ราชกุมารี

th-noun

ราชกุมารี • (râat-chá-gù-maa-rii) (classifier องค์ or พระองค์)

râat-chá-gù-maa-rii (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

From ราช (râat, “royal”) + กุมารี (gù-maa-rii, “daughter; girl, lady, maiden”); ultimately from Sanskrit राजकुमारी (rājakumārī, “princess”), from राज (rāja, “king; sovereign”) + कुमारी (kumārī, “daughter; girl, lady, maiden”). Compare Khmer រាជកុមារី (riəckomiərii).


หม่อมเจ้า

th-noun

หม่อมเจ้า • (mɔ̀m-jâao) (classifier องค์ or พระองค์)

mɔ̀m-jâao (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

/mɔm˨˩.t͡ɕaːw˥˩/

compound

หม่อม (mɔ̀m) + เจ้า (jâao)

พระองค์เจ้า พระองค์เจ้า#Thai

person who is a child of a royal person holding the rank of พระองค์เจ้า (prá-ong-jâao).


ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท

th-noun

ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท • (dtâai-fàa-lá-ɔɔng-tú-lii-prá-bàat)

/taːj˥˩.faː˨˩.la˦˥.ʔɔːŋ˧.tʰu˦˥.liː˧.pʰra˦˥.baːt̚˨˩/

From ใต้ (dtâai, “beneath; under”) + ฝ่า (fàa, “sole”) + ละออง (lá-ɔɔng, “particle; sprinkling”) + ธุลี (tú-lii, “dust”) + พระบาท (bàat, literally “holy feet”); literally "the underneath of the dust particles at the soles of your holy feet".

compound

used as a form of address for royal persons.

en-ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท-th-noun-IxsN2xOy


ใต้ฝ่าพระบาท

th-noun

ใต้ฝ่าพระบาท

ใต้ฝ่าพระบาท • (dtâai-fàa-prá-bàat)

ใต้ (dtâai, “beneath; under”) + ฝ่า (fàa, “sole”) + พระบาท (bàat, literally “holy feet”); literally "the underneath of the soles of your holy feet".

com

used as a form of address to royal persons and dignitaries.


ฝ่าพระบาท

th-noun

ฝ่าพระบาท • (fàa-prá-bàat)

From ฝ่า (fàa, “sole”) + พระบาท (bàat, literally “holy feet”); literally "the soles of your holy feet".

compound

used as a form of address for royal persons and dignitaries.


กรุณา

gà-rú-naa (romanization)
กรรุณา (alternative)
กัรรุณา (alternative)

Borrowed from Pali karuṇā (“compassion; pity”) or Sanskrit करुणा (karuṇā); perhaps via Old Khmer ករុណា (karuṇā), ករុនា (karunā), កុរណា (kuraṇā), កុណ៌្នា (kurṇnā), កូណ៌ា (kūrṇā), កុណ្នា (kuṇnā), កូណ៌្នា (kūrṇnā, “compassion, mercy, clemency; royal favour, kindness, or grace; royal command; etc”). Cognate with Modern Khmer ករុណា (kaʼrunaa), Old Javanese karuṇā, Lao ກະລຸນາ (ka lu nā).

bor+

พระ พระ#Thai

(พระ~) used as a title for or term of address to a god or high-ranking royal or noble person.


ท้าว

th-noun

ท้าว • (táao)

Uncertain. Compare Lao ທ້າວ (thāo, “nobleman; royal person; honorific for persons of royal and noble birth; etc”), Phake တွ် (taw); Mon ဒဴ (“nobleman; royal entourage member; courtier”).
Wilainan Khanittanan (2003) proposed that it is from Chinese 道 (“Short for 道士 “Taoist priest””). Compare Vietnamese đạo sĩ (“Taoist priest”), đạo (“historical village ruler in Mường area”), tạo (“historical village ruler in Thái area”), phìa tạo (“Tai hereditary rulers”), Tày tạo (“religious practitioner similar to Taoist priest”).

cog

ร้อยท้าวรวมรีบเข้า มาทูล ท่านนา ถวายประทุมทองเป็น ปิ่นเกล้า
rɔ́ɔi táao ruuam rîip kâo · maa tuun · tâan naa · tà-wǎai bprà-tum tɔɔng bpen · bpìn-glâao
Hundred kings soon come together and have an audience with him, presenting him with golden lotuses and honouring him as their overlord.
ท้าวนี้ใจทรูกแท้ ทูรชน ชื่นแฮ น้านั่นทงงเราฤๅ อยู่ได้
táao níi jai sûuk tɛ́ɛ · tuu-rá-chon · chʉ̂ʉn hɛɛ · náa-nân táng rao rʉʉ · yùu dâai

This king is truly stupid and wicked. How can we all bear with him any longer?

อนิรุทธ์คำฉันท์:
จึงวาดนแน่งโฉม อนิรุทธราชา นางเอาขดานมา บันทับทรวงก็ไห้โหย อ้านี้แหละรูปท้าว อันมาชมมาชายโชย
jʉng wâat ná-nɛ̂ng chǒom · à-ní-rút-tá raa-chaa · naang ao kà-daan maa · ban-táp suuang gɔ̂ hâi hǒoi · âa níi hlɛ̀ rûup táao · an maa chɔɔ-mɔɔ maa chaai chooi
So they drew Anirut the fair lord [on a slate]. She took the slate up and pressed it against her chest, saying in tears: "Ah! This, indeed, is the picture of the prince who came to court and caress me!"

สังข์ทอง, ตอนที่ ๘ พระสังข์ตีคลี:
มาจะกล่าวบทไป ถึงท้าวสหัสนัยน์ตรัยตรึงศา
maa jà glàao bòt bpai · tʉ̌ng táao sà-hàt-sà-nai dtrai-dtrʉng-sǎa
Now we shall tell you of Thao Sahatsanai [God Indra] of Traitruengsa.

ลิลิตพระลอ:
กล่าวถึงขุนผู้ห้าว นามท่านท้าวแมนสรวง เปนพระยาหลวงผ่านเผ้า เจ้าเมืองสรวงมีศักดิ์
glàao tʉ̌ng kǔn pûu hâao · naam tâan táao mɛɛn sǔuang · bpen prá-yaa-lǔuang pàan-pâo · jâao mʉʉang sǔuang mii sàk
We are speaking of a daring lord named His Highness Thao Maen Suang, a royal lord who reigned as the sovereign of Suang City with dignity.

โองการแช่งน้ำ:
ท้าวเสด็จเหนือวัวเผือก เอาเงือกเกี้ยวข้าง
táao sà-dèt nʉ̌ʉa wuua pʉ̀ʉak · ao ngʉ̂ʉak gîao kâang
He [the god Śiva] ascends a white cow and coils a snake around his flank.

(archaic) chief, lord, master, leader; ruler, administrator, person in authority, person in charge; person of dignity, person of rank, exalted person; monarch, sovereign; royal person; also used as an honorific or term of address.


เจ้าอยู่หัว

th-noun

เจ้าอยู่หัว • (jâao-yùu-hǔua)

/t͡ɕaːw˥˩.juː˨˩.hua̯˩˩˦/

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master; god; priest; royal person; etc”) + อยู่ (yùu, “to be at, in, on, etc; to remain, to stay; etc”) + หัว (hǔua, “head”); literally meaning:
: (a) "lord above [all/our/my] head[s]",
: (b) "lord at [all/our/my] head[s]", or
: (c) "[one with] lord on the head".
The suggested meaning (c) is based on the traditional belief that a future Buddha has a figure of Lord Buddha upon his/her head.

com

พระ พระ#Thai

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

พระบาท พระบาท#Thai

(พระ~, สมเด็จพระ~, พระบาทสมเด็จพระ~) an honorific for or term of address to a monarch, archaically applicable to high-ranking royal persons also.


พระเจ้า

th-noun

พระเจ้า • (prá-jâao)

From พระ (prá, an honorific for gods, priests, royal persons, etc, literally “divine; excellent; holy; sacred; etc”) + เจ้า (jâao, “chief; lord; master; etc”).

com

พระเจ้าหลุยส์ที่ ๑๔
prá-jâao lǔi tîi · sìp sìi
King Louis XIV

พระเจ้าเสือ

พระเจ้าเกียเข่ง

พระเจ้ากรุงเวียดนาม

พระเจ้าเชียงใหม่

พระเจ้าป้า
prá-jâao bpâa
princess aunt; queen aunt; etc
(literally) phrachao aunt

พระเจ้าย่า
prá-jâao yâa
princess grandmother; queen grandmother; etc
(literally) phrachao paternal grandmother

used as a title for or term of address to a high god, priest, male monarch, or high-ranking royal person.


รามาธิบดี

From Pali rāmādhipati (literally “Overlord Rāma”), from rāma (“Rāma”) + adhipati (literally “overlord; high king”); or from Sanskrit रमाधिपति (ramādhipati, idem), from राम (rāma) + अधिपति (adhipati); equivalent to Thai ราม (raam) + อธิบดี (à-típ-bɔɔ-dii). Cognate with Khmer រាមាធិបតី (riəmiəthɨptəy).

bor

a royal title conventionally used by the monarch of Thailand, also used by many Asian monarchs.


หญัว

th-noun

หญัว • (yǔua)

Possibly from corruption of อยู่ (yùu, “to be at, in, on, etc; to dwell; to reside; to stay; etc”) + หัว (hǔua, “head; top; etc”); literally "[one who is] at/in/on the head[s]".

com

2001, ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์วรรณคดี สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, Bangkok: ราชบัณฑิตยสถาน, →ISBN, pages 129–130:
บพิตรอ้ายดั่งกยจ กลหวัง จยรจากจักหญัวไป จากหล้า
bɔɔ-pít âai dàng gìiat · gon wǎng · jiian-jàak jàk yǔua bpai · jàak lâa
Majesty, Ai Dang is plotting something. He is likely to turn away from thee and leave thy country!

(archaic) a title for or term of address to a monarch or royal person.


บรมราชา

From บรม (bɔɔ-rom, “great; supreme; utmost; etc”) + ราชา (raa-chaa, “king”); ultimately from Sanskrit परमरज (paramaraja, “supreme king”), probably via Old Khmer paramarājā, pūrammarājjā. Compare Modern Khmer បរមរាជា (bârômréachéa).
Historian Sujit Wongthes (สุจิตต์ วงษ์เทศ) suggested that the term was created after the legendary leader Borom.


บรมราชาธิราช

th-noun

บรมราชาธิราช • (bɔɔ-rom-raa-chaa-tí-râat)

/bɔː˧.rom˧.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

From บรม (bɔɔ-rom, “great; supreme; utmost; etc”) + ราชาธิราช (“king of kings”); ultimately from Sanskrit परम (parama, “absolute; supreme; utmost; etc”) + राजाधिराज (rājādhirāja, “king of kings”), probably via Old Khmer paramarājādhirāja, pūrammarājjādhirāja (“supreme overlord of kings”). Compare Modern Khmer បរមរាជាធិរាជ (bârômréachéathĭréach).
Historian Sujit Wongthes (สุจิตต์ วงษ์เทศ) suggested that the term was created after the legendary leader Borom.

cog

បរមរាជាធិរាជ


มหาธรรมราชา

From มหา (má-hǎa, “grand; grand; etc”) + ธรรมราชา (literally “king of dharma; king of law”); ultimately from Sanskrit मह (maha, “great; grand; etc”) + धर्मराज (dharmarāja, literally “king of dharma; king of law”). Compare Khmer មហាធម៌រាជា (môhathម៌réachéa); Japanese 太上法皇.

compound

king who observes religious precepts; pious king; devout king.


จักรี

From Sanskrit चक्री (cakrī, literally “one who has a discus”); probably via Old Khmer ចក្ក្រី (cakkrī), ចក្ក្រិ (cakkri), ចក្ក្រិយ (cakkriya). Cognate with Modern Khmer ចក្រី (cakkrəy).

bor

Chakri Dynasty, a royal family of Thailand, named after the noble title once held by its founder, Rama I.


มหาราช

th-proper noun

มหาราช • (má-hǎa-râat)

From Pali mahārājan (literally “great king”), from mahā (“great”) + rājan (“king”); ultimately from Sanskrit महाराज (mahārāja, idem), from महा (mahā) + राज (rāja); probably via Old Khmer mahārāja, from mahā + rāja; equivalent to Thai มหา (má-hǎa) + ราช (râat). Cognate with Modern Khmer មហារាជ (mĕəʼhaariəc).

ถนน ถนน#Thai

พระ พระ#Thai

บรม บรม#Thai

มหา มหา#Thai

ราช ราช#Thai

วัง วัง#Thai

(ถนน~) Maha Rat, the name of a road by the Chao Phraya River in Phra Nakhon District, Bangkok, lying to the west of the Grand Palace of Bangkok, thus believed to have originated from clipping the term พระบรมมหาราชวัง (prá-bɔɔ-rom-má-hǎa-râat-chá-wang, “Grand Palace”).


สยามินทร์

th-noun

สยามินทร์ • (sà-yǎa-min)

From สยาม (sà-yǎam, “Siam”) + อินทร์ (in, “Indra; chief, lord, master”); literally "Indra of Siam" or "lord of Siam".


สยามินทราธิราช

th-noun

สยามินทราธิราช • (sà-yǎa-min-traa-tí-râat)

From สยามินทร์ (sà-yǎa-min, literally “Indra of Siam; lord of Siam”) + อธิราช (literally “high king; king of kings; overlord”).

com

(elegant) an epithet of the king of Thailand.


ปรมินทร์

th-noun

ปรมินทร์ • (bpɔɔ-rá-min)

From ปรม (bprom, “great; grand; supreme”) + อินทร์ (in, “Indra; chief, lord, master”); literally "great Indra" or "great lord".

com

พระ พระ#Thai


บรมนาถบพิตร

th-noun

บรมนาถบพิตร • (bɔɔ-rom-má-nâat-bɔɔ-pít)

/bɔː˧.rom˧.ma˦˥.naːt̚˥˩.tʰa˨˩.bɔː˧.pʰit̚˦˥/

From บรม (bɔɔ-rom, “great; supreme”) + นาถ (nâat, “protector; saver; shelter”) + บพิตร (bɔɔ-pít, “title for and term of address to a royal person”, literally “holy one; pure one; sinless one”).


มหิตลาธิเบศร

th-noun

มหิตลาธิเบศร • (má-hì-dtà-laa-tí-bèet)

มหิตล (“earth; ground; land; soil; etc”) + อธิบ (“chief; lord; master”) + อิศร (“independent; sovereign”); literally "sovereign lord of the land".

com

(elegant) title of the king of Siam/Thailand.


หม่อม

Possibly shortened from กระหม่อม (grà-mɔ̀m). Compare Khmer ម៉ម (mɑɑm), Lao ຫມ່ອມ (mǭm).

th-l

กระหม่อม (grà-mɔ̀m)

(archaic) person whose father is a high-ranking public officer.


เจ้าฟ้า

th-noun

เจ้าฟ้า • (jâao-fáa)

/t͡ɕaːw˥˩.faː˦˥/

Compound of เจ้า (jâao, “lord”) + ฟ้า (fáa, “heaven”), literally “lord of heaven”. Compare Burmese စော်ဘွား (caubhwa:), Khmer ចៅហ្វា (cawfaa), Lao ເຈົ້າຟ້າ (chao fā), Shan ၸဝ်ႈၽႃႉ (tsāo phâ̰a).

com+

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(historical) (classifier องค์ or พระองค์) ruler of a certain Tai state, such as the state of Kengtung.

used as an honorific prefixed to the names or titles of the above-described persons.

(zoology) some animals named after Princess Sirindhorn:

the tiger mantis shrimp Acanthosquilla derijardi.

the panda crab Phricotelphusa sirindhorn.

white-eyed river martin, the bird Pseudochelidon sirintarae.


เจ้าแผ่นดิน

th-noun

เจ้าแผ่นดิน • (jâao-pɛ̀n-din) (classifier องค์ or พระองค์)

jâao-pɛ̀n-din (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

→ Chinese: 召片領 /召片领

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master; owner, possessor”) + แผ่นดิน (pɛ̀n-din, “land; earth”). Compare Lao ເຈົ້າແຜ່ນດິນ (chao phǣn din).

cog

ເຈົ້າແຜ່ນດິນ

เจ้าฟ้า เจ้าฟ้า#Thai

(figurative, sometimes prefixed by เจ้าฟ้า) monarch; royal person.


หม่อมหลวง

th-noun

หม่อมหลวง • (mɔ̀m-lǔuang)

/mɔm˨˩.lua̯ŋ˩˩˦/

com

หม่อม (mɔ̀m) + หลวง (lǔuang)

หม่อมราชวงศ์ หม่อมราชวงศ์#Thai

person who is a child of หม่อมราชวงศ์ (mɔ̀m-râat-chá-wong).


หม่อมราชวงศ์

th-noun

หม่อมราชวงศ์ • (mɔ̀m-râat-chá-wong)

/mɔm˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.woŋ˧/

From หม่อม (mɔ̀m) + ราชวงศ์ (râat-chá-wong).

also used as a title for this person. Abbreviation: ม.ร.ว. (mɔɔ-rɔɔ-wɔɔ)


เจ้าพ่อ

/t͡ɕaw˥˩.pʰɔː˥˩/

From เจ้า (jâao, “lord”) + พ่อ (pɔ̂ɔ, “father”), literally “lord father”

com

1933 March 6, นราธิปประพันธ์พงศ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, “บทละคร เรื่อง พระลอ”, in วัชรญาณ:
ด้วยเจ้าพ่ออ้ายพระลอราชา ยกทัพมาข่มเหง
dûai jâo-pɔ̂ɔ âai prá lɔɔ raa-chaa · yók táp maa kòm-hěeng
As the father of Ai Phra Lo Racha marched [his] men in to persecute [us]

(royal, archaic) father (of a royal person); also used as a term of address to a royal person's father.

2022 August 8, “ฮือฮา! ผู้ใหญ่บ้านป้ายแดงจัดทำบุญใหญ่ศาลเจ้าพ่อไทรย้อย ศาลเก่าแก่ของชุมชนปากน้ำประแสร์ จุดประทัด 2 ครั้งบังเอิญเลขหางประทัดตรงกัน ชาวบ้านเชื่อเจ้าพ่อไทรย้อยมาให้โชค”, in ชลนิวส์:
ผู้ใหญ่บ้านป้ายแดงจัดทำบุญใหญ่ศาลเจ้าพ่อไทรย้อย ศาลเก่าแก่ของชุมชนปากน้ำประแสร์
pûu-yài-bâan bpâai-dɛɛng jàt tam-bun yài sǎan jâo-pɔ̂ɔ sai-yɔ́ɔi · sǎan gào-gɛ̀ɛ kɔ̌ɔng chum-chon bpàak-náam bprà-sɛ̌ɛ
The brand new village headman organised a big merit-making [event for] the shrine of Father Weeping Fig, an ancient shrine of the Prasae Estuary community.

2005 July 18, ทีมข่าวอาชญากรรม, “พลิกตำนานเล่าขาน “อาถรรพณ์ สน. บางเขน กับศาลเจ้าพ่อไทร””, in ผู้จัดการออนไลน์:
เจ้าพ่อจะคอยคุ้มครองตำรวจของ สน. บางเขน
jâo-pɔ̂ɔ jà kɔɔi kúm-krɔɔng dtam-rùuat kɔ̌ɔng · sɔ̌ɔ-nɔɔ · baang-kěen
Father will keep watching over the policemen of Bang Khen MPS.

male tutelary deity; also used as a term of address to or title for such deity.

2023 August 18, “เอเวอร์แกรนด์ เจ้าพ่ออสังหาฯ จีน ยื่นล้มละลายในสหรัฐฯ หลังแบกหนี้กว่า 3 แสนล้านดอลลาร์”, in BBC News ไทย:
เอเวอร์แกรนด์ เจ้าพ่ออสังหาฯ จีน ยื่นล้มละลายในสหรัฐฯ
ee-wə̂ə-grɛɛn · jâo-pɔ̂ɔ à-sǎng-hǎa · jiin · yʉ̂ʉn lóm-lá-laai nai sà-hà-rát
Evergrande, a Chinese real estate titan, files [for] bankruptcy [protection] in the US.

2021 March 19, ““ใครเป็นใคร” พี่เบิ้มวงการอสังหาฯ ท็อป 10 เจ้าตลาดบ้าน-คอนโด”, in ประชาชาติ:
ได้รับฉายาเจ้าพ่อคอนโด
dâai ráp chǎa-yaa jâo-pɔ̂ɔ kɔn-doo
[The company] has gained the epithet of condominium giant.

2021 December 14, “รู้จัก "จิมมี หลาย" เจ้าพ่อสื่อฮ่องกง เคลื่อนไหวการเมืองจนติดคุก”, in ไทยพีบีเอส:
รู้จักจิมมี หลาย เจ้าพ่อสื่อฮ่องกงวัย 73 ปี
rúu-jàk jim-mîi · lǎai · jâo-pɔ̂ɔ sʉ̀ʉ hɔ̂ng-gong wai · jèt-sìp sǎam · bpii
Get to know Jimmy Lai, a Hong Kong media tycoon aged 73 years

(slang) man of great influence, power, or wealth; also gender-neutrally applied to a body of persons.