он

on (romanization)
он (absolute singular)
ондар (absolute plural)
ондоң (definite genitive singular)
ондарҙың (definite genitive plural)
онға (dative singular)
ондарға (dative plural)
ондо (accusative definite singular)
ондарҙы (accusative definite plural)
онда (locative singular)
ондарҙа (locative plural)
ондан (ablative singular)
ондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *ūn (“flour”).
Cognate with Kazakh ұн (ūn, “flour”), Kyrgyz ун (un, “flour”), Uzbek un (“flour”), Khakas ун (un, “flour”), Turkish un (“flour”).

Арыш оно.

Баҙарҙан ике тоҡ он һатып алдым.

I bought two sacks of flour at the marketplace.

Табаҡҡа биш йомортҡа һытығыҙ, ондо ҡушып болғағыҙ.

Crack five eggs into the bowl, add flour and stir.

Tabaqqa biş yomortqa hıtığıź, ondo quşıp bolğağıź.


май

may (romanization)
май (absolute singular-only)
майҙың (definite genitive singular-only)
майға (dative singular-only)
майҙы (accusative definite singular-only)
майҙа (locative singular-only)
майҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bań (“fat”).
Cognate with
Tatar май (may),
Kazakh май (mai),
Kyrgyz май (may),
Uyghur ماي (may, “oil, butter, fat, grease”).


бал

bal (romanization)
бал (absolute singular-only)
балдың (definite genitive singular-only)
балға (dative singular-only)
балды (accusative definite singular-only)
балда (locative singular-only)
балдан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bạl (“honey”).
Cognate with
Shor пал (“honey”),
Turkish bal (“honey”),
Chuvash пыл (pyl, “honey”).

mead; alcoholic drink fermented from honey and water


сыр

sır (romanization)
сыр (absolute singular)
сырҙар (absolute plural)
сырҙың (definite genitive singular)
сырҙарҙың (definite genitive plural)
сырға (dative singular)
сырҙарға (dative plural)
сырҙы (accusative definite singular)
сырҙарҙы (accusative definite plural)
сырҙа (locative singular)
сырҙарҙа (locative plural)
сырҙан (ablative singular)
сырҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian сыр (syr, “cheese”).

Беҙ һөттән сыр һәм май яһайбыҙ.

Кис еткәс, сыр менән макарон ашарға теләйем.

I want to eat macaroni and cheese for dinner.

Kis yetkəs, sır menən makaron aşarğa teləyem.


каса

kasa (romanization)
каса (absolute singular)
касалар (absolute plural)
касаның (definite genitive singular)
касаларҙың (definite genitive plural)
касаға (dative singular)
касаларға (dative plural)
касаны (accusative definite singular)
касаларҙы (accusative definite plural)
касала (locative singular)
касаларҙа (locative plural)
касанан (ablative singular)
касаларҙан (ablative plural)

From Persian کاسه (kâse).
Compare with
Kazakh, Kyrgyz кесе (kese),
Turkish kâse,
Turkmen käse, etc.


аш

aş (romanization)
аш (absolute singular)
аштар (absolute plural)
аштың (definite genitive singular)
аштарҙың (definite genitive plural)
ашҡа (dative singular)
аштарға (dative plural)
ашты (accusative definite singular)
аштарҙы (accusative definite plural)
ашта (locative singular)
аштарҙа (locative plural)
аштан (ablative singular)
аштарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *aš (“food, meal”), from Proto-Turkic *(i)aĺ (“food, meal”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aš, “food, meal”);
Uzbek osh (“hot meal; pilaf”),
Turkish aş (“cooked food, meal”),
Yakut ас (as, “food, meal”), etc.

Аштың тоҙо сыҡмаған.


ит

it (romanization)
ит (absolute singular-only)
иттең (definite genitive singular-only)
иткә (dative singular-only)
итте (accusative definite singular-only)
иттә (locative singular-only)
иттән (ablative singular-only)

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


тат

tat (romanization)
тат (absolute singular)
таттар (absolute plural)
таттың (definite genitive singular)
таттарҙың (definite genitive plural)
татҡа (dative singular)
таттарға (dative plural)
татты (accusative definite singular)
таттарҙы (accusative definite plural)
татта (locative singular)
таттарҙа (locative plural)
таттан (ablative singular)
таттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *dāt (“good taste”).
Cognate with Uzbek tot (“taste”), Turkmen dat (“taste”), Azerbaijani dad (“taste”).
Also compare derivatives:
Kazakh татым (tatym, “taste”), Kazakh тәтті (tättı, “sweet, palatable”),
Kyrgyz татык (tatık, “taste”), таттуу (tattuu, “sweet”), Southern Altai тату (tatu, “taste, sweet”).

(more specifically) sweet taste, sweetness


шәкәр

head

шәкәр • (şəkər)

ba-noun

шәкәр • (şəkər)

şəkər (romanization)
шәкәр (absolute singular-only)
шәкәрҙең (definite genitive singular-only)
шәкәргә (dative singular-only)
шәкәрҙе (accusative definite singular-only)
шәкәрҙә (locative singular-only)
шәкәрҙән (ablative singular-only)

Borrowed from Persian شکر (šakar, “sugar”).

Шәкәр һауыты.

Шаҡмаҡ шәкәр.

Шәкәр ҡушылмаған.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


икмәк

head

икмәк • (ikmək)

ba-noun

икмәк • (ikmək)

ikmək (romanization)
икмәк (absolute singular-only)
икмәктең (definite genitive singular-only)
икмәккә (dative singular-only)
икмәкте (accusative definite singular-only)
икмәктә (locative singular-only)
икмәктән (ablative singular-only)

Икмәк

From Proto-Turkic *etmek /*ötmek (“bread”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (etmäk, “bread”), Karakhanid [script needed] (ötmäk, “bread”);
Tatar икмәк (ikmäk),
Khakas іпек (ìpek),
Kazakh өтпек (ötpek),
Kumyk экмек (ekmek),
Karachay-Balkar ётмек (ötmek),
Crimean Tatar ötmek,
Azerbaijani əkmək,
Turkish ekmek,
Shor итпек (itpek, “bread”).

cog

Арыш икмәге.

Сөсө икмәк.

Икмәк ҡалайы.

Көлдә бешкән икмәк.

Усаҡ тирәһендәгеләрҙең береһе уға икмәк һондо.

One of those (sitting) around the bonfire held out (some) bread to him.

Usaq tirəhendəgelərźeñ berehe uğa ikmək hondo.


һуған

head

һуған • (huğan)

ba-noun

һуған • (huğan)

huğan (romanization)
һуған (absolute singular-only)
һуғандың (definite genitive singular-only)
һуғанға (dative singular-only)
һуғанды (accusative definite singular-only)
һуғанда (locative singular-only)
һуғандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sogan (“onion”). Cognate with Turkish soğan.


балыҡ

head

балыҡ • (balıq)

ba-noun

балыҡ • (balıq)

balıq (romanization)
балыҡ (absolute singular)
балыҡтар (absolute plural)
балыҡтың (definite genitive singular)
балыҡтарҙың (definite genitive plural)
балыҡҡа (dative singular)
балыҡтарға (dative plural)
балыҡты (accusative definite singular)
балыҡтарҙы (accusative definite plural)
балыҡта (locative singular)
балыҡтарҙа (locative plural)
балыҡтан (ablative singular)
балыҡтарҙан (ablative plural)

Балыҡ

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

At exactly this time, various types of fish spawn.

Tap oşo osorźa törlö balıqtar ıwıldırıq səsə.

Балыҡ майы.

Балыҡ һурпаһы.

Балыҡ һатыусы.

Бешерелгән һәм ыҫланған балыҡтан төрлө салат эшләп була.

Different salads can be made from boiled and smoked fish.

Beşerelgən həm ıślanğan balıqtan törlö salat eşləp bula.


һарымһаҡ

head

һарымһаҡ • (harımhaq)

ba-noun

һарымһаҡ • (harımhaq)

harımhaq (romanization)
һарымһаҡ (absolute singular-only)
һарымһаҡтың (definite genitive singular-only)
һарымһаҡҡа (dative singular-only)
һарымһаҡты (accusative definite singular-only)
һарымһаҡта (locative singular-only)
һарымһаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sarïmsak (“garlic”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (sarmusak) / Old Turkic [script needed] (samursaq, “garlic”);
Kazakh сарымсақ (sarymsaq),
Kyrgyz сарымсак (sarımsak),
Kumyk самурсакъ (samursaq),
Uzbek sarimsoq,
Uyghur سامساق (samsaq),
Turkmen sarymsak,
Azerbaijani sarımsaq,
Turkish sarmısak / sarımsak (“garlic”).

cog

Һарымһаҡ төнәтмәһе склероздан һәм баш шаулауҙан яҡшы сара булып һанала.

Garlic infusion is considered to be a good remedy for senile memory loss and tinnitus.

Harımhaq tönətməhe sklerozdan həm baş şawlawźan yaqşı sara bulıp hanala.

Allium sativum
Allium sativum#Translingual


тоҙ

toź (romanization)
тоҙ (absolute singular-only)
тоҙҙоң (definite genitive singular-only)
тоҙға (dative singular-only)
тоҙҙо (accusative definite singular-only)
тоҙҙа (locative singular-only)
тоҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tūŕ.
Cognate with Tatar тоз (toz), Kazakh тұз (tūz), Kyrgyz туз (tuz), Uzbek tuz, Turkmen duz, Turkish tuz, Tuvan дус (dus), Yakut туус (tuus), Chuvash тӑвар (tăvar, “salt”).

Таш тоҙ.

Дингеҙ тоҙо.

Аштың тоҙо сыҡмаған.

Тоҙ ятҡылығы.


сәй

säy (romanization)
сәй (absolute singular-only)
сәйҙең (definite genitive singular-only)
сәйгә (dative singular-only)
сәйҙе (accusative definite singular-only)
сәйҙә (locative singular-only)
сәйҙән (ablative singular-only)

From Persian چای (čây),
Sanskrit चाय (cāya),
from Sinitic 茶 (MC drae, “tea”).
Cognate with
Southern Altai, Kyrgyz, Karakalpak чай (çay),
Kazakh шай (şai),
Karachay-Balkar шай (şay),
Tatar чәй (çäy),
Uzbek choy,
Uyghur چاي (chay),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish, Turkmen çay (“tea”), etc.

Күк сәй.

Ҡаты сәй.

Байрам булды ниһә, ауылда ҡатын-ҡыҙҙар сәйгә йөрөшөр ине.

On holidays, women in villages would visit each other for tea.

Bayram buldı nihə, awılda qatın-qıźźar səygə yöröşör ine.

Таҡта сәй.


һөт

höt (romanization)
һөт (absolute singular-only)
һөттөң (definite genitive singular-only)
һөткә (dative singular-only)
һөттө (accusative definite singular-only)
һөттә (locative singular-only)
һөттән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sǖt (“milk”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süt, “milk”);
Tatar сөт (söt),
Kazakh сүт (süt),
Kyrgyz сүт (süt),
Karachay-Balkar сют (süt), Kumyk сют (süt),
Uzbek sut,
Uyghur سۈت (süt),
Southern Altai сӱт (süt),
Khakas сӱт (süt),
Tuvan сүт (süt),
Yakut үүт (üüt),
Turkmen süýt,
Turkish süt,
Azerbaijani süd,
Chuvash сӗт (sĕt),
etc.

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.


бысаҡ

head

бысаҡ • (bısaq)

ba-noun

бысаҡ • (bısaq)

bısaq (romanization)
бысаҡ (absolute singular)
бысаҡтар (absolute plural)
бысаҡтың (definite genitive singular)
бысаҡтарҙың (definite genitive plural)
бысаҡҡа (dative singular)
бысаҡтарға (dative plural)
бысаҡты (accusative definite singular)
бысаҡтарҙы (accusative definite plural)
бысаҡта (locative singular)
бысаҡтарҙа (locative plural)
бысаҡтан (ablative singular)
бысаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bïčgak (“knife”), from Proto-Turkic *bïč- (“to cut”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (bïčaq, “knife”);
Tatar пычак (pıçaq),
Kazakh пышақ (pyşaq),
Kyrgyz бычак (bıcak),
Southern Altai бычак (bïčak),
Karachay-Balkar бычакъ (bıçaq),
Kumyk бичакъ (biçaq),
Khakas пычах (pıçax),
Shor пычақ (pïčaq),
Tuvan бижек (bijek),
Uzbek pichoq,
Uyghur پىچاق (pichaq),
Turkish bıçak,
Azerbaijani bıçaq,
Turkmen pyçak,
Yakut быһах (bıhaq), etc.

cog

Үткер бысаҡ.

Бысаҡ осонда ваҡ тоҙ һалып болғағыҙ.

Put (some) fine salt on the knifepoint and stir.


асы

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ačïğ, “bitter, sour”);
Yakut аһыы (ahıı, “bitter, sour, spicy”),
Chuvash йӳҫек (jüś̬ek, “bitter, sour”), etc.
Compare Bashkir әсе (əse, “bitter, sour”) from the same archetype.


айран

ayran (romanization)
айран (absolute singular-only)
айрандың (definite genitive singular-only)
айранға (dative singular-only)
айранды (accusative definite singular-only)
айранда (locative singular-only)
айрандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *ayran.
Cognate with
Tatar әйрән (äyrän),
Kazakh айран (airan),
Turkish ayran.


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


ҡәләмфер

head

ҡәләмфер • (qələmfer)

ba-noun

ҡәләмфер • (qələmfer)

qələmfer (romanization)
ҡәләмфер (absolute singular-only)
ҡәләмферҙең (definite genitive singular-only)
ҡәләмфергә (dative singular-only)
ҡәләмферҙе (accusative definite singular-only)
ҡәләмферҙә (locative singular-only)
ҡәләмферҙән (ablative singular-only)


борос

boros (romanization)
борос (absolute singular-only)
боростоң (definite genitive singular-only)
боросҡа (dative singular-only)
боросто (accusative definite singular-only)
бороста (locative singular-only)
боростан (ablative singular-only)

From Persian مرچ (morč, “pepper”), ultimately from Sanskrit मरिच (marica).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (murč, “Piper nigrum”);
Kazakh бұрыш (būryş),
Kyrgyz мурч (murc),
Uzbek murch,
Turkmen burç (“pepper”).


һурпа

hurpa (romanization)
һурпа (absolute singular-only)
һурпаның (definite genitive singular-only)
һурпа (dative singular-only)
һурпаны (accusative definite singular-only)
һурпала (locative singular-only)
һурпанан (ablative singular-only)

Ultimately from Persian شوربا (šurbâ, “a kind of soup”), compound of شور (šur, “salty”) and با (bâ, “soup”).
The development of initial h- in Bashkir remains to be explained.

Тауыҡ һурпаһы.

Ҡайнап торған һурпаға кесерткән япрағын, ҡыҙҙырылған йәшелсәләрҙе, йәшел һуғанды өҫтәп, 20-25 минут ҡайнатығыҙ.

Add nettle leaves, fried vegetables, green onion to the boiling broth, and boil it for 20-25 minutes.

Qaynap torğan hurpağa kesertkən yaprağın, qıźźırılğan yəşelsələrźe, yəşel huğandı öśtəp, 20-25 minut qaynatığıź.


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn, you will just sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


сәйнүк

head

сәйнүк • (səynük)

ba-noun

сәйнүк • (səynük)

səynük (romanization)
сәйнүк (absolute singular)
сәйнүктәр (absolute plural)
сәйнүктең (definite genitive singular)
сәйнүктәрҙең (definite genitive plural)
сәйнүккә (dative singular)
сәйнүктәргә (dative plural)
сәйнүкте (accusative definite singular)
сәйнүктәрҙе (accusative definite plural)
сәйнүктә (locative singular)
сәйнүктәрҙә (locative plural)
сәйнүктән (ablative singular)
сәйнүктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәйнүктәрҙең

сәйнүктәрҙән

From Russian ча́йник (čájnik, “tea pot”).
The first syllable is influenced by сәй (səy, “tea”).
Cognate with
Kazakh шәйнек (şäinek),
Kyrgyz чайнек (caynek),
Uzbek choynak,
Azerbaijani, Crimean Tatar çaynik, etc.

tea kettle (in which water is boiled for tea)


самауыр

head

самауыр • (samawır)

ba-noun

самауыр • (samawır)

samawır (romanization)
самауыр (absolute singular)
самауырҙар (absolute plural)
самауырҙың (definite genitive singular)
самауырҙарҙың (definite genitive plural)
самауырға (dative singular)
самауырҙарға (dative plural)
самауырҙы (accusative definite singular)
самауырҙарҙы (accusative definite plural)
самауырҙа (locative singular)
самауырҙарҙа (locative plural)
самауырҙан (ablative singular)
самауырҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

самауырҙарҙың

самауырҙарға

самауырҙарҙы

самауырҙарҙа

самауырҙарҙан

From Russian самова́р (samovár, literally “self-boiler”).
Cognate with
Kazakh самауыр (samauyr),
Kyrgyz самоор (samoor),
Uzbek, Azerbaijani samovar,
Turkish semaver, etc.

bor

Самауыр ҡайнатыу.

Самауырҙан ҡуйы боҫ күтәрелде.

Ярар, балам, самауыр ҡуйып ыҙаланма. Ваҡытым да юҡ.

OK, my child, don't bother to set a samovar, I don't have time anyway.

Yarar, balam, samawır quyıp ıźalanma. Vaqıtım da yuq.


ҡамыр

head

ҡамыр • (qamır)

ba-noun

ҡамыр • (qamır)

qamır (romanization)
ҡамыр (absolute singular-only)
ҡамырҙың (definite genitive singular-only)
ҡамырға (dative singular-only)
ҡамырҙы (accusative definite singular-only)
ҡамырҙа (locative singular-only)
ҡамырҙан (ablative singular-only)

From Persian خمیر (xamir, “dough, paste”).
Cognate with
Kazakh қамыр (qamyr),
Uzbek xamir,
Crimean Tatar qamır,
Turkmen hamyr,
Turkish hamur,
Azerbaijani xəmir (“dough, paste”), etc.

Сөсө ҡамыр.


йыуаса

head

йыуаса • (yıwasa)

ba-noun

йыуаса • (yıwasa)

yıwasa (romanization)
йыуаса (absolute singular-only)
йыуасаның (definite genitive singular-only)
йыуаса (dative singular-only)
йыуасаны (accusative definite singular-only)
йыуасала (locative singular-only)
йыуасанан (ablative singular-only)

In Bashkir cuisine, deep-fried pieces of unleavened dough, served with tea


бауырһаҡ

head

бауырһаҡ • (bawırhaq)

ba-noun

бауырһаҡ • (bawırhaq)

bawırhaq (romanization)
бауырһаҡ (absolute singular-only)
бауырһаҡтың (definite genitive singular-only)
бауырһаҡҡа (dative singular-only)
бауырһаҡты (accusative definite singular-only)
бауырһаҡта (locative singular-only)
бауырһаҡтан (ablative singular-only)

From *bagïrsak (“intestines, visceral organs of animals; deep-fried pieces of unleavened dough”). Apparently related to *biagïr (“liver”).
Presumably, this dish was originally deep-fried in fat melted from sheep visceras, hence the semantic shift.
Cognate with
Old Uyghur baγarsuq (“intestines, viscera”),
Turkish bağırsak (“intestine”);
Kazakh бауырсақ (bauyrsaq, “pieces of deep-fried dough”), Kyrgyz боорсок (boorsok), Southern Altai борсок (borsok, “pieces of deep-fried dough”), Uzbek boʻgʻirsoq, Tuvan боорзак (boorzak), бовурзак (bovurzak), etc.


симешкә

head

симешкә • (simeşkə)

ba-noun

симешкә • (simeşkə)

simeşkə (romanization)
симешкә (absolute singular-only)
симешкәнең (definite genitive singular-only)
симешкә (dative singular-only)
симешкәне (accusative definite singular-only)
симешкәлә (locative singular-only)
симешкәнән (ablative singular-only)

From Russian семечки (semečki, “sunflower seeds”).
Cognate with
Uyghur سېمىشكا (sëmishka, “sunflower seeds”).

cog

Симешкә майы.

(colloquial) sunflower seeds, especially roasted and ready to eat


таба

taba (romanization)
таба (absolute singular)
табалар (absolute plural)
табаның (definite genitive singular)
табаларҙың (definite genitive plural)
табаға (dative singular)
табаларға (dative plural)
табаны (accusative definite singular)
табаларҙы (accusative definite plural)
табала (locative singular)
табаларҙа (locative plural)
табанан (ablative singular)
табаларҙан (ablative plural)

From Persian تابه (tâbe, “frying pan”).
Cognate with Kazakh таба (taba), Uzbek tova, Turkish tava (“frying pan”).

Табала бешкән ризыҡ.


бутҡа

butqa (romanization)
бутҡа (absolute singular)
бутҡалар (absolute plural)
бутҡаның (definite genitive singular)
бутҡаларҙың (definite genitive plural)
бутҡаға (dative singular)
бутҡаларға (dative plural)
бутҡаны (accusative definite singular)
бутҡаларҙы (accusative definite plural)
бутҡала (locative singular)
бутҡаларҙа (locative plural)
бутҡанан (ablative singular)
бутҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *botka (“porridge”).
Cognate with
Kazakh ботқа (botqa),
Kyrgyz ботко (botko),
Southern Altai ботко (botko),
Khakas потхы (potxı),
Uzbek bo'tqа,
Uyghur بوتقا (botqa, “porridge, cereal dish”).

ярма

grain(s), cereal(s) from which this dish is cooked

a dish made of any kind of grain / cereal boiled in milk or water, typically stirred until thick porridge; kasha, gruel


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).


сәтләүек

head

сәтләүек • (sətləwek)

ba-noun

сәтләүек • (sətləwek)

sətləwek (romanization)
сәтләүек (absolute singular)
сәтләүектәр (absolute plural)
сәтләүектең (definite genitive singular)
сәтләүектәрҙең (definite genitive plural)
сәтләүеккә (dative singular)
сәтләүектәргә (dative plural)
сәтләүекте (accusative definite singular)
сәтләүектәрҙе (accusative definite plural)
сәтләүектә (locative singular)
сәтләүектәрҙә (locative plural)
сәтләүектән (ablative singular)
сәтләүектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәтләүектәрҙең

сәтләүектәргә

сәтләүектәрҙе

сәтләүектәрҙә

сәтләүектәрҙән

Cognate with
Tatar чикләвек (çikläwek),
Kazakh шаттауық (şattauyq, “hazelnut”),
Karachay-Balkar чёртлеуюк (çörtleuyuk, “nut”).


ҡорот

qorot (romanization)
ҡорот (absolute singular-only)
ҡороттоң (definite genitive singular-only)
ҡоротҡа (dative singular-only)
ҡоротто (accusative definite singular-only)
ҡоротта (locative singular-only)
ҡороттан (ablative singular-only)

From *qūrut / *qūrt (“cheese in round balls”), from Proto-Turkic *kūrï- (“dry”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qurut, “qurut”);
Tatar корт (qort), Kazakh құрт (qūrt), Kyrgyz курут (kurut), Uzbek qurt, Turkmen gurt, Khakas хурут (xurut), Tuvan курут (kurut, “dried cheese”).

Өс баш ҡорот.

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.
Yerek tötönönə ıśtalğan qorot.
Qurut treated with alder smoke.

cheese made from drained sour milk and dried in balls, typical of nomadic Turkic cuisines; qurut


шама

head

шама • (şama)

ba-noun

шама • (şama)

şama (romanization)
шама (absolute singular-only)
шаманың (definite genitive singular-only)
шамаҡа (dative singular-only)
шаманы (accusative definite singular-only)
шамала (locative singular-only)
шаманан (ablative singular-only)

Perhaps from a Sinitic source.
Cognate with
Tatar, Kazakh, Uyghur шама (şama),
Kyrgyz чама (cama),
Uzbek shama, etc.

tea leaves left after tea is brewed and served


былау

head

былау • (bılaw)

ba-noun

былау • (bılaw)

bılaw (romanization)
былау (absolute singular)
былауҙар (absolute plural)
былауҙың (definite genitive singular)
былауҙарҙың (definite genitive plural)
былауға (dative singular)
былауҙарға (dative plural)
былауҙы (accusative definite singular)
былауҙарҙы (accusative definite plural)
былауҙа (locative singular)
былауҙарҙа (locative plural)
былауҙан (ablative singular)
былауҙарҙан (ablative plural)


аҙыҡ

head

аҙыҡ • (aźıq)

ba-noun

аҙыҡ • (aźıq)

aźıq (romanization)
аҙыҡ (absolute singular-only)
аҙыҡтың (definite genitive singular-only)
аҙыҡҡа (dative singular-only)
аҙыҡты (accusative definite singular-only)
аҙыҡта (locative singular-only)
аҙыҡтан (ablative singular-only)

From *azuq (“food”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (azuq, “food”);
Kazakh азық (azyq),
Uzbek oziq,
Turkish azık,
Yakut ыһык (ıhık, “food”),
etc.


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply


аҙыҡ-түлек

head

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

ba-noun

аҙыҡ-түлек • (aźıq-tülek)

aźıq-tülek (romanization)
аҙыҡ-түлек (absolute singular)
аҙыҡ-түлектәр (absolute plural)
аҙыҡ-түлектең (definite genitive singular)
аҙыҡ-түлектәрҙең (definite genitive plural)
аҙыҡ-түлеккә (dative singular)
аҙыҡ-түлектәргә (dative plural)
аҙыҡ-түлекте (accusative definite singular)
аҙыҡ-түлектәрҙе (accusative definite plural)
аҙыҡ-түлектә (locative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙә (locative plural)
аҙыҡ-түлектән (ablative singular)
аҙыҡ-түлектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

аҙыҡ-түлектең

аҙыҡ-түлеккә

аҙыҡ-түлекте

аҙыҡ-түлектә

аҙыҡ-түлектән

аҙыҡ-түлектәр

аҙыҡ-түлектәрҙең

аҙыҡ-түлектәргә

аҙыҡ-түлектәрҙе

аҙыҡ-түлектәрҙә

аҙыҡ-түлектәрҙән

[ɑˌðɤ̆q.tʰɵˈlɪ̆kʰ]

а‧ҙыҡ-тү‧лек

Cognate with
Tatar азык-төлек (azıq-tölek),
Kazakh азық-түлік (azyq-tülık),
Kyrgyz азык-түлүк (azık-tülük),
Uyghur ئوزۇق-تۈلۈك (ozuq-tülük),
Khakas азых-тӱлӱк (azıx-tülük, “food supplies”).


тәмле

head

тәмле • (təmle)

ba-adj

тәмле • (təmle)

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell (and) great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.


тәмһеҙ

head

тәмһеҙ • (təmheź)

ba-adj

тәмһеҙ • (təmheź)


тәм

təm (romanization)
тәм (absolute singular)
тәмдәр (absolute plural)
тәмдең (definite genitive singular)
тәмдәрҙең (definite genitive plural)
тәмгә (dative singular)
тәмдәргә (dative plural)
тәмде (accusative definite singular)
тәмдәрҙе (accusative definite plural)
тәмдә (locative singular)
тәмдәрҙә (locative plural)
тәмдән (ablative singular)
тәмдәрҙән (ablative plural)

From Persian طعم (ta'm),
from Arabic طَعْم (ṭaʕm, “taste”).
Cognate with
Kazakh дәм (däm, “taste”),
Nogai даьм (däm, “taste”),
Kyrgyz таам (taam), даам (daam),
Uyghur تەم (tem),
Uzbek ta'm (“taste”).

Бал тәме — йәйҙең йәме.
Bal təme — yəyźeñ yəme.
The taste of honey is the summer's cream.


ҡымыҙ

head

ҡымыҙ • (qımıź)

ba-noun

ҡымыҙ • (qımıź)

qımıź (romanization)
ҡымыҙ (absolute singular-only)
ҡымыҙҙың (definite genitive singular-only)
ҡымыҙға (dative singular-only)
ҡымыҙҙы (accusative definite singular-only)
ҡымыҙҙа (locative singular-only)
ҡымыҙҙан (ablative singular-only)

From Common Kipchak *qïmïz (“koumiss”), from Proto-Turkic *kumɨŕ (“koumiss”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qïmïz), Old Uyghur [script needed] (qumuz, “koumiss”);
Tatar кымыз (qımız),
Kazakh қымыз (qymyz),
Kyrgyz кымыз (kımız),
Southern Altai кымыс (kïmïs),
Uzbek qimiz,
Turkish kımız,
Khakas хымыс (xımıs),
Tuvan хымыс (xımıs),
Yakut кымыс (kımıs, “koumiss”).
Evidence exists that this term might originally have had the meaning of "sour". Note, for instance,
Karakhanid [script needed] (qïmïz almïla, “sour apple”), as attested in Dīwān Lughāt al-Turk,
Uzbek qimizak (“sour-sweet”),
and botanic terms in different languages, all denoting plants with a sour taste:
Bashkir ҡымыҙлыҡ (qımıźlıq, “Polygonum alpinum”),
Kazakh қымыздық (qymyzdyq, “Rumex spp.”),
Kyrgyz кымыздык (kımızdık, “Bistorta officinalis, syn. Polygonum bistorta”),
Tuvan хымыс-сиген (xımıs-sigen, “Rumex spp.”).

cog

koumiss, fermented dairy product made from mare's milk, typical of nomadic Turkic cuisines


эремсек

eremsek (romanization)
эремсек (absolute singular-only)
эремсектең (definite genitive singular-only)
эремсеккә (dative singular-only)
эремсекте (accusative definite singular-only)
эремсектә (locative singular-only)
эремсектән (ablative singular-only)

From the verb iri- "to curdle (of milk)".
Cognate with
Tatar эремчек (eremçek),
Kazakh ірімшік (ırımşık),
Kyrgyz иримчик (irimcik),
Southern Altai иримчик (irimčik, “cottage cheese”).

Kazakh ірімшік (ırımşık)


ҡаймаҡ

qaymaq (romanization)
ҡаймаҡ (absolute singular-only)
ҡаймаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡаймаҡҡа (dative singular-only)
ҡаймаҡты (accusative definite singular-only)
ҡаймаҡта (locative singular-only)
ҡаймаҡтан (ablative singular-only)

Inherited from Proto-Turkic *kańak (“kaymak”), which is possibly a suffix-derived noun from an unattested verbal stem *qaj̃- with the affix -maq.
The alternative form qayaq ~ qaj̃aq ~ qanaq, which is attested in Old Turkic and in some of the Siberian Turkic languages, appears to have derived from the same verb stem with the different affix -aq.
Cognate with
Kazakh қаймақ (qaimaq, “cream”),
Kyrgyz каймак (kaymak), Southern Altai каймак (kaymak),
Karachay-Balkar къаймакъ (qaymaq),
Uzbek qaymoq,
Uyghur قايماق (qaymaq),
Azerbaijani qaymaq,
Turkish kaymak (“creamy dairy product”),
Northern Altai каймак (kaymak),
etc.

inh+

milkfat, smetana, cream separated from fresh cow milk (typically of thick to frozen solid consistency)


ҡатыҡ

head

ҡатыҡ • (qatıq)

ba-noun

ҡатыҡ • (qatıq)

qatıq (romanization)
ҡатыҡ (absolute singular-only)
ҡатыҡтың (definite genitive singular-only)
ҡатыҡҡа (dative singular-only)
ҡатыҡты (accusative definite singular-only)
ҡатыҡта (locative singular-only)
ҡатыҡтан (ablative singular-only)

From *qatïq "soured milk product"; earlier meaning "something added to soup or eaten with bread; dish seasoning, dressing, condiment".
A suffix-derived noun from the well-attested verbal stem *qat- "to add; season a dish".
Cognate with
Kazakh қатық (qatyq),
Kyrgyz катык (katık),
Uzbek qatiq,
Uyghur قېتىق (qëtiq),
Crimean Tatar qatıq,
Turkmen gatyk,
Azerbaijani qatıq (“creamy dairy product”),
etc.


ҡырғыс

head

ҡырғыс • (qırğıs)

ba-noun

ҡырғыс • (qırğıs)

qırğıs (romanization)
ҡырғыс (absolute singular)
ҡырғыстар (absolute plural)
ҡырғыстың (definite genitive singular)
ҡырғыстарҙың (definite genitive plural)
ҡырғысҡа (dative singular)
ҡырғыстарға (dative plural)
ҡырғысты (accusative definite singular)
ҡырғыстарҙы (accusative definite plural)
ҡырғыста (locative singular)
ҡырғыстарҙа (locative plural)
ҡырғыстан (ablative singular)
ҡырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырғыстарҙың

ҡырғыстарҙан

[qɯ̞r.ˈʁɯ̞s]

ҡыр- "to scrape, grate" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kazakh қырғыш (qyrğyş, “scraper”), Uzbek qirgʻich (“grater”), Southern Altai кыргыш (kïrgïš, “scraper”), Kumyk къыргъыч (qırğıç, “scraper, grater”).


кәстрүл

head

кәстрүл • (kəstrül)

ba-noun

кәстрүл • (kəstrül)

kəstrül (romanization)
кәстрүл (absolute singular)
кәстрүлдәр (absolute plural)
кәстрүлдең (definite genitive singular)
кәстрүлдәрҙең (definite genitive plural)
кәстрүлгә (dative singular)
кәстрүлдәргә (dative plural)
кәстрүлде (accusative definite singular)
кәстрүлдәрҙе (accusative definite plural)
кәстрүлдә (locative singular)
кәстрүлдәрҙә (locative plural)
кәстрүлдән (ablative singular)
кәстрүлдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәстрүлдәрҙең

кәстрүлдәргә

кәстрүлдәрҙе

кәстрүлдәрҙә

кәстрүлдәрҙән

From Russian кастрю́ля (kastrjúlja, “pot”).
Compare with
Tatar кәстрүл (kästrül),
Kazakh кәстрөл (käströl, “pot”).


ҡаҙан

head

ҡаҙан • (qaźan)

ba-noun

ҡаҙан • (qaźan)

qaźan (romanization)
ҡаҙан (absolute singular)
ҡаҙандар (absolute plural)
ҡаҙандың (definite genitive singular)
ҡаҙандарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙанға (dative singular)
ҡаҙандарға (dative plural)
ҡаҙанды (accusative definite singular)
ҡаҙандарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙанда (locative singular)
ҡаҙандарҙа (locative plural)
ҡаҙандан (ablative singular)
ҡаҙандарҙан (ablative plural)

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.

cauldron; a large bowl-shaped pot used for cooking food over an open flame


ҡалаҡ

qalaq (romanization)
ҡалаҡ (absolute singular)
ҡалаҡтар (absolute plural)
ҡалаҡтың (definite genitive singular)
ҡалаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалаҡҡа (dative singular)
ҡалаҡтарға (dative plural)
ҡалаҡты (accusative definite singular)
ҡалаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалаҡта (locative singular)
ҡалаҡтарҙа (locative plural)
ҡалаҡтан (ablative singular)
ҡалаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kalgak (“spoon; scoop; oar”).
Cognate with Kazakh қалақ (qalaq, “scoop, skimmer, spatula”),
Kyrgyz калак (kalak, “scoop; oar”),
Southern Altai калак (kalak, “scoop; oar”), Southern Altai калбак (kalbak, “spoon”),
Crimean Tatar qalaq (“oar; spatula”),
Uzbek qalaq (“scoop”),
Uyghur قالاق (qalaq, “scoop”),
Khakas халғах (xalğax, “twirling stick”),
Tuvan калгак (kalgak, “ladle”),
etc.


сипарат

siparat (romanization)
сипарат (absolute singular)
сипараттар (absolute plural)
сипараттың (definite genitive singular)
сипараттарҙың (definite genitive plural)
сипаратҡа (dative singular)
сипараттарға (dative plural)
сипаратты (accusative definite singular)
сипараттарҙы (accusative definite plural)
сипаратта (locative singular)
сипараттарҙа (locative plural)
сипараттан (ablative singular)
сипараттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сипараттарҙың

сипараттарға

сипараттарҙы

сипараттарҙа

сипараттарҙан

From Russian сепара́тор (separátor, “separator”).

bor

(colloquial, sub-standard) milk separator


сәнске

head

сәнске • (sənske)

ba-noun

сәнске • (sənske)

sənske (romanization)
сәнске (absolute singular)
сәнскеләр (absolute plural)
сәнскенең (definite genitive singular)
сәнскеләрҙең (definite genitive plural)
сәнскегә (dative singular)
сәнскеләргә (dative plural)
сәнскене (accusative definite singular)
сәнскеләрҙе (accusative definite plural)
сәнскелә (locative singular)
сәнскеләрҙә (locative plural)
сәнскенән (ablative singular)
сәнскеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнскеләрҙең

сәнскеләрҙән

сәнс (səns, “pierce”) + -ке (-ke, “instrument suffix”).
Compare to
Tatar чәнечке (çäneçke, “fork”),
Kazakh шанышқы (şanyşqy, “fork”),
Uzbek sanchqi (“fork”).


уҡлау

uqlaw (romanization)
уҡлау (absolute singular)
уҡлауҙар (absolute plural)
уҡлауҙың (definite genitive singular)
уҡлауҙарҙың (definite genitive plural)
уҡлауға (dative singular)
уҡлауҙарға (dative plural)
уҡлауҙы (accusative definite singular)
уҡлауҙарҙы (accusative definite plural)
уҡлауҙа (locative singular)
уҡлауҙарҙа (locative plural)
уҡлауҙан (ablative singular)
уҡлауҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *oklagu (“rolling pin”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (oqlağu, “round (?)”);
Tatar уклау (uqlaw, “rolling pin”),
Kazakh оқтау (oqtau, “rolling pin”),
Kumyk окълав (oqlaw, “rolling pin”),
Uzbek oʻqlov (“rolling pin”),
Turkish oklava (“rolling pin”), etc.


туңдырма

head

туңдырма • (tuñdırma)

ba-noun

туңдырма • (tuñdırma)

tuñdırma (romanization)
туңдырма (absolute singular)
туңдырмалар (absolute plural)
туңдырманың (definite genitive singular)
туңдырмаларҙың (definite genitive plural)
туңдырмаға (dative singular)
туңдырмаларға (dative plural)
туңдырманы (accusative definite singular)
туңдырмаларҙы (accusative definite plural)
туңдырмала (locative singular)
туңдырмаларҙа (locative plural)
туңдырманан (ablative singular)
туңдырмаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

туңдырмаларҙың

туңдырмаларға

туңдырмаларҙы

туңдырмаларҙа

туңдырмаларҙан

Synchronously, туңдыр- (tuñdır-, “to freeze”) + -ма (-ma, suffix forming an abstract noun related to the action's process or result).
Apparently calqued from Ottoman Turkish طوڭدرمه (toñdïrma, “ice cream”).
Cognate with Kyrgyz тоңдурма (toŋdurma), Southern Altai тоҥдырма (toŋdïrma), Azerbaijani dondurma, Turkish dondurma, Turkmen doňdurma, etc.

bor

Туңдырма яратмаған бала була микән?

Can there be a child who doesn't like ice cream?


иләк

head

иләк • (ilək)

ba-noun

иләк • (ilək)

ilək (romanization)
иләк (absolute singular)
иләктәр (absolute plural)
иләктең (definite genitive singular)
иләктәрҙең (definite genitive plural)
иләккә (dative singular)
иләктәргә (dative plural)
иләкте (accusative definite singular)
иләктәрҙе (accusative definite plural)
иләктә (locative singular)
иләктәрҙә (locative plural)
иләктән (ablative singular)
иләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *elgek (“sieve”).
Cognate with
Kazakh елек (elek),
Kyrgyz элек (elek) / элгек (elgek),
Southern Altai элгек (elgek),
Uzbek elak,
Uyghur ئەلگەك (elgek),
Khakas илгек (ilgek),
Azerbaijani ələk,
Turkish elek,
Chuvash ала (ala, “sieve”), etc.


ҡоймаҡ

qoymaq (romanization)
ҡоймаҡ (absolute singular-only)
ҡоймаҡтың (definite genitive singular-only)
ҡоймаҡҡа (dative singular-only)
ҡоймаҡты (accusative definite singular-only)
ҡоймаҡта (locative singular-only)
ҡоймаҡтан (ablative singular-only)

Cognate with
Kazakh құймақ (qūimaq),
Kyrgyz куймак (kuymak),
Uzbek quymoq,
Uyghur قۇيماق (quymaq, “pancake”),
etc.


ҡаҙы

head

ҡаҙы • (qaźı)

ba-noun

ҡаҙы • (qaźı)

qaźı (romanization)
ҡаҙы (absolute singular-only)
ҡаҙының (definite genitive singular-only)
ҡаҙы (dative singular-only)
ҡаҙыны (accusative definite singular-only)
ҡаҙыла (locative singular-only)
ҡаҙынан (ablative singular-only)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (qazï, “horse abdomen fat and sausage made of it”);
Kazakh қазы (qazy),
Kyrgyz казы (kazı),
Uzbek qazi,
Uyghur قېزى (qëzi, “horse fat; the sausage”),
Khakas хазы (xazı, “horse abdomen fat”),
etc.

cog

sausage made of horse fat and meat, typical of nomadic Turkic cuisines


әсе

From Proto-Turkic *āčïg (“bitter, acid”).
A palatal parallel development, compare Bashkir асы (ası, “bitter, sour”) from the same archetype.


сөсө

head

сөсө • (sösö)

ba-adj

сөсө • (sösö)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (süčiğ, “sweet”);
Tatar төче (töçe, “fresh, unsalted”),
Kazakh тұщы (tūşy, “unsalted”),
Kyrgyz чүчү (cücü, “sweet”),
Uzbek chuchuk (“sweet, unsalted”);
Turkish sücü (“wine”).

cog

(food) unsalted or undersalted; unspiced or underspiced

(fermented milk foods) insufficiently fermented, underfermented


эсеү

Эсер алдынан яҡшылап һелкегеҙ.

Йылы көйөнсә көнөнә өс-биш тапҡыр эсегеҙ.

Drink (it) warm three to five times a day.

Yılı köyönsə könönə ös-biş tapqır esegeź.

Был һыуҙы эскән һәр кем йәнә һыуһар, ә Мин биргән һыуҙы эскән кеше бер ҡасан да һыуһамаҫ. (John 4:13-14.)

Everyone who drinks this water will again get thirsty, but the person who drinks the water I give will never get thirsty.

Bıl hıwźı eskən hər kem yənə hıwhar, ə Min birgən hıwźı eskən keşe ber qasan da hıwhamaś.

(transitive, intransitive) to drink, consume alcohol


һемереү

From Proto-Turkic *simü- (“to suck, swallow”).

inh

Айрат үҙе кеүек тиҫтерҙәре менән урам ҡыҙырҙы, һыра һемерҙе, тәмәке тартты.

Ayrat, with his age-mates like himself, wandered around streets, swilled beer, smoked tobacco.

Ayrat üźe kewek tiśterźəre menən uram qıźırźı, hıra hemerźe, təməke tarttı.


баҙыян

head

баҙыян • (baźıyan)

ba-noun

баҙыян • (baźıyan)

baźıyan (romanization)
баҙыян (absolute singular-only)
баҙыяндың (definite genitive singular-only)
баҙыянға (dative singular-only)
баҙыянды (accusative definite singular-only)
баҙыянда (locative singular-only)
баҙыяндан (ablative singular-only)

[bɑ.ðɯ̞ˈjɑn]

From Persian بادیان (bâdiyân, “Illicium verum”).
Cognate with Kazakh бәден (bäden, “anise”), Azerbaijani badyan (“Japanese star anise”).

cog

Illicium verum
Illicium verum#Translingual

Illicium anisatum
Illicium anisatum#Translingual


сынаяҡ

head

сынаяҡ • (sınayaq)

ba-noun

сынаяҡ • (sınayaq)

sınayaq (romanization)
сынаяҡ (absolute singular)
сынаяҡтар (absolute plural)
сынаяҡтың (definite genitive singular)
сынаяҡтарҙың (definite genitive plural)
сынаяҡҡа (dative singular)
сынаяҡтарға (dative plural)
сынаяҡты (accusative definite singular)
сынаяҡтарҙы (accusative definite plural)
сынаяҡта (locative singular)
сынаяҡтарҙа (locative plural)
сынаяҡтан (ablative singular)
сынаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сынаяҡтарҙың

сынаяҡтарҙан

From *čïnï-ayaq (“cup; bowl”), a composition of Persian چینی (čini, “porcelain”) + Proto-Turkic *ańak (“vessel, cup”).
Cognate with
Tatar чынаяк (çınayak, “cup”), Southern Altai чын-айак (čïn-ayak), Kazakh шыныаяқ (şynyaäq, “cup”), Khakas сыны аях (sını ayax, “porcelain cup”), Uzbek chinoyoq (“porcelain cup”), Turkmen çanak (“bowl; cup”), Azerbaijani çanaq (“bowl”).

cog

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.