góra

zlw-opl-noun

góra f (diminutive górka, related adjective górny)

Polish: góra

Silesian: gōra

Inherited from Proto-Slavic *gora with unexpected lengthening of -o-. First attested in the 15th century.

Statuerunt eum super pynaculum, u gor[o]y, templi (Mat 4, 5)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 33v:

(attested in Silesia) top; up (higher part of something; upward direction)


list

Polish: list

Silesian: list

Inherited from Proto-Slavic *lȋstъ. First attested in the 14th century.

Svøthy Gan... do... opatha dalcy mu gest on lysth byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 184v:

Szwiąti Pawel z lista rzekl: Zabicz anticrista slowem Ihesu Krista

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 58:

(attested in Lesser Poland, Silesia) letter (written correspondance)

attested in Lesser Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Silesia


ach

Polish: ach

Silesian: ach

→ Lithuanian: ach

Inherited from Proto-Slavic *axъ. First attested in the 14th century.

Ach boze moy, pomozy my

1915 [End of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 315:

Ach nyestocze proch dolor

1915 [Middle of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 514:

Ach gelacze heu

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 289:

Takoż płakał rzekąc: Ach mnie nędznemu

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 56:

(attested in Silesia) ah! expresses surprise


język

desc

Polish: język, jezyk (Far Masovian, Kolno)

Silesian: jynzyk

Etymology tree
Proto-Indo-European *dn̥ǵʰwéh₂s
Proto-Balto-Slavic *inźūˀ
Proto-Indo-European *-kos
Proto-Slavic *-kъ
Proto-Slavic *ęzykъ
Old Polish język
Inherited from Proto-Slavic *ęzykъ. First attested in c. 1301–1350.

etymon

Lachowie, Niemczowie, fschiczci iązikowie, wøtpicze-li w mowie, ... Wikleph prawdą powie

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line w. 2:


bok

Polish: bok

Silesian: bok

Inherited from Proto-Slavic *bokъ. First attested in the 13th century.

Czyebye dla, czlowyecze, dal bog przeklocz szobye bok, racze, nodze obye

1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number C, Warsaw:

Latus […] a lateo lates eyn seyt bok

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 73v:

(anatomy, attested in Masovia, Lesser Poland, Silesia, Greater Poland) side, flank (neither the front nor the back; lateral part of a person or animal)

attested in Masovia; Lesser Poland; Silesia; Greater Poland; attested in Masovia; Lesser Poland; Silesia; Greater Poland


grunt

desctree

Polish: grunt, gront, grąt (Middle Polish), gruńt (Southern Greater Poland), grońt (Kuyavia, Ciechocinek)
→ Kashubian: gruńt, grëńt

Silesian: grōnt

Borrowed from Middle High German grunt, from Old High German grunt. First attested in 1402.

Dixit Paulus Petro: Pax tecum, fundamentum, grunt, ecclesiarum et pastor ovium

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 56v:

(attested in Silesia) core (basis of a given thing, foundation)


za

Etymology tree
Proto-Slavic *za
Old Polish za
Inherited from Proto-Slavic *za. First attested in the 14th century.

etymon

O swyathy Voczyesze..., prosz sza nasz gospodna

1937 [End of the 15th century–beginning of the 16th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number E, Cieszyn:

(attested in Masovia, Silesia) denotes benefactive action for [with accusative or instrumental]

attested in Masovia; Silesia; attested in Masovia; Silesia


pismo

Polish: pismo

Silesian: pismo

Inherited from Proto-Slavic *pisьmo. First attested in the 15th century.

Pismo Święte

Lachowie, Niemczowie, ... wøtpiczeli w mowie y fschego pisma slowie, Wikleph prawdą powie

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 4:

A tocz gesth skonane podluk prostego pyszma te tho... svøthe ewangelie

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 176b:

Falszyvy Szydovye blądzą, pysma szwyąthego nye vydzą

End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 22:

Tegodla bralem rozmaythych xyąg czvda, spysalem […] v yedny xyągy. Napyrve z Evanyelye nazaranskye […], ktorąsz svyaty Ieronym przemynyl v laczynskye pysmo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 43:

(attested in Silesia, Lesser Poland) writ; written piece or work

attested in Silesia; Lesser Poland; attested in Silesia; Lesser Poland


jutro

Inherited from Proto-Slavic *(j)utro. First attested in 1282.

In illo tempore duo ex discipulis... ibant... in castellum, quod erat in spacio stadiorum, iutra, gony, sexaginta ab Ierusalem (Luc 24, 13)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 26v:

(attested in Silesia) staje (historic unit of length)


prawda

desc

Polish: prawda, práwda (“Jewish biretta”) (Lasovia)

Silesian: prŏwda

Inherited from Proto-Slavic *pravьda. By surface analysis, prawy + -da. First attested in the 14th century.

Prawdą popi taiø, yzze szą gey ląkaiø

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 65:

[G]dysz przy sadzech wierny sądze nye maya myecz any baczycz gnyewow any lasky, any darow, gedno podlug prawdy y sprawiedlywosczy sądzycz, skazowacz

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 47:

Proscha mązow vczonych, naydąly to to ysto byly (pro bycz) przeczyw drodze prawd[z]y, aby popravyly (ut haec sique repererint, quae viam veritatis excedant)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 174:

Lyepyey mozemy baczycz, yze trudno z dolyczanya svyatych doctorov vbaczycz pravdą porząndnosczy, tako (pro kako) yedno po drugyem stalo, nyz tako

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 709:

Prawda, eze nyegdi czlowyek ma tloczicz, yaco moze, calisdą omową o schobye y o ginem

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 247:

(attested in Silesia, Lesser Poland) reality (that which is real)


listopad

listopad m animacy unattested (canonical)

Polish: listopad

Silesian: listopad

Inherited from Proto-Slavic *listopadъ. By surface analysis, list + -o- + padać.

Wszythkym Szwyąnthym listopad pan

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 445:


czerwony

Polish: czerwony, cyrzwony (Western Lublin, Janów Lubelski County)

Silesian: czyrwōny, czerwōny, czerwiōny, czyrwiōny

Inherited from Proto-Slavic *čьrvenъ. First attested in 1419.

czyrwiony (alternative)
czyrwony (alternative)
czyrzwiony (alternative)
czyrzwony (alternative)

Czirwyone iacinctuales

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 138:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland, Greater Poland, Silesia) red

Czirwyone rubricatas

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 18:

Czyrwone roseas

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 26:

Czyrzwoną massezą colore rubeo

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 27:

Nyewyasti nauczyone daly søø, czso søø naprzøødly... czyrwonich sukyen

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 25:

Obu nauczyl mødroszczy, abi dzyalaly dzalem czyeszelskym, a dzyalem przemyennym y poszywanym barwamy pyora ptaszego, s modrey barwi y s sukna czyrwonego dwogecz barwyonego, y byale plotno a pawlokoowe, wszitko abi sedkaly

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 35:

Udzyalal... opono... sz sukna czyrwonego

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 36, 35:

Gdysz bichom w[y]esli w zemyø a nye bil-li-by za znamyø ten to powrozek czyrwony, a ty gego nye uwyøzesz na okyenczv, gimzesz to nasz vipvsczyla

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 18:

Powyeszi powrozek czirwony w okyenczv swem

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 21:

Zastøp gego w czirwonich po[st]awczoch

1930 [c. 1455], “Nah”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 3:

*Czervonye odzenye rubruin est vestimentum

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 110v:

Czirwone coccineum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 24:

Czirwyony postawyecz coccinum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 35:

Czirzwyony vilta coccinna quasi flos

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 73:

Przeschukovanym postawczem czirwyonym torto cocco

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 86:

Plasczem czyrwonym clamide coccinea

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 120:

Item czyrwyona szuknya lyonszka

1885-2024 [1493], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 663:

Item drugy czepyecz czyrwony

1885-2024 [1493], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 664:

Rubra cinctorium al. czirvoną mascą

1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 60:

I był tako barzo krwią opłynął.... iże jakoby ji czerwonem płótnem obwinął, bo miał wiele tysięcy ran w swojem żywocie

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 822:

Przynyesly nathychmyast yedno odzyenye czyrvoney povloky sprostne velmy a stare

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 827:

[M]at[k]o boza chwalebna, nad plast myodowy slotsza, czyrvoną [r]aczey niszli roza, nad lilyą [bi]elsza

1902-2024 [c. 1500], Pamiętnik Literacki, volume XXVIII, page 306:

Marya dzeveczka, rosza czyrvona

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 211:

Ach, moy kwyathkv naroszkosznyeyschy, […] na thwogyem lyczkv byalem kwthaczy a rosza czyrwona w poszrothkv

1915 [1447-1462], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 545:

Cwathek cyrvony, rosa zamorska, a tha slyczna panna crolewna nyebesca

1874-1891 [c. 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, page 74:

O żyłach, o czeluściach Jesusowych. Żyły jego a czeluści jego, ty są wielmi światłe a dziwno krasne, a świecące jako roża, jako białość słączona z rumianością, świeciły sie rozkosznie albo jako nadobność czyrwone roże

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 150:

Paradisus malorum punicorum czyrvonych

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 153:

Post matrem... Cirmensky zawolana czirwonego sczytu

1876-1929 [1419], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume III, Poznań, Kościan, Pyzdry, page 483:

Lepka cyrwona

1893 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej, page 210:

Paweza cyrwona

Myska cyrwona

1893 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej, page 212:

Czirvyona coccinea

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 132:

Czirvyoną coccinam

Sangwine, gl. id est passione, quorum, gl. sc. appostolorum duodecim, est sinus ecclesie, gl. id est latus eclesie wszysthek koszczyol wnathrz, roseus *czyrwonya albo szmalowan[y]ą

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 288:

Ta ystna voda przemynyla szye, ... przemyenyona przez mylego Iesu barzo v krasne vyno, yako kyedy na svyeczye postalo, bo *przemynyvschy sve przyrodzenye vodne y przemynyla barve czyrvonego vyna

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 209:

Iutro badzye svyat[l]y dzyen, czyrvone nyebo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 354:

Szlyadv syna mego mylego poznalam yego sczye, bo kedykoly schedl, tedy byla zyemya czyrvona od oblyevanya krve yego

Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; Lesser Poland; Greater Poland; Silesia


obraz

Polish: obraz

Silesian: ôbrŏz

Inherited from Proto-Slavic *obrazъ. By surface analysis, deverbal from obrazić. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

(attested in Silesia) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Si formam, obraszem, dei te appellem, digna existis

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 106r:


izba

desc

Polish: izba, izdba (Central Greater Poland, Western Greater Poland), istba, zdba, źba (Western Greater Poland)

Inherited from Proto-Slavic *jьstъba. First attested in 1413.

histba (alternative)
istba (alternative)
izdba (alternative)

Yacom ya sedzal s Dzirskem w geney isthbe

1920 [1413], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1951, Płońsk:

A to tho magi poszadzycz v Osszvyaczymyu u klastorze v yszdbye tu, gdye pravo szedzalo

1931 [1465], Rudolf Rauscher, editor, Soudní knihy osvětimské a zátorské z r. 1440-1562, number 133, Oświęcim, Zator:

(attested in Masovia, Silesia, Lesser Poland) hut; house

attested in Masovia; Silesia; Lesser Poland; attested in Masovia; Silesia; Lesser Poland


bór

Polish: bór

Silesian: bōr

Inherited from Proto-Slavic *bȍrъ. First attested in 1229.

Super hoc presens scriptum devoti obtulimus easdem villas..., que sic vlg. nuncupantur: Lanscuo..., Mokre, Brensco, lacus cum districtu latissimo bo[z]re et silvarum, in ąuibus omnibus venacio pertinet domino episcopo

1863 [1229], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Kodeks dyplomatyczny księstwa mazowieckiego, Masovia, page 3:

Et usąue ad borram versus Wratislaviam et ab alia parte versus Poloniam

1832 [1249], Gustav Adolf Tzschoppe and Gustav Adolf Stenzel, editors, Urkundensammlung zur Geschichte des Ursprungs der Städte und der Einführung und Verbreitung deutscher Kolonisten und Rechte in Schlesien und der Ober Lausitz [Collection of documents on the history of the origin of cities and the introduction and spread of German colonists and rights in Silesia and Upper Lusatia], Silesia, page 316:

Totum quicquid est ad sinistram, est dominiabbatis..., usque igitur ad mediam bo[z]ram seu *meritam, quae est inter Seb et rivulum

1840 [1256], Edward Raczyński, editor, Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnej treści dyplomatami tyczącemi się historyi tej prowincyi od roku 1136 do roku 1597, Greater Poland, page 47:

Silvarum, borrarum

1881-1882 [1277], Max Perlbach, editor, Pommerellisches Urkundenbuch, page 244:

Usque in borram et sic per descensum borre

1881-1882 [1277], Max Perlbach, editor, Pommerellisches Urkundenbuch, page 246:

Tradidimus... Plocensi episcopo... trecentos mansos diocesi Plocensi contiguos et extra bor ram positos

1863 [1289], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Kodeks dyplomatyczny księstwa mazowieckiego, Masovia, page 28:

Per borram, ita quod borra est nostra ducalis..., deinde ab agris... usque ad lucum

1857 [1309], Codex Diplomaticus Silesiae. Bd. 1, Urkunden des Klosters Czarnowanz, volume I, Silesia, page 21:

Qua silua nuncupatur vlg. Radlowsky bor... et Petrus ... probauit... possessores predicte silue... habentes... potestatem incidere, secare secure qualiscunque sit arbor, et edificare pro se melliflua, quod nominatur barcz

1874 [1320], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume I, page 155:

Pro silua dicta bor

1856-1870 [1394], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 5638:

Pro borro dieto Russky bor... dictus borrus pertinebat ad Goray

1856-1870 [1401], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 733:

Swatczimi, yssze czso pan Jan chorøsze *czodzal na sswem boru Micolaga..., tho uczinil s dobrim prawem

1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1130, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Jaco Dzirszek pusczil [się] sz[a]mowtor na moy pusth w mem y dwu my kmeczu sbyl gwaltem. Jaco Dzirszcowym wyechanim w moy bor vczinil my skody... w moyem bydle

1950 [1446], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 796, Warsaw:

W lyesye, dambrowye, w boru... naydzye tako drwa albo drzewa rąnbyąnczego i schkodąn czinyanczego, tegdi taky ot dwu konyu schescz groschi, ot dwu volu trzi grosche a ot syekyri yeden grosch zaplaczy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 111:

Jakom ya nye wzanl samoczwarth... Mycolayevy... czthirzech kony hy dw szekyrv w dzekanowskyem borv gwalthem xandza Yenusszovem

1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1047, Warsaw:

Jacom ya Janowy nye szegnal sz boru robothnykow drzew szamotrzecz

1879 [1478], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page LXXXVI:

Usque ad borram plebanalem al. po szvyąthny bor

1934 [1496], Leon Białkowski, editor, Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku. Liber succamerarii terrae Lublinensis saeculi XV, Lublin, page 114:

Iohanni... bona... in gori et bori in Vnyezyrz

1905, 1907, 1908 [1497], Theodorus Wierzbowski, editor, Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. P. 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507-1548). Vol. 3, Acta vicecancellariorum, 1533-1548, volume II, number 879:

Jakossny my vyethnaly y rosdzyelyli Anna s B[b]arbara..., rolamy..., lassy, bormy aly do waczyerzina syvotha

1950 [1499], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1831, Warsaw:

Bor borra

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 4:

Borra bor

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 20r:

Salsugo *szloczvynya na boroch

XV p. post., Rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 1630, page 212v:

(attested in Masovia, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) type of forest

(attested in Masovia, Silesia, Greater Poland) coniferous forest, pine forest

attested in Masovia; Lesser Poland; Greater Poland; attested in Masovia; Silesia; Greater Poland; attested in Masovia; Silesia; Greater Poland

type of forest
coniferous forest, pine forest


brona

Polish: brona, bruna (Far Masovian)

Inherited from Proto-Slavic *borna. First attested in 1255.

Quequidem pars nuncupatur Samborowska brona

1895 [1412], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 114:

Aream circa fluvium Rudawa inter valvam civitatis dictam Kazimirska brona... donat

1905, 1907, 1908 [1445], Theodorus Wierzbowski, editor, Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. P. 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507-1548). Vol. 3, Acta vicecancellariorum, 1533-1548, volume IV, numbers 3, 811:

Odewrze tobye broni, wszistek lvd... sbawyon bødze a bødze tobye slvzicz w poddanyv

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 11:

Brona zawarta bila

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 5:

W Segub... postawil broni gego

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 34:

Skazil oltarze przed bronamy

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 8:

Møszowye bronny w noci vcyekly drogø tey broni, gesz gest myedzi dwoym murem

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 4:

O, abi kto dal my wodi s cysterni bethleemskey, iasz gest w bronye

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 17:

Szedszi sinowye Amonowy, spyczø sposobyly podlug broni myesczskey

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 9:

Vstauil wrotne w bronach domv bozego

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 19:

Mur ierusalemski skazon gest, a broni gego spalyoni sø ognyem

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 3:

Day my... lyst ku Azafowy, polesznemv krolyowv, abi my dal drzewa, abich mog pokricz bronø koscyola

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 8:

Viszedlem bronø walnø w noci a przed studnyczø drakovø asz ku bronye gnoyney, opatrzaiø muri ierusalemske skazone a broni gego ognyem visszone

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 13:

Szedlem ku bronye studnyczney

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 14:

Dzalal na gorze Baruch... od wøgla asz do broni domv wyelykego kaplana

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 3, 20:

Natumeysci, gisz bidlyly w Ofel, przecyw bronye wodney na wschod sluncza vdzalaly wyeszø przewisoko

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 3, 26:

Sydze syø... lyvd... do vlyce, gesz gest v broni vodney

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 1:

Broni po[to]kowe otwarti sø, a koscyol asz [do] zemye skaszon gest

1930 [c. 1455], “Nah”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 6:

Od liepienya brony

1936 [1470], Ludwik Musioł, editor, Staropolskie teksty z protokolarza miasta Wozniki w wojewodztwie slaskim, 1521-1570, volume II, Woźniki, page 16:

Na broną in fastigio por te

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 40:

Jesus jako jest opuścił lwy, poszedł w bronę mieską i wszedł sam

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 140:

Villam hominum castri Cracouiensis ad custodiam brone de Mislimich pertinentium

1875 [1253-1258], Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka, editors, Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, Obejmująca rzeczy od roku 1105 do roku 1399, Tyniec, page 43:

Incole undecunąue venientes ad inhabitandam ipsam civitatem per ducatus nostros Cracovie et Sandomirie liberum habeant transitum, a theloneis absolvuntur et iidem incole in civitate comorantes per utramąue wartham id est bronam in wulgari, versus Ungariam, ad nullum eciam theloneum teneantur

1853 [1292], Antoni Muczkowski, Leon Ryszczewski, editors, Codex diplomaticus Poloniae [Diplomatic code of Poland], volume III, page 158:

(attested in Silesia, Lesser Poland) gate (doorlike structure)


moc

Polish: moc

Silesian: moc

desctree

→ Old Ruthenian: моцъ (mocʹ), моць (mocʹ)
Belarusian: моц (moc)
Carpathian Rusyn: муць (mucʹ)
Ukrainian: міць (micʹ); моц (moc) (obsolete)

Inherited from Proto-Slavic *mȍťь. First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Mocz wszelkyego lekarzą za zakon autoritas medici pro lege

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 290:

Autoritas eyn gewalt oder freyheit potestas mocz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 15v:

(attested in Silesia, Greater Poland) prestige, authority

attested in Silesia; Greater Poland; attested in Silesia; Greater Poland


wiek

Polish: wiek

Silesian: wiek

Inherited from Proto-Slavic *věkъ. First attested in the 14th century.

Novissime diebus istis locutus est (sc. deus) in filio, ... per quem fecit et secula [na] weky (Hebr 1, 2)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 84v:

(in the plural, attested in Silesia) current age (time at which the world exists)


córka

Polish: córka

Silesian: cōrka

Inherited from Proto-Slavic *dъťerъka. By surface analysis, córa + -ka. First attested in c. 1455.

Syn nadrastayøczi Iosef, syn nadrastayøczy a krasni w opatrzenyu: czorky bødø byegacz po muru

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 22:

Si mater bibula et libenter Bachum adorat, post modum filia mul trale adorabit, bo ta przywara ku czorkam przywyra, que fit apud matres ipsarum

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Radom, Miłosław, page 136:

Joachymye y Anno..., bosczie wi szamy zasluzili miecz czorką matką bozą nachwalebnieyszą, a po gotowu iesztesczie pana y boga naszego Jesu Crista ieden dziadem, druga babø

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 45a:

O mili Jesu Criste, ktori blogoslawiony pannye... swiantego Joachima y swiątą Anna... za rodzice raczil wibracz..., racz nam dacz dla mylosczi czorki gich, abiszmy ie naboznye czczili

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 46b:

Pamyathay, panye y stworzyczyelu nasz, yzyesz czyalo czlowyeczye raczyl przyiacz dla nasz sz panny Mariey, czysthey czorky szwyąthey Anny

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 79b:

Nygdy nye byla any yest thaka myedzy czorkamy nyewyesczymy

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 178:

Czorcą filia

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 290:

Byla Anna prorokyny, czorka Phanuel

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 295:

Nata id est filia a nascor eyn geborne tochter czorką

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 86v:

Byl dnyov Heroda... kaplan nyechtory, gymyenyem Zachariasz, z strony Abyasza, a szona yego z czorek Aaron, a gymyą yey Elszbyetha

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 287:

Cziebie cziem, welebny Janye, Elzbieta, czorka Ysmeriey... urodzila

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 55b:

Rzeczcze ludu czorcze, to yest ludu Yerusalem: Ow krol thwoy przidze

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 94:

Vynydzczye, obezryczye, czorky Syon, czvsch dzyevky ierozolymskye, krolya zbavyczyelya

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 829:

Nykolay papyez... mylym synom... y czorkam w Krysczie Iesu zakonu pokuthuyączego... apostolschkye przezegnanye

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 704:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, Silesia, Masovia) daughter (female offspring)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia


granica

Polish: granica

Silesian: granica

desc

→ Middle High German: grenize, graniza (and/or from Sorbian)

German: Grenze, Gränze

→ Norwegian Bokmål: grense

→ Norwegian Nynorsk: grense

Yiddish: גרענעץ (grenets)

→ Middle Low German: grense, grenitse (and/or from Polabian)

→ Dutch: grens
Afrikaans: grens

→ Danish: grænse

→ Swedish: gräns

→ Latin: granicia

Etymology tree
Proto-Slavic *granь
Proto-Indo-European *-h₂
Proto-Indo-European *-ih₂
Proto-Balto-Slavic *-kas
Proto-Slavic *-ica
Proto-Slavic *granica
Old Polish granica
Inherited from Proto-Slavic *granica. By surface analysis, grań + -ica. First attested in the 13th century.

etymon

Swaczø, iako Wawrzinecz ne mal nouego dzalu s Ianem mymo stare granicze

1888 [1397], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 28:

Et in hiis omnibus inter nos et vos chaos, magnum chaos welke rossdzele[nie], chaos proprie granicze, firmatum est wtwerdzone gest (inter nos et vos chaos magnum firmatum est, ut hi, qui volunt hinc transire ad vos, non possint neque inde huc transmeare Luc 16, 26)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 48v:

Linguam balbucientem clinat, s grąnicz vywodzy, destruit et clausa sub pectore manifestat

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 11:

Gades grąnyczą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 56r:

Limes […] est proprie via transuersa per agros granyczą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 75v:

Meta est circuitus vel alicuius rei finis eyn zyl granyczą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 82v:

Terminus eyn ende granyczą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 136v:

(attested in Greater Poland, Silesia, Sieradz-Łęczyca) border (line separating two regions)

attested in Greater Poland; Silesia; attested in Greater Poland; Silesia


pisać

Polish: pisać

Silesian: pisać

Inherited from Proto-Slavic *pisati. First attested in the 14th century.

Na pissane perzynye damy sobye do wole pywa y medu

1934-1935 [Fifteenth century], Mikołaj z Koźla, edited by Roman Jakobson, Slezsko-polská cantilena inhonesta ze začátku XV století, Koźle, Wrocław:

(attested in Silesia) to draw; to paint; to decorate


mówić

mawiać (frequentative)
mołwić (alternative)

Polish: mówić, mówieć (Middle Polish)

Silesian: mōwić

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Inherited from Proto-Slavic *mъ̀lviti. By surface analysis, mowa + -ić. First attested in the 14th century.

Na tho pyszmo wyencze mowy

(attested in Greater Poland, Lesser Poland) to tell (to inform, to let know)

(attested in Silesia) to explain [with k (+ dative) and na (+ accusative)]

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Silesia; attested in Silesia

to tell (to inform, to let know)
to explain


nadzieja

Polish: nadzieja

Silesian: nadzieja

Inherited from Proto-Slavic *naděja. First attested in the 14th century.

Decimo dico, quod in inferno est desperacio *naczeya

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 62v:


już

Inherited from Proto-Slavic *(j)uže. First attested in the 14th century.

Veszelcze szø vy tegodla, isczy on iusze k vam gydze

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2a:

Iusz, dze, thy czasz masz, abi szø thy ku swemu domu szaszø nafrocyl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 184a:

Slawa oczczv y synowi, y swøtemy dvchw, yakosz bylo na poczantkv, yusz, y zawszdy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 108, 31:

Jusz nam czasz... grzechow szy[ę] kayaczy

1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number C, Warsaw:

1937 [End of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number D, Częstochowa:

1937 [End of the 15th century–beginning of the 16th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number E, Cieszyn:

Ostan s namy, bocz yws pozdne

1950 [c. 1425], Jan Janów, editor, Najstarsze szczątki ewangeliarza polskiego, Krakow, page 42:

Pan Barthos Poneczsky tych ludzi... any... v kloda wzadzal, any trupa k nym do klody przilozyl, ale przyal, any jusch w klodze szedzely i trup pole gych bil

1861 [1426-1427], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume III, Biblioteka Warszawska, page 32:

A my czø yvsz thw vydzymy y przetho k thobye crzyczymy: Nye løcz nasz grzesznych oth szyebye

1874-1891 [c. 1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 220:

Swøty Blaszey przywital ge a rzkøcz gym: Dobrzescye prziszly, synowye mily, yvsz wydzø, ysz mye bog nye zapomnyaal

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 319:

Gdi yusze czlowek wiproszni syą oth grzechow, a yusze nye ma w schobye *rostraszenya any swarow

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 242:

Mozely yuze ona tho dawanye uczwyrdzycz po yego smyerczy?

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 366:

Paknyaly z yączstwa vczekną, tegdy yvsz od yączstwa badą wyzwoleny

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 8:

Hymnus: Ivsz dzyen nam sye vkazuye, szloncze wypuscza na nasz promyenye

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 64b:

Czlowek przes nowy zakon pokrzepyony, yusz wyernego byczya proszy

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 118 arg. 3:

Yvsz stakam, yvsz my vmrzeczy, dvszą nye vye, gdze szya dzeczy

c. 1463, Dawid z Mirzyńca, Skarga umierającego, Płock, line 8:

Czom mal w scryny y w komorza..., thocz my yvsza opvscicy

1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 12:

Yaly ryb vyelkoszcz obfytha... I rzekl do Symvna Ihus: […]Stad yvsze lyvdzye bądzyesz gymvyaczy

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 306:

Zly tho czynek kosthyrze schyadl, gdy po uschi do pyekla wpadl, nye pomogą mu y drygy, yusz tham w pyekle zmolą pygye

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:

Thak dawno roszlewągya krew luczką marno, alecz dzyschą wyanczey pewno,... grzeschą yusz ludze barzo

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 140:

Jusz syą angely vyeszyelą, na nyebye szlothko spyevayą

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 12:

O myly synkv, a kakoby y yvsz mogl crzeszycz?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 135:

Ten isti isczyecz yusch, gdi trzy lyatha mynąn, otpadnye ot swego prawa

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 94:

Bo yuze poydzeczye w lud wyelyky a przesylni

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 18:

A gdyz tho wszythko yuz spelnyą y vczynyą, tedy..., taky ma byczi przyąth

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 707:

Znamon naszich ne widzeli iesmi. Iusz ne iest prorok

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 73, 10:

Nygdi yuze slugø nye bødzesz Iacob, alye Israhel twe gymyø bødze

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 32, 28:

Pyrzyey mowyl krothky czasz albo dlugy, a yvsze nye chcze mowycz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:

Aczby yvsz takym lvdzem klątym roz[roz]grzeszenya nye chczano dacz, a to tako, yszby to bilo yawno

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 24:

Kyedy tho oblycze wydzą, nye pamyątham yusz na nądzą

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 15:

Myslylem yvsch nygdy czyelestną nyeczystotą czyala nye pokalyacz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 35:

(attested in Lesser Poland, Masovia, Silesia, Greater Poland) emphasizes the imminent occurrence or existence of an action; already; anymore

attested in Lesser Poland; Silesia; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Silesia; Greater Poland


chleb

zlw-opl-noun

chleb m inan (related adjective chlebny or chlebowy)

chlebny (adjective)
chlebowy (adjective)

desctree

Polish: chleb, chlib, kleb (Middle Polish)
→ English: chleb

Polish: chleb, chlib, kleb (Middle Polish)
→ English: chleb

Silesian: chlyb

Etymology tree
Proto-Germanic *hlaibaz
Gothic 𐌷𐌻𐌰𐌹𐍆𐍃 (hlaifs)bor.
Proto-Slavic *xlě̀bъ
Old Polish chleb
Inherited from Proto-Slavic *xlě̀bъ. First attested in the 14th century.

etymon

Ne iest strach boszi przed oczima gich. Czili ne poznaiø wszitcy, czso stroiø lichotø, gisz to szrø lud moy iaco karmø chleba?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 13, 8:

Czlowek..., w iegosz iesm pwal, iensze iadl chleby moie, vweliczil na mø zdradø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 40, 10:

Bili mi sø zlzi moie chlebowe we dne y w noczi, gdi molwø mi na kaszde: Gdze iest bog twoy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 41, 3:

Karmicz bødzesz nas chlebem zlez a pyczye dasz nam we zlzach w merze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 79, 6:

Zeschlo iest sercze moie, bo iesm zapomnal giescz chleba mego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 101, 5:

Popyol iaco chleb iadl iesm, a pyczye moie se płaczem smeszal iesm

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 101, 10:

Aby wiwyodl chleeb z szemye

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 16:

Chleeb *serczse czlowyeczye sczwyrdzy albo possyly

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 17:

Prosyly y przyszla cyecyerza, y chleba nebyesskego nasycyl ge

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 104, 39:

Vboghe gego naszyczø chlebow

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 131, 16:

Napelneny pyrzwey, za chlebmy sø se posadzely

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ann 7:

Chleb nasz phszedny day nam dzysya

15th century, Ojcze nasz - Modlitwa Pańska - Oratio Dominica, page 3:

Stol weliky sweboda, staye na nym pywo y voda, y k temu møszo y chlep

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 10:

Wsząl chleeb w swąthe y teesz welebnee rancze swoy

1424, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 56:

Proverbium: Mowa szyą da movycz, a chleb yescz

1876-1929 [1449], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XV, page 475:

Chleba panis

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 254:

Wyeczyor bødzeczye geszcz myøsso, a rano nasyczeny bødzeczye... chlyebem

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 12:

To gest ten chleb, *kto dal wam pan k gedzenyu... Sbiray yø kaszdi, czso dosycz ma k *genyv

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 15:

Nye bødzesz offyerowacz na kwassonem chlebye krwye offyery mey

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 34, 25:

Bo iest poswyøczon bogv swemv a chlebi obyetne offyerowacz bødze

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 8:

Stoi... obietny owinø modrim plasczem... Chlebi zawszdi na nyem bødø

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 7:

Tedi kaplan dal gemu chleb poswyøtni, bo gynego chleba tu nye bilo, geno chlebowye obyetowany

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 6:

Weszmy na swø røkø dzesyøcz chlebow a pokrøtø

1930 [c. 1455], chapter III, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), Reg 14, 3:

Ktorim poleczoni bili ssødi swyøte, wlodnøly nad chlebi a nad wynem

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 29:

Abi z nas kaszdi dal trzecyznø szelyøgow... ku chlebom obyetnim

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 33:

Myesczanyn, czo szyedzy w lawyczy a przedawa chleb albo czokolwyek gynnego, thego dobrze wybracz w radą

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 50:

Boze, daj pokoy, myr a k themu pokratha chleba y czeszky szyr!

1881 [1460], “Wydanie krakowskie dzieła Jana z Turrekrematy Explanatio in Psalterium”, in Józef Przyborowski, editor, Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny. Dwutygodnik ilustrowany poświęcony bibliografii, archeologii, numizmatyce, heraldyce, historii, sztukom pięknym i literaturze, volume I, Bydgoszcz, page 187:

Panis comeditur... chleb szyą gye

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 399:

Obyethnymy chleby proposicionis panibus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 19:

Po skybye chleba colidriam panis

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 39:

W chlebyech in panibus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 85:

Melchyszedech chleb y wyno w szluszbye boszkyey offyerowal

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 88a:

Yeszlysz szyn boszy, rzekny, yszeby kamyenye tho chlebem szyą stalo

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 300:

Nye w samym chlyebye szyvye czlovyek alye ve wsszelkym slove, chtore pochodzy z vsth boszych

Po skybye chlyeba post buccellam

1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Zator, Lesser Poland Voivodeship, page 142:

Beda mieni, iże po roce *myny uczynił a po czworgu chleba tegoż dnia cudo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 204:

Przyjacielu, daj mi wzajem troje chleba

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 274:

O Judaszu,... ty ręce, które... chleb na puszczy rozmnożyły, umywają tobie twoje nogi niedostojne

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 535:

Yen vzywa chlyeba mego nye przeto, by pomogl, alye by tayemnye zavadzyl, podnyeszye pyątą svoyą nad mye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 540:

Tego dla Judasz jest wziął kęs chleba rozmoczonego

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 553:

Turestia ogorzali chlep

XV p. post., Wokabularz petersburski II, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.XVI.12, page 10:

Muscidus panis splesznyaly chleb

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 86r:

Pinsere id est pistare panem facere backen chleb pyecz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 101r:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Kuyavia, Masovia, Silesia) bread; sacramental bread (baked good made of flour and water, usually sourdough or yeast; single loaf of this, sometimes used in the Christian ritual of the Eucharist before the consecration)


pan

zlw-opl-noun

pan m pers (female equivalent pani or panna)

desctree

Polish: pan
→ Lithuanian: põnas
→ Yiddish: פּאַן (pan)

Silesian: pōn

desc

→ Old East Slavic: панъ (panŭ) (13ᵗʰ c.)

Old Ruthenian: панъ (pan) (14ᵗʰ c.)

Belarusian: пан (pan)

Carpathian Rusyn: пан (pan)

Ukrainian: пан (pan)

→ Middle Russian: панъ (pan) (16ᵗʰ c.)

Russian: пан (pan)

Inherited from Proto-Slavic *gъpanъ. First attested in the 13th century. Displaced gospodzin.

Dicitur pan in Slavonico maior dominus... Xandz autem maior est quam pan, veluti princeps et superior rex

1864 [14th/15th century], August Bielowski, editor, Monumenta Poloniae Historica. Pomniki Dziejowe Polski, volume II, page 468:

A *szaprafdocz na tem tho svecze malo takich kaplanof nadze ('najdzie')..., chos bycz ony krole, xøszøtha y tesze pany bogathe o gich sloscz karaly ge

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 11b:

Czelny panowye barones

1885-2024 [c. 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 289:

(attested in Lesser Poland, Silesia) dignitary


chobot

Polish: chobot (obsolete)

Probably borrowed from Old Czech chobot, from Proto-Slavic *xobotъ

Pirzwy pop Lassota wzzøl mocz od chobota Cønstantina smoka

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 37:


głos

Polish: głos

Silesian: głos

Inherited from Proto-Slavic *golsъ. First attested in the 14th century.

A glosz sz nebosz gestcy on (sc. cesarz) then to bil vslysal nebesky a rzekøcz mu... tako

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 5a:

Brznaczy glos vox canora

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 307:

Si rubeum vinum nimium quandoque probatur, venter stipatur, vox limpida raucificatur ostry glosz *omyenyawa

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 290:

Spytal yego svyąthy Ian lyekyem glosem (submissa voce): Gospodnye, ktory yest, yen czyą ma zdradzycz? Ktoremv odpovyedzyal myly Iesus tesch lyekkyem glossem

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 552:

A tako vøcz ona (sc. Gebal) velikiim gloszem gest bila bogu chualø dala

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4a:

Vox a voco […] quia per eam vocamus glosz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 148r:

(attested in Lesser Poland, Silesia, Greater Poland) voice (sound uttered by the mouth)


bóbr

zlw-opl-noun

bóbr m animal (related adjective bobrowy)

desc

Polish: bóbr, bober (Podlachia, Zagórze)

Silesian: biber

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰerH-
Proto-Indo-European *-us
Proto-Indo-European *bʰébʰrus
Proto-Balto-Slavic *bebrus
Proto-Slavic *bobrъ
Old Polish bóbr
Inherited from Proto-Slavic *bobrъ. First attested in 1256.

etymon

Facimus insuper omnes incolas villarum... ab omnibus exactionibus, que vlg. staan, stroza, pouoz, preuod, ouis, vacca, bobri nuncupantur, cum omni posteritate sua liberos

1853 [1256], Antoni Muczkowski, Leon Ryszczewski, editors, Codex diplomaticus Poloniae [Diplomatic code of Poland], volume III, page 70:

Facimus insuper omnes incolas villarum... ab omnibus exactionibus, que vlg. stan, stroża, powoz, przewod, ouis, vacca, bobry nuncupantur, cum omni posteritate sua liberos

Facimus... omnes... villas... reddendo in perpetuum ab his servitiis et solutionibus, stan videlicet, strosa, povoz, crova, ovis, bobri... semper immunes, liberos et exemptos

1867 [1266], Monografia opactwa cystersów we wsi Mogile, volume II, number 27, Mogiła Abbey:

Facimus... omnes... incolas ville ab alijs solucionibus et seruicijs, videlicet powoź, stróża... a stan, targoue, croua, bobri, owcha... liberos

1874 [1295], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume I, page 136:

(in the plural, attested in Silesia) type of tribute of Polish law


dla

Inherited from Proto-Slavic *dьľa, *děľa. First attested in 1366.

Czebye dla, czlowecze, dal bog przeklocz szobe rancze, nodze obe

1937 [1408], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number B, Krakow:

(attested in Lesser Poland, Masovia, Silesia) for, benefitting


kostka

Polish: kostka

Silesian: kostka

Etymology tree
Proto-Indo-European *kost-der.
Proto-Slavic *kȍstь
Proto-Balto-Slavic *-kāˀ
Proto-Slavic *-ъka
Proto-Slavic *kostъka
Old Polish kostka
Inherited from Proto-Slavic *kostъka. By surface analysis, kość + -ka. First attested in 1419.

Kostka zaphena

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1505:

Talus cos[t]ka

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 289:

Talus eyn enckel an dem fusz oder wurffel gloszn vel kostką

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135r:

(attested in Silesia, Greater Poland, anatomy) talus (part of the shin bone or fibula that protrudes above the ankle joint)

Costka rozszynkowa semen prassularis

1900 [1419], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5246:

Kostka porodzyla yądro testa parit nucleum

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 24:

Nucleus patet kostka wysznyewa

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 151v:

Koszthka nucleus

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:

Nucleos, hoc est broszkynove kosztky

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 63:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Silesia, Lesser Poland) seed in a fruit, kernel, grain

Silesia; Lesser Poland; Silesia; Lesser Poland


praca

desctree

Polish: praca
→ Kashubian: prôca
→ Russian: пра́ца (práca)
→ Slovincian: proca

desc

→ Samogitian: (possibly via a Polish or Ruthenian intermediate) pruocė

Silesian: prŏca

→ Old Ruthenian: пра́ца (práca)

Belarusian: пра́ца (práca)

Carpathian Rusyn: пра́ца (práca)

Ukrainian: пра́ця (prácja)

Borrowed from Old Czech prácě. First attested in the 14th century.

O duschy o grzeszney sam bog pracza yma

1937 [End of the 15th century–beginning of the 16th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number E, Cieszyn:

(attested in Silesia) care (close attention; concern; responsibility)


znać

Polish: znać

Silesian: znać

Inherited from Proto-Slavic *znati. First attested in the 14th century.

Ex parte enim cognoscimus, bo snagemy, et ex parte prophetamus (I Cor 13, 9)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 51:

Bo znaie (novit) gospodzin drogą prawich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 1, 7:

Tha tho nyewyasta od wszego prawa dzedzini they thesz szą [ma] sznacz a wyedzecz bicz odpadlą (quod... se cognoscat cecidisse)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 36:

Bo wy znacze (vos... nostis), kakosmi przebiwali w zemi egipskey

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 16:

Przes szescz swyathkow tho maa wczynycz rowney dostoynosczy, czczi y staadla, kthorego sznaan yest bicz sandzą (cuius noscitur fore iudex)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 19:

(transitive or reflexive with się, attested in Silesia, Lesser Poland, Masovia) to know (to have knowledge of) [with infinitive ‘to do what’]


życie

Polish: życie

Silesian: życie

Inherited from Proto-Slavic *žitьje. By surface analysis, żyć + -cie. First attested in c. 1430.

Beati, qui esurient et siciunt iusticiam (Mat 5, 6), id est vite rectitudinem zycza prostego

1981-2001 [c. 1430], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Kęty, page 28:

(attested in Silesia) life; way of life, behavior


żywy

Polish: żywy, żyw (archaic)

Silesian: żywy

Inherited from Proto-Slavic *žȋvъ. First attested in the 14th century.

Aer dicit: Vitalem, zywy, tibi prebeo flatum

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 64r:

(attested in Silesia) essential to life, life-sustaining, life-giving


Rzym

Polish: Rzym

Lassota szą trudzil..., by cessarzem ludzil, ... Rzim na niem wyludzil

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 45:

(attested in Silesia) Rome (the ancient capital of the Roman Empire; the capital city of the Papal States, in modern Italy)


całować

zlw-opl-verb

całować impf (perfective pocałować or ucałować)

pocałować (perfective)
ucałować (perfective)
całuwać (alternative)

Polish: całować

Silesian: całować

Inherited from Proto-Slavic *cělovàti. By surface analysis, cały + -ować. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Gymye syø gey czalowacz (osculatus est eam) a zaplakaw y rzekl gey, yze gey gest brat

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 11,29:

Czalvysze thy, Rogowszky, w rzicz biccaka

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 60:

Orffa czalowawszi (osculata est) swyekrew wrocy syø

1930 [c. 1455], “Ruth”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 14,1:

Milowacz gymeli (sc. Chrystusa) y wszegdi gego nogy czalowacz

1876-1929 [1407], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume X, Krajków, page 389:

Czalvva circuit ore

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 15:

Wnętrze lało sie w ty usta jego, ktoremi był boga całował

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 769:

+obj

acc<whom/what> + :w(acc)<where> + ins<with what>

(transitive, attested in Silesia, Sieradz-Łęczyca) to kiss (to touch with the lips) [with accusative ‘whom/what’ and w (+ accusative) ‘where’ and instrumental ‘with what’]


bób

Polish: bób, bober (regional)

Silesian: bober

Inherited from Proto-Slavic *bobъ. First attested in 1437.

Bob faba

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2599:

Boob faba

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1063:

Tho yest dobro yako groch y yako szyemya, a rzathko yako bob

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 355:

Bobu

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:

(attested in Lesser Poland, Silesia) broad bean, horse bean, fava bean (Vicia faba)


wzrost

Polish: wzrost

Silesian: wzrost

Deverbal from wzróść. First attested in the 15th century.

Sensus enim et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia, od wszrostu, sua

1981-2001 [c. 1430], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Kęty, page 12:


umowa

Polish: umowa

Etymology tree
Proto-Slavic *u-
Old Polish u-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish umówić
Old Polish umowa
Deverbal from umówić. First attested in 1391.

etymon

Per varias conclusiones, gadky, multa cum cesare disputavit. Deinde rediens ad commune colloquium, vmolwy, stupefactus cesar ad hoc nichil poterat respondere

1956 [Fifteenth century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 97r:

(attested in Silesia) conversation; disputation


biodro

biedrny (adjective)
biodra (alternative)

desc

Polish: biodro, biedro (Kuyavia, Far Masovian, Podlachia, Western Lublin, Podhale), biedra (Kuyavia, Biecz, Western Lublin), biodra (Middle Polish, Near Masovian)

Silesian: biedro, biedra, bjedro (Steuer's Silesian Alphabet)

Inherited from Proto-Slavic *bedro. First attested in the first half of the 15th century.

etydate

Sluga, polozyw røkø pod byodra Abrahamowi swego pana y przyssyøgl gemu

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 24, 9:

Vderzyl gy w byodrø a natemyeszczye gemv vmdlala

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 32, 25:

Przeto, ze gest dodknøl angyol bozy zyli byodra gego y chramal gest az do szmyerczy

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 32, 32:

Polosz røkøø swø pod byodra ma, a uczynysz se mnø miloszerdze

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 47, 29:

Panye boze oczcza mego, Symeona, genszesz gemu dal myecz ku obronye przecyw czudzokraynom, gysz bily nasylnyci w swey nyesromyszlywoscy, obnaziwszy byodrø panyenskø na poganbyenye

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 2:

Ia obnaszilem biodra twa przeczywo twarzi twey, a ykazala syø nyesromyeszlywoszcz twa[…] Byada tobye Ierusalemye!

1930 [c. 1455], “Jer”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 26:

Sliszelysmi, ysze krolyowye domu israhelskego myloscywy sø, przetosz opaszmi syø wormy po naszich byodrach... Winydzmi przecyw krolyv israhelskemu, zalycz snad nas zywy

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 31:

Opasały byodri swe wormy a wloszily powrozi na swe głowi y prziszly ku krolyowy israhelskemu

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 32:

Møsz kosmati a skorzanim powroskem opasani po swich byodrach

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 8:

Kaszdi z dzelnykow bil swe byodri myeczem opasał

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 18:

Przeto Amom oblisyl slugy Dauidowi a ogolyl, a rostrzigal gich suknye ot gich byodr az do nog

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 4:

Polosz røkøø swø pod byodrø mø, a uczynysz se mnø miloszerdze

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:

Z byodri de femore

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 33:

Twich byodr femorum tuorum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 74:

Ladzvye, byodrą femur est coxa virilis

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 3:

Podkasz byodra accinge lumbos tuos

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:

Bodra lumbi

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 158:

Byodry illia

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:

Podkaschanymy byodramy

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 70:

Ian myal... pas skórzany na byodrach swoych

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 298:

Byodrą lumbus

Gnecze w byodrach stringit in renibus

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 97r:

Byodra renes

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 248v:

Byodra renes

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:

Byodra renes

Byodry illia

Asina est debilis in humeris na pleczoch, w byodrach

1874-1891 [1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 242:

Ne pissch virzchu okrøglego pissøc Bartka sbavonego. S virzchem okrøglem pissi b: b́odri thako napissesch ssvee

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 413:

Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] byodrą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 51r:

Lumbus a libidine dicitur eyn lende byodrą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 77v:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Silesia) hip (outward-projecting part of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; Silesia; attested in Greater Poland; Lesser Poland; Silesia


około

Polish: około

Silesian: ôkoło

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)
Proto-Indo-European *kʷelh₁-
Proto-Indo-European *-os
Proto-Slavic *kolo
Proto-Slavic *okolo
Old Polish około
Inherited from Proto-Slavic *okolo. First attested in the 14th century.

etymon

Czirwyen mą szwoye szwyątha, prąszmą patrzy okolo Vitha

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 444:

(attested in Silesia) around (of time, nearly, more or less; approximately)


zmienić

Polish: zmienić

Silesian: zmiynić

From z- + mienić. First attested in the 15th century.

Zmyenyl comutauit (sapientia hominis lucet in vultu eius et potentissimus faciem illius commutabit Eccles 8, 1)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 144:

Allia fetorem pellunt variantque collorem, clarificant ravcam vocem szmyenyony glosz

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:

(transitive, attested in Greater Poland, Silesia) to change (to cause to be different)


czuć

Polish: czuć

Silesian: czuć

Inherited from Proto-Slavic *čùti. First attested in the 14th century.

Czuya sentit

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 358:

Czuge

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 406:

Wszelykego czuyaczego

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 288:

(attested in Lesser Poland, Silesia) The meaning of this term is uncertain.


blacha

desctree

Polish: blacha, blach, błacha, plach, placha, plech, płach (Middle Polish)
→ Kashubian: blacha
→ Russian: бля́ха (bljáxa)
→ Ukrainian: бля́ха (bljáxa)

Silesian: blacha

Borrowed from Middle High German blëch. First attested in c. 1440.

*Lamniam vlg. blachi zelazne

1915-1920-1951 [c. 1440], Mikołaj Trąba, edited by Jan Fijałek and Adam Vetulani, Statuty synodalne wieluńsko-kaliskie Mikołaja Trąby z r. 1420. Z materiałów przysposobionych przez B. Ulanowskiego, volume XCVI, Lesser Poland:

Ty *zaystczye blachamy zlotymy poloszyl

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 36, 34:

Ty szerdzy vdzela sz drzewya sethym y pokryl ge blachamy zlotymy

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 37, 28:

Vdzelal y ołtarz offyerni s drzewya sethym, ...gegosz rogy s *woglow wichodzyly søø. I przykrył ge blachamy moszyødzowimy

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 38, 2:

Przikasz Eliazarovi..., acz sbyerze kadzidlnicze... y sklepye ge w blachi

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 38:

Tego czasu złamał Ezechias drzwy domv boszego a blyachi złote, gesz bil przibyl, y dal krolyowy asyrskemv

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 16:

Blachi laminis

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 49:

Na blachach olownych plumbi lamina

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 61:

Blachamy laminis

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 93:

Blachami laminis

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 18:

Pro clavis et laminibus al. blachi

1931 [1476], “Najstarszy protokół miasta Pszczyny”, in Ludwik Musioł, editor, Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku, Katowice, volume III, Pszczyna, page 338:

Item trona parva, in qua sunt blachy al. laminę ferree in numero 148

1898-2024 [1495], Rocznik Krakowski, volume XVI, Krakow, page 62:

Blacha bractea

1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXXIII, page 187:

Blachą lamen; blacha zyelaszną lamina

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 3:

Lamen eyn plechleyn vel frustum metalli eyn plech blachą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 72v:

Lamella eyn lamel kling; lamina idem blacha zyelaszną

(attested in Lesser Poland, Silesia, Greater Poland) lamina (thin layer of metal, etc.)

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Blyachy lampades ardentes

1874-1891 [1476], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Mysłowice, Krakow, page 276:

*Goradze blachy ardentes laminas

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 182:

(attested in Silesia, Lesser Poland) lamina as a torture device

attested in Lesser Poland; Silesia; Greater Poland; attested in Silesia; Lesser Poland; attested in Silesia; Lesser Poland


oddać

oddawać (imperfective)
odać (alternative)
otdać (alternative)

Polish: oddać

Silesian: ôddać

Inherited from Proto-Slavic *otъdati. By surface analysis, od- + dać. First attested in 1391.

Tunc quidam coetaneus suus satis nobilis tres filias suas propter inopiam prostituere, oddacz, voluit

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 105r:

(attested in Silesia) to give away; to sell


mieszkanie

desc

Polish: mieszkanie, mięszkanie (obsolete)

Silesian: miyszkanie

/mʲɛ(ː)ʃʲkaɲɛː/

From mieszkać + -anie. First attested in c. 1408.

(attested in Silesia) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:


jedl

Polish: jodła, jaglia, jeglia (Kociewie), jegiel (Near Masovian), jagleja, jegla (Far Masovian), jedla (Kielce, Przemyśl)

Silesian: jŏdła, jodła (Steuer's Silesian Alphabet), jedła, jedła (Cieszyn)

Inherited from Proto-Slavic *ȅdlь /*edlà. First attested in 1419.

inh+

Abies modrzew, gedla

1900 [1419], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5328:

Submiserunt se dare excidere in siluis […] duas sexagenas *abierum al. jedla libere

1856-1870 [1436], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2691:

Abies est nomen arboris, que in vlg. dicitur yetl

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 84:

Gyedl abies

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 345:

Posyeklem wisoke cedri gego a wiborne gedle gego

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 23:

Jedla

1876-1929 [ca 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 488:

Ad arborem abietem al. gyedla

1868 [1465], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume VIII, page 172:

Fraxinus in siluis pulcerrima, pomus in ortis, populus in fluviis, abies, jethl, in montibus altis

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 28:

Gyedl abies

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 13:

Circa... aquas invenies arborem al. jedl..., ex opposito istius arboris jedl sunt duae arbores

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 356:

Horrentes dumos abies, gl. arbor jedl, pulcerrima risit

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 286:

Yetl

1915 [XV p. post.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 515:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, Silesia) fir (any tree of the genus Abies)


pewny

Polish: pewny

Silesian: pewny, pewiyn

Inherited from Proto-Slavic *pъvьnъ. By surface analysis, pwa + -ny. First attested in 1425.

Securum, pewne, accessum habes, o homo, ad deum patrem

1956 [Middle of the fifteenth centeury], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 29r:

(attested in Silesia) safe, not in danger


mowa

Polish: mowa

Silesian: mŏwa

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъlva
Old Polish mowa
Inherited from Proto-Slavic *mъlva. First attested in the 14th century.

etymon

Lachowie, Niemczowie, fschiczci iązikowie, wøtpicze-li w mowie..., Wikleph prawdą powie

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 3:


trzymać

Polish: trzymać
→ Czech: třímat

Silesian: trzimać

desc

→ Old Ruthenian: тримати (trimati), тримать (trimatʹ), трымати (trymati)

Belarusian: трыма́ць (trymácʹ)

Carpathian Rusyn: три́мати (trýmaty)

Ukrainian: трима́ти (trymáty)

Inherited from Proto-Slavic *trimati. First attested in the 14th century.

Genesis testatur hystoria..., quod in principio creavit deus celum et terram, id est continens et contentum, [co] trzyma et scho w nem gest, hoc est celum empireum

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 81v:

(attested in Silesia) to contain (to have within oneself)


bystry

Polish: bystry

Silesian: bystry

Inherited from Proto-Slavic *bỳstrъ. First attested in c. 1455.

Byszthre wody weszbraly torrentes inundaverunt

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:

Bistre fluenta

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 31:

Bystry *ripuidus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 109:

Bistrymy insanis aquis

1885-2024 [XV p . post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 286:

Spadł deszcz wieliki, przyszły rzeki bystre

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 284:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Silesia) rapid (of water; flowing fast)


ać

Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai!

1949 [c. 1270], Roman Grodecki, transl., Księga Henrykowska, Silesia, page 24r:

Acz nye mowy nam pan, abichom snacz nye smarly

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 19:

Othemkny mv koszczol boszy, acz na thim mrosze nye leszy

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 114:

(attested in Silesia) introduces a wish; let, may


podać

zlw-opl-verb

podać pf (imperfective podajać or podawać)

podajać (imperfective)
podawać (imperfective)

Polish: podać

Silesian: podać

Inherited from Proto-Slavic *podàti. By surface analysis, po- + dać. First attested in the 14th century.

Podalyszczye myecz (praebuistis ei gladium), abi nas zabyl

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 5, 2:

Affer, poday, manum tuam et mitte in latus meum (Jo 20, 27)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 28r:

(attested in Silesia) to hand, to pass (to give, pass or transmit with the hand, literally or figuratively)


bajać

Polish: bajać

Silesian: bŏjać

Inherited from Proto-Slavic *bajati. First attested in 1449.

Prawdą popi taiø..., lezz pospolstwu baiø

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 65:

(attested in Silesia) to blather, to lie


paść

Polish: paść (“to fall”)

Inherited from Proto-Slavic *pàsti (“to fall”). First attested in the 14th century.

inh+

Oblitus domini dei sui in arroganciam mentis proruppit padl

1956 [XV med.], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 63v:

(attested in Lesser Poland) to fall into (to enter by falling)

(attested in Silesia, figuratively) to fall into the hands of (to allow oneself to be taken over)

attested in Lesser Poland; attested in Silesia; attested in Silesia


ortel

Borrowed from Middle High German urteil. First attested in the 15th century.

hortyl (alternative)
ortyl (alternative)

Przeczywo themv ortelowy rzekl Andrzey takymy szlowy

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, pages 42, 2:

Chczą prawy nalescz y proszą lawycze, abysz mogl lepszy ortel wyrzecz

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, pages 32, 3:

Per Asswerum regem Christum debemus int[e]lligere, qui sentenciam, ortel,*ossodzene, mortis eterne prolaturus est in die iudicii

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 67v:

(law, attested in Silesia) judgment, sentence, especially a legal admonition


chwała

Polish: chwała

Silesian: chwoła

Inherited from Proto-Slavic *xvālà. First attested in the 14th century.

marna, prozna, świecka chwała

Wye[l]kyey faly famosus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 87:

Na pomsta zle czynączim, na chwala dobrich

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 165:

A tako szam w szobye telko tego chwala

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 166:

Chwaly a chelpy […] na vkazanye wyelkoszczy szwyatha a moczy rzymskyey propter gloriam et iactanciam uel ad ostendendam orbis magnificenciam et potenciam Romanorum

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 254:

In honore [w] chwale

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 274:

Szwąthemv Allexemv... nyelvba mv phala byla

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 148:

Pobyw y wzmoglesz syo nad Edomskimy y podnyozlo syø syerce twe, myey dosycz na swey chwale a syedzi w twem domv

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 10:

Otpocznyenye a spelnenye fali quies et consumacio glorie

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 320v:

Odzienye chwaly stola glorie

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 80:

Barzo wyelka *walą gloria

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 289:

Ze zlego doradzenya rada nyeprzyazny przyczyna pochodzy, a z dobrey rady rzadko chwala bywa

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLIII:

Gloria chwala

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 58r:

Z ust dzeczskich y ssøcych swirzchowal ies chwalø prze neprziiacz[e]le twoie

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 8, 3:

Powadaiøcz chwali gospodnowi y czcy iego, y dziwi iego, iesz vczinil

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 5:

Kto molwycz bødze moczy gospodnowy, vslyszany vczyny wszytki chwaly yego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 105, 2:

O yey fąle powyadaymy famam suam recitamus

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 154:

Day nam, panno, szpomozeny, day nam phaly vyszlawyeny krolya pan[n]a nassego

1874-1891 [1462], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, page 74:

Pomoszy my tho dzalo szloszycz, bych gye mogl pylnye vyloszycz kv thwey phalye *roszmnoszenye

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 5:

Panye boze..., przysthany ku sluzbye moyey, kthora bandzie ku chwalye twoyey

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 64b:

Odnyeszcze wrota, kząszęta, wassza y poddzwygnyczye szye wrota wyekuya a wnydzye krol chwaly

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 23, 7:

Xps stworzyl nas y mamy yemu... spyewacz psalm we spowyedzy chwaly y grzechow

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 99 arg.:

Jesus... w stadle męskiem rósł we cnotach a w dobrych obyczajoch, w chwale i w sławie boga wszechmogącego

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 143:

Baranek boży przez zakału s wieliką chwałą albo sławą przyjął na sie grzechy świeckie

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 802:

Ta sloua pise suøti Lucas na cesch y na falø godom nyneysim

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page dv 2:

Gego oczecz svøthemu Ganu na czescz y na chfalø gestcy mu on kosczol vmuroual byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 184a:

Kv phalye wszechmogąnczego boga... vmislylysmi

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:

Ku chwale wschechmogąnczego... vstawyami

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 106:

My przyszagami bogu, ysze chczem prawdą mowycz ku chwale bosze tako ybogemu jaco bogatemu

1915 [XV p. post.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 539:

Then, kthory thą pyosznką yesth zlozyl, ku czczy, chwale thwey, Chryste, gyą wylozyl

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 141:

Pres to, isbichom ne patrzyly marne chualy tego to swatha

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 14a:

A eze tho mylossyerdze, sye nye biwa czisto ot marney fali, a prosczye prze bog a ku boszey fale, tegda gest darmo

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 241:

A *eczbi snacz rzekl: kto tho moze vczinycz albo myecz, abi slischącz swoyą sromotą, wydzącz swoyą zaloscz a yą czirpyącz nye telko syą nye wyesselil, ale boday sczirpyal a zamilczal? Temu otmawya s[więty] Ieronim, eze zadni, gen ma w schobye falą marną na czemcole, tego nye telko nye vczinycz, ale y czirpycz nye moze

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 247:

Gelecole kto wyessyeli syą a cocha w marney fale, tele tesze y smącza syą a sroma [s]yą prze ganyenye

Richli a nyechwalebny yest vczinek, *rabotha vel vszilnoscz ku marney chwale quia violentus et inglorius actus est laudacionis conatus

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 279:

Marna ffala inanis gloria

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page gl. 63:

Proszna fala cenodoxia

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 85:

Nye bvdzmi prozney chwali zadąyaczy

Ludze... myeli bicz silno falą swyeczską vyączy

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 248:

(attested in Silesia, Lesser Poland, Masovia, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) glory (honor, admiration, or distinction accorded by common consent to a person or thing; high reputation; renown; sometimes as as a feature belonging to God and the saints in religious worship)

attested in Silesia; Lesser Poland; Greater Poland; attested in Silesia; Lesser Poland; Greater Poland


czop

Polish: czop

Silesian: czep

Inherited from Proto-Slavic *čepъ. The form czop replaced czep is possibly the result of a change of cze- > czo, possibly via analogy to alternations such as otwór||otwierać. Compare Polish czepić. First attested in 1442.

Pro ducillis al. cziepi ad valvas

1931 [1466], “Najstarszy protokół miasta Pszczyny”, in Ludwik Musioł, editor, Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku, Katowice, volume III, Pszczyna, page 336:

(attested in Silesia, hapax legomenon) peg (part of a hinge)


trącić

Polish: trącić

Inherited from Proto-Slavic *trǫtiti. First attested in the middle of the fifteenth century.

etydate

Hoc fit, quando deus specialem sui ipsius recogitacionem peccatori incutit *troczy

1956 [Middle of the fifteenth century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 74r:

(attested in Silesia) to touch; to affect


mnieć

Middle Polish: mnieć

Mnyssly ty, panno, bych byl mal?

1934-1935 [XV century], Mikołaj z Koźla, edited by Roman Jakobson, Slezsko-polská cantilena inhonesta ze začátku XV století, Koźle, Wrocław:

(attested in Silesia) to think, to suppose

Nemo nostrum parvipendet, leko mnecz, oracionem suam

1956 [mid XV century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 38:

(attested in Silesia) to disregard, to make light of, to slight


gabać

Polish: gabać

Silesian: gabać

Inherited from Proto-Slavic *gabati. First attested in 1393.

Iako *Sandziwo ne gabal Micolaya po gego oczczu trzi lata o *rankomstwo

1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 21:

Jako Woczech mal vmowø sz Dobeslauem, isz to ranko[je]mstwo ne mal nitkis v krolewem szøndze gabacz

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 179, Poznań:

Scepan ge nigdi ne gabal

1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1741, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Ez Wanch ranczil za zona... Nicolaoui, ez ne mala o ten cinz gabacz... a gdibi gye gabala, tegdi X grziwen bi iemu ostala

1856-1870 [1398], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 7056:

Eze Betrzich thø barcz... trzimal pancznaczcze lath w mirze y pocoyu a nigdi o tho ne gaban

1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 94:

Ez oth XXX lat byli w dzerzhenyu dzedzini, a nikth gich o nya nye gabal

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8934:

Esz pan Jaszek, lowczi, wroczil listy panv Mar kowy dla yednanya, a o to pan Marek nye myal gabacz yego

1880-1894 [1400], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume III, Krakow, Czchów, page 190:

Iaco Materni ne gabano o rancogemstwo

1902 [1407], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 335:

Iaco Margorzatha ne gabala prawem pana Iandrzecha o ten siad

1913-2024 [1413—8], Język Polski, volume XXXIII, Pyzdry: Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, page 390:

Gednacze visnali sø, esz paney Milocay ne mai gabacz o ten vadol

1872 [XV in.], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 119:

Yze od trzy lath Potr gesdzil tø drogan a nikth *ge ne gabal o nąn w Keskowe polancze, gdze bylo wydzene

1895 [1420], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 152:

Ho wyną kmyothowszką paan gych nye ghaban bąncz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 8:

Mozely gy tesz gabacz o szwoy dlug y dobycz przed prawem, czyly moze on, czo mv za raką podan, s tego wyacz

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 82, 2:

Panna za zywota oczcza za masz wydana z oprawą, po smyerczy oczcza brata nye mosze gabacz o posag

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 53:

Przedal Symek... dom..., a Symek yemu odewsdal.., yako yest obyczay, a tu gemu slubyl, gęstłyby kto gabal..., *zastopycz

1936 [1495], Ludwik Musioł, editor, Staropolskie teksty z protokolarza miasta Wozniki w wojewodztwie slaskim, 1521-1570, volume II, Woźniki, page 16:

+obj

(transitive, attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Silesia) to accuse, to indict, to sue [with accusative ‘whom’; or with o (+ accusative) ‘over/for what’]