kip

kip oturmaq

qapını kip örtmək

Paltarın hər iki yanı hazır idi. Qalxıb gecə köynəyini soyundu, paltarı geyinib güzgünün qabağında dayandı. Paltar əyninə kip otururdu.

Both sides of the dress were ready. She got up, took off her nightgown, put on the dress, and stood in front of the mirror. The dress sat tightly on her body.


tam

Mən kitabı hələ tam oxumamışam.

(of a task to be completed) done; finished; complete

Mən bu məsələni tam başa düşmədim.


lap

From Middle Mongol ᠯᠠᠪ (lab). Compare Mongolian лав (lav, “clearly, actually, surely, evidently”).

cog

Lap yaxşı!

even (emphasizing a comparative or superlative)

dənizin lap kənarında

downright, right, immediately, directly used to emphasize the following phrase


onda

-Mən sabah sizə gələ bilməyəcəyəm. - Onda biz sənin yanına gələrik!
- I will not be able to come to you tomorrow. - Then we will come to you!


ora

Ora getmə.


tez

Reborrowed from Persian تیز, ultimately from Proto-Turkic *teŕ-, doublet of Azerbaijani təzmək. Cognate with Crimean Tatar tez, Kazakh тез (tez), Tatar тиз (tiz), Uzbek tez, Chuvash тар (tar, “to run away”).

Vaxt tez keçir

Bunu etmək hələ tezdir, gözləyək

It's still too early to do this, let's wait

Çox təəssüf ki, Ukrayna böhranının sona çatdığından danışmaq hələ tezdir

2014 September 11, “Aydın Mirzəzadə: “Hələ tezdir””, in Ann.az:

Unfortunately, it is still premature to talk about Ukraine coming out of the crisis.

Səhər tezdən evdən çıxmaq


sabah

Sabah işim çox olacaq.


hara

hara (nominative singular)
haralar (nominative plural)
haranı (accusative definite singular)
haraları (accusative definite plural)
haraya (dative singular)
haralara (dative plural)
harada (locative singular)
haralarda (locative plural)
haradan (ablative singular)
haralardan (ablative plural)
haranın (definite genitive singular)
haraların (definite genitive plural)
haram (first-person nominative possessed-single possessive singular)
haralarım (first-person nominative possessed-many possessive singular)
haran (nominative possessed-single possessive second-person singular)
haraların (nominative possessed-many possessive second-person singular)
harası (nominative possessed-single possessive singular third-person)
haraları (nominative possessed-many possessive singular third-person)
haramız (first-person nominative plural possessed-single possessive)
haralarımız (first-person nominative plural possessed-many possessive)
haranız (nominative plural possessed-single possessive second-person)
haralarınız (nominative plural possessed-many possessive second-person)
harası (nominative plural possessed-single possessive third-person)
haraları (nominative plural possessed-single possessive third-person)
haraları (nominative plural possessed-many possessive third-person)
haramı (accusative first-person possessed-single possessive singular)
haralarımı (accusative first-person possessed-many possessive singular)
haranı (accusative possessed-single possessive second-person singular)
haralarını (accusative possessed-many possessive second-person singular)
harasını (accusative possessed-single possessive singular third-person)
haralarını (accusative possessed-many possessive singular third-person)
haramızı (accusative first-person plural possessed-single possessive)
haralarımızı (accusative first-person plural possessed-many possessive)
haranızı (accusative plural possessed-single possessive second-person)
haralarınızı (accusative plural possessed-many possessive second-person)
harasını (accusative plural possessed-single possessive third-person)
haralarını (accusative plural possessed-single possessive third-person)
haralarını (accusative plural possessed-many possessive third-person)
harama (dative first-person possessed-single possessive singular)
haralarıma (dative first-person possessed-many possessive singular)
harana (dative possessed-single possessive second-person singular)
haralarına (dative possessed-many possessive second-person singular)
harasına (dative possessed-single possessive singular third-person)
haralarına (dative possessed-many possessive singular third-person)
haramıza (dative first-person plural possessed-single possessive)
haralarımıza (dative first-person plural possessed-many possessive)
haranıza (dative plural possessed-single possessive second-person)
haralarınıza (dative plural possessed-many possessive second-person)
harasına (dative plural possessed-single possessive third-person)
haralarına (dative plural possessed-single possessive third-person)
haralarına (dative plural possessed-many possessive third-person)
haramda (first-person locative possessed-single possessive singular)
haralarımda (first-person locative possessed-many possessive singular)
haranda (locative possessed-single possessive second-person singular)
haralarında (locative possessed-many possessive second-person singular)
harasında (locative possessed-single possessive singular third-person)
haralarında (locative possessed-many possessive singular third-person)
haramızda (first-person locative plural possessed-single possessive)
haralarımızda (first-person locative plural possessed-many possessive)
haranızda (locative plural possessed-single possessive second-person)
haralarınızda (locative plural possessed-many possessive second-person)
harasında (locative plural possessed-single possessive third-person)
haralarında (locative plural possessed-single possessive third-person)
haralarında (locative plural possessed-many possessive third-person)
haramdan (ablative first-person possessed-single possessive singular)
haralarımdan (ablative first-person possessed-many possessive singular)
harandan (ablative possessed-single possessive second-person singular)
haralarından (ablative possessed-many possessive second-person singular)
harasından (ablative possessed-single possessive singular third-person)
haralarından (ablative possessed-many possessive singular third-person)
haramızdan (ablative first-person plural possessed-single possessive)
haralarımızdan (ablative first-person plural possessed-many possessive)
haranızdan (ablative plural possessed-single possessive second-person)
haralarınızdan (ablative plural possessed-many possessive second-person)
harasından (ablative plural possessed-single possessive third-person)
haralarından (ablative plural possessed-single possessive third-person)
haralarından (ablative plural possessed-many possessive third-person)
haramın (first-person genitive possessed-single possessive singular)
haralarımın (first-person genitive possessed-many possessive singular)
haranın (genitive possessed-single possessive second-person singular)
haralarının (genitive possessed-many possessive second-person singular)
harasının (genitive possessed-single possessive singular third-person)
haralarının (genitive possessed-many possessive singular third-person)
haramızın (first-person genitive plural possessed-single possessive)
haralarımızın (first-person genitive plural possessed-many possessive)
haranızın (genitive plural possessed-single possessive second-person)
haralarınızın (genitive plural possessed-many possessive second-person)
harasının (genitive plural possessed-single possessive third-person)
haralarının (genitive plural possessed-single possessive third-person)
haralarının (genitive plural possessed-many possessive third-person)

From ha- (“interrogative stem”) + ara (“space, place”). ha- is inherited from Proto-Turkic *ka-. For similar formations, see havaxt (“when”) and hayan (“which side, where, which direction”), from vaxt (“time”) and yan (“side”).

af

Bura haradır?

Sən indi haradasan?

Onlar haraya qaçırlar?

Bu kitabın axı harası pisdir?

But, where is this book bad? (literally, “what place of it is bad?”)

Hara gedirsən?


hara

From elision of haraya, dative singular of hara.

Hara gedirsən?


bura

From a reduction of buraya, singular dative of bura.

bura mənim toçkamdır, heç kim bura gəlməsin

This is my spot, no one should come here


burda

From a reduction of burada, the singular locative of bura.

Amma bilmirəm, keçmişdən işləyən adamlar indi burda var, yoxsa yox

But I don't know whether there still are people here that have worked since way back


asta

Audio


danna

From earlier *danla, from Common Turkic *taŋla, a derivation from Common Turkic *taŋ (“dawn; dusk”).

(Baku, Goychay, Meghri, Mingachevir) tomorrow


indi

From Old Anatolian Turkish امدی (emdi), from Proto-Turkic *em- (“now”). Cognate with Old Turkic 𐰢𐱃𐰃 (amtï, “now”). Compare Turkish şimdi (“now”), (indi, emdi, şindi, şincik, dialectal forms exist and widely understood),
Tatar инде (inde, “now”), Uzbek endi (“now”), Tuvan ам (am, “now”), Chuvash ӗнтӗ (ĕnt̬ĕ, “now”).

q

Nə vaxt gedək yanına? İndi yoxsa sonra?

When shall we go visit him/her? Now or later?


rahat

Bəsdir, qoy rahat oturaq.

Get off my back (literally, “Enough, let us sit in peace.”)

İmmun sistemi zəiflədikdə insan virus infeksiyalarına daha rahat yoluxur.

When the immune system is weakened, a person catches viral infections more easily.


geri

geri almaq

geri qalmaq

geri dönmək

geri çəkilmək

geri düşmək

geri durmaq


yalnız

From Proto-Turkic *yalŋuz, *yalïŋuz, a derivation from Proto-Turkic *yalïŋ (“lonely”), see there for more cognates. Doublet of yalqız. Related to Azerbaijani yalın (“naked, bare”), as in ayaqyalın (“barefoot”).

XIX əsrin 2-ci yarısına qədər posterlərə yalnız reklam xarakteri daşıyan plakatlar kimi yanaşırdılar.

Until the second half of the 19th century, posters were considered merely as placards of advertising character.


daha

gözəl, daha gözəl

çox, daha çox

Daha çox pul qazananın daha çox imkanları olar.

Who earns more, usually has more opportunities.

Forms the comparative of the following adjective, adverb or participle

Bir dənə maşın alıb, daha bir dənəsini əldə etmək istədim.

I bought a car and then I wanted to buy one more.

Buna daha dözə bilmirəm.


sonra

Karabakh, Gadabay, Qazakh, Dashkasan, Tovuz, Borchaly

A derivation of Proto-Turkic *soŋ (“end”), whence also son. Cognate with Turkish sonra etc.

Nə vaxt gedək yanına? İndi yoxsa sonra?

1918, Nicholas Klein, And Then They Build Monuments to You, a modern translation into Azerbaijani

First they ignore you. Then they ridicule you. And then they attack you and want to burn you. And then they build monuments to you.

İlk öncə sizi sanki görməzlər, sonra sizə gülərlər, sonra sizə qarşı hücum edib sizi yandırmaq istəyərlər. Sonra isə sizə heykəl qoyarlar.

Sonra nə istəyirsən?


gur

ocaq gur yanır

yağış gur yağır


ağır

→ Lezgi: агъур (aġur)

From Proto-Turkic *iagïr (“heavy”). Possibly related to Azerbaijani ağrı (“pain”), or contaminated with the latter. Cognate with Crimean Tatar ağır (“heavy”), Old Turkic 𐰍𐰃𐰺 (ǧir¹ /agïr/, “heavy”), Turkish ağır (“heavy”).

ağır yaralanmaq


biraz

Morphologically bir (“one”) + az (“a bit, a little”).


ucuz

From Common Turkic *ōču-, cognate with Old Turkic [script needed] (učuz, “easy”), Karakhanid اُجُزْ (učuz, “worthless”), Turkish ucuz, Turkmen ujyz, Tatar очсыз (oçsız), Bashkir осһоҙ (oshoź, “cheap”), Southern Altai очы (očï, “small”), etc.

cog

Qabaq ev almaq baha idi, indi qiymətlər düşdü, ucuz almaq olar.

Before, buying a house was expensive, now the prices have gone down now, one can buy cheap.


hayan

From ha- (“interrogative stem”) + yan (“side”). ha- is inherited from Proto-Turkic *ka-. For similar formations, see hara (“where”) and havaxt (“when”), from ara (“space”) and vaxt (“time”).

af

Nənə, hayanda qaldın?


baha

Tətil vaxtı xaricə getmək baha başa gəlir.

Going abroad during the vacations costs a lot.


yarın

From Old Anatolian Turkish یارین (yarïn), ultimately from Proto-Turkic *yạrïn.


daim

, sürəkli


ən

From Common Turkic *eŋ. Cognate with Old Turkic 𐰭 (ŋ /eŋ/), Uzbek eng, Kyrgyz эң (eŋ), Turkish en.

kiçik → ən kiçik
small → the smallest


yalandan

pretendingly, as to pretend, not genuinely


bugün

Univerbation of bu (“this”) + gün (“day”)

univerbation

Bugün bayram günüdür, məktəb yoxdur.


gündüz

From Old Anatolian Turkish کندوز (gündüz), ultimately from Proto-Turkic *küntüŕ (“at day, at daytime”).


haçan

From Old Anatolian Turkish [script needed] (qaçan). Cognate with Turkmen haçan.

Gölpınarlı, Abdülbâki (1934) “haçan”, in Yunus Emre’de Öz Türkçe Kelimeler [Native Turkic words in Yunus Emre], volume 4

Siz haçan gəlmisiniz?


orada

From locative of ora (“there, that place”).


düz

→ Armenian: դո̈ւզ (düz) (Karabakh dialect)

→ Lezgi: дуьз (düz)

→ Tat: düz


çox

Cognate with Turkish çok, Crimean Tatar çoq, etc. See Ottoman Turkish چوق (çok).

Mən dünən çox şad idim.

O həddindən artıq çox işləyir.


zorla

Onu zorla ərə verdilər.


haraya

Onlar hara(ya) getdirlər?

Dünən açarımı hara(ya) qoymuşam ki, tapa bilmirəm?

Where did they put my keys yesterday, I can't find them?


uzağı

Audio

at most, at the most, maximum, up to, at best, max (i.e., no more than)


yaman

Ultimately from Proto-Turkic *yaman (“bad, wicked; sickness, inflammation”).


prostu

Prostu deyirəm.

1996-1998, Müzahim İsmayılzadə, Yol; republished as "Əsərləri. VI Cilddə. II cild.", 2016, page 156:

– Narahat olmuruq, – Əmənulla sözə başladı, – ʼprostu kiʼ, raz belə məsələ var, niyə gizli-gizli iş görürsünüz? Bəyəm biz istəmirik? Niyə bizə informasiya başqa yerdən, yad adamdan gəlməlidi?

2019 April 30, Müzahim İsmayılzadə, “Özgə qapısı”, in Ədalət, page 7:

"We are not upset," Emmanulla began, "it's just that when there is such an issue, why do you conduct things in secrecy? Do you think we don't want it? Why should the information come to us from elsewhere, from a stranger?"


ayrı

→ Lezgi: айру (ajru)

Eyni zamanda, “əmək haqqı” gah bitişik, gah ayrı yazılır.

At the same time, əmək haqqı (“wage”) is sometimes written in one word and sometimes separately.


gec

From Old Turkic keč, from Proto-Turkic *gēč. Related to Azerbaijani gecə (“night”) and Azerbaijani keçmək (“pass”). Cognate with Turkish geç (“late”), Chuvash каҫ (kaś, “night, evening”).

Dünən axşam gec evə qayıdırdım

Yesterday, I was coming home late at the evening.

O münasibətimizi bərpa etmək istədi, amma artıq gec idi.

S/he wanted to restore our relationship, but it was already too late.

Hələ də gec deyil


tasma

From Turkic, from Common Turkic *tasma (“leash, strap”). Cognate with Kumyk тасма (tasma), Bashkir таҫма (taśma).

(Baku) tight (as if tied tightly with a lace)


məxsus

Ultimately from Arabic مَخْصُوص (maḵṣūṣ).

der

Arabic مَخْصُوص (maḵṣūṣ)


русҹа

Cyrillic spelling of rusca (“in Russian”)


əvvəla

Borrowed from Arabic أَوَّلًا (ʔawwalan, “firstly”).


azərbaycanca

Morphologically Azərbaycan (“Azerbaijan”) + -ca.

O azərbaycanca danışmağı hələ öyrənməyib.

S/he hasn't learned to speak Azerbaijani yet.

Buna azərbaycanca nə deyirlər?

How do you say/call this in Azerbaijani?

Həm farsca, həm də azərbaycanca yazmağı bacarır.

S/he is able to write Persian and Azerbaijani.


əvvəl

Ultimately from Arabic أَوَّل (ʔawwal, “first”).


yaxşı

From Common Turkic *yakšï, derivation of Proto-Turkic *yak- (“to draw near; to fit, to be well-suited”).
Cognate with Turkmen ýagşy, Salar yaxşı, Crimean Tatar yahşı, Tatar яхшы (yaxşı), Kyrgyz жакшы (jakşı), Kazakh жақсы (jaqsy), Uzbek yaxshi, Uyghur ياخشى (yaxshi), dialectal Turkish yakşı.

der

Gözəl səsi olan müğənni yaxşı oxuyur.

The singer that has a beautiful voice sings well.

Yaxşı fikirləşdin?


deyil

From Classical Azerbaijani دگل (dəgül), from Proto-Turkic *degül (“is not”). Cognate with Turkish değil.

Bura Amerika deyil.

Onlar varlı deyillər.

Biz buna razı deyildik.

We were not okay with this, we did not agree to this.

Sən xoşbəxt ola bilərsən, amma mən deyiləm.

Siz evli deyilsiniz bəyəm?


lütfən

Borrowed from Arabic لُطْفًا (luṭfan), adverbial accusative of لُطْف (luṭf). By surface analysis, lütf + -ən.

Bu nömrəyə müvəqqəti olaraq zəng çatmır. Lütfən bir az sonra zəng edin.

This number is temporally out of reach. Please call again later.


məsələn

Borrowed from Arabic مَثَلًا (maṯalan, “for example”), from the adverbial accusative of مَثَل (maṯal, “example”). By surface analysis, məsəl + -ən.

bor+

İçki sadəcə ürəkləri yox, başqa orqanları da, məsələn bağırsaqları rahatladır, genişləndirir.

Not only does a drink relieve the heart, but also widens other organs, for example the small bowel


necə

Ultimately from Proto-Turkic *nē- (“interrogative archetype”). Cognate with Turkish nice (“how much/many”), dialectal Turkish nice (“how”). See Bashkir нисек (nisek) for more cognates.

der

Cəbhədə vəziyyət necədir?

Üzünü görək, mama-papa necədir?

Long time no see, how are your mom and dad?

Necə istəyirsən elə də et.


tez-tez

Oraya tez-tez gedirəm

Uşaq xəstə olanda ən tez-tez edilən 3 səhv

3 most frequently made mistakes when a child gets sick.


nətər

From a contraction of nə (what) + təhər (manner), from Azerbaijani tövr, borrowed from Arabic طَوْر (ṭawr) or From a contraction of nə (what) + Proto-Turkic *tür (“sort, kind, shape”) — compare dialectal Turkish neter or From Common Turkic *nē-täg (“like what”), Cognate with Ottoman Turkish نته (nitä, nätä, “how”) and Karakhanid نَتَكْ (nätäg, “how”).

Nətərsən? Nə var, nə yox?


həmişə

Onların işi həmişə çox olur

Müştəri həmişə haqlıdır

Biz bunu həmişə istəyirdik, amma qismət olmadı.

We've always wanted this, but it wasn't meant to be.

-Vəziyyət necədir? -Necə olacaq, həmişəki kimidir.
-How are things? -As always, how else would they be.

Silistçi Sədrəddin bey nəcib adamlardan birisi idi, həmişə millətdaşların halına yanıb, divanxanalarda onlara kömək edərdi.

The investigator Sədrəddin-bey was one of the gentle people, he would always care greatly for his fellow countrymen, helping them in the courts.


artıq

From Proto-Turkic *artuk, a derivation of Proto-Turkic *art- (“to increase”). Cognate with Old Turkic 𐰺𐱃𐰸 (r¹t¹q̊¹ /artuq/, “more, much”).Cognate with Turkish artık, Kazakh артық (artyq), Uzbek ortiq, Chuvash ытах (yt̬ah), ытла (ytla).

cog

Nə vaxt evlənəcəksən? — Nə evlənmək, mən artıq evliyəm

When will you marry? — What are you talking about, I'm already married.

On ildən artıqdır ki, məktəbi bitirmişəm.

It's been more than ten years now since I finished school.


hələ

From Persian حالا (hâlâ, “now”), ultimately from Arabic حَالًا (ḥālan). Compare Bashkir әле (əle, “still, yet”),
Kyrgyz али (ali, “still, as yet; just now”),
Turkish hâlâ (“still, yet”), and
Uzbek hali (“still, yet”).

Mən o işdən iki il bundan qabaq çıxdım, dostum isə hələ orda işləyir.

I quit that job five years ago, but my friend still works there.

Mən hələ evdən çıxmamışam!


heç

-Mürəkkəb məsələdir. -Heç də mürəkkəb deyil!
-It's a complex issue. -It's not complex at all!

“Qarabağ” çox güclü komandadır. Çempionlar Liqasında da yaxşı çıxış edir. Odur ki, çempionluq heç də asan olmayacaq.

Qarabağ FK is a very strong team. And they are doing well in the Champions League. That is, the championship is not going to be any easy at all.

at all, any (mostly used with də (“also”)


dünən

From Proto-Turkic *tün (“night, yesterday”)
Cognate with
Old Turkic 𐱅𐰇𐰤 (tün, “night, dark night”),
Turkish dün (“yesterday”),
Turkmen düýn (“yesterday”),
Crimean Tatar tünevin (“yesterday”) and dün (“yesterday”),
Karachay-Balkar тюнене (tünene, “yesterday”),
Uzbek tun (“night”),
Uyghur تۈن (tün, “dark”) and تۈنۈگۈن (tünügün, “yesterday”),
Tatar төн (tön, “night”),
Bashkir төн (tön, “night”),
Kazakh түн (tün, “night”) and
Kyrgyz түн (tün, “night”).

Dünən işdən qayıdanda, dostuma rast gəldim.

Yesterday, as I was returning from work, I met a friend.

بز دوند لالهزارده کزیردیك.

1899, Nariman Narimanov, Türk-Azərbaycan diliniŋ müxtəsər sərf-nəhvi [Concise grammar of the Azerbaijani Turkic language] 21

Yesterday, we had a walk in the poppies garden.


səhər

From Arabic سَحَر (saḥar, “dawn, daybreak”).

sabah səhər

səhər tezdən evdən çıxmaq


yaxın

Inherited from Proto-Turkic *yakïn, from Proto-Turkic *yak-.

Məktəb evimizə yaxındır

Bu adam işə yaxın durmur.

This person doesn't do a stroke of work. (literally, “doesn't stand close to work”)


uzaq

From Old Anatolian Turkish اوزاق (uzaq), from Proto-Turkic *uŕak (“long, far, late”), whence also uzun (“long, tall”).

Evə hələ uzaqdır.

Əgər mən başqalarından daha uzaqları görə bilmişəmsə, onda bu, yalnız nəhənglərin çiyinlərində durduğuma görə mümkün olmuşdur.

If I have seen further than others, it has only been possible because I have been standing on the shoulders of Giants.


gec-gec

[ˈɟed͡ʒɟed͡ʒ]

Mən gec-gec kitab oxuyuram

Başqa bir misal: Tez-tez cinsi münasibətdə olan şəxslə, gec-gec cinsi münasibətdə olan şəxs arasında fərqlər var.

2015 January 22, Səxavət Sahil, “Gecikmiş məhəbbət, yoxsa seksual çatışmazlıq? [Belated love, or lack of sex?]”, in Lent.az:

Another example: there are differences between people having sex often and those having sex rarely.


yəqin

From Arabic يَقِين (yaqīn, “certainty”).

Yəqin ki, işə gec başlamısan, ona görə vaxtında çatdırmamısan.

Probably you started working too late, that's why you didn't make it in time.

-Dostun hanı, niyə gəlmədi? - Yəqin yoldadır.
-Where’s your friend, why didn’t he come? - He’s probably on his way.

apparently, probably (often used with ki)


hanı

Ultimately a derivation from Proto-Turkic *ka-. Cognate with Turkish hani (“where”), Old Turkic 𐰴𐰣𐰃 (qanï, “where”), Karakhanid قَنٖى (qanï̄, “where”).

Hanı məndən borc götürdüyün pul? Nə vaxt qaytaracaqsan?

Where's the money you borrowed from me? When will you pay back?

Sən, ey öz əriylə keyf çəkən sona,
Hanı o əhd edib oturduğumuz,
Bir deyib, bir gülüb, bir durduğumuz?
Hanı vəd etdiyin o şirin visal?
Sinəmə baş qoyan səndin, ya xəyal?
Hanı bu dostluqda vəfa görməyin?

1939 [c. 12th century CE], Nizami Ganjavi, translated by Səməd Vurğun, Leyli və Məcnun, translation of لیلی و مجنون [Leyli o Majnun] (in Persian):

Oh you, beauty who is now enjoying life with her husband
Where are those days when we swore
To laugh and stand together
Where is the sweet encounter that you promised?
Was it you who put your head on my chest, or was it a dream?
Where is your being faithful in this friendship?


harada

Bağışlayın, ayaqyolu haradadır?


nə vaxt

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-nə vaxt.wav

Kino nə vaxt başlayır?

nə vaxta qədər

Sübh namazını nə vaxta qədər qılmaq olar?

Until what time may one pray the morning prayer?


ancaq

Cognate with Turkish ancak, Crimean Tatar ancaq.

Mən yazılarımı ancaq elə bir adama oxuyaram ki, başında ağlı ola, qəlbində aramı.

1868, Mirzə Fətəli Axundov, Həcvi-Əbdürrəsul xan; republished as Mirzə Fətəli Axundov Seçilmiş Əsərləri. Üç Cilddə. I Cild., Baku: Şərq-Qərb, 2005, page 290:

I would only read my writings to a person who has sanity in his head, and serenity in his heart.


balaca

Morphologically from bala (“child”) + -ca. Compare Bashkir бәләкәй (bələkəy, “small, little”), Kyrgyz белекей (belekey, “low, short”), Chulym пӓлӓ (“small”).

Bir balaca gözlə!

a little, a bit (often used with the indefinite article bir)


niyə

From Proto-Turkic. Cognate with Crimean Tatar nege, Tatar нигә (nigä), Bashkir ниңә (niñə), Uyghur نەگە (nege).

Axı niyə həmişə bu cür olmalıdır?

But why does it always have to be this way?

Niyə bu qədər ciddisən?


neyçün

Inherited from Old Anatolian Turkish نیچون (näyçün, niçün), a contraction of نه ایچون (nä içün). By surface analysis, nə (“what”) + üçün (“for”). Equivalent to nə üçün. Cognate with Turkish niçin.

surf

Neyçün səni unuda mən bilmirən?


irəli

→ Lezgi: ирели (ireli), ⇒ Lezgi: ирели авун (ireli avun)

From metathesis of an earlier form, compare Turkish ileri. Cognate with Old Turkic 𐰃𐰠𐰏𐰼𐰇 (il²gr²ü /ilgerü/), Kipchak ilgari, Bashkir элгәре (elgəre, “earlier; first”). Ultimately a derivation from Proto-Turkic *il(i)k (“front, before; East;”), whence also Azerbaijani ilk (“first”).

der

Bir addım irəli, iki addım geri.


əbədi

Ultimately from Arabic أَبَدِيّ (ʔabadiyy).


belə

From Old Anatolian Turkish [script needed] (böyle), which is attested in the XIVth-century Anatolian epic Danishmendnâme. Origination from merging of bu (“this”) and ile, ilə (“with”) (thus, from an expression that had the meaning with it) has been suggested. Starostin et al. reject this with a reference to a proposed Proto-Turkic form *bEd-le, which they reconstruct with the support of Karakhanid [script needed] (böyle), Turkish böyle, Turkmen beýle, Azerbaijani belə and Salar bele, that is, based almost exclusively on Oghuz material.

Bu həmişə belə olub, belə də qalacaq.

It's always been like this, and it's going to remain like this.

Gecənin bu vaxtında hara gedirsən belə?

(when added to sentences containing wh-questions), surprisement or disfavour

bundan belə

o gündən belə


belə

Probably from Proto-Turkic *bile (“with, together, also”), whence also the postposition ilə (“with”). Cognate with Turkish bile; possibly contaminated by Etymology 1.

inh

Amma bəzən fotolarla reallıq arasında o qədər fərq olur ki, həyatda üz-üzə gəlsən belə o insanları tanımaq mümkün olmur.

But sometimes there is such a gap between the photographs and the reality, that even if you come face-to-face with those people, it's impossible to recognize them.

Ölsəm belə, atamı görməyə gedəcəm.


elə-belə

From elə (“like that”) + belə (“like this”).

Elə-belə soruşuram, nəyimə lazımdır, onu necə çağırırlar.

I am asking for no specific reason, what do I care how you call it.

Ona fikir verməyin, elə-belə danışır.


elə

Dīwān Lughāt al-Turk
Mahmud al-Kashgari
tr:Besim Atalay

From an earlier form eylə (now superseded). Possibly ultimately from merging of the earlier forms of o (“that”) and ile, ilə (“with”). Cognate with Karakhanid اَیْلا (ayla, eyle) and اَیْلُقْاَیْلُقْ (ayluq-ayluq, ayloq-ayloq), which Kashghari marks as Oghuz words. Also cognate with Kipchak alay, Turkish öyle, Turkmen eýle. Not cognate with Turkish öğle (“noon”) Tatar өйлә (öylä, “noon”). See belə for more.

al-Kashgarî, Mahmud (1072–1074) Besim Atalay, transl., Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi [Translation of the “Compendium of the languages of the Turks”] (Türk Dil Kurumu Yayınları; 521) (in Turkish), 1985 edition, Ankara: Türk Tarih Kurmu Basımevi, published 1939–1943, page 113

elə deyilmi?

elə(dir)mi?

Gərək elə edək ki, müştərilər bizdən razı qalsınlar, bir daha gəlmək istəsinlər.

We should act in such a way that the customers remain satisfied with us and want to come back again.

Elə eləmə ki, səninlə məhkəmədə görüşək.

2011 July 9, Rəşad Süleymanov, kitabxana.net:

Don't act in such a way that we'll have to meet in a courtroom.

Oğlumu elə döymüşdülər ki, tərpənə bilmirdi.

2014 April 30, Aysel İsgəndərli, Bizim Yol:

They beat up my son so much that he couldn't move.

Hər bir insan həyatını elə yaşamalıdır ki, illər keçdikdən sonra geriyə baxanda təəssüflənməsin.

Every person must live their life in such a way that they won't have to feel regret when looking back after the years have passed.


içəri

A derivation of iç (“inner part, interior”) + -əri. Cognate with Turkish içeri.

Xoş gəlmisiniz! Buyurun, keçin içəri.

Yazığı içəri saldılar. Beş il yatmalı oldu.

The poor thing was put away. He had to do five years.


bəlkə

From Old Anatolian Turkish [script needed] (belki), from Persian بلکه (balke).


tam şəkildə

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-tam şəkildə.wav


birdən-birə

From birdən (“from one”) + birə (“to one”).

Birdən-birə, o üzümə bərkdən vurdu.

Hər şey birdən-birə dəyişdi.


tədricən

From Arabic تَدْرِيجِيّاً (tadrījiyyan).

bor

تَدْرِيجِيّاً


bərkdən

Bir az bərkdən danış, pis eşidilir!

Talk a little louder, it's difficult to hear you!

Bərkdən danışma, yatan var!

Don't talk loud, there are people sleeping!

Birdən-birə, o üzümə bərkdən vurdu.

Çıxanda qapını bərkdən vurdu.

When going out, s/he slammed the door hard.


mərhələ-mərhələ

Reduplication of mərhələ (“stage, phase”).


yavaş-yavaş

Reduplication of yavaş (“slow”). Compare Turkish yavaş yavaş.


tezbazar

(colloquial) hurriedly, apace, quickly, rapidly (without lengthy preparations that are usually made or lasting shorter time than usually)


dərhal

From Persian درحال (darhâl, “in the moment”).


arabir

Univerbation of ara (“while”) + bir (“one”)


tarixən

Borrowed from Arabic تَارِيخًا (tārīḵan), adverbial accusative of تَارِيخ (tārīḵ). By surface analysis, tarix (“history”) + -ən.


yenə

From Proto-Turkic *yAn-. Cognate with Turkish yine and yene, Kazakh және (jäne), Uzbek yana, Kyrgyz жана (jana), Bashkir йәнә (yənə), etc.

Mən yenə yemək almağı unutdum.

Nə olar, de ki sən yenə bunu etməyəcksən

Mən yeməyimi yeyib qurtardım, amma yenə [yemək] istəyirəm.

I finished my meal, but I want [to eat] more.

Yenə çay töküm?


qabaqcadan

[ɡɑˈbɑɣd͡ʒɑdɑn]

Sən gərək bunu qabaqcadan edəydin.

Gərək onlar sizə bunu qabaqcadan bildirəydilər.

They should have notified you of this in advance.


hal-hazırda

/hɑɫ hɑːzɯrˈdɑ/

Hal-hazırda mən işsizəm.


qabaq

From Proto-Turkic *k(i)amak, *k(i)apak (“forehead; front; part; eyelid; eyebrow”). Cognate with Turkish kabak, Uzbek qovoq (“eyelid”), Khakas хамах (xamax, “forehead”), Bashkir ҡабаҡ (qabaq, “eyelid”) etc.

Mən qabaq bütöv günü işləyirdim, ancaq indi işləyə bilmirəm.

Previously, I used to work all day long, but now I am not able to work.


yenə də

LL-Q9292 (aze)-Allahverdi Verdizade-yenə də.wav

Mən ac deyiləm, amma yenə də yeyirəm.


bayaq

From Proto-Turkic *baya. Cognate with dialectal Turkish bayak, Chuvash паҫӑр (paś̬ăr), etc.

Bayaq demişdin ki işinə baxacağam, nə oldu?

You said recently you would take care of my issue, what happened?

Bayaq burda idi, amma artıq yoxdur.

S/he was here recently, but s/he is gone now.


dışarı

A derivation from Proto-Turkic *taĺ + -arı. Cognate with Turkish dışarı, Chuvash тол (tol).

out, outside (to the outdoors or outside)


əla

bor

Arabic أَعْلَى (ʔaʕlā)


bəzən

Borrowed from Arabic بَعْضًا (baʕḍan). By surface analysis, bəzi (“some”) + -ən.


bərabər

Etymology tree
Proto-Indo-European *upér
Proto-Indo-Iranian *upári
Middle Persian 𐭬𐭣𐭬 (mdm)
Classical Persian بَرَابَر (barābar)bor.
Old Anatolian Turkish برابر
Azerbaijani bərabər
Borrowed from Classical Persian بَرَابَر (barābar).


təki

→ Armenian: թաքի (tʻakʻi) (partly)

Təki sən xoşbəxt olasan.

The only thing that matters is that you be happy.

Onlar hər şeyi etməyə hazırdırlar, təki pullarını versinlər.

They are prepared to do anything, the only thing that matters is that they get their money.

just so that, the only thing that matters


birgə

From bir. Cognate with Bashkir бергә (bergə), see it for more.


birlikdə

From birlik + -də, the latter being the locative suffix.


bir yerdə

head

bir (“one”) yerdə (“place + locative suffix”)

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-bir yerdə.wav

Bir az gözləsən, birazdan bir yerdə gedərik.

If you wait a little, we can leave together in a moment.


iraq

From Common Turkic *ïra-k (“far, distant”).


ora-bura

Səhərdən axşama kimi ora-bura qaçıram.

(literally, “I'm running hither and thither from morning to evening.”)

I am busy going to different places all day long.

Ora-bura baxma.


tələsik

tələm-tələsik

hastily, in grate haste, slapdash or careless


səndemə

From sən (“you”) + demə (“negative imperative of demək”), “to say“. Literally, “you don't say“.

compound

negative imperative of <i class="Latn mention" lang="az">demək</i>

-Dünənləri təyyarə var idi e, düşmüşdü.
-Hə.
-Səndemə, özləri vurubmuşlar.
-Sən Allah!
-Özüm ölüm.
-You know, the airplane that crashed the other day?
-Yeah.
-Turns out they shot [it] down themselves!
-No way!
-I swear.

Sistem xalqa təhsil verə bilməz, çünki təhsilli xalq sistem üçün təhlükədir. Xalq nə qədər cahil olsa , onu idarə etmək o qədər asandır. Ancaq səndemə belə deyilmiş, cahil kütləni idarə etmək daha çətindir.

2014 March 14, Saleh Mehdizade, cetindi.wordpress.com:

The system cannot educate the people, because an educated people is dangerous to the system. The more ignorant the people, the easier to govern them. But, as it turns out, it isn't this way, ignorant masses are more difficult to control.

2017, Cabbar Məmmədov, DİPLOMATİK PSİXOLOGİYA: Siyasi, ideoloji və psixoloji diversiya və anti-diversiyaların metodları, "Political Technologies", USA, page 161

Only years later did the US intelligence agency, which suspected leakage of information from the embassy, establish that the clock, as it turned out, also was a transmitting device and had been transmitting information to the USSR for many years.

Yalnız uzun illərdən sonra səfirlikdən məlumat sızmasından şübhələnən ABŞ Kəşfiyyat İdarəsinin araşdırıb, müəyyən etdi ki, sən demə, sən demə həmin saat həm də ötürücü qurğu imiş, və neçə ildir SSRİ-yə məlumat ötürürmüş.


onsuz da

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-onsuz da.wav


əlbəttə

-Hara sürək, yoldaş kapitan? [...]
-Təbrizə, əlbəttə, Təbrizə sürün!

-Where should we drive, comrade captain? …
-To Tabriz, of course, drive to Tabriz!


nisbətən

Film büdcəsinin nisbətən böyük olmasına baxmayaraq gəliri az olmuşdur.

Despite the film's budget being relatively high, the revenue was low.


piyada

Mən piyada gəldim.


doğrudan

Məryəm birdən-birə başa düşdü ki, Yəhya ciddi danışırmış, ondan doğrudan da ayrılmaq niyyətində idi.

Mary suddenly understood that John was serious, he really was intending to break up with her.


aşağı

From aşağa, the dative form of *aşaq, as in Karakhanid اَشَقْ (aşaq, “bottom of a mountain”), ultimately from the same etymon as aşmaq: Proto-Turkic *āš- (“to cross (a mountain), to surpass”) + -aq.
etymology notes
Possibly formed as an adjective from aşağa (“downwards”) with the sense "lower, the lower one; low" analogically to yuxarı (“upwards; upper; high”) and later reinterpreted as directional adverb itself. The original form aşağa is now considered colloquial or dialectal and proscribed from usage in writing; as such, it is not found in the standard Azerbaijani dictionaries, such as Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti or in Azerbaijani-Russian dictionaries. This is probably due to the fact that the noun *aşaq did not make it into Azerbaijani, so aşağa is not perceived as a dative case of any noun, but rather as a corruption of aşağıya. The latter must be a new dative case form that has been formed with aşağı as the base. Compare also the note on Ottoman Turkish اشغی (aşağı) as a form of Ottoman Turkish اشغه (aşağa) "used by educated people" in Meninski (1680).
The paradigm of directional/spatial adverbs of height in Azerbaijani must have undergone a morpho-semantic leveling so that senses of yuxarı / aşağı and their derived forms almost completely mirror one another:
* yuxarı 'upwards' (adv.); attested first.
** → upper; high (adj); upper part (noun)
*** → new nominal derivations by means of case inflection: yuxarıya (“upwards”), yuxarıdan (“from above”) etc.
* aşağa 'downwards' (adv.); attested first.
** → (analogically with yuxarı) aşağı 'lower'; 'low' (adj);
*** → (analogically with yuxarı) starts being used as a directional adverb 'downwards' along with aşağa and as the noun 'lower part';
**** → new nominal derivations by means of case inflection: aşağıya; aşağıdan etc.
**** → aşağa becomes superfluous in the paradigm, as no equivalent *yuxara exist. It therefore becomes increasingly proscribed.
The formation of aşağı from aşağa as a paradigmatic counterpart of yuxarı may have been facilitated by the need for another, neutral concept for 'low, not high' in view of the development of a negative figurative sense in alçaq (“low; → despicable”).
Compare also reshaping of Turkish aşağı to aşarı, aşaru under the analogical influence of yukarı in Anatolian dialects.

der

Düş aşağı oradan!


erkən

From Old Anatolian Turkish [script needed] (erken, “early, early in the morning”), from [script needed] (er, “early”) and [script needed] (iken), equivalent to modern Azerbaijani -kən. Compare Turkish erken. Ultimately a derivation from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early”).


əzbər

şeiri əzbər bilmək


dalbadal

[ˌdɑɫbɑˈdɑɫ]

in a row, in succession, one after another


adətən

Borrowed from Arabic عَادَةً (ʕādatan), adverbial accusative of عَادة (ʕāda). By surface analysis, adət (“custom”) + -ən.


çaqqı

Compare Ottoman Turkish چاقی (čaqï), Talysh çəxo, Persian چاقو. Attested in a wide range of Iranic and Indic varieties, cf Hindi चाकू (cākū). Unrelated to Mongolian цах (cax, “a prop, a support, a pole, a pile”).


asılı olmayaraq

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-asılı olmayaraq.wav

Məsafədən asılı olmayaraq gediş haqqı 30 qəpikdir.

Regardless of the distance, the fare is 30 qapik.


həddindən artıq

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-həddindən artıq.wav

Sən həddindən artıq (çox) işləyirsən!

Həddindən artıq çox insan həddindən artıq çox problem yaradır.

Too many people are making too many problems.

həddindən artıq az fiziki aktivlik

too (more than enough; as in too much or too little)


buradan

From ablative of bura (“here, this place”).

via here, via this place, passing through this place


tamamilə

Mən sizinlə tamamilə razıyam!

Bu tamamilə yanlışdır.


əksinə

2018, Daron Acemoğlu və Ceyms A. Robinson, Millətlər niyə tənəzzül edir [translation of Why Nations Fail], BoD – Books on Demand, page 220

Charles was tried and executed in 1649. His defeat and the abolition of the monarchy did not, however, result in inclusive institutions. On the contrary, monarchy was replaced by the dictatorship of Oliver Cromwell.

Çarlz 1649-cu ildə məhkəməyə çıxarıldı və edam edildi. Lakin onun məğlubiyyəti və monarxiyanın ləğvi inkluziv institutların meydana gəlməsi ilə nəticələnmədi. Əksinə, monarxiyanın yerini Oliver Kromvelin diktaturası tutdu.

tam əksinə


təfsilən

Borrowed from Arabic تَفْصِيلًا (tafṣīlan), adverbial accusative of تَفْصِيل (tafṣīl). By surface analysis, təfsil + -ən.


heç vaxt

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç vaxt.wav


hazırda

Hazırda mən işsizəm.


cəm halında

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-cəm halında.wav

Şahidlər bildiriblər ki, onlar Albu Nimr tayfasından 70 nəfərin meyitini Hit şəhəri yaxınlığında aşkar ediblər. Həmin şəhər sünnilərin cəm halında yaşadığı Anbar vilayətinə daxildir.

Witnesses said they found 70 bodies of the Albu Nimr tribe near the city of Hit. The town is part of the Anbar province, densely populated by Sunnis.


əslində

From the locative of əsil. Cognate with Turkish aslında.

Bu cinayətə görə məni ittiham etdilər. Amma əslində mənim bununla heç bir işim yox idi.

I was accused of this crime. But actually I had nothing to do with it.


bir damcı

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-bir damcı.wav


çoxdan

Onlar burdan çoxdan köçüblər.

Biz burda çoxdan qalırıq.

for a long time (only of events prior to or up until the speech moment)


sadəcə

...qəzetlərində məlumat yayıldı ki, guya mən suçumu etiraf edib, üzr istəmişəm, ancaq bu belə deyil. Mən sadəcə olaraq, susmaq haqqımdan istifadə edirdim.

...newspapers reported that I had confessed and apologized, but this was not the case. I was just exercising my right to remain silent.

simply, plainly, just (often followed by olaraq)

Sadəcə etiraf edin ki, burda başqa işlərlə məşğul olursunuz.

Just admit that you are doing something else here.

just, simply (used to reduce the force of an imperative)


təkbətək

face to face, in private, alone with somebody


o cümlədən

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-o cümlədən.wav


yuxarı

From Old Anatolian Turkish یوقارو (yuqaru), from Common Turkic *yok-karï (“upper; upward”), from Proto-Turkic *yok.

inh

yuxarı qalxmaq

yuxarıdan aşağı baxmaq

bir sətir yuxarı

bir aydan yuxarı

Yığıncaqda yüzdən yuxarı adam var idi.

There were more than one hundred people on the meeting.


oradan

From ablative of ora (“there, that place”).

via there, via that place, passing through that place


haradan

Hardan gəlirsən?

Where are you coming from? Where are you heading from?

Hardan bildin mən kiməm?


aşağa

Düş aşağa!


əskik

Cognates include Karakhanid اَكْسُكْ (ägsük), Turkish eksik.


getdikcə

From getdik + -cə. Literally, 'as it goes'.

Ev heyvanları saxlayanların sayı getdikcə artir.

There are more and more people who keep pets.

Ölkə daxilində onun siyasəti getdikcə daha avtoriratar və siyasi düşüncə müxtəlifliyinə qarşı düşmən xarakteri alır

Domestically, his rule becomes increasingly authoritarian and hostile towards political dissidence.

more and more, increasingly (especially with verbs like artmaq or çoxalmaq)


yanaşı

(when used with bununla) however, at the same time, nevertheless


ehtiyatla

carefully, cautiously, with caution, with care


həqiqətən

Borrowed from Arabic حَقِيقَةً (ḥaqīqatan), adverbial accusative of حَقِيقَة (ḥaqīqa). By surface analysis, həqiqət + -ən.

bor+

[...]doğrusunu de görüm, sən həqiqətən müharibədən qorxursan?

1927, Qurban Səid, Əli və Nino [Ali and Nino]:

… tell me the truth, are you really afraid of war?


az qala

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-az qala.wav

Mən az qala yıxılmışdım.


fərqli

Səndən fərqli olaraq mən məktəbə heç vaxt gecikmirəm.

unlike (in contrast with; as opposed to) (mostly with olaraq)


ortaq

From orta + -q.
Cognate with Turkish ortak, Bashkir уртаҡ (urtaq), etc.

ortaq işləmək

to share a business, to run a shared business

shared, partnered (in such a way that costs and profits are shared)


təkrar

repeatedly, iteratively (done several times)


doyunca

Qara gözlərinə doyunca baxım,
Onları bir daha görməyəcəyəm.

1998, Faiq Ağayev (lyrics and music), “Bir Daha [Once Again]”, in Səni Əvəz Eləmir [Doesn't Replace You] ft. Flora Karimova:

Let me look at your black eyes to my heart's content,
I won't see them once again.

to one's heart's content
to one's heart's content


birmənalı

From bir + məna + -lı; likely a calque of calque of Russian однозна́чно (odnoznáčno).


ələlxüsus

From Arabic عَلَى الْخُصُوصِ (ʕalā l-ḵuṣūṣi).

bor

عَلَى الْخُصُوصِ

Arabic عَلَى الْخُصُوصِ (ʕalā l-ḵuṣūṣi)

(higher register) especially, particularly


xüsusən

Borrowed from Arabic خُصُوصًا (ḵuṣūṣan), adverbial accusative of خُصُوص (ḵuṣūṣ). By surface analysis, xüsus + -ən.


özəlliklə

From Turkish özellikle. By surface analysis, özəllik + -lə.


abırsızcasına

[ɑbɯrˈsɯzd͡ʒɑsɯnɑ]


cəvabən

[d͡ʒæˈvɑːbæn]

[d͡ʒɑˈvɑːbæn]

Borrowed from Arabic جَوَابًا (jawāban), adverbial accusative of جَوَاب (jawāb). By surface analysis, cavab + -ən.

O bunu rəqiblərinə cəvabən demişdi.


əsasən

Borrowed from Arabic أَسَاسًا (ʔasāsan), adverbial accusative of أَسَاس (ʔasās). By surface analysis, əsas + -ən.


zorakı

From Ottoman Turkish زوراكی (zoraki), from Persian زور (zor). Compare Turkish zoraki.


eyzan

desc

→ Armenian: էզզան (ēzzan), էյզան (ēyzan)

Bu işi eyzan sən görürsən.

2007, A.A. Axundov, Q. Ş. Kazımov, .M. Behbudov, editors, Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti [Dialectological Dictionary of Azerbaijani]:

(Agdam, Barda, Jalilabad, Gadabay, Khojavend, Kurdamir, Qazakh, Salyan) completely


həmçinin

also (in addition; besides; as well; further; too)


təkcə

Otaqda təkcə oturmuşdu.

[S/he] was sitting in the room on his/her own.


gerçək

From Old Anatolian Turkish [script needed] (girçek, “true”), [script needed] (girtü, “truth”), from Proto-Turkic *gẹr-tü (“true, truth”).


açıqca

[ɑˈt͡ʃɯɣd͡ʒɑ]

[ɑˈt͡sɯɣd͡zɑ]


ömürlük

Bu zədə onu ömürlük əlillər arabasına bağlayaraq iflic etdi.

This injury paralyzed him and made him wheelchair-bound for life.


arxayın

desc

→ Armenian: արխային (arxayin), արխեյին (arxeyin)

→ Northern Kurdish: arxayîn

From arxa (“back; support”). Compare Turkmen arkaýyn (“complacent, permissive, safe, cool”).

cog

without difficulty, without hindrance, without obstruction, freely


tərs

Ultimately from Iranian, such as Persian ترسا (tarsâ, “heretic; Christian or fire-worshiper”), doublet of tərsa.
Etymology note
According to Doerfer, this is plausible because the oldest sense found in Turkic texts was in religious contexts, too.
Cognate with Old Uyghur [script needed] (ters, “adverse; difficult”), Chagatai ترس, Turkish ters, Turkmen ters (“incorrect, uneven, inverse”), Bashkir тиреҫ (tireś, “north”), Kyrgyz тескей (teskey, “northern slope”), and Uzbek terskay (“northern slope; opposite”).
Also from Turkic: Mongolian тэрс (ters), Kalmyk терс (ters) (← Old Uighur), North Levantine Arabic ترس, Northern Kurdish ters (←Ottoman), Armenian թարս (tʻars) (←Ottoman/Azerbajiani).
Räsänen puts tärs together with forms belonging under Proto-Turkic *teŕ-, Common Turkic *tezek (“dung”), which is probably incorrect.

cog

Sviterini yenə tərs geymisən?

Did you put on your sweater inside out again?

inside out (with the inside turned to be on the outside)

tərs baxmaq


tərsinə

the other way around
the other way around


heç yerə

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç yerə.wav

nowhere, to no place, (with negation) anywhere


heç yerdə

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç yerdə.wav

nowhere, in no place, (with negation) anywhere


heç yana

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç yana.wav


heç yanda

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-heç yanda.wav


hətta

Bu xalq bir neçə il sonra da öz əcadlarını yad edir, onları çimizdirir, hətta ölülər üçün təzə paltar və əşyalar aparır.

A few years later, these people still remember their ancestors, soak them, and even bring new clothes and things for the dead.

Bəsit siyasi ritorika isə insanlar tərəfindən nəinki qəbul edilmir, hətta onlarda mənfi emosiyalar yaratmağa başlayır.

Not only is primitive political rhetoric not accepted by people, it even begins to create negative emotions in them.


bir də

LL-Q9292 (aze)-Zardabi Bakuvi-bir də.wav

bir də bura gəlmə


həncəri

Balakan, Gadabay, Goranboy, Ijevan, Qazakh, Sheki, Tovuz

/hɑnd͡ʒɑˈrɯ/

Inherited from Old Anatolian Turkish قنجارو (qancaru, “where”), from Proto-Turkic *kanča (“when”), derived from Proto-Turkic *ka-. Related to Uzbek qancha, Kyrgyz канча (kanca).

inh+

Həncərisən?


dolğun

fully, completely, comprehensively, in detail


mütləq

من جهان ملکونده مطلق دوغرو حالت گورمدیم
هر نه گوردوم اگری گوردوم اوزگه بابت گورمه دیم
آشنالار ایخطلاطینده صداقت گورمدیم

18th century, Molla Panah Vagif, گورمدیم [Görmədim]:

I haven't seen no truth at all in the realm of world
Whatever I have seen has been untruthful, no way else
I haven't seen sincerity among conversing friends

Mən cahan mülkündə, mütləq, dоğru halət görmədim,
Hər nə gördüm, əgri gördüm, özgə babət görmədim
Aşinalar ixtilatında sədaqət görmədim

(archaic) no, not any, none at all, not at all


həmişəlik

O həmişəlik getdi.


hələlik

- Sabah kitabını gətirib qaytararam.
- Hə yox, istəyirsən hələlik səndə qalsın.
- I'll bring you your book back tomorrow.
- Oh, no, you can have it for the time being if you want.


şıdırğı

(of raining) heavily, pouringly, in streams

(Jalilabad, Tovuz) all the time, nonstop (without stopping)


bildir

From Proto-Turkic *bïldur (“past time, last year”).


sırağagün

Bugün bazar günüdürsə, deməli sırağagün cümə günü idi.

If today is Sunday, the day before yesterday must have been Friday.

day before yesterday
day before yesterday

on the day before yesterday; two days ago


hər zaman

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-hər zaman.wav


ehtimal

Borrowed from Arabic اِحْتِمَال (iḥtimāl).

bor+

(mostly followed by ki) probably, in all likelihood


bəri

Bəri bax!

(now chiefly dialectal) hither, to this place

bir həftədən bəri

ötən aydan bəri

since (from a specified time in the past)


burdan

Alternative form of buradan (“from here”)


ifrat

bor

Arabic إِفْرَاط (ʔifrāṭ)


sırf

sırf qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş fitnes zalı

Bu sırf daxili işləridir.


təcili

From təcil + -i, from Arabic تَعْجِيل (taʕjīl).


pərdəli

(figuratively) in a veiled, covert or euphemistic manner

modestly, following the rules of modesty and decency


ertə

Inherited from Proto-Turkic *ẹ̄rte (“morning”), a derivation from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early”). Cognate with Turkish erte.


sərbəst

O almanca sərbəst danışır.


nümayişkaranə

in a demonstrative and provocative manner


gözünü qırpmadan

LL-Q9292 (aze)-Azerbaijani audiorecordings-gözünü qırpmadan.wav

without batting an eye
without batting an eye


adda-budda

fragmentarily, brokenly, in snatches, intermittently, in fits and starts

in (overlapping or nonadjacent) stripes (of land)


qoçaq

Apparently from qoç (“ram”) + -aq.
Cognate with Turkmen goçak, Turkish koçak, Kumyk къоччакъ (qoççaq), Karakalpak қошшақ.


bir-bir

adlarını bir-bir sadalamaq

otaqaları bir-bir gəzmək

to walk into all rooms one after another

rəqibləri bir-bir sıradan çıxarmaq

to eliminate the competitors one after another


təxminən

Borrowed from Arabic تَخْمِينًا (taḵmīnan), adverbial accusative of تَخْمِين (taḵmīn). By surface analysis, təxmin + -ən.


hardasa

Uşaq hardasa çöldə oynayır.

Həqiqət hardasa buralardadır

(colloquial) alternative form of haradasa (“somewhere”)

-Haçan köçürsən? -Hardasa mayın ortalarında.
-When are you moving? - Around the middle of May.


təqribən

Borrowed from Arabic تَقْرِيبًا (taqrīban), adverbial accusative of تَقْرِيب (taqrīb). By surface analysis, təqrib + -ən.


harasa

Onlar sabah harasa getmək istəyirlər.

(colloquial) alternative form of harayasa (“somewhere”) (to some place)


pək

From Proto-Turkic *bek (“firm, solid, stable”).

inh

pək eyi

pək yaxşı


azı

From third-person possessive of az (“a little”).


bilavasitə

From Arabic بِلَا وَاسِطَة (bilā wāsiṭa, “without intermediary”).

bor

بِلَا وَاسِطَة


ötəri

ötəri görmək


əlqərəz

From Arabic الْغَرَض (al-ḡaraḍ), i.e. 'the intention/purpose is...".

(introductory word) to sum up, in short, in a word


hökmən

Borrowed from Arabic حُكْمًا (ḥukman), adverbial accusative of حُكْم (ḥukm). By surface analysis, hökm + -ən.


birdən

→ Lezgi: бирдан (birdan)

at once, at the same time; simultaneously.


yeyin

→ Khalaj: yeyin


buraya

From dative of bura (“here, this place”).


yügüş

From earlier Azerbaijani *ögüş, Proto-Turkic *ȫküĺ. Cognate with Bulgar اَكِل.

Dünyada verdin bana çox sim ü zer,
 Bexşiş etdin hem yügüş dür ü göher.

You gave me so much gold and silver in the world.
 You have bestowed so many pearls and gems.


gizlin

Analyzable as gizli (“hidden, secret”, adjective) + -n or gizlə- (“to hide”, tr. verb) + -n


ümumiliklə

Synonym of ümumiyyətlə (“in general, overall”)


ümumən

Borrowed from Arabic عُمُومًا (ʕumūman), adverbial accusative of عُمُوم (ʕumūm). By surface analysis, ümum + -ən.

Synonym of ümumiyyətlə (“overall, in general”)


məhz

Hər şey məhz düşündüyüm kimi oldu.

Everything went down just as I'd supposed.

Niyə məhz onu seçdin?

Why did you choose him/her and not someone else?

just, exactly, actually used to emphasize the meaning of the following word or what comes later


indicə

İndicə çıxdı.


qiyamət

az-adj

qiyamət (comparative daha qiyamət, superlative ən qiyamət)

daha qiyamət (comparative)
ən qiyamət (superlative)


bircə

just so that, the only thing that matters


gecə-gündüz

Dvandva compound of gecə (“night”) + gündüz (“day”)


səhvən

Borrowed from Arabic سَهْوًا (sahwan), adverbial accusative of سَهْو (sahw). By surface analysis, səhv + -ən.


havayı

→ Armenian: հավայի (havayi)

From Arabic هَوَائِيّ (hawāʔiyy, “aerial”).

uselessly, vainly, (all) for nothing, in vain


ikişər

distributive of iki, in a group (or in groups) of two; as a pair (or as pairs); by twos; two each


sallana-sallana

Reduplication of sallana, from sallanmaq.


çeçencə

çeçencə danışmaq


dəxi

From Old Anatolian Turkish داخى (daxï, daqï, d̥aqï), from Proto-Oghuz *takï, from Proto-Turkic *tak- (“to bind to, add to”). Cognate with Old Turkic [script needed] (taqï), Turkish dahi (“also, too”), etc.

der

Xoşgüzəranlıq və ləzzət tapmaq gələcəkdə dəxi çətinraq olacaqdır.

1875 September 20, اکینچی [Əkinçi ("The Cultivator"); in modern orthography], volume 1, number 5, Baku:

Finding well-being and pleasure will be more difficult in the future.

Mühəmməd Süleyman dəxi əqvamına həman məzmunda məktub yazub imdad istədi.

1912, Əlabbas Müznib, transl., مختارنامه, translation of original by ʿAtâʿullah bin Ḥassân Wâʿiẓ Hirawî Isfahânî; republished as Səbinə Əhmədova (transliterator), Hacı Mustafa Mailoğlu, editors, Muxtarnamə, 2017, page {{{page}}}:

Muhammed Suleiman also wrote a letter to his relatives in that regard and asked for help


vur-tut

Гәдир јетим бөјүмүшдү, бу кәнддә онун вур-тут бир нечә узаг гоһуму тапыларды …
Qədir yetim böyümüşdü, bu kənddə onun vur-tut bir neçə uzaq qohumu tapılardı…

1970, Akram Aylisli, Kür qırağının meşələri 111

Qədir grew up as an orphan, and in this village he had no more than a few distant relatives …


cəmi

Cəmi yüz manat ödədik.

Cəmi otuz manatım var.


təkidən

Borrowed from Arabic تَأْكِيدًا (taʔkīdan), adverbial accusative of تَأْكِيد (taʔkīd). By surface analysis, təkid + -ən.


çarpaz

Possibly from Persian چپ راست (čaprâst).


qətiyyən

Borrowed from Arabic قَطْعِيًّا (qaṭʕiyyan), adverbial accusative of قَطْعِيّ (qaṭʕiyy). By surface analysis, qəti + -ən.

qətiyyən qadağandır

qətiyyən olmaz

qətiyyən icazəli deyil


şəxsən

Borrowed from Arabic شَخْصًا (šaḵṣan), adverbial accusative of شَخْص (šaḵṣ). By surface analysis, şəxs + -ən.


binaən-ileyh

From Arabic بِنَاءً عَلَيْهِ (bināʔan ʕalayhi).

bor

بِنَاءً عَلَيْهِ


binaən

Borrowed from Arabic بِنَاءً (bināʔan), adverbial accusative of بِنَاء (bināʔ). By surface analysis, bina + -ən.


etibarən

Borrowed from Arabic اِعْتِبَارًا (iʕtibāran). By surface analysis, etibar + -ən.

bor+

اِعْتِبَارًا


bir daha

Belə bir fürsət bir daha da əlimizə gəlməz.

An opportunity like this one is never going to come to us again.

again (especially with negative; often followed by də/da)


qismən

Borrowed from Arabic قِسْمًا (qisman), adverbial accusative of قِسْم (qism). By surface analysis, qisim + -ən.


tamamən

Borrowed from Arabic تَمَامًا (tamāman), adverbial accusative of تَمَام (tamām). By surface analysis, tamam + -ən.


intəhası

From third-person singular possessive of intəha.

Heç mən bilmirdim, demə sənin anan da cavanlıqda elə Mədinə kimi makinaçı işləyirmiş, intəhası ananın bəxti gətirdi, mötəbər adama ərə getdi, amma Mədinəninki gətirməyib də.

1978, Anar Rzayev, Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi

I didn't know, turns out your mother also worked as a typist just like Medina back in her youth, it's just that your mother's luck shone through, and she married a respected man, but Medina wasn't as lucky.


bunca

Equivalent to bu (“this”) + -cə (“adverbial suffix”).


bu yana

Used other than figuratively or idiomatically: see bu, yan.: hither, this way

Və onu da qeyd edim ki, binada 60-cı ildən bu yana heç bir təmir işi aparılmayıb.

2024 November 24, “Archived copy”, in Dia.az, archived from the original on 2023-02-19:

And let me also note that no repair work has been carried out in the building since the year 1960.


üstəlik

besides, at that, in addition; furthermore


nisyə

Borrowed from Persian نسیه (“on credit; without cash”).

nisyə almaq

to buy (groceries) on credit; to put on one's tab/slate

Nisyə mal verilmir!

nisyə söhbət

(figurative) futile, useless, having no substance


ot i do

ot i do geyindirmək

to fully dress, to fully provide with clothing

(colloquial, proscribed) fully, completely


pənco-pənco

Reduplication of Tat pəncoh (“fifty”). Compare Russian по-пятьдесят (po-pjatʹdesjat).

reduplication

Tat <i class="Latn mention" lang="ttt">pəncoh</i> (“fifty”)

m+

по-пятьдесят

Altıncı gün gəl qonağım ol, qəşəng oturarıq sənnən, pənco-pənco vuraruq.

Come by on Saturday, we'll sit down nicely [i.e. have a nice meal], and have a glass or two.

a drink; a glass or two (usually of vodka); fifty grams or so (of an alcoholic beverage)


aqibət

(clause initially) finally (at the end or conclusion; ultimately)


hərdənbir

every once in a while
every once in a while


hərdən

From ablative of hər; perhaps back-formation of hərdənbir.


nəticədə

From the locative of nəticə.
Cognate with Bashkir нәтижәлә (nətijələ), Turkish neticede, Turkmen netijede, Uyghur نەتىجىدە (netijide), Uzbek natijada.


işdir

İşdir, birdən acıqlandırsam səni, nə ilə vurarsan məni?

Would I make you angry, as it happens, what would you hit me with?

İşdir, düşdün oyuna,
Görsənmə gözə yaralı.

2021, “Lachino Boy”, Saybu Swag (lyrics), Амаль (music):

As it happens, you get caught in a trap,
Don't seem wounded to anyone.


qəlbən

Borrowed from Arabic قَلْبًا (qalban). By surface analysis, qəlb + -ən. Compare Turkish kalben.


çəndan

Ələzzahir hamı oxuyanlar və oxudanlar il zəhmətindən dincəlmək üçün yaylaqlara və ya öz vətənlərinə köç tədarükün hazırladıqlarında daha dərsə çəndan məhəlgüzar deyil idilər.

1898, Sultan Mejid Qanizade, Müəllimlər iftixarı

Apparently, as all the teachers and students were preparing for migration to the summer pastures or to their home grounds to rest from the hard work, they were no longer that excited about going to lessons.


irsən

Borrowed from Arabic إِرْثًا (ʔirṯan). By surface analysis, irs + -ən.


siftə

From Arabic اِسْتِفْتَاح (istiftāḥ). Doublet of istiftah.

der

اِسْتِفْتَاح

Arabic اِسْتِفْتَاح (istiftāḥ)


betər

From Persian بدتر (badtar), comparative form of Persian بد. Compare Ottoman Turkish بتر (beter).

Bu ölümdən də betərdir.

Ayrılıqdan betər dünyada nə var?

1981, “Ala gözlüm”, Nigar Rəfibəyli (lyrics), Emin Sabitoğlu (music), performed by Akif İslamzadə:

What is worse in the world than being apart?

more unfavorable; more negative; more good

Sən məndən də betərmişsən ki!

worse [with ablative ‘than’]
more severe, more urgent, more extreme

worse
more severe, more urgent, more extreme


hətmən

(now chiefly South Azerbaijani) certainly, necessarily, surely


sağa-sola

left and right (all over the place; indiscriminately; frequently or excessively)


istər-istəməz

From istəmək. Literally, “he/she/it wants [or] wants not”


birisigün

From birisi + gün.
cognates
Compare Karachay-Balkar бюрсюкюн (bürsükün) /бюрсикюн (bürsikün), Kumyk бирисигюн (birisigün), Kazakh бүрсігүні (bürsıgünı), Nogai бирсигуьн (birsigün), Kyrgyz бүрсүгүнү (bürsügünü), Southern Altai бирсӱӱн (birsüün), Karaim birisikün etc., some of which mean 'the day before yesterday' and some - 'the day after tomorrow'.

cog

Kazakh бүрсігүні (bürsıgünı)

Kyrgyz бүрсүгүнү (bürsügünü)


əməlli-başlı

[æmæˈlːi bɑʃˈɫɯ]

[æmæˈlːi bɑʃˈtɯ]


havaxt

From ha- (“interrogative stem”) + vaxt (“time”). ha- is inherited from Proto-Turkic *ka-. For similar formations, see hara (“where”) and hayan (“which side, where, which direction”), from ara (“space”) and yan (“side”).


beşbetər

From Classical Persian بیش بَدْتَر (bēš badtar). Often thought of as the phrase beş (“five”) + betər, i.e. to the effect of "five times worse than".

bor

Stachowski, Kamil (2014) Standard Turkic C-Type Reduplications (Studia Turcologica Cracoviensia), Krakow: Jagiellonian University in Krakow, Institute of Oriental Studies, page 106


təntik

az-adj

təntik (comparative daha təntik, superlative ən təntik)

daha təntik (comparative)
ən təntik (superlative)


zorən

Borrowed from Classical Persian زوراً (zôran). By surface analysis, zor + -ən.


məcburən

Borrowed from Arabic مَجْبُورًا (majbūran). By surface analysis, məcbur + -ən.


təsadüfən

tə‧sa‧düf‧ən

Borrowed from Arabic تَصَادُفًا (taṣādufan). By surface analysis, təsadüf + -ən.


şəklən

Borrowed from Arabic شَكْلًا (šaklan). By surface analysis, şəkil + -ən.


cismən

Borrowed from Arabic جِسْمًا (jisman). By surface analysis, cism + -ən.

bodily, physically, materially (as opposed to mentally)


ruhən

Borrowed from Arabic رُوحًا (rūḥan). By surface analysis, ruh + -ən.

mentally, spiritually (as opposed to physically)


əcəb

əcəb elədin!

Well done! You did nothing wrong! That's none of anybody's business!

çox danışıram? əcəb eləyirəm!

[You think] I talk to much? Well, that's none of your business! It is solely my business!

well, adequately, correctly (contrary to what might be assumed), not anybody else's business

əcəb oldu sənə!

That's what you deserve! You got what you deserved!

well-deserved (of negative outcomes); blame yourself