юрған

head

юрған • (yurğan)

ba-noun

юрған • (yurğan)

yurğan (romanization)
юрған (absolute singular)
юрғандар (absolute plural)
юрғандың (definite genitive singular)
юрғандарҙың (definite genitive plural)
юрғанға (dative singular)
юрғандарға (dative plural)
юрғанды (accusative definite singular)
юрғандарҙы (accusative definite plural)
юрғанда (locative singular)
юрғандарҙа (locative plural)
юрғандан (ablative singular)
юрғандарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *yogurgan (“blanket”). Cognate with Old Uyghur [script needed] (joğurqan, “blanket”); Tatar юрган (yurgan), Kyrgyz жууркан (juurkan)/жуурткан (juurtkan),
Southern Altai јууркан (ǰuurkan), Kumyk ювургъан (yuwurğan), Turkmen ýorgan, Azerbaijani yorğan (“blanket”), Turkish yorgan (“comforter”), Khakas чорған (çorğan), Tuvan чоорган (çoorgan), etc.

cog

Көҙ көндәрен йылы юрғанға уранып, эҫе ҡәһүә ғына эсеп ултырырһың.

In the autumn days, you will sit rolling yourself in a warm blanket and drinking hot coffee.

Köź köndəren yılı yurğanğa uranıp, eśe qəhwə ğına esep ultırırhıñ.


табут

tabut (romanization)
табут (absolute singular)
табуттар (absolute plural)
табуттың (definite genitive singular)
табуттарҙың (definite genitive plural)
табутҡа (dative singular)
табуттарға (dative plural)
табутты (accusative definite singular)
табуттарҙы (accusative definite plural)
табутта (locative singular)
табуттарҙа (locative plural)
табуттан (ablative singular)
табуттарҙан (ablative plural)


инша

head

инша • (inşa)

ba-noun

инша • (inşa)

inşa (romanization)
инша (absolute singular)
иншалар (absolute plural)
иншаның (definite genitive singular)
иншаларҙың (definite genitive plural)
иншаға (dative singular)
иншаларға (dative plural)
иншаны (accusative definite singular)
иншаларҙы (accusative definite plural)
иншала (locative singular)
иншаларҙа (locative plural)
иншанан (ablative singular)
иншаларҙан (ablative plural)

bor

Arabic إِنْشَاء (ʔinšāʔ)

(high school) composition, essay (written by a student)


Ғайса

head

Ғайса • (Ğaysa)

ba-proper noun

Ғайса • (Ğaysa)

Ğaysa (romanization)
Ғайса (absolute singular-only)
Ғайсаның (definite genitive singular-only)
Ғайса (dative singular-only)
Ғайсаны (accusative definite singular-only)
Ғайсала (locative singular-only)
Ғайсанан (ablative singular-only)

Adapted from Arabic عِيسَى (ʕīsā). Compare to Tatar Гайсә (Ğaysä), Kazakh Иса (İsa), Kyrgyz Ыйса (Iysa), Uyghur ئىسا (isa), Turkish İsa, etc.

bor

Arabic عِيسَى (ʕīsā)

(Islam) Isa, a prophet in Islam, equivalent to Jesus (see Jesus in Islam)

Ә һеҙ ни өсөн үҙегеҙҙең йолаларығыҙ хаҡына Алла әмерен боҙаһығыҙ? ― тип ҡаршы төштө Ғайса. (Matthew 15:3)
Ə heź ni ösön üźegeźźeñ yolalarığıź xaqına Alla əmeren boźahığıź? ― tip qarşı töştö Ğaysa.
Jesus replied, “And why do you break the command of God for the sake of your tradition?

Яхъяның һүҙҙәрен ишетеп, Ғайса артынан эйәргән икәүҙең береһе Симон Петрҙың ҡустыһы Андрей ине. (John 1:40)

One of the two who had heard John's words and followed Jesus, was Andrew, Simon Peter’s younger brother.

Yaxʺyanıñ hüźźəren işetep, Ğaysa artınan eyərgən ikəwźeñ berehe Simon Petrźıñ qustıhı Andrey ine.


Шүлгән

head

Шүлгән • (Şülgən)

ba-noun

Шүлгән • (Şülgən)

Şülgən (romanization)
Шүлгән (absolute singular-only)
Шүлгәндең (definite genitive singular-only)
Шүлгәнгә (dative singular-only)
Шүлгәнде (accusative definite singular-only)
Шүлгәндә (locative singular-only)
Шүлгәндән (ablative singular-only)

Cognate with Yakut сүлүүкүн (sülüükün, “water spirit”).
Akhmetyanov suggests a derivation from Chinese 水 (shuǐ, “water”) 龍／龙 (lóng, “dragon”) 王 (wáng, “king”).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Минең әсәм – Айһылыу, // Атам Шүлгән булғандыр, // Шүлгән һиңә туғандыр.
Mineñ əsəm – Ayhılıw, // Atam Şülgən bulğandır, // Şülgən hiñə tuğandır.
My mother is Ayhïlïw, my father was Shulgan, Shulgan is your relative.

In Bashkir epic tales, a mythical ruler of the underwater world, Shulgan


бәйғәмбәр

head

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

ba-noun

бәйғәмбәр • (bəyğəmbər)

пәйғәмбәр пәйғәмбәр#Bashkir

Alternative form of пәйғәмбәр (pəyğəmbər); prophet


һауап

сауап сауап#Bashkir

Alternative form of сауап (sawap); sawab; a spiritual merit or reward that accrues from the performance of good deeds and piety


гонаһ

gonah (romanization)
гонаһ (absolute singular)
гонаһтар (absolute plural)
гонаһтың (definite genitive singular)
гонаһтарҙың (definite genitive plural)
гонаһҡа (dative singular)
гонаһтарға (dative plural)
гонаһты (accusative definite singular)
гонаһтарҙы (accusative definite plural)
гонаһта (locative singular)
гонаһтарҙа (locative plural)
гонаһтан (ablative singular)
гонаһтарҙан (ablative plural)


сауап

sawap (romanization)
сауап (absolute singular)
сауаптар (absolute plural)
сауаптың (definite genitive singular)
сауаптарҙың (definite genitive plural)
сауапҡа (dative singular)
сауаптарға (dative plural)
сауапты (accusative definite singular)
сауаптарҙы (accusative definite plural)
сауапта (locative singular)
сауаптарҙа (locative plural)
сауаптан (ablative singular)
сауаптарҙан (ablative plural)

From Arabic ثَوَاب (ṯawāb).
Cognate with
Uzbek savob (“sawab”), Azerbaijani savab.

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

Möxəmmət ömməteneñ ber rəqəğət namaźźarınıñ sawabı başqa ömməttərźeñ meñ rəqəğət sawabına tiñləşer.

(Islam) sawab; a spiritual merit or reward that accrues from giving prayers or from performance of good deeds and piety


Зәйнәб

head

Зәйнәб • (Zəynəb)

ba-proper noun

Зәйнәб • (Zəynəb)

Zəynəb (romanization)
Зәйнәб (absolute singular-only)
Зәйнәбтең (definite genitive singular-only)
Зәйнәбкә (dative singular-only)
Зәйнәбте (accusative definite singular-only)
Зәйнәбтә (locative singular-only)
Зәйнәбтән (ablative singular-only)

From Arabic زَيْنَب (zaynab, “a father's precious jewel”).
Cognate with Uzbek Zaynab, Uyghur زەينەپ (zeynep), Turkish Zeynep.

bor

ba:Зәйнәб бинт Һүзәймә

(Islam) the name of Prophet Mohammad's wife


Сара

Sara (romanization)
Сара (absolute singular-only)
Сараның (definite genitive singular-only)
Сара (dative singular-only)
Сараны (accusative definite singular-only)
Сарала (locative singular-only)
Саранан (ablative singular-only)

From Arabic سَارَة (sāra). Cognate with Uyghur سارا (sara).

Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.

Egypt's noblemen, indeed, inform the pharaoh about Sarah's beauty.

Mısır aqhöyəktəre ısınlap ta Saranıñ sibərlegen firğəwengə yetkerələr.

(Islam) the wife of the Islamic prophet Ibrahim (see Sarah in Islam)


ағай-эне

ağay-ene (romanization)
ағай-эне (absolute singular)
ағай-энеләр (absolute plural)
ағай-эненең (definite genitive singular)
ағай-энеләрҙең (definite genitive plural)
ағай-энегә (dative singular)
ағай-энеләргә (dative plural)
ағай-энене (accusative definite singular)
ағай-энеләрҙе (accusative definite plural)
ағай-энелә (locative singular)
ағай-энеләрҙә (locative plural)
ағай-эненән (ablative singular)
ағай-энеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ағай-энеләрҙең

ағай-энеләргә

ағай-энеләрҙе

ағай-энеләрҙә

ағай-энеләрҙән

[ɑˈʁaj.ɪ̆ˌnɪ̆]

From *aqa ini (“elder and elder brothers”), from Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother”) + Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Synchronously, equivalent to ағай (ağay, “elder brother”) + эне (ene, “younger brother”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa ini, “elder and younger brothers”);
Kyrgyz агайын (agayın), агайин (agayin), агайни (agayni);
Kazakh ағайын (ağaiyn, “a way to address a male congregation”),
Uzbek ogʻayni (“brothers; male friends”),
Uyghur ئاغا-ئىنى (agha-'ini, “younger and elder brothers”).

cog

(collectively) a person's male relatives, seen as a group

(address) a way to respectfully address a male group or congregation


эне

ene (romanization)
эне (absolute singular)
энеләр (absolute plural)
эненең (definite genitive singular)
энеләрҙең (definite genitive plural)
энегә (dative singular)
энеләргә (dative plural)
энене (accusative definite singular)
энеләрҙе (accusative definite plural)
энелә (locative singular)
энеләрҙә (locative plural)
эненән (ablative singular)
энеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ini (“younger brother”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (ini, “younger brother”),
Old Uyghur [script needed] (ini, “younger brother”).

(address) a way to address a male younger than the speaker, whether related to you or not


ағай

head

ағай • (ağay)

ba-noun

ағай • (ağay)

ağay (romanization)
ағай (absolute singular)
ағайҙар (absolute plural)
ағайҙың (definite genitive singular)
ағайҙарҙың (definite genitive plural)
ағайға (dative singular)
ағайҙарға (dative plural)
ағайҙы (accusative definite singular)
ағайҙарҙы (accusative definite plural)
ағайҙа (locative singular)
ағайҙарҙа (locative plural)
ағайҙан (ablative singular)
ағайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *(i)āka (“elder brother; uncle”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (aqa, “elder brother”),
Kazakh аға (ağa, “elder brother; uncle”),
Kyrgyz ага (aga, “elder brother”),
Southern Altai ака (aka, “elder brother”),
Crimean Tatar ağa (“elder brother; uncle”),
Turkish ağa (“master, boss”),
Yakut аҕа (ağa, “elder; father”).


ҡусты

head

ҡусты • (qustı)

ba-noun

ҡусты • (qustı)

qustı (romanization)
ҡусты (absolute singular)
ҡустылар (absolute plural)
ҡустының (definite genitive singular)
ҡустыларҙың (definite genitive plural)
ҡустыға (dative singular)
ҡустыларға (dative plural)
ҡустыны (accusative definite singular)
ҡустыларҙы (accusative definite plural)
ҡустыла (locative singular)
ҡустыларҙа (locative plural)
ҡустынан (ablative singular)
ҡустыларҙан (ablative plural)

A specifically Bashkir term. No cognates are known. No etymology attempts are known.

(address) a way to address a male younger than the speaker


мырҙа

head

мырҙа • (mırźa)

ba-noun

мырҙа • (mırźa)

mırźa (romanization)
мырҙа (absolute singular)
мырҙалар (absolute plural)
мырҙаның (definite genitive singular)
мырҙаларҙың (definite genitive plural)
мырҙаға (dative singular)
мырҙаларға (dative plural)
мырҙаны (accusative definite singular)
мырҙаларҙы (accusative definite plural)
мырҙала (locative singular)
мырҙаларҙа (locative plural)
мырҙанан (ablative singular)
мырҙаларҙан (ablative plural)


Яхъя

Yaxʺya (romanization)
Яхъя (absolute singular-only)
Яхъяның (definite genitive singular-only)
Яхъя (dative singular-only)
Яхъяны (accusative definite singular-only)
Яхъяла (locative singular-only)
Яхъянан (ablative singular-only)

Ул ваҡытта Яхъя төрмәгә ябылмағайны әле. (John 3:24)

At that time, John was not yet put in prison.

Ul vaqıtta Yaxʺya törməgə yabılmağaynı əle.


тиреҫ

head

тиреҫ • (tireś)

ba-noun

тиреҫ • (tireś)

Borrowing from an Oghur source, cf. Chuvash тирӗс (tirĕs, “feces, manure”).

livestock or poultry manure mixed with hay or straw remnants, typically left to decompose and then used as fertilizer


толпар

tolpar (romanization)
толпар (absolute singular)
толпарҙар (absolute plural)
толпарҙың (definite genitive singular)
толпарҙарҙың (definite genitive plural)
толпарға (dative singular)
толпарҙарға (dative plural)
толпарҙы (accusative definite singular)
толпарҙарҙы (accusative definite plural)
толпарҙа (locative singular)
толпарҙарҙа (locative plural)
толпарҙан (ablative singular)
толпарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

толпарҙарҙың

толпарҙарҙан

Cognate with Tatar тулпар (tulpar), Kazakh тұлпар (tūlpar), Kyrgyz тулпар (tulpar), Karachay-Balkar тулпар (tulpar), Kumyk тулпар (tulpar), Uzbek tulpor, Uyghur تۇلپار (tulpar), Khakas тулбар (tulbar, “winged horse”).

Ural-batyr (Bashkir folk epic):
Йондоҙ һымаҡ атылып, аҡбуҙ толпар атлығып күктән килеп төшкән, ти.
Yondoź hımaq atılıp, aqbuź tolpar atlığıp küktən kilep töşkən, ti.
Like a shooting star, a blue gray winged horse came down swiftly from the sky.

Tulpar, a winged horse in Bashkir mythology

ba:Толпар (осҡан ат)


аждаһа

ajdaha (romanization)
аждаһа (absolute singular)
аждаһалар (absolute plural)
аждаһаның (definite genitive singular)
аждаһаларҙың (definite genitive plural)
аждаһаға (dative singular)
аждаһаларға (dative plural)
аждаһаны (accusative definite singular)
аждаһаларҙы (accusative definite plural)
аждаһала (locative singular)
аждаһаларҙа (locative plural)
аждаһанан (ablative singular)
аждаһаларҙан (ablative plural)

аждаһаларҙың

аждаһаларҙан

From Persian اژدها (aždahâ, “dragon”),
from Parthian *aždahāk, from Avestan 𐬀𐬲𐬌⸱𐬛𐬀𐬵𐬁𐬐𐬀 (aži.dahāka), a serpent figure of Iranian mythology.


иблис

iblis (romanization)
иблис (absolute singular-only)
иблистең (definite genitive singular-only)
иблискә (dative singular-only)
иблисте (accusative definite singular-only)
иблистә (locative singular-only)
иблистән (ablative singular-only)

From Arabic إِبْلِيس (ʔiblīs, “Iblees, devil”).

bor

Һеҙҙең «эйе» тигән һүҙегеҙ – «эйе», «юҡ» тигәнегеҙ «юҡ» булһын. Шунан артығы – Иблистән. (Matthew 5:37.)https://www.bible.com/bible/1929/MAT.5.37.BSKNT14
Heźźeñ «eye» tigən hüźegeź – «eye», «yuq» tigənegeź «yuq» bulhın. Şunan artığı – İblistən.
Let your "yes" be "yes", "no" be "no". Anything more than this (comes) from the devil.

(Islam, Abrahamic religions) Iblees, shaitan, Satan, devil


шайтан

head

шайтан • (şaytan)

ba-noun

шайтан • (şaytan)

şaytan (romanization)
шайтан (absolute singular-only)
шайтандың (definite genitive singular-only)
шайтанға (dative singular-only)
шайтанды (accusative definite singular-only)
шайтанда (locative singular-only)
шайтандан (ablative singular-only)

Шайтан ут менән төтөндән яралған.

The shaitan is created from fire and smoke.


ҡорал

qoral (romanization)
ҡорал (absolute singular-only)
ҡоралдың (definite genitive singular-only)
ҡоралға (dative singular-only)
ҡоралды (accusative definite singular-only)
ҡоралда (locative singular-only)
ҡоралдан (ablative singular-only)

From verbal stem qur- "to build, construct".
Cognate with
Kazakh құрал (qūral),
Kyrgyz курал (kural),
Uzbek qurol,
Uyghur قورال (qoral),
Turkmen gural (“tool, instrument”).

Хеҙмәт ҡоралы.

Ғалимдар аңлатыуынса, баш бармаҡ айырым торһа, эш йә һуғыш ҡоралын ҡыҫып тотоу уңайлыраҡ.

As scientists explain, if the thumb is located separately, it is more convenient to tightly hold a tool of war or labor (i.e. a weapon of war or an instrument of labor).

Ğalimdar añlatıwınsa, baş barmaq ayırım torha, eş yə huğış qoralın qıśıp totow uñaylıraq.


әүлиә

head

әүлиә • (əwliə)

ba-noun

әүлиә • (əwliə)

əwliə (romanization)
әүлиә (absolute singular)
әүлиәләр (absolute plural)
әүлиәнең (definite genitive singular)
әүлиәләрҙең (definite genitive plural)
әүлиәгә (dative singular)
әүлиәләргә (dative plural)
әүлиәне (accusative definite singular)
әүлиәләрҙе (accusative definite plural)
әүлиәлә (locative singular)
әүлиәләрҙә (locative plural)
әүлиәнән (ablative singular)
әүлиәләрҙән (ablative plural)

from Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ), plural of وَلِيّ (waliyy, “custodian, protecter, helper”).
Cognate with Kazakh әулие (äulie, “sacred, holy”), Uzbek avliyo (“sacred, holy”), Kumyk авлия (awliya, “mad person, stupid person”).

der

Arabic أَوْلِيَاء (ʔawliyāʔ)


мосолман

mosolman (romanization)
мосолман (absolute singular)
мосолмандар (absolute plural)
мосолмандың (definite genitive singular)
мосолмандарҙың (definite genitive plural)
мосолманға (dative singular)
мосолмандарға (dative plural)
мосолманды (accusative definite singular)
мосолмандарҙы (accusative definite plural)
мосолманда (locative singular)
мосолмандарҙа (locative plural)
мосолмандан (ablative singular)
мосолмандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

мосолмандарҙың

мосолмандарға

мосолмандарҙы

мосолмандарҙа

мосолмандарҙан

From Persian مسلمان (mosalmân), from Arabic مُسْلِم (muslim).

Хаҡ мосолман.


мосолман

Өфө мосолман зыяраты.

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donʺyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.


хоҙай

head

хоҙай • (xoźay)

ba-noun

хоҙай • (xoźay)

xoźay (romanization)
хоҙай (absolute singular)
хоҙайҙар (absolute plural)
хоҙайҙың (definite genitive singular)
хоҙайҙарҙың (definite genitive plural)
хоҙайға (dative singular)
хоҙайҙарға (dative plural)
хоҙайҙы (accusative definite singular)
хоҙайҙарҙы (accusative definite plural)
хоҙайҙа (locative singular)
хоҙайҙарҙа (locative plural)
хоҙайҙан (ablative singular)
хоҙайҙарҙан (ablative plural)

Borrowed from Persian خدا (xodâ, “God”).
Cognate with
Tatar ходай (xoday),
Kazakh Құдай (Qūdai),
Kyrgyz, Southern Altai, Tuvan кудай (kuday),
Khakas худай (xuday),
Shor қудай,
Uzbek xudo,
Uyghur худо (xudo),
Turkish Hüdā etc.

Барыһы ла Хоҙайҙың иркендә.

Әҙәм балаһы төҙөгән ҡаланы һәм манараны күрер өсөн Хоҙай аҫҡа төштө. (Genesis 11:5.)

In order to see the city and the tower that the cildren of men were building, God went down.

Əźəm balahı töźögən qalanı həm manaranı kürer ösön Xoźay aśqa töştö.

Балалар — Хоҙай тарафынан бирелгән бәхет.
Balalar — Xoźay tarafınan birelgən bəxet.
Children are a blessing given by God.


уҡ

шунда уҡ

Быйыл уҡ светофорҙар, ҡала магистралдәрендә күпләп камералар ҡуйыласаҡ.

Already this year, traffic lights, large numbers of (traffic) cameras will be installed on the city's highways.

Bıyıl uq svetoforźar, qala magistraldərendə küpləp kameralar quyılasaq.

Өфөләр һынатманы — ҡунаҡтарҙың ҡапҡаһына туп тәүге тапҡыр туғыҙынсы минутта уҡ эләкте.
Öfölər hınatmanı — qunaqtarźıñ qapqahına tup təwge tapqır tuğıźınsı minutta uq eləkte.
The Ufa team did not give way: already at the ninth minute, the football landed for the first time in the visiting team's gate.

with expressions of time and order, emphasizes promptitude: very, right, immediately, without delay; as early as, already


уҡытыусы

head

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

ba-noun

уҡытыусы • (uqıtıwsı)

uqıtıwsı (romanization)
уҡытыусы (absolute singular)
уҡытыусылар (absolute plural)
уҡытыусының (definite genitive singular)
уҡытыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡытыусыға (dative singular)
уҡытыусыларға (dative plural)
уҡытыусыны (accusative definite singular)
уҡытыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡытыусыла (locative singular)
уҡытыусыларҙа (locative plural)
уҡытыусынан (ablative singular)
уҡытыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡытыусыларҙың

уҡытыусыларға

уҡытыусыларҙы

уҡытыусыларҙа

уҡытыусыларҙан

From уҡытыу (uqıtıw, “teach”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укытучы (uqıtuçı),
Kazakh оқытушы (oqytuşy),
Uzbek o'qituvchi (“teacher”),
Turkish okutucu (“teaching, instructing”).

cog

Уҡытыусының ғүмере мәктәптә үтә.

The teacher's life passes in the school.

Уҡытыусы апай мине таҡтаға мәсьәлә сисергә сығарҙы.

The teacher (mistress) called me to the board to solve a problem.

Uqïtïwsï apay mine taqtağa mäs'älä sisergä sïğarðï.

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to tell our students: "a student's report card is his/her face".

Уҡытыусы баланың һәр фекерен ихтирам итеп, уны тыңларға, йүнәлеш бирергә һәм үҫтерергә тейеш.

The teacher must respect the child's every thought, listen to it, give (it) a direction and develop it.

Uqıtıwsı balanıñ hər fekeren ixtiram itep, unı tıñlarğa, yünəleş birergə həm üśterergə teyeş.


уҡыусы

head

уҡыусы • (uqıwsı)

ba-noun

уҡыусы • (uqıwsı)

uqıwsı (romanization)
уҡыусы (absolute singular)
уҡыусылар (absolute plural)
уҡыусының (definite genitive singular)
уҡыусыларҙың (definite genitive plural)
уҡыусыға (dative singular)
уҡыусыларға (dative plural)
уҡыусыны (accusative definite singular)
уҡыусыларҙы (accusative definite plural)
уҡыусыла (locative singular)
уҡыусыларҙа (locative plural)
уҡыусынан (ablative singular)
уҡыусыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

уҡыусыларҙың

уҡыусыларҙан

From уҡыу (uqıw, “read; study”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).
Compare with exactly analogous terms in other languages:
Tatar укучы (uquçı),
Kazakh оқушы (oquşy),
Kyrgyz окуучу (okuucu),
Uzbek o'quchi (“reader; student”),
Turkish okuyucu (“reader; reading”),
Turkmen okyjy, etc.

af

Беҙ, уҡытыусылар, йыш ҡына уҡыусыларыбыҙға: “Көндәлек — һеҙҙең йөҙөгөҙ”, тип әйтергә яратабыҙ.
Beź, uqıtıwsılar, yış qına uqıwsılarıbıźğa: “Köndəlek — heźźeñ yöźögöź”, tip əytergə yaratabıź.
We, teachers, often like to say to our students: "a student's report card is his/her face".

schoolchild, pupil, (high school) student


кафыр

head

кафыр • (kafır)

ba-noun

кафыр • (kafır)

kafır (romanization)
кафыр (absolute singular)
кафырҙар (absolute plural)
кафырҙың (definite genitive singular)
кафырҙарҙың (definite genitive plural)
кафырға (dative singular)
кафырҙарға (dative plural)
кафырҙы (accusative definite singular)
кафырҙарҙы (accusative definite plural)
кафырҙа (locative singular)
кафырҙарҙа (locative plural)
кафырҙан (ablative singular)
кафырҙарҙан (ablative plural)

From Arabic كافر (kāfir, “infidel, non-believer”).

bor

(Islam) kafir, infidel; a person who has not adopted Islam


мөьмин

head

мөьмин • (möʹmin)

ba-noun

мөьмин • (möʹmin)

möʹmin (romanization)
мөьмин (absolute singular)
мөьминдәр (absolute plural)
мөьминдең (definite genitive singular)
мөьминдәрҙең (definite genitive plural)
мөьмингә (dative singular)
мөьминдәргә (dative plural)
мөьминде (accusative definite singular)
мөьминдәрҙе (accusative definite plural)
мөьминдә (locative singular)
мөьминдәрҙә (locative plural)
мөьминдән (ablative singular)
мөьминдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мөьминдәрҙең

мөьминдәрҙән

From Arabic مُؤْمِن (muʔmin, “believer”).


туфан

tufan (romanization)
туфан (absolute singular-only)
туфандың (definite genitive singular-only)
туфанға (dative singular-only)
туфанды (accusative definite singular-only)
туфанда (locative singular-only)
туфандан (ablative singular-only)

From Arabic طُوفَان (ṭūfān, “storm, deluge, typhoon”),
probably from Sinitic 大風 (MC dajH|daH pjuwng|pjuwngH, “windstorm”).
Cognate with
Turkish tufan.

ltc-l

Ысынлап та, Туфан һыуы тартылғас, Нух кәмәһен ҡайҙа килтереп терәй икән?

As a matter of fact, where did Noah land his boat (=ark) when the Deluge' waters subsided?

Isınlap ta, Tufan hıwı tartılğas, Nux kəməhen qayźa kilterep terəy ikən?


Нух

Nux (romanization)
Нух (absolute singular-only)
Нухтың (definite genitive singular-only)
Нухҡа (dative singular-only)
Нухты (accusative definite singular-only)
Нухта (locative singular-only)
Нухтан (ablative singular-only)

From Arabic نُوح (nūḥ), from Hebrew נוח (Nóaḥ, “Noah”).
Cognate with Turkish Nuh.

Бер саҡ Нух, шарап эсеп иҫереп, сатыры эсендә шәрә килеш ята ине. (Genesis 9:21.)

One day Noah, drunken after drinking wine, lay naked inside his tent.

Ber saq Nux, şarap esep iśerep, satırı esendə şərə kileş yata ine.


кирбес

kirbes (romanization)
кирбес (absolute singular)
кирбестәр (absolute plural)
кирбестең (definite genitive singular)
кирбестәрҙең (definite genitive plural)
кирбескә (dative singular)
кирбестәргә (dative plural)
кирбесте (accusative definite singular)
кирбестәрҙе (accusative definite plural)
кирбестә (locative singular)
кирбестәрҙә (locative plural)
кирбестән (ablative singular)
кирбестәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кирбестәрҙең

кирбестәрҙән

Inherited from Proto-Turkic *kerpič (“brick”). Cognate with
Karakhanid [script needed] (kerpič, “adobe, brick”);
Kazakh кірпіш (kırpış),
Turkish kerpiç,
Azerbaijani kərpic (“brick”),
etc.


фатиха

fatixa (romanization)
фатиха (absolute singular)
фатихалар (absolute plural)
фатиханың (definite genitive singular)
фатихаларҙың (definite genitive plural)
фатихаға (dative singular)
фатихаларға (dative plural)
фатиханы (accusative definite singular)
фатихаларҙы (accusative definite plural)
фатихала (locative singular)
фатихаларҙа (locative plural)
фатиханан (ablative singular)
фатихаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

фатихаларҙың

фатихаларҙан

[fä.tʲï.ˈχä]

From Arabic فاتحة (fātiḥa, “beginning; introduction”).
Doublet of бата (bata).

bor

ba:Әл-Фатиха сүрәһе

(Islam) Fatiha, the first sura of the Quran


намаҙ

head

намаҙ • (namaź)

ba-noun

намаҙ • (namaź)

namaź (romanization)
намаҙ (absolute singular)
намаҙҙар (absolute plural)
намаҙҙың (definite genitive singular)
намаҙҙарҙың (definite genitive plural)
намаҙға (dative singular)
намаҙҙарға (dative plural)
намаҙҙы (accusative definite singular)
намаҙҙарҙы (accusative definite plural)
намаҙҙа (locative singular)
намаҙҙарҙа (locative plural)
намаҙҙан (ablative singular)
намаҙҙарҙан (ablative plural)

Мөхәммәт өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәҡәғәт сауабына тиңләшер.

Намаҙ уҡый башлағандан һуң тартыуын да, эсеүен дә ташлаған кешеләр күп, әлхәмдулилла.

There are many people who quit both smoking and drinking after they start performing their salats, praise be to God.

Namaź uqıy başlağandan huñ tartıwın da, esewen də taşlağan keşelər küp, əlxəmdulilla.

(Islam) salat, any of the five daily obligatory prayers performed by practicing Muslims


намаҙлыҡ

head

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

ba-noun

намаҙлыҡ • (namaźlıq)

namaźlıq (romanization)
намаҙлыҡ (absolute singular)
намаҙлыҡтар (absolute plural)
намаҙлыҡтың (definite genitive singular)
намаҙлыҡтарҙың (definite genitive plural)
намаҙлыҡҡа (dative singular)
намаҙлыҡтарға (dative plural)
намаҙлыҡты (accusative definite singular)
намаҙлыҡтарҙы (accusative definite plural)
намаҙлыҡта (locative singular)
намаҙлыҡтарҙа (locative plural)
намаҙлыҡтан (ablative singular)
намаҙлыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

намаҙлыҡтарҙың

намаҙлыҡтарға

намаҙлыҡтарҙы

намаҙлыҡтарҙа

намаҙлыҡтарҙан

[nɑ.mɑð.ˈɫɯ̞q]

намаҙ (namaź) + -лыҡ (-lıq).
Compare with
Turkmen namazlyk,
Turkish namazlık (“prayer mat”).

Гөлбаныу намаҙлығын йәйеп, өмөт менән ҡиблаға йөҙөн борҙо.
Gölbanıw namaźlığın yəyep, ömöt menən qiblağa yöźön borźo.
Gölbanïw spread her prayer mat and, with hope, turned her face towards qibla.

(Islam) prayer rug, prayer mat; a small rug on which Muslims kneel to pray


хикәйә

head

хикәйә • (xikəyə)

ba-noun

хикәйә • (xikəyə)

xikəyə (romanization)
хикәйә (absolute singular)
хикәйәләр (absolute plural)
хикәйәнең (definite genitive singular)
хикәйәләрҙең (definite genitive plural)
хикәйәгә (dative singular)
хикәйәләргә (dative plural)
хикәйәне (accusative definite singular)
хикәйәләрҙе (accusative definite plural)
хикәйәлә (locative singular)
хикәйәләрҙә (locative plural)
хикәйәнән (ablative singular)
хикәйәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хикәйәләрҙең

хикәйәләрҙән

[χɨ̯͜i.kæ.ˈjæ]

From Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story”).
Cognate with Uzbek hikoya, Turkish hikâye, etc.


синыф

head

синыф • (sinıf)

ba-noun

синыф • (sinıf)

sinıf (romanization)
синыф (absolute singular)
синыфтар (absolute plural)
синыфтың (definite genitive singular)
синыфтарҙың (definite genitive plural)
синыфҡа (dative singular)
синыфтарға (dative plural)
синыфты (accusative definite singular)
синыфтарҙы (accusative definite plural)
синыфта (locative singular)
синыфтарҙа (locative plural)
синыфтан (ablative singular)
синыфтарҙан (ablative plural)

From Arabic صِنْف (ṣinf, “kind, sort; class”).
Cognate with
Tatar сыйныф (sıynıf),
Uzbek sinf,
Turkish sınıf (“political class; grade in school”).

cog

Хаким синыф.

Урта синыф.


раббы

head

раббы • (rabbı)

ba-noun

раббы • (rabbı)

Аллаһ Раббыбыҙ беҙгә йәнде аманат итеп биргән. Беҙҙең бурыс — шул аманатты нисек алдыҡ, шул рәүештә Аллаһыға кире ҡайтарып биреү.
Allah Rabbıbıź beźgə yənde amanat itep birgən. Beźźeñ burıs — şul amanattı nisek aldıq, şul rəweştə Allahığa kire qaytarıp birew.
Allah our Lord have us the soul as trust. Our duty is to return that trust to Allah (exactly) in the form we took it.

(Islam) Lord, a traditional epithet of Allah


рәхмәт

head

рәхмәт • (rəxmət)

ba-noun

рәхмәт • (rəxmət)

rəxmət (romanization)
рәхмәт (absolute singular)
рәхмәттәр (absolute plural)
рәхмәттең (definite genitive singular)
рәхмәттәрҙең (definite genitive plural)
рәхмәткә (dative singular)
рәхмәттәргә (dative plural)
рәхмәтте (accusative definite singular)
рәхмәттәрҙе (accusative definite plural)
рәхмәттә (locative singular)
рәхмәттәрҙә (locative plural)
рәхмәттән (ablative singular)
рәхмәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәхмәттәрҙең

рәхмәттәрҙән

From
Persian رحمت (rahmat, “mercy”),
from
Arabic رَحْمَة (raḥma, “compassion, mercy”).
Apparently, a Central Asian innovative use in the sense of "thank you".
Compare to Tatar рәхмәт (räxmät), Kazakh рахмет (raxmet)/рақмет (raqmet), Kyrgyz ыракмат (ırakmat), Uzbek rahmat, Uyghur رەھمەت (rehmet, “thank you”), Tajik раҳмат (rahmat, “thank you”).

der

Һеҙгә Алланың рәхмәте төшкөрө!

(Islam) Allah's mercy, mercifulness, clemency


сәләм

head

сәләм • (sələm)

From the Arabic سَلَام (salām, “greeting”).

the traditional Muslim greeting, salaam; hello, hi


тин

tin (romanization)
тин (absolute singular)
тиндәр (absolute plural)
тиндең (definite genitive singular)
тиндәрҙең (definite genitive plural)
тингә (dative singular)
тиндәргә (dative plural)
тинде (accusative definite singular)
тиндәрҙе (accusative definite plural)
тиндә (locative singular)
тиндәрҙә (locative plural)
тиндән (ablative singular)
тиндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”). A squirrel pelt was used as a monetary unit - see e.g. the etymology of Finnish raha (“money”).
Doublet of тейен (teyen, “squirrel”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen, “kopek”),
Kazakh тиын (tiyn, “former currency unit”),
Kyrgyz тыйын (tıyın, “kopek”),
Uzbek tiyin (“currency unit in Uzbekistan”),
Uyghur تىيىن (tiyin, “kopek”).


хәҙерге заман

head

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

ba-noun

хәҙерге заман

хәҙерге заман • (xəźerge zaman)

xəźerge zaman (romanization)
хәҙерге заман (absolute singular-only)
хәҙерге замандың (definite genitive singular-only)
хәҙерге заманға (dative singular-only)
хәҙерге заманды (accusative definite singular-only)
хәҙерге заманда (locative singular-only)
хәҙерге замандан (ablative singular-only)

[ˈχæ.ðɪ̞r.ɡɪ̞.zä.ˈmän]

[χæ.ðɪ̞r.ˈɡɪ̞.zä.ˈmän]

See the Etymology sections at хәҙерге (xəźerge, “present”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek hozirgi zamon,
Turkmen häzirki zaman (“present tense”).


үткән заман

head

үткән заман • (ütkən zaman)

ba-noun

үткән заман • (ütkən zaman)

ütkən zaman (romanization)
үткән заман (absolute singular-only)
үткән замандың (definite genitive singular-only)
үткән заманға (dative singular-only)
үткән заманды (accusative definite singular-only)
үткән заманда (locative singular-only)
үткән замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at үткән (ütkən, “past”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Uzbek oʻtgan zamon,
Uyghur ئۆتكەن زامان (ötken zaman) // өткән заман (ötken zaman),
Turkmen öten zaman (“past tense”).

cog

ئۆتكەن زامان


киләсәк заман

head

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

ba-noun

киләсәк заман

киләсәк заман • (kiləsək zaman)

kiləsək zaman (romanization)
киләсәк заман (absolute singular-only)
киләсәк замандың (definite genitive singular-only)
киләсәк заманға (dative singular-only)
киләсәк заманды (accusative definite singular-only)
киләсәк заманда (locative singular-only)
киләсәк замандан (ablative singular-only)

See the Etymology sections at киләсәк (kiləsək, “future”), заман (zaman, “tense”).
Compare equivalent terms in other Turkic languages:
Tatar киләчәк заман (kiläçäk zaman),
Nogai келеек заман (keleyek zaman),
Crimean Tatar kelecek zaman,
Turkmen geljek zaman,
Azerbaijani gələcək zaman,
Turkish gelecek zaman (“future tense”).

cog

киләчәк заман

келеек заман

Ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйығыҙ.


әкиәт

head

әкиәт • (əkiət)

ba-noun

әкиәт • (əkiət)

əkiət (romanization)
әкиәт (absolute singular)
әкиәттәр (absolute plural)
әкиәттең (definite genitive singular)
әкиәттәрҙең (definite genitive plural)
әкиәткә (dative singular)
әкиәттәргә (dative plural)
әкиәтте (accusative definite singular)
әкиәттәрҙе (accusative definite plural)
әкиәттә (locative singular)
әкиәттәрҙә (locative plural)
әкиәттән (ablative singular)
әкиәттәрҙән (ablative plural)

Adapted from Persian حِکَایَت (hekâyat), from Arabic حِكَايَة (ḥikāya, “story, tale”). Thus, doublet of хикәйә (xikəyə, “story, narration”).
Immediately cognate with
Tatar әкият (äkiyat, “fairy tale”).


ир-ат

ir-at (romanization)
ир-ат (absolute singular)
ир-аттар (absolute plural)
ир-аттың (definite genitive singular)
ир-аттарҙың (definite genitive plural)
ир-атҡа (dative singular)
ир-аттарға (dative plural)
ир-атты (accusative definite singular)
ир-аттарҙы (accusative definite plural)
ир-атта (locative singular)
ир-аттарҙа (locative plural)
ир-аттан (ablative singular)
ир-аттарҙан (ablative plural)

Compare with Karakhanid [script needed] (erät, “men”), Tatar ират (irat, “men”). The first component is from Proto-Turkic *ēr (“man”), and the second component is hypothesized to be an archaic plural affix.

cog

Был көндө ир-аттар иртә таңдан тороп мәсеткә йүнәлә.

On this day, men get up early at dawn and head for the mosque.

Bıl köndö ir-attar irtə tañdan torop məsetkə yünələ.

(collective) men, all male members of a community


әхирәт

head

әхирәт • (əxirət)

ba-noun

әхирәт • (əxirət)

əxirət (romanization)
әхирәт (absolute singular)
әхирәттәр (absolute plural)
әхирәттең (definite genitive singular)
әхирәттәрҙең (definite genitive plural)
әхирәткә (dative singular)
әхирәттәргә (dative plural)
әхирәтте (accusative definite singular)
әхирәттәрҙе (accusative definite plural)
әхирәттә (locative singular)
әхирәттәрҙә (locative plural)
әхирәттән (ablative singular)
әхирәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әхирәттәрҙең

әхирәттәрҙән

[æ.χɨ͜i.ˈɾæt]

From Persian آخرت (âxerat), from Arabic اَلْآخِرَة (al-ʔāḵira, “the hereafter”).
Cognate with
Turkish ahiret.

der

(Islam) afterlife as in Islamic tradition, akhirah


шәриғәт

head

шәриғәт • (şəriğət)

ba-noun

шәриғәт • (şəriğət)

şəriğət (romanization)
шәриғәт (absolute singular-only)
шәриғәттең (definite genitive singular-only)
шәриғәткә (dative singular-only)
шәриғәтте (accusative definite singular-only)
шәриғәттә (locative singular-only)
шәриғәттән (ablative singular-only)

[ʃæ.ɾʲi.ˈʁæt]

From Arabic شَرِيعَة (šarīʕa). Compare Turkish şeriat.

bor

Arabic شَرِيعَة (šarīʕa)

Шәриғәт ҡанундары.

(Islam) shari'a, the traditional Islamic religious law primarily based on the Quran


бабай

babay (romanization)
бабай (absolute singular)
бабайҙар (absolute plural)
бабайҙың (definite genitive singular)
бабайҙарҙың (definite genitive plural)
бабайға (dative singular)
бабайҙарға (dative plural)
бабайҙы (accusative definite singular)
бабайҙарҙы (accusative definite plural)
бабайҙа (locative singular)
бабайҙарҙа (locative plural)
бабайҙан (ablative singular)
бабайҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāba (“father; grandfather; ancestor”).


ғибәҙәтхана

head

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ba-noun

ғибәҙәтхана • (ğibəźətxana)

ğibəźətxana (romanization)
ғибәҙәтхана (absolute singular)
ғибәҙәтханалар (absolute plural)
ғибәҙәтхананың (definite genitive singular)
ғибәҙәтханаларҙың (definite genitive plural)
ғибәҙәтханаға (dative singular)
ғибәҙәтханаларға (dative plural)
ғибәҙәтхананы (accusative definite singular)
ғибәҙәтханаларҙы (accusative definite plural)
ғибәҙәтханала (locative singular)
ғибәҙәтханаларҙа (locative plural)
ғибәҙәтхананан (ablative singular)
ғибәҙәтханаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәтханалар

ғибәҙәтхананың

ғибәҙәтханаларҙың

ғибәҙәтханаға

ғибәҙәтханаларға

ғибәҙәтхананы

ғибәҙәтханаларҙы

ғибәҙәтханала

ғибәҙәтханаларҙа

ғибәҙәтхананан

ғибәҙәтханаларҙан

[ɢɨ̯i.bæ.ðæt.χä.ˈnä]

ғи‧бә‧ҙәт‧ха‧на

Borrowed from Persian عبادتخانه ('ebâdatxâne).
By surface analysis, ғибәҙәт (ğibəźət) + -хана (-xana).
Cognate with
Kazakh ғибадатхана (ğibadatxana),
Uzbek ibodatxona,
Turkmen ybadathana (“temple”).

surf

place of worship (for any religion or spiritual practice), temple


ғибәҙәт

head

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ba-noun

ғибәҙәт • (ğibəźət)

ğibəźət (romanization)
ғибәҙәт (absolute singular)
ғибәҙәттәр (absolute plural)
ғибәҙәттең (definite genitive singular)
ғибәҙәттәрҙең (definite genitive plural)
ғибәҙәткә (dative singular)
ғибәҙәттәргә (dative plural)
ғибәҙәтте (accusative definite singular)
ғибәҙәттәрҙе (accusative definite plural)
ғибәҙәттә (locative singular)
ғибәҙәттәрҙә (locative plural)
ғибәҙәттән (ablative singular)
ғибәҙәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғибәҙәттәрҙең

ғибәҙәттәргә

ғибәҙәттәрҙе

ғибәҙәттәрҙә

ғибәҙәттәрҙән

[ɢɨ̯i.bæ.ˈðæt]

From Arabic عِبَادَة (ʕibāda, “act of worshiping”).

der

act of worship, religious service (irrespective of the practiced religion)


сәмреғош

head

сәмреғош • (səmreğoş)

ba-noun

сәмреғош • (səmreğoş)

səmreğoş (romanization)
сәмреғош (absolute singular-only)
сәмреғоштоң (definite genitive singular-only)
сәмреғошҡа (dative singular-only)
сәмреғошто (accusative definite singular-only)
сәмреғошта (locative singular-only)
сәмреғоштан (ablative singular-only)

[sæm.rɪ̞.ˈʁʊ̞ʂ]

A composition; the second component is ҡош (qoş, “bird”).
The first component comes from an Iranian source, compare
Middle Persian synmwlw,
Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”).
See also Самрау.

(mythology) a huge mythical bird, the ruler of all birds; a benevolent, mythical flying creature


мөртәт

head

мөртәт • (mörtət)

ba-adj

мөртәт • (mörtət)

From Arabic مُرْتَد (murtad, “apostate”).


йыназа

head

йыназа • (yınaza)

ba-noun

йыназа • (yınaza)

yınaza (romanization)
йыназа (absolute singular)
йыназалар (absolute plural)
йыназаның (definite genitive singular)
йыназаларҙың (definite genitive plural)
йыназаға (dative singular)
йыназаларға (dative plural)
йыназаны (accusative definite singular)
йыназаларҙы (accusative definite plural)
йыназала (locative singular)
йыназаларҙа (locative plural)
йыназанан (ablative singular)
йыназаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йыназаларҙың

йыназаларҙан

From Arabic جَنَازَة (janāza, “funeral; corpse”).
Compare Tatar җеназа (cenaza, “funeral”), Turkish cenaze (“funeral”), Uzbek janoza (“funeral”).

der

(Islam) the prayer read by the dead person before burial

(by extension) funeral service (in any religious tradition)


хәбәрсе

head

хәбәрсе • (xəbərse)

ba-noun

хәбәрсе • (xəbərse)

xəbərse (romanization)
хәбәрсе (absolute singular)
хәбәрселәр (absolute plural)
хәбәрсенең (definite genitive singular)
хәбәрселәрҙең (definite genitive plural)
хәбәрсегә (dative singular)
хәбәрселәргә (dative plural)
хәбәрсене (accusative definite singular)
хәбәрселәрҙе (accusative definite plural)
хәбәрселә (locative singular)
хәбәрселәрҙә (locative plural)
хәбәрсенән (ablative singular)
хәбәрселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

хәбәрселәрҙең

хәбәрселәргә

хәбәрселәрҙе

хәбәрселәрҙә

хәбәрселәрҙән

[χæβær.ˈsɪ̞]

From хәбәр (xəbər, “news, message”) + -се (-se, affix forming an agent noun).


ҡулаҡса

qulaqsa (romanization)
ҡулаҡса (absolute singular)
ҡулаҡсалар (absolute plural)
ҡулаҡсаның (definite genitive singular)
ҡулаҡсаларҙың (definite genitive plural)
ҡулаҡсаға (dative singular)
ҡулаҡсаларға (dative plural)
ҡулаҡсаны (accusative definite singular)
ҡулаҡсаларҙы (accusative definite plural)
ҡулаҡсала (locative singular)
ҡулаҡсаларҙа (locative plural)
ҡулаҡсанан (ablative singular)
ҡулаҡсаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡулаҡсаларҙың

ҡулаҡсаларға

ҡулаҡсаларҙы

ҡулаҡсаларҙа

ҡулаҡсаларҙан

ҡул (qul, “hand”) + аҡса (aqsa, “money”).


Ғазраил

head

Ғазраил • (Ğazrail)

Ğazrail (romanization)
Ғазраил (absolute singular-only)
Ғазраилдың (definite genitive singular-only)
Ғазраилға (dative singular-only)
Ғазраилды (accusative definite singular-only)
Ғазраилда (locative singular-only)
Ғазраилдан (ablative singular-only)

[ɢɑz.ɾɑˈjɯ̞ɫ]

[ʁɑz.ɾɑˈjɯ̞ɫ]

From
Persian عزرائیل ('azrâ'yel) and/or
Arabic عَزْرَائِيل (ʕazrāʔīl, “Azrael”).
Cognate with
Kazakh Әзірейіл (Äzıreiıl),
Uyghur ئەزرائىل (ezra'il, “Azrael”).

Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала.

In the religion of Islam, the angel Azrael takes a person's soul (when that person dies).

İslam dinendə keşeneñ yənen Ğazrail fəreştə ala.

Йыр өҙөлдө; миңә ҡағылып китте Ғазраилдың ҡара ҡанат осо. (Mustai Karim)

The song cut off; the tip of Azrael's black wing touched me (in passing).

Yır öźöldö; miñə qağılıp kitte Ğazraildıñ qara qanat oso.


рәҡәғәт

рәҡәғәт • (rəqəğət)

ba-noun

рәҡәғәт • (rəqəğət)

rəqəğət (romanization)
рәҡәғәт (absolute singular)
рәҡәғәттәр (absolute plural)
рәҡәғәттең (definite genitive singular)
рәҡәғәттәрҙең (definite genitive plural)
рәҡәғәткә (dative singular)
рәҡәғәттәргә (dative plural)
рәҡәғәтте (accusative definite singular)
рәҡәғәттәрҙе (accusative definite plural)
рәҡәғәттә (locative singular)
рәҡәғәттәрҙә (locative plural)
рәҡәғәттән (ablative singular)
рәҡәғәттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

рәҡәғәттәрҙең

рәҡәғәттәргә

рәҡәғәттәрҙе

рәҡәғәттәрҙә

рәҡәғәттәрҙән

[ɾæ.qæ.ˈʁæt]

From Arabic رَكْعَة (rakʕa, “prostration”), plural رَكَعَات (rakaʕāt).

The merit of (performing) one sequence of prayer by a follower of Muhammad (i.e. by a Muslim) is equal to the merit of (performing) a thousand of sequences of (=by) other followers (=the followers of other religious traditions).

(Islam) rakat, prayer unit; a prescribed sequence of movements and prayer words during a Muslim prayer


оя

oya (romanization)
оя (absolute singular)
оялар (absolute plural)
ояның (definite genitive singular)
ояларҙың (definite genitive plural)
ояға (dative singular)
ояларға (dative plural)
ояны (accusative definite singular)
ояларҙы (accusative definite plural)
ояла (locative singular)
ояларҙа (locative plural)
оянан (ablative singular)
ояларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *uya (“nest; place inhabited by an animal”). Compare Southern Altai уйа (uya), Turkish yuva (“nest, home”).

inh

Бүре ояһы.

place inhabited by an animal (including birds, insects etc.)


йомаҡ

yomaq (romanization)
йомаҡ (absolute singular)
йомаҡтар (absolute plural)
йомаҡтың (definite genitive singular)
йомаҡтарҙың (definite genitive plural)
йомаҡҡа (dative singular)
йомаҡтарға (dative plural)
йомаҡты (accusative definite singular)
йомаҡтарҙы (accusative definite plural)
йомаҡта (locative singular)
йомаҡтарҙа (locative plural)
йомаҡтан (ablative singular)
йомаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yom(ŋ)ak (“tale, legend; riddle”).
Cognate with
Tatar comaq (“riddle”),
Kazakh жұмбақ (jūmbaq, “riddle”), Uzbek jumboq (“riddle”),
Kyrgyz жомок (jomok, “epic tale; fairy-tale”),
Khakas нымах (nımax, “epic tale; fairy-tale”),
Shor ныбақ (nybaq, “fairy-tale”),
Northern Altai ньомак (nʹomak, “fairy-tale”),
Yakut номох (nomoq, “tale”), etc.


мәҙрәсә

head

мәҙрәсә • (məźrəsə)

ba-noun

мәҙрәсә • (məźrəsə)

məźrəsə (romanization)
мәҙрәсә (absolute singular)
мәҙрәсәләр (absolute plural)
мәҙрәсәнең (definite genitive singular)
мәҙрәсәләрҙең (definite genitive plural)
мәҙрәсәкә (dative singular)
мәҙрәсәләргә (dative plural)
мәҙрәсәне (accusative definite singular)
мәҙрәсәләрҙе (accusative definite plural)
мәҙрәсәлә (locative singular)
мәҙрәсәләрҙә (locative plural)
мәҙрәсәнән (ablative singular)
мәҙрәсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

мәҙрәсәләрҙең

мәҙрәсәләргә

мәҙрәсәләрҙе

мәҙрәсәләрҙә

мәҙрәсәләрҙән

From Arabic مَدْرَسَة (madrasa, “school, madrasah”).


шәкерт

head

шәкерт • (şəkert)

ba-noun

шәкерт • (şəkert)

şəkert (romanization)
шәкерт (absolute singular)
шәкерттәр (absolute plural)
шәкерттең (definite genitive singular)
шәкерттәрҙең (definite genitive plural)
шәкерткә (dative singular)
шәкерттәргә (dative plural)
шәкертте (accusative definite singular)
шәкерттәрҙе (accusative definite plural)
шәкерттә (locative singular)
шәкерттәрҙә (locative plural)
шәкерттән (ablative singular)
шәкерттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

шәкерттәрҙең

шәкерттәрҙән

From Persian شاگرد (šâgerd, “pupil”); see there for more.
Cognate with Azerbaijani şagird.


умарта

umarta (romanization)
умарта (absolute singular)
умарталар (absolute plural)
умартаның (definite genitive singular)
умарталарҙың (definite genitive plural)
умартаға (dative singular)
умарталарға (dative plural)
умартаны (accusative definite singular)
умарталарҙы (accusative definite plural)
умартала (locative singular)
умарталарҙа (locative plural)
умартанан (ablative singular)
умарталарҙан (ablative plural)

умарталарҙың

умарталарҙан

Possibly adapted from Russian борть (bortʹ, “beehive”).
Cognate with
Tatar умарта (umarta),
Kazakh омарта (omarta),
Uyghur ئومارتا (omarta, “beehive; apiary”).


һөңгө

head

һөңгө • (höñgö)

ba-noun

һөңгө • (höñgö)

höñgö (romanization)
һөңгө (absolute singular)
һөңгөләр (absolute plural)
һөңгөнөң (definite genitive singular)
һөңгөләрҙең (definite genitive plural)
һөңгөгә (dative singular)
һөңгөләргә (dative plural)
һөңгөнө (accusative definite singular)
һөңгөләрҙе (accusative definite plural)
һөңгөлә (locative singular)
һөңгөләрҙә (locative plural)
һөңгөнән (ablative singular)
һөңгөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *süŋgü (“spear”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (süŋüg, “spear”), Old Uyghur [script needed] (süŋü, “spear”);
Kazakh сүңгі (süñgı),
Yakut үҥүү (üñüü, “spear”),
Turkish süngü (“bayonet”).

cog

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

Brave man, mount a horse, hold your spear! (Daut Yultyy)

Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала.
Əbü Ğöbəyźə ibn əl-Yərrəx (radıyallahu ğənhü), Pəyğəmbərźeñ sikəhenə qaźalğan ike höñgö sıñğahın kürep qala la, aşığıs rəweştə ber-ber artlı ularźı teşe menən hurıp ala.
Abu Ubaidah ibn al-Jarrah (may Allah be pleased with him) sees the rings of two spears that have pierced into the Prophet's temple, and hastily pulls them out, one after another, with his teeth.


таҡмаҡ

taqmaq (romanization)
таҡмаҡ (absolute singular)
таҡмаҡтар (absolute plural)
таҡмаҡтың (definite genitive singular)
таҡмаҡтарҙың (definite genitive plural)
таҡмаҡҡа (dative singular)
таҡмаҡтарға (dative plural)
таҡмаҡты (accusative definite singular)
таҡмаҡтарҙы (accusative definite plural)
таҡмаҡта (locative singular)
таҡмаҡтарҙа (locative plural)
таҡмаҡтан (ablative singular)
таҡмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

таҡмаҡтарҙың

таҡмаҡтарҙан

Cognate with
Tatar такмак (taqmaq, “folk rhyme”),
Kazakh тақпақ (taqpaq, “declamation”),
Khakas тахпах (taxpax, “a short lyrical song”),
Shor тақпақ (“folk rhyme, witty song”),
etc.

cog

four-line folk rhyme of comic, satiric or bawdy content, normally sung by women


нәҙек

head

нәҙек • (nəźek)

ba-adj

нәҙек • (nəźek)

From Persian نازک (nâzok, “thin”).
Cognate with
Kazakh нәзік (näzık, “thin, delicate”),
Kumyk назик (nazik, “thin, slender”),
Uzbek nozik (“thin, delicate”),
Uyghur نازۇك (nazuk, “thin, delicate”),
Turkmen näzik (“tender, soft, delicate”),
Azerbaijani nazik (“thin”),
Turkish nazik (“tender, kind, polite”).


Мөхәммәт

head

Мөхәммәт • (Möxəmmət)

ba-proper noun

Мөхәммәт • (Möxəmmət)

Möxəmmət (romanization)
Мөхәммәт (absolute singular)
Мөхәммәтләр (absolute plural)
Мөхәммәтнең (definite genitive singular)
Мөхәммәтләрҙең (definite genitive plural)
Мөхәммәтгә (dative singular)
Мөхәммәтләргә (dative plural)
Мөхәммәтне (accusative definite singular)
Мөхәммәтләрҙе (accusative definite plural)
Мөхәммәтлә (locative singular)
Мөхәммәтләрҙә (locative plural)
Мөхәммәтнән (ablative singular)
Мөхәммәтләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

Мөхәммәтләрҙең

Мөхәммәтләргә

Мөхәммәтләрҙе

Мөхәммәтләрҙә

Мөхәммәтләрҙән

From Arabic مُحَمَّد (muḥammad, “praised, commendable, laudable”).

bor

Мөхәммәт пәйғәмбәр
Мөхәммәт пәйғәмбәр

(Islam, uncountable) prophet Muhammad, he founder of Islam (typically used in the form Мөхәммәт пәйғәмбәр)

(Islam, uncountable) the name of the 47th sura (chapter) of the Quran.


ҡырғыс

head

ҡырғыс • (qırğıs)

ba-noun

ҡырғыс • (qırğıs)

qırğıs (romanization)
ҡырғыс (absolute singular)
ҡырғыстар (absolute plural)
ҡырғыстың (definite genitive singular)
ҡырғыстарҙың (definite genitive plural)
ҡырғысҡа (dative singular)
ҡырғыстарға (dative plural)
ҡырғысты (accusative definite singular)
ҡырғыстарҙы (accusative definite plural)
ҡырғыста (locative singular)
ҡырғыстарҙа (locative plural)
ҡырғыстан (ablative singular)
ҡырғыстарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырғыстарҙың

ҡырғыстарҙан

[qɯ̞r.ˈʁɯ̞s]

ҡыр- "to scrape, grate" + -ғыс "tool suffix".
Compare to Kazakh қырғыш (qyrğyş, “scraper”), Uzbek qirgʻich (“grater”), Southern Altai кыргыш (kïrgïš, “scraper”), Kumyk къыргъыч (qırğıç, “scraper, grater”).


тәңкә

head

тәңкә • (təñkə)

ba-noun

тәңкә • (təñkə)

təñkə (romanization)
тәңкә (absolute singular)
тәңкәләр (absolute plural)
тәңкәнең (definite genitive singular)
тәңкәләрҙең (definite genitive plural)
тәңкәгә (dative singular)
тәңкәләргә (dative plural)
тәңкәне (accusative definite singular)
тәңкәләрҙе (accusative definite plural)
тәңкәлә (locative singular)
тәңкәләрҙә (locative plural)
тәңкәнән (ablative singular)
тәңкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh теңге (teñge, “piece of money; Kazakhstan's national currency”),
Uzbek tanga (“currency in the historical Central Asian states; fish scale”),
Uyghur تەڭگە (tengge, “silver coin; ruble; fish scale”),
Turkmen teňňe (“monetary unit”).
Russian деньга (denʹga, “denga, an old coin”).
For Bashkir this is clearly a cultural borrowing from Central Asia: tanka was the name of the currency in the Timurid Empire, as well as in the medieval Central Asian states of Bukhara, Khwarazm and Kokand. However, a currency named so was first introduced earlier, in the 12th century, in the state of Ghōr by Alā-ad-Dīn Husayn of the Ghurid dynasty.
According to The American Heritage Dictionary of the English Language, the original currency name came from the Sanskrit word
तन्कह् (tankah) (see टङ्क (ṭaṅka) for more on this lemma, as well as the reference at History of the taka#Etymology). Indeed, the currency called Sultani tanka was introduced in North India in 1329 by the monetary reforms of Muhammad bin Tughluq, the emperor of the Delhi Sultanate.
However, this etymology requires elucidation in relation to the original currency name, as the Ghurid dynasty is known to have spoken a Turkic language as their native and to have promoted Persian as the language of state.
The relation to Turkish denge (“balance”) requires research.


кәстрүл

head

кәстрүл • (kəstrül)

ba-noun

кәстрүл • (kəstrül)

kəstrül (romanization)
кәстрүл (absolute singular)
кәстрүлдәр (absolute plural)
кәстрүлдең (definite genitive singular)
кәстрүлдәрҙең (definite genitive plural)
кәстрүлгә (dative singular)
кәстрүлдәргә (dative plural)
кәстрүлде (accusative definite singular)
кәстрүлдәрҙе (accusative definite plural)
кәстрүлдә (locative singular)
кәстрүлдәрҙә (locative plural)
кәстрүлдән (ablative singular)
кәстрүлдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кәстрүлдәрҙең

кәстрүлдәргә

кәстрүлдәрҙе

кәстрүлдәрҙә

кәстрүлдәрҙән

From Russian кастрю́ля (kastrjúlja, “pot”).
Compare with
Tatar кәстрүл (kästrül),
Kazakh кәстрөл (käströl, “pot”).


ҡаҙан

head

ҡаҙан • (qaźan)

ba-noun

ҡаҙан • (qaźan)

qaźan (romanization)
ҡаҙан (absolute singular)
ҡаҙандар (absolute plural)
ҡаҙандың (definite genitive singular)
ҡаҙандарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙанға (dative singular)
ҡаҙандарға (dative plural)
ҡаҙанды (accusative definite singular)
ҡаҙандарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙанда (locative singular)
ҡаҙандарҙа (locative plural)
ҡаҙандан (ablative singular)
ҡаҙандарҙан (ablative plural)

Ҡаҙанды йылғаға алып барып, ҡом менән ышҡып йыу.

Take the cauldron to the river (and) wash it rubbing with sand.

Qaźandı yılğağa alıp barıp, qom menən ışqıp yıw.

cauldron; a large bowl-shaped pot used for cooking food over an open flame


ҡалаҡ

qalaq (romanization)
ҡалаҡ (absolute singular)
ҡалаҡтар (absolute plural)
ҡалаҡтың (definite genitive singular)
ҡалаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡалаҡҡа (dative singular)
ҡалаҡтарға (dative plural)
ҡалаҡты (accusative definite singular)
ҡалаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡалаҡта (locative singular)
ҡалаҡтарҙа (locative plural)
ҡалаҡтан (ablative singular)
ҡалаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kalgak (“spoon; scoop; oar”).
Cognate with Kazakh қалақ (qalaq, “scoop, skimmer, spatula”),
Kyrgyz калак (kalak, “scoop; oar”),
Southern Altai калбак (kalbak, “spoon”),
Crimean Tatar qalaq (“oar; spatula”),
Uzbek qalaq (“scoop”),
Uyghur قالاق (qalaq, “scoop”),
Northern Altai калак (kalak, “ladle”),
Khakas халғах (xalğax, “twirling stick”),
Tuvan калгак (kalgak, “ladle”),
etc.


быуай

head

быуай • (bıway)

ba-noun

быуай • (bıway)

bıway (romanization)
быуай (absolute singular)
быуайҙар (absolute plural)
быуайҙың (definite genitive singular)
быуайҙарҙың (definite genitive plural)
быуайға (dative singular)
быуайҙарға (dative plural)
быуайҙы (accusative definite singular)
быуайҙарҙы (accusative definite plural)
быуайҙа (locative singular)
быуайҙарҙа (locative plural)
быуайҙан (ablative singular)
быуайҙарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) old man older than the speaker's father


икенде

ikende (romanization)
икенде (absolute singular)
икенделәр (absolute plural)
икенденең (definite genitive singular)
икенделәрҙең (definite genitive plural)
икендегә (dative singular)
икенделәргә (dative plural)
икендене (accusative definite singular)
икенделәрҙе (accusative definite plural)
икенделә (locative singular)
икенделәрҙә (locative plural)
икенденән (ablative singular)
икенделәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

икенделәрҙең

икенделәрҙән

Cognate with
Tatar икенде (ikende, “the mid-afternoon prayer”);
Kazakh екiндi (ekindi, “mid-afternoon”),
Crimean Tatar ekindi (“mid-afternoon”),
Karachay-Balkar экинди (ekindi, “mid-afternoon”),
Turkish ikindi (“the mid-afternoon prayer”).

cog

(Islam) Asr prayer, the mid-afternoon daily prayer, the third of the five daily prayers in Islam


ҡурай

quray (romanization)
ҡурай (absolute singular)
ҡурайҙар (absolute plural)
ҡурайҙың (definite genitive singular)
ҡурайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡурайға (dative singular)
ҡурайҙарға (dative plural)
ҡурайҙы (accusative definite singular)
ҡурайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡурайҙа (locative singular)
ҡурайҙарҙа (locative plural)
ҡурайҙан (ablative singular)
ҡурайҙарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *kuxuraï (“dry”), compare Mongolian хуурай (xuuraj, “dry”).
Probably distantly related to ҡоро (qoro, “dry”).
Cognate with
Kazakh қурай (qurai, “plants with tall tough stems; musical instrument”),
Kyrgyz куурай (kuuray, “a generic term for plants with tall tough stems”),
Uyghur قوراي (qoray, “a wild plant with hollow stem”),
etc.

(music) quray, Bashkir national music instrument, a type of flute originally made from such plant


хәрби

head

хәрби • (xərbi)

ba-adj

хәрби • (xərbi)

From Arabic حَرْبِيّ (ḥarbiyy, “military”).


өйгә эш

head

өйгә эш • (öygə eş)

ba-noun

өйгә эш • (öygə eş)

öygə eş (romanization)
өйгә эш (absolute singular)
өйгә эштәр (absolute plural)
өйгә эштең (definite genitive singular)
өйгә эштәрҙең (definite genitive plural)
өйгә эшкә (dative singular)
өйгә эштәргә (dative plural)
өйгә эште (accusative definite singular)
өйгә эштәрҙе (accusative definite plural)
өйгә эштә (locative singular)
өйгә эштәрҙә (locative plural)
өйгә эштән (ablative singular)
өйгә эштәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өйгә эштәрҙең

өйгә эштәргә

өйгә эштәрҙе

өйгә эштәрҙә

өйгә эштәрҙән

[ʏ̞jˌɡæ.ˈɪ̞ʃ]

Хәҙер көндәлектәрегеҙҙе асып өйгә эшен яҙып ҡуйығыҙ әле.

Now, please open your report cards and write down homework.

Xəźer köndəlektəregeźźe asıp öygə eşen yaźıp quyığıź əle.


тартынҡы

head

тартынҡы • (tartınqı)

ba-noun

тартынҡы • (tartınqı)

tartınqı (romanization)
тартынҡы (absolute singular)
тартынҡылар (absolute plural)
тартынҡының (definite genitive singular)
тартынҡыларҙың (definite genitive plural)
тартынҡыға (dative singular)
тартынҡыларға (dative plural)
тартынҡыны (accusative definite singular)
тартынҡыларҙы (accusative definite plural)
тартынҡыла (locative singular)
тартынҡыларҙа (locative plural)
тартынҡынан (ablative singular)
тартынҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тартынҡыларҙың

тартынҡыларға

тартынҡыларҙы

тартынҡыларҙа

тартынҡыларҙан

From verbal stem тарт- (tart-) "to pull".
Compare with
Tatar тартык (tartıq, “consonant”), which is derived from the same verb.

ba:Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр


һуҙынҡы

head

һуҙынҡы • (huźınqı)

ba-noun

һуҙынҡы • (huźınqı)

huźınqı (romanization)
һуҙынҡы (absolute singular)
һуҙынҡылар (absolute plural)
һуҙынҡының (definite genitive singular)
һуҙынҡыларҙың (definite genitive plural)
һуҙынҡыға (dative singular)
һуҙынҡыларға (dative plural)
һуҙынҡыны (accusative definite singular)
һуҙынҡыларҙы (accusative definite plural)
һуҙынҡыла (locative singular)
һуҙынҡыларҙа (locative plural)
һуҙынҡынан (ablative singular)
һуҙынҡыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҙынҡыларҙың

һуҙынҡыларға

һуҙынҡыларҙы

һуҙынҡыларҙа

һуҙынҡыларҙан

[hu.ðɯ̞ŋˈqɯ̞]

From the verbal stem һуҙ- (huð-) "to pull".
Compare with
Tatar сузык (suzıq, “vowel”), Kumyk созукъ (sozuq, “vowel”), both derived from the cognate verb.

Нәҙек һуҙынҡы.

Ҡалын һуҙынҡы.

ba:Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр


сәнске

head

сәнске • (sənske)

ba-noun

сәнске • (sənske)

sənske (romanization)
сәнске (absolute singular)
сәнскеләр (absolute plural)
сәнскенең (definite genitive singular)
сәнскеләрҙең (definite genitive plural)
сәнскегә (dative singular)
сәнскеләргә (dative plural)
сәнскене (accusative definite singular)
сәнскеләрҙе (accusative definite plural)
сәнскелә (locative singular)
сәнскеләрҙә (locative plural)
сәнскенән (ablative singular)
сәнскеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сәнскеләрҙең

сәнскеләрҙән

сәнс (səns, “pierce”) + -ке (-ke, “instrument suffix”).
Compare to
Tatar чәнечке (çäneçke, “fork”),
Kazakh шанышқы (şanyşqy, “fork”),
Uzbek sanchqi (“fork”).


уҡлау

uqlaw (romanization)
уҡлау (absolute singular)
уҡлауҙар (absolute plural)
уҡлауҙың (definite genitive singular)
уҡлауҙарҙың (definite genitive plural)
уҡлауға (dative singular)
уҡлауҙарға (dative plural)
уҡлауҙы (accusative definite singular)
уҡлауҙарҙы (accusative definite plural)
уҡлауҙа (locative singular)
уҡлауҙарҙа (locative plural)
уҡлауҙан (ablative singular)
уҡлауҙарҙан (ablative plural)

Inherited from Proto-Turkic *oklagu (“rolling pin”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (oqlağu, “round (?)”);
Tatar уклау (uqlaw, “rolling pin”),
Kazakh оқтау (oqtau, “rolling pin”),
Kumyk окълав (oqlaw, “rolling pin”),
Uzbek oʻqlov (“rolling pin”),
Turkish oklava (“rolling pin”), etc.


тылсымлы

head

тылсымлы • (tılsımlı)

ba-adj

тылсымлы • (tılsımlı)

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈɫɯ̞]

тылсым (tılsım, “white magic”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

magic (especially involving white magic)

сихырлы

magic (especially involving black magic)


сихырлы

head

сихырлы • (sixırlı)

ba-adj

сихырлы • (sixırlı)

[sʲï.χɯ̞rˈɫɯ̞]

сихыр (sixır, “black magic”) + -лы (-lı, “affix used to form adjectives from nouns”).

suffix

magic (especially involving black magic)

тылсымлы

magic (especially involving white magic)


сихыр

head

сихыр • (sixır)

ba-noun

сихыр • (sixır)

From Arabic سِحْر (siḥr, “magic, sorcery”).
Cognate with
Uzbek sehr (“magic”),
Turkish sihir (“magic”).

magic (especially black magic); sorcery, wizardry, witchcraft, etc.


тылсымсы

head

тылсымсы • (tılsımsı)

ba-noun

тылсымсы • (tılsımsı)

tılsımsı (romanization)
тылсымсы (absolute singular)
тылсымсылар (absolute plural)
тылсымсының (definite genitive singular)
тылсымсыларҙың (definite genitive plural)
тылсымсыға (dative singular)
тылсымсыларға (dative plural)
тылсымсыны (accusative definite singular)
тылсымсыларҙы (accusative definite plural)
тылсымсыла (locative singular)
тылсымсыларҙа (locative plural)
тылсымсынан (ablative singular)
тылсымсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тылсымсыларҙың

тылсымсыларға

тылсымсыларҙы

тылсымсыларҙа

тылсымсыларҙан

[tɯ̞ɫ.sɯ̞m.ˈsɯ̞]

From тылсым (tılsım, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially white-hat magician)


сихырсы

head

сихырсы • (sixırsı)

ba-noun

сихырсы • (sixırsı)

sixırsı (romanization)
сихырсы (absolute singular)
сихырсылар (absolute plural)
сихырсының (definite genitive singular)
сихырсыларҙың (definite genitive plural)
сихырсыға (dative singular)
сихырсыларға (dative plural)
сихырсыны (accusative definite singular)
сихырсыларҙы (accusative definite plural)
сихырсыла (locative singular)
сихырсыларҙа (locative plural)
сихырсынан (ablative singular)
сихырсыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сихырсыларҙың

сихырсыларға

сихырсыларҙы

сихырсыларҙа

сихырсыларҙан

[sʲï.χɯ̞rˈsɯ̞]

From сихыр (sixır, “magic”) + -сы (-sı, affix forming an agent noun).

af

magician (especially black-hat magician); sorcerer, wizard, etc.


тылсым

head

тылсым • (tılsım)

ba-noun

тылсым • (tılsım)

From Arabic طِلَسْم (ṭilasm, “enigma; talisman”), from Ancient Greek τέλεσμα (télesma, “payment”). Cognate with
Uzbek tilsim (“magic”),
Turkish tılsım (“magic”), etc.

der

Изге әүлиәләр ерләнгән тауҙың ниндәйҙер тылсым көсөн, ҡөҙрәтен тойған халыҡ.

The local people felt some magic force (and) power of the mountain where saints had been buried.

İzge əwliələr yerləngən tawźıñ nindəyźer tılsım kösön, qöźrəten toyğan xalıq.


ырыу

head

ырыу • (ırıw)

ba-noun

ырыу • (ırıw)

ırıw (romanization)
ырыу (absolute singular)
ырыуҙар (absolute plural)
ырыуҙың (definite genitive singular)
ырыуҙарҙың (definite genitive plural)
ырыуға (dative singular)
ырыуҙарға (dative plural)
ырыуҙы (accusative definite singular)
ырыуҙарҙы (accusative definite plural)
ырыуҙа (locative singular)
ырыуҙарҙа (locative plural)
ырыуҙан (ablative singular)
ырыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *urug (“clan, kins; seed; child”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (uruğ, “seed; descendants”);
Kazakh ру (ru, “clan”),
Kyrgyz уруу (uruu, “clan”),
Turkmen urug (“clan”),
Chuvash ӑру (ăru, “clan; generation”);
Yakut уруу (uruu, “kin, kinsfolk”).

cog

Ырыуына күрә йолаһы.

The rite depends on the clan (=each clan has its own rituals).

(anthropology, in Bashkirs and certain other Turkic nations) clan; a group of people united by (actual or perceived) kinship and common ancestry, and traditionally possessing a certain degree of distinct identity


иләк

head

иләк • (ilək)

ba-noun

иләк • (ilək)

ilək (romanization)
иләк (absolute singular)
иләктәр (absolute plural)
иләктең (definite genitive singular)
иләктәрҙең (definite genitive plural)
иләккә (dative singular)
иләктәргә (dative plural)
иләкте (accusative definite singular)
иләктәрҙе (accusative definite plural)
иләктә (locative singular)
иләктәрҙә (locative plural)
иләктән (ablative singular)
иләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *elgek (“sieve”).
Cognate with
Kazakh елек (elek),
Kyrgyz элек (elek) / элгек (elgek),
Southern Altai элгек (elgek),
Uzbek elak,
Uyghur ئەلگەك (elgek),
Khakas илгек (ilgek),
Azerbaijani ələk,
Turkish elek,
Chuvash ала (ala, “sieve”), etc.


ғәскәр

head

ғәскәр • (ğəskər)

ba-noun

ғәскәр • (ğəskər)

ğəskər (romanization)
ғәскәр (absolute singular)
ғәскәрҙәр (absolute plural)
ғәскәрҙең (definite genitive singular)
ғәскәрҙәрҙең (definite genitive plural)
ғәскәргә (dative singular)
ғәскәрҙәргә (dative plural)
ғәскәрҙе (accusative definite singular)
ғәскәрҙәрҙе (accusative definite plural)
ғәскәрҙә (locative singular)
ғәскәрҙәрҙә (locative plural)
ғәскәрҙән (ablative singular)
ғәскәрҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ғәскәрҙәрҙең

ғәскәрҙәрҙән

Borrowed from Arabic عَسْكَر (ʕaskar, “army”).


йорт

yort (romanization)
йорт (absolute singular)
йорттар (absolute plural)
йорттоң (definite genitive singular)
йорттарҙың (definite genitive plural)
йортҡа (dative singular)
йорттарға (dative plural)
йортто (accusative definite singular)
йорттарҙы (accusative definite plural)
йортта (locative singular)
йорттарҙа (locative plural)
йорттан (ablative singular)
йорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yūrt (“dwelling place, camping site”).
Cognate with Tatar йорт (yort), Karakalpak jurt, Kazakh жұрт (jūrt), Kyrgyz журт (jurt), Southern Altai јурт (ǰurt), Uzbek yurt, Turkmen ýurt, Turkish yurt, Tuvan чурт (çurt), etc.

inh

Яҙғы ташҡында йылғаға яҡын йорттар зыян күрә.

In the spring flood, the households (located) close to the river sustain damage.

Yaźğı taşqında yılğağa yaqın yorttar zıyan kürə.


кәләш

head

кәләш • (kələş)

ba-noun

кәләш • (kələş)

kələş (romanization)
кәләш (absolute singular)
кәләштәр (absolute plural)
кәләштең (definite genitive singular)
кәләштәрҙең (definite genitive plural)
кәләшкә (dative singular)
кәләштәргә (dative plural)
кәләште (accusative definite singular)
кәләштәрҙе (accusative definite plural)
кәләштә (locative singular)
кәләштәрҙә (locative plural)
кәләштән (ablative singular)
кәләштәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kẹle- (“to court a girl; make a match, agree about a marriage”).


кейәү

head

кейәү • (keyəw)

ba-noun

кейәү • (keyəw)

keyəw (romanization)
кейәү (absolute singular)
кейәүҙәр (absolute plural)
кейәүҙең (definite genitive singular)
кейәүҙәрҙең (definite genitive plural)
кейәүгә (dative singular)
кейәүҙәргә (dative plural)
кейәүҙе (accusative definite singular)
кейәүҙәрҙе (accusative definite plural)
кейәүҙә (locative singular)
кейәүҙәрҙә (locative plural)
кейәүҙән (ablative singular)
кейәүҙәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *küdegü (“young husband; son-in-law”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (küdägü),
Old Uyghur [script needed] (küdägü, “son-in-law”);
Uzbek kuyov,
Turkmen giýew,
Ottoman Turkish گویگو (güvegü), گویگی (güvegi),
Khakas кізӧ,
Yakut күтүөт (kütüöt, “bridegroom; husband of one's younger female relative”).

cog

the husband of one's younger female blood relative; son-in-law, younger brother-in-law, younger cousin-in-law, etc.


буҡ

buq (romanization)
буҡ (absolute singular-only)
буҡтың (definite genitive singular-only)
буҡҡа (dative singular-only)
буҡты (accusative definite singular-only)
буҡта (locative singular-only)
буҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *bok (“feces”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (boq, “feces”);
Kazakh боқ (boq, “feces”),
Turkish bok (“feces”),
Tuvan бок (bok, “rubbish, garbage”),
Chuvash пӑх (păh, “feces”), etc.


тиҙәк

head

тиҙәк • (tiźək)

ba-noun

тиҙәк • (tiźək)

tiźək (romanization)
тиҙәк (absolute singular-only)
тиҙәктең (definite genitive singular-only)
тиҙәккә (dative singular-only)
тиҙәкте (accusative definite singular-only)
тиҙәктә (locative singular-only)
тиҙәктән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *teŕek (“animals' excrements”).
Cognate with
Kazakh тезек (tezek),
Kyrgyz тезек (tezek),
Southern Altai тезек (tezek),
Uzbek tezak,
Uyghur تېزەك (tëzek),
Khakas тизек (tizek, “dung, manure; pressed dung used as fuel”), etc.

cog

(animals') feces, excrement; dung, manure


борғо

head

борғо • (borğo)

ba-noun

борғо • (borğo)

borğo (romanization)
борғо (absolute singular)
борғолар (absolute plural)
борғоноң (definite genitive singular)
борғоларҙың (definite genitive plural)
борғоға (dative singular)
борғоларға (dative plural)
борғоно (accusative definite singular)
борғоларҙы (accusative definite plural)
борғола (locative singular)
борғоларҙа (locative plural)
борғонан (ablative singular)
борғоларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *burgu (“horn, bugle; pipe made of a plant stem”).
Cognate with
Uzbek burgʻu (“horn”),
Turkish boru (“horn”),
Khakas пырғы (pırğı, “hunting horn”),
Tuvan мурғу (“pipe made of a plant stem”),
perhaps also Chuvash пӑрӑх (părăh, “pipe”).

cog

Иртәнсәктән борғо һәм барабан тауыштары тынманы.

Since morning, the sounds of horn and drum did not cease.

İrtənsəktən borğo həm baraban tawıştarı tınmanı.

(music) a simple brass instrument with no valves; horn, bugle, clarion


сүрә

head

сүрә • (sürə)

ba-noun

сүрә • (sürə)

sürə (romanization)
сүрә (absolute singular)
сүрәләр (absolute plural)
сүрәнең (definite genitive singular)
сүрәләрҙең (definite genitive plural)
сүрәгә (dative singular)
сүрәләргә (dative plural)
сүрәне (accusative definite singular)
сүрәләрҙе (accusative definite plural)
сүрәлә (locative singular)
сүрәләрҙә (locative plural)
сүрәнән (ablative singular)
сүрәләрҙән (ablative plural)

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.

The first 12 ayats of the "Ya Sin" sura.


аят

ayat (romanization)
аят (absolute singular)
аяттар (absolute plural)
аяттың (definite genitive singular)
аяттарҙың (definite genitive plural)
аятҡа (dative singular)
аяттарға (dative plural)
аятты (accusative definite singular)
аяттарҙы (accusative definite plural)
аятта (locative singular)
аяттарҙа (locative plural)
аяттан (ablative singular)
аяттарҙан (ablative plural)

From Arabic آيَةْ (ʔāyat, “sign, token”).

"Ясин" сүрәһенең тәүге 12 аяты.


һөжүм

head

һөжүм • (höjüm)

ba-noun

һөжүм • (höjüm)

höjüm (romanization)
һөжүм (absolute singular)
һөжүмдәр (absolute plural)
һөжүмдең (definite genitive singular)
һөжүмдәрҙең (definite genitive plural)
һөжүмгә (dative singular)
һөжүмдәргә (dative plural)
һөжүмде (accusative definite singular)
һөжүмдәрҙе (accusative definite plural)
һөжүмдә (locative singular)
һөжүмдәрҙә (locative plural)
һөжүмдән (ablative singular)
һөжүмдәрҙән (ablative plural)


һепертке

hepertke (romanization)
һепертке (absolute singular)
һеперткеләр (absolute plural)
һеперткенең (definite genitive singular)
һеперткеләрҙең (definite genitive plural)
һеперткегә (dative singular)
һеперткеләргә (dative plural)
һеперткене (accusative definite singular)
һеперткеләрҙе (accusative definite plural)
һеперткелә (locative singular)
һеперткеләрҙә (locative plural)
һеперткенән (ablative singular)
һеперткеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеперткеләрҙең

һеперткеләргә

һеперткеләрҙе

һеперткеләрҙә

һеперткеләрҙән

Compare to
Tatar себерке (seberke, “broom”),
Southern Altai сибирги (sibirgi, “broom”),
Khakas сыбырғы (sıbırğı, “broom”),
Crimean Tatar sipirki (“broom”),
Uzbek supurgi (“broom”),
Turkmen süpürgi (“broom”).
All these forms go back to *süpürkü ~ *sipirki (“broom”), from Proto-Turkic *sipür- (“to sweep”). However, the Bashkir term has a more complex makeup - it incorporates the additional -t- morpheme, which is apparently the causative affix.


бажа

baja (romanization)
бажа (absolute singular)
бажалар (absolute plural)
бажаның (definite genitive singular)
бажаларҙың (definite genitive plural)
бажаға (dative singular)
бажаларға (dative plural)
бажаны (accusative definite singular)
бажаларҙы (accusative definite plural)
бажала (locative singular)
бажаларҙа (locative plural)
бажанан (ablative singular)
бажаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bāča (“elder sister; husbands of sisters”).

inh

one's wife's sister's husband; husband of a sister in relation to the husband of another sister; brother-in-law


әсә

From Proto-Turkic *ăča / *ĕče "mother; elder sister; older woman".
Compare with
Kyrgyz эже (eje, “elder sister; a way to address an older woman”),
Southern Altai эје (eǰe, “elder sister; a way to address an older woman”),
Uzbek ocha (“grandmother”),
Uyghur ئاچا (acha, “elder sister; a way to address an older woman”), etc.

cog

Әсә күңеле — балала, бала күңеле — далала.
Əsə küñele — balala, bala küñele — dalala.
The mother's soul is in (her) child, the child's soul is in the steppe.

Әсәм теле миңә — сәсән теле. (Rami Garipov)
Əsəm tele miñə — səsən tele.
My mother's tongue to me is bard's language.

Әсәһе үлгәс, атаһы өйгә үгәй әсә алып ҡайтҡан.

When her mother died, her father brought home a stepmother.

Əsəhe ülgəs, atahı öygə ügəy əsə alıp qaytqan.


дәғүә

head

дәғүә • (däğwä)

ba-noun

дәғүә • (däğwä)

däğwä (romanization)
дәғүә (absolute singular)
дәғүәләр (absolute plural)
дәғүәнең (definite genitive singular)
дәғүәләрҙең (definite genitive plural)
дәғүәкә (dative singular)
дәғүәләргә (dative plural)
дәғүәне (accusative definite singular)
дәғүәләрҙе (accusative definite plural)
дәғүәлә (locative singular)
дәғүәләрҙә (locative plural)
дәғүәнән (ablative singular)
дәғүәләрҙән (ablative plural)

From Arabic دَعْوَى (daʕwā, “claim, assertion”).

bor

Дәғүә ғаризаһы.

Өфө ҡалаһы судында башына ҡар төшөп йәрәхәтләнгән ҡатындың дәғүәһе ҡаралды.

In Ufa city court, a claim was examined of a woman who had been injured by snow falling (off a roof) on her .

Öfö qalahï sudïnda bašïna qar töšöp yäräxätlängän qatïndïñ däğwähe qaraldï.


уймаҡ

uymaq (romanization)
уймаҡ (absolute singular)
уймаҡтар (absolute plural)
уймаҡтың (definite genitive singular)
уймаҡтарҙың (definite genitive plural)
уймаҡҡа (dative singular)
уймаҡтарға (dative plural)
уймаҡты (accusative definite singular)
уймаҡтарҙы (accusative definite plural)
уймаҡта (locative singular)
уймаҡтарҙа (locative plural)
уймаҡтан (ablative singular)
уймаҡтарҙан (ablative plural)

From *ōymaq (“thimble”), from Proto-Turkic *ōy- (“to make a hole, peck, chisel”).
Cognate with
Kazakh оймақ (oimaq),
Kyrgyz оймок (oymok),
Crimean Tatar oymaq,
Turkmen oýmak,
Azerbaijani oymaq (“thimble”).


суфыйсылыҡ

head

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

ba-noun

суфыйсылыҡ • (sufıysılıq)

sufıysılıq (romanization)
суфыйсылыҡ (absolute singular)
суфыйсылыҡтар (absolute plural)
суфыйсылыҡтың (definite genitive singular)
суфыйсылыҡтарҙың (definite genitive plural)
суфыйсылыҡҡа (dative singular)
суфыйсылыҡтарға (dative plural)
суфыйсылыҡты (accusative definite singular)
суфыйсылыҡтарҙы (accusative definite plural)
суфыйсылыҡта (locative singular)
суфыйсылыҡтарҙа (locative plural)
суфыйсылыҡтан (ablative singular)
суфыйсылыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суфыйсылыҡтың

суфыйсылыҡҡа

суфыйсылыҡты

суфыйсылыҡта

суфыйсылыҡтан

суфыйсылыҡтар

суфыйсылыҡтарҙың

суфыйсылыҡтарға

суфыйсылыҡтарҙы

суфыйсылыҡтарҙа

суфыйсылыҡтарҙан

су‧фый‧сы‧лыҡ

Суфыйсылыҡ мосолман донъяһының рухиәтенә, ғилеменә, фәлсәфәһенә үә әҙәбиәтенә киң йоғонто яһаған.

Sufism has asserted a wide influence on the spirituality, science, philosophy and literature of the Muslim world.

Sufıysılıq mosolman donʺyahınıñ ruxiətenə, ğilemenə, fəlsəfəhenə wə əźəbiətenə kiñ yoğonto yahağan.

Урта быуат яҙма сығанаҡтарына таянып, ғалим урындағы суфыйсылыҡ традицияһын өйрәнә.

Drawing on medieval written sources, the scholar explores the local tradition of Sufism.

Urta bıwat yaźma sığanaqtarına tayanıp, ğalim urındağı sufıysılıq traditsiyahın öyrənə.

ba:суфыйсылыҡ


йәйә

head

йәйә • (yəyə)

ba-noun

йәйә • (yəyə)

yəyə (romanization)
йәйә (absolute singular)
йәйәләр (absolute plural)
йәйәнең (definite genitive singular)
йәйәләрҙең (definite genitive plural)
йәйәгә (dative singular)
йәйәләргә (dative plural)
йәйәне (accusative definite singular)
йәйәләрҙе (accusative definite plural)
йәйәлә (locative singular)
йәйәләрҙә (locative plural)
йәйәнән (ablative singular)
йәйәләрҙән (ablative plural)

From *yaya (“bow”), from Proto-Turkic *yā(y) (“bow”).
Immediately comparable to
Tatar җәя (cäya, “bow”),
Karachay-Balkar джая (caya, “bow”);
further, compare with
Old Uyghur [script needed] (ja, “bow”);
Kazakh жай (jai, “bow”),
Uzbek yoy (“bow; bracket”),
Turkmen ýaý (“bow”),
Azerbaijani yay (“bow”),
Turkish yay (“bow”);
Kyrgyz жаа (jaa, “bow”),
Southern Altai јаа (ǰaa, “bow”),
Tuvan ча (ça, “bow”)
Yakut саа (saa, “rifle”).


хәрәкәт

head

хәрәкәт • (xərəkət)

ba-noun

хәрәкәт • (xərəkət)

xərəkət (romanization)
хәрәкәт (absolute singular-only)
хәрәкәттең (definite genitive singular-only)
хәрәкәткә (dative singular-only)
хәрәкәтте (accusative definite singular-only)
хәрәкәттә (locative singular-only)
хәрәкәттән (ablative singular-only)

From Persian حرکت (“motion, movement”), from Arabic حَرَكَة (ḥaraka, “motion, movement”).
Cognate with Kazakh әрекет (äreket, “action; effort”), Kyrgyz аракет (araket, “action; effort”), Uzbek harakat (“movement, action”), Turkish hareket (“action, movement”), etc.

cog

(linguistics) diacritic, accent mark in Arabic script traditions


диуана

diwana (romanization)
диуана (absolute singular)
диуаналар (absolute plural)
диуананың (definite genitive singular)
диуаналарҙың (definite genitive plural)
диуанаға (dative singular)
диуаналарға (dative plural)
диуананы (accusative definite singular)
диуаналарҙы (accusative definite plural)
диуанала (locative singular)
диуаналарҙа (locative plural)
диуананан (ablative singular)
диуаналарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

диуаналарҙың

диуаналарҙан

From Persian دیوانه (divâne, “a crazy person, madman”).
Cognate with Kazakh диуана (diuana), Uzbek devona, Turkish divane (“crazy person, madman”).

bor

(religion) a holy fool, crazy for God; a person who does not conform to social norms of behavior because of a mental disability or as a deliberate choice, regarded as having a compensating divine blessing or inspiration


Исрафил

head

Исрафил • (İsrafil)

ba-proper noun

Исрафил • (İsrafil)

İsrafil (romanization)
Исрафил (absolute singular-only)
Исрафилдың (definite genitive singular-only)
Исрафилға (dative singular-only)
Исрафилды (accusative definite singular-only)
Исрафилда (locative singular-only)
Исрафилдан (ablative singular-only)

[ïs.ɾɑˈfʲïɫ]

From Arabic إِسْـرَافِـيْـل (ʔisrāfiyl, “Israfil”).

bor

إِسْـرَافِـيْـل

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur, all living beings will die.

(Islam) Israfil, one of the four archangels in Islam, believed to blow the Sur (trumpet) to announce the Day of Calamity and the Day of Resurrection


ғәләйһи-ссәләм

head

ғәләйһи-ссәләм • (ğələyhi-ssələm)

ғә‧ләй‧һи-ссә‧ләм

From Arabic عليه السلام (ʕalayhi s-salām, “peace be upon him”).
Compare to
Uzbek alayhissalom,
Uyghur ئەلەيھىسسالام (eleyhissalam).

cog

ئەلەيھىسسالام

Исрафил (ғәләйһи-ссәләм) фәрештә Сурға өргәндән һуң бөтә йәндәр ҙә үлә.
İsrafil (ğələyhi-ssələm) fəreştə Surğa örgəndən huñ bötə yəndər źə ülə.
After Angel Israfil (peace be upon him) blows the Sur (~trumpet), all living beings will die.

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd, peace be upon him. When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.

(Islam, eulogy) peace be upon him (an honorific phrase used by Muslims after any mention of prophets or angels)


дәүләт гимны

head

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)

ba-noun

дәүләт гимны • (dəwlət gimnı)


абыстай

head

абыстай • (abıstay)

ba-noun

абыстай • (abıstay)

abıstay (romanization)
абыстай (absolute singular)
абыстайҙар (absolute plural)
абыстайҙың (definite genitive singular)
абыстайҙарҙың (definite genitive plural)
абыстайға (dative singular)
абыстайҙарға (dative plural)
абыстайҙы (accusative definite singular)
абыстайҙарҙы (accusative definite plural)
абыстайҙа (locative singular)
абыстайҙарҙа (locative plural)
абыстайҙан (ablative singular)
абыстайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

абыстайҙарҙың

абыстайҙарға

абыстайҙарҙы

абыстайҙарҙа

абыстайҙарҙан

(Islam) an elderly woman who has ecclesiastical training and, when a mullah is unavailable, caters for the basic religious needs of a local community, such as leads private ceremonial meetings, gives basic religious training to women and children, etc.


солоҡ

soloq (romanization)
солоҡ (absolute singular)
солоҡтар (absolute plural)
солоҡтоң (definite genitive singular)
солоҡтарҙың (definite genitive plural)
солоҡҡа (dative singular)
солоҡтарға (dative plural)
солоҡто (accusative definite singular)
солоҡтарҙы (accusative definite plural)
солоҡта (locative singular)
солоҡтарҙа (locative plural)
солоҡтан (ablative singular)
солоҡтарҙан (ablative plural)

Һәр кеше солоғона үҙенең тамғаһын һалған.

Every person put his/her mark of ownership on his/her log hive.

Hər keşe soloğona üźeneñ tamğahın halğan.

man-made beehive in a hollow tree, log hive


әйтелеш

head

әйтелеш • (əyteleş)

ba-noun

әйтелеш • (əyteleş)

əyteleş (romanization)
әйтелеш (absolute singular)
әйтелештәр (absolute plural)
әйтелештең (definite genitive singular)
әйтелештәрҙең (definite genitive plural)
әйтелешкә (dative singular)
әйтелештәргә (dative plural)
әйтелеште (accusative definite singular)
әйтелештәрҙе (accusative definite plural)
әйтелештә (locative singular)
әйтелештәрҙә (locative plural)
әйтелештән (ablative singular)
әйтелештәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

әйтелештәрҙең

әйтелештәргә

әйтелештәрҙе

әйтелештәрҙә

әйтелештәрҙән

[æj.tʰɪ̆.ˈlɪ̆ʃ]

From *aytïlïš (“pronunciation, the way something is said”), from aytïl- "to be said", passive of ayt- "to say" (see әйтеү (əytew) for more).
Compare with
Kazakh айтылыс (aitylys, “pronunciation”),
Turkish aýdylyş (“pronunciation”),
Uzbek aytilish (“pronunciation”),
Uyghur ئېيتىلىش (ëytilish, “pronunciation”).


күплек

head

күплек • (küplek)

ba-noun

күплек • (küplek)


Самрау

Samraw (romanization)
Самрау (absolute singular-only)
Самрауҙың (definite genitive singular-only)
Самрауға (dative singular-only)
Самрауҙы (accusative definite singular-only)
Самрауҙа (locative singular-only)
Самрауҙан (ablative singular-only)

Cognate with Kazakh самұрық (samūryq, “mythical eagle”), Uzbek semurgʻ (“mythical bird”).
Adapted from an Iranian source, compare Middle Persian synmwlw, Persian سیمرغ (simorğ, “Simurgh”). See also сәмреғош (səmreğoş).

cog

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Бар ҡоштарға баш булған Самрау атлы атам бар.

I have a father with the name of Samraw, who is the master of all birds.

Bar qoştarğa baş bulğan Samraw atlı atam bar.

(mythology) a mythical bird, deity and master of all birds


Ғайса Мәсих

head

Ғайса Мәсих • (Ğaysa Məsix)

ba-noun

Ғайса Мәсих • (Ğaysa Məsix)

Ğaysa Məsix (romanization)
Ғайса Мәсих (absolute singular-only)
Ғайса Мәсихтең (definite genitive singular-only)
Ғайса Мәсихкә (dative singular-only)
Ғайса Мәсихте (accusative definite singular-only)
Ғайса Мәсихтә (locative singular-only)
Ғайса Мәсихтән (ablative singular-only)

[ʁäj.ˈsä.mæˈsʲɪχ]

[ɢäj.ˈsä.mæˈsʲɪχ]

Adapted from Persian عیسی مسیح ('isâ masih), from Arabic اَلْمَسِيح عِيسَى (al-masīḥ ʕīsā).
Check out both constituent words for etymology.
Compare to
Kazakh Иса Мәсіх (İsa Mäsıx),
Kyrgyz Ыйса Масих (Iysa Masih),
Uzbek Iso Masih,
Crimean Tatar İsa Mesih,
Turkish İsa Mesih.

bor

اَلْمَسِيح عِيسَى

...һәр тел Ғайса Мәсихте Раббы тип таныһын. (Philippians 2:11)

...let every tongue acknowledge Jesus Crist as the Lord.

...hər tel Ğaysa Məsixte Rabbı tip tanıhın.


һаҙаҡ

head

һаҙаҡ • (haźaq)

ba-noun

һаҙаҡ • (haźaq)

haźaq (romanization)
һаҙаҡ (absolute singular)
һаҙаҡтар (absolute plural)
һаҙаҡтың (definite genitive singular)
һаҙаҡтарҙың (definite genitive plural)
һаҙаҡҡа (dative singular)
һаҙаҡтарға (dative plural)
һаҙаҡты (accusative definite singular)
һаҙаҡтарҙы (accusative definite plural)
һаҙаҡта (locative singular)
һаҙаҡтарҙа (locative plural)
һаҙаҡтан (ablative singular)
һаҙаҡтарҙан (ablative plural)

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *saɣadag (“quiver”) — compare Kalmyk саадг (saadg), Mongolian саадаг (saadag, “quiver”).
Cognates include
Kazakh садақ (sadaq, “bow; quiver”),
Kyrgyz саадак (saadak, “quiver; bow; arrow”),
Uzbek sadoq (“quiver”),
Uyghur ساغداق (saghdaq, “bow”),
Azerbaijani sadaq (“quiver”),
Khakas саадах (saadax, “quiver”),
Yakut саадах (saadaq, “bow; bow sheath”).

cog

Мәргәндең һаҙағында ике бөртөк кенə уҡ ҡалған ти.

In the sharp-shooter's quiver, there remained only two arrows.

Mərgəndeñ haźağında ike börtök kenə uq qalğan ti.


Әйүп

head

Әйүп • (Əyüp)

ba-proper noun

Әйүп • (Əyüp)

Əyüp (romanization)
Әйүп (absolute singular-only)
Әйүп (definite genitive singular-only)
Әйүп (dative singular-only)
Әйүп (accusative definite singular-only)
Әйүп (locative singular-only)
Әйүп (ablative singular-only)

From Arabic أَيُّوب (ʔayyūb), from Hebrew איוב (iyov).

Ҡолобоҙ Әйүпте лә онотма, иҫкә алып тор.

(literally, “Also, don't forget our servant Ayub, keep remembering him.”)

Qoloboź Əyüpte lə onotma, iśkə alıp tor.

(Islam) Ayub, a prophet in Islam; equivalent to Job (see Job in Islam)


ялғау

head

ялғау • (yalğaw)

ba-noun

ялғау • (yalğaw)

yalğaw (romanization)
ялғау (absolute singular)
ялғауҙар (absolute plural)
ялғауҙың (definite genitive singular)
ялғауҙарҙың (definite genitive plural)
ялғауға (dative singular)
ялғауҙарға (dative plural)
ялғауҙы (accusative definite singular)
ялғауҙарҙы (accusative definite plural)
ялғауҙа (locative singular)
ялғауҙарҙа (locative plural)
ялғауҙан (ablative singular)
ялғауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Mongolic *ǯalga- (“to fasten, join”).
Cognate with Kazakh жалғау (jalğau, “make longer, splice”).


ҡот

qot (romanization)
ҡот (absolute singular)
ҡоттар (absolute plural)
ҡоттоң (definite genitive singular)
ҡоттарҙың (definite genitive plural)
ҡотҡа (dative singular)
ҡоттарға (dative plural)
ҡотто (accusative definite singular)
ҡоттарҙы (accusative definite plural)
ҡотта (locative singular)
ҡоттарҙа (locative plural)
ҡоттан (ablative singular)
ҡоттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kut.
Compare also Old Turkic 𐰸𐰆𐱃 (q̊¹ut¹), Karakhanid قُتْ (qut), Uzbek қут (qut), Turkish kut, Kazakh құт (qūt), Kyrgyz кут (kut), Shor қут (qut), Khakas хут (xut), Tuvan кут (kut), Dolgan кут (kut), Yakut кут (kut), Chuvash хӑт (hăt).

the presence of good spirit that confers well-being and good fortune


йышыу

From Proto-Turkic *yïĺ- (“to rub, polish”).
Cognate with
Kyrgyz жышуу (jışuu, “to rub”), Southern Altai јыш- (ǰïš-, “to rub”), Khakas чыс- (çıs-, “to rub”).

(carpentry) to plane, smooth (wood) with a plane.


йышҡы

head

йышҡы • (yışqı)

ba-noun

йышҡы • (yışqı)

yışqı (romanization)
йышҡы (absolute singular)
йышҡылар (absolute plural)
йышҡының (definite genitive singular)
йышҡыларҙың (definite genitive plural)
йышҡыҡа (dative singular)
йышҡыларға (dative plural)
йышҡыны (accusative definite singular)
йышҡыларҙы (accusative definite plural)
йышҡыла (locative singular)
йышҡыларҙа (locative plural)
йышҡынан (ablative singular)
йышҡыларҙан (ablative plural)

йыш- (yış-, “to plane”) + -ҡы (-qı, “tool affix”).


эйә

eyə (romanization)
эйә (absolute singular)
эйәләр (absolute plural)
эйәнең (definite genitive singular)
эйәләрҙең (definite genitive plural)
эйәгә (dative singular)
эйәләргә (dative plural)
эйәне (accusative definite singular)
эйәләрҙе (accusative definite plural)
эйәлә (locative singular)
эйәләрҙә (locative plural)
эйәнән (ablative singular)
эйәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *Edi (“owner, host”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (igä, “owner”); Tatar ия (iyä), Kazakh ие (ie), Kyrgyz ээ (ee), Southern Altai ээ (ee), Tuvan ээ (ee), Uzbek ega, Uyghur ئىگە (ige), Azerbaijani yiyə, Turkish iye (“owner, possessor”).

cog

Өй эйәһе.

Һыу эйәһе.

(mythology) spirit/sprite living in and controlling a certain location


йөклөлөк

head

йөклөлөк • (yöklölök)

ba-noun

йөклөлөк • (yöklölök)

ba:Кешенең йөклөлөгө


ҡумыҙ

head

ҡумыҙ • (qumıź)

ba-noun

ҡумыҙ • (qumıź)

qumıź (romanization)
ҡумыҙ (absolute singular)
ҡумыҙҙар (absolute plural)
ҡумыҙҙың (definite genitive singular)
ҡумыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡумыҙға (dative singular)
ҡумыҙҙарға (dative plural)
ҡумыҙҙы (accusative definite singular)
ҡумыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡумыҙҙа (locative singular)
ҡумыҙҙарҙа (locative plural)
ҡумыҙҙан (ablative singular)
ҡумыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kopuŕ (“a musical instrument”).


суҡыныу

Compare to
Kazakh шоқыну (şoqynu), Kyrgyz чокунуу (cokunuu), Kumyk чокъунмакъ (çoqunmaq),
Uzbek choʻqinmoq, Uyghur چوقۇنماق (choqunmaq), Turkmen çokunmak (“to cross oneself; to get baptized”),
Khakas соғынарға (soğınarğa, “to pray; to worship”).

cog

(Christianity) to cross oneself, make the sign of the cross


суҡмар

suqmar (romanization)
суҡмар (absolute singular)
суҡмарҙар (absolute plural)
суҡмарҙың (definite genitive singular)
суҡмарҙарҙың (definite genitive plural)
суҡмарға (dative singular)
суҡмарҙарға (dative plural)
суҡмарҙы (accusative definite singular)
суҡмарҙарҙы (accusative definite plural)
суҡмарҙа (locative singular)
суҡмарҙарҙа (locative plural)
суҡмарҙан (ablative singular)
суҡмарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

суҡмарҙарҙың

суҡмарҙарҙан

Cognate with
Chagatai چوقمار (çoqmar, “cudgel”); Karaim čokmar (“cudgel”), Kumyk чокъмар (çoqmar, “cudgel”), Kazakh шоқпар (şoqpar, “cudgel”), Southern Altai чокпор (čokpor, “cudgel”), Kyrgyz чокмор (cokmor, “cudgel”), Uzbek choʻqmor (“cudgel”), Khakas сохпар (soxpar, “stick, maul”).

cog

cudgel, a heavy club with a rounded head


сынаяҡ

head

сынаяҡ • (sınayaq)

ba-noun

сынаяҡ • (sınayaq)

sınayaq (romanization)
сынаяҡ (absolute singular)
сынаяҡтар (absolute plural)
сынаяҡтың (definite genitive singular)
сынаяҡтарҙың (definite genitive plural)
сынаяҡҡа (dative singular)
сынаяҡтарға (dative plural)
сынаяҡты (accusative definite singular)
сынаяҡтарҙы (accusative definite plural)
сынаяҡта (locative singular)
сынаяҡтарҙа (locative plural)
сынаяҡтан (ablative singular)
сынаяҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сынаяҡтарҙың

сынаяҡтарҙан

From *čïnï-ayaq (“cup; bowl”), a composition of Persian چینی (čini, “porcelain”) + Proto-Turkic *ańak (“vessel, cup”).
Cognate with
Tatar чынаяк (çınayak, “cup”), Southern Altai чын-айак (čïn-ayak), Kazakh шыныаяқ (şynyaäq, “cup”), Khakas сыны аях (sını ayax, “porcelain cup”), Uzbek chinoyoq (“porcelain cup”), Turkmen çanak (“bowl; cup”), Azerbaijani çanaq (“bowl”).

cog

Йыуып торған сынаяғын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе. Сынаяҡ үҙе ватылманы, тик тотҡаһы ғына һынып сыҡты.

(S/he) dropped the cup (s/he) was washing on the floor. The cup itself did not break, but its handle broke off.

Yıwıp torğan sınayağın iźəngə töşöröp yebərźe. Sınayaq üźe vatılmanı, tik totqahı ğına hınıp sıqtı.


сәйәси

head

сәйәси • (səyəsi)

ba-adj

сәйәси • (səyəsi)

Borrowed from Arabic سِيَاسِيّ (siyāsiyy).


милләтселек

head

милләтселек • (millətselek)

ba-noun

милләтселек • (millətselek)

милләтсе (millətse, “nationalist”) + -лек (-lek)


европалы

head

европалы • (yevropalı)

ba-noun

европалы • (yevropalı)

yevropalı (romanization)
европалы (absolute singular)
европалылар (absolute plural)
европалының (definite genitive singular)
европалыларҙың (definite genitive plural)
европалыға (dative singular)
европалыларға (dative plural)
европалыны (accusative definite singular)
европалыларҙы (accusative definite plural)
европалыла (locative singular)
европалыларҙа (locative plural)
европалынан (ablative singular)
европалыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

европалыларҙың

европалыларға

европалыларҙы

европалыларҙа

европалыларҙан