o

From Old Anatolian Turkish اول (ol), Proto-Turkic *ol.

O evdə deyil

Amma nə xoş o insana ki, səhvini başa düşüb və tövbə edib haqq yoluna qayıdır

2010 January 22, joy.az, archived from the original on 2022-03-04:

But blissful is the/that person who realizes his mistake and repents and returns to the path of righteous.


bu

From Proto-Turkic *bu(-n) (“this”) Compare Old Turkic 𐰉𐰆 (b¹u /bu/, “this”).

Bu uşaqlar məktəbə gedirlər.

Mən bu uşağın atası deyiləm.


lap

From Middle Mongol ᠯᠠᠪ (lab). Compare Mongolian лав (lav, “clearly, actually, surely, evidently”).

cog

lap həmin dəqiqə

lap vaxtında

very (the same; identical) (especially when used with həmin)


kalan

Neft Fondunda hələ kalan pulumuz var.

We still have plenty of money in the Oil Fund.

(Baku, Balakan) plenty, more than enough; lots of


öz

From Common Turkic *ȫz, from Proto-Turkic *ȫŕ, whence also Azerbaijani özək. Cognate with Chuvash вар (var), Chuvash варӑ (vară).

Öz işidir.

Hər kəs öz evində nə istəyir, onu da eləyir.

Everyone does whatever s/he wants in his/her own home.

Bunları mən öz gözümlə görmüşəm, öz qulağımla eşitmişəm və öz əlimlə yazmışam.

1931, Jafar Jabbarly, 1905-ci ildə, page 146; republished as Cafar Cabbarlı. Əsərləri., Baku: Şərq-Qərb, 2005:

These are the things I've seen with my own eyes, heard with my own ears and written with my own hand.


müxtəlif

Ultimately from Arabic مُخْتَلِف (muḵtalif).

müxtəlif yollarla

dünyanın müxtəlif ölkələrində

müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri

İclasda müxtəlif təkliflər səsləndirilib.

Various proposals were voiced at the meeting.


bütün

From Proto-Turkic *bütün, a derivation of *büt- (“to end, accomplish; to create, build; to heal; to grow, ripen”), whence also Azerbaijani bütöv (“whole”).

Bütün insanlar azad, hüquq və ləyaqətlərinə görə bərabər doğulurlar.

All human beings are born free and equal in dignity and rights

Bu gün gedə bilmərik, çünki bütün yollar bağlıdır.

We can't go today, because all the roads are closed.

O illər aclıq olduğundan bütün kəndin əhalisi əziyyət çəkirdi.

2008, Zəminə Xınalı, Qaçaq İsmayıl dastanı; republished as Tariyel Abbaslı, editor, Zəminə Xınalı Seçilmiş Əsərləri II Cild, Baku: Təknur, 2014, page 247:

In those years, all residents of the village suffered because of the famine.

Mən dünən bütün gecəni yatmamışam.

Bu dəqiqə bizi bütün dünya izləyir.

The entire world is watching us at the moment.


digər

Fransa, Almaniya və digər Avropa ölkələri

France, Germany and other European countries


başqa

By surface analysis, baş + -qa. Compare özgə (“other”), derived from öz using the same suffix. Compare Turkish başka, Turkmen başga.


çox

Cognate with Turkish çok, Crimean Tatar çoq, etc. See Ottoman Turkish چوق (çok).

Sən çox şeyi bilmirsən.

O məndən çox bilir.


ayrı

Gördüm ki, bu ayrı dildə danışır.

I saw that he spoke a different language.


gələn

gələn dəfə

gələn həftə

gələn ay

gələn il


keçən

keçən dəfə

keçən həftə

keçən ay

keçən il


mənim

genitive of mən (“I”, the first-person singular pronoun)


müəyyən

Borrowed from Arabic مُعَيَّن (muʕayyan).

bor+

müəyyən problemi həll etmək

müəyyən şəxsin fəaliyyəti

korrupsiyaya qarşı mübarizədə müəyyən irəliləyiş

some progress in the struggle against corruption


nə

From Proto-Turkic *nē- (“what”), the only Turkic root beginning with /n/. "The earliest [Proto-Turkic] form must have contained a unique initial nasal (generally nasals were not allowed word-initially), having yielded specific reflexes in modern languages."
Cognate with Bashkir ни (ni, “what”), Chuvash мӗн (mĕn, “what”), Karakhanid [script needed] (nē, “what”), Kazakh не (ne, “what”), Khakas ниме (nime, “what”), Kyrgyz не (ne, “what”), Old Turkic 𐰤𐰀 (ne, “what, which”), Old Uyghur [script needed] (ne, “what”), Tatar ни (ni, “what”), Turkish ne (“what”), Turkmen nǟmä (“what”), Tuvan чүү (çüü, “what”), Uyghur نېمە (nëme, “what”), Uzbek na (“what”), Yakut туох (tuoq, “what”).

Görəsən bunlar nə dildə danışırlar?


bəzi

Bəzi insanlar tənqidə dözmür.


çoxlu

Bunundan sonra çoxlu problemlər meydana çıxdı.

Yazığın əl-qolunu açsalar da, çoxlu qan itirdiyindən ayaq üstə dura bilmirdi.

2008, Zəminə Xınalı, Qaçaq İsmayıl dastanı; republished as Tariyel Abbaslı, editor, Zəminə Xınalı Seçilmiş Əsərləri II Cild, Baku: Təknur, 2014, pages 250-251:

Even though they untied the poor thing, he could't stand up because he had lost a lot of blood.


heç

Belə bir şey heç bir ölkədə ola bilməz.

Such a thing cannot occur in any/no country.


hər

Hər uşağın məktəbə getmək haqqı vardır.

Every child has the right to go to school.


neçə

Cognate with
Turkmen näçe, Crimean Tatar nice (southern dialect), Karachay-Balkar ненча (nença), Bashkir нисә (nisə), Tatar ничә (niçä).

Neçə yaşın var?

Neçə yaşınız var?

How many years old are you? (formal or plural)

Neçə uşağınız var?

How many children do you have? (formal or plural)

Saat neçədir?


nə qədər

[næ ɡæˈdær̥]

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-nə qədər.wav

Nə qədər pul lazımdır?

Gələn il maaşım nə qədər artacaq?

How much will my salary increase next year?

Orada nə qədər yer olmasını bilmirəm.

I don't know how much space there is there.

Xaricdə nə qədər qalacağımı demək çətindir.

It is difficult to say how long I will stay abroad.

İşıq günəşdən yerə nə qədər vaxta çatır?

How long does it take for light to travel from the Sun to the Earth?


bir neçə

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-bir neçə.wav

bir neçə gün sonra

bir neçə ay keçdikdə


hansı

From Proto-Turkic *ka- (“interrogative stem”).

inh

Hansı saatda...?

Əlifbamız, hansı ki türk əlifbasına yaxın idi, dəyişildi.

Our alphabet, which was close to the Turkish alphabet, was changed.

Hansı padşahla dava eləsəm, onun torpağını torba ilə daşımağa gücüm çatar

Whichever king I make war with, I have the power to carry his earth away in a bag.

Hansı işə əl atsam, onu qadağan eləyir

Kim hansı oğlanı istəyirsə, almanı ona atsın.

(literally, “Whoever wants whichever boy, let them throw the apple to him.”)

Which boy she wishes, let her throw the apple to him.


belə

From Old Anatolian Turkish [script needed] (böyle), which is attested in the XIVth-century Anatolian epic Danishmendnâme. Origination from merging of bu (“this”) and ile, ilə (“with”) (thus, from an expression that had the meaning with it) has been suggested. Starostin et al. reject this with a reference to a proposed Proto-Turkic form *bEd-le, which they reconstruct with the support of Karakhanid [script needed] (böyle), Turkish böyle, Turkmen beýle, Azerbaijani belə and Salar bele, that is, based almost exclusively on Oghuz material.

Belə insanlarla bir yerdə işləmək olmur.

It's impossible to work with such people.

Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
w:az:Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti


elə

Dīwān Lughāt al-Turk
Mahmud al-Kashgari
tr:Besim Atalay

From an earlier form eylə (now superseded). Possibly ultimately from merging of the earlier forms of o (“that”) and ile, ilə (“with”). Cognate with Karakhanid اَیْلا (ayla, eyle) and اَیْلُقْاَیْلُقْ (ayluq-ayluq, ayloq-ayloq), which Kashghari marks as Oghuz words. Also cognate with Kipchak alay, Turkish öyle, Turkmen eýle. Not cognate with Turkish öğle (“noon”) Tatar өйлә (öylä, “noon”). See belə for more.

al-Kashgarî, Mahmud (1072–1074) Besim Atalay, transl., Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi [Translation of the “Compendium of the languages of the Turks”] (Türk Dil Kurumu Yayınları; 521) (in Turkish), 1985 edition, Ankara: Türk Tarih Kurmu Basımevi, published 1939–1943, page 113

Putindən əsl supermen düzəldirlər, ancaq o elə deyil.

2018 February 18, “Archived copy”, in Strateq.az, archived from the original on 2020-06-12:

They are making a real superman out of Putin, but he is not like that.

Qəddafi üzdən sadəlövh və bədəvi görünür. Əslində o, elə deyil. Bu insan hər şeyə diqqət yetirirdi.

2011 July 9, Rəşad Süleymanov, kitabxana.net:

Gaddafi makes an impression of a naïve Bedouin. In reality, he isn't like that. This person paid attention to everything.

Onun dövründəki təzyiq və zorakılıq elə bir həddə gəlmişdir ki...

In his time, oppression and violence reached such a level, that...


bütöv

A derivation of *büt- (“to end, accomplish; to create, build; to heal; to grow, ripen”), whence also Azerbaijani bütün (“all”). Cognate with Turkish bitevi.

Mən bütöv qarpızı özüm yedim.


ötən

ötən gün (formal)

ötən həftə

ötən ay

ötən il

ötən əsrin son onilliyi


hansısa

Sən hansısa bir dərman atırsan?

Məqsəd hansısa qəzetlərin bağlanması deyil.

The aim is not to shut down any newspapers.

any (at least one; of at least one kind)

Parlament ölkədəki rüşvətxorluğu müzakirə etməlidir, nəinki Britaniyanın yaydığı hansısa məlumatı.

The parliament should discuss the corruption in the country rather than some information released by Britain.

Əgər hansısa silahı yaratsam, qəhrəmanlarımızdan birinin adı ilə adlandıraram.

If I create some weapon, I will name it after one of our heroes.

Bütün silahlarınızı verin, bəlkə hansısa əraziləri qaytararıq.

Give [us] all your weapons, maybe we'll retake some territories.

some (a certain, an unspecified or unknown)


eyni

From Persian عینی (aynī, “identical, same”), from Arabic عَيْنِيّ (ʕayniyy). Compare Turkish aynı.

eyni dərəcədə

eyni səviyyədə

eyni vəziyyətdə

eyni şəraitdə

Maşın və avtomobil eyni şeydir.

A car and an automobile are the same thing.

Linqvistika ilə dilçilik eyni şeydir.

Linguistics and language science are the same thing.

Nəticədə hər ikisi eyni poxdur.

Anası ilə eyni gündə öldü

[S/he] died the same day as his/her mother


qeyri

Borrowed from Arabic غَيْرِيّ (ḡayriyy). By surface analysis, qeyr + -i. Cognate with Turkish gayri (Ottoman Turkish غیری (gayrî)), Turkmen gaýry, Uyghur غەيرىي (gheyriy), Uzbek gʻayri.


haralı

Sən haralısan?

from what place; inquiring the place of origin of the person in question.


nəçi

Siz nəçisiniz?

who (by occupation); inquiring the occupation or the profession of the person in question.


neçənci

Neçənci sinifə gedirsən?

Onlar neçənci mərtəbədə qalırlar?

Bu neçənci ilin maşınıdır?

What year is this car? (literally, “which...”)

(interrogative) what number, which (in a numbered series), whatth


özgə

By surface analysis, öz + -gə. Compare başqa (“other”), derived from baş using the same suffix.


növbəti

Qapılar bağlanır, növbəti stansiya... (subway announcement)


həmin

this, that, these, those (used anaphorically)

this very, that very, these very, those very (used anaphorically)


cürbəcür

desc

→ Georgian: ჟურბაჟურ (žurbažur), ჟურბაჟურაჲ (žurbažuray) — Ingilo

(somewhat colloquial) various, all kinds of


yerdə qalan

LL-Q9292 (aze)-Allahverdi Verdizade-yerdə qalan.wav

Həyata keçirilən təsdiqləyici faktor analizi nəticəsində daha yaxşı uyğun dəyərlər əldə etmək məqsədi ilə 10 maddə ölçmə vasitəsindən çıxarılmışdır. Yerdə qalan 30 maddə üçün təsdiqləyici faktor analizi edilmişdir.

2018, Ercan Yılmaz, Ülvi İsmayılov, “Məktəblərdə Təşki̇lati̇ Güvən Ölçmə Vasi̇təsi̇ni̇n Dəqi̇qli̇yi̇ Və Eti̇baliliğinin Təhli̇li̇ [Analysis of the Accuracy and Reliability of Organizational Confidence Measurement in Schools]”, in Ipək Yolu, number 4, page 114:

As a result of the confirmatory factor analysis, 10 items were removed from the measuring instrument in order to obtain better appropriate values. For the remaining 30 items, a confirmatory factor analysis was performed.

remaining (which remains, especially after something else has been removed)


şol

From Old Anatolian Turkish شول (şol), from earlier *uş-ol, the latter part corresponding to Azerbaijani o (“he, she; that”).

Ümmidvaram şol iki nəfər əşxaslar öz zor qüvvələrinə xatircəm olub mən dövləti-aliyyənin ədalət və mürüvvətinə və zakonuna xatircəm olmağıma görə öz təmənnamdan məyus olmuyam.

1850, Gasim bey Zakir, Qasım Bəy Zakir. Seçilmiş Əsərləri., Baku, published 2005, Avrasiya Press, page 97:

I hope I will not be disappointed in having relied in my wish on the mercy and the justice and the lawfulness of the high state, whereas those two persons rely on their own force of violence.


ertəsi

ertəsi gün

pertaining to tomorrow, to the following day


o biri

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-o biri.wav

yolun o biri tərəfinə keçmək

to cross the street (literally, “pass to the other side of the road”)


əksər

əksər hallarda

əksər vaxtlarda

most (superlative degree of many: the majority of; more than half of)


bircə

Şəhərdə ancaq bircə dənə işlək qartəmizləyən maşın qalıb.

There is only one working snowplow left in the city.


cəmi

cəmi dünya

cəmi ölkədə


böylə

Sevgi vardır, oxudur qəlbidə bülbüllərini,
Böylə bir sevgi mənim ruhumu oxşar kimidir.

(Can we date this quote?), Mikayıl Müşviq, Sevgilər [Loves]:

There is love that makes its nightingales sing at high,
This kind of love is like caressing my soul.


neçəyə

(interrogative) dative of neçə: for how much?


üz-göz

qonşularla üz-göz olmaq


ziyadə

həddindən ziyadə

Yaxşıdır ki, onu iyirmi dörd saatdan ziyadə saxlamayasan[...]

1875 July 22, اکینچی [Əkinçi ("The Cultivator"); in modern orthography], volume 1, number 1, Baku:

It is better not to keep it for more than twenty-four hour…