ағас

head

ағас • (ağas)

ba-noun

ағас • (ağas)

ağas (romanization)
ағас (absolute singular)
ағастар (absolute plural)
ағастың (definite genitive singular)
ағастарҙың (definite genitive plural)
ағасҡа (dative singular)
ағастарға (dative plural)
ағасты (accusative definite singular)
ағастарҙы (accusative definite plural)
ағаста (locative singular)
ағастарҙа (locative plural)
ағастан (ablative singular)
ағастарҙан (ablative plural)

From Volga Turki آغاچ (ağaç, “tree”), from Common Kypchak *ağač ("tree, wood", see the Kypchak cognates below), from Proto-Turkic *ïgač (“tree; wood”).
Cognate with
Tatar агач (ağaç),
Kazakh ағаш (ağaş),
Karakalpak ағаш,
Karachay-Balkar агъач (ağaç),
Kumyk агъач (ağaç),
Southern Altai агаш (agaš);
Kyrgyz жыгач (jıgac),
Khakas ағас (ağas),
Old Turkic 𐰃𐰍𐰲 (iǧč /ïɣač/),
Crimean Tatar, Turkish ağaç, Azerbaijani ağac, Turkmen agaç, etc.

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

A tree with strong roots will withstand.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

Utın küp kərəkməy, ös-dürt ağas yıqhañ yetep toror.

(We) don't need much firewood, it will suffice if you chop down three (or) four trees.


ҡайын

head

ҡайын • (qayın)

ba-noun

ҡайын • (qayın)

qayın (romanization)
ҡайын (absolute singular)
ҡайындар (absolute plural)
ҡайындың (definite genitive singular)
ҡайындарҙың (definite genitive plural)
ҡайынға (dative singular)
ҡайындарға (dative plural)
ҡайынды (accusative definite singular)
ҡайындарҙы (accusative definite plural)
ҡайында (locative singular)
ҡайындарҙа (locative plural)
ҡайындан (ablative singular)
ҡайындарҙан (ablative plural)

Ҡайын

From Proto-Turkic *kadïŋ (“birch tree”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (qaδïŋ, “birch tree”); Turkish kayın (“beech”); Crimean Tatar, Uzbek qayin (“birch tree”), Kyrgyz кайың (kayıŋ), Kazakh қайың (qaiyñ), Yakut хатыҥ (qatıñ), etc.


йүкә

head

йүкә • (yükə)

ba-noun

йүкә • (yükə)

yükə (romanization)
йүкә (absolute singular)
йүкәләр (absolute plural)
йүкәнең (definite genitive singular)
йүкәләрҙең (definite genitive plural)
йүкәгә (dative singular)
йүкәләргә (dative plural)
йүкәне (accusative definite singular)
йүкәләрҙе (accusative definite plural)
йүкәлә (locative singular)
йүкәләрҙә (locative plural)
йүкәнән (ablative singular)
йүкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yöke (“lime tree”).
Cognate with Crimean Tatar yüke, Tatar юкә (yukä), Kazakh жөке (jöke, “linden tree”).

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell and great medicinal properties.


шыршы

head

шыршы • (şırşı)

ba-noun

шыршы • (şırşı)

şırşı (romanization)
шыршы (absolute singular)
шыршылар (absolute plural)
шыршының (definite genitive singular)
шыршыларҙың (definite genitive plural)
шыршыға (dative singular)
шыршыларға (dative plural)
шыршыны (accusative definite singular)
шыршыларҙы (accusative definite plural)
шыршыла (locative singular)
шыршыларҙа (locative plural)
шыршынан (ablative singular)
шыршыларҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakalpak, Kazakh шырша (şyrşa),
Nogai шыршы (şırşı),
Tatar чыршы (çırşı),
Tofa шырыш (šïrïš, “alder”),
Chuvash чӑрӑш (čărăš).
This term exhibits an areal distribution, limited to Nogai-Kypchak and Volga-Ural region.

cog

Nogai шыршы (şırşı)

Tatar чыршы (çırşı)

Күк шыршы.

Шыршы орлоҡтары урман ҡоштарына һәм тейенгә, сысҡанға ем булып тора.

Şırşı orloqtarı urman qoştarına həm teyengə, sısqanğa yem bulıp tora.

Spruce seeds are food for forest birds, squirrels and mice.


ҡарағай

head

ҡарағай • (qarağay)

ba-noun

ҡарағай • (qarağay)

qarağay (romanization)
ҡарағай (absolute singular)
ҡарағайҙар (absolute plural)
ҡарағайҙың (definite genitive singular)
ҡарағайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарағайға (dative singular)
ҡарағайҙарға (dative plural)
ҡарағайҙы (accusative definite singular)
ҡарағайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарағайҙа (locative singular)
ҡарағайҙарҙа (locative plural)
ҡарағайҙан (ablative singular)
ҡарағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағайҙарҙың

ҡарағайҙарға

ҡарағайҙарҙы

ҡарағайҙарҙа

ҡарағайҙарҙан

Ba-ҡарағай.ogg

From a Mongolic source according to Räsänen, see Middle Mongol *qaraɣai (“pine tree”).
Cognate with
Tatar карагай (qarağay, “larch tree”),
Khakas харағай (xarağay, “pine tree”),
Southern Altai карагай (karagay),
Shor, Kazakh қарағай (qarağai),
Karakalpak, Uzbek qarag'ay (“pine tree”),
Uyghur قارىغاي (qarighay, “pine, spruce”),
Kyrgyz карагай (karagay, “spruce”),
Karachay-Balkar къаракъай (qaraqay, “coniferous”).

cog

Сеймал ѳсѳн алыҫ йѳрѳйһѳ түгел — ҡарағай урманы ауыл янында уҡ шаулап тора.

You don't have to travel far for raw materials: a pine forest rustles right next to the village.


алмағас

head

алмағас • (almağas)

ba-noun

алмағас • (almağas)

almağas (romanization)
алмағас (absolute singular)
алмағастар (absolute plural)
алмағастың (definite genitive singular)
алмағастарҙың (definite genitive plural)
алмағасҡа (dative singular)
алмағастарға (dative plural)
алмағасты (accusative definite singular)
алмағастарҙы (accusative definite plural)
алмағаста (locative singular)
алмағастарҙа (locative plural)
алмағастан (ablative singular)
алмағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алмағастарҙың

алмағастарға

алмағастарҙы

алмағастарҙа

алмағастарҙан

[ɑɫ.mɑˈʁ̞ɑs]

алма (alma, “apple”) + ағас (ağas, “tree”).

compound

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Apple trees are blooming in the school garden.


ҡарағас

head

ҡарағас • (qarağas)

ba-noun

ҡарағас • (qarağas)

qarağas (romanization)
ҡарағас (absolute singular)
ҡарағастар (absolute plural)
ҡарағастың (definite genitive singular)
ҡарағастарҙың (definite genitive plural)
ҡарағасҡа (dative singular)
ҡарағастарға (dative plural)
ҡарағасты (accusative definite singular)
ҡарағастарҙы (accusative definite plural)
ҡарағаста (locative singular)
ҡарағастарҙа (locative plural)
ҡарағастан (ablative singular)
ҡарағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағастарҙың

ҡарағастарға

ҡарағастарҙы

ҡарағастарҙа

ҡарағастарҙан

Probably from qara-yïgač (“black tree”) (see Proto-Turkic *kara (“black”) and *ïgač (“tree”)).
However, Rahmatullayev suggests for the Uzbek term a derivation from *qayïr (“"tree bark"; purportedly "hard, firm, solid"”) and *ïğač (“tree”)).
Cognate with
Kazakh қарағаш (qarağaş, “Ulmus carpinifolia”),
Uzbek qayragʻoch (“Ulmus carpinifolia”),
Uyghur قاراياغاچ (qarayaghach, “pine tree; spruce tree; elm tree”).


балан

balan (romanization)
балан (absolute singular)
баландар (absolute plural)
баландың (definite genitive singular)
баландарҙың (definite genitive plural)
баланға (dative singular)
баландарға (dative plural)
баланды (accusative definite singular)
баландарҙы (accusative definite plural)
баланда (locative singular)
баландарҙа (locative plural)
баландан (ablative singular)
баландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *balgïn (“tamarisk; viburnum”).
Cognate with Uyghur بالان (balan, “viburnum”), Southern Altai балан (balan), Chulym пӓлӓн (“viburnum”).

inh

Балан бәлеше.

Viburnum opulus
Viburnum opulus#Translingual


ерек

yerek (romanization)
ерек (absolute singular)
еректәр (absolute plural)
еректең (definite genitive singular)
еректәрҙең (definite genitive plural)
ереккә (dative singular)
еректәргә (dative plural)
еректе (accusative definite singular)
еректәрҙе (accusative definite plural)
еректә (locative singular)
еректәрҙә (locative plural)
еректән (ablative singular)
еректәрҙән (ablative plural)

From Persian زرشک (zerešk, “barberry”) or, alternatively,
from Proto-Turkic *jẹrük (“alder; cedar”).
Cognate with
Karachay-Balkar джерк (cerk, “alder”), Southern Altai јӱрӱк (ǰürük, “cedar”).

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.


имән

head

имән • (imən)

ba-noun

имән • (imən)

imən (romanization)
имән (absolute singular)
имәндәр (absolute plural)
имәндең (definite genitive singular)
имәндәрҙең (definite genitive plural)
имәнгә (dative singular)
имәндәргә (dative plural)
имәнде (accusative definite singular)
имәндәрҙе (accusative definite plural)
имәндә (locative singular)
имәндәрҙә (locative plural)
имәндән (ablative singular)
имәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *imen (“oak”).
Cognate with Kazakh емен (emen, “oak”),
Uzbek eman (“oak”),
Uyghur ئېمەن (ëmen, “oak”),
etc.


муйыл

head

муйыл • (muyıl)

ba-noun

муйыл • (muyıl)

muyıl (romanization)
муйыл (absolute singular)
муйылдар (absolute plural)
муйылдың (definite genitive singular)
муйылдарҙың (definite genitive plural)
муйылға (dative singular)
муйылдарға (dative plural)
муйылды (accusative definite singular)
муйылдарҙы (accusative definite plural)
муйылда (locative singular)
муйылдарҙа (locative plural)
муйылдан (ablative singular)
муйылдарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *moïl, compare Mongolian мойл (mojl, “prunus padus”).
Cognate with
Kazakh мойыл (moyıl),
Kyrgyz моюл (moyul),
Uyghur مويۇل (moyul, “prunus padus”).

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

bird cherry, hagberry, Prunus padus (tree, wood and berry)


саған

head

саған • (sağan)

ba-noun

саған • (sağan)

sağan (romanization)
саған (absolute singular)
сағандар (absolute plural)
сағандың (definite genitive singular)
сағандарҙың (definite genitive plural)
сағанға (dative singular)
сағандарға (dative plural)
сағанды (accusative definite singular)
сағандарҙы (accusative definite plural)
сағанда (locative singular)
сағандарҙа (locative plural)
сағандан (ablative singular)
сағандарҙан (ablative plural)


ҡарама

qarama (romanization)
ҡарама (absolute singular)
ҡарамалар (absolute plural)
ҡараманың (definite genitive singular)
ҡарамаларҙың (definite genitive plural)
ҡарамаға (dative singular)
ҡарамаларға (dative plural)
ҡараманы (accusative definite singular)
ҡарамаларҙы (accusative definite plural)
ҡарамала (locative singular)
ҡарамаларҙа (locative plural)
ҡараманан (ablative singular)
ҡарамаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарамаларҙың

ҡарамаларҙан

Compare Chuvash хурама (hurama, “elm tree”), Southern Altai карама (karama, “elm”), Tatar карама (qarama, “elm”), etc.

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.

If sap oozes from elm tree trunks, there will be no more spring frosts.


миләш

head

миләш • (miləş)

ba-noun

миләш • (miləş)

miləş (romanization)
миләш (absolute singular)
миләштәр (absolute plural)
миләштең (definite genitive singular)
миләштәрҙең (definite genitive plural)
миләшкә (dative singular)
миләштәргә (dative plural)
миләште (accusative definite singular)
миләштәрҙе (accusative definite plural)
миләштә (locative singular)
миләштәрҙә (locative plural)
миләштән (ablative singular)
миләштәрҙән (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic) source; compare Udmurt палэзь (paleź, “rowan”) and Komi-Zyrian пелысь (pelyś, “rowan”).
Cognate with Tatar миләш (miläş, “rowan”).

Sorbus aucuparia
Sorbus aucuparia#Translingual

rowan (Sorbus aucuparia) or another tree of the Sorbus genus


мышар

head

мышар • (mışar)

ba-noun

мышар • (mışar)

mışar (romanization)
мышар (absolute singular)
мышарҙар (absolute plural)
мышарҙың (definite genitive singular)
мышарҙарҙың (definite genitive plural)
мышарға (dative singular)
мышарҙарға (dative plural)
мышарҙы (accusative definite singular)
мышарҙарҙы (accusative definite plural)
мышарҙа (locative singular)
мышарҙарҙа (locative plural)
мышарҙан (ablative singular)
мышарҙарҙан (ablative plural)

From a Ugric source; compare Northern Mansi пасяр (pasâr, “rowan”) (Sosva), Eastern Mansi пӓщәр (päśər, “rowan”) (Konda).
Cognate with Siberian Tatar мыцар (mïtsar, “rowan”).

rowan (Sorbus aucuparia) or other trees of the Sorbus genus.


тал

tal (romanization)
тал (absolute singular)
талдар (absolute plural)
талдың (definite genitive singular)
талдарҙың (definite genitive plural)
талға (dative singular)
талдарға (dative plural)
талды (accusative definite singular)
талдарҙы (accusative definite plural)
талда (locative singular)
талдарҙа (locative plural)
талдан (ablative singular)
талдарҙан (ablative plural)


уҫаҡ

head

уҫаҡ • (uśaq)

ba-noun

уҫаҡ • (uśaq)

uśaq (romanization)
уҫаҡ (absolute singular)
уҫаҡтар (absolute plural)
уҫаҡтың (definite genitive singular)
уҫаҡтарҙың (definite genitive plural)
уҫаҡҡа (dative singular)
уҫаҡтарға (dative plural)
уҫаҡты (accusative definite singular)
уҫаҡтарҙы (accusative definite plural)
уҫаҡта (locative singular)
уҫаҡтарҙа (locative plural)
уҫаҡтан (ablative singular)
уҫаҡтарҙан (ablative plural)

Compare to Southern Altai аспак (aspak, “aspen”).

Populus tremula
Populus tremula#Translingual


ауһаҡ

awhaq (romanization)
ауһаҡ (absolute singular)
ауһаҡтар (absolute plural)
ауһаҡтың (definite genitive singular)
ауһаҡтарҙың (definite genitive plural)
ауһаҡҡа (dative singular)
ауһаҡтарға (dative plural)
ауһаҡты (accusative definite singular)
ауһаҡтарҙы (accusative definite plural)
ауһаҡта (locative singular)
ауһаҡтарҙа (locative plural)
ауһаҡтан (ablative singular)
ауһаҡтарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) aspen, Populus tremula


тирәк

head

тирәк • (tirək)

ba-noun

тирәк • (tirək)

tirək (romanization)
тирәк (absolute singular)
тирәктәр (absolute plural)
тирәктең (definite genitive singular)
тирәктәрҙең (definite genitive plural)
тирәккә (dative singular)
тирәктәргә (dative plural)
тирәкте (accusative definite singular)
тирәктәрҙе (accusative definite plural)
тирәктә (locative singular)
тирәктәрҙә (locative plural)
тирәктән (ablative singular)
тирәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *dẹrek (“poplar”).
Derivation from Persian درخت (deraxt, “tree”) has also been suggested.
Cognate with Kazakh терек (terek), Kyrgyz терек (terek), Southern Altai терек (terek), Kumyk терек (terek, “tree”), Uzbek terak, Uyghur تېرەك (tërek), Khakas тирек (tirek), Chulym тӓрӓк (täräk, “poplar”), Shor терек, Tuvan терек (terek), Yakut тирэх (tireq, “poplar”), etc.

Тирәк мамығы.


олон

olon (romanization)
олон (absolute singular)
олондар (absolute plural)
олондоң (definite genitive singular)
олондарҙың (definite genitive plural)
олонға (dative singular)
олондарға (dative plural)
олондо (accusative definite singular)
олондарҙы (accusative definite plural)
олонда (locative singular)
олондарҙа (locative plural)
олондан (ablative singular)
олондарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (olun, “tree trunk; stem of plant”).


ботаҡ

botaq (romanization)
ботаҡ (absolute singular)
ботаҡтар (absolute plural)
ботаҡтың (definite genitive singular)
ботаҡтарҙың (definite genitive plural)
ботаҡҡа (dative singular)
ботаҡтарға (dative plural)
ботаҡты (accusative definite singular)
ботаҡтарҙы (accusative definite plural)
ботаҡта (locative singular)
ботаҡтарҙа (locative plural)
ботаҡтан (ablative singular)
ботаҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (butaq, “branch, twig”);
Kazakh бұтақ (būtaq),
Kyrgyz бутак (butak),
Southern Altai будак (budak, “branch, twig”),
Uzbek butoq (“branch, twig”), etc.


ҡыуаҡ

head

ҡыуаҡ • (qıwaq)

ba-noun

ҡыуаҡ • (qıwaq)

qıwaq (romanization)
ҡыуаҡ (absolute singular)
ҡыуаҡтар (absolute plural)
ҡыуаҡтың (definite genitive singular)
ҡыуаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡыуаҡҡа (dative singular)
ҡыуаҡтарға (dative plural)
ҡыуаҡты (accusative definite singular)
ҡыуаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡыуаҡта (locative singular)
ҡыуаҡтарҙа (locative plural)
ҡыуаҡтан (ablative singular)
ҡыуаҡтарҙан (ablative plural)