алйырҙан

head

алйырҙан • (alyırźan)

ba-noun

алйырҙан • (alyırźan)

alyırźan (romanization)
алйырҙан (absolute singular)
алйырҙандар (absolute plural)
алйырҙандың (definite genitive singular)
алйырҙандарҙың (definite genitive plural)
алйырҙанға (dative singular)
алйырҙандарға (dative plural)
алйырҙанды (accusative definite singular)
алйырҙандарҙы (accusative definite plural)
алйырҙанда (locative singular)
алйырҙандарҙа (locative plural)
алйырҙандан (ablative singular)
алйырҙандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алйырҙандарҙың

алйырҙандарға

алйырҙандарҙы

алйырҙандарҙа

алйырҙандарҙан

[ɑɫ.jɯ̞rˈðɑn]

An East Bashkir rendition of the collocation *ala erlen "spotted hamster". (See the Etymology sections at ала (ala), ирлән (irlən)).


ирлән

head

ирлән • (irlən)

ba-noun

ирлән • (irlən)

irlən (romanization)
ирлән (absolute singular)
ирләндәр (absolute plural)
ирләндең (definite genitive singular)
ирләндәрҙең (definite genitive plural)
ирләнгә (dative singular)
ирләндәргә (dative plural)
ирләнде (accusative definite singular)
ирләндәрҙе (accusative definite plural)
ирләндә (locative singular)
ирләндәрҙә (locative plural)
ирләндән (ablative singular)
ирләндәрҙән (ablative plural)

From *erlen (“hamster”).
Cognate with
Tatar әрлән (ärlän, “hamster”),
Southern Altai эрлен (erlen, “rat, hamster”),
Shor эрлен (“hamster”).


тауис

tawis (romanization)
тауис (absolute singular)
тауистар (absolute plural)
тауистың (definite genitive singular)
тауистарҙың (definite genitive plural)
тауисҡа (dative singular)
тауистарға (dative plural)
тауисты (accusative definite singular)
тауистарҙы (accusative definite plural)
тауиста (locative singular)
тауистарҙа (locative plural)
тауистан (ablative singular)
тауистарҙан (ablative plural)


быҙау

head

быҙау • (bıźaw)

ba-noun

быҙау • (bıźaw)

bıźaw (romanization)
быҙау (absolute singular)
быҙауҙар (absolute plural)
быҙауҙың (definite genitive singular)
быҙауҙарҙың (definite genitive plural)
быҙауға (dative singular)
быҙауҙарға (dative plural)
быҙауҙы (accusative definite singular)
быҙауҙарҙы (accusative definite plural)
быҙауҙа (locative singular)
быҙауҙарҙа (locative plural)
быҙауҙан (ablative singular)
быҙауҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *buŕagu (“calf”).
Cognate with
Old Turkic 𐰉𐰆𐰕𐰍𐰆 (buzaɣu);
Tatar бозау (bozaw),
Kazakh бұзау (būzau),
Kyrgyz музоо (muzoo),
Southern Altai бозу (bozu);
Uzbek buzoq,
Uyghur موزاي (mozay),
Turkish buzağı (“calf”), etc.


сейә

head

сейә • (seyə)

ba-noun

сейә • (seyə)

seyə (romanization)
сейә (absolute singular-only)
сейәнең (definite genitive singular-only)
сейә (dative singular-only)
сейәне (accusative definite singular-only)
сейәлә (locative singular-only)
сейәнән (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čije (“cherry”).
Cognate with Tatar чия (çiyä), Kazakh шие (şie), Kyrgyz чие (ciye, “cherry”), etc.

Prunus subg. Cerasus
Prunus subg. Cerasus#Translingual

cherry (the bush and berry), Prunus subg. Cerasus


бәпембә

head

бәпембә • (bəpembə)

ba-noun

бәпембә • (bəpembə)

bəpembə (romanization)
бәпембә (absolute singular)
бәпембәләр (absolute plural)
бәпембәнең (definite genitive singular)
бәпембәләрҙең (definite genitive plural)
бәпембәгә (dative singular)
бәпембәләргә (dative plural)
бәпембәне (accusative definite singular)
бәпембәләрҙе (accusative definite plural)
бәпембәлә (locative singular)
бәпембәләрҙә (locative plural)
бәпембәнән (ablative singular)
бәпембәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәпембәләрҙең

бәпембәләргә

бәпембәләрҙе

бәпембәләрҙә

бәпембәләрҙән

Taraxacum officinale
Taraxacum officinale#Translingual


аҡсарлаҡ

aqsarlaq (romanization)
аҡсарлаҡ (absolute singular)
аҡсарлаҡтар (absolute plural)
аҡсарлаҡтың (definite genitive singular)
аҡсарлаҡтарҙың (definite genitive plural)
аҡсарлаҡҡа (dative singular)
аҡсарлаҡтарға (dative plural)
аҡсарлаҡты (accusative definite singular)
аҡсарлаҡтарҙы (accusative definite plural)
аҡсарлаҡта (locative singular)
аҡсарлаҡтарҙа (locative plural)
аҡсарлаҡтан (ablative singular)
аҡсарлаҡтарҙан (ablative plural)

аҡсарлаҡтарҙың

аҡсарлаҡтарға

аҡсарлаҡтарҙы

аҡсарлаҡтарҙа

аҡсарлаҡтарҙан

Cognate with
Tatar акчарлак (aqçarlaq),
Kyrgyz ак чардак (ak cardak, “seagull”).


байтал

baytal (romanization)
байтал (absolute singular)
байталдар (absolute plural)
байталдың (definite genitive singular)
байталдарҙың (definite genitive plural)
байталға (dative singular)
байталдарға (dative plural)
байталды (accusative definite singular)
байталдарҙы (accusative definite plural)
байталда (locative singular)
байталдарҙа (locative plural)
байталдан (ablative singular)
байталдарҙан (ablative plural)

байталдарҙың

байталдарҙан

Cognate with
Kazakh байтал (baital, “mare aged two to three years”),
Kumyk байтал (baytal, “mare”),
Southern Altai байтал (baytal, “young mare that has not yet produced young”),
Uyghur بايتال (baytal, “mare”).

cog

a young female horse (mare) that has not yet produced young


айғолаҡ

head

айғолаҡ • (ayğolaq)

ba-noun

айғолаҡ • (ayğolaq)

ayğolaq (romanization)
айғолаҡ (absolute singular)
айғолаҡтар (absolute plural)
айғолаҡтың (definite genitive singular)
айғолаҡтарҙың (definite genitive plural)
айғолаҡҡа (dative singular)
айғолаҡтарға (dative plural)
айғолаҡты (accusative definite singular)
айғолаҡтарҙы (accusative definite plural)
айғолаҡта (locative singular)
айғолаҡтарҙа (locative plural)
айғолаҡтан (ablative singular)
айғолаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

айғолаҡтарҙың

айғолаҡтарға

айғолаҡтарҙы

айғолаҡтарҙа

айғолаҡтарҙан

[ɑj.ʁʊ̆.ˈɫaqʰ]

Cognate with
Uzbek oyquloq (“gill”),
Uyghur ئايقۇلاق (ayqulaq, “gill”).

(animal anatomy) gill, the breathing organ in fish


бейә

head

бейә • (beyə)

ba-noun

бейә • (beyə)

beyə (romanization)
бейә (absolute singular)
бейәләр (absolute plural)
бейәнең (definite genitive singular)
бейәләрҙең (definite genitive plural)
бейәгә (dative singular)
бейәләргә (dative plural)
бейәне (accusative definite singular)
бейәләрҙе (accusative definite plural)
бейәлә (locative singular)
бейәләрҙә (locative plural)
бейәнән (ablative singular)
бейәләрҙән (ablative plural)

Бейә һауынсыһы.


айғыр

head

айғыр • (ayğır)

ba-noun

айғыр • (ayğır)

ayğır (romanization)
айғыр (absolute singular)
айғырҙар (absolute plural)
айғырҙың (definite genitive singular)
айғырҙарҙың (definite genitive plural)
айғырға (dative singular)
айғырҙарға (dative plural)
айғырҙы (accusative definite singular)
айғырҙарҙы (accusative definite plural)
айғырҙа (locative singular)
айғырҙарҙа (locative plural)
айғырҙан (ablative singular)
айғырҙарҙан (ablative plural)


борсаҡ

borsaq (romanization)
борсаҡ (absolute singular-only)
борсаҡтың (definite genitive singular-only)
борсаҡҡа (dative singular-only)
борсаҡты (accusative definite singular-only)
борсаҡта (locative singular-only)
борсаҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *burčak (“bean, pea”).
Cognate with
Kazakh бұршақ (būrşaq, “pea; hail”),
Kumyk бурчакъ (burçaq, “bean; hail”),
Kyrgyz буурчак (buurcak, “pea”),
Turkish burçak (“Vicia ervilia”),
etc.


иләү

head

иләү • (iləw)

ba-noun

иләү • (iləw)

iləw (romanization)
иләү (absolute singular)
иләүҙәр (absolute plural)
иләүҙең (definite genitive singular)
иләүҙәрҙең (definite genitive plural)
иләүгә (dative singular)
иләүҙәргә (dative plural)
иләүҙе (accusative definite singular)
иләүҙәрҙе (accusative definite plural)
иләүҙә (locative singular)
иләүҙәрҙә (locative plural)
иләүҙән (ablative singular)
иләүҙәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Kazakh илеу (ileu, “anthill”).


дуңғыҙ

head

дуңғыҙ • (duñğıź)

ba-noun

дуңғыҙ • (duñğıź)

duñğıź (romanization)
дуңғыҙ (absolute singular)
дуңғыҙҙар (absolute plural)
дуңғыҙҙың (definite genitive singular)
дуңғыҙҙарҙың (definite genitive plural)
дуңғыҙға (dative singular)
дуңғыҙҙарға (dative plural)
дуңғыҙҙы (accusative definite singular)
дуңғыҙҙарҙы (accusative definite plural)
дуңғыҙҙа (locative singular)
дуңғыҙҙарҙа (locative plural)
дуңғыҙҙан (ablative singular)
дуңғыҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

дуңғыҙҙарҙың

дуңғыҙҙарҙан


ужым

head

ужым • (ujım)

ba-noun

ужым • (ujım)

ujım (romanization)
ужым (absolute singular-only)
ужымдың (definite genitive singular-only)
ужымға (dative singular-only)
ужымды (accusative definite singular-only)
ужымда (locative singular-only)
ужымдан (ablative singular-only)

Directly or perhaps via Permic mediation (compare Udmurt узьым (uźym, “winter crop”)),
from Russian о́зимь (ózimʹ, “winter crop”), from Russian зима́ (zimá, “winter”).
Cognate with
Tatar уҗым (ucım, “winter crop”).

winter cereals, grain crops sown in the autumn and harvested next autumn


эйәр

head

эйәр • (eyər)

ba-noun

эйәр • (eyər)

eyər (romanization)
эйәр (absolute singular)
эйәрләр (absolute plural)
эйәрнең (definite genitive singular)
эйәрләрҙең (definite genitive plural)
эйәргә (dative singular)
эйәрләргә (dative plural)
эйәрне (accusative definite singular)
эйәрләрҙе (accusative definite plural)
эйәрлә (locative singular)
эйәрләрҙә (locative plural)
эйәрнән (ablative singular)
эйәрләрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *ēder (“saddle”).
Cognate with
Kazakh ер (er), Kyrgyz ээр (eer), Uzbek egar, Uyghur ئېگەر (ëger), Azerbaijani yəhər, Turkish eyer, Khakas изер (izer), Shor эзер (ezer), Tuvan эзер (ezer) etc.


көсөк

head

көсөк • (kösök)

ba-noun

көсөк • (kösök)

kösök (romanization)
көсөк (absolute singular)
көсөктәр (absolute plural)
көсөктөң (definite genitive singular)
көсөктәрҙең (definite genitive plural)
көсөккә (dative singular)
көсөктәргә (dative plural)
көсөктө (accusative definite singular)
көсөктәрҙе (accusative definite plural)
көсөктә (locative singular)
көсөктәрҙә (locative plural)
көсөктән (ablative singular)
көсөктәрҙән (ablative plural)

From*küčük "puppy; evolved Salicaceae bud", possibly from Proto-Turkic *kičük (“small”).
Cognate with
Kazakh күшік (küşık, “puppy”), Kyrgyz күчүк (kücük, “puppy; evolved bud”), Karachay-Balkar кючюк (küçük, “puppy”), Southern Altai кӱчӱк (küčük, “puppy”),
Uzbek kuchuk (“puppy”), Uyghur كۇچۇك (kuchuk, “puppy”), Turkmen güjük (“puppy”);
also
Khakas кӱӌӱгес (kücüges, “puppy”), Chulym кӱчӱгӓч (küčügäč, “puppy”),
etc.

cog

(botany) an evolved bud on any Salicaceae plant


орлоҡ

orloq (romanization)
орлоҡ (absolute singular)
орлоҡтар (absolute plural)
орлоҡтоң (definite genitive singular)
орлоҡтарҙың (definite genitive plural)
орлоҡҡа (dative singular)
орлоҡтарға (dative plural)
орлоҡто (accusative definite singular)
орлоҡтарҙы (accusative definite plural)
орлоҡта (locative singular)
орлоҡтарҙа (locative plural)
орлоҡтан (ablative singular)
орлоҡтарҙан (ablative plural)
орҙоҡ (alternative)


ҡауҙы

head

ҡауҙы • (qawźı)

ba-noun

ҡауҙы • (qawźı)

qawźı (romanization)
ҡауҙы (absolute singular)
ҡауҙылар (absolute plural)
ҡауҙының (definite genitive singular)
ҡауҙыларҙың (definite genitive plural)
ҡауҙыға (dative singular)
ҡауҙыларға (dative plural)
ҡауҙыны (accusative definite singular)
ҡауҙыларҙы (accusative definite plural)
ҡауҙыла (locative singular)
ҡауҙыларҙа (locative plural)
ҡауҙынан (ablative singular)
ҡауҙыларҙан (ablative plural)


тышау

head

тышау • (tışaw)

ba-noun

тышау • (tışaw)

tışaw (romanization)
тышау (absolute singular)
тышауҙар (absolute plural)
тышауҙың (definite genitive singular)
тышауҙарҙың (definite genitive plural)
тышауға (dative singular)
тышауҙарға (dative plural)
тышауҙы (accusative definite singular)
тышауҙарҙы (accusative definite plural)
тышауҙа (locative singular)
тышауҙарҙа (locative plural)
тышауҙан (ablative singular)
тышауҙарҙан (ablative plural)

From *tušağu (“hobble”), from Proto-Turkic *tuĺa- (“to hobble”).
Cognate with
Kazakh тұсау (tūsau, “hobble”), Kyrgyz тушоо (tuşoo, “hobble”), Southern Altai тужу (tužu, “hobble”), Uzbek tushov (“hobble”),
Turkmen duşak (“hobble”),
Chuvash тӑлӑ (tălă, “hobble”), etc.

Аттың тышауы ысҡынған.

hobble; straps tied between the front legs of a horse, allowing it to wander freely while grazing but preventing it from running off


өҙәңге

head

өҙәңге • (öźəñge)

ba-noun

өҙәңге • (öźəñge)

öźəñge (romanization)
өҙәңге (absolute singular)
өҙәңгеләр (absolute plural)
өҙәңгенең (definite genitive singular)
өҙәңгеләрҙең (definite genitive plural)
өҙәңгегә (dative singular)
өҙәңгеләргә (dative plural)
өҙәңгене (accusative definite singular)
өҙәңгеләрҙе (accusative definite plural)
өҙәңгелә (locative singular)
өҙәңгеләрҙә (locative plural)
өҙәңгенән (ablative singular)
өҙәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

өҙәңгеләрҙең

өҙәңгеләрҙән

[ʏ̞.ðæŋ.ˈɡɪ̞]

[ʏ̞.ðæ̹ŋ.ˈɡʏ̞]

From Proto-Turkic *üŕeŋgü (“stirrup”), from *yüŕeŋgü, from *yüŕ (“ring”).
Cognate with
Old Turkic 𐰇𐰔𐰭𐰇 (üzeŋü, “stirrup”);
Kazakh үзеңгі (üzeñgı), Kyrgyz үзөңгү (üzöŋgü),
Southern Altai ӱзеҥи (üzeŋi), Uyghur ئۈزەڭگە (üzengge), Uzbek uzangi, Turkmen üzeňňi, Azerbaijani üzəngi, Turkish üzengi (“stirrup”);
Yakut иҥэһэ (iñehe) (with metathesis), Chuvash йӑрана (jărana, “stirrup”), etc.

cog

Kyrgyz үзөңгү (üzöŋgü)


йүгән

head

йүгән • (yügən)

ba-noun

йүгән • (yügən)

yügən (romanization)
йүгән (absolute singular)
йүгәндәр (absolute plural)
йүгәндең (definite genitive singular)
йүгәндәрҙең (definite genitive plural)
йүгәнгә (dative singular)
йүгәндәргә (dative plural)
йүгәнде (accusative definite singular)
йүгәндәрҙе (accusative definite plural)
йүгәндә (locative singular)
йүгәндәрҙә (locative plural)
йүгәндән (ablative singular)
йүгәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yügen (“bridle”).
Cognate with
Tatar йөгән (yögän), Kazakh жүген (jügen), Kyrgyz жүгөн (jügön), Uzbek yugan,
Yakut үүн (üün, “bridle”), etc.


дилбегә

head

дилбегә • (dilbegə)

ba-noun

дилбегә • (dilbegə)

dilbegə (romanization)
дилбегә (absolute singular)
дилбегәләр (absolute plural)
дилбегәнең (definite genitive singular)
дилбегәләрҙең (definite genitive plural)
дилбегәгә (dative singular)
дилбегәләргә (dative plural)
дилбегәне (accusative definite singular)
дилбегәләрҙе (accusative definite plural)
дилбегәлә (locative singular)
дилбегәләрҙә (locative plural)
дилбегәнән (ablative singular)
дилбегәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

дилбегәләрҙең

дилбегәләргә

дилбегәләрҙе

дилбегәләрҙә

дилбегәләрҙән

[dʲil.βɪ̞.ˈɣæ]

Cognate with
Kazakh делбе (delbe, “rein”).

rein, a strap or rope attached to the bridle to control a horse


көйә

head

көйә • (köyə)

ba-noun

көйә • (köyə)

köyə (romanization)
көйә (absolute singular)
көйәләр (absolute plural)
көйәнең (definite genitive singular)
көйәләрҙең (definite genitive plural)
көйәгә (dative singular)
көйәләргә (dative plural)
көйәне (accusative definite singular)
көйәләрҙе (accusative definite plural)
көйәлә (locative singular)
көйәләрҙә (locative plural)
көйәнән (ablative singular)
көйәләрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak *küye, from Proto-Turkic *küńe (“moth”).
Cognate with
Kazakh күйе (küie), Uzbek kuya, Azerbaijani güvə, Turkish güve (“moth”), etc.

Һеҙ хазинаны күктә йыйығыҙ: унда көйә лә ҡырҡмай, тут та баҫмай, ҡараҡтар ҙа инеп урламай. (Matthew 6:19)

Collect (your) treasure in the sky: there, moth does not cut, rust does not corrupt, and thieves do not enter and steal.

Heź xazinanı küktə yıyığıź: unda köyə lə qırqmay, tut ta baśmay, qaraqtar źa inep urlamay.

Tinea pellionella
Tinea pellionella#Translingual

moth, Tineidae spp., typically Tineola bisselliella, Tinea pellionella, etc.


күгәүен

head

күгәүен • (kügəwen)

ba-noun

күгәүен • (kügəwen)

kügəwen (romanization)
күгәүен (absolute singular)
күгәүендәр (absolute plural)
күгәүендең (definite genitive singular)
күгәүендәрҙең (definite genitive plural)
күгәүенгә (dative singular)
күгәүендәргә (dative plural)
күгәүенде (accusative definite singular)
күгәүендәрҙе (accusative definite plural)
күгәүендә (locative singular)
күгәүендәрҙә (locative plural)
күгәүендән (ablative singular)
күгәүендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәүендәрҙең

күгәүендәргә

күгәүендәрҙе

күгәүендәрҙә

күгәүендәрҙән

From *kökegün (“gadfly”), perhaps derived from Proto-Turkic *kȫk (“blue”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (kökägün, “fly?”); Tatar кигәвен (kigäwen, “gadfly”), Kyrgyz көгөөн (kögöön, “gadfly”), Southern Altai кӧгӧн (kögön, “gadfly”), Uyghur كۆكۈيۈن (köküyün, “gadfly”), Azerbaijani gigovun etc.

cog

gadfly, botfly, horsefly; any of Tabanidae spp., Oestridae spp.


турғай

head

турғай • (turğay)

ba-noun

турғай • (turğay)

turğay (romanization)
турғай (absolute singular)
турғайҙар (absolute plural)
турғайҙың (definite genitive singular)
турғайҙарҙың (definite genitive plural)
турғайға (dative singular)
турғайҙарға (dative plural)
турғайҙы (accusative definite singular)
турғайҙарҙы (accusative definite plural)
турғайҙа (locative singular)
турғайҙарҙа (locative plural)
турғайҙан (ablative singular)
турғайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

турғайҙарҙың

турғайҙарҙан

From Proto-Turkic *torgay (“small bird; lark”).
Cognate with
Kazakh торғай (torğai, “sparrow”),
Crimean Tatar torğay (“sparrow”);
Tatar тургай (turgay, “lark”),
Kyrgyz торгой (torgoy, “lark”),
Uzbek toʻrgʻay (“lark”),
Turkmen torğaý (“lark”).

der

a component in many species names for small birds


һөҙһөт

head

һөҙһөт • (höźhöt)

ba-noun

һөҙһөт • (höźhöt)

höźhöt (romanization)
һөҙһөт (absolute singular)
һөҙһөттәр (absolute plural)
һөҙһөттөң (definite genitive singular)
һөҙһөттәрҙең (definite genitive plural)
һөҙһөткә (dative singular)
һөҙһөттәргә (dative plural)
һөҙһөттө (accusative definite singular)
һөҙһөттәрҙе (accusative definite plural)
һөҙһөттә (locative singular)
һөҙһөттәрҙә (locative plural)
һөҙһөттән (ablative singular)
һөҙһөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һөҙһөттәрҙең

һөҙһөттәрҙән

Onomatopoeic.
Could also come from Arabic هُدْهُد (hudhud, “hoopoe”).


ҡыҙылтүш

head

ҡыҙылтүш • (qıźıltüş)

ba-noun

ҡыҙылтүш • (qıźıltüş)

qıźıltüş (romanization)
ҡыҙылтүш (absolute singular)
ҡыҙылтүштәр (absolute plural)
ҡыҙылтүштең (definite genitive singular)
ҡыҙылтүштәрҙең (definite genitive plural)
ҡыҙылтүшкә (dative singular)
ҡыҙылтүштәргә (dative plural)
ҡыҙылтүште (accusative definite singular)
ҡыҙылтүштәрҙе (accusative definite plural)
ҡыҙылтүштә (locative singular)
ҡыҙылтүштәрҙә (locative plural)
ҡыҙылтүштән (ablative singular)
ҡыҙылтүштәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡыҙылтүштәрҙең

ҡыҙылтүштәргә

ҡыҙылтүштәрҙе

ҡыҙылтүштәрҙә

ҡыҙылтүштәрҙән

[qɯ̞.ðɯ̞ɫ.ˈtʏʃ]

ҡыҙыл (qıźıl, “red”) + түш (tüş, “breast”).

compound

Pyrrhula pyrrhula
Pyrrhula pyrrhula#Translingual


өкө

ökö (romanization)
өкө (absolute singular)
өкөләр (absolute plural)
өкөнөң (definite genitive singular)
өкөләрҙең (definite genitive plural)
өкөгә (dative singular)
өкөләргә (dative plural)
өкөнө (accusative definite singular)
өкөләрҙе (accusative definite plural)
өкөлә (locative singular)
өкөләрҙә (locative plural)
өкөнән (ablative singular)
өкөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ügi (“Bubo bubo”).
Cognate with
Kazakh үкі (ükı),
Kyrgyz үкү (ükü),
Southern Altai ӱкӱ (ükü),
Uzbek ukki,
Uyghur ئۇكە (uke),
Khakas ӱгӱ (ügü),
Shor ӱгӱ (ügü),
Tuvan үгү (ügü, “Bubo bubo”).

Аҡ өкөнөң себештәре көнөнә берешәр моронлай, шуға күрә бер оялағы ҡошсоҡтар төрлө буйлы була, кеселәре йыш ҡына үлеп ҡала.

Snowy owl's chicks hatch one a day, therefore the young birds in one nest have different statures, those younger often die.

Aq ökönöñ sebeştəre könönə bereşər moronlay, şuğa kürə ber oyalağı qoşsoqtar törlö buylı bula, keseləre yış qına ülep qala.


һеләүһен

head

һеләүһен • (heləwhen)

ba-noun

һеләүһен • (heləwhen)

heləwhen (romanization)
һеләүһен (absolute singular)
һеләүһендәр (absolute plural)
һеләүһендең (definite genitive singular)
һеләүһендәрҙең (definite genitive plural)
һеләүһенгә (dative singular)
һеләүһендәргә (dative plural)
һеләүһенде (accusative definite singular)
һеләүһендәрҙе (accusative definite plural)
һеләүһендә (locative singular)
һеләүһендәрҙә (locative plural)
һеләүһендән (ablative singular)
һеләүһендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

һеләүһендәрҙең

һеләүһендәргә

һеләүһендәрҙе

һеләүһендәрҙә

һеләүһендәрҙән

From a Mongolic source, from Proto-Mongolic *silexüsün (“lynx”) (compare Mongolian шилүүс (šilüüs, “lynx”), Kalmyk шилүсн (şilüsn, “lynx”)).
Cognate with Tatar селәүсен (seläwsen),
Kazakh сілеусін (sıleusın),
Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün),
Karachay-Balkar сюлеусюн (sülewsün) / сюлесин (sülesin),
Southern Altai шӱлӱзин (šülüzin),
Uzbek silovsin,
Uyghur سۈلەيسۈن (süleysün, “lynx”), etc.

cog

Kyrgyz сүлөөсүн (sülöösün)


һағыҙаҡ

head

һағыҙаҡ • (hağıźaq)

ba-noun

һағыҙаҡ • (hağıźaq)

[hɑ.ʁɯ̞.ˈðɑq]

Cognate with
Khakas сасхах (sasxax, “gadfly”).
Possibly from *sayïz-ğaq "a stinging insect", from Proto-Turkic *say- (“to pierce, sting”).
-ğaq is an agent affix.

ba:Һағыҙаҡтар


бәрәс

head

бәрәс • (bərəs)

ba-noun

бәрәс • (bərəs)

bərəs (romanization)
бәрәс (absolute singular)
бәрәстәр (absolute plural)
бәрәстең (definite genitive singular)
бәрәстәрҙең (definite genitive plural)
бәрәскә (dative singular)
бәрәстәргә (dative plural)
бәрәсте (accusative definite singular)
бәрәстәрҙе (accusative definite plural)
бәрәстә (locative singular)
бәрәстәрҙә (locative plural)
бәрәстән (ablative singular)
бәрәстәрҙән (ablative plural)

Compare Tatar бәрән (bärän, “lamb”).
Appears to be of a substrate/onomatopoeic origin, compare Bashkir бәр-бәр (bər-bər, “a call for sheep”).
Possibly from (para-)Iranic substratum, compare Persian بره (barre, “lamb”), Middle Persian [script needed] (bārān, “sheep, lamb”), from Proto-Indo-European *urh₁en- (“lamb”).

cog

Муса ғәләйһи-ссәләмдең көтөүендә 15 меңләгән һарыҡ булған. Кис һанаһа, бер бәрәс тулмай икән.

There were some 15 thousand sheep in Musa's herd (peace be upon him). When he counted (the sheep once) in the evening, he found out that one lamb was missing.

Musa ğələyhi-ssələmdeñ kötöwendə 15 meñləgən harıq bulğan. Kis hanaha, ber bərəs tulmay ikən.


үгеҙ

head

үгеҙ • (ügeź)

ba-noun

үгеҙ • (ügeź)

ügeź (romanization)
үгеҙ (absolute singular)
үгеҙҙәр (absolute plural)
үгеҙҙең (definite genitive singular)
үгеҙҙәрҙең (definite genitive plural)
үгеҙгә (dative singular)
үгеҙҙәргә (dative plural)
үгеҙҙе (accusative definite singular)
үгеҙҙәрҙе (accusative definite plural)
үгеҙҙә (locative singular)
үгеҙҙәрҙә (locative plural)
үгеҙҙән (ablative singular)
үгеҙҙәрҙән (ablative plural)

From Common Kypchak ögüz "ox",
from Proto-Turkic *öküŕ (“ox”).
Cognate with
Old Turkic 𐰈𐰛𐰈𐰕 (öküz, “ox”);
Tatar үгез (ügez),
Kazakh өгіз (ögız),
Karachay-Balkar ёгюз (ögüz),
Kyrgyz өгүз (ögüz, “ox”),
Uzbek hoʻkiz,
Turkish öküz (“ox”), etc.

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

bull, uncastrated male bovine kept as a stud


суртан

surtan (romanization)
суртан (absolute singular-only)
суртандың (definite genitive singular-only)
суртанға (dative singular-only)
суртанды (accusative definite singular-only)
суртанда (locative singular-only)
суртандан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *čortan (“pike”).
Cognate with
Tatar чуртан (çurtan, “pike”),
Kazakh шортан (şortan, “pike”),
Kyrgyz чортон (corton, “pike”),
Southern Altai чортон (čorton, “pike”),
Uzbek choʻrtan (“pike”),
Uyghur چورتان (chortan, “pike”),
Khakas сортан (sortan, “pike”),
Tuvan шортан (şortan, “pike”),
Yakut сордоҥ (sordoñ, “pike”), etc.

pike, carnivorous freshwater fish of the genus Esox


ташбаш

head

ташбаш • (taşbaş)

ba-noun

ташбаш • (taşbaş)

taşbaş (romanization)
ташбаш (absolute singular)
ташбаштар (absolute plural)
ташбаштың (definite genitive singular)
ташбаштарҙың (definite genitive plural)
ташбашҡа (dative singular)
ташбаштарға (dative plural)
ташбашты (accusative definite singular)
ташбаштарҙы (accusative definite plural)
ташбашта (locative singular)
ташбаштарҙа (locative plural)
ташбаштан (ablative singular)
ташбаштарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташбаштарҙың

ташбаштарҙан

таш (taş, “stone, rock”) + баш (baş, “head”).
Compare with Tatar ташбаш (taşbaş, “Gobio gobio”),
Kazakh тасбас (tasbas, “Gobio gobio”),
Uzbek toshbosh (“Gobio gobio”).


өйөр

head

өйөр • (öyör)

ba-noun

өйөр • (öyör)

From Proto-Turkic *ögür (“a herd of horses, group of wild animals"”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ügür, “herd of horses, pack, flock of wild animals”);
Kazakh үйір (üiır),
Kyrgyz үйүр (üyür, “a herd of horses”),
Uzbek uyur (“a herd of horses”),
Southern Altai ӱӱр (üür, “a herd of horses, group of wild animals”),
Khakas ӧӧр (“a herd of horses, group of wild animals”),
Yakut үөр (üör, “a herd of horses, group of wild animals”);
Karachay-Balkar юйюр (üyür, “family”); etc.

көтөү

group of cows and/or sheep driven daily for grazing

(horses) a herd (with one stallion as the leader, several mares and their young)


бөрлөгән

head

бөрлөгән • (börlögən)

ba-noun

бөрлөгән • (börlögən)

börlögən (romanization)
бөрлөгән (absolute singular-only)
бөрлөгәндең (definite genitive singular-only)
бөрлөгәнгә (dative singular-only)
бөрлөгәнде (accusative definite singular-only)
бөрлөгәндә (locative singular-only)
бөрлөгәндән (ablative singular-only)

[bʏ̞r.lʏ̞ˈɡæn]

From Proto-Turkic *bürülgen (a type of a berry), perhaps from *bürü (“bud; berry”).
Cognate with
Tatar бөрлегән (börlegän, “stone bramble”),
Kazakh бүлдірген (büldırgen, “wild strawberry”),
Kumyk бюрюлген (bürülgen, “blackberry”),
Kyrgyz бүлдүркөн (büldürkön, “blackberry; stone bramble; wild strawberry”),
Southern Altai бӧлјирген (bölǰirgen, “berry”),
Uyghur بولجۇرگەن (boljurgen, “strawberry; blackberry”),
Azerbaijani böyürtkən (“blackberry”),
Turkish böğürtlen (“blackberry”).


юлбарыҫ

head

юлбарыҫ • (yulbarıś)

yulbarıś (romanization)
юлбарыҫ (absolute singular)
юлбарыҫтар (absolute plural)
юлбарыҫтың (definite genitive singular)
юлбарыҫтарҙың (definite genitive plural)
юлбарыҫҡа (dative singular)
юлбарыҫтарға (dative plural)
юлбарыҫты (accusative definite singular)
юлбарыҫтарҙы (accusative definite plural)
юлбарыҫта (locative singular)
юлбарыҫтарҙа (locative plural)
юлбарыҫтан (ablative singular)
юлбарыҫтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

юлбарыҫтарҙың

юлбарыҫтарға

юлбарыҫтарҙы

юлбарыҫтарҙа

юлбарыҫтарҙан

From Proto-Turkic *yolbars (“panther, leopard, tiger”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jolbars, “tiger”);
Tatar юлбарыс (yulbarıs, “tiger”),
Kazakh жолбарыс (jolbarys, “tiger”),
Kyrgyz жолборс (jolbors, “tiger”),
Uzbek yoʻlbars (“tiger”),
Uyghur يولۋاس (yolwas, “tiger”),
Turkmen ýolbars (“lion”),
etc.

cog

Panthera tigris
Panthera tigris#Translingual


тәкә

head

тәкә • (təkə)

ba-noun

тәкә • (təkə)

təkə (romanization)
тәкә (absolute singular)
тәкәләр (absolute plural)
тәкәнең (definite genitive singular)
тәкәләрҙең (definite genitive plural)
тәкәгә (dative singular)
тәкәләргә (dative plural)
тәкәне (accusative definite singular)
тәкәләрҙе (accusative definite plural)
тәкәлә (locative singular)
тәкәләрҙә (locative plural)
тәкәнән (ablative singular)
тәкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *teke (“billy goat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (teke, “billy goat”);
Tatar тәкә (täkä),
Kazakh теке (teke),
Kyrgyz теке (teke),
Southern Altai теке (teke),
Uzbek taka,
Uyghur تېكە (tëke),
Turkish teke,
Tuvan те (te, “billy goat”).


ылаҡ

head

ылаҡ • (ılaq)

ba-noun

ылаҡ • (ılaq)

ılaq (romanization)
ылаҡ (absolute singular)
ылаҡтар (absolute plural)
ылаҡтың (definite genitive singular)
ылаҡтарҙың (definite genitive plural)
ылаҡҡа (dative singular)
ылаҡтарға (dative plural)
ылаҡты (accusative definite singular)
ылаҡтарҙы (accusative definite plural)
ылаҡта (locative singular)
ылаҡтарҙа (locative plural)
ылаҡтан (ablative singular)
ылаҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *oglak (“baby goat”), from *ogul (“son, male child”).
Cognate with Karakhanid [script needed] (oğlaq, “baby goat”); Kazakh лақ (laq), Kyrgyz улак (ulak), Southern Altai улак (ulak), Uzbek uloq, Uyghur ئوغلاق (oghlaq), Khakas оғлах (oğlax), Turkish oğlak (“baby goat”).


һарыҡ

head

һарыҡ • (harıq)

ba-noun

һарыҡ • (harıq)

harıq (romanization)
һарыҡ (absolute singular)
һарыҡтар (absolute plural)
һарыҡтың (definite genitive singular)
һарыҡтарҙың (definite genitive plural)
һарыҡҡа (dative singular)
һарыҡтарға (dative plural)
һарыҡты (accusative definite singular)
һарыҡтарҙы (accusative definite plural)
һарыҡта (locative singular)
һарыҡтарҙа (locative plural)
һарыҡтан (ablative singular)
һарыҡтарҙан (ablative plural)

Һарыҡ көтөүе.

Һарыҡ йөнө.


иген

From Common Kypchak *egin "grain crop", from *ekin "cultivated land; crops grown on such land"; from Proto-Turkic *ek- (“to sow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (ekin, “arable land, tilled land”);
Kazakh егін (egın, “grain crops”),
Kyrgyz эгин (egin, “grain crops”),
Uzbek ekin (“farm crop”),
Uyghur ئېكىن (ëkin, “arable land; farm crop”),
Turkish ekin (“farm crop”).

cog

Мул иген уңышы быйыл проблемаға әүерелде – хаҡтар кинәт төшә башланы.
Mul igen uñışı bıyıl problemağa əwerelde – xaqtar kinət töşə başlanı.
The rich cereal crops this year turned into a problem – the prices started to decrease dramatically.


йәйен

head

йәйен • (yəyen)

ba-noun

йәйен • (yəyen)

yəyen (romanization)
йәйен (absolute singular)
йәйендәр (absolute plural)
йәйендең (definite genitive singular)
йәйендәрҙең (definite genitive plural)
йәйенгә (dative singular)
йәйендәргә (dative plural)
йәйенде (accusative definite singular)
йәйендәрҙе (accusative definite plural)
йәйендә (locative singular)
йәйендәрҙә (locative plural)
йәйендән (ablative singular)
йәйендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yāyïn (“catfish, sheat-fish; salmon”).
Cognate with
Tatar җәен (cäyen, “catfish”),
Kazakh жайын (jaiyn, “catfish”),
Nogai яйын (yayın, “catfish”),
Kumyk яйын (yayın, “catfish”),
Kyrgyz жайын (jayın, “catfish”),
Southern Altai јайын (ǰayïn, “catfish”),
Chuvash ҫуйӑн (śujăn, “catfish”).

inh

Silurus glanis
Silurus glanis#Translingual


ҡарсыға

head

ҡарсыға • (qarsığa)

ba-noun

ҡарсыға • (qarsığa)

qarsığa (romanization)
ҡарсыға (absolute singular)
ҡарсығалар (absolute plural)
ҡарсығаның (definite genitive singular)
ҡарсығаларҙың (definite genitive plural)
ҡарсығаға (dative singular)
ҡарсығаларға (dative plural)
ҡарсығаны (accusative definite singular)
ҡарсығаларҙы (accusative definite plural)
ҡарсығала (locative singular)
ҡарсығаларҙа (locative plural)
ҡарсығанан (ablative singular)
ҡарсығаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарсығаларҙың

ҡарсығаларға

ҡарсығаларҙы

ҡарсығаларҙа

ҡарсығаларҙан

From *qarčïğa(y) (“hawk”), from a Mongolic source (compare Mongolian харцага (xarcaga), Mongolian харцгай (xarcgaj, “hawk”)), which was earlier borrowed from a Turkic *qartïğa (“hawk”) (compare Khakas хартыға (xartığa), Tuvan хартыга (xartıga, “falcon, hawk”)), Tofa һартыға (“falcon, hawk”)).
Cognate with
Kazakh қаршыға (qarşyğa, “hawk”),
Kyrgyz карчыга (karcıga, “hawk”),
Southern Altai карчага (karčaga, “hawk”),
Uzbek qarchigʻay (“hawk”)
Uyghur قارچىغا (qarchigha, “hawk”), etc.

cog

ba:Ҡарсығалар


яғалбай

head

яғалбай • (yağalbay)

ba-noun

яғалбай • (yağalbay)

yağalbay (romanization)
яғалбай (absolute singular)
яғалбайҙар (absolute plural)
яғалбайҙың (definite genitive singular)
яғалбайҙарҙың (definite genitive plural)
яғалбайға (dative singular)
яғалбайҙарға (dative plural)
яғалбайҙы (accusative definite singular)
яғалбайҙарҙы (accusative definite plural)
яғалбайҙа (locative singular)
яғалбайҙарҙа (locative plural)
яғалбайҙан (ablative singular)
яғалбайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

яғалбайҙарҙың

яғалбайҙарға

яғалбайҙарҙы

яғалбайҙарҙа

яғалбайҙарҙан

Cognate with
Tatar ягылбай (yagılbay, “Accipiter nisus”),
Southern Altai јаҥалбай (ǰaŋalbay, “Spinus spinus”),
Uzbek jagʻalmay (“Falco tinnunculus”),
Uyghur جاغالباي (jaghalbay) /جاغالماي (jaghalmay, “Falco vespertinus”), etc.
Also compare Mongolian загалмай (zagalmaj, “Loxia curvirostras”).

cog

Falco columbarius
Falco columbarius#Translingual


юрға

head

юрға • (yurğa)

ba-noun

юрға • (yurğa)

yurğa (romanization)
юрға (absolute singular)
юрғалар (absolute plural)
юрғаның (definite genitive singular)
юрғаларҙың (definite genitive plural)
юрғаға (dative singular)
юрғаларға (dative plural)
юрғаны (accusative definite singular)
юрғаларҙы (accusative definite plural)
юрғала (locative singular)
юрғаларҙа (locative plural)
юрғанан (ablative singular)
юрғаларҙан (ablative plural)

From *yor(ï)ğa (“a horse with an ambling gait; the name of such gait”), from Proto-Turkic *yor(ï)- (“to walk”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jorïγa, “ambler”);
Kazakh жорға (jorğa),
Kyrgyz жорго (jorgo),
Southern Altai јорго (ǰorgo),
Khakas чорға (çorğa),
Uzbek yoʻrgʻa,
Uyghur يورغا (yorgha),
Turkmen ýorga,
Turkish yorga,
Yakut дьоруо (joruo, “ambling gate; the horse with such gait.”)


туҡал

Cognate with
Kazakh тоқал (toqal),
Karachay-Balkar токъал (toqal),
Kyrgyz токол (tokol),
Uzbek toʻqol,
Uyghur توقال (toqal, “hornless”).

hornless, having no horns (of cattle that normally has horns)


кеҫәртке

head

кеҫәртке • (keśərtke)

ba-noun

кеҫәртке • (keśərtke)

keśərtke (romanization)
кеҫәртке (absolute singular)
кеҫәрткеләр (absolute plural)
кеҫәрткенең (definite genitive singular)
кеҫәрткеләрҙең (definite genitive plural)
кеҫәрткегә (dative singular)
кеҫәрткеләргә (dative plural)
кеҫәрткене (accusative definite singular)
кеҫәрткеләрҙе (accusative definite plural)
кеҫәрткелә (locative singular)
кеҫәрткеләрҙә (locative plural)
кеҫәрткенән (ablative singular)
кеҫәрткеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кеҫәрткеләрҙең

кеҫәрткеләргә

кеҫәрткеләрҙе

кеҫәрткеләрҙә

кеҫәрткеләрҙән

[kɪ̞.θærtˈkɪ̞]

Cognate with
Kazakh кесіртке (kesırtke),
Crimean Tatar kesertki,
Kumyk гесертки (gesertki, “lizard”).

ba:Кеҫәрткеләр


бурһыҡ

head

бурһыҡ • (burhıq)

ba-noun

бурһыҡ • (burhıq)

burhıq (romanization)
бурһыҡ (absolute singular)
бурһыҡтар (absolute plural)
бурһыҡтың (definite genitive singular)
бурһыҡтарҙың (definite genitive plural)
бурһыҡҡа (dative singular)
бурһыҡтарға (dative plural)
бурһыҡты (accusative definite singular)
бурһыҡтарҙы (accusative definite plural)
бурһыҡта (locative singular)
бурһыҡтарҙа (locative plural)
бурһыҡтан (ablative singular)
бурһыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

бурһыҡтарҙың

бурһыҡтарҙан

From Proto-Turkic *borsuk (“badger”).
Cognate with
Kazakh борсық (borsyq),
Uzbek boʻrsiq,
Uyghur بورسۇق (borsuq),
Turkish porsuk (“badger”), etc.


сиңерткә

head

сиңерткә • (siñertkə)

ba-noun

сиңерткә • (siñertkə)

siñertkə (romanization)
сиңерткә (absolute singular)
сиңерткәләр (absolute plural)
сиңерткәнең (definite genitive singular)
сиңерткәләрҙең (definite genitive plural)
сиңерткәгә (dative singular)
сиңерткәләргә (dative plural)
сиңерткәне (accusative definite singular)
сиңерткәләрҙе (accusative definite plural)
сиңерткәлә (locative singular)
сиңерткәләрҙә (locative plural)
сиңерткәнән (ablative singular)
сиңерткәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

сиңерткәләрҙең

сиңерткәләргә

сиңерткәләрҙе

сиңерткәләрҙә

сиңерткәләрҙән

From Proto-Turkic *čekürtke (“grasshopper”).
Cognate with
Tatar чикерткә (çikertkä),
Kazakh шегіртке (şegırtke),
Uzbek chigirtka,
Uyghur چېكەتكە (chëketke),
Azerbaijani çəyirtkə,
Turkish çekirge (“grasshopper”), etc.


һыуһар

head

һыуһар • (hıwhar)

ba-noun

һыуһар • (hıwhar)

hıwhar (romanization)
һыуһар (absolute singular)
һыуһарҙар (absolute plural)
һыуһарҙың (definite genitive singular)
һыуһарҙарҙың (definite genitive plural)
һыуһарға (dative singular)
һыуһарҙарға (dative plural)
һыуһарҙы (accusative definite singular)
һыуһарҙарҙы (accusative definite plural)
һыуһарҙа (locative singular)
һыуһарҙарҙа (locative plural)
һыуһарҙан (ablative singular)
һыуһарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыуһарҙарҙың

һыуһарҙарҙан

Inherited from Proto-Turkic *saġsar (“marten”); cognate with Kazakh сусар (susar), Kyrgyz суусар (suusar), Southern Altai суузар (suuzar), Uzbek suvsar and Turkish sansar.

inh+

Martes martes
Martes martes#Translingual


селәүсен

head

селәүсен • (seləwsen)

ba-noun

селәүсен • (seləwsen)

seləwsen (romanization)
селәүсен (absolute singular)
селәүсендәр (absolute plural)
селәүсендең (definite genitive singular)
селәүсендәрҙең (definite genitive plural)
селәүсенгә (dative singular)
селәүсендәргә (dative plural)
селәүсенде (accusative definite singular)
селәүсендәрҙе (accusative definite plural)
селәүсендә (locative singular)
селәүсендәрҙә (locative plural)
селәүсендән (ablative singular)
селәүсендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

селәүсендәрҙең

селәүсендәргә

селәүсендәрҙе

селәүсендәрҙә

селәүсендәрҙән

From Proto-Turkic *sïbuĺgan (“earthworm”).
Cognate with
Tatar суалчан (suwalçan, “worm”),
Kazakh шылаушын (şylauşyn, “earthworm”),
Uzbek chuvalchang (“earthworm”),
Turkish solucan (“worm”).


һыртлан

head

һыртлан • (hırtlan)

ba-noun

һыртлан • (hırtlan)

hırtlan (romanization)
һыртлан (absolute singular)
һыртландар (absolute plural)
һыртландың (definite genitive singular)
һыртландарҙың (definite genitive plural)
һыртланға (dative singular)
һыртландарға (dative plural)
һыртланды (accusative definite singular)
һыртландарҙы (accusative definite plural)
һыртланда (locative singular)
һыртландарҙа (locative plural)
һыртландан (ablative singular)
һыртландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һыртландарҙың

һыртландарға

һыртландарҙы

һыртландарҙа

һыртландарҙан

Inherited from Proto-Turkic *sïrtlan (“hyena”); cognate with
Uzbek sirtlon,
Uyghur سىرتلان (sirtlan),
Turkmen syrtlan,
Turkish sırtlan (“hyena”);
Kyrgyz сырттан (sırttan, “a mythical, fierce and vigilant dog”).


инә

From Proto-Turkic *eńe (“mother; female”).

Инә бүре.

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Инә ҡуңыҙ ике йөҙҙән ашыу йомортҡа һала.

The female beetle lays over two hundred eggs.

İnə quñıź ike yöźźən aşıw yomortqa hala.


ҡурай еләге

head

ҡурай еләге • (quray yeləge)

ba-noun

ҡурай еләге • (quray yeləge)

[qoˈɾɑj.jɪ̞.læˈɡɪ̞]

ba:ҡурай еләге


бәпкә

head

бәпкә • (bəpkə)

ba-noun

бәпкә • (bəpkə)

bəpkə (romanization)
бәпкә (absolute singular)
бәпкәләр (absolute plural)
бәпкәнең (definite genitive singular)
бәпкәләрҙең (definite genitive plural)
бәпкәгә (dative singular)
бәпкәләргә (dative plural)
бәпкәне (accusative definite singular)
бәпкәләрҙе (accusative definite plural)
бәпкәлә (locative singular)
бәпкәләрҙә (locative plural)
бәпкәнән (ablative singular)
бәпкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar бәбкә (bäbkä, “gosling”).
Apparently related to бәпәй (bəpəy, “baby”), of ideophonic origin.

Балалар был уйынды яҙ көндәре, ҡаҙҙар бәпкәләрен сығарғас, уларҙы көткән саҡта уйнағандар.

Children used to play this game in the spring, after geese hatched their goslings, while while pasturing these (goslings).

Balalar bıl uyındı yaź köndəre, qaźźar bəpkələren sığarğas, ularźı kötkən saqta uynağandar.

(more specifically, ҡаҙ бәпкәһе) gosling, a young goose

baby goose or duck
gosling, a young goose

өйрәк өйрәк#Bashkir

(more specifically, өйрәк бәпкәһе) duckling, a young duck

baby goose or duck
duckling, a young duck


себеш

head

себеш • (sebeş)

ba-noun

себеш • (sebeş)

sebeş (romanization)
себеш (absolute singular)
себештәр (absolute plural)
себештең (definite genitive singular)
себештәрҙең (definite genitive plural)
себешкә (dative singular)
себештәргә (dative plural)
себеште (accusative definite singular)
себештәрҙе (accusative definite plural)
себештә (locative singular)
себештәрҙә (locative plural)
себештән (ablative singular)
себештәрҙән (ablative plural)

From onomatopoeic сеп-сеп (sep-sep).
Compare to
Tatar чебеш (çebeş), чеби (çebi, “chick”),
Kazakh шіби (şıbi, “chick”).


үрмәксе

head

үрмәксе • (ürməkse)

ba-noun

үрмәксе • (ürməkse)

ürməkse (romanization)
үрмәксе (absolute singular)
үрмәкселәр (absolute plural)
үрмәксенең (definite genitive singular)
үрмәкселәрҙең (definite genitive plural)
үрмәксегә (dative singular)
үрмәкселәргә (dative plural)
үрмәксене (accusative definite singular)
үрмәкселәрҙе (accusative definite plural)
үрмәкселә (locative singular)
үрмәкселәрҙә (locative plural)
үрмәксенән (ablative singular)
үрмәкселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

үрмәкселәрҙең

үрмәкселәргә

үрмәкселәрҙе

үрмәкселәрҙә

үрмәкселәрҙән

From *ȫrmekči (“spider”),
from Proto-Turkic *ȫr- (“to spin”).
Cognate with
Kazakh өрмекші (örmekşı),
Karakalpak o'rmekshi,
Nogai оьрмекшен (örmekşen).

Үрмәксенең был төрө Урта Азияла һәм Рәсәйҙең көньяғында таралған.

This type of spider is common in Central Asia and in the south of Russia.

Ürməkseneñ bıl törö Urta Aziyala həm Rəsəyźeñ könyağında taralğan.

ba:Үрмәкселәр


ҡауын

head

ҡауын • (qawın)

ba-noun

ҡауын • (qawın)

qawın (romanization)
ҡауын (absolute singular)
ҡауындар (absolute plural)
ҡауындың (definite genitive singular)
ҡауындарҙың (definite genitive plural)
ҡауынға (dative singular)
ҡауындарға (dative plural)
ҡауынды (accusative definite singular)
ҡауындарҙы (accusative definite plural)
ҡауында (locative singular)
ҡауындарҙа (locative plural)
ҡауындан (ablative singular)
ҡауындарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kagun (“melon”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qaγun, “melon”);
Tatar кавын (qawın),
Kazakh қауын (qauyn),
Kyrgyz коон (koon),
Uzbek qovun,
Uyghur قوغۇن (qoghun),
Turkish kavun,
Turkmen gawun (“melon”), etc.


ҡондоҙ

head

ҡондоҙ • (qondoź)

ba-noun

ҡондоҙ • (qondoź)

qondoź (romanization)
ҡондоҙ (absolute singular)
ҡондоҙҙар (absolute plural)
ҡондоҙҙоң (definite genitive singular)
ҡондоҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡондоҙға (dative singular)
ҡондоҙҙарға (dative plural)
ҡондоҙҙо (accusative definite singular)
ҡондоҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡондоҙҙа (locative singular)
ҡондоҙҙарҙа (locative plural)
ҡондоҙҙан (ablative singular)
ҡондоҙҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡондоҙҙарҙың

ҡондоҙҙарҙан

From Proto-Turkic *kunduŕ (“beaver; otter”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qunduz, “beaver”);
Kyrgyz кундуз (kunduz, “otter”),
Southern Altai кумдус (kumdus, “beaver”),
Tuvan кундус (kundus, “otter”),
Uzbek qunduz (“otter”),
Turkish kunduz (“beaver”),
Azerbaijani qunduz (“beaver”),
Chuvash хӑнтӑр (hănt̬ăr, “beaver”).


һыуыр

head

һыуыр • (hıwır)

ba-noun

һыуыр • (hıwır)

hıwır (romanization)
һыуыр (absolute singular)
һыуырҙар (absolute plural)
һыуырҙың (definite genitive singular)
һыуырҙарҙың (definite genitive plural)
һыуырға (dative singular)
һыуырҙарға (dative plural)
һыуырҙы (accusative definite singular)
һыуырҙарҙы (accusative definite plural)
һыуырҙа (locative singular)
һыуырҙарҙа (locative plural)
һыуырҙан (ablative singular)
һыуырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sogur (“marmot”).
Compare to
Karakhanid [script needed] (soğur, “marmot”);
Tatar суыр (suwır, “marmot”),
Kazakh суыр (suyr, “marmot”),
Kyrgyz суур (suur, “marmot”),
Uzbek sugʻur (“marmot”),
Uyghur سۇغۇر (sughur, “marmot”),
etc.

cog

(zoology) Bobak marmot, steppe marmot, Marmota bobak


өйрәкморон

head

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

ba-noun

өйрәкморон • (öyrəkmoron)

öyrəkmoron (romanization)
өйрәкморон (absolute singular)
өйрәкморондар (absolute plural)
өйрәкморондоң (definite genitive singular)
өйрәкморондарҙың (definite genitive plural)
өйрәкморонға (dative singular)
өйрәкморондарға (dative plural)
өйрәкморондо (accusative definite singular)
өйрәкморондарҙы (accusative definite plural)
өйрәкморонда (locative singular)
өйрәкморондарҙа (locative plural)
өйрәкморондан (ablative singular)
өйрәкморондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

өйрәкморондоң

өйрәкморонға

өйрәкморондо

өйрәкморонда

өйрәкморондан

өйрәкморондар

өйрәкморондарҙың

өйрәкморондарға

өйрәкморондарҙы

өйрәкморондарҙа

өйрәкморондарҙан

[ʏ̞jˈræk.mʊ̞ˈrʊ̞n]

өй‧рәк‧мо‧рон

Composed of өйрәк (öyrək, “duck”) + морон (moron, “nose”).
Calque of Russian утконо́с (utkonós).
Compare with
Tatar үрдәкборын (ürdäkborın, “platipus”),
Uzbek oʻrdakburun (“platipus”),
Azerbaijani ördəkburun (“platipus”) - these cognates are made up of components that are etymologically equivalent to those in the Bashkir term.
Also compare Kazakh үйректұмсық (üirektūmsyq, “platipus”), Uyghur ئۆردەكتۇمشۇق (ördektumshuq, “platipus”) - these two have a different second component, which is equivalent to Bashkie томшоҡ (tomşoq).

cog

ئۆردەكتۇمشۇق

Ornithorhynchus anatinus
Ornithorhynchus anatinus#Translingual

(zoology) platypus, Ornithorhynchus anatinus


алабуға

head

алабуға • (alabuğa)

ba-noun

алабуға • (alabuğa)

alabuğa (romanization)
алабуға (absolute singular)
алабуғалар (absolute plural)
алабуғаның (definite genitive singular)
алабуғаларҙың (definite genitive plural)
алабуғаға (dative singular)
алабуғаларға (dative plural)
алабуғаны (accusative definite singular)
алабуғаларҙы (accusative definite plural)
алабуғала (locative singular)
алабуғаларҙа (locative plural)
алабуғанан (ablative singular)
алабуғаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алабуғаларҙың

алабуғаларға

алабуғаларҙы

алабуғаларҙа

алабуғаларҙан

[ɑ.ɫɑ.buˈʁɑ]

Cognate with
Tatar алабуга (alabuğa, “perch”),
Kazakh алабұға (alabūğa, “perch”),
Kyrgyz алабуга (alabuga, “trout”),
Shor алабуға (“perch”),
Khakas ала пуға (ala puğa, “perch”),
Uzbek olabugʻa (“perch”),
Uyghur ئالابۇغا (alabugha, “perch”).

Perca fluviatilis
Perca fluviatilis#Translingual


башмаҡ

head

башмаҡ • (başmaq)

ba-noun

башмаҡ • (başmaq)

başmaq (romanization)
башмаҡ (absolute singular)
башмаҡтар (absolute plural)
башмаҡтың (definite genitive singular)
башмаҡтарҙың (definite genitive plural)
башмаҡҡа (dative singular)
башмаҡтарға (dative plural)
башмаҡты (accusative definite singular)
башмаҡтарҙы (accusative definite plural)
башмаҡта (locative singular)
башмаҡтарҙа (locative plural)
башмаҡтан (ablative singular)
башмаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

башмаҡтарҙың

башмаҡтарҙан

Origin not established.
Cognate with
Tatar башмак (başmaq, “calf of certain age”),
Kazakh баспақ (baspaq, “calf aged 6-12 months”),
Nogai баспак (baspak), etc.

cog

young bovine of either sex, aged from 6-18 months


тубылғы

head

тубылғы • (tubılğı)

ba-noun

тубылғы • (tubılğı)

tubılğı (romanization)
тубылғы (absolute singular-only)
тубылғының (definite genitive singular-only)
тубылғы (dative singular-only)
тубылғыны (accusative definite singular-only)
тубылғыла (locative singular-only)
тубылғынан (ablative singular-only)


мүк

mük (romanization)
мүк (absolute singular-only)
мүктең (definite genitive singular-only)
мүккә (dative singular-only)
мүкте (accusative definite singular-only)
мүктә (locative singular-only)
мүктән (ablative singular-only)

Adapted from Russian мох (mox, “moss”).
Cognate with
Tatar мүк (mük, “moss”),
Kazakh мүк (mük, “moss”).

Бураны күтәреп, башын япҡас, бүрәнә ярыҡтарына мүк тултыралар.

After the carcass of log house is completed (up to its intended height) and roofed, the slits between logs are filled with moss.

Buranı kütərep, başın yapqas, bürənə yarıqtarına mük tultıralar.


тараҡан

taraqan (romanization)
тараҡан (absolute singular)
тараҡандар (absolute plural)
тараҡандың (definite genitive singular)
тараҡандарҙың (definite genitive plural)
тараҡанға (dative singular)
тараҡандарға (dative plural)
тараҡанды (accusative definite singular)
тараҡандарҙы (accusative definite plural)
тараҡанда (locative singular)
тараҡандарҙа (locative plural)
тараҡандан (ablative singular)
тараҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тараҡандарҙың

тараҡандарға

тараҡандарҙы

тараҡандарҙа

тараҡандарҙан

Compare to Kazakh тарақан (taraqan, “cockroach”).


картуф

kartuf (romanization)
картуф (absolute singular)
картуфтар (absolute plural)
картуфтың (definite genitive singular)
картуфтарҙың (definite genitive plural)
картуфҡа (dative singular)
картуфтарға (dative plural)
картуфты (accusative definite singular)
картуфтарҙы (accusative definite plural)
картуфта (locative singular)
картуфтарҙа (locative plural)
картуфтан (ablative singular)
картуфтарҙан (ablative plural)

картуфтарҙың

картуфтарҙан

Compare to Kazakh картоп (kartop), Kumyk картоп (kartop, “potato”).
From Russian карто́фель (kartófelʹ, “potato”), from German Kartoffel, from Italian tartufolo, from Latin terrae tūber (“tuber of the earth”).

der

Ит менән картуфты бергә бөтөнләй ашамағыҙ.

Do not eat together meat and potato at all.

İt menən kartuftı bergə bötönləy aşamağıź.


ҡылған

head

ҡылған • (qılğan)

ba-noun

ҡылған • (qılğan)

qılğan (romanization)
ҡылған (absolute singular-only)
ҡылғандың (definite genitive singular-only)
ҡылғанға (dative singular-only)
ҡылғанды (accusative definite singular-only)
ҡылғанда (locative singular-only)
ҡылғандан (ablative singular-only)


шәшке

head

шәшке • (şəşke)

ba-noun

шәшке • (şəşke)

şəşke (romanization)
шәшке (absolute singular)
шәшкеләр (absolute plural)
шәшкенең (definite genitive singular)
шәшкеләрҙең (definite genitive plural)
шәшкегә (dative singular)
шәшкеләргә (dative plural)
шәшкене (accusative definite singular)
шәшкеләрҙе (accusative definite plural)
шәшкелә (locative singular)
шәшкеләрҙә (locative plural)
шәшкенән (ablative singular)
шәшкеләрҙән (ablative plural)

Mustela lutreola
Mustela lutreola#Translingual


ҡама

qama (romanization)
ҡама (absolute singular)
ҡамалар (absolute plural)
ҡаманың (definite genitive singular)
ҡамаларҙың (definite genitive plural)
ҡамаға (dative singular)
ҡамаларға (dative plural)
ҡаманы (accusative definite singular)
ҡамаларҙы (accusative definite plural)
ҡамала (locative singular)
ҡамаларҙа (locative plural)
ҡаманан (ablative singular)
ҡамаларҙан (ablative plural)


ҡуңыҙ

head

ҡуңыҙ • (quñıź)

ba-noun

ҡуңыҙ • (quñıź)

quñıź (romanization)
ҡуңыҙ (absolute singular)
ҡуңыҙҙар (absolute plural)
ҡуңыҙҙың (definite genitive singular)
ҡуңыҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡуңыҙға (dative singular)
ҡуңыҙҙарға (dative plural)
ҡуңыҙҙы (accusative definite singular)
ҡуңыҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡуңыҙҙа (locative singular)
ҡуңыҙҙарҙа (locative plural)
ҡуңыҙҙан (ablative singular)
ҡуңыҙҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *koŋuŕ (“beetle”).
Cognate with
Tatar коңгыз (qoñgız)/qoñğız, Kazakh қоңыз (qoñyz), Crimean Tatar qoñuz, Southern Altai коҥус (koŋus), Uzbek qoʻngʻiz, Uyghur قوڭغۇز (qongghuz), etc.


көҙән

head

көҙән • (köźən)

ba-noun

көҙән • (köźən)

From Proto-Turkic *küŕen (“weasel, ferret”).
Cognate with Kumyk гёзен (gözen, “marten”), Kyrgyz күзөн (küzön), Khakas кӱзен (küzen), Southern Altai кӱзен (küzen). Akin to Hungarian görény and Nor Nakhichevan Armenian գյուջեն (gyuǰen), գուջեն (guǰen), Turkic borrowings.


килейек

kileyek (romanization)
килейек (absolute singular)
килейектәр (absolute plural)
килейектең (definite genitive singular)
килейектәрҙең (definite genitive plural)
килейеккә (dative singular)
килейектәргә (dative plural)
килейекте (accusative definite singular)
килейектәрҙе (accusative definite plural)
килейектә (locative singular)
килейектәрҙә (locative plural)
килейектән (ablative singular)
килейектәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

килейектәрҙең

килейектәргә

килейектәрҙе

килейектәрҙә

килейектәрҙән

Sylvia curruca
Sylvia curruca#Translingual


андыҙ

head

андыҙ • (andıź)

ba-noun

андыҙ • (andıź)

andıź (romanization)
андыҙ (absolute singular-only)
андыҙҙың (definite genitive singular-only)
андыҙға (dative singular-only)
андыҙҙы (accusative definite singular-only)
андыҙҙа (locative singular-only)
андыҙҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *aŋduŕ (“elecampane; juniper”).
Cognate with Kazakh андыз (andyz, “Inula spp.”), Turkish andız (“Juniperus drupaceae”).

inh

Андыҙҙы бөйөрө ауыртҡандарға һәм йөклө ҡатындарға эсеү кәңәш ителмәй.

It is not recommended for those with kidney diseases and for pregrant women to drink elecampane (brew).

Andıźźı böyörö awırtqandarğa həm yöklö qatındarğa esew kəñəş itelməy.

Inula helenium
Inula helenium#Translingual


баҙыян

head

баҙыян • (baźıyan)

ba-noun

баҙыян • (baźıyan)

baźıyan (romanization)
баҙыян (absolute singular-only)
баҙыяндың (definite genitive singular-only)
баҙыянға (dative singular-only)
баҙыянды (accusative definite singular-only)
баҙыянда (locative singular-only)
баҙыяндан (ablative singular-only)

[bɑ.ðɯ̞ˈjɑn]

From Persian بادیان (bâdiyân, “Illicium verum”).
Cognate with Kazakh бәден (bäden, “anise”), Azerbaijani badyan (“Japanese star anise”).

cog

Illicium verum
Illicium verum#Translingual

Illicium anisatum
Illicium anisatum#Translingual


иркәк

head

иркәк • (irkək)

ba-adj

иркәк • (irkək)


иркәк

head

иркәк • (irkək)

ba-noun

иркәк • (irkək)

irkək (romanization)
иркәк (absolute singular)
иркәктәр (absolute plural)
иркәктең (definite genitive singular)
иркәктәрҙең (definite genitive plural)
иркәккә (dative singular)
иркәктәргә (dative plural)
иркәкте (accusative definite singular)
иркәктәрҙе (accusative definite plural)
иркәктә (locative singular)
иркәктәрҙә (locative plural)
иркәктән (ablative singular)
иркәктәрҙән (ablative plural)


нарат

From plural of Middle Mongol ᠨᠠᠷᠠᠰᠤ (narasu), compare Mongolian нарс (nars).