aid

related to, relating to, having to do with


sarı

Mən qapıya sarı qaçdım.


kimi

From Proto-Turkic *kēp (“form, example, image”). Not cognate with kim (“who”). Cognate with Turkish gibi.

inh

O mənə ikinci ata kimi idi

Yer üzündə sizin kimi ikincisi yoxdur

Pul qonaq kimidir. Bu gün var, sabah yoxdur.

Money is like a guest. Today it's there, tomorrow it's gone.

O prezident kimi davranmır.

Bu Vikipediya kimi saytlar üçündür.

və bu kimi şeylər

küçənin ta axırına kimi getmək

to walk all the way to the end of the street.

qədim vaxtından ta bu günə kimi

ever since ancient times and up to this day

until, till, to [(optionally) with ta and dative]


sonra

Karabakh, Gadabay, Qazakh, Dashkasan, Tovuz, Borchaly

A derivation of Proto-Turkic *soŋ (“end”), whence also son. Cognate with Turkish sonra etc.

İşdən sonra dostumla görüşəcəyəm.

Bu kitabı oxuyandan sonra, məsələni daha dərin başa düşəcəksən.

After reading this book, you'll understand the issue deeper.


zamanı

müharibə zamanı


boyunca

boyumca (first-person singular)
boyumuzca (first-person plural)
boyunca (second-person singular)
boyunuzca (plural second-person)
boyunca (singular third-person)
boylarınca (plural third-person)

Çində körpünü çayın üstündən yox, çay boyunca tikdilər

In China, a bridge has been built along the river, rather than over it.

ABŞ Əfqanıstanda ordu saxlamaq üçün 20 il boyunca hər gün 300 milyon dollar xərcləyib

2021 September 19, Hürriyyət.az, archived from the original on 2022-02-04:

The United States has spent $ 300 million every day for 20 years to keep troops in Afghanistan

Bu istiqamətdə, həm də təkcə fevral və ya mart ayında deyil, 365 gün boyunca işləmək lazımdır.

2014 October 9, Azadinform.az, archived from the original on 2022-02-04:

It is necessary to work in this direction, not only in February or March, but for 365 days

Çox maraqlıdır ki, müharibə boyunca bir nəfərdə belə ruh düşkünlüyü görmədim.

It is very interesting that for the [whole] war I did not see such low spirits in anyone.

Belə bir statistika qarşısında bütün ölkə boyunca təhsilin məhdudlaşdırılması yalnız bacarıqsızlığın göstəricisidir.

In the face of such statistics, the restriction of education across the country is only an indication of incompetence.


üçün

Cognate with Old Turkic 𐰇𐰲𐰇𐰤 (üčün² /üçün/), from Proto-Turkic *üčün.

O mənim üçün hər şey etməyə hazır idi

Bu cizgi film uşaqlar üçün deyil

Onu sevmək, qəlbən duymaq üçün mütləq azərbaycanlı olmaq gərəkmir.

2017 November 24, Leyla Sarabi, Publika.az:

It is not necessary to be an Azerbaijani in order to love it, to feel it with one's whole heart.


bağlı

maddi məsələlərlə bağlı müəyyən problemlər

certain problems having to do with financial issues

Havanın getdikcə daha isti olması iqlimin dəyişməsi ilə bağlıdır.

The becoming of the weather increasingly hot is due to the climate change.


haqqında

haqqında + genitive pronoun (canonical)
haqqımda
haqqında
haqqımızda
haqqınızda
haqlarında

From the third-person singular possessive locative of haqq.
Cognate with Bashkir хаҡында (xaqında), Kumyk гьакъында (haqında), Turkish hakkında, Turkmen hakynda, Uyghur ھەققىدە (heqqide), Uzbek haqida.


əvvəl

Ultimately from Arabic أَوَّل (ʔawwal, “first”).

üç dəqiqə bundan əvvəl

bir neçə il bundan əvvəl

üç dəqiqə bundan əvvəl


ətraf

Ultimately from Arabic أَطْرَاف (ʔaṭrāf).

der

Arabic أَطْرَاف (ʔaṭrāf)

evin ətrafına hasar çəkmək

(literally, “build a fence to all sides of the house”)

only used in ətrafında and ətrafına: around


tərəf

Gəl bu masanı pəncərəyə tərəf çəkək, mane olmasın!

Let's move the table towards the window, so it's not in the way.


tərəfindən

tərəfindən + genitive pronoun (canonical)
tərəfimdən
tərəfindən
tərəfimizdən
tərəfinizdən
tərəflərindən

From the third-person singular possessive ablative of tərəf.
Cognate with Bashkir тарафынан (tarafınan), Crimean Tatar tarafından, Tatar тарафыннан (tarafınnan), Turkish tarafından, Turkmen tarapyndan, Uyghur تەرەپىدىن (terepidin).

Biz evin qabağında idik, onlar isə şəhər tərəfindən yaxınlaşırdılar

We were standing in front of the house, while they were closing in from the city

Şəhərin düşmən tərəfindən tutulması

Hərbi mövqelər düşmən tərəfindən atəşə tutuldular

The military positions were shelled by the enemy

Abbasabad qalasının rus qoşunları tərəfindən tutulması

the capture of the Abbasabad fortress by Russian troops

(with clause verb in the passive voice) by, through the action of, through the presence of


uğrunda

uğrunda + genitive pronoun (canonical)
uğrumda
uğrunda
uğrumuzda
uğrunuzda
uğurlarında

From the third-person singular possessive locative of uğur.

planetin xilası uğrunda səylər

vətən uğrunda çalışmaq

to work for the success of the fatherland


görə

From Proto-Turkic *köri-, *kör- (“to see, look”). Cognate to görmək (“to see”).

Köməyivə görə minnətdaram.

İnsanları nəyə görə öldürürlər?

Kişi dediklərinə görə üzr istədi.

The man has apologized for what he said.

Buna görə işdən çıxdım.

Sənə görə məni polisə çağırıblar.

I was called to the police because of you.

Sən bayaq vaxtında gəlmədiyinə görə planlarım pozuldu.

Because you didn't come in time the other day, my plans were ruined.

deyilənə görə

Onun dediyinə görə, kənddə sakin qalmayıb.

According to him/her, there are no inhabitants left in the village.

Xəbər agentliyinin verdiyi məlumatına görə, ...

(literally, “According to the information given by the news agency”)

Qəzetin yazdığına görə, Rusiya bu planı həyata keçirmək üçün Qərbin dəstəyini alıb

2017 November 23, “Rusiya Qarabağ ətrafındakı 5 rayonu qaytarır, Azərbaycan istəmir”, in IstiPress.az:

According to the newspaper, Russia has got support from the West to implement this plan

according to; used with past participle of some verbs of sharing information, such as demək 'to say', yazmaq 'to write', məlumat vermək 'to inform' etc.

Almaniya Avropa Birliyinin əhalisinə görə ən iri ölkəsidir.

Germany is the largest country in the European Union by population.

Siyahını uyğunluğa görə sırala, əlifbaya görə yox!

Sort the list by relevance, not by alphabet!


ötrü

See ötəri. The form ötrü, however, has been attested in various Turkic languages for a very long time too, compare Old Turkic 𐱅𐰼𐰇 (ötrü /t²r²ü/).

Dördüncü təriq öz dilində yazıb oxumağa qadir olmayanlardan ötrüdür.

1906 February 20, Uzeyir Hajibeyov, “Hansı vasitələr ilə dilimizi öyrənib, kəsb-i maarif еtməliyik?”, in ارشاد [İrşad ("Guidance"); in modern orthography], Baku:

The third path is for people who are not able to read and write in their own language.

Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırıq!

1919, “Azərbaycan marşı”, Əhməd Cavad (lyrics), Üzeyir Hacıbəyov (music):

We are all ready to give our lives for you!


qədər

Hər layihəyə 20 min avrodan 250 min avroya qədər qrant verilə bilər

To every project, a grant of 20 thousand up to 250 thousand Euro can be given.

küçənin ta axırına qədər getmək

to walk all the way to the end of the street.

qədim vaxtından ta bu günə qədər

ever since ancient times and up to this day

until, till, to (often used with ta) [with dative]


qarşı

Buna qarşı tədbir görməliyik!

İrlandiya xalqının Britanya işğalçılara qarşı mübarizəsi

The struggle of the Irish people against the British invaders

azlıqlara qarşı dözümlülük

qarşımıza gələn bayram

the upcoming holiday (literally, “the holiday, that is coming towards us”)

Binanın qarşısında xeyli adam toplaşmışdı.

A lot of people had gathered in front of the house


ilə

Ultimately from Common Turkic *ile. Cognate with Turkish ile.

-lə

attached directly to words containing front vowels

-la

attached directly to words containing back vowels

Dünən Yaqub Yəhya ilə yenə dalaşdı.

Yetserday, Jacob scuffled/fell out with John again.

Dovşan meşə ilə gedir, birdən qabağına canavar çıxır.

A rabbit is going through the forest, when suddenly a wolf comes out before him.

Ayxan ilə Emin futbola baxmağa getdi.
Aykhan and Emin went to watch football.


altında

altında + genitive (canonical)
altımda
altında
altımızda
altınızda
altlarında

From the third-person singular possessive locative of alt.

Hər şey nəzarət altındadır.


arasında

arasında + genitive (canonical)
aramda
aranda
arasında
aramızda
aranızda
aralarında

From the third-person singular possessive locative of ara.
Cognate with Kazakh арасында (arasynda), Tatar арасында (arasında), Turkish arasında, Turkmen arasynda, Uyghur ئارىسىدا (arisida), Uzbek orasida.

yaşayış tərzlərin arasında fərq

Bu iki ölkələrin arasında bəzi oxşarlıqlar var.

There are certain similarities between these two countries.

Aramızda satqın var!


yanında

yanında + genitive (canonical)
yanımda
yanında
yanımızda
yanınızda
yanlarında

Morphologically yan (“side”) + -da (“in”).

Divan masanın yanındadır.

Gərək yanımda həmişə kim isə ola.


qabağında

qabağında + genitive (canonical)
qabağımda
qabağında
qabağımızda
qabağınızda
qabaqlarında

[ɡɑbɑɣɯnˈdɑ]

From the third-person singular possessive locative of qabaq.

Maşın evin qabağında dayandı.

Açarlarını görmürsən? Düz gözün qabağındadır!

Don't you see your keys? They are right in front of your eyes!

Qabağımda durma, mən heç nə görmürəm.

Don't stand in front of me, I don't see anything.


üzbəüz

From üz (“face”) + -bə- (“from Persian به (be, “to, towards”)”) + üz (“face”).

affix

from Persian <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">به</i> (be, “to, towards”)

Dükan məktəblə üzbəüzdür.

Mənzil çimərliklə üzbəüzdür.


arxasında

arxasında + genitive (canonical)
arxamda
arxanda
arxasında
arxamızda
arxanızda
arxalarında

[ɑrχɑsɯnˈdɑ]

From the third-person singular possessive locative of arxa.

Binanın arxasında başqa bir tikili var.

Behind the building there is another structure.

Onların arxalarında kimlər dayanır?

Arxayın ol, arxanda mən durmuşam.


üstündə

üstündə + genitive (canonical)
üstümdə
üstündə
üstümüzdə
üstünüzdə
üstlərində

From the third-person singular possessive locative of üst.

Açarlarım masanın üstündəydilər.

pul üstündə dalaşmaq

Adama tavan üstündə soxarlar.

One can get himself stabbed over a debt not paid duly.

over (because of, regarding or considering)

Adamın üstündə Allah var. (idomatic)

There is God above us; God sees everything.


qabaq

From Proto-Turkic *k(i)amak, *k(i)apak (“forehead; front; part; eyelid; eyebrow”). Cognate with Turkish kabak, Uzbek qovoq (“eyelid”), Khakas хамах (xamax, “forehead”), Bashkir ҡабаҡ (qabaq, “eyelid”) etc.

Məryəm hər gün hamıdan qabaq yuxudan durur.

Mary gets up before everyone else every morning.

ABŞ-da 32 il qabaq həbsxanadan qaçan məhbusu tutulub

An inmate who escaped from prison 32 years ago has been caught in the USA.


rəğmən

From Arabic رَغْمًا (raḡman), adverbial accusative of رَغْم (raḡm).

(with dative) in spite of, despite, notwithstanding


baxmayaraq

[ˈbɑχmɑjɑrɑχ]

[ˈbɑχmɯjɑrɑχ]

From baxmamaq, negative of baxmaq (“to see”). Ultimately a calque of Russian несмотря на (nesmotrja na).

calque

bütün bunlara baxmayaraq

Film büdcəsinin nisbətən böyük olmasına baxmayaraq gəliri az olmuşdur.

Despite the film's budget being relatively high, the revenue was low.


qeyri

From the third-person singular possessive form of qeyr (“another”), from Arabic غَيْر (ḡayr). Compare Turkish gayri (Ottoman Turkish غیری (gayri)), Turkmen gaýry, Uzbek gʻayri.

bizdən qeyri

(dated or formal, with ablative) other than, besides


qarşısında

qarşısında + genitive (canonical)
qarşımda
qarşında
qarşısında
qarşımızda
qarşınızda
qarşılarında

[ɡɑrʃɯsɯnˈdɑ]

From the third-person singular possessive locative of qarşı.

Onun böyük auditoriya qarşısında səhnəyə çıxmaqdan çox xoşu gəlirdi.

He liked it very much to go on stage in front of a large audience.


çıxmaq şərtiylə

[t͡ʃɯχmɑχ ʃærtˈijlæ]

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-çıxmaq şərtiylə.wav

Literally, "with the condition of excluding".

with the exception of, except, apart from


nəticəsində

nəticəsində + genitive (canonical)
nəticəmdə
nəticəndə
nəticəsində
nəticəmizdə
nəticənizdə
nəticələrində

From the third-person singular possessive locative of nəticə.
Cognate with Kazakh нәтижесінде (nätijesınde), Tatar нәтиҗәсендә (näticäsendä), Turkish neticesinde, Turkmen netijesinde, Uyghur نەتىجىسىدە (netijiside), Uzbek natijasida.

Mayın 31-də Bağdadda törədilmiş silsilə terror aktları nəticəsində ilkin məlumata görə, səkkiz adam həlak olmuş, 37 adam yaralanmışdır.

According to the preliminary information, eight people died and 37 people were injured as a result of a series of terrorist attacks carried out on May 31st in Baghdad.

as a result of, as a consequence of, because of, owing to, due to


yaxınlığında

[jɑχɯnɫɯɣɯnˈdɑ]

ya‧xın‧lı‧ğın‧da

From the third-person singular possessive locative of yaxınlıq.

şəhərin yaxınlığında

[with genitive or nominative] near, in the proximity of


dalınca

dalımca (first-person singular)
dalımızca (first-person plural)
dalınca (second-person singular)
dalınızca (plural second-person)
dalınca (singular third-person)
dallarınca (plural third-person)

[dɑˈɫɯnd͡ʒɑ]

[dɑˈɫɯnd͡zɑ]

dalımca gəl

kiminsə dalınca qaçmaq

həkim dalınca göndərmək

kiminsə dalınca düşmək

Şənbənin dalınca bazar gəlir.

Dalınca qapını ört!

Birinci atəşin dalınca ikincisi eşidildi.

After the first shot, a second one was heard.

Kitabı kitab dalınca oxuyur.

Siqareti siqaret dalınca çəkir.

S/he smokes one cigarette after another.

after, behind, following (implies motion or an uninterrupted sequence of events)

dalınca danışmaq

to gossip; to talk behind someone's back


münasibətilə

Yeni il münasibətilə sizi ürəkdən təbrik edirəm.

I sincerely congratulate you on the occasion of the New year.

Novruz bayramı münasibətilə sizi təbrik edirəm.

I congratulate you on the occasion of the Nowruz.


yanına

Uşaqların heç yanıva gəlir? (colloquial)

Keçən həftə həkimin yanına getmişdim.

Dünən oğlum yanıma gəlmişdi

...evləri olanlar kəndlərə, evləri olmayanlar isə kəndlərdə olan qohumlarının yanlarına qaçdı

2013 January 22, Samir İsgəndərli, “Bilmədiyimiz Suriya həqiqətləri”, in (Please provide the book title or journal name):

...those who had houses on the countryside went there, those who didn't have houses fled to their relatives in the countryside.


əleyhinə

əleyhimə
əleyhinə
əleyhimizə
əleyhinizə
əleyhlərinə

From the third-person singular possessed dative of əleyh, from Arabic عَلَيْهِ (ʕalayhi); əleyh + -inə.

tank əleyhinə xəndək


ərzində

İki həftə ərzində gərək tapşırığı bitirəsən.

You must complete the task within two weeks.

gün ərzində 300 dəfə smartfonu yoxlamaq

to check the smartphone 300 times during day

Son üç il ərzində nəsə bir dəyişiklik olmadı.

For the past three years, there hasn't been much change.


ycyn

Yañalif spelling of üçün (“for, in order to”)


savayı

Possibly from Common Turkic *sov- (“to turn of the road; to take aside; to cease”), whence also Azerbaijani sovulmaq and Azerbaijani sovuşmaq.

der

Məndən savayı hamı orada idi.

Yоxdur mənim dünyada bir kəsim, savayı sən. Səndən mədəd istəyirəm.

1892, Abdurrahim bey Hagverdiyev, Yeyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini

I don't have anyone else in this world except you. I am asking for your help.

other than, except for, but, apart from [with ablative]


əsasən

Borrowed from Arabic أَسَاسًا (ʔasāsan), adverbial accusative of أَسَاس (ʔasās). By surface analysis, əsas + -ən.

onun sözlərinə əsasən...


içində

içində + genitive (canonical)
içimdə
içində
içimizdə
içinizdə
içlərində

Morphologically iç (“the inside”) + -də (“in”).

Sarayın içində yüz dənə otaq var.

There are a hundred rooms inside the palace.


vasitəsilə

From the possessive of vasitə + ilə.
Cognate with Turkish vasıtasıyla.


əlindən

Sənin əlindən nə çəkdiyimi yalnız mən bilirəm.

Only I know what I had to endure because of you


timsalında

From the third-person singular possessive locative of timsal.

Bunu həm bizə yaxın Türkiyə, həm də keçmiş sosialist blokuna üzv olan Şərqi Avropa ölkələrinin timsalında görmək olar.

This can be seen from the example of both Turkey, which is close to us, and the countries of Eastern Europe, which are members of the former socialist bloc.


əlaqədar

bor

Persian علاقهدار

maddi məsələlərlə əlaqədar müəyyən problemlər

certain problems having to do with financial issues

connected to, having to do with, with, related to


hesabına

hesabıma
hesabına
hesabımıza
hesabınıza
hesablarına

Bizim hesabımıza varlanırlar, bizim hesabımıza siyasətdə qalırlar, bizim hesabımıza bizi idarə edirlər və növbəti dəfə bizim üçün "yaxşılıqlar" edirlər.

They get rich at our expense, they stay in politics at our expense, they govern us at our expense, and they do "good things" for us next time.

Bu dövlət qurumlarının əksəriyyəti bunu hansısa layihələr yazıb büdcədən vəsait almaqla yox, öz daxili imkanları hesabına ediblər.

Most of these government agencies did this not by writing projects or receiving funds from the budget, but by means of their internal capacity.


üzrə

ümumi dilçilik üzrə mütəxəssislər

kimya üzrə Nobel mükafatı

futbol üzrə dünya çempionatı

fizika fənni üzrə təhsil proqramı

curriculum plan in the [school] subject of physics

bir məsələ üzrə referendum keçirmək

İnsan hüquqları üzrə Avropa məhkəməsi

in; on (with abstract referents, such as a domain of knowledge or an activity)

telefon nömrəsi üzrə axtarış


barədə

Biz bu barədə danışmışdıq və mən elə bilmişdim ki, biz razılığa gəlmişdik.

We had spoken about this and I thought we had reached agreement

Mənim barəmdə soruşsalar, heç nə demə.

If they ask about me, don't say anything.

Barəsində danışılanlara fikir vermirdi.

S/he didn't care about what was being said about him/her.


altına

Usta maşının altına girdi.

third-person singular possessed dative of altında (“under”)


üzərində

üzərində + genitive (canonical)
üzərimdə
üzərində
üzərimizdə
üzərinizdə
üzələrində

From the third-person singular possessive locative of üzəri.

üfüq üzərində günəşin batması

Döyüş helikopterləri qoşunların təmas xətti üzərində uçur.

Combat helicopters fly over the line of contact

kağız üzərində yazmaq

Kitab hələ hazır deyil, üzərində bir az da işləmək lazımdır.

The book is not complete yet, more work on it is needed.

on (dealing with the subject of; about; concerning)


ötəri

Gözlərim əl açır dünyaya / Bir damcı səndən ötəri

2021 February 16, “Səndən Ötəri [For You]”, Gasham Najafzada (lyrics), Farid Hasanzada (music)performed by Elnara Khalilova:

My eyes beg the world / Only for a bit of you


öncə

beş il öncə


əqdəm

On il, on beş il bundan əqdəm şəhərimizdə bir darülmüəllimin təsis edilmiş olsa idi, indi şəhərimiz nədir, kəndlərimizdə belə, birinin didarına həsrət qaldığımız, neçə - neçə məktəblərimiz var idi.

If a teacher training college had been established in our city ten-fifteen years ago, not only our city, even our villages would have numerous school by now, which we long to see even one of.


başında

masa başında

süfrə başında

ocaq başında

iş başında olmaq

kompüter başında oturmaq


böyründə

böyründə + genitive (canonical)
böyrimdə
böyrində
böyründə
böyrimizdə
böyrinizdə
böyrlərində

From the third-person singular possessive locative of böyür.

(somewhat colloquial) near, beside, next to


lehinə

lehimə
lehinə
lehimizə
lehinizə
lehlərinə

From the third-person singular possessed dative of ləh, from Arabic لَهُ (lahu); ləh + -inə.


çərçivəsində

Morphologically çərçivə (“frame, framework”) + -də (“in”).

suffix

Biz qanun çərçivəsində fəaliyyət göstəririk.

within (in the scope or range of); (with)in the framework of

Tahiti başçısı Haitiyə rəsmi səfəri çərçivəsində adanın yerli xalqları nümayəndələri ilə görüşüb.

Tahiti's head of state met the representatives of indigenous people as part of his official visit to Haiti.


astanasında

From the third-person singular possessive locative of astana. Compare Persian در آستانه (dar âstâne-ye).

uçurum astanasında

on the verge of, on the brink of, on the edge of


xatir

Allaha xatir


ətrafında

Evin ətrafında hündür ağaclar bitir.

High trees are growing around the house.


ətrafına

Evin ətrafına hasar çəkildi.