тут

tut (romanization)
тут (absolute singular-only)
туттың (definite genitive singular-only)
тутҡа (dative singular-only)
тутты (accusative definite singular-only)
тутта (locative singular-only)
туттан (ablative singular-only)


банан

banan (romanization)
банан (absolute singular)
банандар (absolute plural)
банандың (definite genitive singular)
банандарҙың (definite genitive plural)
бананға (dative singular)
банандарға (dative plural)
бананды (accusative definite singular)
банандарҙы (accusative definite plural)
бананда (locative singular)
банандарҙа (locative plural)
банандан (ablative singular)
банандарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian бана́н (banán), from French banane, from Spanish or Portuguese banana, from Wolof banaana.


кукуруз

kukuruz (romanization)
кукуруз (absolute singular-only)
кукуруздың (definite genitive singular-only)
кукурузға (dative singular-only)
кукурузды (accusative definite singular-only)
кукурузда (locative singular-only)
кукуруздан (ablative singular-only)

From Ottoman Turkish قوقوروز (kukuruz), perhaps via Russian кукуру́за (kukurúza).


помидор

pomidor (romanization)
помидор (absolute singular-only)
помидорҙың (definite genitive singular-only)
помидорға (dative singular-only)
помидорҙы (accusative definite singular-only)
помидорҙа (locative singular-only)
помидорҙан (ablative singular-only)

From Russian помидо́р (pomidór), from Italian pomi d'oro.

һабағында бешкән помидор

помидор һуты


алма

alma (romanization)
алма (absolute singular)
алмалар (absolute plural)
алманың (definite genitive singular)
алмаларҙың (definite genitive plural)
алмаға (dative singular)
алмаларға (dative plural)
алманы (accusative definite singular)
алмаларҙы (accusative definite plural)
алмала (locative singular)
алмаларҙа (locative plural)
алманан (ablative singular)
алмаларҙан (ablative plural)

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

One rotten apple in the box will make all (apples) rot as well.

Hawıttağı ber serek alma bötəhen də seretə.


дөгө

head

дөгө • (dögö)

ba-noun

дөгө • (dögö)

dögö (romanization)
дөгө (absolute singular-only)
дөгөнөң (definite genitive singular-only)
дөгө (dative singular-only)
дөгөнө (accusative definite singular-only)
дөгөлә (locative singular-only)
дөгөнән (ablative singular-only)

From *dügü (“rice”), from Proto-Turkic *tüg- (“to pound”).
In Bashkir, the initial d- and the retention of -g- indicate that this is a loan from an Oghuz or Karluk source; the expected Kypchak reflex should be tüyü (as attested in Nogai тюй (tyuy, “millet”)). Also consider the related Bashkir verb stem төйөү (töyöw, “thresh, pound”).
Compare Kumyk дюгю (dügü, “rice”), Azerbaijani düyü (“rice”), Turkmen tüwi (“rice”).


бойҙай

head

бойҙай • (boyźay)

ba-noun

бойҙай • (boyźay)

boyźay (romanization)
бойҙай (absolute singular-only)
бойҙайҙың (definite genitive singular-only)
бойҙайға (dative singular-only)
бойҙайҙы (accusative definite singular-only)
бойҙайҙа (locative singular-only)
бойҙайҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *boguday (“wheat”).
Cognate with
Kazakh бидай (bidai),
Kyrgyz буудай (buuday),
Southern Altai буудай (buuday),
Azerbaijani buğda, Turkish buğday, Turkmen bugdaý, Uzbek bugʻdoy.


кәбеҫтә

head

кәбеҫтә • (kəbeśtə)

ba-noun

кәбеҫтә • (kəbeśtə)

kəbeśtə (romanization)
кәбеҫтә (absolute singular-only)
кәбеҫтәнең (definite genitive singular-only)
кәбеҫтә (dative singular-only)
кәбеҫтәне (accusative definite singular-only)
кәбеҫтәлә (locative singular-only)
кәбеҫтәнән (ablative singular-only)

[kæ.βɪ̞θ.ˈtæ]


арыш

head

арыш • (arış)

ba-noun

арыш • (arış)

arış (romanization)
арыш (absolute singular-only)
арыштың (definite genitive singular-only)
арышҡа (dative singular-only)
арышты (accusative definite singular-only)
арышта (locative singular-only)
арыштан (ablative singular-only)

From Russian рожь (rožʹ, “rye”), with prosthetic vowel in front of the initial r-, which is largely prohibited by Bashkir phonotactics.

Арыш икмәге.


ҡыяр

head

ҡыяр • (qıyar)

ba-noun

ҡыяр • (qıyar)

qıyar (romanization)
ҡыяр (absolute singular)
ҡыярҙар (absolute plural)
ҡыярҙың (definite genitive singular)
ҡыярҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыярға (dative singular)
ҡыярҙарға (dative plural)
ҡыярҙы (accusative definite singular)
ҡыярҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыярҙа (locative singular)
ҡыярҙарҙа (locative plural)
ҡыярҙан (ablative singular)
ҡыярҙарҙан (ablative plural)

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

Qıyarźı aprelʹ aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.


һоло

holo (romanization)
һоло (absolute singular-only)
һолоноң (definite genitive singular-only)
һоло (dative singular-only)
һолоно (accusative definite singular-only)
һолола (locative singular-only)
һолонан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sulï (“oat”).
Cognate with
Kazakh сұлы (sūly), Kyrgyz сулу (sulu), Uyghur سۈلۈ (sülü), Uzbek suli (“oat”).


ҡарабойҙай

head

ҡарабойҙай • (qaraboyźay)

ba-noun

ҡарабойҙай • (qaraboyźay)

qaraboyźay (romanization)
ҡарабойҙай (absolute singular-only)
ҡарабойҙайҙың (definite genitive singular-only)
ҡарабойҙайға (dative singular-only)
ҡарабойҙайҙы (accusative definite singular-only)
ҡарабойҙайҙа (locative singular-only)
ҡарабойҙайҙан (ablative singular-only)

ҡа‧ра‧бой‧ҙай

ҡара (qara, “black”) + бойҙай (boyźay, “wheat”). Compare Turkish karabuğday (“buckwheat”).

compound

ba:ҡарабойҙай


яҫмыҡ

head

яҫмыҡ • (yaśmıq)

ba-noun

яҫмыҡ • (yaśmıq)

yaśmıq (romanization)
яҫмыҡ (absolute singular-only)
яҫмыҡтың (definite genitive singular-only)
яҫмыҡҡа (dative singular-only)
яҫмыҡты (accusative definite singular-only)
яҫмыҡта (locative singular-only)
яҫмыҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yasï-muk (“lentil”), perhaps from *yassï (“flat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jasïmuq, “millet?”);
Kazakh жасымық (jasymyq, “lentil”),
Turkish yasmık (“lentil”),
Uzbek yasmiq (“lentil”),
Uyghur يېسمۇق (yësmuq, “lentil”).


арпа

arpa (romanization)
арпа (absolute singular-only)
арпаның (definite genitive singular-only)
арпа (dative singular-only)
арпаны (accusative definite singular-only)
арпала (locative singular-only)
арпанан (ablative singular-only)

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.


тары

head

тары • (tarı)

ba-noun

тары • (tarı)

tarı (romanization)
тары (absolute singular-only)
тарының (definite genitive singular-only)
тары (dative singular-only)
тарыны (accusative definite singular-only)
тарыла (locative singular-only)
тарынан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tarɨg (“cereal, grain”).
Cognate with
Kazakh тары (tary),
Azerbaijani darı,
Turkish darı (“millet”).

Тары бөртөгө.

Тары бутҡаһы.

Panicum miliaceum
Panicum miliaceum#Translingual


сөгөлдөр

head

сөгөлдөр • (sögöldör)

ba-noun

сөгөлдөр • (sögöldör)

sögöldör (romanization)
сөгөлдөр (absolute singular-only)
сөгөлдөрҙөң (definite genitive singular-only)
сөгөлдөргә (dative singular-only)
сөгөлдөрҙө (accusative definite singular-only)
сөгөлдөрҙә (locative singular-only)
сөгөлдөрҙән (ablative singular-only)

[sʏ̞.ɡʏ̞l.ˈdʏ̞ɾ]

From Persian چغندر (čoğondar, “beet”).
Cognate with Tatar чөгендер (çögender), Karachay-Balkar чюгюндюр (çügündür), Turkmen şuğundyr (“beet”).

Сөгөлдөр һабағы.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


шалҡан

head

шалҡан • (şalqan)

ba-noun

шалҡан • (şalqan)

şalqan (romanization)
шалҡан (absolute singular-only)
шалҡандың (definite genitive singular-only)
шалҡанға (dative singular-only)
шалҡанды (accusative definite singular-only)
шалҡанда (locative singular-only)
шалҡандан (ablative singular-only)

From Persian شلغم (šalğam, “turnip”).
Cognate with Kazakh шалқан (şalqan), Southern Altai чалкан (čalkan), Khakas салғын (salğın),
Turkmen, Turkish şalgam (“turnip”).


кишер

head

кишер • (kişer)

ba-noun

кишер • (kişer)

kişer (romanization)
кишер (absolute singular-only)
кишерҙең (definite genitive singular-only)
кишергә (dative singular-only)
кишерҙе (accusative definite singular-only)
кишерҙә (locative singular-only)
кишерҙән (ablative singular-only)

From Persian گزر (gazar).
Cognate with Turkmen käşir, Tatar кишер (kişer).

Кишер түтәле.

Кишер һуты.


бәрәңге

head

бәрәңге • (bərəñge)

ba-noun

бәрәңге • (bərəñge)

bərəñge (romanization)
бәрәңге (absolute singular)
бәрәңгеләр (absolute plural)
бәрәңгенең (definite genitive singular)
бәрәңгеләрҙең (definite genitive plural)
бәрәңгегә (dative singular)
бәрәңгеләргә (dative plural)
бәрәңгене (accusative definite singular)
бәрәңгеләрҙе (accusative definite plural)
бәрәңгелә (locative singular)
бәрәңгеләрҙә (locative plural)
бәрәңгенән (ablative singular)
бәрәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәрәңгеләрҙең

бәрәңгеләргә

бәрәңгеләрҙе

бәрәңгеләрҙә

бәрәңгеләрҙән

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


балтырған

head

балтырған • (baltırğan)

ba-noun

балтырған • (baltırğan)

baltırğan (romanization)
балтырған (absolute singular-only)
балтырғандың (definite genitive singular-only)
балтырғанға (dative singular-only)
балтырғанды (accusative definite singular-only)
балтырғанда (locative singular-only)
балтырғандан (ablative singular-only)

[bɑɫ.tɯ̞rˈʁɑn]

Akin to Ottoman Turkish بالدران (baldıran, “hemlock”), Turkish baldıran (“hemlock”), Azerbaijani baldırğan (“hogweed”), Kazakh убалдырған (ubaldyrğan, “hemlock”), Tatar балтырган (baltırgan, “hogweed”), Chuvash пултӑран (pult̬ăran, “hogweed”), Khakas палтырған (paltırğan, “angelica; hogweed”).
Ultimately from Proto-Mongolic, reflected as Middle Mongol ᠪᠠᠯᠴᠢᠷᠭᠠᠨᠠ (balčirɣan-a, “false hellebore; angelica”), composed as ᠪᠠᠯᠴᠢᠷ (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix ᠭᠠᠨᠠ (-ɣana), Mongolian балчиргана (balčirgana, “false hellebore; angelica”), composed as балчир (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix -гана (-gana).

cog

ba:балтырған


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).


башаҡ

head

башаҡ • (başaq)

ba-noun

башаҡ • (başaq)

başaq (romanization)
башаҡ (absolute singular)
башаҡтар (absolute plural)
башаҡтың (definite genitive singular)
башаҡтарҙың (definite genitive plural)
башаҡҡа (dative singular)
башаҡтарға (dative plural)
башаҡты (accusative definite singular)
башаҡтарҙы (accusative definite plural)
башаҡта (locative singular)
башаҡтарҙа (locative plural)
башаҡтан (ablative singular)
башаҡтарҙан (ablative plural)

From *bašaq (“ear of a cereal plant”),
from Proto-Turkic *baĺč (“head”).
list of cognates
Cognate with
Kazakh масақ (masaq),
Southern Altai мажак (mažak),
Uzbek bоshоq,
Turkish başak,
Khakas пазах (pazax, “ear of a cereal plant”), etc.


ҡарағат

head

ҡарағат • (qarağat)

ba-noun

ҡарағат • (qarağat)

qarağat (romanization)
ҡарағат (absolute singular-only)
ҡарағаттың (definite genitive singular-only)
ҡарағатҡа (dative singular-only)
ҡарағатты (accusative definite singular-only)
ҡарағатта (locative singular-only)
ҡарағаттан (ablative singular-only)

From *qaraqat (“(black) currant”), composed of Proto-Turkic *kara (“black”) + Proto-Turkic *kat (“berry”).
Cognate with
Kazakh қарақат (qaraqat),
Kyrgyz карагат (karagat),
Uzbek qoragʻat,
Azerbaijani qarağat (“currant”),
Uyghur قارىقات (qariqat, “black currant”),
Khakas харағат (xarağat, “black currant”).


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply


сейә

head

сейә • (seyə)

ba-noun

сейә • (seyə)

seyə (romanization)
сейә (absolute singular-only)
сейәнең (definite genitive singular-only)
сейә (dative singular-only)
сейәне (accusative definite singular-only)
сейәлә (locative singular-only)
сейәнән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čije (“cherry”).
Cognate with Tatar чия (çiyä), Kazakh шие (şie), Kyrgyz чие (ciye, “cherry”), etc.

Prunus subg. Cerasus
Prunus subg. Cerasus#Translingual

cherry (the bush and berry), Prunus subg. Cerasus


ужым

head

ужым • (ujım)

ba-noun

ужым • (ujım)

ujım (romanization)
ужым (absolute singular-only)
ужымдың (definite genitive singular-only)
ужымға (dative singular-only)
ужымды (accusative definite singular-only)
ужымда (locative singular-only)
ужымдан (ablative singular-only)

Directly or perhaps via Permic mediation (compare Udmurt узьым (uźym, “winter crop”)),
from Russian о́зимь (ózimʹ, “winter crop”), from Russian зима́ (zimá, “winter”).
Cognate with
Tatar уҗым (ucım, “winter crop”).

winter cereals, grain crops sown in the autumn and harvested next autumn


бөрлөгән

head

бөрлөгән • (börlögən)

ba-noun

бөрлөгән • (börlögən)

börlögən (romanization)
бөрлөгән (absolute singular-only)
бөрлөгәндең (definite genitive singular-only)
бөрлөгәнгә (dative singular-only)
бөрлөгәнде (accusative definite singular-only)
бөрлөгәндә (locative singular-only)
бөрлөгәндән (ablative singular-only)

[bʏ̞r.lʏ̞ˈɡæn]

From Proto-Turkic *bürülgen (a type of a berry), perhaps from *bürü (“bud; berry”).
Cognate with
Tatar бөрлегән (börlegän, “stone bramble”),
Kazakh бүлдірген (büldırgen, “wild strawberry”),
Kumyk бюрюлген (bürülgen, “blackberry”),
Kyrgyz бүлдүркөн (büldürkön, “blackberry; stone bramble; wild strawberry”),
Southern Altai бӧлјирген (bölǰirgen, “berry”),
Uyghur بولجۇرگەن (boljurgen, “strawberry; blackberry”),
Azerbaijani böyürtkən (“blackberry”),
Turkish böğürtlen (“blackberry”).

cog

(more specifically, ҡыҙыл бөрлөгән) stone bramble, Rubus saxatilis


иген

From Common Kypchak *egin "grain crop", from *ekin "cultivated land; crops grown on such land"; from Proto-Turkic *ek- (“to sow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ekin, “arable land, tilled land”);
Kazakh егін (egın, “grain crops”),
Kyrgyz эгин (egin, “grain crops”),
Uzbek ekin (“farm crop”),
Uyghur ئېكىن (ëkin, “arable land; farm crop”),
Turkish ekin (“farm crop”).

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.
Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.
The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.


ҡурай еләге

head

ҡурай еләге • (quray yeləge)

ba-noun

ҡурай еләге • (quray yeləge)

[qoˈɾɑj.jɪ̞.læˈɡɪ̞]

ba:ҡурай еләге


ҡауын

head

ҡауын • (qawın)

ba-noun

ҡауын • (qawın)

qawın (romanization)
ҡауын (absolute singular)
ҡауындар (absolute plural)
ҡауындың (definite genitive singular)
ҡауындарҙың (definite genitive plural)
ҡауынға (dative singular)
ҡауындарға (dative plural)
ҡауынды (accusative definite singular)
ҡауындарҙы (accusative definite plural)
ҡауында (locative singular)
ҡауындарҙа (locative plural)
ҡауындан (ablative singular)
ҡауындарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kagun (“melon”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qaγun, “melon”);
Tatar кавын (qawın),
Kazakh қауын (qauyn),
Kyrgyz коон (koon),
Uzbek qovun,
Uyghur قوغۇن (qoghun),
Turkish kavun,
Turkmen gawun (“melon”), etc.


картуф

kartuf (romanization)
картуф (absolute singular)
картуфтар (absolute plural)
картуфтың (definite genitive singular)
картуфтарҙың (definite genitive plural)
картуфҡа (dative singular)
картуфтарға (dative plural)
картуфты (accusative definite singular)
картуфтарҙы (accusative definite plural)
картуфта (locative singular)
картуфтарҙа (locative plural)
картуфтан (ablative singular)
картуфтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

картуфтарҙың

картуфтарҙан

Compare to Kazakh картоп (kartop), Kumyk картоп (kartop, “potato”).
From Russian карто́фель (kartófelʹ, “potato”), from German Kartoffel, from Italian tartufolo, from Latin terrae tūber (“tuber of the earth”).

der

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

Do not eat together meat and potato at all.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


ҡылған

head

ҡылған • (qılğan)

ba-noun

ҡылған • (qılğan)

qılğan (romanization)
ҡылған (absolute singular-only)
ҡылғандың (definite genitive singular-only)
ҡылғанға (dative singular-only)
ҡылғанды (accusative definite singular-only)
ҡылғанда (locative singular-only)
ҡылғандан (ablative singular-only)