

At times the manager has to be principled and exacting.

Qayhı vaqıtta yetəksegə printsipial, talapsan da bulırğa tura kilə.


бейеүсе

beyewse (romanization)
бейеүсе (absolute singular)
бейеүселәр (absolute plural)
бейеүсенең (definite genitive singular)
бейеүселәрҙең (definite genitive plural)
бейеүсегә (dative singular)
бейеүселәргә (dative plural)
бейеүсене (accusative definite singular)
бейеүселәрҙе (accusative definite plural)
бейеүселә (locative singular)
бейеүселәрҙә (locative plural)
бейеүсенән (ablative singular)
бейеүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бейеүселәрҙең

бейеүселәргә

бейеүселәрҙе

бейеүселәрҙә

бейеүселәрҙән

[bɪ̞.jɪ̞wˈsɪ̞]

бейеү (beyew, “to dance”) + -се (-se, “suffix forming an agent noun”).
Compare to
Tatar биюче (biyuçe, “dancer”),
Kumyk бийивчю (biyiwçü, “dancer”).


гармунсы

head

гармунсы • (garmunsı)

ba-noun

гармунсы • (garmunsı)

garmunsı (romanization)
гармунсы (absolute singular)
гармунсылар (absolute plural)
гармунсының (definite genitive singular)
гармунсыларҙың (definite genitive plural)
гармунсыға (dative singular)
гармунсыларға (dative plural)
гармунсыны (accusative definite singular)
гармунсыларҙы (accusative definite plural)
гармунсыла (locative singular)
гармунсыларҙа (locative plural)
гармунсынан (ablative singular)
гармунсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармунсыларҙың

гармунсыларға

гармунсыларҙы

гармунсыларҙа

гармунсыларҙан

From гармун (garmun, “garmon”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

Гармунсылар бәйгеһе.

Ауылда бик оҫта гармунсы була торғайны.

There used to be a very skillful garmon player in the village.

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар.

Each forest has its nightingale, each village has its garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


юлбаҫар

head

юлбаҫар • (yulbaśar)

ba-noun

юлбаҫар • (yulbaśar)

yulbaśar (romanization)
юлбаҫар (absolute singular)
юлбаҫарҙар (absolute plural)
юлбаҫарҙың (definite genitive singular)
юлбаҫарҙарҙың (definite genitive plural)
юлбаҫарға (dative singular)
юлбаҫарҙарға (dative plural)
юлбаҫарҙы (accusative definite singular)
юлбаҫарҙарҙы (accusative definite plural)
юлбаҫарҙа (locative singular)
юлбаҫарҙарҙа (locative plural)
юлбаҫарҙан (ablative singular)
юлбаҫарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбаҫарҙарҙың

юлбаҫарҙарға

юлбаҫарҙарҙы

юлбаҫарҙарҙа

юлбаҫарҙарҙан

Cognate with
Tatar юлбасар (yulbasar),
Kazakh жолбасар (jolbasar),
Uzbek yoʻlbosar,
Uyghur يولباسار (yolbasar, “highwayman, bandit”).


ҡурайсы

head

ҡурайсы • (quraysı)

ba-noun

ҡурайсы • (quraysı)

quraysı (romanization)
ҡурайсы (absolute singular)
ҡурайсылар (absolute plural)
ҡурайсының (definite genitive singular)
ҡурайсыларҙың (definite genitive plural)
ҡурайсыға (dative singular)
ҡурайсыларға (dative plural)
ҡурайсыны (accusative definite singular)
ҡурайсыларҙы (accusative definite plural)
ҡурайсыла (locative singular)
ҡурайсыларҙа (locative plural)
ҡурайсынан (ablative singular)
ҡурайсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡурайсыларҙың

ҡурайсыларға

ҡурайсыларҙы

ҡурайсыларҙа

ҡурайсыларҙан

From ҡурай (quray, “quray”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

player of quray, the Bashkir national instrument


тәржемәсе

head

тәржемәсе • (tərjeməse)

ba-noun

тәржемәсе • (tərjeməse)

tərjeməse (romanization)
тәржемәсе (absolute singular)
тәржемәселәр (absolute plural)
тәржемәсенең (definite genitive singular)
тәржемәселәрҙең (definite genitive plural)
тәржемәсегә (dative singular)
тәржемәселәргә (dative plural)
тәржемәсене (accusative definite singular)
тәржемәселәрҙе (accusative definite plural)
тәржемәселә (locative singular)
тәржемәселәрҙә (locative plural)
тәржемәсенән (ablative singular)
тәржемәселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәржемәселәр

тәржемәсенең

тәржемәселәрҙең

тәржемәселәргә

тәржемәселәрҙе

тәржемәселәрҙә

тәржемәсенән

тәржемәселәрҙән

тәр‧же‧мә‧се

From тәржемә (tərjemə, “translation”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Tatar тәрҗемәче (tärcemäçe, “translator, interpreter”).


тылсымсы

head

тылсымсы • (tılsımsı)

ba-noun

тылсымсы • (tılsımsı)

tılsımsı (romanization)
тылсымсы (absolute singular)
тылсымсылар (absolute plural)
тылсымсының (definite genitive singular)
тылсымсыларҙың (definite genitive plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative definite singular)
тылсымсыларҙы (accusative definite plural)
тылсымсыла (locative singular)
тылсымсыларҙа (locative plural)
тылсымсынан (ablative singular)
тылсымсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тылсымсыларҙың

тылсымсыларға

тылсымсыларҙы

тылсымсыларҙа

тылсымсыларҙан

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞]

From тылсым (tılsım, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially white-hat magician)


сихырсы

head

сихырсы • (sixırsı)

ba-noun

сихырсы • (sixırsı)

sixırsı (romanization)
сихырсы (absolute singular)
сихырсылар (absolute plural)
сихырсының (definite genitive singular)
сихырсыларҙың (definite genitive plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative definite singular)
сихырсыларҙы (accusative definite plural)
сихырсыла (locative singular)
сихырсыларҙа (locative plural)
сихырсынан (ablative singular)
сихырсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сихырсыларҙың

сихырсыларға

сихырсыларҙы

сихырсыларҙа

сихырсыларҙан

[sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞]

From сихыр (sixır, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially black-hat magician); sorcerer, wizard, etc.


кәңәшсе

head

кәңәшсе • (kəñəşse)

ba-noun

кәңәшсе • (kəñəşse)

kəñəşse (romanization)
кәңәшсе (absolute singular)
кәңәшселәр (absolute plural)
кәңәшсенең (definite genitive singular)
кәңәшселәрҙең (definite genitive plural)
кәңәшсегә (dative singular)
кәңәшселәргә (dative plural)
кәңәшсене (accusative definite singular)
кәңәшселәрҙе (accusative definite plural)
кәңәшселә (locative singular)
кәңәшселәрҙә (locative plural)
кәңәшсенән (ablative singular)
кәңәшселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәңәшселәрҙең

кәңәшселәргә

кәңәшселәрҙе

кәңәшселәрҙә

кәңәшселәрҙән

[kæ.ŋæʃˈsɪ̞]

From кәңәш (kəñəş, “advice”) + -се (-se, affix forming an agent noun).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (keŋäšči, “advice-giver”);
Tatar киңәшче (kiñäşçe),
Kazakh кеңесші (keñesşı),
Kyrgyz кеңешчи (keŋeşci),
Uzbek kengashchi,
Turkmen geňeşçi (“advice-giver, advisor”).

cog

Tatar киңәшче (kiñäşçe)


тегенсе

tegense (romanization)
тегенсе (absolute singular)
тегенселәр (absolute plural)
тегенсенең (definite genitive singular)
тегенселәрҙең (definite genitive plural)
тегенсегә (dative singular)
тегенселәргә (dative plural)
тегенсене (accusative definite singular)
тегенселәрҙе (accusative definite plural)
тегенселә (locative singular)
тегенселәрҙә (locative plural)
тегенсенән (ablative singular)
тегенселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тегенселәрҙең

тегенселәргә

тегенселәрҙе

тегенселәрҙә

тегенселәрҙән

[tɪ̞.ɡɪ̞nˈsɪ̞]

From тегеү (tegew) + -н (-n) + -се (-se) — "to sew" + reflexive voice + agent noun suffix, ultimately from Proto-Turkic *dik- (to sew).
Cognate with
Kazakh тігінші (tıgınşı, “tailor, seamstress”).


һаҡсы

head

һаҡсы • (haqsı)

ba-noun

һаҡсы • (haqsı)

haqsı (romanization)
һаҡсы (absolute singular)
һаҡсылар (absolute plural)
һаҡсының (definite genitive singular)
һаҡсыларҙың (definite genitive plural)
һаҡсыға (dative singular)
һаҡсыларға (dative plural)
һаҡсыны (accusative definite singular)
һаҡсыларҙы (accusative definite plural)
һаҡсыла (locative singular)
һаҡсыларҙа (locative plural)
һаҡсынан (ablative singular)
һаҡсыларҙан (ablative plural)

From *saq-čï (“guard, watchman”), from
Proto-Turkic *sak (“aware; to protect”).
Cognate with Kazakh сақшы (saqşy, “guard”), Uzbek soqchi (“guard, watchman”).


ҡараҡ

qaraq (romanization)
ҡараҡ (absolute singular)
ҡараҡтар (absolute plural)
ҡараҡтың (definite genitive singular)
ҡараҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡараҡҡа (dative singular)
ҡараҡтарға (dative plural)
ҡараҡты (accusative definite singular)
ҡараҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡараҡта (locative singular)
ҡараҡтарҙа (locative plural)
ҡараҡтан (ablative singular)
ҡараҡтарҙан (ablative plural)

Compare
Old Uyghur [script needed] (qaraqčï, “robber, bandit”), Karakhanid [script needed] (qaraqla-, “to rob”).
Relation to qara- (“to look”) is unclear.

cog

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай. (Matthew 6:19)

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not corrupt, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.


көтөүсе

head

көтөүсе • (kötöwse)

ba-noun

көтөүсе • (kötöwse)

kötöwse (romanization)
көтөүсе (absolute singular)
көтөүселәр (absolute plural)
көтөүсенең (definite genitive singular)
көтөүселәрҙең (definite genitive plural)
көтөүсегә (dative singular)
көтөүселәргә (dative plural)
көтөүсене (accusative definite singular)
көтөүселәрҙе (accusative definite plural)
көтөүселә (locative singular)
көтөүселәрҙә (locative plural)
көтөүсенән (ablative singular)
көтөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

көтөүселәрҙең

көтөүселәргә

көтөүселәрҙе

көтөүселәрҙә

көтөүселәрҙән

[kɪ̞.tɪ̞wˈsɪ̞]

From көтөү (kötöw, “herd; to tend to cattle”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


һатыусы

head

һатыусы • (hatıwsı)

ba-noun

һатыусы • (hatıwsı)

hatıwsı (romanization)
һатыусы (absolute singular)
һатыусылар (absolute plural)
һатыусының (definite genitive singular)
һатыусыларҙың (definite genitive plural)
һатыусыға (dative singular)
һатыусыларға (dative plural)
һатыусыны (accusative definite singular)
һатыусыларҙы (accusative definite plural)
һатыусыла (locative singular)
һатыусыларҙа (locative plural)
һатыусынан (ablative singular)
һатыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һатыусыларҙың

һатыусыларға

һатыусыларҙы

һатыусыларҙа

һатыусыларҙан

From Proto-Turkic *sat-ïg-čï (“seller”), from Proto-Turkic *sat- (“to sell”).
Cognate with Kazakh сатушы (satuşy, “seller”), Southern Altai садучы (sadučï, “seller”), Turkish satıcı (“seller”), Dolgan атыыһыт (“merchant”), Chuvash сутуҫӑ (sut̬uś̬ă, “salesman”), etc.
Synchronously, һатыу (hatıw, “to sell”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).


төҙөүсе

head

төҙөүсе • (töźöwse)

ba-noun

төҙөүсе • (töźöwse)

töźöwse (romanization)
төҙөүсе (absolute singular)
төҙөүселәр (absolute plural)
төҙөүсенең (definite genitive singular)
төҙөүселәрҙең (definite genitive plural)
төҙөүсегә (dative singular)
төҙөүселәргә (dative plural)
төҙөүсене (accusative definite singular)
төҙөүселәрҙе (accusative definite plural)
төҙөүселә (locative singular)
төҙөүселәрҙә (locative plural)
төҙөүсенән (ablative singular)
төҙөүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төҙөүселәрҙең

төҙөүселәргә

төҙөүселәрҙе

төҙөүселәрҙә

төҙөүселәрҙән

[tʏ̞.ðʏ̞wˈsɪ̞ᵝ]

Synchronously, төҙөү (töźöw, “to build”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Күперҙе төҙөүселәр тырышып эшләне, ауыл халҡы яғынан да уларға ярҙам булды.

The bridge construction workers worked diligently; there was also assistance to them on the part of the villagers.

Küperźe töźöwselər tırışıp eşləne, awıl xalqı yağınan da ularğa yarźam buldı.

builder, constructor
construction worker

compilor; author of a collection of texts, digest, anthology etc.