หลัง

th-adj

หลัง • (lǎng)

From Proto-Tai *ʰlaŋᴬ (“back”). Cognate with Lao ຫຼັງ (lang), Northern Thai ᩉᩖᩢᨦ, Lü ᦜᧂ (l̇ang), Tai Dam ꪨꪰꪉ, Shan လင် (lǎng), Aiton လင် (laṅ), Ahom 𑜎𑜂𑜫 (laṅ), Bouyei langl, Zhuang laeng.


หลัง

th-adv

หลัง • (lǎng)


หลัง

th-prep

หลัง • (lǎng)


หลัง

th-cls

หลัง • (lǎng)

Classifier for houses, tents, mosquito nets, etc. ⇒ all nouns using this classifier


ของ

th-noun

ของ • (kɔ̌ɔng)

From Proto-Tai *χɔːŋᴬ (“thing”).
Cognate with Northern Thai ᨡᩬᨦ, Lao ຂອງ (khǭng), Lü ᦃᦸᧂ (ẋoang), Tai Dam ꪄꪮꪉ, Shan ၶွင် (khǎung), Tai Nüa ᥑᥩᥒᥴ (xóang), Phake ၵွင် (khoṅ), Ahom 𑜁𑜨𑜂𑜫 (khoṅ), Zhuang hong (dialectal), Zuojiang Zhuang kong.

(Can we date this quote?), มูลนิธิอุทยานธรรม, อารยธรรมบท ชุดที่ ๑, compiled by ณัฐกร ทับทอง, illustrated by มลฤดี ตั้งสกุลพิทักษ์, Bangkok: Uttayarndham, page 135:

พราหมณ์ ส่วนอันเลิศก็ดี ภัตที่ท่านแบ่งครึ่งบริโภคแล้วก็ดี เป็นของสมควรแก่เราทั้งนั้น แม้ก้อนภัตที่เป็นเดนเป็นของสมควรแก่เราเหมือนกัน

praam · sùuan an lə̂ət gɔ̂ɔ-dii · pát tîi tâan bɛ̀ng krʉ̂ng bɔɔ-rí-pôok lɛ́ɛo gɔ̂ɔ-dii · bpen kɔ̌ɔng sǒm-kuuan gɛ̀ɛ rao táng-nán · mɛ́ɛ gɔ̂ɔn pát tîi bpen deen bpen kɔ̌ɔng sǒm-kuuan gɛ̀ɛ rao mʉ̌ʉan-gan

Brahman, the parts that are excellent [in taste], the victuals that thou hast already divided in half [and] consumed, are things suiting me in every respect. Even a lump of rice which is a leftover is a thing befitting me likewise.

1884, พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, “เดือน ๕ จุลศักราช ๑๒๔๖”, in จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ภาค ๑๗, Bangkok: n.p., published 1938:

มีของฉลากต่าง ๆ

possession; belonging; property; someone or something that is owned or possessed.

โดนของ

to be subjected to [black] magic; to be put under [black] magic; to be used [black] magic with
 (literally) to be subjected to a thing

ทำของ

to perform [black] magic [upon]; to use a [black] spell [on]; to exercise a [black] art [on]
 (literally) to do a thing

เล่นของ

to master a [black] art; to be a master of the occult
 (literally) to enjoy a thing

(slang) occult thing, magical thing; the magic or occult science itself.


ของ

th-prep

ของ • (kɔ̌ɔng)

2020 March 17, กองบรรณาธิการวอยซ์ออนไลน์, “อนุพงษ์เห็นด้วยปิดเมือง ๑๔ วัน ลดเคลื่อนย้ายคน ผู้ว่าฯ มีอำนาจเต็ม”, in วอยซ์ออนไลน์, Bangkok: วอยซ์ทีวี, retrieved 2020-03-17:

รมว.มหาดไทย เห็นด้วยปิดเมือง ลดการเคลื่อนย้ายคน-การชุมนุม 14 วันบล็อกการกระจายของโควิด-19

rɔɔ-mɔɔ-wɔɔ má-hàat-tai · hěn-dûai bpìt mʉʉang · lót gaan-klʉ̂ʉan-yáai kon - gaan-chum-num · sìp sìi · wan blɔ́k gaan-grà-jaai kɔ̌ɔng koo-wìt-sìp-gâao

The interior minister concurs with [the idea of] shutting down cities [and] reducing human movements [and] gatherings [for] 14 days to block the spread of COVID-19.

2020 January 11, “Bang Bao Beach”, in บางเบ้า...ที่สุดแห่งจุดชม..., retrieved 2020-02-05:

ไม่ได้เห็นพระอาทิตย์ แต่แสงสีของท้องฟ้าก็สวยไม่เบา

mâi dâai hěn prá aa-tít · dtɛ̀ɛ sɛ̌ɛng sǐi kɔ̌ɔng tɔ́ɔng-fáa gɔ̂ sǔai mâi-bao

The sun could not be seen, yet the lights [and] colours of the sky were pretty beautiful.

2018, พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์, เผด็จการวิทยา, Bangkok: มติชน, →ISBN, page 142:

ยิ่งทำความเข้าใจชาตินิยมแบบไทย ๆ...จะยิ่งพบว่า แกนสำคัญของชาตินิยมแบบไทย ก็คือ ความภักดีต่อระบบหรือเชื่อฟังระบบ

yîng tam-kwaam-kâo-jai châat-ní-yom bɛ̀ɛp tai tai ... jà yîng póp wâa · gɛɛn sǎm-kan kɔ̌ɔng châat-ní-yom bɛ̀ɛp tai · gɔ̂ kʉʉ · kwaam-pák-dii dtɔ̀ɔ rá-bòp rʉ̌ʉ chʉ̂ʉa-fang rá-bòp

The more [you] try to understand the Thai-style nationalism... the more [you] will realise that the [most] important core of the Thai-style nationalism is loyalty to the regime or obedience to the regime.

2012 February 20, “เฮี้ยน ชาวบ้านผวาผีตายทั้งกลม สั่งผ่าเด็กออกแล้วเผาแม่”, in คมชัดลึก, Bangkok: กะปุก, retrieved 2019-09-16:

เพื่อนำทารกออกจากครรภ์ของศพ

pʉ̂ʉa nam taa-rók ɔ̀ɔk jàak kan kɔ̌ɔng sòp

to take the baby out of the corpse's womb.

1976 October 15, “ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2017-06-07, archived from the original on 2020-07-05:

มาตรา ๑๕๖๑ บุตรมีสิทธิใช้ชื่อสกุลของบิดา ในกรณีที่บิดาไม่ปรากฏ บุตรมีสิทธิใช้ชื่อสกุลของมารดา

mâat-dtraa · nʉ̀ng-pan hâa-rɔ́ɔi hòk-sìp èt · bùt mii sìt-tí chái chʉ̂ʉ-sà-gun kɔ̌ɔng bì-daa · nai gɔɔ-rá-nii tîi bì-daa mâi bpraa-gòt · bùt mii sìt-tí chái chʉ̂ʉ-sà-gun kɔ̌ɔng maan-daa

Section 1561 A child has the right to use the family name of [its] father. In the case that the father is not known, the child has the right to use the family name of [its] mother.


ฉัน

ฉัน • (chǎn)

Cognate with Lao ສັນ (san), Lü ᦶᦉᧃ (ṡaen) or ᦉᧃ (ṡan).


ณ

เณร เณร#Thai

nɔɔ neen (ณ เณร), the 19th consonant letter of the Thai alphabet.

น

a Thai letter with the same pronunciation of the same class


กับ

From Proto-Tai *kapᴰ (“with; and”). Cognate with Lao ກັບ (kap), Lü ᦂᧇ (k̇ab), Shan ၵပ်း (káp), Tày cắp. Compare to Cantonese 及 gap6 (MC *ɡˠiɪp̚).

เท่ากับ

ฝากปลากับแมว

to entrust a cat with a fish
 (literally) to entrust a fish to a cat

used to indicate a point, person, etc, reached or approached, a relation, condition, amount, etc: to; towards; etc.


แต่

th-adj

แต่ • (dtɛ̀ɛ)


ชอบ

th-noun

ชอบ • (chɔ̂ɔp)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩/

goodness, merit, achievement, feat, or the like, especially one that deserves recognition or compensation.


หา

hǎa (romanization)
การหา (abstract-noun)

From Proto-Tai *kraᴬ (“to seek”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩣ, Lao ຫາ (hā), Lü ᦠᦱ (ḣaa), Tai Dam ꪬꪱ, Shan ႁႃ (hǎa), Tai Nüa ᥑᥣᥴ (xáa), Ahom 𑜁𑜡 (khā) or 𑜁𑜞𑜠 (khra), Zhuang ra, Saek หร่า, Tày xa.


ให้

hâi (romanization)
การให้ (abstract-noun)
ให้ย (alternative)

From Proto-Tai *haɰꟲ (“to give”), from Middle Chinese 許 (MC xjoX, “to allow”). Cognate with Northern Thai ᩉᩨ᩶, Lao ໃຫ້ (hai), Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²), Tai Dam ꪻꪬ꫁, Shan ႁႂ်ႈ (hāue), Tai Nüa ᥞᥬᥲ (hàue) or ᥞᥫᥲ (hòe), Khamti ꩭႂ်ႛ, Aiton ꩭၞ် (haü), Phake ꩭၞ် (haü), Ahom 𑜑𑜧 (haw), Bouyei haec, Zhuang hawj.

cog

Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²)

มาตรา ๙๐ เมื่อการกระทำใดอันเป็นกรรมเดียวเป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ใช้กฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่ผู้กระทำความผิด

1956, ประมวลกฎหมายอาญา:

ข้อ ๑ กฎ ก.พ. นี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดสามสิบวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา

1995, กฎ ก.พ. ฉบับที่ ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๓๘) ออกตามความในพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. ๒๕๓๕ ว่าด้วยการสั่งพักราชการและการสั่งให้ออกจากราชการไว้ก่อน:

ข้อ ๓...บรรดากฎ ระเบียบ ข้อบังคับ คำสั่ง หลักเกณฑ์ แนวทางปฏิบัติ หรือการดำเนินการอื่นใด ในส่วนที่ได้กำหนดไว้แล้วในกฎ ก.ตร. นี้ หรือซึ่งขัดหรือแย้งกับกฎ ก.ตร. นี้ ให้ใช้กฎ ก.ตร. นี้แทน

2016, กฎ ก.ตร. ว่าด้วยการแต่งตั้งข้าราชการตำรวจ พ.ศ. ๒๕๕๙:

1 Timothy 2:11, KJV:
ให้ผู้หญิงเรียนอย่างเงียบ ๆ และด้วยใจนอบน้อมทุกอย่าง
hâi pûu-yǐng riian yàang ngîiap ngîiap lɛ́ dûai jai nɔ̂ɔp-nɔ́ɔm túk-yàang
Let the woman learn in silence with all subjection.

1785, เจ้าพระยาพระคลัง (หน), ราชาธิราช, ตอน ๒:
มะอายพะบูน...ขี่ช้างพลายกับทหารพันหนึ่งมาถึงประตูนั้น ให้จับพวกเม้ยคชาอิดตัดศีร์ษะเสีย
má-aai-pá-buun ... kìi cháang plaai gàp tá-hǎan pan-nʉ̀ng maa tʉ̌ng bprà-dtuu nán · hâi jàp pûuak mə́əi-ká-chaa-ìt dtàt sǐi-sà sǐia
Ma Ai Pha Bun...mounted upon a bull elephant, led a thousand men-at-arms to the said gate. Having seized the men of Moei Khacha It, he had them beheaded.

(auxiliary, causative) used to express a permission, requirement, command, expectation, or wish.


ผ่าน

pàan (romanization)
การผ่าน (abstract-noun)

Cognate with Lao ຜ່ານ (phān), Northern Thai ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Khün ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹).

Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹)

to pass: to go through or beyond (as a gate, barrier, etc).


ใส่

sài (romanization)
การใส่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *s.cɤːlᴮ (“to put”).
Cognate with Northern Thai ᩈᩲ᩵, Lao ໃສ່ (sai), Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹), Tai Dam ꪻꪎ꪿, Shan သႂ်ႇ (sàue), Tai Nüa ᥔᥬᥱ (sǎue), Ahom 𑜏𑜧 (saw) or 𑜏𑜧𑜤 (sawu), Saek จอ.

Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹)

to put, place, or set (in, into, etc); to cause to be in, into, etc; to insert; to add.

(slang) to hit, to strike; to punch, to jab.


ใส่

Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹)


ตาม

From Proto-Southwestern Tai *taːmᴬ¹ (“to follow; to continue”). Cognate with Lao ຕາມ (tām), Lü ᦎᦱᧄ (ṫaam), Shan တၢမ်း (táam), Tai Nüa ᥖᥣᥛᥰ (täam).


หนึ่ง

From Proto-Tai *nɯːŋᴮ (“one”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨶᩧ᩠᩵ᨦ, Lao ໜຶ່ງ (nưng) or ນຶ່ງ (nưng), Lü ᦓᦹᧂᧈ (nueng¹), Shan ၼိုင်ႈ (nūeng), Aiton လိုင် (lüṅ), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ).
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang nwengq (Ningming dialect) or nwengh (Longzhou and Daxin dialects) or nwngh (Longzhou and Daxin dialect) or nwng (Longzhou dialect).

cog

Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ)


บน

From Proto-Tai *ɓɯnᴬ (“sky; heaven”). Cognate with Northern Thai ᨷᩫ᩠ᨶ, Lao ບົນ (bon), Lü ᦥᦳᧃ (bun) or ᦢᦳᧃ (ḃun), Shan ဝူၼ် (wǔun) or မူၼ် (mǔun), Zhuang mbwn, Bouyei mbenl, Saek บึ๋น, Tày bôn.


ใต้

From Proto-Tai *taɰꟲ (“downstream; below”).
Compare Middle Chinese 底 (MC tejX, “bottom; underneath”), Proto-Be *ɗaːwᴬ².
Cognate with Lao ໃຕ້ (tai), Lü ᦺᦎᧉ (ṫay²), Shan တႂ်ႈ (tāue), Tai Nüa ᥖᥬᥲ (tàue), Ahom 𑜄𑜧 (taw) or 𑜄𑜨𑜧 (tow), Zhuang dawj (“below”) (dialectal) and ndawj (ditto) (dialectal), Zuojiang Zhuang dawj.

Lü ᦺᦎᧉ (ṫay²)

inferior; subordinate; subsidiary; subject; minor; under; low; lower; less; lesser.


แก่

th-prep

แก่ • (gɛ̀ɛ)

ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง (2018 November 13) “คำพิพากษาของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เรื่อง การแสดงบัญชีรายการทรัพย์สินและหนี้สิน [คดีหมายเลขดำที่ อม. ๑๓๕/๒๕๖๐ คดีหมายเลขแดงที่ อม. ๑๘๙/๒๕๖๐ ระหว่าง คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ผู้ร้อง นายธนนท์ หรือธนู ธำรงพนากุล ผู้คัดค้าน]”, in ราชกิจจานุเบกษา (in Thai), volume ๑๓๕, number ๙๓ ก (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-11-14, page 18
โทษที่จะลงแก่บุคคลนั้นจะหนักกว่าโทษที่บัญญัติไว้ในกฎหมายที่ใช้อยู่ในเวลาที่กระทำความผิดมิได้
tôot tîi jà long gɛ̀ɛ bùk-kon nán jà nàk gwàa tôot tîi ban-yàt wái nai gòt-mǎai tîi chái yùu nai wee-laa tîi grà-tam kwaam-pìt mí dâai
The penalty to be imposed upon that person cannot be more serious than the penalty set forth in the law in force at the time of the commission of the offence.

รัฐบาลไทย (2004 October 22) “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๑๗) พ.ศ. ๒๕๔๗”, in ราชกิจจานุเบกษา (in Thai), volume ๑๒๑, number ตอนพิเศษ ๖๕ ก (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-11-14, page 22
เอกสารหรือวัตถุอื่นใดไม่ว่าจะมีรูปลักษณะใดที่ผู้ออกได้ออกให้แก่ผู้มีสิทธิใช้
èek-gà-sǎan rʉ̌ʉ wát-tù ʉ̀ʉn dai mâi wâa jà mii rûup lák-sà-nà dai tîi pûu-ɔ̀ɔk dâai ɔ̀ɔk hâi gɛ̀ɛ pûu mii sìt chái
A document or any other object, irrespective of the form or appearance, which an issuer has issued to an eligible user

รัฐบาลไทย (2003 June 20) “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๑๖) พ.ศ. ๒๕๔๖”, in ราชกิจจานุเบกษา (in Thai), volume ๑๒๐, number ๕๘ ก (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, archived from the original on 2022-05-08, page 1
โทษประหารชีวิตและโทษจำคุกตลอดชีวิตมิให้นำมาใช้บังคับแก่ผู้ซึ่งกระทำความผิดในขณะที่มีอายุต่ำกว่าสิบแปดปี
tôot bprà-hǎan-chii-wít lɛ́ tôot jam-kúk dtà-lɔ̀ɔt chii-wít mí hâi nam maa chái-bang-káp gɛ̀ɛ pûu sʉ̂ng grà-tam kwaam-pìt nai kà-nà tîi mii aa-yú dtàm gwàa sìp-bpɛ̀ɛt bpii
The penalty of death and the penalty of imprisonment for life shall not apply to a person who commits an offence whilst being at the age under eighteen years.

รัฐบาลไทย (1999 December 30) “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ ๒๑) พ.ศ. ๒๕๔๒”, in ราชกิจจานุเบกษา (in Thai), volume ๑๑๖, number ๑๓๗ ก (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-11-14, page 20
ผู้ใดกระทำการใด ๆ แก่ศพ...เว้นแต่จำเป็นต้องกระทำเพื่อป้องกันอันตรายแก่อนามัยของประชาชน...ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสองปี...
pûu dai grà-tam gaan dai dai gɛ̀ɛ sòp ... wén dtɛ̀ɛ jam-bpen dtɔ̂ng grà-tam pʉ̂ʉa bpɔ̂ng-gan an-dtà-raai gɛ̀ɛ à-naa-mai kɔ̌ɔng bprà-chaa-chon ... dtɔ̂ng rá-waang tôot jam-kúk dtâng-dtɛ̀ɛ hòk dʉʉan tʉ̌ng sɔ̌ɔng bpii...
Any person who commits whatever act to a dead body...shall be liable to imprisonment from six months to two years...save where it needs to be done for preventing danger to the public health...

to: used for identifying the person or thing affected by or receiving something.


นับ

From Proto-Tai *napᴰ (“to count”). Cognate with Northern Thai ᨶᩢ᩠ᨷ, Lao ນັບ (nap), Lü ᦓᧇ (nab), Tai Dam ꪙꪚꪾ, Shan ၼပ်ႉ (nâ̰p), Phake ꩫပ် (nap, “to calculate”), Ahom *𑜃𑜆𑜫 (*nap).

คนนับล้าน

(of an amount or number) up to; as much as; as many as.


หน้า

th-noun

หน้า • (nâa)

From Proto-Tai *ʰnaːᶜ (“face”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨶ᩶ᩣ, Lao ໜ້າ (nā), Lü ᦐᦱᧉ (ṅaa²), Tai Dam ꪘ꫁ꪱ, Tai Dón ꪘꪱꫂ, Tày nả, Shan ၼႃႈ (nāa), Tai Nüa ᥘᥣᥲ (làa) or ᥢᥣᥲ (nàa), Ahom 𑜃𑜠 (na) or 𑜃𑜡 (nā), Zhuang naj. Compare Proto-Be *naːᴮꟲ¹, whence Lingao na³.
Compare also Burmese နှာ (hna).

cog

Lü ᦐᦱᧉ (ṅaa²)


ชั่ว

th-noun

ชั่ว • (chûua)

Cognate with Northern Thai ᨩ᩠ᩅᩫ᩵, Khün ᨩ᩠ᩅᩫ᩵, Lao ຊົ່ວ (sūa), Lü ᦷᦋᧈ (tso¹), Shan ၸူဝ်ႈ (tsō), Phake ꩡုဝ် (cuw), Ahom 𑜋𑜥 (chū).

time, occasion; period, period of time, duration; length.


ชั่ว

th-prep

ชั่ว • (chûua)

(of a time, period of time, length, etc) for; throughout; during; over; as long as.

period of time; length; etc; period of time; length; etc


เหนือ

th-prefix

เหนือ • (nʉ̌ʉa)

From Proto-Tai *ʰnɯəᴬ (“upstream; above”).
Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ, Lao ເໜືອ (nư̄a), Lü ᦵᦐᦲ (ṅoe), Tai Dam ꪹꪘ, Shan ၼိူဝ် (nǒe), Tai Nüa ᥘᥫᥴ (lóe), Aiton ꩫိုဝ် (nüw), Ahom 𑜃𑜢𑜤𑜈𑜫 (nüw), Zhuang nw (dialectal), Nong Zhuang now, Zuojiang Zhuang nwa.

cog

Lü ᦵᦐᦲ (ṅoe)


อำเภอ

th-prep

อำเภอ • (am-pəə)

am-pəə (romanization)
อํเพิอ (alternative)

Compare Old Khmer ʼaṃbe (“act, deed; result, effect; etc”).

cog

/ʔam˧.pʰɤː˧/


ที่

From Proto-Tai *diːᴮ, possibly from Middle Chinese 地 (MC dijH). Cognate with Lao ທີ່ (thī), Northern Thai ᨴᩦ᩵, Lü ᦑᦲᧈ (tii¹), Tai Dam ꪕꪲ꪿, Tai Dón ꪕꪲꫀ, Shan တီႈ (tīi), Tai Nüa ᥖᥤ (ti), Phake တီ (tī), Ahom 𑜄𑜣 (tī), Zhuang deih, Zuojiang Zhuang thi. Outside Tai-Kadai: compare Proto-Mon-Khmer *tiʔ ~ tiiʔ ~ tiəʔ (“that yonder”), Mon တေံ (teʔ, “that”), Khmer ទី (tii), Vietnamese thì (“then, which, to be”). Compare Malay di.

ลูกคนที่สาม

เขาเป็นคนที่จ่าย

ขอโทษที่เป็นแบบนี้

เราดีใจที่หน้าร้อนผ่านไปแล้ว

rao dii-jai tîi nâa rɔ́ɔn pàan bpai lɛ́ɛo

We're pleased (that) the hot season is over.

ร่ำลาเจ้าของที่ห่วงใย แล้วมุ่งหน้าเข้าสู่หมู่บ้าน

râm-laa jâo-kɔ̌ɔng tîi hùuang-yai · lɛ́ɛo mûng-nâa kâo sùu mùu-bâan

After bidding farewell to the worried owner, it headed towards the village.

relative pronoun
relative pronoun#English

relative pronoun; that; which; that which; who; whom.


ที่

ที่ปรึกษา

(creating a noun from a verb) the person who.

บทที่หนึ่ง

used with cardinal numbers to create ordinals. (Compare Chinese 第 (dì).)


ที่

Classifier for places, locations, servings. ⇒ all nouns using this classifier


เพื่อ

th-adv

เพื่อ • (pʉ̂ʉa)

Cognate with Lao ເພື່ອ (phư̄a), Lü ᦵᦗᦲᧈ (poe¹), Shan ပိူဝ်ႈ (pōe).

cog

Lü ᦵᦗᦲᧈ (poe¹)


ใน

From Proto-Tai *C̥.daɰᴬ (“inside”). Cognate with Lao ໃນ (nai), Lü ᦺᦓ (nay), Shan ၼႂ်း (náue), Tai Dam ꪻꪙ, Ahom 𑜃𑜧 (naw), Zhuang ndaw. Compare Burmese ၌ (hnai.).

นมอยู่ในตู้เย็น


ใน

From Old Khmer nai, naiya, naiy, naya, nay (“of; to belong to, to be the property of; belonging, property”). Cognate with Modern Khmer នៃ (nɨy).


ตอน

th-prep

ตอน • (dtɔɔn)

From Old Chinese 段 (OC *doːns).
Cognate with Lao ຕອນ (tǭn), Lü ᦎᦸᧃ (ṫoan), Zhuang donh.

2022, อัจฉริยา ดุลยไพบูลย์, “ชอบตัวเองตอนอยู่กับเธอ Billkin”, in มิวสิกสเตชัน, กรุงเทพฯ: กะปุก, retrieved 2022-08-17:

ชอบตัวเองตอนอยู่กับเธอ

(colloquial) when; during; at (a point of time).


จาก

จาก • (jàak)

From Old Khmer cak. Compare Lao ຈາກ (chāk).


จาก

jàak (romanization)
การจาก (abstract-noun)


เรือน

เรือน • (rʉʉan)


ใกล้

ใกล้ • (glâi)

From Proto-Tai *k.raɰꟲ (“near”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩖᩲ᩶ or ᨠᩖᩱ᩶, Lao ໃກ້ (kai) or ໄກ້ (kai), Lü ᦺᦂᧉ (k̇ay²), Shan ၵၢႆ (kǎai), Ahom 𑜀𑜧 (kaw) or 𑜀𑜩 (kay), Bouyei jaec, Zhuang gyawj and cawj (dialectal).

cog

Lü ᦺᦂᧉ (k̇ay²)

สนามบินอยู่ใกล้สถานีรถไฟฟ้า

sà-nǎam-bin yùu glâi sà-tǎa-nii rót-fai-fáa


ไร้

Cognate with Isan ไฮ้, Lao ໄຮ້ (hai), Northern Thai ᩁᩱ᩶ (hay⁶), Khün ᩁᩱ᩶ (hay⁶), Lü ᦺᦣᧉ (hay²).


สัก

From Proto-Tai *sakᴰ (“one or so; any”).
Cognate with Zhuang saek.


เกี่ยวกับ

th-prep

เกี่ยวกับ • (gìao-gàp)

From เกี่ยว (gìao, “to hook”) + กับ (gàp, “with”).

com

2022 August 11, iLaw, “วาระนายกฯ 8 ปี ของ พล.อ. ประยุทธ์ บทพิสูจน์รัฐธรรมนูญปราบโกง”, in iLaw, iLaw, retrieved 2022-08-18:

การตีความของศาลรัฐธรรมนูญเกี่ยวกับวาระนายกฯ8 ปี

gaan-dtii-kwaam kɔ̌ɔng sǎan-rát-tà-tam-má-nuun gìao-gàp waa-rá naa-yók bpɛ̀ɛt · bpii

The interpretation by the Constitutional Court as to the 8-year term of the Prime Minister

2015 February 13, “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๒) พ.ศ. ๒๕๕๘”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 132, number 10A, page 47:

มีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับความหมายของคำว่า "เจ้าพนักงาน" สมควรกำหนดบทนิยามคำว่า "เจ้าพนักงาน"

mii kɔ̂ɔ-dtôo-yɛ́ɛng gìao-gàp kwaam-mǎai kɔ̌ɔng kam wâa · “jâao-pá-nák-ngaan” · sǒm-kuuan gam-nòt bòt-ní-yaam kam wâa · “jâao-pá-nák-ngaan”

There are disputes as to the meaning of the term "public officer". [It is therefore] appropriate to designate a definition [for] the term "public officer".


เกี่ยวกับ

th-verb

เกี่ยวกับ • (gìao-gàp) (abstract noun การเกี่ยวกับ)

gìao-gàp (romanization)
การเกี่ยวกับ (abstract-noun)

เกี่ยว เกี่ยว#Thai

กับ กับ#Thai

Used other than figuratively or idiomatically: see เกี่ยว (gìao), กับ (gàp).


ต่าง

th-adj

ต่าง • (dtàang) (abstract noun ความต่าง)

dtàang (romanization)
ความต่าง (abstract-noun)
ตาง (alternative)

From Proto-Tai *taːŋᴮ (“to differ”).
Cognate with Isan ต่าง, Lao ຕ່າງ (tāng), Northern Thai ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²), Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²), Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹), Tai Dam ꪔ꪿ꪱꪉ (táng), Shan တၢင်ႇ (tàang), Tai Nüa ᥖᥣᥒᥱ (tǎang), Ahom 𑜄𑜂𑜫 (taṅ).

cog

Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²)

Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹)


ต่าง

Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²)

Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹)

as a substitute or replacement; in place of someone or something.


ต่าง

Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²)

Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹)

as a substitute for or replacement of; in place of.


ต่าง

Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²)

Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹)


ยัง

yang (romanization)
การยัง (abstract-noun)

From Proto-Tai *ɲaŋᴬ (“alive”) or Middle Chinese 仍 (MC nying, “still”).
Cognate with Zhuang nyaengz (“alive; still”).

ยังชีพ

(transitive) to cause to stay or remain; to maintain; to retain; to keep up.

(transitive) to cause; to make; to bring about; to result (in).

(intransitive) to exist; to be alive; to be living; to survive.


กว่า

th-prep

กว่า • (gwàa)

From Proto-Tai *kwaːᴮ (“cross over”).
Ultimately from Middle Chinese 過 (MC kwa|kwaH, “to surpass, to exceed; than”).
Cognate with Lao ກວ່າ (kuā, “than, more than”), Shan ၵႂႃႇ (kwàa, “to go”), Zhuang gvaq (“to cross”), Vietnamese quá (“to exceed; very, excessive”).

cog

1895, “พระธรรมนูญศาลหัวเมือง ร.ศ. ๑๑๔”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชกาลที่ ๕ เล่ม ๑, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, page 74:

ผู้บัญชาการเมืองฤๅอธิบดีผู้พิพากษา...จะจัดให้ผู้ใดทำการแทน...กว่าผู้เปนตำแหน่งจะกลับมา...

pûu-ban-chaa-gaan mʉʉang rʉʉ à-típ-bɔɔ-dii pûu-pí-pâak-sǎa ... jà jàt hâi pûu-dai tam gaan tɛɛn ... gwàa pûu bpen dtam-nɛ̀ng jà glàp maa ...

the commander of the town or the chief judge...may arrange for anyone to carry the business out instead...until the person holding the position shall return to...


โดย

From Old Khmer តោយ៑ (toy), តោឥ (toi) or Middle Khmer តោយ (toya), ដោយ (ṭoya, “to follow, etc”). Compare Middle Chinese 追 (MC trwij).


ตรง

dtrong (romanization)
ความตรง (abstract-noun)

From Old Khmer *ត្រង៑ (*traṅ), តុរង៑ (turaṅ). Cognate with Khmer ត្រង់ (trɑng), Lao ຕົງ (tong) or ກົງ (kong).


ตลอด

th-adv

ตลอด • (dtà-lɔ̀ɔt)

/ta˨˩.lɔːt̚˨˩/


แห่ง

th-cls

แห่ง • (hɛ̀ng)

Cognate with Lao ແຫ່ງ (hǣng), Shan ႁဵင်း (háeng).

Classifier for places or locations. ⇒ all nouns using this classifier


แห่ง

th-prep

แห่ง • (hɛ̀ng)


ถึง

tʉ̌ng (romanization)
การถึง (abstract-noun)
เถิง (alternative obsolete)
เถีง (alternative obsolete)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *tʰɤŋᴬ¹ (“to arrive; to reach”) (Pittayaporn, 2008), from Proto-Tai *C̬.tɤŋᴬ (“to arrive”). Cognate with Northern Thai ᨳᩮᩥ᩠ᨦ, Lao ເຖິງ (thœng), Shan ထိုင် (thǔeng), Ahom 𑜌𑜢𑜤𑜂𑜫 (thüṅ), Zhuang daengz. Within Kra-Dai, compare Sui dangl and Lingao [ɗɔŋ¹]. Compare also Proto-Malayo-Polynesian *dateŋ (whence Malay datang, Tagalog dating).


ถึง

th-prep

ถึง • (tʉ̌ng)

tʉ̌ng (romanization)
เถิง (alternative obsolete)
เถีง (alternative obsolete)

to the extent of; to the degree of; to the point of; as far as; as much as; up to.


ถึง

th-con

ถึง • (tʉ̌ng)


ด้วย

th-prep

ด้วย • (dûai)

dûai (romanization)
ดวย (alternative obsolete)

Li (1977) reconstructed Proto-Tai *ʔduəi(?)ꟲ¹ while saying about the part of the vowels, "Proto-Tai *uəi(?). Sometimes Siamese uai corresponds to Lungchow uui, but to Po-ai ii. The Proto-Tai reconstruction is uncertain."
Cognate with Lao ດ້ວຍ (duāi), Northern Thai ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ, Lü ᦑᦽ (toy).


ล่าง

ล่าง • (lâang)

From Proto-Tai *lwɤːŋᴮ (“below”).
Cognate with Lao ລ່າງ (lāng).


เท่า

เท่า • (tâo)

Cognate with Isan ท่อ, Lao ເທົ່າ (thao) or ທໍ່ (thǭ), Northern Thai ᨴᩮᩢ᩵ᩤ (taw⁵), Khün ᨴᩮᩢ᩵ᩤ (taw²), Lü ᦑᧁᧈ (taw¹) or ᦑᦸᧈ (toa¹), Tai Dam ꪕꪷ꪿ (ꞌto), Shan တေႃႈ (tāu) (in ႁၢၼ်ႉတေႃႈ (hâ̰an tāu, “until”)), Tai Nüa ᥖᥩ (toa, “as well”) or ᥖᥨᥝ (tow, “as well”), Ahom 𑜄𑜦𑜡 (tō).

to the extent of; to the degree of; to the point of; up to; as far as; until.

equivalent to; equal to; on a par with; in the same condition, quantity, amount, number, circumstance, etc, as.


เท่า

th-noun

เท่า • (tâo)


ทาง

From Proto-Southwestern Tai *daːŋᴬ² (“road; way”), from Late Han Chinese or Early Middle Chinese 唐 (MC dang, “road inside temple”). Doublet of ถัง (tǎng, “Tang Dynasty”). Cognate with Northern Thai ᨴᩤ᩠ᨦ, Khün ᨴᩤ᩠ᨦ, Isan ทาง, Lao ທາງ (thāng), Lü ᦑᦱᧂ (taang), Tai Dam ꪕꪱꪉ, Shan တၢင်း (táang), Tai Nüa ᥖᥣᥒᥰ (täang), Phake တင် (taṅ), Ahom 𑜄𑜂𑜫 (taṅ), Zuojiang Zhuang tangz (Longzhou).

inh

เธอต้องการให้สังคมนี้รองรับความหลากหลายทางความคิด

təə dtɔ̂ng-gaan hâi sǎng-kom níi rɔɔng-ráp kwaam-làak-lǎai taang kwaam-kít

She wants this society to accommodate diversity of thoughts.


หมด

mòt (romanization)
การหมด (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *ʰmotᴰˢ¹ (“all gone”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩫᨯ, Lao ໝົດ (mot), Lü ᦷᦖᧆ (ṁod), Tai Dam ꪹꪢꪸꪒ, Shan မူတ်း (múut), Southern Thai เหม็ด.
Compare Middle Chinese 歿 (MC mwot, “to die”).

cog

Lü ᦷᦖᧆ (ṁod)

หมดศรัทธา

หมดหวัง

หมดรัก

หมดลม

หมดเวลา

หมดยุคของ...

หมดไปจากโลก

แบตหมด

to be out of battery
(literally) Battery is no more.

to be no longer available; to be no more; to no longer exist; to end.


หมด

mòt (romanization)
ความหมด (abstract-noun)

Lü ᦷᦖᧆ (ṁod)

ตายหมด

[They] all perished. / Every [one of them] perished.

กินหมด

จ่ายหมด

เอาหมด

ตกใจหมด


หมด

Lü ᦷᦖᧆ (ṁod)

หมดประเทศ

countrywide
(literally) across the country; throughout the country

หมดโลก

worldwide
(literally) across the world; throughout the world


ข้าง

th-cls

ข้าง • (kâang)

From Proto-Tai *k.raːŋꟲ (“side; ribs”).
Cognate with Northern Thai ᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ (as in ᨡᩦ᩶ᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ, ᩈ᩠ᩅ᩶ᨦᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ), Lao ຂ້າງ (khāng), Shan ၶၢင်ႈ (khāang) and ၶၢင်း (kháang), Tai Nüa ᥑᥣᥒᥲ (xàang), Phake ၵင် (khaṅ), Ahom 𑜁𑜂𑜫 (khaṅ) or 𑜁𑜞𑜂𑜫 (khraṅ), Zhuang hangj in ndokhangj (“ribs”) (dialectal), Zuojiang Zhuang hangj. Compare Proto-Austronesian *baʀaŋ, *tageʀaŋ (“rib”).

Classifier for parts of the human body, shoe, side. ⇒ all nouns using this classifier


ข้างหน้า

th-adj

ข้างหน้า • (kâang-nâa)

/kʰaːŋ˥˩.naː˥˩/


ข้างหน้า

th-adv

ข้างหน้า • (kâang-nâa)

/kʰaːŋ˥˩.naː˥˩/


ข้างหน้า

th-prep

ข้างหน้า • (kâang-nâa)

/kʰaːŋ˥˩.naː˥˩/


ข้างล่าง

th-adj

ข้างล่าง • (kâang-lâang)

/kʰaːŋ˥˩.laːŋ˥˩/


ข้างล่าง

th-adv

ข้างล่าง • (kâang-lâang)

/kʰaːŋ˥˩.laːŋ˥˩/


ข้างล่าง

th-prep

ข้างล่าง • (kâang-lâang)

/kʰaːŋ˥˩.laːŋ˥˩/


ข้างหลัง

th-adv

ข้างหลัง • (kâang-lǎng)

/kʰaːŋ˥˩.laŋ˩˩˦/


ข้างนอก

th-adj

ข้างนอก • (kâang-nɔ̂ɔk)

/kʰaːŋ˥˩.nɔːk̚˥˩/


ข้างนอก

th-adv

ข้างนอก • (kâang-nɔ̂ɔk)

/kʰaːŋ˥˩.nɔːk̚˥˩/


ข้างนอก

th-prep

ข้างนอก • (kâang-nɔ̂ɔk)

/kʰaːŋ˥˩.nɔːk̚˥˩/


ทางขวา

/tʰaːŋ˧.kʰwaː˩˩˦/


ประมาณ

th-verb

ประมาณ • (bprà-maan) (abstract noun การประมาณ)

bprà-maan (romanization)
การประมาณ (abstract-noun)
ปรมาร (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit प्रमाण (pramāṇa, “measure; extent; etc”). Cognate with Old Khmer pramāṇa, pramāna, pramān, praḥmāna, prahmāna; Modern Khmer ប្រមាណ (prɑɑmaan); Lao ປະມານ (pa mān). Compare Pali pamāna.

bor

15th century CE, “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ (ฉบับปลีก หมายเลขทะเบียน ๒๒๒ ๒/ก ๑๐๔)”, in อรพิน์ คำสอน et al, editor, ๑๐๐ เอกสารสำคัญ: สรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย ลำดับที่ ๑๓, Bangkok: ศักดิโสภาการพิมพ์, published 2012, →ISBN, page 110:

อยู่มา มีผู้เอาเป็ดอั่วตัวหนึ่งมาให้แก่ขุนราชอาษา...เสดนั้นบุตรภรรยาเอามาประมาณ...เห็นหนวดเสืออยู่ในเป็ดนั้น...แลขุนราชอาษาก็ไอถึงโลหิตออกแต่ปาก

yùu-maa · mii pûu ao bpèt ùua dtuua nʉ̀ng maa hâi gɛ̀ɛ kǔn râat-chá aa-sǎa ... sèet nán bùt pan-yaa ao maa bprà-maan ... hěn nùuat-sʉ̌ʉa yùu nai bpèt nán ... lɛɛ kǔn râat-chá aa-sǎa gɔ̂ ai tʉ̌ng loo-hìt ɔ̀ɔk dtɛ̀ɛ bpàak

Later on, there happened to be someone bringing a stuffed duck in [and] giving [it] to Khun Ratcha-asa... [After he ate the duck, his] wife [and] children took the remains in [for] examining... [thus] finding nuat suea within that duck... And Khun Ratcha-asa then coughed to the point [that he ejected] blood out of [his] mouth.

(archaic) to analyse; to check carefully or part by part; to dissect; to scrutinise.


ก่อน

th-adv

ก่อน • (gɔ̀ɔn)

From Proto-Tai *koːnᴮ (“before”). Cognate with Lao ກ່ອນ (kǭn), Lü ᦂᦸᧃᧈ (k̇oan¹), Shan ၵွၼ်ႇ (kàun), Tai Nüa ᥐᥩᥢᥱ (kǒan), Tai Dam ꪀ꪿ꪮꪙ, Ahom 𑜀𑜨𑜃𑜫 (kon), Zhuang gonq.

cog

Lü ᦂᦸᧃᧈ (k̇oan¹)


ก่อน

th-prep

ก่อน • (gɔ̀ɔn)

cog

Lü ᦂᦸᧃᧈ (k̇oan¹)


ก่อน

th-con

ก่อน • (gɔ̀ɔn)

cog

Lü ᦂᦸᧃᧈ (k̇oan¹)


กล

From Old Khmer កល (kala, “art, cunning, ingenuity; trick, trickery, pretense; tactic, strategy; etc”). Cognate with Modern Khmer កល (kɑl).

bor

(chiefly poetic) like; resembling; similarly to; characteristic of; indicative of.


ริม

From Proto-Tai *riːmᴬ (“edge”).
Cognate with Northern Thai ᩁᩥ᩠ᨾ, Isan ฮิม, Lao ຮິມ (him), Lü ᦣᦲᧄ (hiim), Tai Dam ꪭꪲꪣ, Shan ႁိမ်း (hím), Tai Nüa ᥞᥤᥛᥰ (hïm), Ahom 𑜍𑜢𑜉𑜫 (rim), 𑜍𑜢𑜪 (riṃ), or 𑜍𑜧𑜪 (rawṃ), Zhuang simz (“edge”) (dialectal) and rimz (“near by”) (dialectal), Zuojiang Zhuang rimz or simz.


เรื่อง

rʉ̂ʉang (romanization)
เรื่อง (classifier)

Cognate with Lao ເຮື່ອງ (hư̄ang) or ເລື່ອງ (lư̄ang), Lü ᦵᦟᦲᧂᧈ (loeng¹).

นอกเรื่อง

nɔ̂ɔk rʉ̂ʉang


กลาง

th-adj

กลาง • (glaang) (abstract noun ความกลาง)

glaang (romanization)
ความกลาง (abstract-noun)

From Proto-Tai *klaːŋᴬ (“middle”). Cognate with Northern Thai ᨠᩖᩣ᩠ᨦ, Lao ກາງ (kāng), Lü ᦂᦱᧂ (k̇aang), Tai Dón ꪀꪱꪉ, Shan ၵၢင် (kǎang), Tai Nüa ᥐᥣᥒ (kaang), Ahom 𑜀𑜂𑜫 (kaṅ) or 𑜀𑜝𑜂𑜫 (klaṅ), Southern Thai กล๋าง, Zhuang gyang, Zuojiang Zhuang gyang.


ดุจ

From Old Khmer tūc°, tūca, tūcca, ṭūca (“like; similar”). Cognate with Modern Khmer ដូច (douc).

Psalm 102:6, KJV:
ข้าพระองค์เป็นเหมือนนกกระทุงที่ในถิ่นทุรกันดาร ดุจนกเค้าแมวแห่งทะเลทราย
kâa-prá-ong bpen mʉ̌ʉan nók grà-tung tîi nai tìn tú-rá-gan-daan · dùt nók káo-mɛɛo hɛ̀ng tá-lee-saai
I am like a pelican of the wilderness: I am like an owl of the desert.

(formal, elegant) like; as; similar; resembling; characteristic of.


ระหว่าง

th-noun

ระหว่าง • (rá-wàang)

From Old Khmer *lvāṅ, lavāṅ (“distance between (two points in space or time): space, gap; interval, period; time, occasion; etc”). Cognate with Modern Khmer រវាង (rɔɔrɔviəng). Also cognate with Thai ระวาง (rá-waang).

1999, “พระพิพิธสาลี”, in โคลงนิราศพระพิพิธสาลี, Bangkok: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, retrieved 2019-06-28:

ราชอาณาจักรไทยกำลังอยู่ในระหว่างการฟื้นตัวจากความหายนะอันเนื่องมาจากการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๒

râat-chá-aa-naa-jàk tai gam-lang yùu nai rá-wàang gaan-fʉ́ʉn-dtuua jàak kwaam-hǎa-yá-ná an nʉ̂ʉang-maa-jàak gaan-sǐia grung sǐi à-yút-tá-yaa kráng tîi · sɔ̌ɔng

The Thai kingdom was being in the middle of recovery from destruction as a result of the second fall of Krung Si Ayutthaya.

distance (between two points in space or time): space, gap; interval, duration, period; meanwhile; etc.


ระหว่าง

th-prep

ระหว่าง • (rá-wàang)

19th century, เจ้าพระยาทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), “๗๒. เรื่องรักใคร่ระหว่างขุนสุวรรณกับเจ้าจอมช้อย”, in พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๔ พ.ศ. ๒๓๙๔–๒๔๑๑ ฉะบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์, Bangkok: โรงพิมพ์พระจันทร์ ท่าพระจันทร์, published 1935, retrieved 2019-06-28:

เรื่องรักใคร่ระหว่างขุนสุวรรณกับเจ้าจอมช้อย...เดือน ๗ นั้นเกิดความเรื่องอ้ายเขียนขุนสุวรรณบุตรพระยาราชภักดีให้อีกุหลาบภรรยาเข้าไปพูดจาแทะโลมเจ้าจอมช้อยบุตรพระยาบำเรอภักดี มีผู้ทิ้งหนังสือข้างใน โปรดฯให้ตระลาการชำระ...จึงให้เอาอ้ายเขียนอีกุหลาบไปประหารชีวิตเสียที่วัดมักสัน ณ วันจันทร์ เดือน ๗ แรม ๑๒ ค่ำ

rʉ̂ʉang rák-krâi rá-wàang kǔn sù-wan gàp jâao-jɔɔm chɔ́ɔi ... dʉʉan · jèt · nán gə̀ət kwaam rʉ̂ʉang âai kǐian kǔn sù-wan bùt prá-yaa râat-chá pák-dii hâi ii gù-làap pan-yaa kâo bpai pûut-jaa tɛ́-loom jâao-jɔɔm chɔ́ɔi bùt prá-yaa bam-rəə pák-dii · mii pûu tíng nǎng-sʉ̌ʉ kâang-nai · bpròot hâi dtrà-laa-gaan cham-rá ... jʉng hâi ao âai kǐian ii gù-làap bpai bprà-hǎan-chii-wít sǐia tîi wát mák-gà-sǎn · ná · wan jan · dʉʉan · jèt · rɛm · sìp sɔ̌ɔng · kâm

A love affair between Khun Suwan and Chaochom Choi... In that seventh month, there took place a scandal about Ai Khian [or] Khun Suwan, a son of Phraya Ratchaphakdi, [who] sent [his own] wife, I Kulap, in[to the inner court] to speak coquettishly with Chaochom Choi, a daughter of Phraya Bamroe Phakdi, [and] there happened to be someone posting up letters [of complaint about the matter] in the inner court. [His Majesty then] kindly ordered a tribunal to try [the accusation]... Thus Ai Khian [and] I Kulap were ordered to be taken to and put to death at Wat Makkasan on Monday, the twelfth day of the waning moon of the seventh month.

2012, สิทธา พินิจภูวดล, “สังเขปประวัติวรรณคดีไทย”, in ไตรภูมิกถาฉบับถอดความ, 2nd edition, Bangkok: กรมศิลปากร, →ISBN, retrieved 2019-06-28:

ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง...เป็นศิลาจารึกที่เขียนด้วยอักษรไทย เขียนเป็นภาษาไทย คงแต่งขึ้นระหว่าง พ.ศ. ๑๘๒๖–๑๙๑๗

sì-laa-jaa-rʉ́k pɔ̂ɔ-kǔn raam kam-hɛ̌ɛng ... bpen sì-laa-jaa-rʉ́k tîi kǐian dûai àk-sɔ̌ɔn tai · kǐian bpen paa-sǎa tai · kong dtɛ̀ng kʉ̂n rá-wàang · pút-tá-sàk-gà-ràat · pan bpɛ̀ɛt-rɔ́ɔi yîi-sìp hòk – pan gâao-rɔ́ɔi sìp jèt

The stele of King Ram Khamhaeng...is a stele that was written with the Thai script and was written in the Thai language. [Its contents were] probably composed between 1826 and 1917 BE.

between; amongst; amidst; against; versus.

คดีอยู่ระหว่างพิจารณา

2013, “คำอธิบายโคลงนิราศวัดรวก”, in ประชุมวรรณคดี เรื่อง พระพุทธบาท, Bangkok: กรมศิลปากร, retrieved 2019-06-28:

วรรณคดีเรื่องอื่นมักจะพรรณนาถึงความงดงามของธรรมชาติและความสนุกสนานระหว่างการเดินทาง

wan-ná-ká-dii rʉ̂ʉang ʉ̀ʉn mák jà pan-ná-naa tʉ̌ng kwaam-ngót-ngaam kɔ̌ɔng tam-má-châat lɛ́ kwaam-sà-nùk-sà-nǎan rá-wàang gaan-dəən-taang

Other literary works often describe the beauty of the nature and the enjoyment during the trip.

2009, “เรื่องย่อ”, in บทละครนอก เรื่อง พิกุลทอง, Bangkok: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, →ISBN, retrieved 2019-06-28:

ระหว่างทางนางยักษ์กาสุวรรณน้องสาวของนางยักษ์กาขาวเห็นสำเภาของพระพิไชยมงกุฎแล่นผ่าน...จึงใช้กระบองตีสำเภาแตก

rá-wàang taang naang yák gaa sù-wan nɔ́ɔng-sǎao kɔ̌ɔng naang yák gaa kǎao hěn sǎm-pao kɔ̌ɔng prá pí-chai mong-gùt lɛ̂n pàan ... jʉng chái grà-bɔɔng dtii sǎm-pao dtɛ̀ɛk

On [her] way, the giantess Gold Crow, a younger sister of the giantess White Crow, saw the junk of Phra Phichai Mongkut passing by... [She] then struck the junk asunder using her club.

2019 June 28 (last accessed), “เนื้อเรื่องย่อ”, in บทละครเรื่องรามเกียรติ์, Bangkok: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร:

ระหว่างทางพบนกสดายุแจ้งข่าวสีดาถูกทศกัณฐ์ลักพาไปกรุงลงกา

rá-wàang taang póp nók sà-daa-yú jɛ̂ɛng kàao sǐi-daa tùuk tót-sà-gan lák-paa bpai grung long-gaa

On [their] way, [they] encountered the bird Sadayu, who informed [them] of the news that Sida had been abducted to the Realm of Longka by Ten-Necked.


ปราศจาก

From ปราศ (bpràat, “without; excluding; lacking; free from”) + จาก (jàak, “to be deprived of; to lack; to leave; from; since”).

compound

บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธ
bùk-kon yɔ̂m mii sěe-rii-pâap nai gaan-chum-num dooi sà-ngòp lɛ́ɛ bpràat-sà-jàak aa-wút.
Persons do enjoy the freedom to assemble peacefully and without arms.
การเข้าไปในเคหสถานโดยปราศจากความยินยอมของผู้ครอบครอง หรือการตรวจค้นเคหสถานหรือในที่รโหฐาน จะกระทำมิได้ เว้นแต่มีคำสั่งหรือหมายของศาล หรือมีเหตุอย่างอื่นตามที่กฎหมายบัญญัติ

2007, รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

Prohibited are entries into a dwelling place without the consent of its occupier, as well as searches of a dwelling place or in a private place, save where they are authorised by judicial orders or warrants or by other grounds as designated by the laws.

gaan-kâo bpai nai kee-hà-sà-tǎan dooi bpràat-sà-jàak kwaam-yin-yɔɔm kɔ̌ɔng pûu-krɔ̂ɔp-krɔɔng rʉ̌ʉ gaan-dtùuat-kón kee-hà-sà-tǎan rʉ̌ʉ nai tîi rá-hǒo-tǎan jà grà-tam mí dâai wén-dtɛ̀ɛ mii kam-sàng rʉ̌ʉ mǎai kɔ̌ɔng sǎan rʉ̌ʉ mii hèet yàang ʉ̀ʉn dtaam tîi gòt-mǎai ban-yàt

1987, พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๘) พ.ศ. ๒๕๓๐:
ผู้ใด โดยปราศจากเหตุอันสมควร พรากเด็กอายุยังไม่เกินสิบห้าปีไปเสียจากบิดา มารดา ผู้ปกครอง หรือผู้ดูแล ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สามปีถึงสิบห้าปี และปรับตั้งแต่หกพันบาทถึงสามหมื่นบาท
pûu dai dooi bpràat-sà-jàak hèet an sǒm-kuuan prâak dèk aa-yú yang mâi gəən sìp-hâa bpii bpai sǐia jàk bì-daa maan-daa pûu-bpòk-krɔɔng rʉ̌ʉe pûu-duu-lɛɛ dtɔ̂ng rá-waang tôot jam-kúk dtâng-dtɛ̀ɛ sǎam bpii tʉ̌ng sìp-hâa bpii lɛ́ bpràp dtâng-dtɛ̀ɛ hòk-pan bàat tʉ̌ng sǎam-mʉ̀ʉn bàat
Any person who, without justifiable grounds, takes a child under fifteen years of age away from its father, mother, guardian, or overseer, shall be liable to imprisonment from three years to fifteen years and a fine of six thousand baht to thirty thousand baht.

James 2:26, KJV:
เพราะกายที่ปราศจากจิตวิญญาณนั้นตายแล้วฉันใด ความเชื่อที่ปราศจากการกระทำก็ตายแล้วฉันนั้นเช่นเดียวกัน
prɔ́ gaai tîi bpràat-sà-jàak jìt-win-yaan nán dtaai lɛ́ɛo chǎn dai kwaam-chʉ̂ʉa tîi bpràat-sà-jàak gaan-grà-tam gɔ̂ɔ dtaai lɛ́ɛo chǎn nán chên diiao gan
For as the body without the spirit is dead, so faith without works is dead also.


ประดุจ

th-prep

ประดุจ • (bprà-dùt)

Probably an extended form of Old Khmer tūc°, tūca, tūcca, ṭūca (“like; similar”), from which Thai ดุจ (dùt) was derived.

Exodus 15:5, KJV:
น้ำท่วมเขา เขาจมลงในทะเลที่ลึกประดุจก้อนหิน
náam tûuam kǎo · kǎo jom long nai tá-lee tîi lʉ́k bprà-dùt gɔ̂ɔn-hǐn
The depths have covered them: they sank into the bottom as a stone.

Ecclesiastes 12:11, KJV:
ถ้อยคำของนักปราชญ์เป็นประดุจปฏักและประดุจตะปูซึ่งอาจารย์ผู้สอนแห่งการชุมนุมได้ตรึงแน่น
tɔ̂i-kam kɔ̌ɔng nák-bpràat bpen bprà-dùt bpà-dtàk lɛ́ bprà-dùt dtà-bpuu sʉ̂ng aa-jaan pûu-sɔ̌ɔn hɛ̀ng gaan-chum-num dâai dtrʉng nɛ̂n
The words of the wise are as goads, and as nails fastened by the masters of assemblies,

(poetic, elegant) like; similar; resembling; characteristic of.


คุ้ม

th-con

คุ้ม • (kúm)

kúm (romanization)
คุง (alternative)
คุ้ง (alternative)

Phrae Province
th:คุ้มวงศ์บุรี
th:คุ้มเจ้าหลวง นครแพร่


คุ้ม

th-prep

คุ้ม • (kúm)


ติด

dtìt (romanization)
การติด (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨲᩥ᩠ᨯ, Lao ຕິດ (tit), Shan တိတ်း (tít), Ahom 𑜄𑜢𑜄𑜫 (tit).

ติดฝน

to be caught in the rain
(literally) to be halted (by) rain

ติดปัญหา

ติดงาน

to be prevented from proceeding or doing something else (by); to be halted, paused, or stopped (by); to obstructed (by).

(as of a communicable disease) to come down (with); to contract.

ติดหนี้

ติดเงิน


ติด

ติด • (dtìt)

อยู่ติดกับ

(of distance) adjacent, next, or close (to).


จวน

juuan (romanization)
หลัง (classifier)
แห่ง (classifier)

→ Lao: ຈວນ (chūan)

Compare Lao ຈວນ (chūan), Chinese 官 (guān).

(historical) enclosure containing the residence and office of a public officer, especially the ruler of a town.

official residence of the governor of a province.


จวน

juuan (romanization)
ความจวน (abstract-noun)

Proverbs 5:14, KJV:
ข้าจวนจะล้มละลายสู่ความพินาศอยู่รอมร่อในหมู่ชุมนุมชนและคนที่ประชุมกันอยู่นั้น
kâa juuan jà lóm-lá-laai sùu kwaam-pí-nâat yùu rɔɔm-má-rɔ̂ɔ nai mùu chum-num-chon lɛ́ kon tîi bprà-chum gan yùu nán
I was almost in all evil in the midst of the congregation and assembly.

Luke 24:29, KJV:
เขาจึงพูดหน่วงเหนี่ยวพระองค์ว่า เชิญหยุดพักกับเรา เพราะว่าจวนเย็นแล้ว และวันก็ล่วงไปมาก พระองค์จึงเสด็จเข้าไปเพื่อพักอยู่กับเขา
kǎo jʉng pûut nùuang-nìao prá-ong wâa · chəən yùt pák gàp rao · prɔ́ wâa juuan yen lɛ́ɛo · lɛ́ wan gɔ̂ lûuang bpai mâak · prá-ong jʉng sà-dèt kâo bpai pʉ̂ʉa pák yùu gàp kǎo
But they constrained him, saying, Abide with us: for it is toward evening, and the day is far spent. And he went in to tarry with them.


จวน

Acts 20:3, KJV:
พักอยู่ที่นั่นสามเดือน และเมื่อท่านจวนจะลงเรือไปยังแคว้นซีเรีย พวกยิวก็คิดร้ายต่อท่าน ท่านจึงตั้งใจกลับไปทางแคว้นมาซิโดเนีย
pák yùu tîi-nân sǎam dʉʉan · lɛ́ mʉ̂ʉa tâan juuan jà long rʉʉa bpai yang kwɛ́ɛn sii-riia · pûuak yiu gɔ̂ kít-ráai dtɔ̀ɔ tâan · tâan jʉng dtâng-jai glàp bpai taang kwɛ́ɛn maa-sí-doo-niia
And there abode three months. And when the Jews laid wait for him, as he was about to sail into Syria, he purposed to return through Macedonia.

Mark 13:4, ESV:
ขอทรงโปรดให้ข้าพระองค์ทั้งหลายทราบว่า เหตุการณ์เหล่านี้จะบังเกิดขึ้นเมื่อไร สิ่งไรจะเป็นหมายสำคัญว่า การณ์ทั้งปวงนี้จวนจะสำเร็จ
kɔ̌ɔ song bpròot hâi kâa-prá-ong táng-lǎai sâap wâa · hèet-gaan lào-níi jà bang-gə̀ət kʉ̂n mʉ̂ʉa-rai · sìng-rai jà bpen mǎai-sǎm-kan wâa · gaan táng-bpuuang níi juuan jà sǎm-rèt
Tell us, when will these things be, and what will be the sign when all these things are about to be accomplished?


จำนำ

Borrowed from Old Khmer caṃnaṃ, caṃnām, caṃṇāṃ, caṃnāṃ (“recollection, remembrance; to recollect, to remember; etc”), extended form of Old Khmer cāṃ, cāṃma, cāṃmma, cāma, caṃ, cām, cāṃm, cam, from which Thai จำ (jam) was derived. Cognate with Modern Khmer ចំណាំ (cɑmnam).

1926, พระราชกฤษฎีกาให้ใช้บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ ๑ และบรรพ ๒ ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ลงวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน ๒๔๖๘, มาตรา ๗๔๗:
อันว่าจำนำนั้นคือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่งเรียกว่าผู้จำนำส่งมอบสังหาริมทรัพย์สิ่งหนึ่งให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่งเรียกว่าผู้รับจำนำเพื่อเป็นประกันการชำระหนี้
an-wâa jam-nam nán kʉʉ sǎn-yaa sʉ̂ng bùk-kon kon nʉ̀ng rîiak wâa pûu-jam-nam sòng-mɔ̂ɔp sǎng-hǎa-rí-má-sáp sìng nʉ̀ng hâi gɛ̀ɛ bùk-kon ìik kon nʉ̀ng rîiak wâa pûu-ráp-jam-nam pʉ̂ʉa bpen bprà-gan gaan-cham-rá nîi
As for pledge, it is a contract by which a person, called pledgor, delivers a specific movable property to another person, called pledgee, as security for the performance of an obligation.

1983, ร. แลงกาต์, ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย เล่ม ๒, มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, →ISBN, page 354:
คำว่าจำนองแต่ก่อนใช้ร่วมไปด้วยกับคำว่าจำนำและมีความเหมือนกันเพิ่งใช้ตามความในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในสมัยปัจจุบัน
kam wâa jam-nɔɔng dtɛ̀ɛ-gɔ̀ɔn chái rûuam bpai dûai gàp kam wâa jam-nam lɛ́ mii kwaam mʉ̌ʉan gan pə̂ng chái dtaam kwaam nai bprà-muuan-gòt-mǎai pɛ̂ng lɛ́ paa-nít nai sà-mǎi bpàt-jù-ban
The term chamnong was formerly used together with the term chamnam and the two were synonymous. They have just been used according to the Civil and Commercial Code in our days.


จำนำ

th-verb

จำนำ • (jam-nam) (abstract noun การจำนำ)

jam-nam (romanization)
การจำนำ (abstract-noun)

1926, พระราชกฤษฎีกาให้ใช้บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ ๑ และบรรพ ๒ ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ลงวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน ๒๔๖๘, มาตรา ๗๕๐:
ถ้าทรัพย์สินที่จำนำเป็นสิทธิซึ่งมีตราสารและมิได้ส่งมอบตราสารนั้นให้แก่ผู้รับจำนำทั้งมิได้บอกกล่าวเป็นหนังสือแจ้งการจำนำแก่ลูกหนี้แห่งสิทธินั้นด้วยไซร้ท่านว่าการจำนำย่อมเป็นโมฆะ
tâa sáp-sǐn tîi jam-nam bpen sìt-tí sʉ̂ng mii dtraa-sǎan lɛ́ mí dâai sòng-mɔ̂ɔp dtraa-sǎan nán hâi gɛ̀ɛ pûu-ráp-jam-nam táng mí dâai bɔ̀ɔk-glàao bpen nǎng-sʉ̌ʉ jɛ̂ɛng gaan-jam-nam gɛ̀ɛ lûuk-nîi hɛ̀ng sìt-tí nán dûai sái tâan wâa gaan-jam-nam yɔ̂m bpen moo-ká
When the pledged property is a right represented by an instrument, if such instrument has been not delivered to the pledgee and debtors of that right have not been notified in writing of the pledge as well, then the pledge is said to be void.

(law and archaic) to pledge or mortgage.


จำนำ

ผ้าจำนำพรรษา

(archaic) for: used to indicate an aim, desire, destination, object, purpose, etc.


ซึ่ง

th-pronoun

ซึ่ง • (sʉ̂ng)

Uncertain. Compare Lao ຊຶ່ງ (sưng), ເຊິ່ງ (sœng).

2011, รพินทรนาถ ฐากูร, หิ่งห้อย, 5th edition, translated by ประคิณ ชุมสาย ณ อยุธยา and ระวี ภาวิไล, edited by มกุฏ อรฤดี, Bangkok: ผีเสื้อ, →ISBN:

นมัสการสุดท้ายขอมอบแด่ผู้ซึ่งรู้ว่าข้าบกพร่องแต่ก็รัก

ná-mát-sà-gaan sùt-táai kɔ̌ɔ mɔ̂ɔp dɛ̀ɛ pûu sʉ̂ng rúu wâa kâa bòk-prɔ̂ng dtɛ̀ɛ gɔ̂ rák

My last salutations are to them who knew me imperfect and loved me.

1933 March 20, “พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง พุทธศักราช ๒๔๗๖”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 50, สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-09-29, pages 1009–1010:

ให้มหาวิทยาลัยนี้อยู่ในความควบคุมดูแลของคณะกรรมการซึ่งประกอบด้วยนายกรัฐมนตรี...

hâi má-hǎa-wít-tá-yaa-lai níi yùu nai kwaam-kûuap-kum-duu-lɛɛ kɔ̌ɔng ká-ná-gam-má-gaan sʉ̂ng bprà-gɔ̀ɔp dûai naa-yók-rát-tà-mon-dtrii ...

This University shall be under the supervision of a commission which consists of the Prime Minister...

used to represent a specified or implied antecedent, or to indicate anyone or anything previously mentioned or supposed to be understood: that, which, who, whom, etc.


ต่อ

th-prep

ต่อ • (dtɔ̀ɔ)

In Southwestern Tai, cognate with Lao ຕໍ່ (tǭ).
In Northern Tai, cognate with Zhuang doq.

to: used to express comparison or opposition

to: used to express motion or direction towards someone or something

1850, จดหมายเหตุเรื่องทูตอเมริกันเข้ามาในรัชกาลที่ ๓ เมื่อปีจอ พ.ศ. ๒๓๙๓, พระนคร: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1923, page 52:

ให้รักษาองค์รับอ่างเขียวต่อพระคลังในซ้ายไปตั้งให้ฝรั่ง ๓ ใบ

hâi rák-sǎa-ong ráp àang kǐao dtɔ̀ɔ prá klang nai sáai bpai dtâng hâi fà-ràng · sǎam · bai

The royal guards shall take three emerald basins from the Left Inner Treasury to [and] install [them] for the farangs.

(archaic) from: used to indicate source or origin


ส่วน

ส่วน • (sùuan)

→ Khmer: សួន (suən)

Cognate with Northern Thai ᩈ᩠ᩅ᩵ᩁ, Lao ສ່ວນ (sūan), Lü ᦷᦉᧃᧈ (ṡon¹).

cog

Lü ᦷᦉᧃᧈ (ṡon¹)


ภายใต้

From ภาย (paai, “place, location; spot, point; part, side; etc”) + ใต้ (dtâai, “under, beneath; south, southwards; etc”).

com

ภายใต้เงาไม้

ภายใต้ต้นไม้

เสมอภาคภายใต้กฎหมาย


สำหรับ

th-prep

สำหรับ • (sǎm-ràp)

From Angkorian Old Khmer saṃrāp, saṃrap, samrāp (“implement, instrument, accessory; full set, suite, service; to serve, to attend; for, in order to”), from *srāp or *srap (“to be ordered, ready, apt”), from rap or *rāp (“to order, arrange, enumerate, calculate”). Cognate with Lao ສຳລັບ (sam lap) and Modern Khmer សំរាប់ (sɑmrap). Doublet of สำรับ (sǎm-ráp).

รถเข็นสำหรับคนป่วย


สู่

ยินดีต้อนรับสู่ประเทศไทย


ภายใน

From ภาย (paai, “spot; location; etc”) + ใน (nai, “in”).

com

ตกแต่งภายใน


ภายนอก

th-prep

ภายนอก • (paai-nɔ̂ɔk)

/pʰaːj˧.nɔːk̚˥˩/

From ภาย (paai, “spot; location; etc”) + นอก (nɔ̂ɔk, “out”).

com

ทั้งภายในและภายนอกอาคาร

both within and without a building; both inside and outside a building


ตั้งแต่

th-prep

ตั้งแต่ • (dtâng-dtɛ̀ɛ)

→ Shan: တင်ႈတႄႇ (tāng tàae)

/taŋ˥˩.tɛː˨˩/

Compound of ตั้ง (dtâng, “to start”) + แต่ (dtɛ̀ɛ, “from”), literally “starting from”


กราบ

th-con

กราบ • (gràap)

ตราบ ตราบ#Thai


จวบ

/t͡ɕua̯p̚˨˩/

From Old Khmer ឆ្វប (chvapa), ចួប្ប (cwppa, “to meet”). Cognate with Modern Khmer ជួប (cuəp), ចួប (cuəp). Extended as Thai ประจวบ.

กำสรวลสมุทร:
กำสรวลศรีปราชญ์ร้าง แรมสมร เสาะแต่ปางนคร ล่มแล้ว ไป่พบไป่พานกลอน โคลงท่าน จบแฮ จวบแต่ต้นปลายแคล้ว หนึ่งน้อยยืมถวาย
gam-sǔuan sǐi bpràat ráang · rɛm sà-mɔ̌ɔn · sɔ̀ dtɛ̀ɛ bpaang ná-kɔɔn · lôm lɛ́ɛo · bpài póp bpài paan glɔɔn · kloong tâan · jɔɔ-bɔɔ hɛɛ · jùuap dtɛ̀ɛ dtôn bplaai klɛ́ɛo · nʉ̀ng nɔ́ɔi yʉʉm tà-wǎai
This elegy of Si Prat who was set apart from his lady was discovered after the kingdom [of Ayutthaya] had fallen. The full version of his poem could not be found. We met only its initial part. Its final part was a bit lost. We pray his permission to present it to you.

(somewhat archaic) to encounter, to meet; to coincide, to overlap; to join, to connect.


จวบ

/t͡ɕua̯p̚˨˩/

to the extent or degree of; as far as; as much as.


จวบ

/t͡ɕua̯p̚˨˩/


จวบ

/t͡ɕua̯p̚˨˩/


รอบ

th-cls

รอบ • (rɔ̂ɔp)

Cognate with Northern Thai ᩁᩬᨷ, Khün ᩁᩬᨷ, Lao ຮອບ (hǭp), Isan ฮอบ, Lü ᦣᦸᧇ (hoab), Shan ႁွပ်ႈ (hāup), Phake ꩭွပ် (hop), Ahom 𑜍𑜨𑜆𑜫 (rop), Zuojiang Zhuang hob.


กะ

แก่ แก่#Thai


จ่อ

jɔ̀ɔ (romanization)
การจ่อ (abstract-noun)

to direct or point (something at, on, or closely to something).

to focus or concentrate (oneself, one's attention, etc, on something).

(slang) to be about (to do something); to be very close (to do something); to intend or aim (to do something) soon.


จ่อ

th-prep

จ่อ • (jɔ̀ɔ)

มาจ่อหน้าประตู

to come at the door
(literally) to come at the front [of the] door

(slang) used to describe the state of being very close to something.


ยัน

yan (romanization)
การยัน (abstract-noun)

Compare Lao ຢັນ (yan), Shan ယၼ် (yǎn), Lü ᦶᦊᧃ (ẏaen)

to push, shove, or press (up, against, away, etc).

to face; to confront; to stand (against).


ดั่ง

ดั่ง • (dàng)

Cognate with Lao ດັ່ງ (dang), Shan ၼင်ႇ (nàng), Ahom 𑜃𑜂𑜫 (naṅ).


อาทิ

อาทิ • (aa-tí)

/ʔaː˧.tʰiʔ˦˥/

(nonstandard, proscribed) such as; for instance; for example.


นอกจาก

นอกจาก • (nɔ̂ɔk-jàak)

/nɔːk̚˥˩.t͡ɕaːk̚˨˩/

From นอก (nɔ̂ɔk, “outside”) + จาก (jàak, “of”).

com

1902 June 8, “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมลักษณมรฎก รัตนโกสินทรศก ๑๒๑”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 19, page 151:

ผู้อื่นนอกจากพี่น้อง

แก่ผู้ใดนอกจากสามีแลบุตร์

to anyone else than [her] husband and children

1935 June 21, “พระธรรมนูญศาลยุตติธรรม”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 50, page 985:

ศาลชั้นต้นทุกศาลนอกจากศาลแพ่งและศาลอาญา

sǎan-chán-dtôn túk sǎan nɔ̂ɔk-jàak sǎan pɛ̂ng lɛ́ sǎan aa-yaa

All the courts of first instance other than the Civil Court and the Criminal Court

1926 May 30, “ประกาศแก้ความในมาตรา ๓๔ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ร.ศ. ๑๒๗”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 43, page 208:

การตั้งพนักงานอัยการนอกจากอธิบดี

gaan-dtâng pá-nák-ngaan-ai-yá-gaan nɔ̂ɔk-jàak à-típ-bɔɔ-dii

The appointment of prosecutors other than the Chief [Prosecutor]

1940, กระทรวงมหาดไทย, “การปกครองส่วนภูมิภาคและส่วนท้องถิ่นของแคว้นลาว”, in การปกครองแคว้นลาวและเขมรของฝรั่งเศส, พระนคร: โรงพิมพ์กรมรถไฟ, page 22:

นอกจากที่กล่าวแล้ว

Apart from those which have been stated already

other than; otherwise than; apart from; except; excluding.


ยกเว้น

th-verb

ยกเว้น • (yók-wén) (abstract noun การยกเว้น)

yók-wén (romanization)
การยกเว้น (abstract-noun)


ยกเว้น

th-prep

ยกเว้น • (yók-wén)


คุง

kung (romanization)
คุ้ง (alternative)
คุ้ม (alternative)

1358, “กฎมณเทิยรบาล”, in ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ ๑ จุลศักราช ๑๑๖๖ พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา ๓ ดวง, volume 1, พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, published 1939, page 92:

ผู้ใดทำเทียมเครื่องต้น โทษตัดมือคุงข้อ

pûu-dai tam-tiiam krʉ̂ʉang-dtôn · tôot dtàt mʉʉ kung kɔ̂ɔ

Whoever counterfeits a royal article [shall be] punished [with] the cutting of the hands up to the wrists.

(obsolete) to; up to; to the point of; to the degree of; until


คุง

(obsolete) eternal, perpetual; long, long-lasting


ท่ามกลาง

From ท่าม (tâam, undefined) + กลาง (glaang, “centre; middle”). Compare Lao ຖ້າມກາງ (thām kāng) or ທ່າມກາງ (thām kāng) (which might borrow from Thai).

com

(Can we date this quote?), Siriphong Pakaratsakun, พุทธวจน ๙. ปฐมธรรม: หมวดเปิดธรรมที่ถูกปิด, ปทุมธานี: วัดนาป่าพง, page 130:

บางคนในกรณีนี้...ไปสู่สภาก็ดี ไปสู่บริษัทก็ดี ไปสู่ท่ามกลางหมู่ญาติก็ดี ไปสู่ท่ามกลางศาลาประชาคมก็ดีไปสู่ท่ามกลางราชสกุลก็ดี...

baang kon nai gɔɔ-rá-nii níi ... bpai sùu sà-paa gɔ̂ɔ-dii · bpai sùu bɔɔ-rí-sàt gɔ̂ɔ-dii · bpai sùu tâam-glaang mùu yâat gɔ̂ɔ-dii · bpai sùu tâam-glaang sǎa-laa-bprà-chaa-kom gɔ̂ɔ-dii bpai sùu tâam-glaang râat-chá-sà-gun gɔ̂ɔ-dii ...

Some people, in this event...went unto a meeting, went unto a gathering, went unto the midst of [their] relatives, went unto the mid of the common hall, [or] went unto the midst of the regal household...

1968, “จดหมายมองซิเออร์ดูบัวเรื่องความเห็นในศิลาจารึก”, in ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๒ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๓๖ (ต่อ) ๓๗ และ ๓๘), Bangkok: องค์การค้าของคุรุสภา, pages 280–281:

เมืองนั้นอยู่ในท่ามกลางพวกแขกมะลายูซึ่งเป็นคนโกงอย่างที่สุด

mʉʉang nán yùu nai tâam-glaang pûuak kɛ̀ɛk má-laa-yuu sʉ̂ng bpen kon goong yàang tîi-sùt

That town lay in the middle of [the communities of] Malay khaek, who were utterly untruthful people.


แด่

th-prep

แด่ • (dɛ̀ɛ)


อันว่า

อันว่า • (an-wâa)

From อัน (an, “that; which”) + ว่า (wâa, “to say, to speak; that, as”).

com

1925 November 11, “พระราชกฤษฎีกาให้ใช้บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ ๑ และ ๒ ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ลงวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน ๒๔๖๘”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 42, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-03-07, page 20:

มาตรา ๖๘ อันว่านิติบุคคลนั้น จะมีขึ้นได้ก็แต่ด้วยอาศัยอำนาจแห่งบทบัญญัติทั้งหลายของประมวลกฎหมายนี้ฤๅกฎหมายอื่น

mâat-dtraa · hòk-sìp bpɛ̀ɛt · an-wâa ní-dtì-bùk-kon nán · jà mii kʉ̂n dâai gɔ̂ dtɛ̀ɛ dûai aa-sǎi am-nâat hɛ̀ng bòt-ban-yàt táng-lǎai kɔ̌ɔng bprà-muuan-gòt-mǎai níi rʉʉ gòt-mǎai ʉ̀ʉn

Section 68 As for juristic persons, [they] can only be created by virtue of all the provisions of this Code or other laws.

2002, “ราชพยัตติธรรม (สังเขป)”, in ปูมราชธรรม, Bangkok: โครงการห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ, retrieved 2019-03-07:

อันว่าปัญญามีลักษณะสามประการ

an-wâa bpan-yaa mii lák-sà-nà sǎam bprà-gaan

Speaking of wisdom, [it] has three features:

2003, สายชล สัตยานุรักษ์, พุทธศาสนากับแนวคิดทางการเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (พ.ศ. ๒๓๒๕–๒๓๕๒), Bangkok: มติชน, →ISBN, page 255:

อันว่าราชบุรุษแห่งนราธิบดีพระองค์ใดประกอบด้วยวิจารณปัญา...พึงตั้งไว้ในถานันดรอันยิ่ง

an-wâa râat-chá-bù-rùt hɛ̀ng ná-raa-tí-bɔɔ-dii prá-ong dai bprà-gɔ̀ɔp dûai wí-jaa-rá-ná bpan-yaa ... pʉng dtâng wái nai tǎa-nan-dɔɔn an yîng

As regards a crown official of whichever master of men, who is of critical wisdom... [that official] should be instated in a high position.

2013, สันติ วุฒิรัตน์, ซุนวู ฉบับการ์ตูนคลาสสิก, 2nd edition, Bangkok: มติชน, →ISBN, page 22:

อันว่าลมฟ้าอากาศ ก็คือ สว่างหรือมืด ร้อนหรือหนาว ฤดูกาล และความผันแปร

an-wâa lom-fáa-aa-gàat · gɔ̂ kʉʉ · sà-wàang rʉ̌ʉ mʉ̂ʉt · rɔ́ɔn rʉ̌ʉ nǎao · rʉ́-duu-gaan · lɛ́ kwaam-pǎn-bprɛɛ

Speaking of weather, [it] is brightness or darkness, hotness or coldness, season, and change.

(elegant and archaic, used at the beginning of a sentence) concerning; regarding; as for; as to; with respect to; in respect of; speaking of; speaking about.


เล่ห์

th-noun

เล่ห์ • (lêe)

crafty or underhanded device: ruse, trick, trickery, artifice, design, scheme, etc.


เล่ห์

th-prep

เล่ห์ • (lêe)


ไม่มี

th-verb

ไม่มี • (mâi-mii) (abstract noun การไม่มี)

mâi-mii (romanization)
การไม่มี (abstract-noun)


เบื้องหลัง

th-prep

เบื้องหลัง • (bʉ̂ʉang-lǎng)

/bɯa̯ŋ˥˩.laŋ˩˩˦/

From เบื้อง (bʉ̂ʉang, “side; way”) + หลัง (lǎng, “back; rear”).


เบื้องหลัง

th-adv

เบื้องหลัง • (bʉ̂ʉang-lǎng)

/bɯa̯ŋ˥˩.laŋ˩˩˦/

(television, film) behind the scenes: backstage; during production; etc.

(figurative) behind the scenes: behind the curtain; in secret.


เบื้องหลัง

th-noun

เบื้องหลัง • (bʉ̂ʉang-lǎng)

/bɯa̯ŋ˥˩.laŋ˩˩˦/

(television, film, sometimes attributive) behind-the-scenes material; behind-the-scenes footage; making-of.

(figurative, often in reference to secret support or control) secret or hidden place, part, or area: area behind the curtain; area behind the screen; etc.

(figurative) background; history; environment.


เป็นไปตาม

เป็นไป (bpen-bpai, “to be going on”) + ตาม (dtaam, “to follow”), i.e. "following the goings-on."


ตามที่

dtaam-tîi (romanization)
ดังที่ (alternative)

ตาม (dtaam, “following”) + ที่ (tîi, “that”).


ว่าด้วย

th-prep

ว่าด้วย • (wâa-dûai)