фил

fil (romanization)
фил (absolute singular)
филдәр (absolute plural)
филдең (definite genitive singular)
филдәрҙең (definite genitive plural)
филгә (dative singular)
филдәргә (dative plural)
филде (accusative definite singular)
филдәрҙе (accusative definite plural)
филдә (locative singular)
филдәрҙә (locative plural)
филдән (ablative singular)
филдәрҙән (ablative plural)


арыҫлан

head

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.


мал

mal (romanization)
мал (absolute singular-only)
малдың (definite genitive singular-only)
малға (dative singular-only)
малды (accusative definite singular-only)
малда (locative singular-only)
малдан (ablative singular-only)

Мал

From Arabic مَال (māl, “property, capital, stock”).

der

Һуғым мал.

Тамғалы мал юғалмай.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

(It appears that) Last year's summer, a lot of cattle got knocked down (to death or serious injury) at the railway.

Bıltır yəy timer yulında küp mal tapalğan ikən.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

It is stray dogs of this kind that are dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.


табан

Carassius carassius
Carassius carassius#Translingual


айыу

head

айыу • (ayıw)

ba-noun

айыу • (ayıw)

ayıw (romanization)
айыу (absolute singular)
айыуҙар (absolute plural)
айыуҙың (definite genitive singular)
айыуҙарҙың (definite genitive plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative definite singular)
айыуҙарҙы (accusative definite plural)
айыуҙа (locative singular)
айыуҙарҙа (locative plural)
айыуҙан (ablative singular)
айыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adïg (“bear”).
Cognate with
Old Turkic 𐰑𐰍 (d¹ǧ /adïɣ/, “bear”),
Kazakh аю (aü, “bear”), Kyrgyz аюу (ayuu, “bear”), Southern Altai айу (ayu), Kumyk аюв (ayuw), Turkish ayı (“bear”), Uzbek ayiq (“bear”), Khakas азығ (azığ, “bear”), Tuvan адыг (adıg, “bear”), etc.


ишәк

head

ишәк • (işək)

ba-noun

ишәк • (işək)

işək (romanization)
ишәк (absolute singular)
ишәктәр (absolute plural)
ишәктең (definite genitive singular)
ишәктәрҙең (definite genitive plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative definite singular)
ишәктәрҙе (accusative definite plural)
ишәктә (locative singular)
ишәктәрҙә (locative plural)
ишәктән (ablative singular)
ишәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *eĺčgek (“donkey”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (eşgäk), [script needed] (eşäk, “donkey”);
Kazakh есек (esek), Kyrgyz эшек (eşek, “donkey”), Karachay-Balkar эшек (eşek, “donkey”), Uzbek eshak (“donkey”), Turkmen eşek (“donkey”), Turkish eşek (“donkey”).


торна

torna (romanization)
торна (absolute singular)
торналар (absolute plural)
торнаның (definite genitive singular)
торналарҙың (definite genitive plural)
торнаға (dative singular)
торналарға (dative plural)
торнаны (accusative definite singular)
торналарҙы (accusative definite plural)
торнала (locative singular)
торналарҙа (locative plural)
торнанан (ablative singular)
торналарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *turna "crane",
from Proto-Turkic *turunya (“crane”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (turna, “crane”),
Azerbaijani durna,
Turkish turna,
Shor туруна (turuna),
Khakas турна (turna),
Yakut туруйа (turuya, “crane”).


эт

et (romanization)
эт (absolute singular)
эттәр (absolute plural)
эттең (definite genitive singular)
эттәрҙең (definite genitive plural)
эткә (dative singular)
эттәргә (dative plural)
этте (accusative definite singular)
эттәрҙе (accusative definite plural)
эттә (locative singular)
эттәрҙә (locative plural)
эттән (ablative singular)
эттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *it (“dog”). Cognate with Kazakh ит (it), Kyrgyz ит (it), Uzbek it, Southern Altai ийт (iyt), Azerbaijani it, Crimean Tatar it, etc.

Эт сынйырынан ысҡынған.

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.

Үләкһә бар ерҙә эт һимерә.(Aqmolla)

In a place where there is carrion, the dog will get fat.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.

Exactly this type of stray dogs is dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.


бүре

head

бүре • (büre)

ba-noun

бүре • (büre)

büre (romanization)
бүре (absolute singular)
бүреләр (absolute plural)
бүренең (definite genitive singular)
бүреләрҙең (definite genitive plural)
бүрегә (dative singular)
бүреләргә (dative plural)
бүрене (accusative definite singular)
бүреләрҙе (accusative definite plural)
бүрелә (locative singular)
бүреләрҙә (locative plural)
бүренән (ablative singular)
бүреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bȫrü (“wolf”).
See börü for more.
Cognate with
Kazakh бөрі (börı),
Nogai боьри (böri),
Kumyk бёрю (börü),
Karachay-Balkar бёрю (börü),
Kyrgyz бөрү (börü),
Tuvan бөрү (börü),
Uzbek boʻri,
Uyghur بۆرە (böre),
Turkmen böri,
Khakas пӱӱр (püür),
Yakut бөрө (börö), etc.


ата

From Proto-Turkic *ata (“father; uncle; ancestor”).
Also see атай (atay, “father”).


ат

at (romanization)
ат (absolute singular)
аттар (absolute plural)
аттың (definite genitive singular)
аттарҙың (definite genitive plural)
атҡа (dative singular)
аттарға (dative plural)
атты (accusative definite singular)
аттарҙы (accusative definite plural)
атта (locative singular)
аттарҙа (locative plural)
аттан (ablative singular)
аттарҙан (ablative plural)

Аттың тышауы ысҡынған.

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

Young man, mount a horse, take your spear! (Daut Yultyy)

Ат — кешенең тоғро юлдашы.
At — keşeneñ toğro yuldaşı.
The horse is man's faithful companion.

Яҡшы атҡа сыбыртҡы кәрәкмәй.


балыҡ

head

балыҡ • (balıq)

ba-noun

балыҡ • (balıq)

balıq (romanization)
балыҡ (absolute singular)
балыҡтар (absolute plural)
балыҡтың (definite genitive singular)
балыҡтарҙың (definite genitive plural)
балыҡҡа (dative singular)
балыҡтарға (dative plural)
балыҡты (accusative definite singular)
балыҡтарҙы (accusative definite plural)
балыҡта (locative singular)
балыҡтарҙа (locative plural)
балыҡтан (ablative singular)
балыҡтарҙан (ablative plural)

Балыҡ

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

At exactly this time, various types of fish spawn.

Tap oşo osorźa törlö balıqtar ıwıldırıq səsə.


бесәй

head

бесәй • (besəy)

ba-noun

бесәй • (besəy)

besəy (romanization)
бесәй (absolute singular)
бесәйҙәр (absolute plural)
бесәйҙең (definite genitive singular)
бесәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бесәйгә (dative singular)
бесәйҙәргә (dative plural)
бесәйҙе (accusative definite singular)
бесәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бесәйҙә (locative singular)
бесәйҙәрҙә (locative plural)
бесәйҙән (ablative singular)
бесәйҙәрҙән (ablative plural)

Compare with
Tatar песи (pesi, “cat”)
From an onomatopoeia *bis; compare Bashkir бес-бес (bes-bes, “the sound used to call a cat”). Cannot be directly related to Standard Turkic mušuq ~ mišik "cat < Proto-Turkic *bïńĺ(ïk) (“cat”).

cog

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

In Moscow, coronavirus was found in a cat.


һыйыр

head

һыйыр • (hıyır)

ba-noun

һыйыр • (hıyır)

hıyır (romanization)
һыйыр (absolute singular)
һыйырҙар (absolute plural)
һыйырҙың (definite genitive singular)
һыйырҙарҙың (definite genitive plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative definite singular)
һыйырҙарҙы (accusative definite plural)
һыйырҙа (locative singular)
һыйырҙарҙа (locative plural)
һыйырҙан (ablative singular)
һыйырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sïgïr (“cow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (sïγïr, “cow”);
Kazakh сиыр (siyr),
Tatar сыер (sıyer),
Nogai сыйыр (sıyır), Kumyk сыйыр (sıyır),
Uzbek sigir,
Turkmen sygyr (“cow”),
Turkish sığır (“cattle”), etc.

cog

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

My daughter did not learn to milk a cow.


төлкө

head

төлкө • (tölkö)

ba-noun

төлкө • (tölkö)

tölkö (romanization)
төлкө (absolute singular)
төлкөләр (absolute plural)
төлкөнөң (definite genitive singular)
төлкөләрҙең (definite genitive plural)
төлкөгә (dative singular)
төлкөләргә (dative plural)
төлкөнө (accusative definite singular)
төлкөләрҙе (accusative definite plural)
төлкөлә (locative singular)
төлкөләрҙә (locative plural)
төлкөнән (ablative singular)
төлкөләрҙән (ablative plural)


ҡаҙ

qað (romanization)
ҡаҙ (absolute singular)
ҡаҙҙар (absolute plural)
ҡаҙҙың (definite genitive singular)
ҡаҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙға (dative singular)
ҡаҙҙарға (dative plural)
ҡаҙҙы (accusative definite singular)
ҡаҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙҙа (locative singular)
ҡаҙҙарҙа (locative plural)
ҡаҙҙан (ablative singular)
ҡаҙҙарҙан (ablative plural)


терпе

terpe (romanization)
терпе (absolute singular)
терпеләр (absolute plural)
терпенең (definite genitive singular)
терпеләрҙең (definite genitive plural)
терпегә (dative singular)
терпеләргә (dative plural)
терпене (accusative definite singular)
терпеләрҙе (accusative definite plural)
терпелә (locative singular)
терпеләрҙә (locative plural)
терпенән (ablative singular)
терпеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kirpi (“hedgehog”).
The peculiar development of the initial consonant remains to be explained.


тауыҡ

head

тауыҡ • (tawıq)

ba-noun

тауыҡ • (tawıq)

tawıq (romanization)
тауыҡ (absolute singular)
тауыҡтар (absolute plural)
тауыҡтың (definite genitive singular)
тауыҡтарҙың (definite genitive plural)
тауыҡҡа (dative singular)
тауыҡтарға (dative plural)
тауыҡты (accusative definite singular)
тауыҡтарҙы (accusative definite plural)
тауыҡта (locative singular)
тауыҡтарҙа (locative plural)
тауыҡтан (ablative singular)
тауыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tiakïgu (“hen, fowl”).

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

Тауыҡ һурпаһы.


тейен

teyen (romanization)
тейен (absolute singular)
тейендәр (absolute plural)
тейендең (definite genitive singular)
тейендәрҙең (definite genitive plural)
тейенгә (dative singular)
тейендәргә (dative plural)
тейенде (accusative definite singular)
тейендәрҙе (accusative definite plural)
тейендә (locative singular)
тейендәрҙә (locative plural)
тейендән (ablative singular)
тейендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”).
Doublet of тин (tin, “kopek, monetary unit”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen),
Kazakh тиін (tiın),
Southern Altai тийиҥ (tiyiŋ),
Khakas тиин (tiin),
Tuvan дииң (diiñ),
Yakut тииҥ (tiiñ),
Turkish değin,
Uzbek tiyin,
Uyghur تىيىن (tiyin, “squrrel”), etc.


сусҡа

susqa (romanization)
сусҡа (absolute singular)
сусҡалар (absolute plural)
сусҡаның (definite genitive singular)
сусҡаларҙың (definite genitive plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative definite singular)
сусҡаларҙы (accusative definite plural)
сусҡала (locative singular)
сусҡаларҙа (locative plural)
сусҡанан (ablative singular)
сусҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čōčka (“pig”).
Cognate with
Tatar чучка (çuçka),
Kazakh шошқа (şoşqa),
Kyrgyz чочко (cocko),
Uzbek choʻchqa,
Uyghur چوچقا (chochqa)/چوشقا (choshqa),
Khakas сосха (sosxa, “pig”), etc.


өйрәк

head

өйрәк • (öyräk)

ba-noun

өйрәк • (öyräk)

öyräk (romanization)
өйрәк (absolute singular)
өйрәктәр (absolute plural)
өйрәктең (definite genitive singular)
өйрәктәрҙең (definite genitive plural)
өйрәккә (dative singular)
өйрәктәргә (dative plural)
өйрәкте (accusative definite singular)
өйрәктәрҙе (accusative definite plural)
өйрәктә (locative singular)
өйрәктәрҙә (locative plural)
өйрәктән (ablative singular)
өйрәктәрҙән (ablative plural)

From a regional (Kazakh, Karakalpak, Bashkir) innovative form *üyrek, from Proto-Turkic *ȫrdek (“duck”).
Immediately cognate with Kazakh, Karakalpak үйрек (üirek).
Compare also Old Uyghur [script needed] (ödirek, “duck”).
For more Turkic cognates, see the Etymology section at үрҙәк.


сысҡан

head

сысҡан • (sısqan)

ba-noun

сысҡан • (sısqan)

sısqan (romanization)
сысҡан (absolute singular)
сысҡандар (absolute plural)
сысҡандың (definite genitive singular)
сысҡандарҙың (definite genitive plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative definite singular)
сысҡандарҙы (accusative definite plural)
сысҡанда (locative singular)
сысҡандарҙа (locative plural)
сысҡандан (ablative singular)
сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сысҡандарҙың

сысҡандарҙан

From Proto-Turkic *sïčgan (“mouse”).
Often considered a nomen agentis from the verb *sïč- (“to defecate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (syčγ՚n /sïčɣan/),
Karakhanid سِجْغانْ (sïčɣān),
Armeno-Kipchak սըչխան (səčʻxan),
Tatar тычкан (tıçkan),
Kazakh тышқан (tyşqan),
Kyrgyz чычкан (cıckan),
Southern Altai чычкан (čïčkan),
Shor шышқан (šïšqan),
Uzbek sichqon,
Uyghur چاشقان (chashqan),
Turkmen syçan,
Turkish sıçan (“mouse”),
etc.
The computing sense is a semantic loan from English mouse.

cog

Shor шышқан (šïšqan)

ba:Сысҡандар

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

These days, there are several types of wireless mice alone, including (those) operating via infrared port, Bluetooth etc.

Xəźerge vaqıtta totaştırıwhıź sısqandarźıñ ğına ber nisə törö bar, şul iśəptən infraqıźıl port, Bluetooth aşa eşləgən h.b.


ҡош

qoş (romanization)
ҡош (absolute singular)
ҡоштар (absolute plural)
ҡоштоң (definite genitive singular)
ҡоштарҙың (definite genitive plural)
ҡошҡа (dative singular)
ҡоштарға (dative plural)
ҡошто (accusative definite singular)
ҡоштарҙы (accusative definite plural)
ҡошта (locative singular)
ҡоштарҙа (locative plural)
ҡоштан (ablative singular)
ҡоштарҙан (ablative plural)

From Standard Turkic *quš (“bird”),
from Proto-Turkic *kuĺ (“bird”).
Cognate with
Tatar кош (qoş),
Kazakh құс (qūs),
Kyrgyz куш (kuş),
Khakas хус (xus),
Karachay-Balkar къуш (quş),
Uzbek qush,
Azerbaijani quş,
Turkish kuş, Turkmen guş (“bird”), etc.

Һайрар ҡоштар.
Hayrar qoştar.
Songbirds.

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

A very cautious bird that feeds at dusk and at night.

Eñerźə həm töndə tuqlanıwsı bik haq qoş.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Ҡош кешеләй һөйләшкәс, Урал таңға ҡалған,ти.

When the bird spoke like a man, Ural(-batyr) was astounded.

Qoş keşeləy höyləşkəs, Ural tañğa qalğan,ti.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


йомран

yomran (romanization)
йомран (absolute singular)
йомрандар (absolute plural)
йомрандың (definite genitive singular)
йомрандарҙың (definite genitive plural)
йомранға (dative singular)
йомрандарға (dative plural)
йомранды (accusative definite singular)
йомрандарҙы (accusative definite plural)
йомранда (locative singular)
йомрандарҙа (locative plural)
йомрандан (ablative singular)
йомрандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомрандарҙың

йомрандарҙан

Cognate with
Karachay-Balkar джубуран (cuburan, “gopher”),
Southern Altai јымран (ǰïmran, “gopher”),
Shor чыбран (“gopher”),
Uyghur يۇمران (yumran)/ ژۇمران (zhumran, “gopher”), also a component in
Uzbek yumronqoziq (“gopher”).

cog

(zoology) gopher, ground squirrel, suslik


маймыл

head

маймыл • (maymıl)

ba-noun

маймыл • (maymıl)

maymıl (romanization)
маймыл (absolute singular)
маймылдар (absolute plural)
маймылдың (definite genitive singular)
маймылдарҙың (definite genitive plural)
маймылға (dative singular)
маймылдарға (dative plural)
маймылды (accusative definite singular)
маймылдарҙы (accusative definite plural)
маймылда (locative singular)
маймылдарҙа (locative plural)
маймылдан (ablative singular)
маймылдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маймылдарҙың

маймылдарҙан

From Arabic مَيْمُون (maymūn, “monkey”).
Cognate with Karachay-Balkar маймул (maymul), Kazakh, Kyrgyz, Tatar маймыл (maymıl, “monkey”).

Шимпанзе маймылдар араһында иң аҡыллыһы һанала.

The chimpanzee is considered to be the most intelligent among apes.

Şimpanze maymıldar arahında iñ aqıllıhı hanala.

Хеҙмәт маймылдан кеше яһаған.


дөйә

head

дөйә • (döyä)

ba-noun

дөйә • (döyä)

döyä (romanization)
дөйә (absolute singular)
дөйәләр (absolute plural)
дөйәнең (definite genitive singular)
дөйәләрҙең (definite genitive plural)
дөйәгә (dative singular)
дөйәләргә (dative plural)
дөйәне (accusative definite singular)
дөйәләрҙе (accusative definite plural)
дөйәлә (locative singular)
дөйәләрҙә (locative plural)
дөйәнән (ablative singular)
дөйәләрҙән (ablative plural)


ҡуян

quyan (romanization)
ҡуян (absolute singular)
ҡуяндар (absolute plural)
ҡуяндың (definite genitive singular)
ҡуяндарҙың (definite genitive plural)
ҡуянға (dative singular)
ҡуяндарға (dative plural)
ҡуянды (accusative definite singular)
ҡуяндарҙы (accusative definite plural)
ҡуянда (locative singular)
ҡуяндарҙа (locative plural)
ҡуяндан (ablative singular)
ҡуяндарҙан (ablative plural)


бәрҙе

head

бәрҙе • (bərźe)

ba-noun

бәрҙе • (bərźe)

bərźe (romanization)
бәрҙе (absolute singular)
бәрҙеләр (absolute plural)
бәрҙенең (definite genitive singular)
бәрҙеләрҙең (definite genitive plural)
бәрҙегә (dative singular)
бәрҙеләргә (dative plural)
бәрҙене (accusative definite singular)
бәрҙеләрҙе (accusative definite plural)
бәрҙелә (locative singular)
бәрҙеләрҙә (locative plural)
бәрҙенән (ablative singular)
бәрҙеләрҙән (ablative plural)


йомағара

head

йомағара • (yomağara)

ba-noun

йомағара • (yomağara)

yomağara (romanization)
йомағара (absolute singular)
йомағаралар (absolute plural)
йомағараның (definite genitive singular)
йомағараларҙың (definite genitive plural)
йомағараға (dative singular)
йомағараларға (dative plural)
йомағараны (accusative definite singular)
йомағараларҙы (accusative definite plural)
йомағарала (locative singular)
йомағараларҙа (locative plural)
йомағаранан (ablative singular)
йомағараларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомағараларҙың

йомағараларға

йомағараларҙы

йомағараларҙа

йомағараларҙан

rough-legged buzzard
rough-legged buzzard


һупайҙы

head

һупайҙы • (hupayźı)

ba-noun

һупайҙы • (hupayźı)

hupayźı (romanization)
һупайҙы (absolute singular)
һупайҙылар (absolute plural)
һупайҙының (definite genitive singular)
һупайҙыларҙың (definite genitive plural)
һупайҙыға (dative singular)
һупайҙыларға (dative plural)
һупайҙыны (accusative definite singular)
һупайҙыларҙы (accusative definite plural)
һупайҙыла (locative singular)
һупайҙыларҙа (locative plural)
һупайҙынан (ablative singular)
һупайҙыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һупайҙыларҙың

һупайҙыларға

һупайҙыларҙы

һупайҙыларҙа

һупайҙыларҙан

Aegolius funereus
Aegolius funereus#Translingual


опто

opto (romanization)
опто (absolute singular)
оптолар (absolute plural)
оптоноң (definite genitive singular)
оптоларҙың (definite genitive plural)
оптоға (dative singular)
оптоларға (dative plural)
оптоно (accusative definite singular)
оптоларҙы (accusative definite plural)
оптола (locative singular)
оптоларҙа (locative plural)
оптонан (ablative singular)
оптоларҙан (ablative plural)

Unknown.
Cognate is Tatar упта (upta, “ide fish”), Chulym упта (“ide fish”).

Опто — сөсө һыу балығы, ярым сөсө диңгеҙ ҡултыҡтарында ла осрай.
Opto — sösö hıw balığı, yarım sösö diñgeź qultıqtarında la osray.
Ide is a freshwater fish; (it) also occurs in semi-fresh (low-salinity) marine backwater.

ba:Опто (балыҡ)


сәүкә

head

сәүкә • (səwkə)

ba-noun

сәүкә • (səwkə)

səwkə (romanization)
сәүкә (absolute singular)
сәүкәләр (absolute plural)
сәүкәнең (definite genitive singular)
сәүкәләрҙең (definite genitive plural)
сәүкәгә (dative singular)
сәүкәләргә (dative plural)
сәүкәне (accusative definite singular)
сәүкәләрҙе (accusative definite plural)
сәүкәлә (locative singular)
сәүкәләрҙә (locative plural)
сәүкәнән (ablative singular)
сәүкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar чәүкә (çäwkä, “jackdaw”),
Karachay-Balkar чаука (çauka, “jackdaw”),
Crimean Tatar çavke (“jackdaw”).
Apparently related to Hungarian csóka (“jackdaw”), Chechen човка (čovka, “jackdaw”).
Note the reconstructed Proto-Slavic *čavъka (“jackdaw”). However, Russian does not have (and does not exhibit any traces of) this term, so the above terms could not be borrowed from Russian. More research is needed.


бүҙәнә

head

бүҙәнә • (büźənə)

ba-noun

бүҙәнә • (büźənə)

büźənə (romanization)
бүҙәнә (absolute singular)
бүҙәнәләр (absolute plural)
бүҙәнәнең (definite genitive singular)
бүҙәнәләрҙең (definite genitive plural)
бүҙәнәгә (dative singular)
бүҙәнәләргә (dative plural)
бүҙәнәне (accusative definite singular)
бүҙәнәләрҙе (accusative definite plural)
бүҙәнәлә (locative singular)
бүҙәнәләрҙә (locative plural)
бүҙәнәнән (ablative singular)
бүҙәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бүҙәнәләрҙең

бүҙәнәләрҙән

Frοm Middle Mongol بُودَانا (bödene, “quail”), from Proto-Mongolic *bödene (“quail”). Compare Mongolian бөднө (bödnö, “quail”).
Cognate with
Tatar бүдәнә (büdänä, “quail”),
Kyrgyz бөдөнө (bödönö, “quail”),
Southern Altai бӧдӧнӧ (bödönö, “quail”),
Uzbek bedana (“quail”),
Uyghur بودۇنە (bodune, “quail”).


һупылдаҡ

head

һупылдаҡ • (hupıldaq)

ba-noun

һупылдаҡ • (hupıldaq)

hupıldaq (romanization)
һупылдаҡ (absolute singular)
һупылдаҡтар (absolute plural)
һупылдаҡтың (definite genitive singular)
һупылдаҡтарҙың (definite genitive plural)
һупылдаҡҡа (dative singular)
һупылдаҡтарға (dative plural)
һупылдаҡты (accusative definite singular)
һупылдаҡтарҙы (accusative definite plural)
һупылдаҡта (locative singular)
һупылдаҡтарҙа (locative plural)
һупылдаҡтан (ablative singular)
һупылдаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һупылдаҡтарҙың

һупылдаҡтарға

һупылдаҡтарҙы

һупылдаҡтарҙа

һупылдаҡтарҙан


утҡойроҡ

utqoyroq (romanization)
утҡойроҡ (absolute singular)
утҡойроҡтар (absolute plural)
утҡойроҡтоң (definite genitive singular)
утҡойроҡтарҙың (definite genitive plural)
утҡойроҡҡа (dative singular)
утҡойроҡтарға (dative plural)
утҡойроҡто (accusative definite singular)
утҡойроҡтарҙы (accusative definite plural)
утҡойроҡта (locative singular)
утҡойроҡтарҙа (locative plural)
утҡойроҡтан (ablative singular)
утҡойроҡтарҙан (ablative plural)

утҡойроҡтарҙың

утҡойроҡтарға

утҡойроҡтарҙы

утҡойроҡтарҙа

утҡойроҡтарҙан

ут (ut, “fire”) + ҡойроҡ (qoyroq, “tail”).


ондатра

ondatra (romanization)
ондатра (absolute singular)
ондатралар (absolute plural)
ондатраның (definite genitive singular)
ондатраларҙың (definite genitive plural)
ондатраға (dative singular)
ондатраларға (dative plural)
ондатраны (accusative definite singular)
ондатраларҙы (accusative definite plural)
ондатрала (locative singular)
ондатраларҙа (locative plural)
ондатранан (ablative singular)
ондатраларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ондатраларҙың

ондатраларға

ондатраларҙы

ондатраларҙа

ондатраларҙан


ыуылдырыҡ

head

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ba-noun

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ıwıldırıq (romanization)
ыуылдырыҡ (absolute singular-only)
ыуылдырыҡтың (definite genitive singular-only)
ыуылдырыҡҡа (dative singular-only)
ыуылдырыҡты (accusative definite singular-only)
ыуылдырыҡта (locative singular-only)
ыуылдырыҡтан (ablative singular-only)

[ɯ̞.wɯ̞ɫ.dɯ̞ˈrɯ̞q]

ы‧уыл‧ды‧рыҡ

From Proto-Turkic *o(bɨ)l-duruk (“roe”).
Cognate with
Tatar уылдык (uwıldıq),
Kazakh уылдырық (uyldyryq),
Karakalpak уўылдырық (uwyldırıq),
Turkish oğulduruk, etc.

Ыуылдырыҡ сәсеү
Iwıldırıq səsew
to spawn.

Баҡа ыуылдырығы

roe, spawn (of fish), also small eggs of frogs or other amphibia


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsialʹ xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


күркә

head

күркә • (kürkə)

ba-noun

күркә • (kürkə)

kürkə (romanization)
күркә (absolute singular)
күркәләр (absolute plural)
күркәнең (definite genitive singular)
күркәләрҙең (definite genitive plural)
күркәгә (dative singular)
күркәләргә (dative plural)
күркәне (accusative definite singular)
күркәләрҙе (accusative definite plural)
күркәлә (locative singular)
күркәләрҙә (locative plural)
күркәнән (ablative singular)
күркәләрҙән (ablative plural)

From *körkä (“turkey”), perhaps related to Proto-Turkic *körtük (“woodcock; turkey; blackcock”).
Cognate with
Kazakh күркетауық (kürketauyq, “turkey”),
Tatar күркә (kürkä, “turkey”),
Uzbek kurka (“turkey”),
Uyghur كۈركە (kürke, “turkey”).


ҡош-ҡорт

qoş-qort (romanization)
ҡош-ҡорт (absolute singular-only)
ҡош-ҡорттоң (definite genitive singular-only)
ҡош-ҡортҡа (dative singular-only)
ҡош-ҡортто (accusative definite singular-only)
ҡош-ҡортта (locative singular-only)
ҡош-ҡорттан (ablative singular-only)

[ˈqʊ̞ʂˌqʊ̞ɾt]

From ҡош (qoş, “bird”) + ҡорт (qort, “worm”).
Cognate with Kyrgyz кушкурт (kuşkurt, “the animal world, wild animals”).

poultry, domestic fowl raised for eggs and meat


күгәрсен

head

күгәрсен • (kügərsen)

ba-noun

күгәрсен • (kügərsen)

kügərsen (romanization)
күгәрсен (absolute singular)
күгәрсендәр (absolute plural)
күгәрсендең (definite genitive singular)
күгәрсендәрҙең (definite genitive plural)
күгәрсенгә (dative singular)
күгәрсендәргә (dative plural)
күгәрсенде (accusative definite singular)
күгәрсендәрҙе (accusative definite plural)
күгәрсендә (locative singular)
күгәрсендәрҙә (locative plural)
күгәрсендән (ablative singular)
күгәрсендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәрсендәрҙең

күгәрсендәргә

күгәрсендәрҙе

күгәрсендәрҙә

күгәрсендәрҙән

From Proto-Turkic *kȫkerčin (“dove, pigeon”).


тумыртҡа

head

тумыртҡа • (tumırtqa)

ba-noun

тумыртҡа • (tumırtqa)

tumırtqa (romanization)
тумыртҡа (absolute singular)
тумыртҡалар (absolute plural)
тумыртҡаның (definite genitive singular)
тумыртҡаларҙың (definite genitive plural)
тумыртҡаға (dative singular)
тумыртҡаларға (dative plural)
тумыртҡаны (accusative definite singular)
тумыртҡаларҙы (accusative definite plural)
тумыртҡала (locative singular)
тумыртҡаларҙа (locative plural)
тумыртҡанан (ablative singular)
тумыртҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тумыртҡаларҙың

тумыртҡаларға

тумыртҡаларҙы

тумыртҡаларҙа

тумыртҡаларҙан

Cognate with Southern Altai томуртка (tomurtka, “woodpecker”), Khakas тобырғы (tobırğı, “woodpecker”), perhaps also Tuvan торга (torga, “woodpecker”).
Perhaps derived from the verb *tomur-, as attested in Khakas тобырарға (tobırarğa, “go through, pierce”).


сыйырсыҡ

head

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

ba-noun

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

sıyırsıq (romanization)
сыйырсыҡ (absolute singular)
сыйырсыҡтар (absolute plural)
сыйырсыҡтың (definite genitive singular)
сыйырсыҡтарҙың (definite genitive plural)
сыйырсыҡҡа (dative singular)
сыйырсыҡтарға (dative plural)
сыйырсыҡты (accusative definite singular)
сыйырсыҡтарҙы (accusative definite plural)
сыйырсыҡта (locative singular)
сыйырсыҡтарҙа (locative plural)
сыйырсыҡтан (ablative singular)
сыйырсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сыйырсыҡтарҙың

сыйырсыҡтарға

сыйырсыҡтарҙы

сыйырсыҡтарҙа

сыйырсыҡтарҙан

From Proto-Turkic *sïgïrčïk (“starling”).
Cognate with
Tatar сыерчык (sıyerçıq),
Kyrgyz чыйырчык (cıyırcık),
Crimean Tatar sıyırcıq,
Southern Altai сыгырчык (sïgïrčïk, “cricket”),
Azerbaijani sığırçın,
Turkish sığırcık,
Chuvash шӑнкӑрч (šănk̬ărč, “starling”),
etc.


бөжәк

head

бөжәк • (böjək)

ba-noun

бөжәк • (böjək)

böjək (romanization)
бөжәк (absolute singular)
бөжәктәр (absolute plural)
бөжәктең (definite genitive singular)
бөжәктәрҙең (definite genitive plural)
бөжәккә (dative singular)
бөжәктәргә (dative plural)
бөжәкте (accusative definite singular)
бөжәктәрҙе (accusative definite plural)
бөжәктә (locative singular)
бөжәктәрҙә (locative plural)
бөжәктән (ablative singular)
бөжәктәрҙән (ablative plural)

From *bȫgček, where -ček is a diminutive suffix, from Proto-Turkic *bȫg (“insect”).
Cognate with
Tatar бөҗәк (böcäk, “insect”),
Kazakh бөжек (böjek, “insect”),
Azerbaijani böcək,
Turkmen möjek,
Crimean Tatar böcek, Turkish böcek (“insect”), etc.

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
The bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

The study of ancient insects preserved within amber.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.


былбыл

head

былбыл • (bılbıl)

ba-noun

былбыл • (bılbıl)

bılbıl (romanization)
былбыл (absolute singular)
былбылдар (absolute plural)
былбылдың (definite genitive singular)
былбылдарҙың (definite genitive plural)
былбылға (dative singular)
былбылдарға (dative plural)
былбылды (accusative definite singular)
былбылдарҙы (accusative definite plural)
былбылда (locative singular)
былбылдарҙа (locative plural)
былбылдан (ablative singular)
былбылдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

былбылдарҙың

былбылдарҙан

From Persian بلبل or from Arabic بلبل (“nightingale, bulbul”).
Cognate with
Uzbek bulbul,
Turkish bülbül (“nightingale”), etc.


ҡарлуғас

head

ҡарлуғас • (qarluğas)

ba-noun

ҡарлуғас • (qarluğas)

qarluğas (romanization)
ҡарлуғас (absolute singular)
ҡарлуғастар (absolute plural)
ҡарлуғастың (definite genitive singular)
ҡарлуғастарҙың (definite genitive plural)
ҡарлуғасҡа (dative singular)
ҡарлуғастарға (dative plural)
ҡарлуғасты (accusative definite singular)
ҡарлуғастарҙы (accusative definite plural)
ҡарлуғаста (locative singular)
ҡарлуғастарҙа (locative plural)
ҡарлуғастан (ablative singular)
ҡарлуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарлуғастарҙың

ҡарлуғастарға

ҡарлуғастарҙы

ҡарлуғастарҙа

ҡарлуғастарҙан

[qɑɾ.ɫʊ.ˈʁɑs]

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qarlïğač, “swallow”);
Kazakh қарлығаш (qarlyğaş, “swallow”), Kyrgyz кардыгач (kardıgac, “swift (bird)”), Shor қарлығаш (“swallow”),
Crimean Tatar qarılğaç,
Uzbek qaldirg'och,
Uyghur قالغاچ (qalghach),
Turkish kırlangıç (“swallow”).

cog

Ҡарлуғас түбән осһа – ямғыр булыр, бейектә осһа – аяҙытыр.
Qarluğas töbən usha – yamğır bolır, biyiktə usha – ayaðıtır.
If a swallow flies low, it will rain, if (it) flies high, the weather will clear up.


һандуғас

head

һандуғас • (handuğas)

ba-noun

һандуғас • (handuğas)

handuğas (romanization)
һандуғас (absolute singular)
һандуғастар (absolute plural)
һандуғастың (definite genitive singular)
һандуғастарҙың (definite genitive plural)
һандуғасҡа (dative singular)
һандуғастарға (dative plural)
һандуғасты (accusative definite singular)
һандуғастарҙы (accusative definite plural)
һандуғаста (locative singular)
һандуғастарҙа (locative plural)
һандуғастан (ablative singular)
һандуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандуғастарҙың

һандуғастарға

һандуғастарҙы

һандуғастарҙа

һандуғастарҙан

Compare
Karakhanid [script needed] (sanduwač, “nightingale”);
Tatar сандугач (sanduğaç, “nightingale”),
Kazakh сандуғаш (sanduğaş, “whitethroat, Sylvia communis”), Southern Altai саңдығаш (“wagtail, Motacillidae spp.”), etc.
No universally accepted etymology exists.
According to one of the versions, was borrowed from Sogdian *zand(u)wa:č "having a melodic voice", in which *zand "song".

cog

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар. (A saying.)

Each forest has its own nightingale, each village has its own garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


һайыҫҡан

head

һайыҫҡан • (hayıśqan)

ba-noun

һайыҫҡан • (hayıśqan)

hayıśqan (romanization)
һайыҫҡан (absolute singular)
һайыҫҡандар (absolute plural)
һайыҫҡандың (definite genitive singular)
һайыҫҡандарҙың (definite genitive plural)
һайыҫҡанға (dative singular)
һайыҫҡандарға (dative plural)
һайыҫҡанды (accusative definite singular)
һайыҫҡандарҙы (accusative definite plural)
һайыҫҡанда (locative singular)
һайыҫҡандарҙа (locative plural)
һайыҫҡандан (ablative singular)
һайыҫҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һайыҫҡандарҙың

һайыҫҡандарға

һайыҫҡандарҙы

һайыҫҡандарҙа

һайыҫҡандарҙан

From Proto-Turkic *sagïsgan (“magpie”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (sağïzğan, “magpie”);
Tatar саескан (sayeskan),
Kazakh сауысқан (sauysqan),
Kyrgyz сагызган (sagızgan),
Southern Altai саҥыскан (saŋïskan),
Uyghur سېغىزخان (sëghizxan),
Khakas саасхан (saasxan),
Shor саасқан,
Crimean Tatar savusqan,
Turkish saksağan,
Azerbaijani sağsağan (“magpie”), etc.

cog

Shor саасқан


ҡарға

head

ҡарға • (qarğa)

ba-noun

ҡарға • (qarğa)

qarğa (romanization)
ҡарға (absolute singular)
ҡарғалар (absolute plural)
ҡарғаның (definite genitive singular)
ҡарғаларҙың (definite genitive plural)
ҡарғаға (dative singular)
ҡарғаларға (dative plural)
ҡарғаны (accusative definite singular)
ҡарғаларҙы (accusative definite plural)
ҡарғала (locative singular)
ҡарғаларҙа (locative plural)
ҡарғанан (ablative singular)
ҡарғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *karga (“crow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qarğa, “crow”);
Tatar карга (qarga),
Kazakh қарға (qarğa),
Shor қарға,
Kyrgyz карга (karga),
Uzbek qargʻa,
Uyghur قاغا (qagha),
Turkish karga,
Azerbaijani qarğa (“crow”), etc.

cog

ba:Ҡара ҡарға


ыласын

head

ыласын • (ılasın)

ba-noun

ыласын • (ılasın)

ılasın (romanization)
ыласын (absolute singular)
ыласындар (absolute plural)
ыласындың (definite genitive singular)
ыласындарҙың (definite genitive plural)
ыласынға (dative singular)
ыласындарға (dative plural)
ыласынды (accusative definite singular)
ыласындарҙы (accusative definite plural)
ыласында (locative singular)
ыласындарҙа (locative plural)
ыласындан (ablative singular)
ыласындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ыласындарҙың

ыласындарҙан

[ɯ̞.ɫɑ.ˈsɯ̞n]

From *lačïn (“falcon”), with a prosthetic vowel in Bashkir.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (lačïn, “Falco peregrinus”);
Kazakh лашын (laşyn), Kyrgyz ылаачын (ılaacın), Southern Altai ылаачын (ïlaačïn), Shor лачын, Uzbek lochin (“falcon”), etc.

cog

ba:Ыласындар


бөркөт

head

бөркөт • (börköt)

ba-noun

бөркөт • (börköt)

börköt (romanization)
бөркөт (absolute singular)
бөркөттәр (absolute plural)
бөркөттөң (definite genitive singular)
бөркөттәрҙең (definite genitive plural)
бөркөткә (dative singular)
бөркөттәргә (dative plural)
бөркөттө (accusative definite singular)
бөркөттәрҙе (accusative definite plural)
бөркөттә (locative singular)
бөркөттәрҙә (locative plural)
бөркөттән (ablative singular)
бөркөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бөркөттәрҙең

бөркөттәрҙән

From Proto-Turkic *bürküt (“eagle”). Compare Russian беркут (berkut), a Turkic borrowing.


кәкүк

head

кәкүк • (kəkük)

ba-noun

кәкүк • (kəkük)

kəkük (romanization)
кәкүк (absolute singular)
кәкүктәр (absolute plural)
кәкүктең (definite genitive singular)
кәкүктәрҙең (definite genitive plural)
кәкүккә (dative singular)
кәкүктәргә (dative plural)
кәкүкте (accusative definite singular)
кәкүктәрҙе (accusative definite plural)
кәкүктә (locative singular)
кәкүктәрҙә (locative plural)
кәкүктән (ablative singular)
кәкүктәрҙән (ablative plural)

Of onomatopoeic origin.
Compare to
Khakas кекӱӱк (keküük, “cuckoo”).


кәзә

head

кәзә • (kəzə)

ba-noun

кәзә • (kəzə)

kəzə (romanization)
кәзә (absolute singular)
кәзәләр (absolute plural)
кәзәнең (definite genitive singular)
кәзәләрҙең (definite genitive plural)
кәзәгә (dative singular)
кәзәләргә (dative plural)
кәзәне (accusative definite singular)
кәзәләрҙе (accusative definite plural)
кәзәлә (locative singular)
кәзәләрҙә (locative plural)
кәзәнән (ablative singular)
кәзәләрҙән (ablative plural)

From *keči (goat).
Compare
Karakhanid [script needed] (keči, “goat”);
Tatar кәҗә (käcä, “goat”),
Turkish keçi (“goat”),
Turkmen geçi (“goat”).
However, the voiced -z- in Bashkir remains unexplained. Could also be borrowed from or influenced by Russian коза́ (kozá, “goat”).

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.


шоңҡар

head

шоңҡар • (şoñqar)

ba-noun

шоңҡар • (şoñqar)

şoñqar (romanization)
шоңҡар (absolute singular)
шоңҡарҙар (absolute plural)
шоңҡарҙың (definite genitive singular)
шоңҡарҙарҙың (definite genitive plural)
шоңҡарға (dative singular)
шоңҡарҙарға (dative plural)
шоңҡарҙы (accusative definite singular)
шоңҡарҙарҙы (accusative definite plural)
шоңҡарҙа (locative singular)
шоңҡарҙарҙа (locative plural)
шоңҡарҙан (ablative singular)
шоңҡарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шоңҡарҙарҙың

шоңҡарҙарҙан

From *šuŋqar (“falco”), probably from a Mongolic source, compare Mongolian шонхор (šonxor, “falco”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (šuŋqar, “Falco gyrfalco”);
Tatar шоңкар (şoñkar, “falcon”),
Kazakh сұңқар (sūñqar, “falcon”),
Kyrgyz шумкар (şumkar, “Falco rusticolus”),
Uzbek shunqor (“Falco rusticolus”).
Further, the mentioned Mongolic archetype may have been borrowed from a Turkic source, compare
Old Uyghur [script needed] (soŋqur, “Falco gyrfalco”).


бал ҡорто

[ˈbɑɫ.qʊ̞ɾˌtʊ̞]

Composed of бал (bal, “honey”) + ҡорт (qort, “insect”).
Cognate with Crimean Tatar balqurt (“bee”).

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
Honey bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Honey bees make three types of honeycombs.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

ba:бал ҡорто


серәкәй

head

серәкәй • (serəkəy)

ba-noun

серәкәй • (serəkəy)

serəkəy (romanization)
серәкәй (absolute singular)
серәкәйҙәр (absolute plural)
серәкәйҙең (definite genitive singular)
серәкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
серәкәйгә (dative singular)
серәкәйҙәргә (dative plural)
серәкәйҙе (accusative definite singular)
серәкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
серәкәйҙә (locative singular)
серәкәйҙәрҙә (locative plural)
серәкәйҙән (ablative singular)
серәкәйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

серәкәйҙәрҙең

серәкәйҙәргә

серәкәйҙәрҙе

серәкәйҙәрҙә

серәкәйҙәрҙән

Cognate with
Tatar черки (çerki),
Kazakh шіркей (şırkei),
Kyrgyz чиркей (cirkey),
Crimean Tatar çirkiy (“mosquito”)
.

ba:Серәкәйҙәр


күбәләк

head

күбәләк • (kübələk)

ba-noun

күбәләк • (kübələk)

kübələk (romanization)
күбәләк (absolute singular)
күбәләктәр (absolute plural)
күбәләктең (definite genitive singular)
күбәләктәрҙең (definite genitive plural)
күбәләккә (dative singular)
күбәләктәргә (dative plural)
күбәләкте (accusative definite singular)
күбәләктәрҙе (accusative definite plural)
күбәләктә (locative singular)
күбәләктәрҙә (locative plural)
күбәләктән (ablative singular)
күбәләктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күбәләктәрҙең

күбәләктәргә

күбәләктәрҙе

күбәләктәрҙә

күбәләктәрҙән

From Proto-Turkic *kepelek (“butterfly”).
Cognate with
Kazakh көбелек (köbelek),
Kyrgyz көпөлөк (köpölök),
Uzbek kapalak,
Turkish kelebek,
Southern Altai кӧбӧлӧк (köbölök), etc.


ҡырмыҫҡа

head

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

ba-noun

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

qırmıśqa (romanization)
ҡырмыҫҡа (absolute singular)
ҡырмыҫҡалар (absolute plural)
ҡырмыҫҡаның (definite genitive singular)
ҡырмыҫҡаларҙың (definite genitive plural)
ҡырмыҫҡаға (dative singular)
ҡырмыҫҡаларға (dative plural)
ҡырмыҫҡаны (accusative definite singular)
ҡырмыҫҡаларҙы (accusative definite plural)
ҡырмыҫҡала (locative singular)
ҡырмыҫҡаларҙа (locative plural)
ҡырмыҫҡанан (ablative singular)
ҡырмыҫҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырмыҫҡаларҙың

ҡырмыҫҡаларға

ҡырмыҫҡаларҙы

ҡырмыҫҡаларҙа

ҡырмыҫҡаларҙан

From Proto-Turkic *kumursga (“ant”).
The hyperthetis in Bashkir (qumursqa -> qïrmïθqa) dilutes the cluster of three consonants - this innovation it is shared by Tatar кырмыска (qırmıska) and Crimean Tatar qırmısqa.

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға. (Mustai Karim)

With amusement I watched a small ant: lifting a load, it's crossing from Asia to Europe.

Məźək itep qarap torźom keskəy genə qırmıśqağa: yök kutərep sığıp bara Aziyanan Yevropağa.


себен

seben (romanization)
себен (absolute singular)
себендәр (absolute plural)
себендең (definite genitive singular)
себендәрҙең (definite genitive plural)
себенгә (dative singular)
себендәргә (dative plural)
себенде (accusative definite singular)
себендәрҙе (accusative definite plural)
себендә (locative singular)
себендәрҙә (locative plural)
себендән (ablative singular)
себендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čï̄pïn (“fly”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čibin, “fly”);
Kazakh шыбын (şybyn),
Kyrgyz чымын (cımın),
Karachay-Balkar чибин (çibin),
Uzbek chivin,
Crimean Tatar çibin,
Azerbaijani çibin,
Turkish cibin (“fly”), etc.

cog

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Honey (brings together) flies, a good word unites people.

Bal sebende, yaqşı hüź əźəmde berləşterə.


ҡорт

qort (romanization)
ҡорт (absolute singular)
ҡорттар (absolute plural)
ҡорттоң (definite genitive singular)
ҡорттарҙың (definite genitive plural)
ҡортҡа (dative singular)
ҡорттарға (dative plural)
ҡортто (accusative definite singular)
ҡорттарҙы (accusative definite plural)
ҡортта (locative singular)
ҡорттарҙа (locative plural)
ҡорттан (ablative singular)
ҡорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kūrt (“worm; wolf”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qurt, “worm”),
Karakhanid [script needed] (qurt, “wolf”);
Kazakh құрт (qūrt, “worm”),
Kyrgyz курт (kurt, “worm”),
Uzbek qurt (“worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Tuvan курт (kurt, “worm”),
Azerbaijani qurd (“wolf; worm”),
Turkish kurt (“wolf; maggot”), etc.


бөрсә

head

бөрсә • (börsə)

ba-noun

бөрсә • (börsə)

börsə (romanization)
бөрсә (absolute singular)
бөрсәләр (absolute plural)
бөрсәнең (definite genitive singular)
бөрсәләрҙең (definite genitive plural)
бөрсәгә (dative singular)
бөрсәләргә (dative plural)
бөрсәне (accusative definite singular)
бөрсәләрҙе (accusative definite plural)
бөрсәлә (locative singular)
бөрсәләрҙә (locative plural)
бөрсәнән (ablative singular)
бөрсәләрҙән (ablative plural)

From *bürče, which appears to be a diminutive form derived from Proto-Turkic *bürge (“flea”).
Immediately cognate with
Tatar бөрчә (börçä),
Kumyk, Karachay-Balkar бюрче (bürçe, “flea”).


селән

head

селән • (selən)

ba-noun

селән • (selən)

selən (romanization)
селән (absolute singular)
селәндәр (absolute plural)
селәндең (definite genitive singular)
селәндәрҙең (definite genitive plural)
селәнгә (dative singular)
селәндәргә (dative plural)
селәнде (accusative definite singular)
селәндәрҙе (accusative definite plural)
селәндә (locative singular)
селәндәрҙә (locative plural)
селәндән (ablative singular)
селәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Khakas сӱлен (sülen, “heron”).


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).

inh

(Eastern Bashkir) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), etc.

cog

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


әтәс

head

әтәс • (ətəs)

ba-noun

әтәс • (ətəs)

ətəs (romanization)
әтәс (absolute singular)
әтәстәр (absolute plural)
әтәстең (definite genitive singular)
әтәстәрҙең (definite genitive plural)
әтәскә (dative singular)
әтәстәргә (dative plural)
әтәсте (accusative definite singular)
әтәстәрҙе (accusative definite plural)
әтәстә (locative singular)
әтәстәрҙә (locative plural)
әтәстән (ablative singular)
әтәстәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh әтеш (äteş), Tatar әтәч (ätäç).


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


аҡҡош

head

аҡҡош • (aqqoş)

ba-noun

аҡҡош • (aqqoş)

aqqoş (romanization)
аҡҡош (absolute singular)
аҡҡоштар (absolute plural)
аҡҡоштоң (definite genitive singular)
аҡҡоштарҙың (definite genitive plural)
аҡҡошҡа (dative singular)
аҡҡоштарға (dative plural)
аҡҡошто (accusative definite singular)
аҡҡоштарҙы (accusative definite plural)
аҡҡошта (locative singular)
аҡҡоштарҙа (locative plural)
аҡҡоштан (ablative singular)
аҡҡоштарҙан (ablative plural)

аҡ (aq, “white”) + ҡош (qoş, “bird”).
Cognate with
Uzbek oqqush (“swan”),
Uyghur ئاققۇش (aqqush, “swan”).

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

Swans have settled down on the Qashqadan lake.


үрҙәк

head

үрҙәк • (ürźək)

ba-noun

үрҙәк • (ürźək)

ürźək (romanization)
үрҙәк (absolute singular)
үрҙәктәр (absolute plural)
үрҙәктең (definite genitive singular)
үрҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үрҙәккә (dative singular)
үрҙәктәргә (dative plural)
үрҙәкте (accusative definite singular)
үрҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үрҙәктә (locative singular)
үрҙәктәрҙә (locative plural)
үрҙәктән (ablative singular)
үрҙәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ȫrdek (“duck”).
Cognate with Kyrgyz өрдөк (ördök),
Southern Altai ӧртӧк (örtök),
Kumyk оьрдек (ördek),
Khakas ӧртек,
Uzbek oʻrdak,
Uyghur ئۆردەك (ördek),
Crimean Tatar, Turkish, Gagauz ördek,
Azerbaijani ördək,
etc.
See also the Etymology section at өйрәк.


һөлөк

head

һөлөк • (hölök)

ba-noun

һөлөк • (hölök)

hölök (romanization)
һөлөк (absolute singular)
һөлөктәр (absolute plural)
һөлөктөң (definite genitive singular)
һөлөктәрҙең (definite genitive plural)
һөлөккә (dative singular)
һөлөктәргә (dative plural)
һөлөктө (accusative definite singular)
һөлөктәрҙе (accusative definite plural)
һөлөктә (locative singular)
һөлөктәрҙә (locative plural)
һөлөктән (ablative singular)
һөлөктәрҙән (ablative plural)

Perhaps inherited from Proto-Turkic *sül- (“leech”). Cognate with Uyghur سۈلۈك (sülük, “leech”), Turkish sülük (“leech”).


ҡоҙғон

head

ҡоҙғон • (qoźğon)

ba-noun

ҡоҙғон • (qoźğon)

qoźğon (romanization)
ҡоҙғон (absolute singular)
ҡоҙғондар (absolute plural)
ҡоҙғондоң (definite genitive singular)
ҡоҙғондарҙың (definite genitive plural)
ҡоҙғонға (dative singular)
ҡоҙғондарға (dative plural)
ҡоҙғондо (accusative definite singular)
ҡоҙғондарҙы (accusative definite plural)
ҡоҙғонда (locative singular)
ҡоҙғондарҙа (locative plural)
ҡоҙғондан (ablative singular)
ҡоҙғондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡоҙғондарҙың

ҡоҙғондарҙан

[qʊ̞ð.ˈʁʊ̞n]

From Common Turkic *kuzgun (“raven”).
Cognate with Old Turkic 𐰴𐰆𐰕𐰍𐰆𐰣 (quzɣun),
Kazakh құзғын (qūzğyn),
Uyghur قۇزغۇن (quzghun),
Turkish kuzgun (“raven”).

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

Where a raven caws, there will be a dead man.

Qoźğon qayhı tirələ qısqırha, şunda məyet bula.


ярғанат

head

ярғанат • (yarğanat)

ba-noun

ярғанат • (yarğanat)

yarğanat (romanization)
ярғанат (absolute singular)
ярғанаттар (absolute plural)
ярғанаттың (definite genitive singular)
ярғанаттарҙың (definite genitive plural)
ярғанатҡа (dative singular)
ярғанаттарға (dative plural)
ярғанатты (accusative definite singular)
ярғанаттарҙы (accusative definite plural)
ярғанатта (locative singular)
ярғанаттарҙа (locative plural)
ярғанаттан (ablative singular)
ярғанаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярғанаттарҙың

ярғанаттарға

ярғанаттарҙы

ярғанаттарҙа

ярғанаттарҙан

From Proto-Turkic *yar (“bat”) + *kāynat (“wing”).
Alternatively explained as Proto-Turkic *yarï-kiaynat (“membrane-wing”), equivalent to
Bashkir яры (yarı, “membrane”) + ҡанат (qanat, “wing”).
However, this version is dismissed by some researchers as folk etymology.
Cognate with
Kazakh жарғанат (jarğanat),
Tatar ярканат (yarkanat),
Kyrgyz жарганат (jarganat),
Southern Altai јарганат (ǰarganat),
Uzbek yorqanot,
Turkmen ýarganat,
Shor чарғанат (čarğanat),
Khakas чарханат (çarxanat),
Yakut сарыы кынат (sarıı kınat, “bat”).

compound

ba:Ярғанаттар


талпан

talpan (romanization)
талпан (absolute singular)
талпандар (absolute plural)
талпандың (definite genitive singular)
талпандарҙың (definite genitive plural)
талпанға (dative singular)
талпандарға (dative plural)
талпанды (accusative definite singular)
талпандарҙы (accusative definite plural)
талпанда (locative singular)
талпандарҙа (locative plural)
талпандан (ablative singular)
талпандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

талпандарҙың

талпандарҙан

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.

ba:Талпандар


гөбөргәйел

head

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

ba-noun

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

göbörgəyel (romanization)
гөбөргәйел (absolute singular)
гөбөргәйелдәр (absolute plural)
гөбөргәйелдең (definite genitive singular)
гөбөргәйелдәрҙең (definite genitive plural)
гөбөргәйелгә (dative singular)
гөбөргәйелдәргә (dative plural)
гөбөргәйелде (accusative definite singular)
гөбөргәйелдәрҙе (accusative definite plural)
гөбөргәйелдә (locative singular)
гөбөргәйелдәрҙә (locative plural)
гөбөргәйелдән (ablative singular)
гөбөргәйелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гөбөргәйелдең

гөбөргәйелгә

гөбөргәйелде

гөбөргәйелдә

гөбөргәйелдән

гөбөргәйелдәр

гөбөргәйелдәрҙең

гөбөргәйелдәргә

гөбөргәйелдәрҙе

гөбөргәйелдәрҙә

гөбөргәйелдәрҙән

[ɡʏ̞.βʏ̞r.ɡæ.ˈjɪ̞l]

гө‧бөр‧гә‧йел


ташбаҡа

head

ташбаҡа • (taşbaqa)

ba-noun

ташбаҡа • (taşbaqa)

taşbaqa (romanization)
ташбаҡа (absolute singular)
ташбаҡалар (absolute plural)
ташбаҡаның (definite genitive singular)
ташбаҡаларҙың (definite genitive plural)
ташбаҡаға (dative singular)
ташбаҡаларға (dative plural)
ташбаҡаны (accusative definite singular)
ташбаҡаларҙы (accusative definite plural)
ташбаҡала (locative singular)
ташбаҡаларҙа (locative plural)
ташбаҡанан (ablative singular)
ташбаҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташбаҡаларҙың

ташбаҡаларға

ташбаҡаларҙы

ташбаҡаларҙа

ташбаҡаларҙан

Compare with Kazakh тасбақа (tasbaqa), Tatar, Kyrgyz ташбака (taşbaka), Southern Altai таш-бака (taš-baka), Uzbek toshbaqa, Uyghur تاشپاقا (tashpaqa, “turtle, tortoise”).
Equivalent to таш (taş, “stone, rock”) + баҡа (baqa, “frog; turtle”) (see баҡа (baqa, “frog”) for more).

compound

Ташбаҡа ҡабығы.

Беҙҙең төбәктә бик һирәк осраған ташбаҡалар Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.

2019 December 6, “Ташбаҡаға тап булманығыҙмы?”, in Bašqortostan, retrieved 2021-11-30:

Turtles, which occur very rarely in our region, have been entered on the Red List.

Beźźeñ töbəktə bik hirək osrağan taşbaqalar Qıźıl kitapqa inderelgən.


бет

bet (romanization)
бет (absolute singular)
беттәр (absolute plural)
беттең (definite genitive singular)
беттәрҙең (definite genitive plural)
беткә (dative singular)
беттәргә (dative plural)
бетте (accusative definite singular)
беттәрҙе (accusative definite plural)
беттә (locative singular)
беттәрҙә (locative plural)
беттән (ablative singular)
беттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bɨt (“louse”).
Cognate with
Kazakh бит (bit),
Uyghur پىت (pit),
Turkish bit,
Yakut быт (bıt),
Chuvash пыйтӑ (pyjt̬ă, “louse”),
etc.


йылҡы

head

йылҡы • (yılqı)

ba-noun

йылҡы • (yılqı)

yılqı (romanization)
йылҡы (absolute singular-only)
йылҡының (definite genitive singular-only)
йылҡы (dative singular-only)
йылҡыны (accusative definite singular-only)
йылҡыла (locative singular-only)
йылҡынан (ablative singular-only)

Биш баш йылҡы.

(generic term) horses seen collectively, regardless of age, sex and reproductory status


ҡолон

qolon (romanization)
ҡолон (absolute singular)
ҡолондар (absolute plural)
ҡолондоң (definite genitive singular)
ҡолондарҙың (definite genitive plural)
ҡолонға (dative singular)
ҡолондарға (dative plural)
ҡолондо (accusative definite singular)
ҡолондарҙы (accusative definite plural)
ҡолонда (locative singular)
ҡолондарҙа (locative plural)
ҡолондан (ablative singular)
ҡолондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulun (“foal”).
Cognate with
Tatar колын (qolın),
Kazakh құлын (qūlyn),
Kyrgyz кулун (kulun),
Southern Altai кулун (kulun),
Shor қулун,
Yakut кулун (kulun, “foal”),
etc.

Мә, ошо ҡолондо ат итеп үҫтер ҙә менеп йөрөрһөң.

Here, grow this foal into a horse and you will ride it.

Mə, oşo qolondo at itep üśter źə menep yörörhöñ.

foal, a young horse less than a year old


алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


тауис

tawis (romanization)
тауис (absolute singular)
тауистар (absolute plural)
тауистың (definite genitive singular)
тауистарҙың (definite genitive plural)
тауисҡа (dative singular)
тауистарға (dative plural)
тауисты (accusative definite singular)
тауистарҙы (accusative definite plural)
тауиста (locative singular)
тауистарҙа (locative plural)
тауистан (ablative singular)
тауистарҙан (ablative plural)


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


аҡсарлаҡ

aqsarlaq (romanization)
аҡсарлаҡ (absolute singular)
аҡсарлаҡтар (absolute plural)
аҡсарлаҡтың (definite genitive singular)
аҡсарлаҡтарҙың (definite genitive plural)
аҡсарлаҡҡа (dative singular)
аҡсарлаҡтарға (dative plural)
аҡсарлаҡты (accusative definite singular)
аҡсарлаҡтарҙы (accusative definite plural)
аҡсарлаҡта (locative singular)
аҡсарлаҡтарҙа (locative plural)
аҡсарлаҡтан (ablative singular)
аҡсарлаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

аҡсарлаҡтарҙың

аҡсарлаҡтарға

аҡсарлаҡтарҙы

аҡсарлаҡтарҙа

аҡсарлаҡтарҙан

Cognate with
Tatar акчарлак (aqçarlaq),
Kyrgyz ак чардак (ak cardak, “seagull”).


байтал

baytal (romanization)
байтал (absolute singular)
байталдар (absolute plural)
байталдың (definite genitive singular)
байталдарҙың (definite genitive plural)
байталға (dative singular)
байталдарға (dative plural)
байталды (accusative definite singular)
байталдарҙы (accusative definite plural)
байталда (locative singular)
байталдарҙа (locative plural)
байталдан (ablative singular)
байталдарҙан (ablative plural)

байталдарҙың

байталдарҙан

Cognate with
Kazakh байтал (baital, “mare aged two to three years”),
Kumyk байтал (baytal, “mare”),
Southern Altai байтал (baytal, “young mare that has not yet produced young”),
Uyghur بايتال (baytal, “mare”).

cog

a young female horse (mare) that has not yet produced young


бейә

head

бейә • (beyə)

ba-noun

бейә • (beyə)

beyə (romanization)
бейә (absolute singular)
бейәләр (absolute plural)
бейәнең (definite genitive singular)
бейәләрҙең (definite genitive plural)
бейәгә (dative singular)
бейәләргә (dative plural)
бейәне (accusative definite singular)
бейәләрҙе (accusative definite plural)
бейәлә (locative singular)
бейәләрҙә (locative plural)
бейәнән (ablative singular)
бейәләрҙән (ablative plural)

Бейә һауынсыһы.


айғыр

head

айғыр • (ayğır)

ba-noun

айғыр • (ayğır)

ayğır (romanization)
айғыр (absolute singular)
айғырҙар (absolute plural)
айғырҙың (definite genitive singular)
айғырҙарҙың (definite genitive plural)
айғырға (dative singular)
айғырҙарға (dative plural)
айғырҙы (accusative definite singular)
айғырҙарҙы (accusative definite plural)
айғырҙа (locative singular)
айғырҙарҙа (locative plural)
айғырҙан (ablative singular)
айғырҙарҙан (ablative plural)


иләү

head

иләү • (iləw)

ba-noun

иләү • (iləw)

iləw (romanization)
иләү (absolute singular)
иләүҙәр (absolute plural)
иләүҙең (definite genitive singular)
иләүҙәрҙең (definite genitive plural)
иләүгә (dative singular)
иләүҙәргә (dative plural)
иләүҙе (accusative definite singular)
иләүҙәрҙе (accusative definite plural)
иләүҙә (locative singular)
иләүҙәрҙә (locative plural)
иләүҙән (ablative singular)
иләүҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh илеу (ileu, “anthill”).


дуңғыҙ

head

дуңғыҙ • (duñğıź)

ba-noun

дуңғыҙ • (duñğıź)

duñğıź (romanization)
дуңғыҙ (absolute singular)
дуңғыҙҙар (absolute plural)
дуңғыҙҙың (definite genitive singular)
дуңғыҙҙарҙың (definite genitive plural)
дуңғыҙға (dative singular)
дуңғыҙҙарға (dative plural)
дуңғыҙҙы (accusative definite singular)
дуңғыҙҙарҙы (accusative definite plural)
дуңғыҙҙа (locative singular)
дуңғыҙҙарҙа (locative plural)
дуңғыҙҙан (ablative singular)
дуңғыҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дуңғыҙҙарҙың

дуңғыҙҙарҙан


көсөк

head

көсөк • (kösök)

ba-noun

көсөк • (kösök)

kösök (romanization)
көсөк (absolute singular)
көсөктәр (absolute plural)
көсөктөң (definite genitive singular)
көсөктәрҙең (definite genitive plural)
көсөккә (dative singular)
көсөктәргә (dative plural)
көсөктө (accusative definite singular)
көсөктәрҙе (accusative definite plural)
көсөктә (locative singular)
көсөктәрҙә (locative plural)
көсөктән (ablative singular)
көсөктәрҙән (ablative plural)

From*küčük "puppy; evolved Salicaceae bud", possibly from Proto-Turkic *kičük (“small”).
Cognate with
Kazakh күшік (küşık, “puppy”), Kyrgyz күчүк (kücük, “puppy; evolved bud”), Karachay-Balkar кючюк (küçük, “puppy”), Southern Altai кӱчӱк (küčük, “puppy”),
Uzbek kuchuk (“puppy”), Uyghur كۇچۇك (kuchuk, “puppy”), Turkmen güjük (“puppy”);
also
Khakas кӱӌӱгес (kücüges, “puppy”), Chulym кӱчӱгӓч (küčügäč, “puppy”),
etc.

cog

(botany) an evolved bud on any Salicaceae plant


эйәр

head

эйәр • (eyər)

ba-noun

эйәр • (eyər)

eyər (romanization)
эйәр (absolute singular)
эйәрләр (absolute plural)
эйәрнең (definite genitive singular)
эйәрләрҙең (definite genitive plural)
эйәргә (dative singular)
эйәрләргә (dative plural)
эйәрне (accusative definite singular)
эйәрләрҙе (accusative definite plural)
эйәрлә (locative singular)
эйәрләрҙә (locative plural)
эйәрнән (ablative singular)
эйәрләрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *ēder (“saddle”).
Cognate with
Kazakh ер (er), Kyrgyz ээр (eer), Uzbek egar, Uyghur ئېگەر (ëger), Azerbaijani yəhər, Turkish eyer, Khakas изер (izer), Shor эзер (ezer), Tuvan эзер (ezer) etc.


ҡауҙы

head

ҡауҙы • (qawźı)

ba-noun

ҡауҙы • (qawźı)

qawźı (romanization)
ҡауҙы (absolute singular)
ҡауҙылар (absolute plural)
ҡауҙының (definite genitive singular)
ҡауҙыларҙың (definite genitive plural)
ҡауҙыға (dative singular)
ҡауҙыларға (dative plural)
ҡауҙыны (accusative definite singular)
ҡауҙыларҙы (accusative definite plural)
ҡауҙыла (locative singular)
ҡауҙыларҙа (locative plural)
ҡауҙынан (ablative singular)
ҡауҙыларҙан (ablative plural)


өҙәңге

head

өҙәңге • (öźəñge)

ba-noun

өҙәңге • (öźəñge)

öźəñge (romanization)
өҙәңге (absolute singular)
өҙәңгеләр (absolute plural)
өҙәңгенең (definite genitive singular)
өҙәңгеләрҙең (definite genitive plural)
өҙәңгегә (dative singular)
өҙәңгеләргә (dative plural)
өҙәңгене (accusative definite singular)
өҙәңгеләрҙе (accusative definite plural)
өҙәңгелә (locative singular)
өҙәңгеләрҙә (locative plural)
өҙәңгенән (ablative singular)
өҙәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өҙәңгеләрҙең

өҙәңгеләрҙән

[ʏ̞.ðæŋ.ˈɡɪ̞]

[ʏ̞.ðæ̹ŋ.ˈɡʏ̞]

From Proto-Turkic *üŕeŋgü (“stirrup”), from *yüŕeŋgü, from *yüŕ (“ring”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰔𐰭𐰇 (üzeŋü, “stirrup”);
Kazakh үзеңгі (üzeñgı), Kyrgyz үзөңгү (üzöŋgü),
Southern Altai ӱзеҥи (üzeŋi), Uyghur ئۈزەڭگە (üzengge), Uzbek uzangi, Turkmen üzeňňi, Azerbaijani üzəngi, Turkish üzengi (“stirrup”);
Yakut иҥэһэ (iñehe) (with metathesis), Chuvash йӑрана (jărana, “stirrup”), etc.

cog

Kyrgyz үзөңгү (üzöŋgü)


тышау

head

тышау • (tışaw)

ba-noun

тышау • (tışaw)

tışaw (romanization)
тышау (absolute singular)
тышауҙар (absolute plural)
тышауҙың (definite genitive singular)
тышауҙарҙың (definite genitive plural)
тышауға (dative singular)
тышауҙарға (dative plural)
тышауҙы (accusative definite singular)
тышауҙарҙы (accusative definite plural)
тышауҙа (locative singular)
тышауҙарҙа (locative plural)
тышауҙан (ablative singular)
тышауҙарҙан (ablative plural)

From *tušağu (“hobble”), from Proto-Turkic *tuĺa- (“to hobble”).
Cognate with
Kazakh тұсау (tūsau, “hobble”), Kyrgyz тушоо (tuşoo, “hobble”), Southern Altai тужу (tužu, “hobble”), Uzbek tushov (“hobble”),
Turkmen duşak (“hobble”),
Chuvash тӑлӑ (tălă, “hobble”), etc.

Аттың тышауы ысҡынған.

hobble; straps tied between the front legs of a horse, allowing it to wander freely while grazing but preventing it from running off


дилбегә

head

дилбегә • (dilbegə)

ba-noun

дилбегә • (dilbegə)

dilbegə (romanization)
дилбегә (absolute singular)
дилбегәләр (absolute plural)
дилбегәнең (definite genitive singular)
дилбегәләрҙең (definite genitive plural)
дилбегәгә (dative singular)
дилбегәләргә (dative plural)
дилбегәне (accusative definite singular)
дилбегәләрҙе (accusative definite plural)
дилбегәлә (locative singular)
дилбегәләрҙә (locative plural)
дилбегәнән (ablative singular)
дилбегәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дилбегәләрҙең

дилбегәләргә

дилбегәләрҙе

дилбегәләрҙә

дилбегәләрҙән

[dʲil.βɪ̞.ˈɣæ]

Cognate with
Kazakh делбе (delbe, “rein”).

rein, a strap or rope attached to the bridle to control a horse


йүгән

head

йүгән • (yügən)

ba-noun

йүгән • (yügən)

yügən (romanization)
йүгән (absolute singular)
йүгәндәр (absolute plural)
йүгәндең (definite genitive singular)
йүгәндәрҙең (definite genitive plural)
йүгәнгә (dative singular)
йүгәндәргә (dative plural)
йүгәнде (accusative definite singular)
йүгәндәрҙе (accusative definite plural)
йүгәндә (locative singular)
йүгәндәрҙә (locative plural)
йүгәндән (ablative singular)
йүгәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yügen (“bridle”).
Cognate with
Tatar йөгән (yögän), Kazakh жүген (jügen), Kyrgyz жүгөн (jügön), Uzbek yugan,
Yakut үүн (üün, “bridle”), etc.


көйә

head

көйә • (köyə)

ba-noun

көйә • (köyə)

köyə (romanization)
көйә (absolute singular)
көйәләр (absolute plural)
көйәнең (definite genitive singular)
көйәләрҙең (definite genitive plural)
көйәгә (dative singular)
көйәләргә (dative plural)
көйәне (accusative definite singular)
көйәләрҙе (accusative definite plural)
көйәлә (locative singular)
көйәләрҙә (locative plural)
көйәнән (ablative singular)
көйәләрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *küye, from Proto-Turkic *küńe (“moth”).
Cognate with
Kazakh күйе (küie), Uzbek kuya, Azerbaijani güvə, Turkish güve (“moth”), etc.

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай. (Matthew 6:19)

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not cut, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.

Tinea pellionella
Tinea pellionella#Translingual

moth, Tineidae spp., typically Tineola bisselliella, Tinea pellionella, etc.


күгәүен

head

күгәүен • (kügəwen)

ba-noun

күгәүен • (kügəwen)

kügəwen (romanization)
күгәүен (absolute singular)
күгәүендәр (absolute plural)
күгәүендең (definite genitive singular)
күгәүендәрҙең (definite genitive plural)
күгәүенгә (dative singular)
күгәүендәргә (dative plural)
күгәүенде (accusative definite singular)
күгәүендәрҙе (accusative definite plural)
күгәүендә (locative singular)
күгәүендәрҙә (locative plural)
күгәүендән (ablative singular)
күгәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәүендәрҙең

күгәүендәргә

күгәүендәрҙе

күгәүендәрҙә

күгәүендәрҙән

From *kökegün (“gadfly”), perhaps derived from Proto-Turkic *kȫk (“blue”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kökägün, “fly?”); Tatar кигәвен (kigäwen, “gadfly”), Kyrgyz көгөөн (kögöön, “gadfly”), Southern Altai кӧгӧн (kögön, “gadfly”), Uyghur كۆكۈيۈن (köküyün, “gadfly”), Azerbaijani gigovun etc.

cog

gadfly, botfly, horsefly; any of Tabanidae spp., Oestridae spp.


турғай

head

турғай • (turğay)

ba-noun

турғай • (turğay)

turğay (romanization)
турғай (absolute singular)
турғайҙар (absolute plural)
турғайҙың (definite genitive singular)
турғайҙарҙың (definite genitive plural)
турғайға (dative singular)
турғайҙарға (dative plural)
турғайҙы (accusative definite singular)
турғайҙарҙы (accusative definite plural)
турғайҙа (locative singular)
турғайҙарҙа (locative plural)
турғайҙан (ablative singular)
турғайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

турғайҙарҙың

турғайҙарҙан

From Proto-Turkic *torgay (“small bird; lark”).
Cognate with
Kazakh торғай (torğai, “sparrow”),
Crimean Tatar torğay (“sparrow”);
Tatar тургай (turgay, “lark”),
Kyrgyz торгой (torgoy, “lark”),
Uzbek toʻrgʻay (“lark”),
Turkmen torğaý (“lark”).

der

a component in many species names for small birds


ҡыҙылтүш

head

ҡыҙылтүш • (qıźıltüş)

ba-noun

ҡыҙылтүш • (qıźıltüş)

qıźıltüş (romanization)
ҡыҙылтүш (absolute singular)
ҡыҙылтүштәр (absolute plural)
ҡыҙылтүштең (definite genitive singular)
ҡыҙылтүштәрҙең (definite genitive plural)
ҡыҙылтүшкә (dative singular)
ҡыҙылтүштәргә (dative plural)
ҡыҙылтүште (accusative definite singular)
ҡыҙылтүштәрҙе (accusative definite plural)
ҡыҙылтүштә (locative singular)
ҡыҙылтүштәрҙә (locative plural)
ҡыҙылтүштән (ablative singular)
ҡыҙылтүштәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыҙылтүштәрҙең

ҡыҙылтүштәргә

ҡыҙылтүштәрҙе

ҡыҙылтүштәрҙә

ҡыҙылтүштәрҙән

[qɯ̞.ðɯ̞ɫ.ˈtʏʃ]

ҡыҙыл (qıźıl, “red”) + түш (tüş, “breast”).

compound

Pyrrhula pyrrhula
Pyrrhula pyrrhula#Translingual


һөҙһөт

head

һөҙһөт • (höźhöt)

ba-noun

һөҙһөт • (höźhöt)

höźhöt (romanization)
һөҙһөт (absolute singular)
һөҙһөттәр (absolute plural)
һөҙһөттөң (definite genitive singular)
һөҙһөттәрҙең (definite genitive plural)
һөҙһөткә (dative singular)
һөҙһөттәргә (dative plural)
һөҙһөттө (accusative definite singular)
һөҙһөттәрҙе (accusative definite plural)
һөҙһөттә (locative singular)
һөҙһөттәрҙә (locative plural)
һөҙһөттән (ablative singular)
һөҙһөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөҙһөттәрҙең

һөҙһөттәрҙән

Onomatopoeic.
Could also come from Arabic هُدْهُد (hudhud, “hoopoe”).


өкө

ökö (romanization)
өкө (absolute singular)
өкөләр (absolute plural)
өкөнөң (definite genitive singular)
өкөләрҙең (definite genitive plural)
өкөгә (dative singular)
өкөләргә (dative plural)
өкөнө (accusative definite singular)
өкөләрҙе (accusative definite plural)
өкөлә (locative singular)
өкөләрҙә (locative plural)
өкөнән (ablative singular)
өкөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ügi (“Bubo bubo”).
Cognate with
Kazakh үкі (ükı),
Kyrgyz үкү (ükü),
Southern Altai ӱкӱ (ükü),
Uzbek ukki,
Uyghur ئۇكە (uke),
Khakas ӱгӱ (ügü),
Shor ӱгӱ (ügü),
Tuvan үгү (ügü, “Bubo bubo”).

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Snowy owl's chicks hatch one a day, therefore the young birds in one nest have different statures, those younger often die.

Aq ökönöñ sebeştəre könönə bereşər moronlay, şuğa kürə ber oyalağı qoşsoqtar törlö buylı bula, keseləre yış qına ülep qala.


һеләүһен

head

һеләүһен • (heləwhen)

ba-noun

һеләүһен • (heləwhen)

heləwhen (romanization)
һеләүһен (absolute singular)
һеләүһендәр (absolute plural)
һеләүһендең (definite genitive singular)
һеләүһендәрҙең (definite genitive plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative definite singular)
һеләүһендәрҙе (accusative definite plural)
һеләүһендә (locative singular)
һеләүһендәрҙә (locative plural)
һеләүһендән (ablative singular)
һеләүһендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеләүһендәрҙең

һеләүһендәргә

һеләүһендәрҙе

һеләүһендәрҙә

һеләүһендәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *silexüsün (“lynx”) (compare Mongolian шилүүс (šilüüs, “lynx”), Kalmyk шилүсн (şilüsn, “lynx”)).
Cognate with Tatar селәүсен (seläwsen),
Kazakh сілеусін (sıleusın),
Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün),
Karachay-Balkar сюлеусюн (sülewsün) / сюлесин (sülesin),
Southern Altai шӱлӱзин (šülüzin),
Uzbek silovsin,
Uyghur سۈلەيسۈن (süleysün, “lynx”), etc.

cog

Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün)


һағыҙаҡ

head

һағыҙаҡ • (hağıźaq)

ba-noun

һағыҙаҡ • (hağıźaq)

[hɑ.ʁɯ̞.ˈðɑq]

Cognate with
Khakas сасхах (sasxax, “gadfly”).
Possibly from *sayïz-ğaq "a stinging insect", from Proto-Turkic *say- (“to pierce, sting”).
-ğaq is an agent affix.

ba:Һағыҙаҡтар


бәрәс

head

бәрәс • (bərəs)

ba-noun

бәрәс • (bərəs)

bərəs (romanization)
бәрәс (absolute singular)
бәрәстәр (absolute plural)
бәрәстең (definite genitive singular)
бәрәстәрҙең (definite genitive plural)
бәрәскә (dative singular)
бәрәстәргә (dative plural)
бәрәсте (accusative definite singular)
бәрәстәрҙе (accusative definite plural)
бәрәстә (locative singular)
бәрәстәрҙә (locative plural)
бәрәстән (ablative singular)
бәрәстәрҙән (ablative plural)

Compare Tatar бәрән (bärän, “lamb”).
Appears to be of a substrate/onomatopoeic origin, compare Bashkir бәр-бәр (bər-bər, “a call for sheep”).
Possibly from (para-)Iranic substratum, compare Persian بره (barre, “lamb”), Middle Persian [script needed] (bārān, “sheep, lamb”), from Proto-Indo-European *urh₁en- (“lamb”).

cog

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.


үгеҙ

head

үгеҙ • (ügeź)

ba-noun

үгеҙ • (ügeź)

ügeź (romanization)
үгеҙ (absolute singular)
үгеҙҙәр (absolute plural)
үгеҙҙең (definite genitive singular)
үгеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
үгеҙгә (dative singular)
үгеҙҙәргә (dative plural)
үгеҙҙе (accusative definite singular)
үгеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
үгеҙҙә (locative singular)
үгеҙҙәрҙә (locative plural)
үгеҙҙән (ablative singular)
үгеҙҙәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak ögüz "ox",
from Proto-Turkic *öküŕ (“ox”).
Cognate with
Old Turkic 𐰈𐰛𐰈𐰕 (öküz, “ox”);
Tatar үгез (ügez),
Kazakh өгіз (ögız),
Karachay-Balkar ёгюз (ögüz),
Kyrgyz өгүз (ögüz, “ox”),
Uzbek hoʻkiz,
Turkish öküz (“ox”), etc.

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

bull, uncastrated male bovine kept as a stud


суртан

surtan (romanization)
суртан (absolute singular-only)
суртандың (definite genitive singular-only)
суртанға (dative singular-only)
суртанды (accusative definite singular-only)
суртанда (locative singular-only)
суртандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čortan (“pike”).
Cognate with
Tatar чуртан (çurtan, “pike”),
Kazakh шортан (şortan, “pike”),
Kyrgyz чортон (corton, “pike”),
Southern Altai чортон (čorton, “pike”),
Uzbek choʻrtan (“pike”),
Uyghur چورتان (chortan, “pike”),
Khakas сортан (sortan, “pike”),
Tuvan шортан (şortan, “pike”),
Yakut сордоҥ (sordoñ, “pike”), etc.

pike, carnivorous freshwater fish of the genus Esox


ташбаш

head

ташбаш • (taşbaş)

ba-noun

ташбаш • (taşbaş)

taşbaş (romanization)
ташбаш (absolute singular)
ташбаштар (absolute plural)
ташбаштың (definite genitive singular)
ташбаштарҙың (definite genitive plural)
ташбашҡа (dative singular)
ташбаштарға (dative plural)
ташбашты (accusative definite singular)
ташбаштарҙы (accusative definite plural)
ташбашта (locative singular)
ташбаштарҙа (locative plural)
ташбаштан (ablative singular)
ташбаштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташбаштарҙың

ташбаштарҙан

таш (taş, “stone, rock”) + баш (baş, “head”).
Compare with Tatar ташбаш (taşbaş, “Gobio gobio”),
Kazakh тасбас (tasbas, “Gobio gobio”),
Uzbek toshbosh (“Gobio gobio”).


өйөр

head

өйөр • (öyör)

ba-noun

өйөр • (öyör)

From Proto-Turkic *ögür (“a herd of horses, group of wild animals"”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ügür, “herd of horses, pack, flock of wild animals”);
Kazakh үйір (üiır),
Kyrgyz үйүр (üyür, “a herd of horses”),
Uzbek uyur (“a herd of horses”),
Southern Altai ӱӱр (üür, “a herd of horses, group of wild animals”),
Khakas ӧӧр (“a herd of horses, group of wild animals”),
Yakut үөр (üör, “a herd of horses, group of wild animals”);
Karachay-Balkar юйюр (üyür, “family”); etc.

көтөү

group of cows and/or sheep driven daily for grazing

(horses) a herd (with one stallion as the leader, several mares and their young)


юлбарыҫ

head

юлбарыҫ • (yulbarıś)

yulbarıś (romanization)
юлбарыҫ (absolute singular)
юлбарыҫтар (absolute plural)
юлбарыҫтың (definite genitive singular)
юлбарыҫтарҙың (definite genitive plural)
юлбарыҫҡа (dative singular)
юлбарыҫтарға (dative plural)
юлбарыҫты (accusative definite singular)
юлбарыҫтарҙы (accusative definite plural)
юлбарыҫта (locative singular)
юлбарыҫтарҙа (locative plural)
юлбарыҫтан (ablative singular)
юлбарыҫтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбарыҫтарҙың

юлбарыҫтарға

юлбарыҫтарҙы

юлбарыҫтарҙа

юлбарыҫтарҙан

From Proto-Turkic *yolbars (“panther, leopard, tiger”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jolbars, “tiger”);
Tatar юлбарыс (yulbarıs, “tiger”),
Kazakh жолбарыс (jolbarys, “tiger”),
Kyrgyz жолборс (jolbors, “tiger”),
Uzbek yoʻlbars (“tiger”),
Uyghur يولۋاس (yolwas, “tiger”),
Turkmen ýolbars (“lion”),
etc.

cog

Panthera tigris
Panthera tigris#Translingual


ылаҡ

head

ылаҡ • (ılaq)

ba-noun

ылаҡ • (ılaq)

ılaq (romanization)
ылаҡ (absolute singular)
ылаҡтар (absolute plural)
ылаҡтың (definite genitive singular)
ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
ылаҡҡа (dative singular)
ылаҡтарға (dative plural)
ылаҡты (accusative definite singular)
ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
ылаҡта (locative singular)
ылаҡтарҙа (locative plural)
ылаҡтан (ablative singular)
ылаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *oglak (“baby goat”), from *ogul (“son, male child”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (oğlaq, “baby goat”); Kazakh лақ (laq), Kyrgyz улак (ulak), Southern Altai улак (ulak), Uzbek uloq, Uyghur ئوغلاق (oghlaq), Khakas оғлах (oğlax), Turkish oğlak (“baby goat”).


тәкә

head

тәкә • (təkə)

ba-noun

тәкә • (təkə)

təkə (romanization)
тәкә (absolute singular)
тәкәләр (absolute plural)
тәкәнең (definite genitive singular)
тәкәләрҙең (definite genitive plural)
тәкәгә (dative singular)
тәкәләргә (dative plural)
тәкәне (accusative definite singular)
тәкәләрҙе (accusative definite plural)
тәкәлә (locative singular)
тәкәләрҙә (locative plural)
тәкәнән (ablative singular)
тәкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *teke (“billy goat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (teke, “billy goat”);
Tatar тәкә (täkä),
Kazakh теке (teke),
Kyrgyz теке (teke),
Southern Altai теке (teke),
Uzbek taka,
Uyghur تېكە (tëke),
Turkish teke,
Tuvan те (te, “billy goat”).


һарыҡ

head

һарыҡ • (harıq)

ba-noun

һарыҡ • (harıq)

harıq (romanization)
һарыҡ (absolute singular)
һарыҡтар (absolute plural)
һарыҡтың (definite genitive singular)
һарыҡтарҙың (definite genitive plural)
һарыҡҡа (dative singular)
һарыҡтарға (dative plural)
һарыҡты (accusative definite singular)
һарыҡтарҙы (accusative definite plural)
һарыҡта (locative singular)
һарыҡтарҙа (locative plural)
һарыҡтан (ablative singular)
һарыҡтарҙан (ablative plural)

Һарыҡ көтөүе.

Һарыҡ йөнө.


йәйен

head

йәйен • (yəyen)

ba-noun

йәйен • (yəyen)

yəyen (romanization)
йәйен (absolute singular)
йәйендәр (absolute plural)
йәйендең (definite genitive singular)
йәйендәрҙең (definite genitive plural)
йәйенгә (dative singular)
йәйендәргә (dative plural)
йәйенде (accusative definite singular)
йәйендәрҙе (accusative definite plural)
йәйендә (locative singular)
йәйендәрҙә (locative plural)
йәйендән (ablative singular)
йәйендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yāyïn (“catfish, sheat-fish; salmon”).
Cognate with
Tatar җәен (cäyen, “catfish”),
Kazakh жайын (jaiyn, “catfish”),
Nogai яйын (yayın, “catfish”),
Kumyk яйын (yayın, “catfish”),
Kyrgyz жайын (jayın, “catfish”),
Southern Altai јайын (ǰayïn, “catfish”),
Chuvash ҫуйӑн (śujăn, “catfish”).

inh

Silurus glanis
Silurus glanis#Translingual


ҡарсыға

head

ҡарсыға • (qarsığa)

ba-noun

ҡарсыға • (qarsığa)

qarsığa (romanization)
ҡарсыға (absolute singular)
ҡарсығалар (absolute plural)
ҡарсығаның (definite genitive singular)
ҡарсығаларҙың (definite genitive plural)
ҡарсығаға (dative singular)
ҡарсығаларға (dative plural)
ҡарсығаны (accusative definite singular)
ҡарсығаларҙы (accusative definite plural)
ҡарсығала (locative singular)
ҡарсығаларҙа (locative plural)
ҡарсығанан (ablative singular)
ҡарсығаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарсығаларҙың

ҡарсығаларға

ҡарсығаларҙы

ҡарсығаларҙа

ҡарсығаларҙан

From *qarčïğa(y) (“hawk”), from a Mongolic source (compare Mongolian харцага (xarcaga), Mongolian харцгай (xarcgaj, “hawk”)), which was earlier borrowed from a Turkic *qartïğa (“hawk”) (compare Khakas хартыға (xartığa), Tuvan хартыга (xartıga, “falcon, hawk”)), Tofa һартыға (“falcon, hawk”)).
Cognate with
Kazakh қаршыға (qarşyğa, “hawk”),
Kyrgyz карчыга (karcıga, “hawk”),
Southern Altai карчага (karčaga, “hawk”),
Uzbek qarchigʻay (“hawk”)
Uyghur قارچىغا (qarchigha, “hawk”), etc.

cog

ba:Ҡарсығалар


яғалбай

head

яғалбай • (yağalbay)

ba-noun

яғалбай • (yağalbay)

yağalbay (romanization)
яғалбай (absolute singular)
яғалбайҙар (absolute plural)
яғалбайҙың (definite genitive singular)
яғалбайҙарҙың (definite genitive plural)
яғалбайға (dative singular)
яғалбайҙарға (dative plural)
яғалбайҙы (accusative definite singular)
яғалбайҙарҙы (accusative definite plural)
яғалбайҙа (locative singular)
яғалбайҙарҙа (locative plural)
яғалбайҙан (ablative singular)
яғалбайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яғалбайҙарҙың

яғалбайҙарға

яғалбайҙарҙы

яғалбайҙарҙа

яғалбайҙарҙан

Cognate with
Tatar ягылбай (yagılbay, “Accipiter nisus”),
Southern Altai јаҥалбай (ǰaŋalbay, “Spinus spinus”),
Uzbek jagʻalmay (“Falco tinnunculus”),
Uyghur جاغالباي (jaghalbay) /جاغالماي (jaghalmay, “Falco vespertinus”), etc.
Also compare Mongolian загалмай (zagalmaj, “Loxia curvirostras”).

cog

Falco columbarius
Falco columbarius#Translingual


юрға

head

юрға • (yurğa)

ba-noun

юрға • (yurğa)

yurğa (romanization)
юрға (absolute singular)
юрғалар (absolute plural)
юрғаның (definite genitive singular)
юрғаларҙың (definite genitive plural)
юрғаға (dative singular)
юрғаларға (dative plural)
юрғаны (accusative definite singular)
юрғаларҙы (accusative definite plural)
юрғала (locative singular)
юрғаларҙа (locative plural)
юрғанан (ablative singular)
юрғаларҙан (ablative plural)

From *yor(ï)ğa (“a horse with an ambling gait; the name of such gait”), from Proto-Turkic *yor(ï)- (“to walk”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jorïγa, “ambler”);
Kazakh жорға (jorğa),
Kyrgyz жорго (jorgo),
Southern Altai јорго (ǰorgo),
Khakas чорға (çorğa),
Uzbek yoʻrgʻa,
Uyghur يورغا (yorgha),
Turkmen ýorga,
Turkish yorga,
Yakut дьоруо (joruo, “ambling gate; the horse with such gait.”)


туҡал

Cognate with
Kazakh тоқал (toqal),
Karachay-Balkar токъал (toqal),
Kyrgyz токол (tokol),
Uzbek toʻqol,
Uyghur توقال (toqal, “hornless”).

hornless, having no horns (of cattle that normally has horns)


кеҫәртке

head

кеҫәртке • (keśərtke)

ba-noun

кеҫәртке • (keśərtke)

keśərtke (romanization)
кеҫәртке (absolute singular)
кеҫәрткеләр (absolute plural)
кеҫәрткенең (definite genitive singular)
кеҫәрткеләрҙең (definite genitive plural)
кеҫәрткегә (dative singular)
кеҫәрткеләргә (dative plural)
кеҫәрткене (accusative definite singular)
кеҫәрткеләрҙе (accusative definite plural)
кеҫәрткелә (locative singular)
кеҫәрткеләрҙә (locative plural)
кеҫәрткенән (ablative singular)
кеҫәрткеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кеҫәрткеләрҙең

кеҫәрткеләргә

кеҫәрткеләрҙе

кеҫәрткеләрҙә

кеҫәрткеләрҙән

[kɪ̞.θærtˈkɪ̞]

Cognate with
Kazakh кесіртке (kesırtke),
Crimean Tatar kesertki,
Kumyk гесертки (gesertki, “lizard”).

ba:Кеҫәрткеләр


бурһыҡ

head

бурһыҡ • (burhıq)

ba-noun

бурһыҡ • (burhıq)

burhıq (romanization)
бурһыҡ (absolute singular)
бурһыҡтар (absolute plural)
бурһыҡтың (definite genitive singular)
бурһыҡтарҙың (definite genitive plural)
бурһыҡҡа (dative singular)
бурһыҡтарға (dative plural)
бурһыҡты (accusative definite singular)
бурһыҡтарҙы (accusative definite plural)
бурһыҡта (locative singular)
бурһыҡтарҙа (locative plural)
бурһыҡтан (ablative singular)
бурһыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бурһыҡтарҙың

бурһыҡтарҙан

From Proto-Turkic *borsuk (“badger”).
Cognate with
Kazakh борсық (borsyq),
Uzbek boʻrsiq,
Uyghur بورسۇق (borsuq),
Turkish porsuk (“badger”), etc.


сиңерткә

head

сиңерткә • (siñertkə)

ba-noun

сиңерткә • (siñertkə)

siñertkə (romanization)
сиңерткә (absolute singular)
сиңерткәләр (absolute plural)
сиңерткәнең (definite genitive singular)
сиңерткәләрҙең (definite genitive plural)
сиңерткәгә (dative singular)
сиңерткәләргә (dative plural)
сиңерткәне (accusative definite singular)
сиңерткәләрҙе (accusative definite plural)
сиңерткәлә (locative singular)
сиңерткәләрҙә (locative plural)
сиңерткәнән (ablative singular)
сиңерткәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сиңерткәләрҙең

сиңерткәләргә

сиңерткәләрҙе

сиңерткәләрҙә

сиңерткәләрҙән

From Proto-Turkic *čekürtke (“grasshopper”).
Cognate with
Tatar чикерткә (çikertkä),
Kazakh шегіртке (şegırtke),
Uzbek chigirtka,
Uyghur چېكەتكە (chëketke),
Azerbaijani çəyirtkə,
Turkish çekirge (“grasshopper”), etc.


һыуһар

head

һыуһар • (hıwhar)

ba-noun

һыуһар • (hıwhar)

hıwhar (romanization)
һыуһар (absolute singular)
һыуһарҙар (absolute plural)
һыуһарҙың (definite genitive singular)
һыуһарҙарҙың (definite genitive plural)
һыуһарға (dative singular)
һыуһарҙарға (dative plural)
һыуһарҙы (accusative definite singular)
һыуһарҙарҙы (accusative definite plural)
һыуһарҙа (locative singular)
һыуһарҙарҙа (locative plural)
һыуһарҙан (ablative singular)
һыуһарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыуһарҙарҙың

һыуһарҙарҙан

Inherited from Proto-Turkic *saġsar (“marten”); cognate with Kazakh сусар (susar), Kyrgyz суусар (suusar), Southern Altai суузар (suuzar), Uzbek suvsar and Turkish sansar.

inh+

Martes martes
Martes martes#Translingual


селәүсен

head

селәүсен • (seləwsen)

ba-noun

селәүсен • (seləwsen)

seləwsen (romanization)
селәүсен (absolute singular)
селәүсендәр (absolute plural)
селәүсендең (definite genitive singular)
селәүсендәрҙең (definite genitive plural)
селәүсенгә (dative singular)
селәүсендәргә (dative plural)
селәүсенде (accusative definite singular)
селәүсендәрҙе (accusative definite plural)
селәүсендә (locative singular)
селәүсендәрҙә (locative plural)
селәүсендән (ablative singular)
селәүсендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

селәүсендәрҙең

селәүсендәргә

селәүсендәрҙе

селәүсендәрҙә

селәүсендәрҙән

From Proto-Turkic *sïbuĺgan (“earthworm”).
Cognate with
Tatar суалчан (suwalçan, “worm”),
Kazakh шылаушын (şylauşyn, “earthworm”),
Uzbek chuvalchang (“earthworm”),
Turkish solucan (“worm”).


һыртлан

head

һыртлан • (hırtlan)

ba-noun

һыртлан • (hırtlan)

hırtlan (romanization)
һыртлан (absolute singular)
һыртландар (absolute plural)
һыртландың (definite genitive singular)
һыртландарҙың (definite genitive plural)
һыртланға (dative singular)
һыртландарға (dative plural)
һыртланды (accusative definite singular)
һыртландарҙы (accusative definite plural)
һыртланда (locative singular)
һыртландарҙа (locative plural)
һыртландан (ablative singular)
һыртландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыртландарҙың

һыртландарға

һыртландарҙы

һыртландарҙа

һыртландарҙан

Inherited from Proto-Turkic *sïrtlan (“hyena”); cognate with
Uzbek sirtlon,
Uyghur سىرتلان (sirtlan),
Turkmen syrtlan,
Turkish sırtlan (“hyena”);
Kyrgyz сырттан (sırttan, “a mythical, fierce and vigilant dog”).


инә

From Proto-Turkic *eńe (“mother; female”).

Инә бүре.

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Инә ҡуңыҙ ике йөҙҙән ашыу йомортҡа һала.

The female beetle lays over two hundred eggs.

İnə quñıź ike yöźźən aşıw yomortqa hala.


бәпкә

head

бәпкә • (bəpkə)

ba-noun

бәпкә • (bəpkə)

bəpkə (romanization)
бәпкә (absolute singular)
бәпкәләр (absolute plural)
бәпкәнең (definite genitive singular)
бәпкәләрҙең (definite genitive plural)
бәпкәгә (dative singular)
бәпкәләргә (dative plural)
бәпкәне (accusative definite singular)
бәпкәләрҙе (accusative definite plural)
бәпкәлә (locative singular)
бәпкәләрҙә (locative plural)
бәпкәнән (ablative singular)
бәпкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar бәбкә (bäbkä, “gosling”).
Apparently related to бәпәй (bəpəy, “baby”), of ideophonic origin.

Балалар был уйынды яҙ көндәре, ҡаҙҙар бәпкәләрен сығарғас, уларҙы көткән саҡта уйнағандар.

Children used to play this game in the spring, after geese hatched their goslings, while while pasturing these (goslings).

Balalar bıl uyındı yaź köndəre, qaźźar bəpkələren sığarğas, ularźı kötkən saqta uynağandar.

(more specifically, ҡаҙ бәпкәһе) gosling, a young goose

baby goose or duck
gosling, a young goose

өйрәк өйрәк#Bashkir

(more specifically, өйрәк бәпкәһе) duckling, a young duck

baby goose or duck
duckling, a young duck


себеш

head

себеш • (sebeş)

ba-noun

себеш • (sebeş)

sebeş (romanization)
себеш (absolute singular)
себештәр (absolute plural)
себештең (definite genitive singular)
себештәрҙең (definite genitive plural)
себешкә (dative singular)
себештәргә (dative plural)
себеште (accusative definite singular)
себештәрҙе (accusative definite plural)
себештә (locative singular)
себештәрҙә (locative plural)
себештән (ablative singular)
себештәрҙән (ablative plural)

From onomatopoeic сеп-сеп (sep-sep).
Compare to
Tatar чебеш (çebeş), чеби (çebi, “chick”),
Kazakh шіби (şıbi, “chick”).


үрмәксе

head

үрмәксе • (ürməkse)

ba-noun

үрмәксе • (ürməkse)

ürməkse (romanization)
үрмәксе (absolute singular)
үрмәкселәр (absolute plural)
үрмәксенең (definite genitive singular)
үрмәкселәрҙең (definite genitive plural)
үрмәксегә (dative singular)
үрмәкселәргә (dative plural)
үрмәксене (accusative definite singular)
үрмәкселәрҙе (accusative definite plural)
үрмәкселә (locative singular)
үрмәкселәрҙә (locative plural)
үрмәксенән (ablative singular)
үрмәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үрмәкселәрҙең

үрмәкселәргә

үрмәкселәрҙе

үрмәкселәрҙә

үрмәкселәрҙән

From *ȫrmekči (“spider”),
from Proto-Turkic *ȫr- (“to spin”).
Cognate with
Kazakh өрмекші (örmekşı),
Karakalpak o'rmekshi,
Nogai оьрмекшен (örmekşen).

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

This type of spider is common in Central Asia and in the south of Russia.

Ürməkseneñ bıl törö Urta Aziyala həm Rəsəyźeñ könʹyağında taralğan.

ba:Үрмәкселәр


ҡондоҙ

head

ҡондоҙ • (qondoź)

ba-noun

ҡондоҙ • (qondoź)

qondoź (romanization)
ҡондоҙ (absolute singular)
ҡондоҙҙар (absolute plural)
ҡондоҙҙоң (definite genitive singular)
ҡондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative definite singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡондоҙҙа (locative singular)
ҡондоҙҙарҙа (locative plural)
ҡондоҙҙан (ablative singular)
ҡондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡондоҙҙарҙың

ҡондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *kunduŕ (“beaver; otter”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qunduz, “beaver”);
Kyrgyz кундуз (kunduz, “otter”),
Southern Altai кумдус (kumdus, “beaver”),
Tuvan кундус (kundus, “otter”),
Uzbek qunduz (“otter”),
Turkish kunduz (“beaver”),
Azerbaijani qunduz (“beaver”),
Chuvash хӑнтӑр (hănt̬ăr, “beaver”).


һыуыр

head

һыуыр • (hıwır)

ba-noun

һыуыр • (hıwır)

hıwır (romanization)
һыуыр (absolute singular)
һыуырҙар (absolute plural)
һыуырҙың (definite genitive singular)
һыуырҙарҙың (definite genitive plural)
һыуырға (dative singular)
һыуырҙарға (dative plural)
һыуырҙы (accusative definite singular)
һыуырҙарҙы (accusative definite plural)
һыуырҙа (locative singular)
һыуырҙарҙа (locative plural)
һыуырҙан (ablative singular)
һыуырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogur (“marmot”).
Compare to
Karakhanid [script needed] (soğur, “marmot”);
Tatar суыр (suwır, “marmot”),
Kazakh суыр (suyr, “marmot”),
Kyrgyz суур (suur, “marmot”),
Uzbek sugʻur (“marmot”),
Uyghur سۇغۇر (sughur, “marmot”),
etc.

cog

(zoology) Bobak marmot, steppe marmot, Marmota bobak


өйрәкморон

head

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

ba-noun

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

öyrəkmoron (romanization)
өйрәкморон (absolute singular)
өйрәкморондар (absolute plural)
өйрәкморондоң (definite genitive singular)
өйрәкморондарҙың (definite genitive plural)
өйрәкморонға (dative singular)
өйрәкморондарға (dative plural)
өйрәкморондо (accusative definite singular)
өйрәкморондарҙы (accusative definite plural)
өйрәкморонда (locative singular)
өйрәкморондарҙа (locative plural)
өйрәкморондан (ablative singular)
өйрәкморондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәкморондоң

өйрәкморонға

өйрәкморондо

өйрәкморонда

өйрәкморондан

өйрәкморондар

өйрәкморондарҙың

өйрәкморондарға

өйрәкморондарҙы

өйрәкморондарҙа

өйрәкморондарҙан

[ʏ̞jˈræk.mʊ̞ˈrʊ̞n]

өй‧рәк‧мо‧рон

Composed of өйрәк (öyrək, “duck”) + морон (moron, “nose”).
Calque of Russian утконо́с (utkonós).
Compare with
Tatar үрдәкборын (ürdäkborın, “platipus”),
Uzbek oʻrdakburun (“platipus”),
Azerbaijani ördəkburun (“platipus”) - these cognates are made up of components that are etymologically equivalent to those in the Bashkir term.
Also compare Kazakh үйректұмсық (üirektūmsyq, “platipus”), Uyghur ئۆردەكتۇمشۇق (ördektumshuq, “platipus”) - these two have a different second component, which is equivalent to Bashkie томшоҡ (tomşoq).

cog

ئۆردەكتۇمشۇق

Ornithorhynchus anatinus
Ornithorhynchus anatinus#Translingual

(zoology) platypus, Ornithorhynchus anatinus


алабуға

head

алабуға • (alabuğa)

ba-noun

алабуға • (alabuğa)

alabuğa (romanization)
алабуға (absolute singular)
алабуғалар (absolute plural)
алабуғаның (definite genitive singular)
алабуғаларҙың (definite genitive plural)
алабуғаға (dative singular)
алабуғаларға (dative plural)
алабуғаны (accusative definite singular)
алабуғаларҙы (accusative definite plural)
алабуғала (locative singular)
алабуғаларҙа (locative plural)
алабуғанан (ablative singular)
алабуғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алабуғаларҙың

алабуғаларға

алабуғаларҙы

алабуғаларҙа

алабуғаларҙан

[ɑ.ɫɑ.buˈʁɑ]

Cognate with
Tatar алабуга (alabuğa, “perch”),
Kazakh алабұға (alabūğa, “perch”),
Kyrgyz алабуга (alabuga, “trout”),
Shor алабуға (“perch”),
Khakas ала пуға (ala puğa, “perch”),
Uzbek olabugʻa (“perch”),
Uyghur ئالابۇغا (alabugha, “perch”).

Perca fluviatilis
Perca fluviatilis#Translingual


башмаҡ

head

башмаҡ • (başmaq)

ba-noun

башмаҡ • (başmaq)

başmaq (romanization)
башмаҡ (absolute singular)
башмаҡтар (absolute plural)
башмаҡтың (definite genitive singular)
башмаҡтарҙың (definite genitive plural)
башмаҡҡа (dative singular)
башмаҡтарға (dative plural)
башмаҡты (accusative definite singular)
башмаҡтарҙы (accusative definite plural)
башмаҡта (locative singular)
башмаҡтарҙа (locative plural)
башмаҡтан (ablative singular)
башмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башмаҡтарҙың

башмаҡтарҙан

Origin not established.
Cognate with
Tatar башмак (başmaq, “calf of certain age”),
Kazakh баспақ (baspaq, “calf aged 6-12 months”),
Nogai баспак (baspak), etc.

cog

young bovine of either sex, aged from 6-18 months


тараҡан

taraqan (romanization)
тараҡан (absolute singular)
тараҡандар (absolute plural)
тараҡандың (definite genitive singular)
тараҡандарҙың (definite genitive plural)
тараҡанға (dative singular)
тараҡандарға (dative plural)
тараҡанды (accusative definite singular)
тараҡандарҙы (accusative definite plural)
тараҡанда (locative singular)
тараҡандарҙа (locative plural)
тараҡандан (ablative singular)
тараҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тараҡандарҙың

тараҡандарға

тараҡандарҙы

тараҡандарҙа

тараҡандарҙан

Compare to Kazakh тарақан (taraqan, “cockroach”).


шәшке

head

шәшке • (şəşke)

ba-noun

шәшке • (şəşke)

şəşke (romanization)
шәшке (absolute singular)
шәшкеләр (absolute plural)
шәшкенең (definite genitive singular)
шәшкеләрҙең (definite genitive plural)
шәшкегә (dative singular)
шәшкеләргә (dative plural)
шәшкене (accusative definite singular)
шәшкеләрҙе (accusative definite plural)
шәшкелә (locative singular)
шәшкеләрҙә (locative plural)
шәшкенән (ablative singular)
шәшкеләрҙән (ablative plural)

Mustela lutreola
Mustela lutreola#Translingual


ҡама

qama (romanization)
ҡама (absolute singular)
ҡамалар (absolute plural)
ҡаманың (definite genitive singular)
ҡамаларҙың (definite genitive plural)
ҡамаға (dative singular)
ҡамаларға (dative plural)
ҡаманы (accusative definite singular)
ҡамаларҙы (accusative definite plural)
ҡамала (locative singular)
ҡамаларҙа (locative plural)
ҡаманан (ablative singular)
ҡамаларҙан (ablative plural)


ҡуңыҙ

head

ҡуңыҙ • (quñıź)

ba-noun

ҡуңыҙ • (quñıź)

quñıź (romanization)
ҡуңыҙ (absolute singular)
ҡуңыҙҙар (absolute plural)
ҡуңыҙҙың (definite genitive singular)
ҡуңыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡуңыҙға (dative singular)
ҡуңыҙҙарға (dative plural)
ҡуңыҙҙы (accusative definite singular)
ҡуңыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡуңыҙҙа (locative singular)
ҡуңыҙҙарҙа (locative plural)
ҡуңыҙҙан (ablative singular)
ҡуңыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŋuŕ (“beetle”).
Cognate with
Tatar коңгыз (qoñgız)/qoñğız, Kazakh қоңыз (qoñyz), Crimean Tatar qoñuz, Southern Altai коҥус (koŋus), Uzbek qoʻngʻiz, Uyghur قوڭغۇز (qongghuz), etc.


килейек

kileyek (romanization)
килейек (absolute singular)
килейектәр (absolute plural)
килейектең (definite genitive singular)
килейектәрҙең (definite genitive plural)
килейеккә (dative singular)
килейектәргә (dative plural)
килейекте (accusative definite singular)
килейектәрҙе (accusative definite plural)
килейектә (locative singular)
килейектәрҙә (locative plural)
килейектән (ablative singular)
килейектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

килейектәрҙең

килейектәргә

килейектәрҙе

килейектәрҙә

килейектәрҙән

Sylvia curruca
Sylvia curruca#Translingual