гармун

garmun (romanization)
гармун (absolute singular)
гармундар (absolute plural)
гармундың (definite genitive singular)
гармундарҙың (definite genitive plural)
гармунға (dative singular)
гармундарға (dative plural)
гармунды (accusative definite singular)
гармундарҙы (accusative definite plural)
гармунда (locative singular)
гармундарҙа (locative plural)
гармундан (ablative singular)
гармундарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

гармундарҙың

гармундарҙан

Borrowed from Russian гармо́нь (garmónʹ, “garmon”).

Ҡасандыр туйҙар, киске уйындар гармунһыҙ үтмәгән.

Some time ago, weddings, evening get-togethers did no pass without a garmon.

Qasandır tuyźar, kiske uyındar garmunhıź ütməgən.

(music) garmon (a kind of smaller Russian button accordion)


ай

ay (romanization)
ай (absolute singular)
айҙар (absolute plural)
айҙың (definite genitive singular)
айҙарҙың (definite genitive plural)
айға (dative singular)
айҙарға (dative plural)
айҙы (accusative definite singular)
айҙарҙы (accusative definite plural)
айҙа (locative singular)
айҙарҙа (locative plural)
айҙан (ablative singular)
айҙарҙан (ablative plural)

Ай

From Proto-Turkic *āy (“moon, month”).
Cognate with Azerbaijani ay, Turkish, Crimean Tatar ay, Tatar, Kazakh, Kyrgyz
ай (ay), Southern Altai ай (ay), Uzbek oy, etc.

Сәскәләргә ҡунған ысыҡ ай яҡтыһына ялтырай.

The dew that fell on flowers glistens in the moonlight.

Səskələrgə qunğan ısıq ay yaqtıhına yaltıray.

Егеттәр, һаҡланығыҙ наҙан дуҫтан ― наҙан дуҫ бер айҙаң һуң булыр дошман. (Aqmulla)
Yegettər, haqlanığıź naźan duśtan ― naźan duś ber ayźañ huñ bulır doşman.
Guys, beware of an ignorant friend ― in a month's time, an ignorant friend will become an enemy.

Айҙар буйы бер тамсы ла ямғыр яуманы.

Ҡыҙыбыҙ ҡаланан айына бер ҡайтып тора.

Our daughter comes home from the city once a month.

Хәйер, Уралда мартты ла тулыһынса ҡыш айы тип әйтергә мөмкин әле.

However, March in the Urals can as well be called a winter month without reservation.

Xəyer, Uralda marttı la tulıhınsa qış ayı tip əytergə mömkin əle.


барабан

baraban (romanization)
барабан (absolute singular)
барабандар (absolute plural)
барабандың (definite genitive singular)
барабандарҙың (definite genitive plural)
барабанға (dative singular)
барабандарға (dative plural)
барабанды (accusative definite singular)
барабандарҙы (accusative definite plural)
барабанда (locative singular)
барабандарҙа (locative plural)
барабандан (ablative singular)
барабандарҙан (ablative plural)

барабандарҙың

барабандарға

барабандарҙы

барабандарҙа

барабандарҙан

From Russian бараба́н (barabán), from a Turkic source.

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.


ҡояш

head

ҡояш • (qoyaş)

Ҡояш

From Proto-Turkic *kuńāĺ (“the sun, solar heat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qujaš, “solar heat”);
Tatar кояш (qoyaş, “the sun”),
Nogai кыяс (kıyas),
Karakalpak quyas,
Uzbek quyosh, Shor қуяш (quyaš), Karaim къуяш (quyaš),
Northern Altai куяш (kuyaš),
Uzbek quyosh (“the sun”),
Yakut куйаас (kuyaas, “heat”).

cog

Сүллектәге һауа дымлылығы бик түбән булғанға, ул ҡояш радияцияһынан һаҡламай.

As air humidity is very low in deserts, it does not protect from solar radiation.

Süllektəge hawa dımlılığı bik tübən bulğanğa, ul qoyaş radiyatsiyahınan haqlamay.


йондоҙ

head

йондоҙ • (yondoź)

ba-noun

йондоҙ • (yondoź)

yondoź (romanization)
йондоҙ (absolute singular)
йондоҙҙар (absolute plural)
йондоҙҙоң (definite genitive singular)
йондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
йондоҙға (dative singular)
йондоҙҙарға (dative plural)
йондоҙҙо (accusative definite singular)
йондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
йондоҙҙа (locative singular)
йондоҙҙарҙа (locative plural)
йондоҙҙан (ablative singular)
йондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йондоҙҙарҙың

йондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *yulduŕ (“star”).
The development of the medium consonant cluster -ld- into -nd- is specific to Bashkir.
Cognate with Azerbaijani ulduz; Chagatai یولدوز (yulduz); Dolgan һулус (hulus); Gagauz yıldız; Karachay-Balkar жулдуз (julduz), Karakalpak juldïz; Kazakh жұлдыз (jūldyz); Khakas чылтыс (çıltıs); Kumyk юлдуз (yulduz); Kyrgyz жылдыз (jıldız); Nogai юлдыз (yuldız); Shor чылтыс (čïltïs); Southern Altai јылдыс (ǰïldïs); Tatar йолдыз (yoldız); Turkish yıldız; Turkmen ýyldyz; Tuvan сылдыс (sıldıs); Uyghur يۇلتۇز (yultuz); Uzbek yulduz; Yakut сулус (sulus).

cog

Shor чылтыс (čïltïs)

Таң йондоҙо.

Ҡыш йондоҙҙар баҙыҡ янһа – һалҡынға, тоноҡ янһа йылыға тарта.
Qış yondoźźar baźıq yanha – halqınğa, tonoq yanha yılığa tarta.
In the winter, if the stars shine bright, (the weather tends) towards cool, if (they) shine dimly, (the weather) tends towards warm.

Йондоҙ һымаҡ атылып, Аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Like a shooting star, a grey winged horse came down swiftly from the sky.

Йосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә.

Yusuf has a dream. In his dream, he sees that eleven stars and one moon incline their heads to Yusuf.

Yosop töş kürə. Töşöndə un ber yondoź ber ay Yosopqa baş eygənen kürə.


ҡолаҡ

qolaq (romanization)
ҡолаҡ (absolute singular)
ҡолаҡтар (absolute plural)
ҡолаҡтың (definite genitive singular)
ҡолаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡолаҡҡа (dative singular)
ҡолаҡтарға (dative plural)
ҡолаҡты (accusative definite singular)
ҡолаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡолаҡта (locative singular)
ҡолаҡтарҙа (locative plural)
ҡолаҡтан (ablative singular)
ҡолаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulkak (“ear”).
Cognate with Old Turkic 𐰸𐰆𐰞𐰴𐰴 (qulqaq, “ear”).

(music) A string pin, a tuning peg in a stringed instrument


өн

ön (romanization)
өн (absolute singular)
өндәр (absolute plural)
өндөң (definite genitive singular)
өндәрҙең (definite genitive plural)
өнгә (dative singular)
өндәргә (dative plural)
өндө (accusative definite singular)
өндәрҙе (accusative definite plural)
өндә (locative singular)
өндәрҙә (locative plural)
өндән (ablative singular)
өндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ǖn (“voice, sound”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ün, “voice, sound”);
Kazakh үн (ün, “voice, sound”),
Kyrgyz үн (ün, “voice, sound”),
Turkish ün (“voice, sound”),
Khakas ӱн (ün, “voice, sound”),
Tuvan үн (ün, “voice, sound”).


нур

nur (romanization)
нур (absolute singular)
нурҙар (absolute plural)
нурҙың (definite genitive singular)
нурҙарҙың (definite genitive plural)
нурға (dative singular)
нурҙарға (dative plural)
нурҙы (accusative definite singular)
нурҙарҙы (accusative definite plural)
нурҙа (locative singular)
нурҙарҙа (locative plural)
нурҙан (ablative singular)
нурҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Arabic نُور (nūr, “ray of light, light beam”).

bor

Ҡояштың тәүге нурҙары менән баҫыуға сығып китәбеҙ.

With the first rays of sun, we set out for the field.

Qoyaştıñ təwge nurźarı menən baśıwğa sığıp kitəbeź.


төтөн

head

төтөн • (tötön)

ba-noun

төтөн • (tötön)

tötön (romanization)
төтөн (absolute singular-only)
төтөндөң (definite genitive singular-only)
төтөнгә (dative singular-only)
төтөндө (accusative definite singular-only)
төтөндә (locative singular-only)
төтөндән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tütün (“smoke”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (tütün, “smoke”),
Khakas, Shor, Southern Altai тӱдӱн (tüdün),
Kyrgyz түтүн (tütün),
Kazakh түтін (tütın),
Karachay-Balkar, Kumyk тютюн (tütün),
Uyghur تۈتۈن (tütün),
Uzbek tutun (“smoke”),
Turkish tütün (“tobacco”),
etc.

cog

Тәмәке төтөнө.
Təməke tötönö.
Tobacco smoke.

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.
Yerek tötönönə ıśtalğan qorot.
Qurut treated with alder smoke.

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

The shaitan was created from fire and smoke.


ут

ut (romanization)
ут (absolute singular-only)
уттың (definite genitive singular-only)
утҡа (dative singular-only)
утты (accusative definite singular-only)
утта (locative singular-only)
уттан (ablative singular-only)

Өйгә ҡайтып, усаҡҡа ут яға тор.

...шәрә күктә ҡояш — ут йомғағы. (Mustai Karim)
...şərə küktə qoyaş — ut yomğağı.
...in the naked sky, (there is) the sun, a ball of fire.

Шәм уты.

Дмитрий Виноградов — Мәскәүҙәге бер офиста хеҙмәттәштәренә ут асҡан 30 йәшлек юрист.
Dmitriy Vinogradov — Məskəwźəge ber ofista xeźməttəştərenə ut asqan 30 yəşlek yurist.
Dmitri Vinogradov is a 30 year old lawyer who opened fire on his coworkers in an office in Moscow.


тауыш

head

тауыш • (tawış)

ba-noun

тауыш • (tawış)

tawış (romanization)
тауыш (absolute singular)
тауыштар (absolute plural)
тауыштың (definite genitive singular)
тауыштарҙың (definite genitive plural)
тауышҡа (dative singular)
тауыштарға (dative plural)
тауышты (accusative definite singular)
тауыштарҙы (accusative definite plural)
тауышта (locative singular)
тауыштарҙа (locative plural)
тауыштан (ablative singular)
тауыштарҙан (ablative plural)

Cognate with
Tatar тавыш (tawış),
Kazakh дауыс (dauys),
Karakalpak даўыс (dawıs),
Karachay-Balkar таууш (tauuş),
Kyrgyz тоош (tooş),
Southern Altai табыш (tabïš),
Uzbek tovush,
Uyghur تاۋۇش (tawush),
Crimean Tatar davuş,
Khakas табыс (tabıs, “voice, sound”).

Ауылдан мосолмандарҙы намаҙға саҡырыусы аҙан тауышы ишетелә.

From the village, the sound of azan is heard, calling the Muslims to salat.

Awıldan mosolmandarźı namaźğa saqırıwsı aźan tawışı işetelə.


шырпы

head

шырпы • (şırpı)

ba-noun

шырпы • (şırpı)

şırpı (romanization)
шырпы (absolute singular)
шырпылар (absolute plural)
шырпының (definite genitive singular)
шырпыларҙың (definite genitive plural)
шырпыға (dative singular)
шырпыларға (dative plural)
шырпыны (accusative definite singular)
шырпыларҙы (accusative definite plural)
шырпыла (locative singular)
шырпыларҙа (locative plural)
шырпынан (ablative singular)
шырпыларҙан (ablative plural)

Compare to
Kazakh шырпы (şyrpy, “match; brushwood”),
Karachay-Balkar чырпы (çırpı, “bush, shrub”),
Turkish çırpı (“wooden splinter; wood shavings”).


төҫ

töś (romanization)
төҫ (absolute singular)
төҫтәр (absolute plural)
төҫтөң (definite genitive singular)
төҫтәрҙең (definite genitive plural)
төҫкә (dative singular)
төҫтәргә (dative plural)
төҫтө (accusative definite singular)
төҫтәрҙе (accusative definite plural)
төҫтә (locative singular)
төҫтәрҙә (locative plural)
төҫтән (ablative singular)
төҫтәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tǖs. Compare to Tatar төс (tös, “color”), Kazakh түс (tüs, “color”), Kyrgyz түс (tüs, “color”), Crimean Tatar tüs (“dye, color”), Uzbek tus (“color”), Uyghur تۈس (tüs, “color”), Chuvash тӗс (tĕs, “color”).

Тора-бара гәзит тулы төҫтә баҫылған дүрт битле аҙналыҡҡа әүерелде.

Over time, the newspaper grew into a four-page weekly published in full color.

Tora-bara gəzit tulı töśtə baśılğan dürt bitle aźnalıqqa əwerelde.


яҡты

head

яҡты • (yaqtı)

ba-noun

яҡты • (yaqtı)

yaqtı (romanization)
яҡты (absolute singular-only)
яҡтының (definite genitive singular-only)
яҡты (dative singular-only)
яҡтыны (accusative definite singular-only)
яҡтыла (locative singular-only)
яҡтынан (ablative singular-only)

From *yag-du (“light, bright”), from Proto-Turkic *yak- (“to burn; produce fire”).
Cognate with
Tatar якты (yaktı, “light”),
Uzbek yogʻdu (“light”),
Turkmen ýagty (“light, bright”),
Chuvash ҫутӑ (śut̬ă, “light, bright”).
See also яғыу (yağıw, “make fire”).

der

Көн яҡтыһы.

Ай яҡтыһы.


асыҡ

head

асыҡ • (asıq)

ba-adj

асыҡ • (asıq)

From Common Kypchak *ačïq "open; clear; bright" (compare Old Uyghur [script needed] (ačuq, “open; clear, evident”),
from Proto-Turkic *ač- (“to open”).
Cognate with
Kazakh ашық (aşyq), Kyrgyz ачык (acık), Kumyk ачыкъ (açıq),
Uyghur ئوچۇق (ochuq, “open”), Turkish açık (“open”).

cog

Асыҡ фекер.

Асыҡ миҫал.

clear, understandable, intelligible, articulate

public, able to be seen or known by anybody; open to all members of a community


сыбар

head

сыбар • (sıbar)

ba-adj

сыбар • (sıbar)

From Proto-Turkic *čubar (“variegated”).
Compare Kazakh шұбар (şūbar),
Kyrgyz чыбар (cıbar), чаар (caar), Southern Altai чубар (čubar),
Uzbek chipor, Uyghur چىپار (chipar, “variegated, dappled”).

cog

variegated, motley, speckled, mottled, dappled (of color)


аҡбуҙ

head

аҡбуҙ • (aqbuź)

Cognate with Southern Altai ак бос (ak bos, “gray (of horse)”), Uyghur ئاقبوز (aqboz, “blue gray (of horse)”).

cog

Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.

Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.


йәйғор

head

йәйғор • (yəyğor)

ba-noun

йәйғор • (yəyğor)

yəyğor (romanization)
йәйғор (absolute singular)
йәйғорҙар (absolute plural)
йәйғорҙоң (definite genitive singular)
йәйғорҙарҙың (definite genitive plural)
йәйғорға (dative singular)
йәйғорҙарға (dative plural)
йәйғорҙо (accusative definite singular)
йәйғорҙарҙы (accusative definite plural)
йәйғорҙа (locative singular)
йәйғорҙарҙа (locative plural)
йәйғорҙан (ablative singular)
йәйғорҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йәйғорҙарҙың

йәйғорҙарҙан

Cognate with Siberian Tatar (Tyumen) йайғыр, (Tobol) йәйғырт (“rainbow”).


күмер

head

күмер • (kümer)

ba-noun

күмер • (kümer)

kümer (romanization)
күмер (absolute singular-only)
күмерҙең (definite genitive singular-only)
күмергә (dative singular-only)
күмерҙе (accusative definite singular-only)
күмерҙә (locative singular-only)
күмерҙән (ablative singular-only)

Күмер һатыусыһының бите ҡара, күңеле аҡ.

The coal seller has a black face (but) a white (i.e. pure) soul.

Kümer hatıwsıhınıñ bite qara, küñele aq.


май шәм

head

май шәм • (may şəm)

ba-noun

май шәм • (may şəm)

may şəm (romanization)
май шәм (absolute singular-only)
май шәмдең (definite genitive singular-only)
май шәмгә (dative singular-only)
май шәмде (accusative definite singular-only)
май шәмдә (locative singular-only)
май шәмдән (ablative singular-only)

Compare to
Kazakh майшам (maişam, “candle”).


шәм

şəm (romanization)
шәм (absolute singular-only)
шәмдең (definite genitive singular-only)
шәмгә (dative singular-only)
шәмде (accusative definite singular-only)
шәмдә (locative singular-only)
шәмдән (ablative singular-only)

From Persian شمع (šam'), from Arabic شَمْع (šamʕ, “candle”).

lamp (device producing light, esp. using oil or kerosene as fuel)


үрт

ürt (romanization)
үрт (absolute singular-only)
үрттең (definite genitive singular-only)
үрткә (dative singular-only)
үртте (accusative definite singular-only)
үрттә (locative singular-only)
үрттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ört (“fire”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (ört, “fire”);
Kazakh өрт (ört, “fire”);
Yakut өрт (ört, “burning dry grass; wildfire”).

cog

forest or steppe / prairie fire; wildland fire, wildfire


мейес

meyes (romanization)
мейес (absolute singular)
мейестәр (absolute plural)
мейестең (definite genitive singular)
мейестәрҙең (definite genitive plural)
мейескә (dative singular)
мейестәргә (dative plural)
мейесте (accusative definite singular)
мейестәрҙе (accusative definite plural)
мейестә (locative singular)
мейестәрҙә (locative plural)
мейестән (ablative singular)
мейестәрҙән (ablative plural)

Adapted from Russian печь (pečʹ, “stove, oven”).
Cognate with
Tatar мич (miç),
Kazakh пеш (peş),
Uzbek pech,
Uyghur پېچ (pëch), مەش (mesh),
Turkmen peç,
Khakas пис (pis, “stove, oven”), Chulym пӓш.


утын

head

утын • (utın)

ba-noun

утын • (utın)

utın (romanization)
утын (absolute singular-only)
утындың (definite genitive singular-only)
утынға (dative singular-only)
утынды (accusative definite singular-only)
утында (locative singular-only)
утындан (ablative singular-only)

From *ōtuñ (“firewood”), from Proto-Turkic *ōt (“fire”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (otuŋ, “firewood”),
Karakhanid [script needed] (otuŋ, “firewood”);
Kazakh отын (otyn),
Kyrgyz отун (otun),
Uzbek o'tin,
Turkmen odun,
Turkish odun, etc.

cog

Сей утын насар яна.

Ҡышҡылыҡ утынды малайҙарым өс көндә ярып бөтөрҙө.

My sons chopped the a winter's stock of firewood within three days' time.

Qışqılıq utındı malayźarım ös köndə yarıp bötörźö.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

(We) don't need much firewood, it will suffice if you chop down three (or) four trees.

Utın küp kərəkməy, ös-dürt ağas yıqhañ yetep toror.


осҡон

osqon (romanization)
осҡон (absolute singular)
осҡондар (absolute plural)
осҡондоң (definite genitive singular)
осҡондарҙың (definite genitive plural)
осҡонға (dative singular)
осҡондарға (dative plural)
осҡондо (accusative definite singular)
осҡондарҙы (accusative definite plural)
осҡонда (locative singular)
осҡондарҙа (locative plural)
осҡондан (ablative singular)
осҡондарҙан (ablative plural)

A Chagatai innovation: ئوچقون (učqun, “sparkle”), from Proto-Turkic *uč- (“to fly”).
Cognate with Tatar очкын (oçkın), Kazakh ұшқын (ūşqyn), Kumyk учгъун (uçğun), Kyrgyz учкун (uckun), Uzbek uchqun, Uyghur ئۇچقۇن (uchqun), Turkmen uçgun, Turkish uçkun (“sparkle”).

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Even from a small sparkle, big fire breaks out.


көл

köl (romanization)
көл (absolute singular)
көлдәр (absolute plural)
көлдөң (definite genitive singular)
көлдәрҙең (definite genitive plural)
көлгә (dative singular)
көлдәргә (dative plural)
көлдө (accusative definite singular)
көлдәрҙе (accusative definite plural)
көлдә (locative singular)
көлдәрҙә (locative plural)
көлдән (ablative singular)
көлдәрҙән (ablative plural)

Көлдә бешкән икмәк.


Сулпан

Sulpan (romanization)
Сулпан (absolute singular-only)
Сулпандың (definite genitive singular-only)
Сулпанға (dative singular-only)
Сулпанды (accusative definite singular-only)
Сулпанда (locative singular-only)
Сулпандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čolpan (“Venus”).
Cognate with Yakut чолбон (colbon, “Venus; star”), Turkish çolpan (“Venus”).


мөрйә

head

мөрйә • (möryə)

ba-noun

мөрйә • (möryə)

möryə (romanization)
мөрйә (absolute singular)
мөрйәләр (absolute plural)
мөрйәнең (definite genitive singular)
мөрйәләрҙең (definite genitive plural)
мөрйәгә (dative singular)
мөрйәләргә (dative plural)
мөрйәне (accusative definite singular)
мөрйәләрҙе (accusative definite plural)
мөрйәлә (locative singular)
мөрйәләрҙә (locative plural)
мөрйәнән (ablative singular)
мөрйәләрҙән (ablative plural)

Immediately cognate with Tatar морҗа (morca, “chimney”), Kazakh мұржа (mūrja, “chimney”);
compare also Kyrgyz мор (mor, “chimney”), Uzbek mo'r (“chimney”), Uyghur مورا (mora, “chimney”),
Northern Altai пор (por, “chimney”).

chimney, flue, smokestack; a pipe or duct that carries gaseous combustion products away from the point of combustion


ҡурай

quray (romanization)
ҡурай (absolute singular)
ҡурайҙар (absolute plural)
ҡурайҙың (definite genitive singular)
ҡурайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡурайға (dative singular)
ҡурайҙарға (dative plural)
ҡурайҙы (accusative definite singular)
ҡурайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡурайҙа (locative singular)
ҡурайҙарҙа (locative plural)
ҡурайҙан (ablative singular)
ҡурайҙарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *kuxuraï (“dry”), compare Mongolian хуурай (xuuraj, “dry”).
Probably distantly related to ҡоро (qoro, “dry”).
Cognate with
Kazakh қурай (qurai, “plants with tall tough stems; musical instrument”),
Kyrgyz куурай (kuuray, “a generic term for plants with tall tough stems”),
Uyghur قوراي (qoray, “a wild plant with hollow stem”),
etc.

cog

(music) quray, Bashkir national music instrument, a type of flute originally made from such plant


тәртешкә

head

тәртешкә • (tərteşkə)

ba-noun

тәртешкә • (tərteşkə)

tərteşkə (romanization)
тәртешкә (absolute singular)
тәртешкәләр (absolute plural)
тәртешкәнең (definite genitive singular)
тәртешкәләрҙең (definite genitive plural)
тәртешкәгә (dative singular)
тәртешкәләргә (dative plural)
тәртешкәне (accusative definite singular)
тәртешкәләрҙе (accusative definite plural)
тәртешкәлә (locative singular)
тәртешкәләрҙә (locative plural)
тәртешкәнән (ablative singular)
тәртешкәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

тәртешкәләрҙең

тәртешкәләргә

тәртешкәләрҙе

тәртешкәләрҙә

тәртешкәләрҙән

firestick, poker; a metal rod for adjusting the burning logs or coals in a fire


ҡором

qorom (romanization)
ҡором (absolute singular-only)
ҡоромдоң (definite genitive singular-only)
ҡоромға (dative singular-only)
ҡоромдо (accusative definite singular-only)
ҡоромда (locative singular-only)
ҡоромдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *kurum (“soot”).
Cognate with
Kazakh құрым (qūrym, “soot”),
Kyrgyz курум (kurum, “soot”),
Uzbek qurum (“soot”),
Uyghur قۇرۇم (qurum, “soot”),
Turkish kurum (“soot”),
Khakas хурун (xurun, “soot”),
Yakut курунньук (kurunnyuk, “soot”),
Chuvash хӑрӑм (hărăm, “soot”),
etc.

soot, mass of carbon particles resulting from combustion


усаҡ

usaq (romanization)
усаҡ (absolute singular)
усаҡтар (absolute plural)
усаҡтың (definite genitive singular)
усаҡтарҙың (definite genitive plural)
усаҡҡа (dative singular)
усаҡтарға (dative plural)
усаҡты (accusative definite singular)
усаҡтарҙы (accusative definite plural)
усаҡта (locative singular)
усаҡтарҙа (locative plural)
усаҡтан (ablative singular)
усаҡтарҙан (ablative plural)

From *ōčaq ~ očuq "fireplace", from Proto-Turkic *ōt (“fire”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (očuq); Old Uyghur [script needed] (otčuq, “fireplace, stove”),
Karakhanid [script needed] (očaq, “fireplace”);
Kazakh ошақ (oşaq, “trivet, tripod (for cauldron)”),
Crimean Tatar oçaq / ocaq (“trivet, tripod (for cauldron)”),
Kyrgyz очок (ocok, “fireplace”),
Southern Altai очок (očok, “fireplace”),
Uzbek oʻchoq,
Turkish ocak (“stove, oven, fireplace”),
Yakut оһох (ohoq),
Chuvash вучах (vuč̬ah, “stove, oven, fireplace”),
etc.

cog

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

One of those (sitting) around the bonfire held out (some) bread to him.

Usaq tirəhendəgelərźeñ berehe uğa ikmək hondo.


борғо

head

борғо • (borğo)

ba-noun

борғо • (borğo)

borğo (romanization)
борғо (absolute singular)
борғолар (absolute plural)
борғоноң (definite genitive singular)
борғоларҙың (definite genitive plural)
борғоға (dative singular)
борғоларға (dative plural)
борғоно (accusative definite singular)
борғоларҙы (accusative definite plural)
борғола (locative singular)
борғоларҙа (locative plural)
борғонан (ablative singular)
борғоларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burgu (“horn, bugle; pipe made of a plant stem”).
Cognate with
Uzbek burgʻu (“horn”),
Turkish boru (“horn”),
Khakas пырғы (pırğı, “hunting horn”),
Tuvan мурғу (“pipe made of a plant stem”),
perhaps also Chuvash пӑрӑх (părăh, “pipe”).

cog

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

(music) a simple brass instrument with no valves; horn, bugle, clarion


баш шаулау

head

баш шаулау • (baş şawlaw)

ba-noun

баш шаулау • (baş şawlaw)

baş şawlaw (romanization)
баш шаулау (absolute singular)
баш шаулауҙар (absolute plural)
баш шаулауҙың (definite genitive singular)
баш шаулауҙарҙың (definite genitive plural)
баш шаулауға (dative singular)
баш шаулауҙарға (dative plural)
баш шаулауҙы (accusative definite singular)
баш шаулауҙарҙы (accusative definite plural)
баш шаулауҙа (locative singular)
баш шаулауҙарҙа (locative plural)
баш шаулауҙан (ablative singular)
баш шаулауҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

баш шаулауҙың

баш шаулауға

баш шаулауҙы

баш шаулауҙа

баш шаулауҙан

баш шаулауҙар

баш шаулауҙарҙың

баш шаулауҙарға

баш шаулауҙарҙы

баш шаулауҙарҙа

баш шаулауҙарҙан

[bɑ.ʂːɑwˈɫɑw]

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.


ялҡын

head

ялҡын • (yalqın)

ba-noun

ялҡын • (yalqın)

yalqın (romanization)
ялҡын (absolute singular)
ялҡындар (absolute plural)
ялҡындың (definite genitive singular)
ялҡындарҙың (definite genitive plural)
ялҡынға (dative singular)
ялҡындарға (dative plural)
ялҡынды (accusative definite singular)
ялҡындарҙы (accusative definite plural)
ялҡында (locative singular)
ялҡындарҙа (locative plural)
ялҡындан (ablative singular)
ялҡындарҙан (ablative plural)

From *yalqïn (“flame”), from Proto-Turkic *yal- (“to catch fire; burn”).
Cognate with
Tatar ялкын (yalkın, “flame”),
Kazakh жалқын (jalqyn, “flame”),
Southern Altai јалкын (ǰalkïn, “lightning, flame”),
Uzbek yolqin (“flame”),
Uyghur يالقۇن (yalqun, “flame”).
Note that there is a parallel form *yalïn (“flame”), attested in many Turkic languages - it should be kept separate.

cog

Кесе осҡондан да оло ялҡын тоҡана.

Һеҙ, һис шикһеҙ, тамуҡ ялҡынын күрәсәкһегеҙ.

(Can we date this quote?), Qur'an, 102:6:

Beyond any doubt, you will see the flame of hell.

Heź, his şikheź, tamuq yalqının kürəsəkhegeź.


дәүләт гимны

head

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)

ba-noun

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)


янғын

head

янғын • (yanğın)

ba-noun

янғын • (yanğın)

yanğın (romanization)
янғын (absolute singular)
янғындар (absolute plural)
янғындың (definite genitive singular)
янғындарҙың (definite genitive plural)
янғынға (dative singular)
янғындарға (dative plural)
янғынды (accusative definite singular)
янғындарҙы (accusative definite plural)
янғында (locative singular)
янғындарҙа (locative plural)
янғындан (ablative singular)
янғындарҙан (ablative plural)

Synchronously, from ян- (yan-, “to burn”) + -ғын (-ğın).
Cognate with Tatar янгын (yangın), Crimean Tatar yanğın, Uzbek yong'in, Azerbaijani yanğın, Turkish yangın, Turkmen ýangyn (“fire”).

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, янғынды күршеләре бик һуң күреп ҡалған.

Unfortunately, (their) neighbors noticed the fire very late.

Qıźğanısqa qarşı, yanğındı kürşeləre bik huñ kürep qalğan.


алһыу

head

алһыу • (alhıw)

Derived from Proto-Turkic *āl (“bright red”).


ҡумыҙ

ҡумыҙ • (qumıź)

ba-noun

ҡумыҙ • (qumıź)

qumıź (romanization)
ҡумыҙ (absolute singular)
ҡумыҙҙар (absolute plural)
ҡумыҙҙың (definite genitive singular)
ҡумыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡумыҙға (dative singular)
ҡумыҙҙарға (dative plural)
ҡумыҙҙы (accusative definite singular)
ҡумыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡумыҙҙа (locative singular)
ҡумыҙҙарҙа (locative plural)
ҡумыҙҙан (ablative singular)
ҡумыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kopuŕ (“a musical instrument”).