тут

tut (romanization)
тут (absolute singular-only)
туттың (definite genitive singular-only)
тутҡа (dative singular-only)
тутты (accusative definite singular-only)
тутта (locative singular-only)
туттан (ablative singular-only)


банан

banan (romanization)
банан (absolute singular)
банандар (absolute plural)
банандың (definite genitive singular)
банандарҙың (definite genitive plural)
бананға (dative singular)
банандарға (dative plural)
бананды (accusative definite singular)
банандарҙы (accusative definite plural)
бананда (locative singular)
банандарҙа (locative plural)
банандан (ablative singular)
банандарҙан (ablative plural)

Borrowed from Russian бана́н (banán), from French banane, from Spanish or Portuguese banana, from Wolof banaana.


кукуруз

kukuruz (romanization)
кукуруз (absolute singular-only)
кукуруздың (definite genitive singular-only)
кукурузға (dative singular-only)
кукурузды (accusative definite singular-only)
кукурузда (locative singular-only)
кукуруздан (ablative singular-only)

From Ottoman Turkish قوقوروز (kukuruz), perhaps via Russian кукуру́за (kukurúza).


әрем

head

әрем • (ərem)

ba-noun

әрем • (ərem)

ərem (romanization)
әрем (absolute singular-only)
әремдең (definite genitive singular-only)
әремгә (dative singular-only)
әремде (accusative definite singular-only)
әремдә (locative singular-only)
әремдән (ablative singular-only)

According to Tenishev et al, from a Mongolic source, from Proto-Mongolic *erme (“wormwood”) – compare Mongolian эрэм (erem, “wormwood”).
Note however Hungarian üröm.
Cognate with Tatar әрем (ärem, “wormwood”).

Artemisia vulgaris
Artemisia vulgaris#Translingual

Artemisia absinthium
Artemisia absinthium#Translingual

wormwood; Artemisia vulgaris, Artemisia absinthium, Artemisia spp.


алабута

alabuta (romanization)
алабута (absolute singular)
алабуталар (absolute plural)
алабутаның (definite genitive singular)
алабуталарҙың (definite genitive plural)
алабутаҡа (dative singular)
алабуталарға (dative plural)
алабутаны (accusative definite singular)
алабуталарҙы (accusative definite plural)
алабутала (locative singular)
алабуталарҙа (locative plural)
алабутанан (ablative singular)
алабуталарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алабуталарҙың

алабуталарға

алабуталарҙы

алабуталарҙа

алабуталарҙан


фил

fil (romanization)
фил (absolute singular)
филдәр (absolute plural)
филдең (definite genitive singular)
филдәрҙең (definite genitive plural)
филгә (dative singular)
филдәргә (dative plural)
филде (accusative definite singular)
филдәрҙе (accusative definite plural)
филдә (locative singular)
филдәрҙә (locative plural)
филдән (ablative singular)
филдәрҙән (ablative plural)

From Persian فیل (fil), from Arabic فِيل (fīl).


помидор

pomidor (romanization)
помидор (absolute singular-only)
помидорҙың (definite genitive singular-only)
помидорға (dative singular-only)
помидорҙы (accusative definite singular-only)
помидорҙа (locative singular-only)
помидорҙан (ablative singular-only)

From Russian помидо́р (pomidór), from Italian pomi d'oro.

һабағында бешкән помидор

помидор һуты


алма

alma (romanization)
алма (absolute singular)
алмалар (absolute plural)
алманың (definite genitive singular)
алмаларҙың (definite genitive plural)
алмаға (dative singular)
алмаларға (dative plural)
алманы (accusative definite singular)
алмаларҙы (accusative definite plural)
алмала (locative singular)
алмаларҙа (locative plural)
алманан (ablative singular)
алмаларҙан (ablative plural)

Һауыттағы бер серек алма бөтәһен дә серетә.

One rotten apple in the box will make all (apples) rot as well.

Hawıttağı ber serek alma bötəhen də seretə.


арыҫлан

head

арыҫлан • (arıślan)

arıślan (romanization)
арыҫлан (absolute singular)
арыҫландар (absolute plural)
арыҫландың (definite genitive singular)
арыҫландарҙың (definite genitive plural)
арыҫланға (dative singular)
арыҫландарға (dative plural)
арыҫланды (accusative definite singular)
арыҫландарҙы (accusative definite plural)
арыҫланда (locative singular)
арыҫландарҙа (locative plural)
арыҫландан (ablative singular)
арыҫландарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

арыҫландарҙың

арыҫландарға

арыҫландарҙы

арыҫландарҙа

арыҫландарҙан

[ɑ.rɯ̞θˈɫɑn]

From *arslan "lion" (compare Old Turkic [script needed] (arslan, “lion”)), from Proto-Turkic *arsïlan.
Cognate with
Kazakh арыстан (arystan)
Kyrgyz арстан (arstan),
Southern Altai арслан (arslan),
Uzbek arslon,
Uyghur ئارسلان (arslan),
Azerbaijani aslan, Turkish aslan/arslan,
Turkmen, Crimean Tatar arslan, etc.

cog

Ғәйепле тип танылған кешеләрҙе ас арыҫландарға теткеләргә ташлағандар.

The people who were found guilty were thrown to be mauled by hungry lions.

Ğəyeple tip tanılğan keşelərźe as arıślandarğa tetkelərgə taşlağandar.


ағас

head

ағас • (ağas)

ba-noun

ағас • (ağas)

ağas (romanization)
ағас (absolute singular)
ағастар (absolute plural)
ағастың (definite genitive singular)
ағастарҙың (definite genitive plural)
ағасҡа (dative singular)
ағастарға (dative plural)
ағасты (accusative definite singular)
ағастарҙы (accusative definite plural)
ағаста (locative singular)
ағастарҙа (locative plural)
ағастан (ablative singular)
ағастарҙан (ablative plural)

From Volga Turki آغاچ (ağaç, “tree”), from Common Kypchak *ağač ("tree, wood", see the Kypchak cognates below), from Proto-Turkic *ïgač (“tree; wood”).
Cognate with
Tatar агач (ağaç),
Kazakh ағаш (ağaş),
Karakalpak ағаш,
Karachay-Balkar агъач (ağaç),
Kumyk агъач (ağaç),
Southern Altai агаш (agaš);
Kyrgyz жыгач (jıgac),
Khakas ағас (ağas),
Old Turkic 𐰃𐰍𐰲 (iǧč /ïɣač/),
Crimean Tatar, Turkish ağaç, Azerbaijani ağac, Turkmen agaç, etc.

Тамыры ныҡ ағас бирешмәҫ.

A tree with strong roots will withstand.

Утын күп кәрәкмәй, өс-дүрт ағас йыҡһаң етеп торор.

(We) don't need much firewood, it will suffice if you chop down three (or) four trees.

Utın küp kərəkməy, ös-dürt ağas yıqhañ yetep toror.


мал

mal (romanization)
мал (absolute singular-only)
малдың (definite genitive singular-only)
малға (dative singular-only)
малды (accusative definite singular-only)
малда (locative singular-only)
малдан (ablative singular-only)

Мал

From Arabic مَال (māl, “property, capital, stock”).

der

Һуғым мал.

Тамғалы мал юғалмай.

Былтыр йәй тимер юлында күп мал тапалған икән.

(It appears that) Last year's summer, a lot of cattle got knocked down (to death or serious injury) at the railway.

Bıltır yəy timer yulında küp mal tapalğan ikən.

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

It is stray dogs of this kind that are dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.

Tap şunday berəźək ettər vaq mal həm qoş-qort ösön genə tügel, keşe ösön də xəwefle.


табан

Carassius carassius
Carassius carassius#Translingual


айыу

head

айыу • (ayıw)

ba-noun

айыу • (ayıw)

ayıw (romanization)
айыу (absolute singular)
айыуҙар (absolute plural)
айыуҙың (definite genitive singular)
айыуҙарҙың (definite genitive plural)
айыуға (dative singular)
айыуҙарға (dative plural)
айыуҙы (accusative definite singular)
айыуҙарҙы (accusative definite plural)
айыуҙа (locative singular)
айыуҙарҙа (locative plural)
айыуҙан (ablative singular)
айыуҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *adïg (“bear”).
Cognate with
Old Turkic 𐰑𐰍 (d¹ǧ /adïɣ/, “bear”),
Kazakh аю (aü, “bear”), Kyrgyz аюу (ayuu, “bear”), Southern Altai айу (ayu), Kumyk аюв (ayuw), Turkish ayı (“bear”), Uzbek ayiq (“bear”), Khakas азығ (azığ, “bear”), Tuvan адыг (adıg, “bear”), etc.


ишәк

head

ишәк • (işək)

ba-noun

ишәк • (işək)

işək (romanization)
ишәк (absolute singular)
ишәктәр (absolute plural)
ишәктең (definite genitive singular)
ишәктәрҙең (definite genitive plural)
ишәккә (dative singular)
ишәктәргә (dative plural)
ишәкте (accusative definite singular)
ишәктәрҙе (accusative definite plural)
ишәктә (locative singular)
ишәктәрҙә (locative plural)
ишәктән (ablative singular)
ишәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *eĺčgek (“donkey”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (eşgäk), [script needed] (eşäk, “donkey”);
Kazakh есек (esek), Kyrgyz эшек (eşek, “donkey”), Karachay-Balkar эшек (eşek, “donkey”), Uzbek eshak (“donkey”), Turkmen eşek (“donkey”), Turkish eşek (“donkey”).


эт

et (romanization)
эт (absolute singular)
эттәр (absolute plural)
эттең (definite genitive singular)
эттәрҙең (definite genitive plural)
эткә (dative singular)
эттәргә (dative plural)
этте (accusative definite singular)
эттәрҙе (accusative definite plural)
эттә (locative singular)
эттәрҙә (locative plural)
эттән (ablative singular)
эттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *it (“dog”). Cognate with Kazakh ит (it), Kyrgyz ит (it), Uzbek it, Southern Altai ийт (iyt), Azerbaijani it, Crimean Tatar it, etc.

Эт сынйырынан ысҡынған.

Һунарсы этһеҙ йөрөмәй.

Үләкһә бар ерҙә эт һимерә.(Aqmolla)

In a place where there is carrion, the dog will get fat.

Бүреләр ауылға яҡын килһә, эттәр өрә башлай.

If wolves come close to the village, dogs begin to bark.

Bürelər awılğa yaqın kilhə, ettər örə başlay.

Exactly this type of stray dogs is dangerous not only to small cattle and poultry, but also to humans.


бүре

head

бүре • (büre)

ba-noun

бүре • (büre)

büre (romanization)
бүре (absolute singular)
бүреләр (absolute plural)
бүренең (definite genitive singular)
бүреләрҙең (definite genitive plural)
бүрегә (dative singular)
бүреләргә (dative plural)
бүрене (accusative definite singular)
бүреләрҙе (accusative definite plural)
бүрелә (locative singular)
бүреләрҙә (locative plural)
бүренән (ablative singular)
бүреләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bȫrü (“wolf”).
See börü for more.
Cognate with
Kazakh бөрі (börı),
Nogai боьри (böri),
Kumyk бёрю (börü),
Karachay-Balkar бёрю (börü),
Kyrgyz бөрү (börü),
Tuvan бөрү (börü),
Uzbek boʻri,
Uyghur بۆرە (böre),
Turkmen böri,
Khakas пӱӱр (püür),
Yakut бөрө (börö), etc.


торна

torna (romanization)
торна (absolute singular)
торналар (absolute plural)
торнаның (definite genitive singular)
торналарҙың (definite genitive plural)
торнаға (dative singular)
торналарға (dative plural)
торнаны (accusative definite singular)
торналарҙы (accusative definite plural)
торнала (locative singular)
торналарҙа (locative plural)
торнанан (ablative singular)
торналарҙан (ablative plural)

From Common Kypchak *turna "crane",
from Proto-Turkic *turunya (“crane”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (turna, “crane”),
Azerbaijani durna,
Turkish turna,
Shor туруна (turuna),
Khakas турна (turna),
Yakut туруйа (turuya, “crane”).


ата

From Proto-Turkic *ata (“father; uncle; ancestor”).
Also see атай (atay, “father”).


ат

at (romanization)
ат (absolute singular)
аттар (absolute plural)
аттың (definite genitive singular)
аттарҙың (definite genitive plural)
атҡа (dative singular)
аттарға (dative plural)
атты (accusative definite singular)
аттарҙы (accusative definite plural)
атта (locative singular)
аттарҙа (locative plural)
аттан (ablative singular)
аттарҙан (ablative plural)

Аттың тышауы ысҡынған.

Атлан, батыр, атҡа, тот һөңгөңдө!

Young man, mount a horse, take your spear! (Daut Yultyy)

Ат — кешенең тоғро юлдашы.
At — keşeneñ toğro yuldaşı.
The horse is man's faithful companion.

Яҡшы атҡа сыбыртҡы кәрәкмәй.


балыҡ

head

балыҡ • (balıq)

ba-noun

балыҡ • (balıq)

balıq (romanization)
балыҡ (absolute singular)
балыҡтар (absolute plural)
балыҡтың (definite genitive singular)
балыҡтарҙың (definite genitive plural)
балыҡҡа (dative singular)
балыҡтарға (dative plural)
балыҡты (accusative definite singular)
балыҡтарҙы (accusative definite plural)
балыҡта (locative singular)
балыҡтарҙа (locative plural)
балыҡтан (ablative singular)
балыҡтарҙан (ablative plural)

Балыҡ

Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмә.

Do not teach a fish to swim (and) a bull ― to butt.

Balıqtı yöźörgə, ügeźźe höźörgə öyrətmə.

Тап ошо осорҙа төрлө балыҡтар ыуылдырыҡ сәсә.

At exactly this time, various types of fish spawn.

Tap oşo osorźa törlö balıqtar ıwıldırıq səsə.


бесәй

head

бесәй • (besəy)

ba-noun

бесәй • (besəy)

besəy (romanization)
бесәй (absolute singular)
бесәйҙәр (absolute plural)
бесәйҙең (definite genitive singular)
бесәйҙәрҙең (definite genitive plural)
бесәйгә (dative singular)
бесәйҙәргә (dative plural)
бесәйҙе (accusative definite singular)
бесәйҙәрҙе (accusative definite plural)
бесәйҙә (locative singular)
бесәйҙәрҙә (locative plural)
бесәйҙән (ablative singular)
бесәйҙәрҙән (ablative plural)

From the onomatopoeia бес-бес (bes-bes, “the sound used to call a cat”). Compare Tatar песи (pesi, “cat”).
Any relation with Common Turkic *mušuq ~ *mišik, from earlier *pïšïk (“cat”) cannot be satisfactorily made.

Мәскәүҙә бесәйҙә коронавирус табылған.

In Moscow, coronavirus was found in a cat.


япраҡ

yapraq (romanization)
япраҡ (absolute singular)
япраҡтар (absolute plural)
япраҡтың (definite genitive singular)
япраҡтарҙың (definite genitive plural)
япраҡҡа (dative singular)
япраҡтарға (dative plural)
япраҡты (accusative definite singular)
япраҡтарҙы (accusative definite plural)
япраҡта (locative singular)
япраҡтарҙа (locative plural)
япраҡтан (ablative singular)
япраҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *yapurgak (“leaf”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (yapïrğaq, “leaf”);
Tatar яфрак (yafraq, “leaf”),
Kazakh жапырақ (japyraq, “leaf”),
Turkish yaprak (“leaf”),
Uyghur يوپۇرماق (yopurmaq, “leaf”),
Yakut сэбирдэх (sebirdeq, “leaf”), etc.


ҡыяр

head

ҡыяр • (qıyar)

ba-noun

ҡыяр • (qıyar)

qıyar (romanization)
ҡыяр (absolute singular)
ҡыярҙар (absolute plural)
ҡыярҙың (definite genitive singular)
ҡыярҙарҙың (definite genitive plural)
ҡыярға (dative singular)
ҡыярҙарға (dative plural)
ҡыярҙы (accusative definite singular)
ҡыярҙарҙы (accusative definite plural)
ҡыярҙа (locative singular)
ҡыярҙарҙа (locative plural)
ҡыярҙан (ablative singular)
ҡыярҙарҙан (ablative plural)

Ҡыярҙы апрель аҙағында сәсәм, май аҙағында үҫентеләрҙе түтәлгә күсерәм.

I plant cucumbers at the end of April (and) transplant the seedlings to the garden bed at the end of May.

Qıyarźı aprel aźağında səsəm, may aźağında üśentelərźe tütəlgə küserəm.

Төнө ҡырау төшөргә тора, ҡыяр түтәлен ябайыҡ.

Hoarfrost is going to drop at night, let us cover the cucumber bed.

Tönö qıraw töşörgə tora, qıyar tütəlen yabayıq.


дөгө

head

дөгө • (dögö)

ba-noun

дөгө • (dögö)

dögö (romanization)
дөгө (absolute singular-only)
дөгөнөң (definite genitive singular-only)
дөгө (dative singular-only)
дөгөнө (accusative definite singular-only)
дөгөлә (locative singular-only)
дөгөнән (ablative singular-only)

From *dügü (“rice”), from Proto-Turkic *tüg- (“to pound”).
In Bashkir, the initial d- and the retention of -g- indicate that this is a loan from an Oghuz or Karluk source; the expected Kypchak reflex should be tüyü (as attested in Nogai тюй (tyuy, “millet”)). Also consider the related Bashkir verb stem төйөү (töyöw, “thresh, pound”).
Compare Kumyk дюгю (dügü, “rice”), Azerbaijani düyü (“rice”), Turkmen tüwi (“rice”).


бойҙай

head

бойҙай • (boyźay)

ba-noun

бойҙай • (boyźay)

boyźay (romanization)
бойҙай (absolute singular-only)
бойҙайҙың (definite genitive singular-only)
бойҙайға (dative singular-only)
бойҙайҙы (accusative definite singular-only)
бойҙайҙа (locative singular-only)
бойҙайҙан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *boguday (“wheat”).
Cognate with
Kazakh бидай (bidai),
Kyrgyz буудай (buuday),
Southern Altai буудай (buuday),
Azerbaijani buğda, Turkish buğday, Turkmen bugdaý, Uzbek bugʻdoy.


һыйыр

head

һыйыр • (hıyır)

ba-noun

һыйыр • (hıyır)

hıyır (romanization)
һыйыр (absolute singular)
һыйырҙар (absolute plural)
һыйырҙың (definite genitive singular)
һыйырҙарҙың (definite genitive plural)
һыйырға (dative singular)
һыйырҙарға (dative plural)
һыйырҙы (accusative definite singular)
һыйырҙарҙы (accusative definite plural)
һыйырҙа (locative singular)
һыйырҙарҙа (locative plural)
һыйырҙан (ablative singular)
һыйырҙарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *sïgïr (“cow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (sïγïr, “cow”);
Kazakh сиыр (siyr),
Tatar сыер (sıyer),
Nogai сыйыр (sıyır), Kumyk сыйыр (sıyır),
Uzbek sigir,
Turkmen sygyr (“cow”),
Turkish sığır (“cattle”), etc.

cog

Нисә баш һыйыр аҫрайһығыҙ?

Минең ҡыҙым һыйыр һауырға өйрәнмәне.

My daughter did not learn to milk a cow.


сысҡан

head

сысҡан • (sısqan)

ba-noun

сысҡан • (sısqan)

sısqan (romanization)
сысҡан (absolute singular)
сысҡандар (absolute plural)
сысҡандың (definite genitive singular)
сысҡандарҙың (definite genitive plural)
сысҡанға (dative singular)
сысҡандарға (dative plural)
сысҡанды (accusative definite singular)
сысҡандарҙы (accusative definite plural)
сысҡанда (locative singular)
сысҡандарҙа (locative plural)
сысҡандан (ablative singular)
сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сысҡандарҙың

сысҡандарҙан

From Proto-Turkic *sïčgan (“mouse”).
Often considered a nomen agentis from the verb *sïč- (“to defecate”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (syčγ՚n /sïčɣan/),
Karakhanid سِجْغانْ (sïčɣān),
Armeno-Kipchak սըչխան (səčʻxan),
Tatar тычкан (tıçkan),
Kazakh тышқан (tyşqan),
Kyrgyz чычкан (cıckan),
Southern Altai чычкан (čïčkan),
Shor шышқан (šïšqan),
Uzbek sichqon,
Uyghur چاشقان (chashqan),
Turkmen syçan,
Turkish sıçan (“mouse”),
etc.
The computing sense is a semantic loan from English mouse.

cog

Shor шышқан (šïšqan)

ba:Сысҡандар

Хәҙерге ваҡытта тоташтырыуһыҙ сысҡандарҙың ғына бер нисә төрө бар, шул иҫәптән инфраҡыҙыл порт, Bluetooth аша эшләгән һ.б.

These days, there are several types of wireless mice alone, including (those) operating via infrared port, Bluetooth etc.

Xəźerge vaqıtta totaştırıwhıź sısqandarźıñ ğına ber nisə törö bar, şul iśəptən infraqıźıl port, Bluetooth aşa eşləgən h.b.


баҡа

baqa (romanization)
баҡа (absolute singular)
баҡалар (absolute plural)
баҡаның (definite genitive singular)
баҡаларҙың (definite genitive plural)
баҡаға (dative singular)
баҡаларға (dative plural)
баҡаны (accusative definite singular)
баҡаларҙы (accusative definite plural)
баҡала (locative singular)
баҡаларҙа (locative plural)
баҡанан (ablative singular)
баҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *b(i)āka (“frog”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (baqa, “frog”); Turkish bağa, Tatar бака (baqa), Kazakh бақа (baqa), Kumyk бакъа (baqa), Kyrgyz бака (baka), Southern Altai бака (baka), Tuvan пага (paga), Uyghur پاقا (paqa), Yakut баҕа (bağa, “frog”).

баҡа ыуылдырығы
baqa ıwıldırığı
frogspawn


ҡош

qoş (romanization)
ҡош (absolute singular)
ҡоштар (absolute plural)
ҡоштоң (definite genitive singular)
ҡоштарҙың (definite genitive plural)
ҡошҡа (dative singular)
ҡоштарға (dative plural)
ҡошто (accusative definite singular)
ҡоштарҙы (accusative definite plural)
ҡошта (locative singular)
ҡоштарҙа (locative plural)
ҡоштан (ablative singular)
ҡоштарҙан (ablative plural)

From Common Turkic *quš (“bird”),
from Proto-Turkic *kuĺ (“bird”).
Cognate with
Tatar кош (qoş),
Kazakh құс (qūs),
Kyrgyz куш (kuş),
Khakas хус (xus),
Karachay-Balkar къуш (quş),
Uzbek qush,
Azerbaijani quş,
Turkish kuş, Turkmen guş (“bird”), etc.

Һайрар ҡоштар.
Hayrar qoştar.
Songbirds.

Инә ҡоштар аталарына ҡарағанда эрерәк.

Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош.

A very cautious bird that feeds at dusk and at night.

Eñerźə həm töndə tuqlanıwsı bik haq qoş.

Ural-batyr (Bashkir folk epic):

Ҡош кешеләй һөйләшкәс, Урал таңға ҡалған,ти.

When the bird spoke like a man, Ural(-batyr) was astounded.

Qoş keşeləy höyləşkəs, Ural tañğa qalğan,ti.

Сыйырсыҡ, турғай, сәпсек кеүек ваҡ ҡоштар баҡса ҡоротҡостарын бик әүҙем сүпләй.

Such small birds as starlings, sparrows, wagtails are very active in collecting garden pests.

Sıyırsıq, turğay, səpsek kewek vaq qoştar baqsa qorotqostarın bik əwźem süpləy.


төлкө

head

төлкө • (tölkö)

ba-noun

төлкө • (tölkö)

tölkö (romanization)
төлкө (absolute singular)
төлкөләр (absolute plural)
төлкөнөң (definite genitive singular)
төлкөләрҙең (definite genitive plural)
төлкөгә (dative singular)
төлкөләргә (dative plural)
төлкөнө (accusative definite singular)
төлкөләрҙе (accusative definite plural)
төлкөлә (locative singular)
төлкөләрҙә (locative plural)
төлкөнән (ablative singular)
төлкөләрҙән (ablative plural)


тейен

teyen (romanization)
тейен (absolute singular)
тейендәр (absolute plural)
тейендең (definite genitive singular)
тейендәрҙең (definite genitive plural)
тейенгә (dative singular)
тейендәргә (dative plural)
тейенде (accusative definite singular)
тейендәрҙе (accusative definite plural)
тейендә (locative singular)
тейендәрҙә (locative plural)
тейендән (ablative singular)
тейендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *tegiŋ (“squirrel”).
Doublet of тин (tin, “kopek, monetary unit”).
Cognate with
Tatar тиен (tiyen),
Kazakh тиін (tiın),
Southern Altai тийиҥ (tiyiŋ),
Khakas тиин (tiin),
Tuvan дииң (diiñ),
Yakut тииҥ (tiiñ),
Turkish değin,
Uzbek tiyin,
Uyghur تىيىن (tiyin, “squrrel”), etc.


ҡаҙ

qað (romanization)
ҡаҙ (absolute singular)
ҡаҙҙар (absolute plural)
ҡаҙҙың (definite genitive singular)
ҡаҙҙарҙың (definite genitive plural)
ҡаҙға (dative singular)
ҡаҙҙарға (dative plural)
ҡаҙҙы (accusative definite singular)
ҡаҙҙарҙы (accusative definite plural)
ҡаҙҙа (locative singular)
ҡаҙҙарҙа (locative plural)
ҡаҙҙан (ablative singular)
ҡаҙҙарҙан (ablative plural)


тауыҡ

head

тауыҡ • (tawıq)

ba-noun

тауыҡ • (tawıq)

tawıq (romanization)
тауыҡ (absolute singular)
тауыҡтар (absolute plural)
тауыҡтың (definite genitive singular)
тауыҡтарҙың (definite genitive plural)
тауыҡҡа (dative singular)
тауыҡтарға (dative plural)
тауыҡты (accusative definite singular)
тауыҡтарҙы (accusative definite plural)
тауыҡта (locative singular)
тауыҡтарҙа (locative plural)
тауыҡтан (ablative singular)
тауыҡтарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *tiakïgu (“hen, fowl”).

Ҡара тауыҡ та аҡ күкәй һала.

Тауыҡ һурпаһы.


кәбеҫтә

head

кәбеҫтә • (kəbeśtə)

ba-noun

кәбеҫтә • (kəbeśtə)

kəbeśtə (romanization)
кәбеҫтә (absolute singular-only)
кәбеҫтәнең (definite genitive singular-only)
кәбеҫтә (dative singular-only)
кәбеҫтәне (accusative definite singular-only)
кәбеҫтәлә (locative singular-only)
кәбеҫтәнән (ablative singular-only)

[kæ.βɪ̞θ.ˈtæ]


маймыл

head

маймыл • (maymıl)

ba-noun

маймыл • (maymıl)

maymıl (romanization)
маймыл (absolute singular)
маймылдар (absolute plural)
маймылдың (definite genitive singular)
маймылдарҙың (definite genitive plural)
маймылға (dative singular)
маймылдарға (dative plural)
маймылды (accusative definite singular)
маймылдарҙы (accusative definite plural)
маймылда (locative singular)
маймылдарҙа (locative plural)
маймылдан (ablative singular)
маймылдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

маймылдарҙың

маймылдарҙан

From Arabic مَيْمُون (maymūn, “monkey”).
Cognate with Karachay-Balkar маймул (maymul), Kazakh, Kyrgyz, Tatar маймыл (maymıl, “monkey”).

Шимпанзе маймылдар араһында иң аҡыллыһы һанала.

The chimpanzee is considered to be the most intelligent among apes.

Şimpanze maymıldar arahında iñ aqıllıhı hanala.

Хеҙмәт маймылдан кеше яһаған.


сусҡа

susqa (romanization)
сусҡа (absolute singular)
сусҡалар (absolute plural)
сусҡаның (definite genitive singular)
сусҡаларҙың (definite genitive plural)
сусҡаға (dative singular)
сусҡаларға (dative plural)
сусҡаны (accusative definite singular)
сусҡаларҙы (accusative definite plural)
сусҡала (locative singular)
сусҡаларҙа (locative plural)
сусҡанан (ablative singular)
сусҡаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *čōčka (“pig”).
Cognate with
Tatar чучка (çuçka),
Kazakh шошқа (şoşqa),
Kyrgyz чочко (cocko),
Uzbek choʻchqa,
Uyghur چوچقا (chochqa)/چوشقا (choshqa),
Khakas сосха (sosxa, “pig”), etc.


йомран

yomran (romanization)
йомран (absolute singular)
йомрандар (absolute plural)
йомрандың (definite genitive singular)
йомрандарҙың (definite genitive plural)
йомранға (dative singular)
йомрандарға (dative plural)
йомранды (accusative definite singular)
йомрандарҙы (accusative definite plural)
йомранда (locative singular)
йомрандарҙа (locative plural)
йомрандан (ablative singular)
йомрандарҙан (ablative plural)

йомрандарҙың

йомрандарҙан

Cognate with
Karachay-Balkar джубуран (cuburan, “gopher”),
Southern Altai јымран (ǰïmran, “gopher”),
Shor чыбран (“gopher”),
Uyghur يۇمران (yumran)/ ژۇمران (zhumran, “gopher”), also a component in
Uzbek yumronqoziq (“gopher”).

cog

(zoology) gopher, ground squirrel, suslik


өйрәк

head

өйрәк • (öyräk)

ba-noun

өйрәк • (öyräk)

öyräk (romanization)
өйрәк (absolute singular)
өйрәктәр (absolute plural)
өйрәктең (definite genitive singular)
өйрәктәрҙең (definite genitive plural)
өйрәккә (dative singular)
өйрәктәргә (dative plural)
өйрәкте (accusative definite singular)
өйрәктәрҙе (accusative definite plural)
өйрәктә (locative singular)
өйрәктәрҙә (locative plural)
өйрәктән (ablative singular)
өйрәктәрҙән (ablative plural)

From a regional (Kazakh, Karakalpak, Bashkir) innovative form *üyrek, from Proto-Turkic *ȫrdek (“duck”).
Immediately cognate with Kazakh, Karakalpak үйрек (üirek).
Compare also Old Uyghur [script needed] (ödirek, “duck”).
For more Turkic cognates, see the Etymology section at үрҙәк.


ҡайын

head

ҡайын • (qayın)

ba-noun

ҡайын • (qayın)

qayın (romanization)
ҡайын (absolute singular)
ҡайындар (absolute plural)
ҡайындың (definite genitive singular)
ҡайындарҙың (definite genitive plural)
ҡайынға (dative singular)
ҡайындарға (dative plural)
ҡайынды (accusative definite singular)
ҡайындарҙы (accusative definite plural)
ҡайында (locative singular)
ҡайындарҙа (locative plural)
ҡайындан (ablative singular)
ҡайындарҙан (ablative plural)

Ҡайын

From Proto-Turkic *kadïŋ (“birch tree”).
Cognate with Old Turkic [script needed] (qaδïŋ, “birch tree”); Turkish kayın (“beech”); Crimean Tatar, Uzbek qayin (“birch tree”), Kyrgyz кайың (kayıŋ), Kazakh қайың (qaiyñ), Yakut хатыҥ (qatıñ), etc.


терпе

terpe (romanization)
терпе (absolute singular)
терпеләр (absolute plural)
терпенең (definite genitive singular)
терпеләрҙең (definite genitive plural)
терпегә (dative singular)
терпеләргә (dative plural)
терпене (accusative definite singular)
терпеләрҙе (accusative definite plural)
терпелә (locative singular)
терпеләрҙә (locative plural)
терпенән (ablative singular)
терпеләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kirpi (“hedgehog”).
The peculiar development of the initial consonant remains to be explained.


арыш

head

арыш • (arış)

ba-noun

арыш • (arış)

arış (romanization)
арыш (absolute singular-only)
арыштың (definite genitive singular-only)
арышҡа (dative singular-only)
арышты (accusative definite singular-only)
арышта (locative singular-only)
арыштан (ablative singular-only)

From Russian рожь (rožʹ, “rye”), with prosthetic vowel in front of the initial r-, which is largely prohibited by Bashkir phonotactics.

Арыш икмәге.


дөйә

head

дөйә • (döyä)

ba-noun

дөйә • (döyä)

döyä (romanization)
дөйә (absolute singular)
дөйәләр (absolute plural)
дөйәнең (definite genitive singular)
дөйәләрҙең (definite genitive plural)
дөйәгә (dative singular)
дөйәләргә (dative plural)
дөйәне (accusative definite singular)
дөйәләрҙе (accusative definite plural)
дөйәлә (locative singular)
дөйәләрҙә (locative plural)
дөйәнән (ablative singular)
дөйәләрҙән (ablative plural)


бөрө

head

бөрө • (börö)

ba-noun

бөрө • (börö)

börö (romanization)
бөрө (absolute singular)
бөрөләр (absolute plural)
бөрөнөң (definite genitive singular)
бөрөләрҙең (definite genitive plural)
бөрөгә (dative singular)
бөрөләргә (dative plural)
бөрөнө (accusative definite singular)
бөрөләрҙе (accusative definite plural)
бөрөлә (locative singular)
бөрөләрҙә (locative plural)
бөрөнән (ablative singular)
бөрөләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bür (“bud; leaf; grain”).

bud, a newly formed leaf that has not yet unfolded.


ҡуян

quyan (romanization)
ҡуян (absolute singular)
ҡуяндар (absolute plural)
ҡуяндың (definite genitive singular)
ҡуяндарҙың (definite genitive plural)
ҡуянға (dative singular)
ҡуяндарға (dative plural)
ҡуянды (accusative definite singular)
ҡуяндарҙы (accusative definite plural)
ҡуянда (locative singular)
ҡуяндарҙа (locative plural)
ҡуяндан (ablative singular)
ҡуяндарҙан (ablative plural)


бәрҙе

head

бәрҙе • (bərźe)

ba-noun

бәрҙе • (bərźe)

bərźe (romanization)
бәрҙе (absolute singular)
бәрҙеләр (absolute plural)
бәрҙенең (definite genitive singular)
бәрҙеләрҙең (definite genitive plural)
бәрҙегә (dative singular)
бәрҙеләргә (dative plural)
бәрҙене (accusative definite singular)
бәрҙеләрҙе (accusative definite plural)
бәрҙелә (locative singular)
бәрҙеләрҙә (locative plural)
бәрҙенән (ablative singular)
бәрҙеләрҙән (ablative plural)


опто

opto (romanization)
опто (absolute singular)
оптолар (absolute plural)
оптоноң (definite genitive singular)
оптоларҙың (definite genitive plural)
оптоға (dative singular)
оптоларға (dative plural)
оптоно (accusative definite singular)
оптоларҙы (accusative definite plural)
оптола (locative singular)
оптоларҙа (locative plural)
оптонан (ablative singular)
оптоларҙан (ablative plural)

Unknown.
Cognate is Tatar упта (upta, “ide fish”), Chulym упта (“ide fish”).

Опто — сөсө һыу балығы, ярым сөсө диңгеҙ ҡултыҡтарында ла осрай.
Opto — sösö hıw balığı, yarım sösö diñgeź qultıqtarında la osray.
Ide is a freshwater fish; (it) also occurs in semi-fresh (low-salinity) marine backwater.

ba:Опто (балыҡ)


йомағара

head

йомағара • (yomağara)

ba-noun

йомағара • (yomağara)

yomağara (romanization)
йомағара (absolute singular)
йомағаралар (absolute plural)
йомағараның (definite genitive singular)
йомағараларҙың (definite genitive plural)
йомағараға (dative singular)
йомағараларға (dative plural)
йомағараны (accusative definite singular)
йомағараларҙы (accusative definite plural)
йомағарала (locative singular)
йомағараларҙа (locative plural)
йомағаранан (ablative singular)
йомағараларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

йомағараларҙың

йомағараларға

йомағараларҙы

йомағараларҙа

йомағараларҙан

rough-legged buzzard
rough-legged buzzard


ондатра

ondatra (romanization)
ондатра (absolute singular)
ондатралар (absolute plural)
ондатраның (definite genitive singular)
ондатраларҙың (definite genitive plural)
ондатраға (dative singular)
ондатраларға (dative plural)
ондатраны (accusative definite singular)
ондатраларҙы (accusative definite plural)
ондатрала (locative singular)
ондатраларҙа (locative plural)
ондатранан (ablative singular)
ондатраларҙан (ablative plural)

ондатраларҙың

ондатраларға

ондатраларҙы

ондатраларҙа

ондатраларҙан


һупайҙы

head

һупайҙы • (hupayźı)

ba-noun

һупайҙы • (hupayźı)

hupayźı (romanization)
һупайҙы (absolute singular)
һупайҙылар (absolute plural)
һупайҙының (definite genitive singular)
һупайҙыларҙың (definite genitive plural)
һупайҙыға (dative singular)
һупайҙыларға (dative plural)
һупайҙыны (accusative definite singular)
һупайҙыларҙы (accusative definite plural)
һупайҙыла (locative singular)
һупайҙыларҙа (locative plural)
һупайҙынан (ablative singular)
һупайҙыларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һупайҙыларҙың

һупайҙыларға

һупайҙыларҙы

һупайҙыларҙа

һупайҙыларҙан

Aegolius funereus
Aegolius funereus#Translingual


бүҙәнә

head

бүҙәнә • (büźənə)

ba-noun

бүҙәнә • (büźənə)

büźənə (romanization)
бүҙәнә (absolute singular)
бүҙәнәләр (absolute plural)
бүҙәнәнең (definite genitive singular)
бүҙәнәләрҙең (definite genitive plural)
бүҙәнәгә (dative singular)
бүҙәнәләргә (dative plural)
бүҙәнәне (accusative definite singular)
бүҙәнәләрҙе (accusative definite plural)
бүҙәнәлә (locative singular)
бүҙәнәләрҙә (locative plural)
бүҙәнәнән (ablative singular)
бүҙәнәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бүҙәнәләрҙең

бүҙәнәләрҙән

Frοm Middle Mongol بُودَانا (bödene, “quail”), from Proto-Mongolic *bödene (“quail”). Compare Mongolian бөднө (bödnö, “quail”).
Cognate with
Tatar бүдәнә (büdänä, “quail”),
Kyrgyz бөдөнө (bödönö, “quail”),
Southern Altai бӧдӧнӧ (bödönö, “quail”),
Uzbek bedana (“quail”),
Uyghur بودۇنە (bodune, “quail”).


сәүкә

head

сәүкә • (səwkə)

ba-noun

сәүкә • (səwkə)

səwkə (romanization)
сәүкә (absolute singular)
сәүкәләр (absolute plural)
сәүкәнең (definite genitive singular)
сәүкәләрҙең (definite genitive plural)
сәүкәгә (dative singular)
сәүкәләргә (dative plural)
сәүкәне (accusative definite singular)
сәүкәләрҙе (accusative definite plural)
сәүкәлә (locative singular)
сәүкәләрҙә (locative plural)
сәүкәнән (ablative singular)
сәүкәләрҙән (ablative plural)

Cognate with
Tatar чәүкә (çäwkä, “jackdaw”),
Karachay-Balkar чаука (çauka, “jackdaw”),
Crimean Tatar çavke (“jackdaw”).
Apparently related to Hungarian csóka (“jackdaw”), Chechen човка (čovka, “jackdaw”).
Note the reconstructed Proto-Slavic *čavъka (“jackdaw”). However, Russian does not have (and does not exhibit any traces of) this term, so the above terms could not be borrowed from Russian. More research is needed.


һупылдаҡ

head

һупылдаҡ • (hupıldaq)

ba-noun

һупылдаҡ • (hupıldaq)

hupıldaq (romanization)
һупылдаҡ (absolute singular)
һупылдаҡтар (absolute plural)
һупылдаҡтың (definite genitive singular)
һупылдаҡтарҙың (definite genitive plural)
һупылдаҡҡа (dative singular)
һупылдаҡтарға (dative plural)
һупылдаҡты (accusative definite singular)
һупылдаҡтарҙы (accusative definite plural)
һупылдаҡта (locative singular)
һупылдаҡтарҙа (locative plural)
һупылдаҡтан (ablative singular)
һупылдаҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һупылдаҡтарҙың

һупылдаҡтарға

һупылдаҡтарҙы

һупылдаҡтарҙа

һупылдаҡтарҙан


утҡойроҡ

utqoyroq (romanization)
утҡойроҡ (absolute singular)
утҡойроҡтар (absolute plural)
утҡойроҡтоң (definite genitive singular)
утҡойроҡтарҙың (definite genitive plural)
утҡойроҡҡа (dative singular)
утҡойроҡтарға (dative plural)
утҡойроҡто (accusative definite singular)
утҡойроҡтарҙы (accusative definite plural)
утҡойроҡта (locative singular)
утҡойроҡтарҙа (locative plural)
утҡойроҡтан (ablative singular)
утҡойроҡтарҙан (ablative plural)

утҡойроҡтарҙың

утҡойроҡтарға

утҡойроҡтарҙы

утҡойроҡтарҙа

утҡойроҡтарҙан

ут (ut, “fire”) + ҡойроҡ (qoyroq, “tail”).


һоло

holo (romanization)
һоло (absolute singular-only)
һолоноң (definite genitive singular-only)
һоло (dative singular-only)
һолоно (accusative definite singular-only)
һолола (locative singular-only)
һолонан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *sulï (“oat”).
Cognate with
Kazakh сұлы (sūly), Kyrgyz сулу (sulu), Uyghur سۈلۈ (sülü), Uzbek suli (“oat”).


арпа

arpa (romanization)
арпа (absolute singular-only)
арпаның (definite genitive singular-only)
арпа (dative singular-only)
арпаны (accusative definite singular-only)
арпала (locative singular-only)
арпанан (ablative singular-only)

Арпа алтмыш көндә өлгөрә.


ҡарабойҙай

head

ҡарабойҙай • (qaraboyźay)

ba-noun

ҡарабойҙай • (qaraboyźay)

qaraboyźay (romanization)
ҡарабойҙай (absolute singular-only)
ҡарабойҙайҙың (definite genitive singular-only)
ҡарабойҙайға (dative singular-only)
ҡарабойҙайҙы (accusative definite singular-only)
ҡарабойҙайҙа (locative singular-only)
ҡарабойҙайҙан (ablative singular-only)

ҡа‧ра‧бой‧ҙай

ҡара (qara, “black”) + бойҙай (boyźay, “wheat”). Compare Turkish karabuğday (“buckwheat”).

compound

ba:ҡарабойҙай


тары

head

тары • (tarı)

ba-noun

тары • (tarı)

tarı (romanization)
тары (absolute singular-only)
тарының (definite genitive singular-only)
тары (dative singular-only)
тарыны (accusative definite singular-only)
тарыла (locative singular-only)
тарынан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *tarɨg (“cereal, grain”).
Cognate with
Kazakh тары (tary),
Azerbaijani darı,
Turkish darı (“millet”).

Тары бөртөгө.

Тары бутҡаһы.

Panicum miliaceum
Panicum miliaceum#Translingual


яҫмыҡ

head

яҫмыҡ • (yaśmıq)

ba-noun

яҫмыҡ • (yaśmıq)

yaśmıq (romanization)
яҫмыҡ (absolute singular-only)
яҫмыҡтың (definite genitive singular-only)
яҫмыҡҡа (dative singular-only)
яҫмыҡты (accusative definite singular-only)
яҫмыҡта (locative singular-only)
яҫмыҡтан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yasï-muk (“lentil”), perhaps from *yassï (“flat”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jasïmuq, “millet?”);
Kazakh жасымық (jasymyq, “lentil”),
Turkish yasmık (“lentil”),
Uzbek yasmiq (“lentil”),
Uyghur يېسمۇق (yësmuq, “lentil”).


йүкә

head

йүкә • (yükə)

ba-noun

йүкә • (yükə)

yükə (romanization)
йүкә (absolute singular)
йүкәләр (absolute plural)
йүкәнең (definite genitive singular)
йүкәләрҙең (definite genitive plural)
йүкәгә (dative singular)
йүкәләргә (dative plural)
йүкәне (accusative definite singular)
йүкәләрҙе (accusative definite plural)
йүкәлә (locative singular)
йүкәләрҙә (locative plural)
йүкәнән (ablative singular)
йүкәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yöke (“lime tree”).
Cognate with Crimean Tatar yüke, Tatar юкә (yukä), Kazakh жөке (jöke, “linden tree”).

Йүкә балы тәмле, хуш еҫле, ҙур дауалау көсөнә эйә.

Linden honey is palatable, has a pleasant smell and great medicinal properties.

Yükə balı təmle, xuş yeśle, źur dawalaw kösönə eyə.


сәскә

head

сәскә • (səskə)

ba-noun

сәскә • (səskə)

səskə (romanization)
сәскә (absolute singular)
сәскәләр (absolute plural)
сәскәнең (definite genitive singular)
сәскәләрҙең (definite genitive plural)
сәскәгә (dative singular)
сәскәләргә (dative plural)
сәскәне (accusative definite singular)
сәскәләрҙе (accusative definite plural)
сәскәлә (locative singular)
сәскәләрҙә (locative plural)
сәскәнән (ablative singular)
сәскәләрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čeček (“flower”).
Cognates include Old Turkic [script needed] (čečäk), Tuvan and Southern Altai чечек (čeček), Kazakh шешек (şeşek), Uzbek chechak, Uyghur چېچەك (chëchek), Turkish, Gagauz, Crimean Tatar çiçek, Azerbaijani çiçək.
The background of the metathesis *säsäk → säskä that took place in Bashkir remains yet to be explored.
One possible reason for it may have been to resolve the homonymy that is ubiquitous in most Turkic languages: the descendants of the archetype čeček mean both "flower" and "smallpox".
Secondly, it may have been promoted by the influence of a Oghur stratum in Bashkir; compare Chuvash ҫеҫке (śeśke, “flower”).

Сәскә түтәле.

Былар ябай сәскә түгел, дарыу үләндәре.

these are not simple flowers, (but) medicinal herbs.

Bılar yabay səskə tügel, darıw üləndəre.


ыуылдырыҡ

head

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ba-noun

ыуылдырыҡ • (ıwıldırıq)

ıwıldırıq (romanization)
ыуылдырыҡ (absolute singular-only)
ыуылдырыҡтың (definite genitive singular-only)
ыуылдырыҡҡа (dative singular-only)
ыуылдырыҡты (accusative definite singular-only)
ыуылдырыҡта (locative singular-only)
ыуылдырыҡтан (ablative singular-only)

[ɯ̞.wɯ̞ɫ.dɯ̞ˈrɯ̞q]

ы‧уыл‧ды‧рыҡ

From Proto-Turkic *o(bɨ)l-duruk (“roe”).
Cognate with
Tatar уылдык (uwıldıq),
Kazakh уылдырық (uyldyryq),
Karakalpak уўылдырық (uwyldırıq),
Turkish oğulduruk, etc.

Ыуылдырыҡ сәсеү
Iwıldırıq səsew
to spawn.

Баҡа ыуылдырығы

roe, spawn (of fish), also small eggs of frogs or other amphibia


кимереүсе

kimerewse (romanization)
кимереүсе (absolute singular)
кимереүселәр (absolute plural)
кимереүсенең (definite genitive singular)
кимереүселәрҙең (definite genitive plural)
кимереүсегә (dative singular)
кимереүселәргә (dative plural)
кимереүсене (accusative definite singular)
кимереүселәрҙе (accusative definite plural)
кимереүселә (locative singular)
кимереүселәрҙә (locative plural)
кимереүсенән (ablative singular)
кимереүселәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

кимереүселәр

кимереүсенең

кимереүселәрҙең

кимереүселәргә

кимереүселәрҙе

кимереүселәрҙә

кимереүсенән

кимереүселәрҙән

ки‧ме‧реү‧се

From кимереү (kimerew, “gnaw”) + -се (-se, affix forming an agent noun).

af

Кимереүселәргә һәм башҡа ваҡ хайуандарға яңғыҙ һунарсы булһа ла, бесәй — социаль хайуан.
Kimerewselərgə həm başqa vaq xaywandarğa yañğıź hunarsı bulha la, besəy — sotsial xaywan.
Although (it is) a sole hunter of rodents and other small animals, the cat is a social animal.

ba:Кимереүселәр


күркә

head

күркә • (kürkə)

ba-noun

күркә • (kürkə)

kürkə (romanization)
күркә (absolute singular)
күркәләр (absolute plural)
күркәнең (definite genitive singular)
күркәләрҙең (definite genitive plural)
күркәгә (dative singular)
күркәләргә (dative plural)
күркәне (accusative definite singular)
күркәләрҙе (accusative definite plural)
күркәлә (locative singular)
күркәләрҙә (locative plural)
күркәнән (ablative singular)
күркәләрҙән (ablative plural)

From *körkä (“turkey”), perhaps related to Proto-Turkic *körtük (“woodcock; turkey; blackcock”).
Cognate with
Kazakh күркетауық (kürketauyq, “turkey”),
Tatar күркә (kürkä, “turkey”),
Uzbek kurka (“turkey”),
Uyghur كۈركە (kürke, “turkey”).


ҡош-ҡорт

qoş-qort (romanization)
ҡош-ҡорт (absolute singular-only)
ҡош-ҡорттоң (definite genitive singular-only)
ҡош-ҡортҡа (dative singular-only)
ҡош-ҡортто (accusative definite singular-only)
ҡош-ҡортта (locative singular-only)
ҡош-ҡорттан (ablative singular-only)

[ˈqʊ̞ʂˌqʊ̞ɾt]

From ҡош (qoş, “bird”) + ҡорт (qort, “worm”).
Cognate with Kyrgyz кушкурт (kuşkurt, “the animal world, wild animals”).

Тап шундай берәҙәк эттәр ваҡ мал һәм ҡош-ҡорт өсөн генә түгел, кеше өсөн дә хәүефле.

poultry, domestic fowl raised for eggs and meat


тумыртҡа

head

тумыртҡа • (tumırtqa)

ba-noun

тумыртҡа • (tumırtqa)

tumırtqa (romanization)
тумыртҡа (absolute singular)
тумыртҡалар (absolute plural)
тумыртҡаның (definite genitive singular)
тумыртҡаларҙың (definite genitive plural)
тумыртҡаға (dative singular)
тумыртҡаларға (dative plural)
тумыртҡаны (accusative definite singular)
тумыртҡаларҙы (accusative definite plural)
тумыртҡала (locative singular)
тумыртҡаларҙа (locative plural)
тумыртҡанан (ablative singular)
тумыртҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

тумыртҡаларҙың

тумыртҡаларға

тумыртҡаларҙы

тумыртҡаларҙа

тумыртҡаларҙан

Cognate with Southern Altai томуртка (tomurtka, “woodpecker”), Khakas тобырғы (tobırğı, “woodpecker”), perhaps also Tuvan торга (torga, “woodpecker”).
Perhaps derived from the verb *tomur-, as attested in Khakas тобырарға (tobırarğa, “go through, pierce”).


күгәрсен

head

күгәрсен • (kügərsen)

ba-noun

күгәрсен • (kügərsen)

kügərsen (romanization)
күгәрсен (absolute singular)
күгәрсендәр (absolute plural)
күгәрсендең (definite genitive singular)
күгәрсендәрҙең (definite genitive plural)
күгәрсенгә (dative singular)
күгәрсендәргә (dative plural)
күгәрсенде (accusative definite singular)
күгәрсендәрҙе (accusative definite plural)
күгәрсендә (locative singular)
күгәрсендәрҙә (locative plural)
күгәрсендән (ablative singular)
күгәрсендәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күгәрсендәрҙең

күгәрсендәргә

күгәрсендәрҙе

күгәрсендәрҙә

күгәрсендәрҙән

From Proto-Turkic *kȫkerčin (“dove, pigeon”).


шыршы

head

шыршы • (şırşı)

ba-noun

шыршы • (şırşı)

şırşı (romanization)
шыршы (absolute singular)
шыршылар (absolute plural)
шыршының (definite genitive singular)
шыршыларҙың (definite genitive plural)
шыршыға (dative singular)
шыршыларға (dative plural)
шыршыны (accusative definite singular)
шыршыларҙы (accusative definite plural)
шыршыла (locative singular)
шыршыларҙа (locative plural)
шыршынан (ablative singular)
шыршыларҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakalpak, Kazakh шырша (şyrşa),
Nogai шыршы (şırşı),
Tatar чыршы (çırşı),
Tofa шырыш (šïrïš, “alder”),
Chuvash чӑрӑш (čărăš).
This term exhibits an areal distribution, limited to Nogai-Kypchak and Volga-Ural region.

cog

Nogai шыршы (şırşı)

Tatar чыршы (çırşı)

Шыршы башына ҡатырғанан ҡырҡып ҡыҙыл йондоҙ ҡуйҙыҡ.

We put a red star cut from cardboard on top of the Christmas tree.

Şırşı başına qatırğanan qırqıp qıźıl yondoź quyźıq.


тәмәке

head

тәмәке • (təməke)

ba-noun

тәмәке • (təməke)

təməke (romanization)
тәмәке (absolute singular-only)
тәмәкенең (definite genitive singular-only)
тәмәке (dative singular-only)
тәмәкене (accusative definite singular-only)
тәмәкелә (locative singular-only)
тәмәкенән (ablative singular-only)

From Persian تنباکو (tanbâko, “tobacco”), from Arabic طَبَاق (ṭabāq, “a type of medicinal herb”) and/or طُبَاق (ṭubāq, “(same)”), or via Russian таба́к (tabák, “tobacco”), from the same source.
Cognate with Kazakh темекі (temekı), Nogai тамеке (tameke), Kyrgyz тамеки (tameki), Uzbek tamaki, Turkmen temmäki, Azerbaijani tənbəki, etc.

der

Тәмәке тартыу.


сөгөлдөр

head

сөгөлдөр • (sögöldör)

ba-noun

сөгөлдөр • (sögöldör)

sögöldör (romanization)
сөгөлдөр (absolute singular-only)
сөгөлдөрҙөң (definite genitive singular-only)
сөгөлдөргә (dative singular-only)
сөгөлдөрҙө (accusative definite singular-only)
сөгөлдөрҙә (locative singular-only)
сөгөлдөрҙән (ablative singular-only)

[sʏ̞.ɡʏ̞l.ˈdʏ̞ɾ]

From Persian چغندر (čoğondar, “beet”).
Cognate with Tatar чөгендер (çögender), Karachay-Balkar чюгюндюр (çügündür), Turkmen şuğundyr (“beet”).

Сөгөлдөр һабағы.

Сөгөлдөр шәкәре ҡамыштыҡынан эрерәк тә, һарыраҡ та.

Beet sugar is coarser and more yellow than cane (sugar).

Sögöldör şəkəre qamıştıqınan ererək tə, harıraq ta.


сыйырсыҡ

head

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

ba-noun

сыйырсыҡ • (sıyırsıq)

sıyırsıq (romanization)
сыйырсыҡ (absolute singular)
сыйырсыҡтар (absolute plural)
сыйырсыҡтың (definite genitive singular)
сыйырсыҡтарҙың (definite genitive plural)
сыйырсыҡҡа (dative singular)
сыйырсыҡтарға (dative plural)
сыйырсыҡты (accusative definite singular)
сыйырсыҡтарҙы (accusative definite plural)
сыйырсыҡта (locative singular)
сыйырсыҡтарҙа (locative plural)
сыйырсыҡтан (ablative singular)
сыйырсыҡтарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

сыйырсыҡтарҙың

сыйырсыҡтарға

сыйырсыҡтарҙы

сыйырсыҡтарҙа

сыйырсыҡтарҙан

From Proto-Turkic *sïgïrčïk (“starling”).
Cognate with
Tatar сыерчык (sıyerçıq),
Kyrgyz чыйырчык (cıyırcık),
Crimean Tatar sıyırcıq,
Southern Altai сыгырчык (sïgïrčïk, “cricket”),
Azerbaijani sığırçın,
Turkish sığırcık,
Chuvash шӑнкӑрч (šănk̬ărč, “starling”),
etc.


еләк

head

еләк • (yelək)

ba-noun

еләк • (yelək)

yelək (romanization)
еләк (absolute singular)
еләктәр (absolute plural)
еләктең (definite genitive singular)
еләктәрҙең (definite genitive plural)
еләккә (dative singular)
еләктәргә (dative plural)
еләкте (accusative definite singular)
еләктәрҙе (accusative definite plural)
еләктә (locative singular)
еләктәрҙә (locative plural)
еләктән (ablative singular)
еләктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *yegelek (“berry”).
Immediately cognate with
Southern Altai јилек (ǰilek),
Tatar җиләк (ciläk),
Kazakh жидек (jidek),
Karachay-Balkar джилек (cilek), Khakas чистек (çistek).
Compare also Armenian ելակ (elak), a Turkic borrowing.


емеш

head

емеш • (yemeş)

ba-noun

емеш • (yemeş)

yemeş (romanization)
емеш (absolute singular)
емештәр (absolute plural)
емештең (definite genitive singular)
емештәрҙең (definite genitive plural)
емешкә (dative singular)
емештәргә (dative plural)
емеште (accusative definite singular)
емештәрҙе (accusative definite plural)
емештә (locative singular)
емештәрҙә (locative plural)
емештән (ablative singular)
емештәрҙән (ablative plural)

From Common Turkic *yemiš (“fruit”), from Proto-Turkic *yẹ̄miĺč (“fruit”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jemiš, “fruit”);
Tatar җимеш (cimeş),
Kyrgyz жемиш (jemiş),
Southern Altai јемиш (ǰemiš) / јумуш (ǰumuš),
Kazakh жеміс (jemıs),
Khakas ниміс (nimìs),
Azerbaijani, Crimean Tatar, Turkish yemiş,
Chuvash ҫимӗҫ (śimĕś, “fruit”).
Compare also Hungarian gyümölcs (“fruit”), a Turkic borrowing.


бөжәк

head

бөжәк • (böjək)

ba-noun

бөжәк • (böjək)

böjək (romanization)
бөжәк (absolute singular)
бөжәктәр (absolute plural)
бөжәктең (definite genitive singular)
бөжәктәрҙең (definite genitive plural)
бөжәккә (dative singular)
бөжәктәргә (dative plural)
бөжәкте (accusative definite singular)
бөжәктәрҙе (accusative definite plural)
бөжәктә (locative singular)
бөжәктәрҙә (locative plural)
бөжәктән (ablative singular)
бөжәктәрҙән (ablative plural)

From *bȫgček, where -ček is a diminutive suffix, from Proto-Turkic *bȫg (“insect”).
Cognate with
Tatar бөҗәк (böcäk, “insect”),
Kazakh бөжек (böjek, “insect”),
Azerbaijani böcək,
Turkmen möjek,
Crimean Tatar böcek, Turkish böcek (“insect”), etc.

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
The bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Гәрәбә эсендә һаҡланып ҡалған бороңғо бөжәктәрҙе өйрәнеү.

The study of ancient insects preserved within amber.

Gərəbə esendə haqlanıp qalğan boroñğo böjəktərźe öyrənew.


ҡәләмфер

head

ҡәләмфер • (qələmfer)

ba-noun

ҡәләмфер • (qələmfer)

qələmfer (romanization)
ҡәләмфер (absolute singular-only)
ҡәләмферҙең (definite genitive singular-only)
ҡәләмфергә (dative singular-only)
ҡәләмферҙе (accusative definite singular-only)
ҡәләмферҙә (locative singular-only)
ҡәләмферҙән (ablative singular-only)
ҡәнәфер (alternative)


кишер

head

кишер • (kişer)

ba-noun

кишер • (kişer)

kişer (romanization)
кишер (absolute singular-only)
кишерҙең (definite genitive singular-only)
кишергә (dative singular-only)
кишерҙе (accusative definite singular-only)
кишерҙә (locative singular-only)
кишерҙән (ablative singular-only)

From Persian گزر (gazar).
Cognate with Turkmen käşir, Tatar кишер (kişer).

Кишер түтәле.

Кишер һуты.


бәрәңге

head

бәрәңге • (bərəñge)

ba-noun

бәрәңге • (bərəñge)

bərəñge (romanization)
бәрәңге (absolute singular)
бәрәңгеләр (absolute plural)
бәрәңгенең (definite genitive singular)
бәрәңгеләрҙең (definite genitive plural)
бәрәңгегә (dative singular)
бәрәңгеләргә (dative plural)
бәрәңгене (accusative definite singular)
бәрәңгеләрҙе (accusative definite plural)
бәрәңгелә (locative singular)
бәрәңгеләрҙә (locative plural)
бәрәңгенән (ablative singular)
бәрәңгеләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәрәңгеләрҙең

бәрәңгеләргә

бәрәңгеләрҙе

бәрәңгеләрҙә

бәрәңгеләрҙән

[bæ.ræŋˈɡɪ̞]


шалҡан

head

шалҡан • (şalqan)

ba-noun

шалҡан • (şalqan)

şalqan (romanization)
шалҡан (absolute singular-only)
шалҡандың (definite genitive singular-only)
шалҡанға (dative singular-only)
шалҡанды (accusative definite singular-only)
шалҡанда (locative singular-only)
шалҡандан (ablative singular-only)

From Persian شلغم (šalğam, “turnip”).
Cognate with Kazakh шалқан (şalqan), Southern Altai чалкан (čalkan), Khakas салғын (salğın),
Turkmen, Turkish şalgam (“turnip”).


һайыҫҡан

head

һайыҫҡан • (hayıśqan)

ba-noun

һайыҫҡан • (hayıśqan)

hayıśqan (romanization)
һайыҫҡан (absolute singular)
һайыҫҡандар (absolute plural)
һайыҫҡандың (definite genitive singular)
һайыҫҡандарҙың (definite genitive plural)
һайыҫҡанға (dative singular)
һайыҫҡандарға (dative plural)
һайыҫҡанды (accusative definite singular)
һайыҫҡандарҙы (accusative definite plural)
һайыҫҡанда (locative singular)
һайыҫҡандарҙа (locative plural)
һайыҫҡандан (ablative singular)
һайыҫҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һайыҫҡандарҙың

һайыҫҡандарға

һайыҫҡандарҙы

һайыҫҡандарҙа

һайыҫҡандарҙан

From Proto-Turkic *sagïsgan (“magpie”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (sağïzğan, “magpie”);
Tatar саескан (sayeskan),
Kazakh сауысқан (sauysqan),
Kyrgyz сагызган (sagızgan),
Southern Altai саҥыскан (saŋïskan),
Uyghur سېغىزخان (sëghizxan),
Khakas саасхан (saasxan),
Shor саасқан,
Crimean Tatar savusqan,
Turkish saksağan,
Azerbaijani sağsağan (“magpie”), etc.

cog

Shor саасқан


ҡарға

head

ҡарға • (qarğa)

ba-noun

ҡарға • (qarğa)

qarğa (romanization)
ҡарға (absolute singular)
ҡарғалар (absolute plural)
ҡарғаның (definite genitive singular)
ҡарғаларҙың (definite genitive plural)
ҡарғаға (dative singular)
ҡарғаларға (dative plural)
ҡарғаны (accusative definite singular)
ҡарғаларҙы (accusative definite plural)
ҡарғала (locative singular)
ҡарғаларҙа (locative plural)
ҡарғанан (ablative singular)
ҡарғаларҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *karga (“crow”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qarğa, “crow”);
Tatar карга (qarga),
Kazakh қарға (qarğa),
Shor қарға,
Kyrgyz карга (karga),
Uzbek qargʻa,
Uyghur قاغا (qagha),
Turkish karga,
Azerbaijani qarğa (“crow”), etc.

cog

ba:Ҡара ҡарға


ҡарлуғас

head

ҡарлуғас • (qarluğas)

ba-noun

ҡарлуғас • (qarluğas)

qarluğas (romanization)
ҡарлуғас (absolute singular)
ҡарлуғастар (absolute plural)
ҡарлуғастың (definite genitive singular)
ҡарлуғастарҙың (definite genitive plural)
ҡарлуғасҡа (dative singular)
ҡарлуғастарға (dative plural)
ҡарлуғасты (accusative definite singular)
ҡарлуғастарҙы (accusative definite plural)
ҡарлуғаста (locative singular)
ҡарлуғастарҙа (locative plural)
ҡарлуғастан (ablative singular)
ҡарлуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарлуғастарҙың

ҡарлуғастарға

ҡарлуғастарҙы

ҡарлуғастарҙа

ҡарлуғастарҙан

[qɑɾ.ɫʊ.ˈʁɑs]

From Proto-Turkic *karlïgač (“swallow”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (qarlïğač, “swallow”);
Kazakh қарлығаш (qarlyğaş, “swallow”), Kyrgyz кардыгач (kardıgac, “swift (bird)”), Shor қарлығаш (“swallow”),
Crimean Tatar qarılğaç,
Uzbek qaldirg'och,
Uyghur قالغاچ (qalghach),
Turkish kırlangıç (“swallow”).

cog

Ҡарлуғас түбән осһа – ямғыр булыр, бейектә осһа – аяҙытыр.
Qarluğas töbən usha – yamğır bolır, biyiktə usha – ayaðıtır.
If a swallow flies low, it will rain, if (it) flies high, the weather will clear up.


һандуғас

head

һандуғас • (handuğas)

ba-noun

һандуғас • (handuğas)

handuğas (romanization)
һандуғас (absolute singular)
һандуғастар (absolute plural)
һандуғастың (definite genitive singular)
һандуғастарҙың (definite genitive plural)
һандуғасҡа (dative singular)
һандуғастарға (dative plural)
һандуғасты (accusative definite singular)
һандуғастарҙы (accusative definite plural)
һандуғаста (locative singular)
һандуғастарҙа (locative plural)
һандуғастан (ablative singular)
һандуғастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һандуғастарҙың

һандуғастарға

һандуғастарҙы

һандуғастарҙа

һандуғастарҙан

Compare
Karakhanid [script needed] (sanduwač, “nightingale”);
Tatar сандугач (sanduğaç, “nightingale”),
Kazakh сандуғаш (sanduğaş, “whitethroat, Sylvia communis”), Southern Altai саңдығаш (“wagtail, Motacillidae spp.”), etc.
No universally accepted etymology exists.
According to one of the versions, was borrowed from Sogdian *zand(u)wa:č "having a melodic voice", in which *zand "song".

cog

Һәр урмандың үҙ һандуғасы, һәр ауылдың үҙ гармунсыһы бар. (A saying.)

Each forest has its own nightingale, each village has its own garmon player.

Hər urmandıñ üź handuğası, hər awıldıñ üź garmunsıhı bar.


былбыл

head

былбыл • (bılbıl)

ba-noun

былбыл • (bılbıl)

bılbıl (romanization)
былбыл (absolute singular)
былбылдар (absolute plural)
былбылдың (definite genitive singular)
былбылдарҙың (definite genitive plural)
былбылға (dative singular)
былбылдарға (dative plural)
былбылды (accusative definite singular)
былбылдарҙы (accusative definite plural)
былбылда (locative singular)
былбылдарҙа (locative plural)
былбылдан (ablative singular)
былбылдарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

былбылдарҙың

былбылдарҙан

From Persian بلبل or from Arabic بلبل (“nightingale, bulbul”).
Cognate with
Uzbek bulbul,
Turkish bülbül (“nightingale”), etc.


бөркөт

head

бөркөт • (börköt)

ba-noun

бөркөт • (börköt)

börköt (romanization)
бөркөт (absolute singular)
бөркөттәр (absolute plural)
бөркөттөң (definite genitive singular)
бөркөттәрҙең (definite genitive plural)
бөркөткә (dative singular)
бөркөттәргә (dative plural)
бөркөттө (accusative definite singular)
бөркөттәрҙе (accusative definite plural)
бөркөттә (locative singular)
бөркөттәрҙә (locative plural)
бөркөттән (ablative singular)
бөркөттәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бөркөттәрҙең

бөркөттәрҙән

From Proto-Turkic *bürküt (“eagle”). Compare Russian беркут (berkut), a Turkic borrowing.


ыласын

head

ыласын • (ılasın)

ba-noun

ыласын • (ılasın)

ılasın (romanization)
ыласын (absolute singular)
ыласындар (absolute plural)
ыласындың (definite genitive singular)
ыласындарҙың (definite genitive plural)
ыласынға (dative singular)
ыласындарға (dative plural)
ыласынды (accusative definite singular)
ыласындарҙы (accusative definite plural)
ыласында (locative singular)
ыласындарҙа (locative plural)
ыласындан (ablative singular)
ыласындарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ыласындарҙың

ыласындарҙан

[ɯ̞.ɫɑ.ˈsɯ̞n]

From *lačïn (“falcon”), with a prosthetic vowel in Bashkir.
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (lačïn, “Falco peregrinus”);
Kazakh лашын (laşyn), Kyrgyz ылаачын (ılaacın), Southern Altai ылаачын (ïlaačïn), Shor лачын, Uzbek lochin (“falcon”), etc.

cog

ba:Ыласындар


ҡәһүә

head

ҡәһүә • (qəhwə)

ba-noun

ҡәһүә • (qəhwə)

qəhwə (romanization)
ҡәһүә (absolute singular-only)
ҡәһүәнең (definite genitive singular-only)
ҡәһүә (dative singular-only)
ҡәһүәне (accusative definite singular-only)
ҡәһүәлә (locative singular-only)
ҡәһүәнән (ablative singular-only)


шоңҡар

head

шоңҡар • (şoñqar)

ba-noun

шоңҡар • (şoñqar)

şoñqar (romanization)
шоңҡар (absolute singular)
шоңҡарҙар (absolute plural)
шоңҡарҙың (definite genitive singular)
шоңҡарҙарҙың (definite genitive plural)
шоңҡарға (dative singular)
шоңҡарҙарға (dative plural)
шоңҡарҙы (accusative definite singular)
шоңҡарҙарҙы (accusative definite plural)
шоңҡарҙа (locative singular)
шоңҡарҙарҙа (locative plural)
шоңҡарҙан (ablative singular)
шоңҡарҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

шоңҡарҙарҙың

шоңҡарҙарҙан

From *šuŋqar (“falco”), probably from a Mongolic source, compare Mongolian шонхор (šonxor, “falco”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (šuŋqar, “Falco gyrfalco”);
Tatar шоңкар (şoñkar, “falcon”),
Kazakh сұңқар (sūñqar, “falcon”),
Kyrgyz шумкар (şumkar, “Falco rusticolus”),
Uzbek shunqor (“Falco rusticolus”).
Further, the mentioned Mongolic archetype may have been borrowed from a Turkic source, compare
Old Uyghur [script needed] (soŋqur, “Falco gyrfalco”).


кәкүк

head

кәкүк • (kəkük)

ba-noun

кәкүк • (kəkük)

kəkük (romanization)
кәкүк (absolute singular)
кәкүктәр (absolute plural)
кәкүктең (definite genitive singular)
кәкүктәрҙең (definite genitive plural)
кәкүккә (dative singular)
кәкүктәргә (dative plural)
кәкүкте (accusative definite singular)
кәкүктәрҙе (accusative definite plural)
кәкүктә (locative singular)
кәкүктәрҙә (locative plural)
кәкүктән (ablative singular)
кәкүктәрҙән (ablative plural)

Of onomatopoeic origin.
Compare to
Khakas кекӱӱк (keküük, “cuckoo”).


кәзә

head

кәзә • (kəzə)

ba-noun

кәзә • (kəzə)

kəzə (romanization)
кәзә (absolute singular)
кәзәләр (absolute plural)
кәзәнең (definite genitive singular)
кәзәләрҙең (definite genitive plural)
кәзәгә (dative singular)
кәзәләргә (dative plural)
кәзәне (accusative definite singular)
кәзәләрҙе (accusative definite plural)
кәзәлә (locative singular)
кәзәләрҙә (locative plural)
кәзәнән (ablative singular)
кәзәләрҙән (ablative plural)

From *keči (goat).
Compare
Karakhanid [script needed] (keči, “goat”);
Tatar кәҗә (käcä, “goat”),
Turkish keçi (“goat”),
Turkmen geçi (“goat”).
However, the voiced -z- in Bashkir remains unexplained. Could also be borrowed from or influenced by Russian коза́ (kozá, “goat”).

cog

Күрше ҡатындан кәзә һөтө һатып алам.

I buy goat milk from the neighbor woman.


күбәләк

head

күбәләк • (kübələk)

ba-noun

күбәләк • (kübələk)

kübələk (romanization)
күбәләк (absolute singular)
күбәләктәр (absolute plural)
күбәләктең (definite genitive singular)
күбәләктәрҙең (definite genitive plural)
күбәләккә (dative singular)
күбәләктәргә (dative plural)
күбәләкте (accusative definite singular)
күбәләктәрҙе (accusative definite plural)
күбәләктә (locative singular)
күбәләктәрҙә (locative plural)
күбәләктән (ablative singular)
күбәләктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

күбәләктәрҙең

күбәләктәргә

күбәләктәрҙе

күбәләктәрҙә

күбәләктәрҙән

From Proto-Turkic *kepelek (“butterfly”).
Cognate with
Kazakh көбелек (köbelek),
Kyrgyz көпөлөк (köpölök),
Uzbek kapalak,
Turkish kelebek,
Southern Altai кӧбӧлӧк (köbölök), etc.


серәкәй

head

серәкәй • (serəkəy)

ba-noun

серәкәй • (serəkəy)

serəkəy (romanization)
серәкәй (absolute singular)
серәкәйҙәр (absolute plural)
серәкәйҙең (definite genitive singular)
серәкәйҙәрҙең (definite genitive plural)
серәкәйгә (dative singular)
серәкәйҙәргә (dative plural)
серәкәйҙе (accusative definite singular)
серәкәйҙәрҙе (accusative definite plural)
серәкәйҙә (locative singular)
серәкәйҙәрҙә (locative plural)
серәкәйҙән (ablative singular)
серәкәйҙәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

серәкәйҙәрҙең

серәкәйҙәргә

серәкәйҙәрҙе

серәкәйҙәрҙә

серәкәйҙәрҙән

Cognate with
Tatar черки (çerki),
Kazakh шіркей (şırkei),
Kyrgyz чиркей (cirkey),
Crimean Tatar çirkiy (“mosquito”)
.

ba:Серәкәйҙәр


себен

seben (romanization)
себен (absolute singular)
себендәр (absolute plural)
себендең (definite genitive singular)
себендәрҙең (definite genitive plural)
себенгә (dative singular)
себендәргә (dative plural)
себенде (accusative definite singular)
себендәрҙе (accusative definite plural)
себендә (locative singular)
себендәрҙә (locative plural)
себендән (ablative singular)
себендәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *čï̄pïn (“fly”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (čibin, “fly”);
Kazakh шыбын (şybyn),
Kyrgyz чымын (cımın),
Karachay-Balkar чибин (çibin),
Uzbek chivin,
Crimean Tatar çibin,
Azerbaijani çibin,
Turkish cibin (“fly”), etc.

cog

Бал себенде, яҡшы hүҙ әҙәмде берләштерә.

Honey (brings together) flies, a good word unites people.

Bal sebende, yaqşı hüź əźəmde berləşterə.


бал ҡорто

[ˈbɑɫ.qʊ̞ɾˌtʊ̞]

Composed of бал (bal, “honey”) + ҡорт (qort, “insect”).
Cognate with Crimean Tatar balqurt (“bee”).

Бал ҡорто – ғәжәп аҡыллы, бик егәрле бөжәк.
Bal qorto – ğəjəp aqıllı, bik yegərle böjək.
Honey bee is an amazingly intelligent (and) very hard-working insect.

Умарталарҙан бал менән бергә инә һөтө, бал ҡорто ағыуы һәм елеме алына.

Alongside with honey, royal jelly, honey bee venom and propolis is taken out of beehives.

Umartalarźan bal menən bergə inə hötö, bal qorto ağıwı həm yeleme alına.

Бал ҡорттары күҙәнәктәрҙе өс төрлө яһай.

Honey bees make three types of honeycombs.

Bal qorttarı küźənəktərźe ös törlö yahay.

ba:бал ҡорто


ҡорт

qort (romanization)
ҡорт (absolute singular)
ҡорттар (absolute plural)
ҡорттоң (definite genitive singular)
ҡорттарҙың (definite genitive plural)
ҡортҡа (dative singular)
ҡорттарға (dative plural)
ҡортто (accusative definite singular)
ҡорттарҙы (accusative definite plural)
ҡортта (locative singular)
ҡорттарҙа (locative plural)
ҡорттан (ablative singular)
ҡорттарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kūrt (“worm; wolf”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (qurt, “worm”),
Karakhanid [script needed] (qurt, “wolf”);
Kazakh құрт (qūrt, “worm”),
Kyrgyz курт (kurt, “worm”),
Uzbek qurt (“worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Khakas хурт (xurt, “worm”),
Tuvan курт (kurt, “worm”),
Azerbaijani qurd (“wolf; worm”),
Turkish kurt (“wolf; maggot”), etc.


ҡырмыҫҡа

head

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

ba-noun

ҡырмыҫҡа • (qırmıśqa)

qırmıśqa (romanization)
ҡырмыҫҡа (absolute singular)
ҡырмыҫҡалар (absolute plural)
ҡырмыҫҡаның (definite genitive singular)
ҡырмыҫҡаларҙың (definite genitive plural)
ҡырмыҫҡаға (dative singular)
ҡырмыҫҡаларға (dative plural)
ҡырмыҫҡаны (accusative definite singular)
ҡырмыҫҡаларҙы (accusative definite plural)
ҡырмыҫҡала (locative singular)
ҡырмыҫҡаларҙа (locative plural)
ҡырмыҫҡанан (ablative singular)
ҡырмыҫҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡырмыҫҡаларҙың

ҡырмыҫҡаларға

ҡырмыҫҡаларҙы

ҡырмыҫҡаларҙа

ҡырмыҫҡаларҙан

From Proto-Turkic *kumursga (“ant”).
The hyperthetis in Bashkir (qumursqa -> qïrmïθqa) dilutes the cluster of three consonants - this innovation it is shared by Tatar кырмыска (qırmıska) and Crimean Tatar qırmısqa.

Мәҙәк итеп ҡарап торҙом кескәй генә ҡырмыҫҡаға: йөк кутәреп сығып бара Азиянан Европаға. (Mustai Karim)

With amusement I watched a small ant: lifting a load, it's crossing from Asia to Europe.

Məźək itep qarap torźom keskəy genə qırmıśqağa: yök kutərep sığıp bara Aziyanan Yevropağa.


бөрсә

head

бөрсә • (börsə)

ba-noun

бөрсә • (börsə)

börsə (romanization)
бөрсә (absolute singular)
бөрсәләр (absolute plural)
бөрсәнең (definite genitive singular)
бөрсәләрҙең (definite genitive plural)
бөрсәгә (dative singular)
бөрсәләргә (dative plural)
бөрсәне (accusative definite singular)
бөрсәләрҙе (accusative definite plural)
бөрсәлә (locative singular)
бөрсәләрҙә (locative plural)
бөрсәнән (ablative singular)
бөрсәләрҙән (ablative plural)

From *bürče, which appears to be a diminutive form derived from Proto-Turkic *bürge (“flea”).
Immediately cognate with
Tatar бөрчә (börçä),
Kumyk, Karachay-Balkar бюрче (bürçe, “flea”).


миләүшә

head

миләүшә • (miləwşə)

ba-noun

миләүшә • (miləwşə)

miləwşə (romanization)
миләүшә (absolute singular)
миләүшәләр (absolute plural)
миләүшәнең (definite genitive singular)
миләүшәләрҙең (definite genitive plural)
миләүшәгә (dative singular)
миләүшәләргә (dative plural)
миләүшәне (accusative definite singular)
миләүшәләрҙе (accusative definite plural)
миләүшәлә (locative singular)
миләүшәләрҙә (locative plural)
миләүшәнән (ablative singular)
миләүшәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

миләүшәләрҙең

миләүшәләргә

миләүшәләрҙе

миләүшәләрҙә

миләүшәләрҙән

From Persian بنفشه (banafše, “violet”).
Cognate with
Kumyk мелевше (melewşe, “violet”),
Turkish menekşe (“violet”).

ba:Ала миләүшә


селән

head

селән • (selən)

ba-noun

селән • (selən)

selən (romanization)
селән (absolute singular)
селәндәр (absolute plural)
селәндең (definite genitive singular)
селәндәрҙең (definite genitive plural)
селәнгә (dative singular)
селәндәргә (dative plural)
селәнде (accusative definite singular)
селәндәрҙе (accusative definite plural)
селәндә (locative singular)
селәндәрҙә (locative plural)
селәндән (ablative singular)
селәндәрҙән (ablative plural)

Cognate with
Khakas сӱлен (sülen, “heron”).


болан

bolan (romanization)
болан (absolute singular)
боландар (absolute plural)
боландың (definite genitive singular)
боландарҙың (definite genitive plural)
боланға (dative singular)
боландарға (dative plural)
боланды (accusative definite singular)
боландарҙы (accusative definite plural)
боланда (locative singular)
боландарҙа (locative plural)
боландан (ablative singular)
боландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bulan (“elk, Alces alces”).
Cognate with
Kazakh бұлан (būlan, “elk”),
Khakas пулан (pulan, “elk”),
Tuvan булан (bulan, “elk”).

inh

(Eastern Bashkir) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


мышы

head

мышы • (mışı)

ba-noun

мышы • (mışı)

mışı (romanization)
мышы (absolute singular)
мышылар (absolute plural)
мышының (definite genitive singular)
мышыларҙың (definite genitive plural)
мышыға (dative singular)
мышыларға (dative plural)
мышыны (accusative definite singular)
мышыларҙы (accusative definite plural)
мышыла (locative singular)
мышыларҙа (locative plural)
мышынан (ablative singular)
мышыларҙан (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic or Ugric) source: compare Udmurt пожий (požij), Northern Mansi па̄сиг (pāsig, “young deer”) (both ultimately from Proto-Indo-European *péḱu (“cattle”)).
Cognate with Tatar поши (poşi, “Alces alces”).

cog

(zoology) moose (U.S.), elk (British), Alces alces


кеш

keş (romanization)
кеш (absolute singular)
кештәр (absolute plural)
кештең (definite genitive singular)
кештәрҙең (definite genitive plural)
кешкә (dative singular)
кештәргә (dative plural)
кеште (accusative definite singular)
кештәрҙе (accusative definite plural)
кештә (locative singular)
кештәрҙә (locative plural)
кештән (ablative singular)
кештәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *kīĺ (“sable”).
Cognate with Old Uyghur [script needed] (kiš, “sable”); Kyrgyz киш (kiş, “sable”), Tuvan киш (kiş, “sable”), Yakut киис (kiis, “sable”), etc.

Martes zibellina
Martes zibellina#Translingual


ҡарағай

head

ҡарағай • (qarağay)

ba-noun

ҡарағай • (qarağay)

qarağay (romanization)
ҡарағай (absolute singular)
ҡарағайҙар (absolute plural)
ҡарағайҙың (definite genitive singular)
ҡарағайҙарҙың (definite genitive plural)
ҡарағайға (dative singular)
ҡарағайҙарға (dative plural)
ҡарағайҙы (accusative definite singular)
ҡарағайҙарҙы (accusative definite plural)
ҡарағайҙа (locative singular)
ҡарағайҙарҙа (locative plural)
ҡарағайҙан (ablative singular)
ҡарағайҙарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағайҙарҙың

ҡарағайҙарға

ҡарағайҙарҙы

ҡарағайҙарҙа

ҡарағайҙарҙан

Ba-ҡарағай.ogg

From a Mongolic source according to Räsänen, see Middle Mongol *qaraɣai (“pine tree”).
Cognate with
Tatar карагай (qarağay, “larch tree”),
Khakas харағай (xarağay, “pine tree”),
Southern Altai карагай (karagay),
Shor, Kazakh қарағай (qarağai),
Karakalpak, Uzbek qarag'ay (“pine tree”),
Uyghur قارىغاي (qarighay, “pine, spruce”),
Kyrgyz карагай (karagay, “spruce”),
Karachay-Balkar къаракъай (qaraqay, “coniferous”).

cog

Сеймал ѳсѳн алыҫ йѳрѳйһѳ түгел — ҡарағай урманы ауыл янында уҡ шаулап тора.

You don't have to travel far for raw materials: a pine forest rustles right next to the village.


алмағас

head

алмағас • (almağas)

ba-noun

алмағас • (almağas)

almağas (romanization)
алмағас (absolute singular)
алмағастар (absolute plural)
алмағастың (definite genitive singular)
алмағастарҙың (definite genitive plural)
алмағасҡа (dative singular)
алмағастарға (dative plural)
алмағасты (accusative definite singular)
алмағастарҙы (accusative definite plural)
алмағаста (locative singular)
алмағастарҙа (locative plural)
алмағастан (ablative singular)
алмағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

алмағастарҙың

алмағастарға

алмағастарҙы

алмағастарҙа

алмағастарҙан

[ɑɫ.mɑˈʁ̞ɑs]

алма (alma, “apple”) + ағас (ağas, “tree”).

compound

Мәктәп баҡсаһында алмағастар сәскә ата.

Apple trees are blooming in the school garden.


ҡарағас

head

ҡарағас • (qarağas)

ba-noun

ҡарағас • (qarağas)

qarağas (romanization)
ҡарағас (absolute singular)
ҡарағастар (absolute plural)
ҡарағастың (definite genitive singular)
ҡарағастарҙың (definite genitive plural)
ҡарағасҡа (dative singular)
ҡарағастарға (dative plural)
ҡарағасты (accusative definite singular)
ҡарағастарҙы (accusative definite plural)
ҡарағаста (locative singular)
ҡарағастарҙа (locative plural)
ҡарағастан (ablative singular)
ҡарағастарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарағастарҙың

ҡарағастарға

ҡарағастарҙы

ҡарағастарҙа

ҡарағастарҙан

Probably from qara-yïgač (“black tree”) (see Proto-Turkic *kara (“black”) and *ïgač (“tree”)).
However, Rahmatullayev suggests for the Uzbek term a derivation from *qayïr (“"tree bark"; purportedly "hard, firm, solid"”) and *ïğač (“tree”)).
Cognate with
Kazakh қарағаш (qarağaş, “Ulmus carpinifolia”),
Uzbek qayragʻoch (“Ulmus carpinifolia”),
Uyghur قاراياغاچ (qarayaghach, “pine tree; spruce tree; elm tree”).


балан

balan (romanization)
балан (absolute singular)
баландар (absolute plural)
баландың (definite genitive singular)
баландарҙың (definite genitive plural)
баланға (dative singular)
баландарға (dative plural)
баланды (accusative definite singular)
баландарҙы (accusative definite plural)
баланда (locative singular)
баландарҙа (locative plural)
баландан (ablative singular)
баландарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *bạlgïn (“tamarisk; viburnum”).
Cognate with Uyghur بالان (balan, “viburnum”), Southern Altai балан (balan), Chulym пӓлӓн (“viburnum”).

inh

Балан бәлеше.

Viburnum opulus
Viburnum opulus#Translingual


ерек

yerek (romanization)
ерек (absolute singular)
еректәр (absolute plural)
еректең (definite genitive singular)
еректәрҙең (definite genitive plural)
ереккә (dative singular)
еректәргә (dative plural)
еректе (accusative definite singular)
еректәрҙе (accusative definite plural)
еректә (locative singular)
еректәрҙә (locative plural)
еректән (ablative singular)
еректәрҙән (ablative plural)

From Persian زرشک (zerešk, “barberry”) or, alternatively,
from Proto-Turkic *jẹrük (“alder; cedar”).
Cognate with
Karachay-Balkar джерк (cerk, “alder”), Southern Altai јӱрӱк (ǰürük, “cedar”).

Ерек төтөнөнә ыҫталған ҡорот.
Yerek tötönönə ıśtalğan qorot.
Qurut treated with alder smoke.


имән

head

имән • (imən)

ba-noun

имән • (imən)

imən (romanization)
имән (absolute singular)
имәндәр (absolute plural)
имәндең (definite genitive singular)
имәндәрҙең (definite genitive plural)
имәнгә (dative singular)
имәндәргә (dative plural)
имәнде (accusative definite singular)
имәндәрҙе (accusative definite plural)
имәндә (locative singular)
имәндәрҙә (locative plural)
имәндән (ablative singular)
имәндәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *imen (“oak”).
Cognate with Kazakh емен (emen, “oak”),
Uzbek eman (“oak”),
Uyghur ئېمەن (ëmen, “oak”),
etc.


муйыл

head

муйыл • (muyıl)

ba-noun

муйыл • (muyıl)

muyıl (romanization)
муйыл (absolute singular)
муйылдар (absolute plural)
муйылдың (definite genitive singular)
муйылдарҙың (definite genitive plural)
муйылға (dative singular)
муйылдарға (dative plural)
муйылды (accusative definite singular)
муйылдарҙы (accusative definite plural)
муйылда (locative singular)
муйылдарҙа (locative plural)
муйылдан (ablative singular)
муйылдарҙан (ablative plural)

From Middle Mongol, from Proto-Mongolic *moïl, compare Mongolian мойл (mojl, “prunus padus”).
Cognate with
Kazakh мойыл (moyıl),
Kyrgyz моюл (moyul),
Uyghur مويۇل (moyul, “prunus padus”).

Минең күңелем тыуған Уралымда ҡалды: муйыл сәскә атҡан туғайҙарҙы төшөмдә күреп йыш ҡына уянам.

My soul has remained in my native Urals: I often wake up dreaming of river meadows with bird cherries abloom.

Mineñ küñelem tıwğan Uralımda qaldı: muyıl səskə atqan tuğayźarźı töşömdə kürep yış qına uyanam.

bird cherry, hagberry, Prunus padus (tree, wood and berry)


балтырған

head

балтырған • (baltırğan)

ba-noun

балтырған • (baltırğan)

baltırğan (romanization)
балтырған (absolute singular-only)
балтырғандың (definite genitive singular-only)
балтырғанға (dative singular-only)
балтырғанды (accusative definite singular-only)
балтырғанда (locative singular-only)
балтырғандан (ablative singular-only)

[bɑɫ.tɯ̞rˈʁɑn]

Akin to Ottoman Turkish بالدران (baldıran, “hemlock”), Turkish baldıran (“hemlock”), Azerbaijani baldırğan (“hogweed”), Kazakh убалдырған (ubaldyrğan, “hemlock”), Tatar балтырган (baltırgan, “hogweed”), Chuvash пултӑран (pult̬ăran, “hogweed”), Khakas палтырған (paltırğan, “angelica; hogweed”).
Ultimately from Proto-Mongolic, reflected as Middle Mongol ᠪᠠᠯᠴᠢᠷᠭᠠᠨᠠ (balčirɣan-a, “false hellebore; angelica”), composed as ᠪᠠᠯᠴᠢᠷ (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix ᠭᠠᠨᠠ (-ɣana), Mongolian балчиргана (balčirgana, “false hellebore; angelica”), composed as балчир (balčir, “infant; young, tender, fresh, rank”) + plant name suffix -гана (-gana).

cog

ba:балтырған


әтәс

head

әтәс • (ətəs)

ba-noun

әтәс • (ətəs)

ətəs (romanization)
әтәс (absolute singular)
әтәстәр (absolute plural)
әтәстең (definite genitive singular)
әтәстәрҙең (definite genitive plural)
әтәскә (dative singular)
әтәстәргә (dative plural)
әтәсте (accusative definite singular)
әтәстәрҙе (accusative definite plural)
әтәстә (locative singular)
әтәстәрҙә (locative plural)
әтәстән (ablative singular)
әтәстәрҙән (ablative plural)

Cognate with Kazakh әтеш (äteş), Tatar әтәч (ätäç).


гөлйемеш

head

гөлйемеш • (gölyemeş)

ba-noun

гөлйемеш • (gölyemeş)

gölyemeş (romanization)
гөлйемеш (absolute singular-only)
гөлйемештең (definite genitive singular-only)
гөлйемешкә (dative singular-only)
гөлйемеште (accusative definite singular-only)
гөлйемештә (locative singular-only)
гөлйемештән (ablative singular-only)

[ɡʏ̞l.jɪ̞.ˈmɪ̞ʃ]

гөл (göl, “flower”) + емеш (yemeş, “fruit”).

compound

(botany) Rosa majalis, Rosa canina; dog rose


этморон

etmoron (romanization)
этморон (absolute singular-only)
этморондоң (definite genitive singular-only)
этморонға (dative singular-only)
этморондо (accusative definite singular-only)
этморонда (locative singular-only)
этморондан (ablative singular-only)

эт (et, “dog”) + морон (moron, “nose”).
Compare to
Old Uyghur [script needed] (it burun(u), “rosehip”);
Tatar эт борыны (et borını, “Rosa canina”), Kazakh итмұрын (itmūryn, “Rosa canina”), Khakas ит пурун (it purun, “Rosa canina”), Shor ит-пурну (“Rosa canina”), Northern Altai ит-бурну (it-burnu, “honeysuckle”).


әлморон

head

әлморон • (əlmoron)

ba-noun

әлморон • (əlmoron)

əlmoron (romanization)
әлморон (absolute singular-only)
әлморондоң (definite genitive singular-only)
әлморонға (dative singular-only)
әлморондо (accusative definite singular-only)
әлморонда (locative singular-only)
әлморондан (ablative singular-only)


йәшелсә

head

йәшелсә • (yəşelsə)

ba-noun

йәшелсә • (yəşelsə)

yəşelsə (romanization)
йәшелсә (absolute singular)
йәшелсәләр (absolute plural)
йәшелсәнең (definite genitive singular)
йәшелсәләрҙең (definite genitive plural)
йәшелсәгә (dative singular)
йәшелсәләргә (dative plural)
йәшелсәне (accusative definite singular)
йәшелсәләрҙе (accusative definite plural)
йәшелсәлә (locative singular)
йәшелсәләрҙә (locative plural)
йәшелсәнән (ablative singular)
йәшелсәләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

йәшелсәләрҙең

йәшелсәләргә

йәшелсәләрҙе

йәшелсәләрҙә

йәшелсәләрҙән

йәшел (yəşel) + -сә (-sə).
Compare to
Kyrgyz жашылча (jaşılca, “vegetables”).


саған

head

саған • (sağan)

ba-noun

саған • (sağan)

sağan (romanization)
саған (absolute singular)
сағандар (absolute plural)
сағандың (definite genitive singular)
сағандарҙың (definite genitive plural)
сағанға (dative singular)
сағандарға (dative plural)
сағанды (accusative definite singular)
сағандарҙы (accusative definite plural)
сағанда (locative singular)
сағандарҙа (locative plural)
сағандан (ablative singular)
сағандарҙан (ablative plural)


ҡарама

qarama (romanization)
ҡарама (absolute singular)
ҡарамалар (absolute plural)
ҡараманың (definite genitive singular)
ҡарамаларҙың (definite genitive plural)
ҡарамаға (dative singular)
ҡарамаларға (dative plural)
ҡараманы (accusative definite singular)
ҡарамаларҙы (accusative definite plural)
ҡарамала (locative singular)
ҡарамаларҙа (locative plural)
ҡараманан (ablative singular)
ҡарамаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡарамаларҙың

ҡарамаларҙан

Compare Chuvash хурама (hurama, “elm tree”).

Ҡарама олононан һут аҡһа, яҙғы һалҡындар бөтә.

If sap oozes from elm tree trunks, there will be no more spring frosts.

Qarama olononan hut aqha, yaźğı halqındar bötə.


миләш

head

миләш • (miləş)

ba-noun

миләш • (miləş)

miləş (romanization)
миләш (absolute singular)
миләштәр (absolute plural)
миләштең (definite genitive singular)
миләштәрҙең (definite genitive plural)
миләшкә (dative singular)
миләштәргә (dative plural)
миләште (accusative definite singular)
миләштәрҙе (accusative definite plural)
миләштә (locative singular)
миләштәрҙә (locative plural)
миләштән (ablative singular)
миләштәрҙән (ablative plural)

From a Uralic (most likely Permic) source; compare Udmurt палэзь (paleź, “rowan”) and Komi-Zyrian пелысь (pelyś, “rowan”).
Cognate with Tatar миләш (miläş, “rowan”).

Sorbus aucuparia
Sorbus aucuparia#Translingual

rowan (Sorbus aucuparia) or another tree of the Sorbus genus


мышар

head

мышар • (mışar)

ba-noun

мышар • (mışar)

mışar (romanization)
мышар (absolute singular)
мышарҙар (absolute plural)
мышарҙың (definite genitive singular)
мышарҙарҙың (definite genitive plural)
мышарға (dative singular)
мышарҙарға (dative plural)
мышарҙы (accusative definite singular)
мышарҙарҙы (accusative definite plural)
мышарҙа (locative singular)
мышарҙарҙа (locative plural)
мышарҙан (ablative singular)
мышарҙарҙан (ablative plural)

From a Ugric source; compare Northern Mansi пасяр (pasâr, “rowan”) (Sosva), Eastern Mansi пӓщәр (“rowan”) (Konda).
Cognate with Siberian Tatar мыцар (mïtsar, “rowan”).

rowan (Sorbus aucuparia) or other trees of the Sorbus genus.


тал

tal (romanization)
тал (absolute singular)
талдар (absolute plural)
талдың (definite genitive singular)
талдарҙың (definite genitive plural)
талға (dative singular)
талдарға (dative plural)
талды (accusative definite singular)
талдарҙы (accusative definite plural)
талда (locative singular)
талдарҙа (locative plural)
талдан (ablative singular)
талдарҙан (ablative plural)


уҫаҡ

head

уҫаҡ • (uśaq)

ba-noun

уҫаҡ • (uśaq)

uśaq (romanization)
уҫаҡ (absolute singular)
уҫаҡтар (absolute plural)
уҫаҡтың (definite genitive singular)
уҫаҡтарҙың (definite genitive plural)
уҫаҡҡа (dative singular)
уҫаҡтарға (dative plural)
уҫаҡты (accusative definite singular)
уҫаҡтарҙы (accusative definite plural)
уҫаҡта (locative singular)
уҫаҡтарҙа (locative plural)
уҫаҡтан (ablative singular)
уҫаҡтарҙан (ablative plural)

Compare to Southern Altai аспак (aspak, “aspen”).

Populus tremula
Populus tremula#Translingual


ауһаҡ

awhaq (romanization)
ауһаҡ (absolute singular)
ауһаҡтар (absolute plural)
ауһаҡтың (definite genitive singular)
ауһаҡтарҙың (definite genitive plural)
ауһаҡҡа (dative singular)
ауһаҡтарға (dative plural)
ауһаҡты (accusative definite singular)
ауһаҡтарҙы (accusative definite plural)
ауһаҡта (locative singular)
ауһаҡтарҙа (locative plural)
ауһаҡтан (ablative singular)
ауһаҡтарҙан (ablative plural)

(Eastern Bashkir) aspen, Populus tremula


умырзая

head

умырзая • (umırzaya)

ba-noun

умырзая • (umırzaya)

umırzaya (romanization)
умырзая (absolute singular)
умырзаялар (absolute plural)
умырзаяның (definite genitive singular)
умырзаяларҙың (definite genitive plural)
умырзаяҡа (dative singular)
умырзаяларға (dative plural)
умырзаяны (accusative definite singular)
умырзаяларҙы (accusative definite plural)
умырзаяла (locative singular)
умырзаяларҙа (locative plural)
умырзаянан (ablative singular)
умырзаяларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

умырзаяларҙың

умырзаяларға

умырзаяларҙы

умырзаяларҙа

умырзаяларҙан


бәшмәк

head

бәшмәк • (bəşmək)

ba-noun

бәшмәк • (bəşmək)

bəşmək (romanization)
бәшмәк (absolute singular)
бәшмәктәр (absolute plural)
бәшмәктең (definite genitive singular)
бәшмәктәрҙең (definite genitive plural)
бәшмәккә (dative singular)
бәшмәктәргә (dative plural)
бәшмәкте (accusative definite singular)
бәшмәктәрҙе (accusative definite plural)
бәшмәктә (locative singular)
бәшмәктәрҙә (locative plural)
бәшмәктән (ablative singular)
бәшмәктәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

бәшмәктәрҙең

бәшмәктәрҙән

Compare to
Tatar мәшкә (mäşkä), мәшкәк (mäşkäk, “mushroom, fungus”),
Southern Altai мешке (meške, “mushroom”),
Chulym мӓшкӓ (mäškä, “mushroom”),
Shor мешке (meške, “mushroom”),
Khakas миске (miske, “mushroom”).

cog

ba:Бәшмәктәр


тирәк

head

тирәк • (tirək)

ba-noun

тирәк • (tirək)

tirək (romanization)
тирәк (absolute singular)
тирәктәр (absolute plural)
тирәктең (definite genitive singular)
тирәктәрҙең (definite genitive plural)
тирәккә (dative singular)
тирәктәргә (dative plural)
тирәкте (accusative definite singular)
тирәктәрҙе (accusative definite plural)
тирәктә (locative singular)
тирәктәрҙә (locative plural)
тирәктән (ablative singular)
тирәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *dẹrek (“poplar”).
Derivation from Persian درخت (deraxt, “tree”) has also been suggested.
Cognate with Kazakh терек (terek), Kyrgyz терек (terek), Southern Altai терек (terek), Kumyk терек (terek, “tree”), Uzbek terak, Uyghur تېرەك (tërek), Khakas тирек (tirek), Chulym тӓрӓк (täräk, “poplar”), Shor терек, Tuvan терек (terek), Yakut тирэх (tireq, “poplar”), etc.

Тирәк мамығы.


ҡамыш

head

ҡамыш • (qamış)

ba-noun

ҡамыш • (qamış)

qamış (romanization)
ҡамыш (absolute singular-only)
ҡамыштың (definite genitive singular-only)
ҡамышҡа (dative singular-only)
ҡамышты (accusative definite singular-only)
ҡамышта (locative singular-only)
ҡамыштан (ablative singular-only)

From Volga Turki قامش (qamış, “reed”), from Proto-Turkic *kamïĺ (“reed”).

Күлде ҡамыш матурлай, ирҙе намыҫ матурлай.

Cattail makes a lake nice, honor makes a man handsome.

Külde qamış maturlay, irźe namıś maturlay.

Кәмә ҡамышҡа терәлеп туҡтаны.

The boat got caught in the cattail and stopped.


һуҡыр сысҡан

head

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

ba-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡан • (huqır sısqan)

huqır sısqan (romanization)
һуҡыр сысҡан (absolute singular)
һуҡыр сысҡандар (absolute plural)
һуҡыр сысҡандың (definite genitive singular)
һуҡыр сысҡандарҙың (definite genitive plural)
һуҡыр сысҡанға (dative singular)
һуҡыр сысҡандарға (dative plural)
һуҡыр сысҡанды (accusative definite singular)
һуҡыр сысҡандарҙы (accusative definite plural)
һуҡыр сысҡанда (locative singular)
һуҡыр сысҡандарҙа (locative plural)
һуҡыр сысҡандан (ablative singular)
һуҡыр сысҡандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

һуҡыр сысҡан

һуҡыр сысҡандың

һуҡыр сысҡанға

һуҡыр сысҡанды

һуҡыр сысҡанда

һуҡыр сысҡандан

һуҡыр сысҡандар

һуҡыр сысҡандарҙың

һуҡыр сысҡандарға

һуҡыр сысҡандарҙы

һуҡыр сысҡандарҙа

һуҡыр сысҡандарҙан

A regular adjective + noun construction, literally "blind mouse"; see һуҡыр and сысҡан.

ba:һуҡыр сысҡан


төрткө

head

төрткө • (törtkö)

ba-noun

төрткө • (törtkö)

törtkö (romanization)
төрткө (absolute singular)
төрткөләр (absolute plural)
төрткөнөң (definite genitive singular)
төрткөләрҙең (definite genitive plural)
төрткөгә (dative singular)
төрткөләргә (dative plural)
төрткөнө (accusative definite singular)
төрткөләрҙе (accusative definite plural)
төрткөлә (locative singular)
төрткөләрҙә (locative plural)
төрткөнән (ablative singular)
төрткөләрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

төрткөләрҙең

төрткөләрҙән


аҡҡош

head

аҡҡош • (aqqoş)

ba-noun

аҡҡош • (aqqoş)

aqqoş (romanization)
аҡҡош (absolute singular)
аҡҡоштар (absolute plural)
аҡҡоштоң (definite genitive singular)
аҡҡоштарҙың (definite genitive plural)
аҡҡошҡа (dative singular)
аҡҡоштарға (dative plural)
аҡҡошто (accusative definite singular)
аҡҡоштарҙы (accusative definite plural)
аҡҡошта (locative singular)
аҡҡоштарҙа (locative plural)
аҡҡоштан (ablative singular)
аҡҡоштарҙан (ablative plural)

аҡ (aq, “white”) + ҡош (qoş, “bird”).
Cognate with
Uzbek oqqush (“swan”),
Uyghur ئاققۇش (aqqush, “swan”).

Ҡашҡаҙан күлендә аҡҡоштар оялаған.

Swans have settled down on the Qashqadan lake.


олон

olon (romanization)
олон (absolute singular)
олондар (absolute plural)
олондоң (definite genitive singular)
олондарҙың (definite genitive plural)
олонға (dative singular)
олондарға (dative plural)
олондо (accusative definite singular)
олондарҙы (accusative definite plural)
олонда (locative singular)
олондарҙа (locative plural)
олондан (ablative singular)
олондарҙан (ablative plural)

Cognate with
Old Uyghur [script needed] (olun, “tree trunk; stem of plant”).


үрҙәк

head

үрҙәк • (ürźək)

ba-noun

үрҙәк • (ürźək)

ürźək (romanization)
үрҙәк (absolute singular)
үрҙәктәр (absolute plural)
үрҙәктең (definite genitive singular)
үрҙәктәрҙең (definite genitive plural)
үрҙәккә (dative singular)
үрҙәктәргә (dative plural)
үрҙәкте (accusative definite singular)
үрҙәктәрҙе (accusative definite plural)
үрҙәктә (locative singular)
үрҙәктәрҙә (locative plural)
үрҙәктән (ablative singular)
үрҙәктәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *ȫrdek (“duck”).
Cognate with Kyrgyz өрдөк (ördök),
Southern Altai ӧртӧк (örtök),
Kumyk оьрдек (ördek),
Khakas ӧртек,
Uzbek oʻrdak,
Uyghur ئۆردەك (ördek),
Crimean Tatar, Turkish, Gagauz ördek,
Azerbaijani ördək,
etc.
See also the Etymology section at өйрәк.


йыуа

head

йыуа • (yıwa)

ba-noun

йыуа • (yıwa)

yıwa (romanization)
йыуа (absolute singular-only)
йыуаның (definite genitive singular-only)
йыуаҡа (dative singular-only)
йыуаны (accusative definite singular-only)
йыуала (locative singular-only)
йыуанан (ablative singular-only)

From Proto-Turkic *yaba (“wild onion”).
Cognate with
Karakhanid [script needed] (java, “wild onion”);
Kazakh жуа (jua, “wild onion”),
Khakas чама (çama, “wild garlic”), etc.


башаҡ

head

башаҡ • (başaq)

ba-noun

башаҡ • (başaq)

başaq (romanization)
башаҡ (absolute singular)
башаҡтар (absolute plural)
башаҡтың (definite genitive singular)
башаҡтарҙың (definite genitive plural)
башаҡҡа (dative singular)
башаҡтарға (dative plural)
башаҡты (accusative definite singular)
башаҡтарҙы (accusative definite plural)
башаҡта (locative singular)
башаҡтарҙа (locative plural)
башаҡтан (ablative singular)
башаҡтарҙан (ablative plural)

From *bašaq (“ear of a cereal plant”),
from Proto-Turkic *baĺč (“head”).
Cognates
Cognate with
Kazakh масақ (masaq),
Southern Altai мажак (mažak),
Uzbek bоshоq,
Turkish başak,
Khakas пазах (pazax, “ear of a cereal plant”), etc.


гөл

göl (romanization)
гөл (absolute singular)
гөлләр (absolute plural)
гөлнөң (definite genitive singular)
гөлләрҙең (definite genitive plural)
гөлгә (dative singular)
гөлләргә (dative plural)
гөлнө (accusative definite singular)
гөлләрҙе (accusative definite plural)
гөллә (locative singular)
гөлләрҙә (locative plural)
гөлнән (ablative singular)
гөлләрҙән (ablative plural)

From Persian گل (gol, “rose; flower”).
Cognate with
Kazakh, Kyrgyz гүл (gül),
Uzbek gul,
Uyghur گۈل (gül),
Turkmen gül (“flower”);
Turkish gül (“rose”), etc.


ҡарағат

head

ҡарағат • (qarağat)

ba-noun

ҡарағат • (qarağat)

qarağat (romanization)
ҡарағат (absolute singular-only)
ҡарағаттың (definite genitive singular-only)
ҡарағатҡа (dative singular-only)
ҡарағатты (accusative definite singular-only)
ҡарағатта (locative singular-only)
ҡарағаттан (ablative singular-only)

From *qaraqat (“(black) currant”), composed of Proto-Turkic *kara (“black”) + Proto-Turkic *kat (“berry”).
Cognate with
Kazakh қарақат (qaraqat),
Kyrgyz карагат (karagat),
Uzbek qoragʻat,
Azerbaijani qarağat (“currant”),
Uyghur قارىقات (qariqat, “black currant”),
Khakas харағат (xarağat, “black currant”).


һөлөк

head

һөлөк • (hölök)

ba-noun

һөлөк • (hölök)

hölök (romanization)
һөлөк (absolute singular)
һөлөктәр (absolute plural)
һөлөктөң (definite genitive singular)
һөлөктәрҙең (definite genitive plural)
һөлөккә (dative singular)
һөлөктәргә (dative plural)
һөлөктө (accusative definite singular)
һөлөктәрҙе (accusative definite plural)
һөлөктә (locative singular)
һөлөктәрҙә (locative plural)
һөлөктән (ablative singular)
һөлөктәрҙән (ablative plural)

Perhaps inherited from Proto-Turkic *sül- (“leech”). Cognate with Uyghur سۈلۈك (sülük, “leech”), Turkish sülük (“leech”).


нәркәс

head

нәркәс • (nərkəs)

ba-noun

нәркәс • (nərkəs)

nərkəs (romanization)
нәркәс (absolute singular)
нәркәстәр (absolute plural)
нәркәстең (definite genitive singular)
нәркәстәрҙең (definite genitive plural)
нәркәскә (dative singular)
нәркәстәргә (dative plural)
нәркәсте (accusative definite singular)
нәркәстәрҙе (accusative definite plural)
нәркәстә (locative singular)
нәркәстәрҙә (locative plural)
нәркәстән (ablative singular)
нәркәстәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

нәркәстәрҙең

нәркәстәрҙән

From Persian نرگس (narges, “daffodil”), from Middle Persian [script needed] (nlgs /nargis/), from Ancient Greek νάρκισσος (nárkissos).
Cognate with Kazakh нәркес (närkes), Uzbek nargis, Turkish nergis (“daffodil”).


ҡоҙғон

head

ҡоҙғон • (qoźğon)

ba-noun

ҡоҙғон • (qoźğon)

qoźğon (romanization)
ҡоҙғон (absolute singular)
ҡоҙғондар (absolute plural)
ҡоҙғондоң (definite genitive singular)
ҡоҙғондарҙың (definite genitive plural)
ҡоҙғонға (dative singular)
ҡоҙғондарға (dative plural)
ҡоҙғондо (accusative definite singular)
ҡоҙғондарҙы (accusative definite plural)
ҡоҙғонда (locative singular)
ҡоҙғондарҙа (locative plural)
ҡоҙғондан (ablative singular)
ҡоҙғондарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ҡоҙғондарҙың

ҡоҙғондарҙан

[qʊ̞ð.ˈʁʊ̞n]

From Common Turkic *kuzgun (“raven”).
Cognate with Old Turkic 𐰴𐰆𐰕𐰍𐰆𐰣 (quzɣun),
Kazakh құзғын (qūzğyn),
Uyghur قۇزغۇن (quzghun),
Turkish kuzgun (“raven”).

Ҡоҙғон ҡайһы тирәлә ҡысҡырһа, шунда мәйет була.

Where a raven caws, there will be a dead man.

Qoźğon qayhı tirələ qısqırha, şunda məyet bula.


ярғанат

head

ярғанат • (yarğanat)

ba-noun

ярғанат • (yarğanat)

yarğanat (romanization)
ярғанат (absolute singular)
ярғанаттар (absolute plural)
ярғанаттың (definite genitive singular)
ярғанаттарҙың (definite genitive plural)
ярғанатҡа (dative singular)
ярғанаттарға (dative plural)
ярғанатты (accusative definite singular)
ярғанаттарҙы (accusative definite plural)
ярғанатта (locative singular)
ярғанаттарҙа (locative plural)
ярғанаттан (ablative singular)
ярғанаттарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ярғанаттарҙың

ярғанаттарға

ярғанаттарҙы

ярғанаттарҙа

ярғанаттарҙан

From Proto-Turkic *yar (“bat”) + *kāynat (“wing”).
Alternatively explained as Proto-Turkic *yarï-kiaynat (“membrane-wing”), equivalent to
Bashkir яры (yarı, “membrane”) + ҡанат (qanat, “wing”).
However, this version is dismissed by some researchers as folk etymology.
Cognate with
Kazakh жарғанат (jarğanat),
Tatar ярканат (yarkanat),
Kyrgyz жарганат (jarganat),
Southern Altai јарганат (ǰarganat),
Uzbek yorqanot,
Turkmen ýarganat,
Shor чарғанат (čarğanat),
Khakas чарханат (çarxanat),
Yakut сарыы кынат (sarıı kınat, “bat”).

compound

ba:Ярғанаттар


ботаҡ

botaq (romanization)
ботаҡ (absolute singular)
ботаҡтар (absolute plural)
ботаҡтың (definite genitive singular)
ботаҡтарҙың (definite genitive plural)
ботаҡҡа (dative singular)
ботаҡтарға (dative plural)
ботаҡты (accusative definite singular)
ботаҡтарҙы (accusative definite plural)
ботаҡта (locative singular)
ботаҡтарҙа (locative plural)
ботаҡтан (ablative singular)
ботаҡтарҙан (ablative plural)

Cognate with
Karakhanid [script needed] (butaq, “branch, twig”);
Kazakh бұтақ (būtaq),
Kyrgyz бутак (butak),
Southern Altai будак (budak, “branch, twig”),
Uzbek butoq (“branch, twig”), etc.


талпан

talpan (romanization)
талпан (absolute singular)
талпандар (absolute plural)
талпандың (definite genitive singular)
талпандарҙың (definite genitive plural)
талпанға (dative singular)
талпандарға (dative plural)
талпанды (accusative definite singular)
талпандарҙы (accusative definite plural)
талпанда (locative singular)
талпандарҙа (locative plural)
талпандан (ablative singular)
талпандарҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

талпандарҙың

талпандарҙан

Башҡортостанда талпандар уянған: өс тешләү осрағы теркәлгән.

Ticks have woken up in Bashkortostan: three cases of biting were recorded.

Başqortostanda talpandar uyanğan: ös teşləw osrağı terkəlgən.

ba:Талпандар


гөбөргәйел

head

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

ba-noun

гөбөргәйел • (göbörgəyel)

göbörgəyel (romanization)
гөбөргәйел (absolute singular)
гөбөргәйелдәр (absolute plural)
гөбөргәйелдең (definite genitive singular)
гөбөргәйелдәрҙең (definite genitive plural)
гөбөргәйелгә (dative singular)
гөбөргәйелдәргә (dative plural)
гөбөргәйелде (accusative definite singular)
гөбөргәйелдәрҙе (accusative definite plural)
гөбөргәйелдә (locative singular)
гөбөргәйелдәрҙә (locative plural)
гөбөргәйелдән (ablative singular)
гөбөргәйелдәрҙән (ablative plural)

ba-decl-noun

гөбөргәйелдең

гөбөргәйелгә

гөбөргәйелде

гөбөргәйелдә

гөбөргәйелдән

гөбөргәйелдәр

гөбөргәйелдәрҙең

гөбөргәйелдәргә

гөбөргәйелдәрҙе

гөбөргәйелдәрҙә

гөбөргәйелдәрҙән

[ɡʏ̞.βʏ̞r.ɡæ.ˈjɪ̞l]

гө‧бөр‧гә‧йел


ташбаҡа

head

ташбаҡа • (taşbaqa)

ba-noun

ташбаҡа • (taşbaqa)

taşbaqa (romanization)
ташбаҡа (absolute singular)
ташбаҡалар (absolute plural)
ташбаҡаның (definite genitive singular)
ташбаҡаларҙың (definite genitive plural)
ташбаҡаға (dative singular)
ташбаҡаларға (dative plural)
ташбаҡаны (accusative definite singular)
ташбаҡаларҙы (accusative definite plural)
ташбаҡала (locative singular)
ташбаҡаларҙа (locative plural)
ташбаҡанан (ablative singular)
ташбаҡаларҙан (ablative plural)

ba-decl-noun

ташбаҡаларҙың

ташбаҡаларға

ташбаҡаларҙы

ташбаҡаларҙа

ташбаҡаларҙан

Compare with Kazakh тасбақа (tasbaqa), Tatar, Kyrgyz ташбака (taşbaka), Southern Altai таш-бака (taš-baka), Uzbek toshbaqa, Uyghur تاشپاقا (tashpaqa, “turtle, tortoise”).
Equivalent to таш (taş, “stone, rock”) + баҡа (baqa, “frog; turtle”) (see баҡа (baqa, “frog”) for more).

compound

Ташбаҡа ҡабығы.

Беҙҙең төбәктә бик һирәк осраған ташбаҡалар Ҡыҙыл китапҡа индерелгән.

2019 December 6, “Ташбаҡаға тап булманығыҙмы?”, in Bašqortostan, retrieved 2021-11-30:

Turtles, which occur very rarely in our region, have been entered on the Red List.

Beźźeñ töbəktə bik hirək osrağan taşbaqalar Qıźıl kitapqa inderelgən.


бет

bet (romanization)
бет (absolute singular)
беттәр (absolute plural)
беттең (definite genitive singular)
беттәрҙең (definite genitive plural)
беткә (dative singular)
беттәргә (dative plural)
бетте (accusative definite singular)
беттәрҙе (accusative definite plural)
беттә (locative singular)
беттәрҙә (locative plural)
беттән (ablative singular)
беттәрҙән (ablative plural)

From Proto-Turkic *bɨt (“louse”).
Cognate with
Kazakh бит (bit),
Uyghur پىت (pit),
Turkish bit,
Yakut быт (bıt),
Chuvash пыйтӑ (pyjt̬ă, “louse”),
etc.


ҡыуаҡ

head

ҡыуаҡ • (qıwaq)

ba-noun

ҡыуаҡ • (qıwaq)

qıwaq (romanization)
ҡыуаҡ (absolute singular)
ҡыуаҡтар (absolute plural)
ҡыуаҡтың (definite genitive singular)
ҡыуаҡтарҙың (definite genitive plural)
ҡыуаҡҡа (dative singular)
ҡыуаҡтарға (dative plural)
ҡыуаҡты (accusative definite singular)
ҡыуаҡтарҙы (accusative definite plural)
ҡыуаҡта (locative singular)
ҡыуаҡтарҙа (locative plural)
ҡыуаҡтан (ablative singular)
ҡыуаҡтарҙан (ablative plural)


йылҡы

head

йылҡы • (yılqı)

ba-noun

йылҡы • (yılqı)

yılqı (romanization)
йылҡы (absolute singular-only)
йылҡының (definite genitive singular-only)
йылҡы (dative singular-only)
йылҡыны (accusative definite singular-only)
йылҡыла (locative singular-only)
йылҡынан (ablative singular-only)

Биш баш йылҡы.

(generic term) horses seen collectively, regardless of age, sex and reproductory status


ҡолон

qolon (romanization)
ҡолон (absolute singular)
ҡолондар (absolute plural)
ҡолондоң (definite genitive singular)
ҡолондарҙың (definite genitive plural)
ҡолонға (dative singular)
ҡолондарға (dative plural)
ҡолондо (accusative definite singular)
ҡолондарҙы (accusative definite plural)
ҡолонда (locative singular)
ҡолондарҙа (locative plural)
ҡолондан (ablative singular)
ҡолондарҙан (ablative plural)

From Proto-Turkic *kulun (“foal”).
Cognate with
Tatar колын (qolın),
Kazakh құлын (qūlyn),
Kyrgyz кулун (kulun),
Southern Altai кулун (kulun),
Shor қулун,
Yakut кулун (kulun, “foal”),
etc.

Мә, ошо ҡолондо ат итеп үҫтер ҙә менеп йөрөрһөң.

Here, grow this foal into a horse and you will ride it.

Mə, oşo qolondo at itep üśter źə menep yörörhöñ.

foal, a young horse less than a year old


ярма

yarma (romanization)
ярма (absolute singular)
ярмалар (absolute plural)
ярманың (definite genitive singular)
ярмаларҙың (definite genitive plural)
ярмаға (dative singular)
ярмаларға (dative plural)
ярманы (accusative definite singular)
ярмаларҙы (accusative definite plural)
ярмала (locative singular)
ярмаларҙа (locative plural)
ярманан (ablative singular)
ярмаларҙан (ablative plural)

From *yār-ma (“crushed grains as food supply; such grains cooked for food”), from Proto-Turkic *yār- (“to crack, split, crush”).
Cognate with
Old Uyghur [script needed] (jarma, “cereal, grain”);
Kazakh жарма (jarma, “cereal, grain”),
Kyrgyz жарма (jarma, “boiled cereals; crushed grains”), Southern Altai јарма (ǰarma, “bran”),
Uzbek yorma (“cereal, grain”),
Uyghur يارما (yarma, “cereal, grain”),
Turkish yarma (“crushed grains”),
Turkmen ýarma (“chaff”),
Khakas чарба (çarba, “grain, cereal”),
Tuvan чарба (çarba, “crushed grains”).

бутҡа

dish prepared from any such grain; kasha, gruel

(uncountable) food grain, cereal; harvested seeds of various grass food crops, used as food supply


бесән

head

бесән • (besən)

ba-noun

бесән • (besən)

besən (romanization)
бесән (absolute singular-only)
бесәндең (definite genitive singular-only)
бесәнгә (dative singular-only)
бесәнде (accusative definite singular-only)
бесәндә (locative singular-only)
бесәндән (ablative singular-only)

From *bičen "hay", a verbal noun derived from Proto-Turkic *bič- (“to cut”).
Cognate with
Tatar печән (peçän, “hay”),
Kazakh пішен (pışen, “hay”),
Karachay-Balkar бичен (biçen, “hay”),
Southern Altai бичен (bičen, “hay”),
Uzbek pichan (“hay”),
Uyghur пичан (pichan) // پىچان (pichan, “hay”), etc.

hay, grass cut and dried for use as animal fodder