brodawka

Polish: brodawka

Silesian: brodōwka

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰers-
Proto-Indo-European *bʰardʰéh₂
Proto-Balto-Slavic *bardā́ˀ
Proto-Slavic *borda
Proto-Indo-European *-wós
Proto-Balto-Slavic *-was
Proto-Slavic *-vъ
Proto-Balto-Slavic *-kāˀ
Proto-Slavic *-ъka
Proto-Slavic *bordavъka
Old Polish brodawka
Inherited from Proto-Slavic *bordavъka. By surface analysis, broda + -awka. First attested in 1472.

etymon

Brodawka porrus

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1308:

Brodawka vernca (pro veruca) vel warex

1885-2024 [1481], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 747:

Brodawka puberta

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 9:

Brodawką tuber, tubea, brodawka tuber

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 5:

Na brodawky contra verrucas

1900 [1491], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1103:

Brodawky verrucas

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 288:

Contra verucam in manibus brodawky

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 61.:

Pvberta dicitur illud quod crescit in cutte proprie brodawka

1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 217v:

[P]vbarta dicitur illud quod crescit in *cuti proprie brodawka

[XV p. post.], rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rkpsie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 381, z r. 1457, page 164ra:

Puberta brodawak brodawka

1463, Wokabularz petersburski VII, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.I.100, page 12:

Puberta est illud quod crescit in cutte proprie brodawka

XV p. post., rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 3297, z r. 1476, page 194r:

Puberta dicitur illud quod crescit in cutte vlg. brodawca

XV p. post., Rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 1630, page 197v:

Puberta brodawka

XV p. post., Wokabularz petersburski II, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.XVI.12, page 9:

Puberta *brodawak brodawka

XV ex., Wokabularz petersburski VII, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.I.100, page 12:

Tuber tubea [brd] brodawką

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 141v:

Tuber brodawka

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 142r:

(attested in Greater Poland, Silesia, Lesser Poland) wart (type of deformed growth occurring on the skin)

attested in Greater Poland; Silesia; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Silesia; Lesser Poland


składka

Polish: składka

From składać + -ka. First attested in the middle of the fifteenth century.

etydate

Skladky sillabas

1956 [Middle of the fifteenth century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 231v:

(attested in Silesia) syllable; sound (some unit of speech)


wydawać

Polish: wydawać

Silesian: wydŏwać

Inherited from Proto-Slavic *vydavati. By surface analysis, wy- + dawać. First attested in 1415.

Wlt namque deus ab homine, ut de bonis sibi collatis racio assignetur, ... an prudenter dispensabat widawal

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 64r:

(attested in Silesia) to spend (to give money or material goods on)

Ipse enim spiritus reddit, vydawa, testimonium spiritui nostro (ipse enim spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii dei Rom 8, 16)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 53:

(attested in Silesia) to confirm; to testify

In omnibus exhibeamus, vid[y]awaymy, nosmetipsos sicut dei ministros in multa paciencia (II Cor 6, 4)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 51:

[Quae] (sc. humus) grau[is est ipso], tacitam se pondere prodit, vydawa *szyv, [q]ueque levis

1977 [End of the 15th century], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 82:

(attested in Silesia) to issue, to turn out to be; to become


chorąży

Polish: chorąży

From chorągiew + -y. First attested in 1195.

Choranschze

1905 [1195], Friedrich Lorentz, editor, O pomierielskom (driewnie-kaszubskom) jazykie do połowiny XV stoletija, Pomerania, page 76:

Presentibus testibus subnotatis... comite Mathia, choranze

1881-1882 [1295], Max Perlbach, editor, Pommerellisches Urkundenbuch, page 469:

K[o]rsczon, choranze

1874 [1366], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume X, page 198:

Paszek, choranszi Kalisziensis

1887, 1889 [1393], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 1544, Poznań:

Pan Jan, chorøsze, *czodzal na sswem boru Micolaga

1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1130, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Her Jaroslaw, choransche

1892 [1408], Adolf Warschauer, editor, Sonder-Veröffentlichungen der historischen Gesellschaft für die Provinz Posen, volume I, Poznań, page 64:

De Vozniki chorąnzi Yeserski

1910-2024 [1409], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume III, page 16:

Chorąsze signifer

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:

Andrzey Czolek, Go worek Pauel s Radzonowa, choranzaa,... przi tem oblicznye bily

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 85:

S... Dadfridem varschewskym, Nadborem czechonowskim, choranzamy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 95:

Nadborem, chorąnzim

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 98:

Przi... panyech... Vigandzye warschewskyem, Nadborze czechonowskyem, choranzach

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 101:

Boyomoczni choroxsze palestripotens vexillifer

1874-1891 [1451], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 41:

Chor[z]asze signifer, chor[z]aszy

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 490:

Chorązy

1868 [1467], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume II, page 196:

Pawel... ranczyl zyemsky vrzand za robothlyvego Marczyna, kthory vyszethl do dobrze vrodzonego Stanislawa, choranschego zacroczymskyego

1950 [1496], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1768, Warsaw:

Albert, chorunzy

1857 [1499], Codex Diplomaticus Silesiae. Bd. 1, Urkunden des Klosters Czarnowanz, volume I, Silesia, page 148:

Chorąszy vexillifer

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 181:

Vexillifer eyn bonerfurer choraszy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 145r:

A kiedy miły Jesus poszedł, tedy chorągwie dwojenaćcie, które dzierżeli dwanaście chorąże pogańskie, natychmiast sie skłoniły... Uźrawszy to Żydowie,... zawołali przeciw chorążam, aby oni *slyschely chorągwi i dali chwałę Jesu sowi... Piłat karał chorąże, iże sie nachylili przeciw Jesusowi. Wezwawszy Piłat chorążego i rzekł

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 755:

Wezwawszy Piłat... chorążego pirwszego... rzekł

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 756:

Hanka ma postauicz zachoczczø... pana choranszego Paska

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2898, Poznań:

Borowecz zaoral thø rolø, o yøsz pan chorøsze v[e]gednal

1897 [1408], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 1516, Łęczyca Land:

Pan choransze nye wsząl dwstu grzywyen wyana po *swyeg szenye

1895 [1434], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 174:

Dominus choranszi

1868 [1444], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 131:

Pana chorąschego

[1479], Adam Wolff, editor, Rękopiśmienne ekscerpty Adama Wolffa pochodzące z mazowieckich ksiąg sądowych, Zakroczym, pages 13, 120:

(attested in Pomerania, Greater Poland, Masovia, Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland, Silesia) flag-bearer (knight entrusted with carrying and defending the banner)

attested in Pomerania; Greater Poland; Lesser Poland; Silesia; attested in Pomerania; Greater Poland; Lesser Poland; Silesia


ciernie

cirniowy (adjective)
cierznie (alternative)
cirnie (alternative)
cirznie (alternative)
cirń (alternative)

desc

Polish: cierń, ciernie, tarnie (Middle Polish), czernie, czérznie, czyrznie (Kuyavia), cirznie (Central Greater Poland, Near Masovian, Grudów), cirzń (Central Greater Poland, Near Masovian), cyrznie (Near Masovian)

Silesian: ciyrń

Inherited from Proto-Slavic *tь̃rnъ. First attested in the 14th century.

Ogarnaly sø mne yako pczoly y zagorzaly sø yako oghen w czyrznw

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 117, 12:

Czyrnyv sentibus

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 347:

Cyrne

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 570:

Czyrsznye vepres

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 495:

Non putabitur et non fodietur, et ascendent super vineam illam uepres et spine. Sicut enim terra, que non colitur, producit invtilia germina, zagavky czirne, et vinea, que non foditur superflua sarmenta

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 67r:

Czirnye vepres

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 88:

Czirnya veprium

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 89:

S tarnow albo s cyrnya de sentibus

1874-1891 [1476], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Mysłowice, Krakow, page 276:

Marcissius... staianko v czirnya, v Slupowskey granicze, a drugie staianie v lasnyey, v dolv... Nicolao... obligauit

1880-1894 [1477], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume III, Krakow, page 333:

Lyelya sz czyerznya wyrosla, gdy panna z Z[d]ydostwa poschla

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 104:

Spinatum est herba spinosa czyerznye

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 128v:

Vepris vel vepres bramber heck czyerznye

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 144r:

Jako róża miedzy cirniem, tako kwitła miła Marja

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 18:

Ci istni więcsze podołki... nosili, a ku tern przywięzowali cirnie, aby je pchało

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 180:

Azali będzie cie zbirać s cirnia winne jagody?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 283:

Drugye padlo myedzy czyrnye a czyrnye srostszy y zagluschylo naszyenye, yze nye moglo roscz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 335:

Pilath gy kazal... czir[i]n[im] coronowacz

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 229:

O boze, ktory dlya othkupyenya szwyatha chczyalesz szye... czyrnym vkoronowacz

1882 [XV ex.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 292:

Jeszus, gdy vbyczowan, na stolczv *poszaczon, *czyersnym yesth koronowan, a przesto yesth *wgarczon

1880-1894 [XV ex.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Gniezno, Warsaw, page 145:

Włodyki, splotszy koronę s cirnia, włożyli na jego głowę

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 801:

Ta korona byla vczynyona s czyernya morskyego, barzo konczatego y sylno ostrego

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 829:

Vepres […] vel hec vepris […] est genus rubeti seu spinarum vel secundum aliquuos omnis spinosa potest dici vepris Inde vepricula deminutivum vlg. cyrnye

1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 266v:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Silesia, Greater Poland, Masovia) thornbush, bramble (thorny bush or its shoots)

attested in Lesser Poland; Silesia; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Silesia; Greater Poland


przykładny

Polish: przykładny

From przykład + -ny. First attested in the middle of the fifteenth century.

Sed pro informacione nostra loquendo et in sensum al[e]goricum, przicladny, notare possumus

1956 [Middle of the fifteenth century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 99v:

Allegoricum, tropoloycum, anagogicum scilicet duchowni, przicladni, swirzchowani

1890 [End of the fifteenth century], Bolesław Erzepki, editor, Szczątki dawnej polszczyzny, Mogilno, page 178:

(attested in Silesia, Greater Poland) exemplary, illustrative, allegorical

attested in Silesia; Greater Poland; attested in Silesia; Greater Poland


mowny

Polish: mowny

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-nós
Proto-Slavic *-ьnъ
Proto-Slavic *mъ̀lvьnъ
Old Polish mowny
Inherited from Proto-Slavic *mъlvьnъ. By surface analysis, mowa + -ny. First attested in the fifteenth century.

etymon

Si cupias pacem, lingwam, mowny gezyky, compesce loquacem

1885-2024 [Fifteenth century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 289:

(attested in Silesia) talkative (talking a lot in general)


przechodzić

Polish: przechodzić

Silesian: przechodzić

From prze- + chodzić. First attested in the 14th century.

Multi pro transitorio, gl. transitoria newstafne vel *przechodzocze, regno exponunt corpus et animam pro regno eterno nolunt

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 78v:

(attested in Silesia) to pass, to elapse


zajrzeć

desc

Polish: zajrzeć, zajzreć, zajzrzeć, zajźreć, zajźrzeć, zazrzeć, zaźreć, zaźrzeć, zazdrzeć, zaźdrzeć (Middle Polish), zazréć się (“to have it in for”) (Kielce)

Silesian: zajzdrzeć

Etymology tree
Proto-Slavic *za-
Old Polish za-
Proto-Slavic *zьrěti
Old Polish źrzeć
Old Polish zajrzeć
From za- + źrzeć (“to look”). The semantic shift of to see > to envy arose from context where it could mean to look somewhere, to see something that arouses envy, jealousy. First attested in the 14th century.

etymon

Dorothea,... formosa valde super omnes puellas regionis illius, sibi invidens serpenns, tedi uøcz *sasrzocz temu, antiquus inimicus castitatis […]

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl 74b:

Caritas non emulatur ne zayrzy

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 51:

Caritas non emulatur ne zayrzy

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 165:

Caritas non emulatur ne zayrzy

1915 [XV med.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Chełm, Hrubieszów, page 524:

Caritas non emulatur nye zazrzy

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 70:

Caritas non emulatur nye zazrzy

XV med., Elżbieta Belcarzowa, Anna Zajchowska, Felicja Wysocka i Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors, Glosy, number 2366:

S[y]ą dzyeczy czysthe... syerczem y cząlem pokorne, nyezarloczne, *nyeląnive, nye zayrzą, nyelacome

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 320:

Caritas... non emulatur (I Cor 13, 4) nyerada *zavydy, nyczego nye szasrzy

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 148:

(attested in Lesser Poland, Silesia, Southern Borderlands) to envy (to feel envy or jealousy) [with dative]

attested in Lesser Poland; Silesia; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Silesia; Southern Borderlands


boleść

Polish: boleść

Silesian: boleść

Inherited from Proto-Slavic *bolestь. First attested in the 14th century.

Ogarnøli sø mne bolesci smertne

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 5:

Gospodzin pomocz przines iemu na loszu bolesci iego, wszistkø iego posczelø przewroczil ies

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 40, 3:

Angel Gabriel zwastowal: Zdrowa yessz, panno mylossczy, porodzyss przes bolessczy

1874-1891 [1442], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, page 77:

Obrzezaly pacholyky; tedi gdisz... w nawyøczszey boleszczy bily, dwa syni Iacobowa... sbylasta wszitky møsze

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 34, 25:

Dzywno gyesth nye thbacz okruthnosczy, czyrzpyancz tako czaszkye bolesczy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 496:

Prze wyeliką bolescz ob difficultatem

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 13:

Yesz porodzyla sbayyczyelya wsego szwyatha... przeze wschey bolyesczy

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 54:

V ymyą mąky y bolyesczy szynaczka twego raczy wlyekczycz bolyesczy me y vkroczycz mąky me

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 74:

Defecerunt, vstaly, oculi mei pre lacrimis, concusa sunt, narusyly sya od bolescy, omnia viscera mea, efusum est, struthnyalo, genu meum super mortem filii mei

1876-1929 [c. 1500], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume X, Trzemeszno, page 379:

Bolescz ci cięską zadano, gdi twe czialo... zraniono

1921-2024 [c. 1500], Slavia Occidentalis, volume XII, page 162:

Tez thu myenya nyektorzy, yze kyedy myly Cristus thu ystne srod vyethnycze zevleczon, yzby vyątscha bolyescz myal, nyzly kyedy v Cayphasa byczovan

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 816:

A to jemu była nawiętsza boleść, bo jemu były wszytki stawy wytargniony z ramion

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 820:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Silesia) pain (bad physical or psychological feeling)

(attested in Lesser Poland, Masovia, Greater Poland) pain (bad physical feeling)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

pain (bad physical or psychological feeling)

Bolescz torsio

1885-2024 [1441], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 67:

Rany gy pan trzewnø bolescyø

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 18:

Krew yego przyrodzona nygdy szye v nym nye przemynyla any kyedy *wgnyela, any [v] ktore bolyesczy vrzodove v nym poruschyla

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Myly Yesus nygdy nyemoczen nye postal any stekal, any ktore bolyesczy... myal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 158:

Miły Jesus schodził... wszytkę galilejską ziemię... uzdrawiając każdą niemoc i każdą boleść luda

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 262:

Wstanie lud naprzeciwko ludu a krolewstwo naprzeciw krolewstwu i będą mory, głody i ziemie drżenie po rozmaitych stronach, ale ty wszytki rzeczy są początki boleści

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 480:

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; attested in Lesser Poland

Bolescz mayacz a zaluyącz dolentes

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 269:

Bolescz skruszenya dolor contricionis

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 103v:

Ad penalitatem vlg. na bolescz

1890 [XV p. post.], Bolesław Erzepki, editor, Szczątki dawnej polszczyzny, Mogilno, page 175:

Kyedy yvz vzral Iudasch, yze myly Cristus podan ku smyerczy, ... pokutha przyvyedzyon, czvsch takyem vdrączenym y bolyesczyą sercza, ... byezavschy y przynyosl thy ystne trzydzyesczy penyądzy..., y rzvczyl ye przed byskupy zydovskye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 759:

(Judasz) acz myal bolescz sercza... y doszyczvczynyenye vczynka, vschakoz nadzyeya ny myal zbavyenya

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 760:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Masovia) pain (bad psychological feeling)

(attested in Kuyavia) grief, regret, sorrow

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Kuyavia; attested in Kuyavia

Bolescz compasionem

1902-2024 [XV ex.], Pamiętnik Literacki, volume XXVIII, page 307:

Onemal iesm... y milczalesm od dobrich a bolescz moia odnowila se iest

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 38, 3:

Podlug mnoszstwa bolescy mogich w serczu moiem wesela twoia vweselili sø duszø moiø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 93, 19:

Smøtek a bolescz nalez[ł] gesm (inveni, Puł: nalyazl yesm) a ymye[nia] gospodnowa wzywal gesm

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 114, 4:

(Kachniczko) ma namyleyschą, vyecze, esczy *welykw bolesczy mamy myslączy szawzdy o *thobey

1874-1891 [1447], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 60:

Myloscz tho w szobye mą, ysze... w theszknosczy y thesch w nyewymowney szercza bolescz[i] tr[a]wa y przemyeszkawa

1915 [1447-1462], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 544:

Myly,... [zalo]scz wyelka y bolesz[cz] mam w szwogyem szerczu nynie

Rvben, pyrzworodny moy syn, ty gesz szyla ma a poczyøtek bolyeszczy mey

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 3:

Weszły sø ludze a rozgnyewaly sze; bolyeszczy odzerszely søø bidlyøczy Philistynskich... Wtargnye sze na nye strach a boyasn

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 14:

Mathko Maria, ktorey naszwiatsza dusza w godziną wielebney manki twoiey myecz bolesczi przeszedl y wnątrznosczi serdeczne przenyknal

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 43a:

Bolescz o thwą zlą zoną vsskromys yą, gdy *thaką czszo vszliszys o czudzych

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLIII:

Poymyely mlodego..., bandzye pyla v nyego z kyelicha bolessczy

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLVII:

Po wszech boleszczach, zalosczach

1874-1891 [XV p.post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 265:

Dlya wyelykee szaloszczy a bolyeszczy verba Xr non intellexit

1901 [XV ex.], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 320:

Myecz bolesczy gyą przyenykal

1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, page 89:

Maria, przesz bolesczy, kthore yesz czyerpala, oddal od nasz sloszczy

1880-1894 [XV ex.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Gniezno, Warsaw, page 146:

Słyszeć twą śmierć jest silna boleść sercu memu

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 166:

Słodka matko moja, nie do puszczaj takiego smętku ani boleści na serce swoje

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 168:

O żałościwa matko... twe serce rozkociło sie wieliką boleścią, ale iże twój syn nie chciał, aby tako trudną boleścią umarła

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 538:

Dziewica Marja... rzekła...: Zemdlał żywot moj, w boleści serce moje i ciało zemdlało

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 736:

Barzo trudno boleść miała wnętrz, patrzący na takie niepodobne męki swego mi łego syna

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 841:

Biskupowie... żydowscy poczęli nań s pełna żałować... Nie s miłości ale z boleści przychodziły nań ich wiele zazrości

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 797:

Przy kazdem grzesze yad dyably czlovyeczemv serczv bądzye wlan, yze bolesczyą zasrosczy vschelkye sercze obvyąze

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 798:

Vczecha bolesci iest, poznane werney swatlosci iest

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol. 10:

Bo ty trud y bolescy znamonuiesz

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 36:

Polescz dolor

1874-1891 [XV p .p r.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 328:

Et desideravimus eum despectum et novissimum virorum virum doloris bolesczy

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:

Procz bolesczy sine ve

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 278:

Ten psalm yest vczyecha wyernych przy bolyeszczyach

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 114 arg:

Na nascha cząskye bollesczy ad maximos nostros dolores

1866 [XV p . post.], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume I, Biblioteka Warszawska, page 316:

Nye bądze czy[r]pyalo *bolyeszczye non scrupuletu

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 287:

Bolescz dolor

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 4:

Dolor schmertz bolescz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 42v:

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia


patrzyć

Polish: patrzeć, patrzyć

Silesian: patrzeć

Inherited from Proto-Slavic *patriti. First attested in the 15th century.

Quarto debemus ad eum ire, discretionem iudicii eius attendendo *patruncz

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 36r:

Iaco nas Paulik possadzil bil na ssødze, a Jassek tedi ne patrzil przed nami praua i poyal przecz ot praua

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 69:

(attested in Silesia, Greater Poland) to expect, to wait on


wymawianie

Polish: wymawianie

Etymology tree
Proto-Indo-European *úd
Proto-Slavic *vy-
Old Polish wy-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish wymawiać
Proto-Slavic *-nьje
Old Polish -anie
Old Polish wymawianie
From wymawiać + -anie. First attested in the fifteenth century.

Doctorum flos, eximius Ieronimus, humanas excusaciones, wymalwane, confundans ait

1956 [Fifteenth century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 57r:

Sexto dyabolus facit homines muttos ficcione, vymawyanym, multi enim sunt, qui in confessione excusant sua peccata et paliant ea tayą

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 175:


założenie

Polish: założenie

Silesian: założynie

/zaɫɔʒʲɛɲɛː/

From założyć + -enie. First attested in the 14th century.

Sic deus dilexit mundum, ubi thema saloszenye

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 43r:

Tema zalozenye

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135v:

Thema est materia dictantis vel prologus zalozenye

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 137r:

(attested in Silesia, Greater Poland) subject (main topic of some work)


pyrz

Polish: perz (“smoke”)

Inherited from Proto-Slavic *py̑rь (“remains of fire”).

inh+

Revolvendo, quid sit homo, quia lutum, terra et favilla pirz

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 16v:


poczywać

Sine, ut ego etiam molam, hoc est in Polonico: Day, *ut ia pobrusa, a ti poziwai

1949 [c. 1270], Roman Grodecki, transl., Księga Henrykowska, Silesia, page 24r:

(attested in Silesia) to rest, to take a rest


ależ

From ale + -ż. First attested in the 15th century.

Vye alesz Vlian, Pyotr y Maczk, ysz szly luthi

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 443:

(attested in Silesia) The meaning of this term is uncertain.


żędać

Polish: żądać

Alye sz granycz krolewstwa nye povynny slvzzycz nam, ... alyszby przes nasz byli proszeny k themv y sądany (nisi... fuerint petiti et rogati)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 66:

Myloscywy panye,... thwyg sffgethy myloscy zwdam, dagze ngeprzyg[a]celum mym wsnange a... wgerne wypokwtowanye

1965 [XV ex.], Julian Wojtkowski, editor, Glosy i drobne teksty polskie do 1550 roku. Z inkunabułów Kalisza, Kazimierza Biskupiego, Koła, Sieradza i Warty, Kalisz, Kazimierz Biskupi, Koło, Sieradz, Warta, page 70:

Tedy ocz by nasz ządaly (quodcumque... in nos quaereretur), tho chczelybychom gym... podlug prawa odpyszacz

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 39, 2:

Prze odpusthy sząm thąm z plączem yal papyezą zandacz, by mu odpusthy raczyl dacz

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 139:

Zøday ode mnye (postula a me), a dam czy pogany w dzedzycztwo twoye

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 2, 8:

Poslal swego sina Adurama ku krolyowy Duidovy, szødaiøcz od nyego myrv (ut postularet ab eo pacem)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 10:

Czokoly bądzyesch ządacz od boga (quaecumque poposceris a deo Jo 11, 22), to tobye bog da

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 436:

Roga me, ząday v mnye, per meam passionem

1448, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy i zapiski polskie z dwóch rękopisów, numbers 1490/11, 1945/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, page 354:

Brath nasch krol kogo bąndze ządal wyelkyego posla, tego ya k nyemv poslyą

1952 [1500], Josip Hamm, editor, Altpolnisches aus kroatischen Archiven, page 174:

Gdi Staszek szandal odpusczena v Warpansza, a on mu dal

1981 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V, A. Roty gnieźnieńskie, s. 76-274, number 82, Gniezno:

By szø tho szthalo, czosz zødami w milego pana boga

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 79:

Anna szmvthkv szvego czyala thego na bodze zadala, by ya bog plodem navyedzyl

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 211:

A tak gymye zødacz swaczbi (potitus optatis nuptiis)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 30:

Illa pete a deo, que tibi expediantur, czocz sluszno *szyadacz, accipere et illum dare

1981-2001 [XV in.], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Grochów, Kcynia, page 106:

Fratres, non cessamus pro wobis orantes et postulantes, ut ympleamini agnicione voluntatis dei, szadayaczy, aby sza napelnyly vsznana voley boszegy, in omni sapiencia et intellectu spirituali (Col 1, 9)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 55:

(transitive, Masovia, Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, Pomerania, Silesia) to request (to turn to someone for something) [with genitive] [with o (+ accusative)] [with od (+ genitive)] [with u (+ genitive)] [with accusative] [with na (+ accusative)]

Greater Poland; Pomerania; Silesia; Greater Poland; Pomerania; Silesia


kłodnik

kłodnik m animacy unattested (canonical)

From kłoda + -nik. Cognate with Russian коло́дник (kolódnik).

Omnes homines, manentes in villis episcopi Vratislaviensis..., erunt inmunes et liberi ab omni povoz et podvoda, sed prevod ducent militare et tantummodo in hiis rebus, ferinis carnibus et piscibus, ... et militem captivum, qui dicitur clodnik

1832 [1261], Gustav Adolf Tzschoppe and Gustav Adolf Stenzel, editors, Urkundensammlung zur Geschichte des Ursprungs der Städte und der Einführung und Verbreitung deutscher Kolonisten und Rechte in Schlesien und der Ober Lausitz [Collection of documents on the history of the origin of cities and the introduction and spread of German colonists and rights in Silesia and Upper Lusatia], Silesia, page 347:


plęsać

Polish: pląsać

Pląsszącz plaudendo

1874-1891 [1448], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 352:

(attested in Silesia) to clap (to tap one's hands together)


chrzciciel

chrzciciel m animacy unattested (canonical)
krciciel (alternative)
krzciciel (alternative)
krzściciel (alternative)

Polish: chrzciciel

Silesian: krzciciel

From chrzcić + -ciel. First attested in the 15th century.

Twego dzela krzcziczela, boszicze, vslisz głosi, naplen misli czlowecze

1937 [1407], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number A, Krakow:

Twego dzela krzcziczela, boszicze, vslisz glosi, naplen misli czlowecze

1937 [1408], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number B, Krakow:

Twego dzela krzyczela, boszicze, vslisz głosi, naplen misli czlowecze

1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number C, Warsaw:

1937 [End of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number D, Częstochowa:

1937 [End of the 15th century–beginning of the 16th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number E, Cieszyn:

Twego dzela *krzyczyczyela, boszicze, vslisz głosi, naplen misli czlowecze

1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number F, Sandomierz:

Mayą szobą Jana szwyathego..., *krziczyela bozego

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 93b:

Baptista eyn tauffer krczyczyel

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 17v:

(attested in Lesser Poland, Masovia, Silesia, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Christianity) baptist, baptizer


słodzona

Polish: śledziona

Silesian: śledziōna, ślejziōna

Splen, szlodzona, melancoliam generat

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:


Antykryst

zlw-opl-proper noun

Antykryst m animacy unattested (related adjective Antykrystowy)

Antykryst m animacy unattested (canonical)
Antykrystowy (adjective)
Ancykryst (alternative)

desc

Polish: Antychryst, Ancykryst, Antykryst, antykrystus (Middle Polish), Ancychryst (Chełmno-Dobrzyń, Warmia), Ancochryst (Masuria, Warmia), Ancykrys, Ancygrys (Przemyśl)

Silesian: jancykryst, ancykryst, lancykryst

Learned borrowing from Latin antichristus. First attested in the first half of the 15th century.

etydate

Cessarsszczi popowie sø anticristowie, gich mocz nie od Crista, ale od anticrista, s cessarskego lista

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 32:

(Christianity, Islam, attested in Silesia) Antichrist


Antykrystowy

Polish: antychrystowy

From Antykryst + -owy. First attested in 1449.

Prawda – rzecz Kristowa, lezz – anticristowa

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 62:

(relational, Christianity, Islam, attested in Silesia) Antichrist's


niedługi

Polish: niedługi

From nie- + długi. First attested in the fifteenth century.

Nescit enim tarda mollimina, nedluge meskane vel vmekczene, spiritus sancti gracia

1956 [Fifteenth century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 58r:

(attested in Silesia) short (not lasting a long time)


zważyć

Polish: zważyć

From z- + ważyć. First attested in c. 1430.

Tercio debemus probare, swasziczy, indigne sumcionis (sc. corporis Christi) periculum, scodą, quante sit horribilitatis grosznosczi

1981-2001 [c. 1430], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Kęty, page 13:

(attested in Silesia) to consider, to think through; to heed


człowiecznie

/t͡ʃʲɫɔvʲɛt͡ʃʲɲɛ/

/t͡ʃʲɫɔvʲɛt͡ʃʲɲɛ/

From *człowieczny + -ie, from człowiek + -ny. First attested in 1435.

Fratres, humanum dico propter infirmitatem carnis, bracza, czloweczne przycasz[a]uiø prze mdloscz czala, vestre (Rom 6, 19)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 53:

(attested in Silesia) humanely (in a manner befitting a person)


kłada

Borrowed from Old Czech kláda. First attested in c. 1470. Doublet of kłoda, an inherited form.

W kladą in nervum (iussit eum mitti in nervum II Par 16, 10)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 96:

(attested in Silesia) trunk, log, or block of wood with openings for holding prisoner's legs


dziatki

Polish: dziatki

Inherited from Proto-Slavic *dětъka. First attested in the beginning of the 15th century.

Grudzyen adventh dą..., Swyąnthy Thomek patrzy God, Scep[an], Jan, Dzyathky day nąam

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 445:

(attested in Silesia) children's holiday landing on December 28


rozcierać

Polish: rozcierać

Silesian: rozciyrać

From rozetrzeć + -ać. First attested in the end of the 15th century.

Caules obstipant, sed eius iura relaxant gey polewky roszczerayą

1885-2024 [end of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:

(attested in Silesia) to crush, to crumble; to cause diarrhea


źwierzę

źwierzęcy (adjective)
źwirzę (alternative)

Polish: zwierzę

Silesian: zwiyrzã

/ʑvʲɛ(ː)r̝æ̃/

Inherited from Proto-Slavic *zvě̄rę̀. By surface analysis, źwierz + -ę. First attested in the second half of the 14th century.

Szwerzø animal

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 231v:


śrzoda

Polish: środa

Silesian: strzoda

Inherited from Proto-Slavic *serdà. First attested in 1223.

środa (alternative)
jśroda (alternative)

Tam locum forensem, quam villas ibidem fundandas eodem iure, quo utitur Nouum Forum ducis Henrici, quod szroda dicitur, volumus... locari

1956-1964 [1223], Karol Skowroński, Anna Skowrońska, Karol Maleczyński, editors, Kodeks dyplomatyczny Śląska. Zbiór dokumentów i listów dotyczących Śląska. Codex diplomaticus nec non epistolaris Silesiae, volume III, Silesia, page 60:

(attested in Silesia) a German law adopted in many Polish towns following the example of Środa Śląska


mnienie

Polish: mnienie (obsolete)

Cum enim esset magne reputacionis, mnene, in Israel

1956 [mid XV century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 46:

(attested in Silesia) judgement, opinion


drzeń

drzeń m animacy unattested (canonical)
zdrzeń (alternative)

desc

Polish: rdzeń, drżeń, drzeń (Middle Polish), drdzeń (Central Greater Poland, Kalisz, Kuyavia, Podlachia, Tykocin, Drohiczyn), drzeń (Central Greater Poland, Southern Greater Poland)

Silesian: drzyń

Inherited from Proto-Slavic *strьžьnь (“core”).

inh+

Quia talis cognicio parentum non potest fieri absque libidine, kochane, et fomite, sdrzen, peccati, ideo pueri eorum non possunt concipi absque peccato

1956 [XV med.], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 105v:

(attested in Silesia, hapax legomenon) core (essential part)


bokowy

Polish: bokowy

From bok + -owy. First attested in the 15th century.

niemoc bokowa

Nyemocz bokowa colica

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 290:

(hapax legomenon, relational, attested in Silesia) side


ulubić

zlw-opl-verb

ulubić pf (imperfective ulubiać or ulubować)

ulubiać (imperfective)
ulubować (imperfective)

Polish: ulubić, ulubieć (Przemyśl)

From u- + lubić. First attested in the 14th century.

Iakom ia s Ianem taki tark myal, esze mi sa iutra plascz imyal yroczicz, acz mi sza koni nye vlubi

1920 [1437], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2494, Zakroczym:

Quia sine fide impossibile est deo placere wlubicz se

1956 [XV med], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 95v:

Gdisz mi syø rzecz vlvbila, vislalem was dwanascze møzow

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 23:

Przez twą czystotą samasz thy zaslvzyla, yzeszye vlyvbyla krolovy nyebyeskyemv

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 41:

(reflexive with się, attested in Masovia, Silesia) to please someone, to gain someone's recognition or favor [with dative ‘whose favor’]

attested in Masovia; Silesia; attested in Masovia; Silesia


bytność

From bytny + -ość. First attested in 1444.

Dla bitnosczy racione esse

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 304:

Dostoyna bitnoscz res essencia digna

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 306:

Bythnoscz substancia

1874-1891 [1448], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 352:

W[y] bythnoschi in situ

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 48:

Bythnosczy unius essencie

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 367:

W bythnosczy in essencia

Bithnosczy essencie

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 157:

W yey bythnoszczy in substancia

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 267:

Bithnoszczy essencie

Moya bythnoscz esse meum

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 15:

Przes miloscz oczyscza schandza oth grzechow, a rodzacz vsznanye oczyscza rosum..., yschbi mogl czlovyek vidzecz ovego, gensche gest f swoye bithnosczy cromya czala fides enim operans per dileccionem mundat affectum a viciis et generans cognacionem mundat intellectum a fantasiis, ut intueri possit eum, qui est sine corpore subsistens

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 349v:

Bithnosczy

Sunt tres substancie bithnosczy

1901 [1477], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 323:

S bythnosczy

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 288:

Bythnoscz substancia

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 176:

Bythnosczy subsistence

1901 [XV ex.], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 324:

Essencia bythnoscz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 46v:

Substantia a substo quia substat accidenti ein selbwesen; etiam substantia dicitur possessio alicuius vel diuitie gysnoscz bythnoscz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 132v:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Silesia, Greater Poland) being, existence, essence