е

кӏо е чъэ


зэ

Зэ къэуцу

Зэ мары унэм сыкъекӏы

A moment here I am getting out of the house.

Зэ тыдэ шъокӏо?

Zɛ tədɛ šʷokʷʼo?


ау

ау макӏо

ау гъэтӏылъ

ау ущымыщх

there, within that area (far away from here)

Сыгу къео, ау сэ нэмыкӏ ӏофхэр сиӏ.

сиунэ къакӏу, ау цуакъэ плъыжьыхэр къэхьых

Come to my house, but bring the red shoes.

siwunɛ qakʷʼu, awu cʷaqɛ plˢəźəxɛr qɛḥəx


нэ

Кӏалэр нэ кӏуачӏэ нэ псынкӏэ

Kʼalɛr nɛ kʷʼaĉʼɛ nɛ psənkʼɛ


нэпэ

head

нэпэ • (nɛpɛ)

ady-adv

нэпэ • (nɛpɛ)

непэ непэ#Adyghe


гъэрэкӏо

head

гъэрэкӏо • (ğɛrɛkʷʼo)

ady-adv

гъэрэкӏо • (ğɛrɛkʷʼo)

гъэрэкӏо ткӏуагъ йуропа

гъэрэкӏо пшӏы синыбжьэгъ

ğɛrɛkʷʼo pšʼə sinəbźɛğ

гъэрэкӏо томэр къэкӏуагъ

ğɛrɛkʷʼo tomɛr qɛkʷʼağ


шӏу

head

шӏу • (šʷʼu)

ady-adv

шӏу • (šʷʼu)

From Proto-Circassian *цӏу. Compare Kabardian фӏы (fʼə).

Щаер шӏу сышӏыгъа?

Śajer šʷʼu səšʼəğa?


апшъышъ

head

апшъышъ • (apŝəŝ)

ady-adv

апшъышъ • (apŝəŝ)

апшъышъ! кӏалэр псауа?
apŝəŝ! kʼalɛr psawa?
Apshash! Is the boy alright?


нэчэпэ

head

нэчэпэ • (nɛčɛpɛ)

ady-adv

нэчэпэ • (nɛčɛpɛ)

нычэпэ нычэпэ#Adyghe


нэпчыхьэ

head

нэпчыхьэ • (nɛpčəḥɛ)

ady-adv

нэпчыхьэ • (nɛpčəḥɛ)

нэпчыхьэ ткӏот йуропа

нэпчыхьэ томэр къэкӏуагъ

nɛpčəḥɛ tomɛr qɛkʷʼağ


нэпчэдыжьы

head

нэпчэдыжьы • (nɛpčɛdəźə)

ady-adv

нэпчэдыжьы • (nɛpčɛdəźə)

ныпчэдыжьы ныпчэдыжьы#Adyghe

Alternative form of ныпчэдыжьы (nəpčɛdəźə)


нэущы

head

нэущы • (nɛwuśə)

ady-adv

нэущы • (nɛwuśə)

неущы неущы#Adyghe


тгъосэнэхьпэ

head

тгъосэнэхьпэ • (tğʷosɛnɛḥpɛ)

ady-adv

тгъосэнэхьпэ • (tğʷosɛnɛḥpɛ)

тыгъоснахьыпэ тыгъоснахьыпэ#Adyghe

Alternative form of тыгъоснахьыпэ (təğʷosnaḥəpɛ)

тыгъоснахьыпэ

təğʷosnaḥəpɛ


неущымыкӏ

head

неущымыкӏ • (newuśəməkʼ)

ady-adv

неущымыкӏ • (newuśəməkʼ)

Неущымыкӏ тыкӏот йуропа

In the day after tomorrow we will go to Europe.

Неущымыкӏ пшӏы синыбжьыт

In the day after tomorrow I will be ten years old.

нэущымыщкӏь

nɛwuśəməśkʲʼ


гъэрэкӏопагъэ

head

гъэрэкӏопагъэ • (ğɛrɛkʷʼopağɛ)

ady-adv

гъэрэкӏопагъэ • (ğɛrɛkʷʼopağɛ)

гъэрекӏопагъэ гъэрекӏопагъэ#Adyghe

Alternative form of гъэрекӏопагъэ (ğɛrekʷʼopağɛ)

гъэрекӏопагъэ

ğɛrekʷʼopağɛ


ары

Literally means “that is it”. Because the Adyghe language doesn't have the word "yes" this word is used instead.


хьау

head

хьау • (ḥawu)

ady-adv

хьау • (ḥawu)


бэрэ

head

бэрэ • (bɛrɛ)

ady-adv

бэрэ • (bɛrɛ)

Trubetzkoy, incorrectly citing the Adyghe form as beurə, derives it from Ossetian; compare Digor Ossetian берӕ (beræ), беурӕ (bewræ).
On the other hand, Shagirov derives from бэ (bɛ, “much, a lot”) + -рэ (-rɛ, “adverbial suffix”) but remarks that the Iranian (Ossetian) origin of бэ (bɛ) in principle cannot be excluded: the ending -рӕ (-ræ) of the Ossetian word may have been interpreted as the Adyghe adverbial suffix.

suffix

Кӏалэр бэрэ сиунэ къакӏо

Бэрэ тхылъхэмэ саджэ

Бэрэ сиунэ укъэкӏожьыгъэп


иужым

head

иужым • (jiwužəm)

ady-adv

иужым • (jiwužəm)


пасэ

head

пасэ • (pasɛ)

ady-adv

пасэ • (pasɛ)

пасэу скъэкӏуагъ

пасэу непэ тагъэлэжэт

пасэ дэхьэ


лъэжъуагъ

head

лъэжъуагъ • (lˢɛžʷağ)

ady-adv

лъэжъуагъ • (lˢɛžʷağ)

лъэжъуагъэу скъэкӏуагъ

lˢɛžʷağɛwu sqɛkʷʼağ

лъэжъуагъэу непэ тагъэлэжэт

lˢɛžʷağɛwu nepɛ tağɛlɛžɛt


ащыгъум

head

ащыгъум • (aśəğʷum)

ady-adv

ащыгъум • (aśəğʷum)

ащгъум ащгъум#Adyghe


мэу

head

мэу • (mɛwu)

ady-adv

мэу • (mɛwu)

мэу къакӏу

мэу гъэтӏылъ

mɛwu ğɛtʼəlˢ

мэу ущымыщх


уыд

уыдэ кӏо

уыдэ гъэтӏылъ

wədɛ ğɛtʼəlˢ

уыдэ ущымыщх

wədɛ wuśəməśx


гьары

head

гьары • (gʲarə)

ady-adv

гьары • (gʲarə)

джары джары#Adyghe


ащтэу

head

ащтэу • (aśtɛwu)

ady-adv

ащтэу • (aśtɛwu)


мэшто

head

мэшто • (mɛšto)

ady-adv

мэшто • (mɛšto)


чэщым еныу

head

чэщым еныу • (čɛśəm jenəwu)

ady-adv

чэщым еныу • (čɛśəm jenəwu)


енэу

Енэу тиунэ укъэкӏота?

Кӏалэр енэу мачӏэ


нэхь

head

нэхь • (nɛḥ)

ady-adv

нэхь • (nɛḥ)

нахь нахь#Adyghe


ибэ

head

ибэ • (jibɛ)

ady-adv

ибэ • (jibɛ)

кӏалэ ибэ уиунэ къакӏо

Most of the boys are coming to your house.

ибэм уиунэ ткъакӏо


нэкӏо

head

нэкӏо • (nɛkʷʼo)

ady-adv

нэкӏо • (nɛkʷʼo)

нэкӏо ткӏот

нэкӏо ткъэщхэт


ябзэгу

head

ябзэгу • (jabzɛgʷu)

ady-adv

ябзэгу • (jabzɛgʷu)

кӏалэмрэ пшъашъэмрэ ябзгу анэ илъ

Between the boy and the girl there is a table.

унэхэмэ ябзэгу анэ ит

In the middle of the houses, there is a table.

Their middle, the middle of (two or more things).


аддэ

head

аддэ • (addɛ)

ady-adv

аддэ • (addɛ)


адрабгъу

head

адрабгъу • (adrabğʷu)

ady-adv

адрабгъу • (adrabğʷu)

From адрэ (adrɛ, “other”) + бгъу (bğʷu, “side”); hence literally “other side”.


адырабгъу

head

адырабгъу • (adərabğʷu)

ady-adv

адырабгъу • (adərabğʷu)

адрабгъу адрабгъу#Adyghe


адэ

Адэ тыкӏот нахь

Адэ, Пщымаф, гущыӏэу птыгъэр гъцэӏэжьба.


азыфагу

head

азыфагу • (azəfagʷu)

ady-adv

азыфагу • (azəfagʷu)

Кӏалэмрэ пшъашъэмрэ азыфаго ӏут ӏанэ

Цӏыфыхэмэ азыфагокӏэ блэкӏ

Анахь псынкӏэу ду чъыгытӏум азыфаго блэкӏрэм егъапшэ

The one that most quickly passes between those two trees is the winner.

Anaḥ psənkʼɛwu du ĉəɣətʷʼum azəfagʷo blɛkʼrɛm jeğapšɛ


анахь

head

анахь • (anaḥ)

ady-adv

анахь • (anaḥ)

Сэтэнае шъузмэ анахь дах

Sataney is the most beautiful among the women.

Мы кӏалэр чылэмкӏэ анахь бай

This young man is the most rich in our village.

Студент анахь дэгъухэр мыу къакӏох

The best students came here. Literally: The most good students come here.

Тары джэнэ анахь дахэу уиӏэр?

Which shirt is the most beautiful you have.


апэрэу

head

апэрэу • (apɛrɛwu)

ady-adv

апэрэу • (apɛrɛwu)


арышъ

head

арышъ • (arəŝ)

ady-adv

арышъ • (arəŝ)


арышъхьае

head

арышъхьае • (arəŝḥaje)

ady-adv

арышъхьае • (arəŝḥaje)


арыти

head

арыти • (arəti)

ady-adv

арыти • (arəti)

арти арти#Adyghe


арэущтэу

head

арэущтэу • (arɛwuśtɛwu)

ady-adv

арэущтэу • (arɛwuśtɛwu)

Кӏалэр бэрэ еджагъ, арэущтэу экзамыныр дэгъу ышӏыгъ

The boy studied a lot, and so he did the exam well.

Kʼalɛr bɛrɛ jedžağ, arɛwuśtɛwu ɛkzamənər dɛğʷu əšʼəğ


аужым

head

аужым • (awužəm)

ady-adv

аужым • (awužəm)

Аужым ит кӏалэр

Фылымым иаужырэ дакъэм твист иӏагъ

The last minute of the film had a twist.

Аужырэм теплъыжьыгъэп фылымым


ащгъум

head

ащгъум • (aśğʷum)

ady-adv

ащгъум • (aśğʷum)

Ащгъум укъысэджэшъутэгъ

Aśğʷum wuqəsɛdžɛšʷutɛğ

Ащгъум сыд тышӏэта?

ащгъум нэкӏо уиунэ тгъакӏу


бедэхьау

head

бедэхьау • (bedɛḥawu)

ady-adv

бедэхьау • (bedɛḥawu)

Cognate with Kabardian бедэхъауэ (bedɛꭓawɛ).

бедэхьау ушӏэрэ

кӏалэр бедэхьау макӏо

for nothing, in vain (to no avail or benefit)


анэхь

head

анэхь • (anɛḥ)

ady-adv

анэхь • (anɛḥ)

анахь анахь#Adyghe


шъхьафитныгъ

head

шъхьафитныгъ • (ŝḥafitnəğ)

ady-adv

шъхьафитныгъ • (ŝḥafitnəğ)

шъхьэфитынгъэ шъхьэфитынгъэ#Adyghe

Alternative form of шъхьэфитынгъэ (ŝḥɛfitənğɛ)


бэкӏай

head

бэкӏай • (bɛkʼaj)

ady-adv

бэкӏай • (bɛkʼaj)

кӏалэ бэкӏайэ сиунэ къэкӏуагъ


бэкӏэ

head

бэкӏэ • (bɛkʼɛ)

ady-adv

бэкӏэ • (bɛkʼɛ)


бэшӏагъ

head

бэшӏагъ • (bɛšʼağ)

ady-adv

бэшӏагъ • (bɛšʼağ)

бэшӏагъи кӏалэр сиунэ къэкӏожьгъэп

Since a long time the boy haven't come back to my house.

бэшӏагъи услъэгъужьгъэп

bɛšʼaği wuslˢɛğʷuźğɛp

бэшӏагъ хъугъэ узэрэлэжьэжьгъэ

It have been a long time since you worked.

bɛšʼağ ꭓʷuğɛ wuzɛrɛlɛźɛźğɛ


макӏэ

head

макӏэ • (makʼɛ)

ady-adv

макӏэ • (makʼɛ)

Cognate with Kabardian мащӏэ (maśʼɛ, “few”).

кӏэлэ макӏ иӏэ

ахъшэ макӏэ къыситгъэ

aꭓšɛ makʼɛ qəsitğɛ

кӏэлэхэр макӏэу екъух

ахъшэ макӏэ къыситгъэ

aꭓšɛ makʼɛ qəsitğɛ

макӏэ ишӏэрэ

лӏыжъым иныбжьэ макӏэп

lˢʼəẑəm jinəbźɛ makʼɛp

кӏэлэхэмэ сибэнанэ яшхыгъым фэшкӏэ, бэнанэу сиӏэ нэхь макӏэу мэхъогъ

Because the boys ate my bananas, my bananas that I have become fewer.

kʼɛlɛxɛmɛ sibɛnanɛ jašxəğəm fɛškʼɛ, bɛnanɛwu siʼɛ nɛḥ makʼɛwu mɛꭓʷoğ


ренэу

head

ренэу • (renɛwu)

ady-adv

ренэу • (renɛwu)

Адыгэ лъэпкъэ ренэу шыӏэнэу

Ренэу бгыузым сегъэгумэкӏы


джары

head

джары • (džarə)

ady-adv

джары • (džarə)

джары иӏуагъэ


ыкӏи

head

ыкӏи • (əkʼi)

ady-adv

ыкӏи • (əkʼi)

Кӏалэр кӏэхьы ыкӏи кӏуачӏэ

Kʼalɛr kʼɛḥə əkʼi kʷʼaĉʼɛ

Сэ сышхэт ыкӏи псы сешъот

Цӏыфхэр санэпсы ыкӏи пивэ ешъох


гьи

ыкӏи ыкӏи#Adyghe


псынкӏэу

head

псынкӏэу • (psənkʼɛwu)

ady-adv

псынкӏэу • (psənkʼɛwu)

Кӏалэр псынкӏэу кӏуагъэ

Фылымыр псынкӏэу къиухыгъ

Псынкӏэу ӏофыр зэшӏокӏыгъэ

Psənkʼɛwu ʼwofər zɛšʷʼokʼəğɛ


тыгъуасэ

head

тыгъуасэ • (təğʷasɛ)

ady-adv

тыгъуасэ • (təğʷasɛ)


ӏасэу

head

ӏасэу • (ʼasɛwu)

ady-adv

ӏасэу • (ʼasɛwu)


непэ

head

непэ • (nepɛ)

ady-adv

непэ • (nepɛ)

непэ ткӏот йуропа

непэ томэр къэкӏуагъ


жьэу

head

жьэу • (źɛwu)

ady-adv

жьэу • (źɛwu)

źɛwu (romanization)
жьэуэ (indefinite singular)
жьэуэхэ (indefinite plural)
жьэуэр (nominative singular)
жьэуэхэр (nominative plural)
жьэуэм (ergative singular)
жьэуэхэмэ (ergative plural)
жьэуэкӏэ (instrumental singular)
жьэуэкӏэ (instrumental singular)
жьэуэмɛkʼɛ) (instrumental singular)
жьэуэмɛmkʼɛ) (instrumental singular)
жьэуэхэкӏэ (instrumental plural)
жьэуэхэкӏэ (instrumental plural)
жьэуэхэмɛkʼɛ) (instrumental plural)
жьэуэхэмɛmkʼɛ) (instrumental plural)
жьэуыу (invertive singular)
жьэухыу (invertive plural)

ady-decl-noun-table

жьэуэ (źɛwɛ)

жьэуэхэ (źɛwɛxɛ)

жьэуэр (źɛwɛr)

жьэуэхэр (źɛwɛxɛr)

жьэуэм (źɛwɛm)

жьэуэхэмэ (źɛwɛxɛmɛ)

жьэуэ(м)кӏэ (źɛwɛ(m)kʼɛ)

жьэуэхэ(м)кӏэ (źɛwɛxɛ(m)kʼɛ)

жьэуыу (źɛwəwu)

жьэухыу (źɛwuxəwu)


джэущтэу

head

джэущтэу • (džɛwuśtɛwu)

ady-adv

джэущтэу • (džɛwuśtɛwu)

джэущтэу ушхэн фай

джэущтэу шӏэ

džɛwuśtɛwu šʼɛ

джэущтэу лӏым иныжъхэ ригъэджэжьгъэх

džɛwuśtɛwu lˢʼəm jinəẑxɛ riğɛdžɛźğɛx


гьэщту

head

гьэщту • (gʲɛśtu)

ady-adv

гьэщту • (gʲɛśtu)

джэущтэу джэущтэу#Adyghe

Alternative form of джэущтэу (džɛwuśtɛwu)


дэж

кӏалэм идэж кӏо

унэм идэж ӏухь

шъуидэж мыр къэсхьыт

садэжы ӏукӏ

кӏалэм идэж кӏо

шъуидэж мыр къэсхьыт

I will bring this to your place (plural).


ӏэзэ

head

ӏэзэ • (ʼɛzɛ)

Мафэкъэс ӏэзэ ушӏэрэ.

ӏэзымкӏэ тестым ухаукъэ.

You are mistaking with the same thing in the test.

Уатэ ӏэзымкӏэ пхъэм еу.

Ныор ӏэз унэм ис.

ӏэз тучаным чӏэплъэгъот мыехэр.

You will see in the same shop the apples.

Уибзэрэ сибзэрэ ӏэзэ.

Your language and my language are the same.

ӏэзэрары хым укӏуагъэми я есыпӏэм укӏуагъэми.

It's the same thing if you went to the sea or went to the pool.

ʼɛzɛrarə xəm wukʷʼağɛmi ja jesəpʼɛm wukʷʼağɛmi.

ӏэзэрары мэуи ушӏэн фае.

It's the same thing you need to do here.

Къапӏорэмрэ къасӏорэмрэ ӏэзыхэп.

It's not the same what you say and what I say.

ӏэзэп сэхьат уеджэнэрэ сэхьатитӏу уеджэнэрэ.

It's not the same to study one hour and to study two hours.

ʼɛzɛp sɛḥat wujedžɛnɛrɛ sɛḥatitʷʼu wujedžɛnɛrɛ.


нэущымыщкӏь

нэущымыщкӏь • (nɛwuśəməśkʲʼ)

ady-adv

нэущымыщкӏь • (nɛwuśəməśkʲʼ)

неущымыкӏ неущымыкӏ#Adyghe

Alternative form of неущымыкӏ (newuśəməkʼ)


къэкӏорэгъэ

head

къэкӏорэгъэ • (qɛkʷʼorɛğɛ)

ady-adv

къэкӏорэгъэ • (qɛkʷʼorɛğɛ)

къэкӏорэ гъэ
къэкӏорэ гъэ#Adyghe

Alternative form of къэкӏорэ гъэ (qɛkʷʼorɛ ğɛ)


къэкӏорэтхьэмафэ

head

къэкӏорэтхьэмафэ • (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛ)

ady-adv

къэкӏорэтхьэмафэ • (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛ)

qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛ (romanization)
къэкӏорэтхьэмафэ (indefinite singular)
къэкӏорэтхьэмафэхэ (indefinite plural)
къэкӏорэтхьэмафэр (nominative singular)
къэкӏорэтхьэмафэхэр (nominative plural)
къэкӏорэтхьэмафэм (ergative singular)
къэкӏорэтхьэмафэхэмэ (ergative plural)
къэкӏорэтхьэмафэкӏэ (instrumental singular)
къэкӏорэтхьэмафэкӏэ (instrumental singular)
къэкӏорэтхьэмафэмɛkʼɛ) (instrumental singular)
къэкӏорэтхьэмафэмɛmkʼɛ) (instrumental singular)
къэкӏорэтхьэмафэхэкӏэ (instrumental plural)
къэкӏорэтхьэмафэхэкӏэ (instrumental plural)
къэкӏорэтхьэмафэхэмɛkʼɛ) (instrumental plural)
къэкӏорэтхьэмафэхэмɛmkʼɛ) (instrumental plural)
къэкӏорэтхьэмафэу (invertive singular)
къэкӏорэтхьэмафэхыу (invertive plural)

ady-decl-noun-table

къэкӏорэтхьэмафэ (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛ)

къэкӏорэтхьэмафэхэ (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛxɛ)

къэкӏорэтхьэмафэр (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛr)

къэкӏорэтхьэмафэхэр (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛxɛr)

къэкӏорэтхьэмафэм (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛm)

къэкӏорэтхьэмафэхэмэ (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛxɛmɛ)

къэкӏорэтхьэмафэ(м)кӏэ (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛ(m)kʼɛ)

къэкӏорэтхьэмафэхэ(м)кӏэ (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛxɛ(m)kʼɛ)

къэкӏорэтхьэмафэу (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛwu)

къэкӏорэтхьэмафэхыу (qɛkʷʼorɛtḥɛmafɛxəwu)

къэкӏорэтхьэмафэм ткӏот йуропа

къэкӏорэтхьэмафэм пшӏы синыбжьыт

къэкӏорэтхьэмафэм томэр къэкӏот


ипэтхьэмафэ

head

ипэтхьэмафэ • (jipɛtḥɛmafɛ)

ady-adv

ипэтхьэмафэ • (jipɛtḥɛmafɛ)

jipɛtḥɛmafɛ (romanization)
ипэтхьэмафэ (indefinite singular)
ипэтхьэмафэхэ (indefinite plural)
ипэтхьэмафэр (nominative singular)
ипэтхьэмафэхэр (nominative plural)
ипэтхьэмафэм (ergative singular)
ипэтхьэмафэхэмэ (ergative plural)
ипэтхьэмафэкӏэ (instrumental singular)
ипэтхьэмафэкӏэ (instrumental singular)
ипэтхьэмафэмɛkʼɛ) (instrumental singular)
ипэтхьэмафэмɛmkʼɛ) (instrumental singular)
ипэтхьэмафэхэкӏэ (instrumental plural)
ипэтхьэмафэхэкӏэ (instrumental plural)
ипэтхьэмафэхэмɛkʼɛ) (instrumental plural)
ипэтхьэмафэхэмɛmkʼɛ) (instrumental plural)
ипэтхьэмафэу (invertive singular)
ипэтхьэмафэхыу (invertive plural)

ady-decl-noun-table

ипэтхьэмафэ (jipɛtḥɛmafɛ)

ипэтхьэмафэхэ (jipɛtḥɛmafɛxɛ)

ипэтхьэмафэр (jipɛtḥɛmafɛr)

ипэтхьэмафэхэр (jipɛtḥɛmafɛxɛr)

ипэтхьэмафэм (jipɛtḥɛmafɛm)

ипэтхьэмафэхэмэ (jipɛtḥɛmafɛxɛmɛ)

ипэтхьэмафэ(м)кӏэ (jipɛtḥɛmafɛ(m)kʼɛ)

ипэтхьэмафэхэ(м)кӏэ (jipɛtḥɛmafɛxɛ(m)kʼɛ)

ипэтхьэмафэу (jipɛtḥɛmafɛwu)

ипэтхьэмафэхыу (jipɛtḥɛmafɛxəwu)

ипэтхьэмафэм ткӏуагъ йуропа

ипэтхьэмафэм пшӏы синыбжьэгъ

ипэтхьэмафэм томэр къэкӏуагъ


арми

From ар (ar, “that”) + -ми (-mi, “even if suffix”); hence literally “even if that”.

compound

Арми лӏым ышӏагъэр, хьапсым чӏагъэтӏысхьэн фэягъэп

Even if that what the man did, they shouldn't have put him in jail.

Armi lˢʼəm əšʼağɛr, ḥapsəm ĉʼağɛtʼəsḥɛn fɛjağɛp

Арми пӏорэр, шъофым тыхэгъахь

Even if that what you say, let us enter the field.


ибэдалэу

head

ибэдалэу • (jibɛdalɛwu)

ady-adv

ибэдалэу • (jibɛdalɛwu)

кӏалэр ибэдалэу къащагъ

кӏалэр макӏо пшъашъэм ибэдалэу

ущ ибэдалэу мыепсы къэхь

мыехэмэ ябэдалэу, бэнанэхэр къэтэгъэхь

Instead of the apples, let us bring bananas.


фэд

кӏалэр къэсфэд

синэмэ яфэд

а фэдэу зымышӏ

cэфэд


изакъу

head

изакъу • (jizaqʷu)

Кӏалэм изакъу

Кӏалэм изакъоу къащ

Кӏалэхэмэ язакъу

Кӏалэм изакъоу иунэ мэкӏожьэгъ

Уизакъоу къэбэкӏохьы

Уизакъуа унэм исэ?


сыд фэдиз

сыд фэдиз • (səd fɛdiz)

ady-adv

сыд фэдиз • (səd fɛdiz)

Сыд фэдиз хъугъа мыщ шъузыщыӏэр?

Səd fɛdiz ꭓʷuğa məś šʷuzəśəʼɛr?

Сыд фэдизрэ мыщ шъущыӏэщт?

Səd fɛdizrɛ məś šʷuśəʼɛśt?

Сыд фэдиз мыщ тафэрэ?


хъусӏысый

head

хъусӏысый • (ꭓʷusʼəsəj)

ady-adv

хъусӏысый • (ꭓʷusʼəsəj)

хъусӏысыиу кӏалэр еуагъ


тхьапш

head

тхьапш • (tḥapš)

ady-adv

тхьапш • (tḥapš)

Сыхьатыр тхьапш хъугъэ, къысаӏоба?

Can you tell me what the time is, alright?

Тхьапш мыщ иуасэ?

Тхьапш шыхэу уиӏэ?

Тхьапш сыхьатыр?


штэ

шъыда шъыда#Adyghe


фэдиз

head

фэдиз • (fɛdiz)

ady-adv

фэдиз • (fɛdiz)

Сыд фэдиз хъугъа мыщ шъузыщыӏэр?

Сыд фэдизрэ мыщ шъущыӏэщт?

Сыд фэдиз мыщ тафэрэ?

А фэдизыу

Тэ фэдиз мыщ тафэрэ?

А фэдизыу дахэ пшъашъэр?

Къэсхьыгъэр мыщ фэдизэп

Qɛsḥəğɛr məś fɛdizɛp


тыдэ

head

тыдэ • (tədɛ)

ady-adv

тыдэ • (tədɛ)

тыдэ макӏо кӏалэр?

тыдэ такӏо?

тыдэ шыӏэх мыехэр

tədɛ šəʼɛx məjexɛr

тыдэ усхьыт


шыдгъо

head

шыдгъо • (šədğʷo)

ady-adv

шыдгъо • (šədğʷo)

шъыдгъо шъыдгъо#Adyghe


сыд джыри

head

сыд джыри • (səd džəri)

ady-adv

сыд джыри • (səd džəri)

Сыд джыри тищыкӏагъэр?


ышъхьагъ

head

ышъхьагъ • (əŝḥağ)

ady-adv

ышъхьагъ • (əŝḥağ)


ычӏэгъ

head

ычӏэгъ • (əĉʼɛğ)

ady-adv

ычӏэгъ • (əĉʼɛğ)


фае

Сыкӏон фай

Сэ хьакӏэщыпкӏэр стын фае

О ӏофыбэ пшӏэн фае


нахьышӏу

head

нахьышӏу • (naḥəšʷʼu)

нахьышӏу тӏэкӏу ушхымэ

naḥəšʷʼu tʼɛkʷʼu wušxəmɛ

нахьышӏу тызэдакӏомэ

naḥəšʷʼu təzɛdakʷʼomɛ

Метромкӏэ укӏомэ нахьышӏу — It is best if you take the underground / subwayю


нахьыбэрэм

нахьыбэрэм • (naḥəbɛrɛm)

нахьыбэрэм синанэжъ иунэ сэкӏо

нахьыбэрэм мые сэшхы


нахьыбэрэ

нахьыбэрэ • (naḥəbɛrɛ)

нахьыбэрэ синанэжъ иунэ сыкӏон фак

I need to go to my grandmother's house more often.

нахьыбэрэ мые сышхын фае


тӏэкӏугъашӏэм

тӏэкӏугъашӏэм • (tʼɛkʷʼuğašʼɛm)

ady-adv

тӏэкӏугъашӏэм • (tʼɛkʷʼuğašʼɛm)

тӏэкӏугъашӏэмэ сышхэт

tʼɛkʷʼuğašʼɛmɛ səšxɛt

тӏэкӏугъашӏэмэ филмэр къиулэт

тӏэкӏугъашӏэм

tʼɛkʷʼuğašʼɛm

тӏэкӏушӏэмэ

tʼɛkʷʼušʼɛmɛ


хьаумэ

head

хьаумэ • (ḥawumɛ)

О электричества хьаумэ гьаза узэрыпщэрыхьэрэр?

Do you cook on an electric or a gas stove?

Wo ɛlektričestva ḥawumɛ gʲaza wuzɛrəpśɛrəḥɛrɛr?


тӏэкӏу

тӏэкӏу • (tʼɛkʷʼu)

ady-adv

тӏэкӏу • (tʼɛkʷʼu)

Кӏалэм шхын тӏэкӏу ышхыгъэ

Kʼalɛm šxən tʼɛkʷʼu əšxəğɛ

Кӏалэм тӏэкӏу тхылъэу иӏэ

Шъоущыгъу тӏэкӏу къыхалъхь и шае


етӏанэ

head

етӏанэ • (jetʼanɛ)

ady-adv

етӏанэ • (jetʼanɛ)

Шхи етӏанэ еджапӏэм кӏо

Етӏанэ джабгъумкӏэ жъугъази метришъэ шъукӏу

Jetʼanɛ džabğʷumkʼɛ žʷuğazi metriŝɛ šʷukʷʼu


джыри

head

джыри • (džəri)

ady-adv

джыри • (džəri)

джыри ощхыр къыублагъ

ар джыри къэгужъуагъ

джыри тхылъитӏу ыштагъ


тӏэкӏушӏэмэ

head

тӏэкӏушӏэмэ • (tʼɛkʷʼušʼɛmɛ)

ady-adv

тӏэкӏушӏэмэ • (tʼɛkʷʼušʼɛmɛ)

тӏэкӏугъашӏэм тӏэкӏугъашӏэм#Adyghe

Alternative form of тӏэкӏугъашӏэм (tʼɛkʷʼuğašʼɛm)

тӏэкӏугъашӏэм

tʼɛkʷʼuğašʼɛm

тӏэкӏугъашӏэм

tʼɛkʷʼuğašʼɛm


занкӏэу

head

занкӏэу • (zankʼɛwu)

ady-adv

занкӏэу • (zankʼɛwu)

Занкӏэу кӏо

Кӏалэр занкӏэу еджагъэ


дэхьэ

head

дэхьэ • (dɛḥɛ)

ady-adv

дэхьэ • (dɛḥɛ)

Сигу дэхьэ къео

Дэхьэ еджапӏэм укӏуагъэба?

Дэхьэ сышхырэ сыухыгъэп

I still haven't finished what I am eating.

Dɛḥɛ səšxərɛ səwuxəğɛp

Дэхьэ седжагъэп

Dɛḥɛ sedžağɛp

Дэхьэ еу пхъэм

Дэхьэ кӏо


дэхьэзэ

head

дэхьэзэ • (dɛḥɛzɛ)

ady-adv

дэхьэзэ • (dɛḥɛzɛ)

Сигу дэхьэзэ къео

Дэхьэзэ еджапӏэм укӏуагъэба?

Дэхьэзэ седжагъэп

Dɛḥɛzɛ sedžağɛp

Дэхьэзэ кӏо

Дэхьэзэ еу пхъэм


джыдэдэм

head

джыдэдэм • (džədɛdɛm)

ady-adv

джыдэдэм • (džədɛdɛm)

Сигу джыдэдэм къео

Джыдэдэм еджапӏэм укӏуагъэба?

Джыдэдэм седжагъэп

Джыдэдэм кӏо

Džədɛdɛm kʷʼo

Джыдэдэм еу пхъэм


джы

Сигу джы къео

джы еджапӏэм укӏуагъэба?

джы седжагъэп

джы кӏо

джы еу пхъэм


хэти

head

хэти • (xɛti)

ady-adv

хэти • (xɛti)

Хэти мэу къэблакӏы

Хэти мыер зишхыгъэр мэу къэрэкӏу

Хэти мыер къерэшт

Хэти зыфае еӏоба

Хэтими хъущт


тэдэгьи

head

тэдэгьи • (tɛdɛgʲi)

Мыехэр тэдэгьи ӏутых

Тэдэгьи скӏуагъми усэгупсэ

Тэдэгьи сышъогъ

Tɛdɛgʲi səšʷoğ

Мазым тэдэгьи чъыг шыплъэгъу

you will see tree everywhere in the forest.

Mazəm tɛdɛgʲi ĉəɣ šəplˢɛğʷu


зышӏоу

зышӏоу • (zəšʷʼowu)

ady-adv

зышӏоу • (zəšʷʼowu)

Шхынэр зышӏоу ашӏу

Мэзыр зышӏоу мэзах

Кӏалэр зышӏоу кӏуачӏэ

Kʼalɛr zəšʷʼowu kʷʼaĉʼɛ

Анэр зышӏоу цыкӏу


тэкӏу

head

тэкӏу • (tɛkʷʼu)

ady-adv

тэкӏу • (tɛkʷʼu)

тӏэкӏу тӏэкӏу#Adyghe


тэкӏурэ

head

тэкӏурэ • (tɛkʷʼurɛ)

ady-adv

тэкӏурэ • (tɛkʷʼurɛ)

Came from тэкӏу (tɛkʷʼu, “few”) + -рэ (-rɛ, “adverbial suffix”).

suffix

Кӏалэр тэкӏурэ сиунэ къакӏо

The boy is coming to my house few times.

Тэкӏурэ тхылъхэмэ саджэ


тэкӏу гъашӏэмэ

head

тэкӏу гъашӏэмэ • (tɛkʷʼu ğašʼɛmɛ)

ady-adv

тэкӏу гъашӏэмэ • (tɛkʷʼu ğašʼɛmɛ)

From тэкӏу (tɛkʷʼu, “few”) + гъашӏэ (ğašʼɛ, “life”).

compound

Тэкӏу гъашӏэмэ кӏалэр сиунэ къэкӏот

Тэкӏу гъашӏэмэ тышхэт, укъэдэшхэрагъуа?

We gonna eat soon, do you want to eat with us?


нахь

head

нахь • (naḥ)

ady-adv

нахь • (naḥ)

Апхъщэ нахь бэу уиӏ

Нахь бэрэ сэкӏо

Уснахь дах

Кӏалэр кӏуагъэп, чъагъэ нахь

The boy didn't go though, rather he ran.

Тэщтэу пшъашъэр дахэ?, ӏае нахь

How (exactly) is the girl beautiful? She is rather ugly.

Экзамыныр къин оӏуа?, сэркӏэ къэсшӏоӏэшӏэхыгъэ нахь

Do you see the exam was hard? It was rather easy for me.

Ɛkzamənər qin woʼwa?, sɛrkʼɛ qɛsšʷʼoʼɛšʼɛxəğɛ naḥ


нэхьышӏу

head

нэхьышӏу • (nɛḥəšʷʼu)

ady-adv

нэхьышӏу • (nɛḥəšʷʼu)

From нэхь (nɛḥ, “more”) + шӏу (šʷʼu, “well”); hence literally “more well”.

Нэхьшӏуа?

Мэжъгъум тестэр нэхьшӏу ушӏыгъа?

Mɛẑğʷum testɛr nɛḥšʷʼu wušʼəğa?

Тгъуасэ сэсмэджэгъагъ, непэ нэхьышӏу

Yesterday I was sick, today it's better.

Tğʷasɛ sɛsmɛdžɛğağ, nepɛ nɛḥəšʷʼu


мыщгъум

head

мыщгъум • (məśğʷum)

ady-adv

мыщгъум • (məśğʷum)

Мыщгъум тестэр нэхьшӏу ушӏыгъа?

Məśğʷum testɛr nɛḥšʷʼu wušʼəğa?

Мыщгъум уиунэ тыгъакӏу


джэщгъум

head

джэщгъум • (džɛśğʷum)

ady-adv

джэщгъум • (džɛśğʷum)

Джэщгъум укъысэджэшъутэгъ

Džɛśğʷum wuqəsɛdžɛšʷutɛğ

Сиянэ дэкӏымэ, джэщгъум тиунэ къакӏу

When my mother leaves, then come to our house.


яужым

head

яужым • (jawužəm)

ady-adv

яужым • (jawužəm)

аужым аужым#Adyghe


джарэу

head

джарэу • (džarɛwu)

ady-adv

джарэу • (džarɛwu)


джау

head

джау • (džawu)

ady-adv

джау • (džawu)


джаузэ

head

джаузэ • (džawuzɛ)

ady-adv

джаузэ • (džawuzɛ)


джаущтэу

head

джаущтэу • (džawuśtɛwu)

ady-adv

джаущтэу • (džawuśtɛwu)


джащыгъум

head

джащыгъум • (džaśəğʷum)

ady-adv

джащыгъум • (džaśəğʷum)

[d͡ʒaːɕəʁʷəm]

джащгъум джащгъум#Adyghe


джырэблагъ

head

джырэблагъ • (džərɛblağ)

ady-adv

джырэблагъ • (džərɛblağ)


джырэкӏэ

head

джырэкӏэ • (džərɛkʼɛ)

ady-adv

джырэкӏэ • (džərɛkʼɛ)


языфагу

head

языфагу • (jazəfagʷu)

ady-adv

языфагу • (jazəfagʷu)

азыфагу азыфагу#Adyghe


хьазыр

head

хьазыр • (ḥazər)

ady-adv

хьазыр • (ḥazər)

From Turkish hazır (“ready”) ,from Persian حاضر (hâzer, “ready”), from Arabic حَاضِر (ḥāḍir).


амэрмэ

head

амэрмэ • (amɛrmɛ)

амырмэ амырмэ#Adyghe


амырми

амырми • (amərmi)

From а "that" + -мы- "negative (not)" + -ми "even suffix". Literally means “even if not”.

Уиунэ тигъэс, амэрми тыздэкӏон шыӏэп

Let us stay in your house, even if not there is nowhere we can go..

Некӏо фылымыр тыублэщт, амэрми кӏалэр еплъынэу фэещтэп

Let's start the film, the boy won't want to watch it either way..

Nekʷʼo fələmər təwublɛśt, amɛrmi kʼalɛr jeplˢənɛwu fɛjeśtɛp

even if not (can be used like either way)


амру

Уиунэ тигъэс амру удэкӏрагъуа?

Let us stay in your house or rather do you want to go out?

Сыд ушхытэ? наша амру мыя?

What you gonna eat? watermelon or rather apple?


фэдэкъабз

фэдэкъабз • (fɛdɛqabz)

Томым уфэдэкъабзэу укъэлъагъо

Мы уатэм фэдэкъабзэ сиӏ

Хым укӏонымрэ есыпӏэм укӏонымрэ зэфэдэкъабзэх

Going to the sea and going to the pool are just like each other.

Xəm wukʷʼonəmrɛ jesəpʼɛm wukʷʼonəmrɛ zɛfɛdɛqabzɛx

Уикӏалэрэ сэ сикӏалэрэ зэфэдэкъабзэхэба?

Your son and my son are identical right?

Wujikʼalɛrɛ sɛ sikʼalɛrɛ zɛfɛdɛqabzɛxɛba?

Докторым сыкӏомэ тгъуасэ фэдэкъабз къысиӏотэр

If I go to the doctor, he will say to me the exactly same thing he said yesterday.

Doktorəm səkʷʼomɛ tğʷasɛ fɛdɛqabz qəsiʼwotɛr


япэрэу

япэрэу • (japɛrɛwu)

ady-adv

япэрэу • (japɛrɛwu)

апэрэу апэрэу#Adyghe


шыдфэдиз

head

шыдфэдиз • (šədfɛdiz)

ady-adv

шыдфэдиз • (šədfɛdiz)


неущы

head

неущы • (newuśə)

ady-adv

неущы • (newuśə)

Неущы ткӏот йуропа

Неущы пшӏы синыбжьыт


арымэ

head

арымэ • (arəmɛ)

армэ армэ#Adyghe


лӏыгъэкӏэ

лӏыгъэкӏэ • (lˢʼəğɛkʼɛ)

ady-adv

лӏыгъэкӏэ • (lˢʼəğɛkʼɛ)

[ɬʼəʁat͡ʃʼa]

Кӏалэм лӏыгъэкӏэ къештэ анэ инэр

The boy barely holds up the large table.

Кӏалэм лӏыгъэкӏэ мыжъор мэу къихьэгъ

The boy with great difficulty brought the stone.

Kʼalɛm lˢʼəğɛkʼɛ məžʷor mɛwu qiḥɛğ

Лӏыгъэкӏэ уӏузгъэкӏыну уфая?

Do you want me to make you go away by force?


арти

Кӏалэм ылъакъо зэпикӏэгъ, арти иунэ тхьэмафэ илъэгъ

The boy broke his leg, thus he was lying down in his home for a week.

Kʼalɛm əlˢaqʷo zɛpikʼɛğ, arti jiwunɛ tḥɛmafɛ jilˢɛğ

Джыхашъо цӏашъутэ, арти шъумычъ

The floor is slip, so don't run (said to plural)

thus, as a result, so, and that's why, and because of that


ехъурэ

head

ехъурэ • (jeꭓʷurɛ)

ady-adv

ехъурэ • (jeꭓʷurɛ)

Кӏалэм пцӏы ехъурэ къипчӏырэп

The boy doesn't say anything except lies.

Бэнанэ ехъурэ ушхырэба?

А кӏалэм ехъурэм укъеджэшъутыгъэба?

Couldn't you call anybody else then this boy?

Ащ ехъурэ кӏалэм ишӏэрэп

Футбалым ехъурэ сеплъырэп

Ащ ехъурэгорэ тэгъашӏ

Aś jeꭓʷurɛgʷorɛ tɛğašʼ

Кӏалэм ихьэ закъо ехъурэ римыгъусэу ежьагъ

The boy went off without anyone accompanying him expect his dog.

Kʼalɛm jiḥɛ zaqʷo jeꭓʷurɛ riməğʷusɛwu jeźağ

anything else than, something additional than


загъорэ

head

загъорэ • (zağʷorɛ)

Загъорэ ныбэузым сегъэгумэкӏы

Загъорэ есыпӏэм сэкӏо

Загъорэ тэсэгъафэ загъорэ тэсыгъафэрэп


зи

Кӏалэм зи ымыӏоу макӏоу ригъэкъогъ

The boy without saying nothing continued to go.

Зи еджапӏэм къэкӏуагъэп


маӏьэ

маӏьэ • (maʲʼɛ)

ady-adv

маӏьэ • (maʲʼɛ)


сыда

head

сыда • (səda)

ady-adv

сыда • (səda)

Сыда укъэкӏуагъэ?

Сыда плъыжьы шъор уикӏас?


зыцый

head

зыцый • (zəcəj)

ady-adv

зыцый • (zəcəj)

зыци зыци#Adyghe


зыци

head

зыци • (zəci)

ady-adv

зыци • (zəci)

Кӏалэм зыцый ымыӏоу макӏоу ригъэкъогъ


хьаӏ

head

хьаӏ • (ḥaʼ)

ady-adv

хьаӏ • (ḥaʼ)


иуж

Фылымым иуж тыдэкӏыщт

Кӏалэм иужы ит пшъашъэр


зэгу

head

зэгу • (zɛgʷu)

ady-adv

зэгу • (zɛgʷu)

From зэ /za/ "wait" + suffix -гу "for now".

Зэгу къэспаплъ


зэпыдагъэу

head

зэпыдагъэу • (zɛpədağɛwu)

ady-adv

зэпыдагъэу • (zɛpədağɛwu)

Кӏалэр адыгэбзэ зэпыдагъэу мэгущаӏэ

The boy barely speaks the Adyghe language.

Зэпыдагъэу угьэгу


зыб

Кӏалэр къэсынэс зыб ригъэхьыра

Зыб унэм иуасэ


нахьиу

head

нахьиу • (naḥiwu)

ady-adv

нахьиу • (naḥiwu)

Мащинэр нахьиу угъэсэкъатыт


сыдэу

head

сыдэу • (sədɛwu)

Сыдэу дахэ мы дунаир


етӏуанэ

етӏуанэ • (jetʷʼanɛ)

ady-adv

етӏуанэ • (jetʷʼanɛ)

етӏанэ етӏанэ#Adyghe


пэтырэ

head

пэтырэ • (pɛtərɛ)

ady-adv

пэтырэ • (pɛtərɛ)

Кӏалэ мэкӏо пэтырэ илъэгъогъ иныбджэгъухэр

While the boy was going, he saw his friends.

Kʼalɛ mɛkʷʼo pɛtərɛ jilˢɛğʷoğ jinəbdžɛğʷuxɛr

Лӏым хьантхъупсы ешъо пэтырэу хилъэгъуагъ бадзэ

While the man was drinking soup, he saw a fly in it.

Lˢʼəm ḥantꭓʷupsə ješʷo pɛtərɛwu xilˢɛğʷağ badzɛ

Чэщым учъэ пэтырэу чъыӏэ къупхэхьэни усмэджэщт

While you are running at night, you will get a cold and will become sick.

Čɛśəm wuĉɛ pɛtərɛwu ĉəʼɛ qʷupxɛḥɛni wusmɛdžɛśt

Унэм сзэкъикӏы пэтырэу къещхэу къиблагъ

While I was getting out the house, its started raining.


сэмэркъэу

head

сэмэркъэу • (sɛmɛrqɛwu)

ady-adv

сэмэркъэу • (sɛmɛrqɛwu)

Кӏалэм сэмэркъэоу мэутэшъуагъэм фэдэу зишӏэгъ

The boy made himself look like a drink jokingly.

Kʼalɛm sɛmɛrqɛwou mɛwutɛšʷağɛm fɛdɛwu zišʼɛğ

Сэмэркъэу ушӏэрэба

Сэмэркъэукӏэ усэзэуагъэнахь шъыпкъэоп


пакӏо

head

пакӏо • (pakʷʼo)

ady-adv

пакӏо • (pakʷʼo)

Еджапӏэм сщеджэ пакӏо, тхылъмэ саджэжьгъэп.

Since the time I studied at school, I didn't read the books.

Jedžapʼɛm sśedžɛ pakʷʼo, txəlˢmɛ sadžɛźğɛp.


зэкӏэ

head

зэкӏэ • (zɛkʼɛ)

Адыгэ зэкӏа къэкӏуагъэр?

The people that came were all Circassians?.

Adəɣɛ zɛkʼa qɛkʷʼağɛr?

дыджы зэкӏ кӏалэм къыхьыгъэр

All the things the boy brought are bitter.

dədžə zɛkʼ kʼalɛm qəḥəğɛr


ӏэгьы

ӏэгьы • (ʼɛgʲə)

ady-adv

ӏэгьы • (ʼɛgʲə)

ӏэгьы мэхъу

ӏэгьы ишӏагъ ащ

ʼɛgʲə jišʼağ aś

Кӏалэм ӏэгьи еӏо


язырэ

head

язырэ • (jazərɛ)

ady-adv

язырэ • (jazərɛ)

Мые язырэ горэ къыхэх


ащ шъхьэкӏьэ

head

ащ шъхьэкӏьэ • (aś ŝḥɛkʲʼɛ)

ady-adv

ащ шъхьэкӏьэ • (aś ŝḥɛkʲʼɛ)

[aːɕ ʂħakʲʼa]

шъхьакӏэ шъхьакӏэ#Adyghe


фэшӏ

head

фэшӏ • (fɛšʼ)

ady-adv

фэшӏ • (fɛšʼ)

Сиянэ фэшӏ тучанэм сызфакӏорэ

It is for my mother I am going to the shop.

Кӏалэм фэшӏ пшъашъэр зыфэгъырэр

It is because of the boy that the girl is crying.

Kʼalɛm fɛšʼ pŝaŝɛr zəfɛğərɛr


фэшӏыкӏэ

head

фэшӏыкӏэ • (fɛšʼəkʼɛ)

ady-adv

фэшӏыкӏэ • (fɛšʼəkʼɛ)

[faʃʼət͡ʃʼa]

фэшӏкӏэ фэшӏкӏэ#Adyghe


хьа

Хьа укъэкӏуагъэ?

Хьа плъыжьы шъор уикӏас?

Хьа сыд шыӏа?

Ḥa səd šəʼa?


изэу

Къаом псы изэу ыгъахъу


фэшъуашэу

head

фэшъуашэу • (fɛšʷašɛwu)

ady-adv

фэшъуашэу • (fɛšʷašɛwu)

Къинэу мэлажьэрэм фэшъуашэу ахъщэ къыратыщт

One that works hard will get money appropriately

Qinɛwu mɛlaźɛrɛm fɛšʷašɛwu aꭓśɛ qəratəśt

Кӏалэр фэшъуашэу къеожьыгъэх

They hit the boy accordingly as he deserves.

Уасэу утырэм фэшъуашэу къэпщэфырэр дэгъущт

The thing you buy will be good accordingly on the price you pay.

Wasɛwu wutərɛm fɛšʷašɛwu qɛpśɛfərɛr dɛğʷuśt

appropriately/accordingly as one deserves; deservingly

Пый дзэр зэрэзакӏорэм фэшъуашэу шъори шъухъый

You (pl.) move accordingly to how the enemy army behaves.


иджы

head

иджы • (jidžə)

ady-adv

иджы • (jidžə)


тыгъуасэнахьыпэ

head

тыгъуасэнахьыпэ • (təğʷasɛnaḥəpɛ)

ady-adv

тыгъуасэнахьыпэ • (təğʷasɛnaḥəpɛ)

тыгъоснахьыпэ тыгъоснахьыпэ#Adyghe

тыгъоснахьыпэ

təğʷosnaḥəpɛ


щызэу

head

щызэу • (śəzɛwu)

ady-adj

щызэу • (śəzɛwu)


шъыда

head

шъыда • (ŝəda)

ady-adv

шъыда • (ŝəda)

сыда сыда#Adyghe


щтэ

шъыда шъыда#Adyghe


шъыдгъо

head

шъыдгъо • (ŝədğʷo)

ady-adv

шъыдгъо • (ŝədğʷo)

сыдигъо сыдигъо#Adyghe


шъыдигъо

head

шъыдигъо • (ŝədiğʷo)

ady-adv

шъыдигъо • (ŝədiğʷo)

сыдигъо сыдигъо#Adyghe


сыдигъо

head

сыдигъо • (sədiğʷo)

ady-adv

сыдигъо • (sədiğʷo)

сыдигъо къэсыщт кӏалэр?


шъыдэу

head

шъыдэу • (ŝədɛwu)

ady-adv

шъыдэу • (ŝədɛwu)

сыдэу сыдэу#Adyghe


модэ

head

модэ • (modɛ)

Модэ тыжъугъакӏу

Модэ плъэгъугъа ящэрэр?


шъыпкъэмкӏэ

шъыпкъэмкӏэ • (ŝəpqɛmkʼɛ)

шъыпкъэмкӏэ, фылым кӏэр афэдизэу дэгъоп къысаӏуагъ

Actually, I was told that the new movie is not that good.

ŝəpqɛmkʼɛ, fələm kʼɛr afɛdizɛwu dɛğʷop qəsaʼwağ

шъыпкъэмкӏэ, тиджагъа тимыджагъа, экзамыным тыблэкӏыщтыпи тыблэкӏыщтэп

In truth, either we study or not, we won't pass the exam.

ŝəpqɛmkʼɛ, tidžağa timədžağa, ɛkzamənəm təblɛkʼəśtəpi təblɛkʼəśtɛp


шъхьакӏэ

шъхьакӏэ • (ŝḥakʼɛ)

Сыкӏомэ сшӏоигъу шъхьакӏэ, ӏофым сыхэкӏын слъэкӏырэп

I want to go, however I can't leave work.

Səkʷʼomɛ sšʷʼojiğʷu ŝḥakʼɛ, ʼwofəm səxɛkʼən slˢɛkʼərɛp

Хьакӏэр ежьэжьын ыӏуи шъхьакӏэм, бысымым ригъэжьэжьыгъэп

I guest tried to run away, however the host didn't allow him.

Ḥakʼɛr jeźɛźən əʼwuji ŝḥakʼɛm, bəsəməm riğɛźɛźəğɛp


шъыпкъэу

шъыпкъэу • (ŝəpqɛwu)

ady-adv

шъыпкъэу • (ŝəpqɛwu)

Кӏалэр шъыпкъэу къэсдэгущыӏагъ

Шъыпкъэу къэсдэгущыӏ

Ŝəpqɛwu qɛsdɛgʷuśəʼ

Уишъыпкъэу лаж


пстэури

head

пстэури • (pstɛwuri)

ady-adv

пстэури • (pstɛwuri)


псэори

head

псэори • (psɛwori)

ady-adv

псэори • (psɛwori)


мыдэ

head

мыдэ • (mədɛ)

Мыдэ къакӏу


къэкӏорэ гъэ

къэкӏорэ гъэ • (qɛkʷʼorɛ ğɛ)

ady-adv

къэкӏорэ гъэ • (qɛkʷʼorɛ ğɛ)

къэкӏорэ гъэм ткӏот йуропа

къэкӏорэ гъэм пшӏы синыбжьыт

qɛkʷʼorɛ ğɛm pšʼə sinəbźət

къэкӏорэ гъэм томэр къэкӏот


тэщгъум

head

тэщгъум • (tɛśğʷum)

ady-adv

тэщгъум • (tɛśğʷum)

Тэщгъум тыдэкӏыщт?

Tɛśğʷum tədɛkʼəśt?


мыгъэ

head

мыгъэ • (məğɛ)

ady-adv

мыгъэ • (məğɛ)


умыармэ

head

умыармэ • (wuməarmɛ)

From у "generic you" + -мы- "negative (not)" + армэ "if it's that". Literally means “if it is not that”.

Нахь псынкӏэу тыгъачъ, умыармэ тучанэ ригъэсэжьыщт тынэмысыгъэу

Let us run faster, if not we will reach the shop when it's closed.

Naḥ psənkʼɛwu təğaĉ, wuməarmɛ tučanɛ riğɛsɛźəśt tənɛməsəğɛwu


армэ

армэ • (armɛ)

From ар (ar, “that”) + -мэ (-mɛ, “if suffix”); hence literally “if that”.

compound

Армэ лӏым ышӏагъэр, хьапсым чӏагъэтӏысхьэн фай

If that what the man did, they need to put him in jail.

Armɛ lˢʼəm əšʼağɛr, ḥapsəm ĉʼağɛtʼəsḥɛn faj

Армэ пӏорэр, шъофым къещхыщти тыхэшъущтэп

If that what you say, we can't enter the field duo to the rail.

Armɛ pʷʼorɛr, šʷofəm qeśxəśti təxɛšʷuśtɛp


амэрми

head

амэрми • (amɛrmi)

From а "that" + -мы "if suffix" + -ми "even suffix".

амырми амырми#Adyghe


амырмэ

амырмэ • (amərmɛ)

From а "that" + -мы- "negative (not)" + -мэ "if suffix". Literally means “if not”.

Нахь псынкӏэу тыгъачъ, амэрмэ тучанэ къыфишъыжьыгъэу тынэсыщт

Let us run faster, if not we will reach the shop when it's closed already.

Naḥ psənkʼɛwu təğaĉ, amɛrmɛ tučanɛ qəfiŝəźəğɛwu tənɛsəśt

Едж дэгъоу, амэрмэ тестыр къыпфэшӏыщтэп

Study good, if not you will not be capable of doing the test.

Jedž dɛğʷowu, amɛrmɛ testər qəpfɛšʼəśtɛp


а нахь

а нахь • (a naḥ)

ady-adv

а нахь • (a naḥ)

From а (a, “that”) + нахь (naḥ, “more”), literally “more than that”.

af

Мы пшъашъэм а нахь дахэ щыӏа?

Is there a girl more beautiful than her?

Кӏалэр кӏуагъэп, а нахь чъагъэ


ар нахьыеу

head

ар нахьыеу • (ar naḥəjewu)

ady-adv

ар нахьыеу • (ar naḥəjewu)

From ар "that/him/her/it" + нахьыеу "more likely".

Кӏалэр кӏуагъэп, ар нахьыеу чъагъэ


арыми

head

арыми • (arəmi)

арми арми#Adyghe


иджыри

иджыри • (jidžəri)

ady-adv

иджыри • (jidžəri)


ныӏэп

head

ныӏэп • (nəʼɛp)

Зы маф ныӏэп сызеджагъэр

Зы чъыгы исыпкӏыгъэ ныӏэп

Zə ĉəɣə jisəpkʼəğɛ nəʼɛp

Оры ныӏэп ащ цыхьэ зыфишӏырэр

Worə nəʼɛp aś cəḥɛ zəfišʼərɛr

Зы илъэс ныӏэп тешӏагъэр


ныӏэ

ныӏэ • (nəʼɛ)

ныӏэп ныӏэп#Adyghe


шӏэхэу

шӏэхэу • (šʼɛxɛwu)

ady-adv

шӏэхэу • (šʼɛxɛwu)

Шӏэхэу ӏофыр зэшӏокӏыгъэ

Šʼɛxɛwu ʼwofər zɛšʷʼokʼəğɛ

Шӏэхэу кӏуагъэ

Šʼɛxɛwu kʷʼağɛ

Ащ иӏоф шӏэхэу зэшӏокӏынкӏэ гугъэн фае, ау шӏэхэу зэшӏокӏыщтэп

He hope for his job to be solved quickly, but it won't be solved quickly.

Aś jiʼwof šʼɛxɛwu zɛšʷʼokʼənkʼɛ gʷuğɛn faje, awu šʼɛxɛwu zɛšʷʼokʼəśtɛp


мыкӏэ

head

мыкӏэ • (məkʼɛ)

Ар зыдэщыӏэр мыкӏэ нахь акӏэп

Ar zədɛśəʼɛr məkʼɛ naḥ akʼɛp

Мыкӏэ мамыр, зи уаий щыӏэп

It is peaceful here, there is no bad weathers.


зэгьэм

зэгьэм • (zɛgʲɛm)

ady-adv

зэгьэм • (zɛgʲɛm)

зэгьэм кӏо

зэгьэм еу пхъэм


фэдэ къэгъэчъыгъэу

head

фэдэ къэгъэчъыгъэу • (fɛdɛ qɛğɛĉəğɛwu)

ady-adv

фэдэ къэгъэчъыгъэу • (fɛdɛ qɛğɛĉəğɛwu)

Сишы мощ фэдэ къэгъэчъыгъэу макӏо

Sišə moś fɛdɛ qɛğɛĉəğɛwu makʷʼo


нао

ӏелэм шхын нао ышхыгъэ


ошӏэ дэмышӏэу

head

ошӏэ дэмышӏэу • (wošʼɛ dɛməšʼɛwu)

ady-adv

ошӏэ дэмышӏэу • (wošʼɛ dɛməšʼɛwu)

Кӏалэр ошӏэ-дэмышӏэу унэм къихьагъ


ошӏэдэмышӏэу

head

ошӏэдэмышӏэу • (wošʼɛdɛməšʼɛwu)

ady-adv

ошӏэдэмышӏэу • (wošʼɛdɛməšʼɛwu)

ошӏэ дэмышӏэу
ошӏэ дэмышӏэу#Adyghe

Alternative form of ошӏэ дэмышӏэу (wošʼɛ dɛməšʼɛwu)

ошӏэ дэмышӏэу

wošʼɛ dɛməšʼɛwu


зыгокӏэ

head

зыгокӏэ • (zəgʷokʼɛ)

Кӏалэм мыжъор ыдзыгъ зыгокӏэ


нэмыӏэкӏэ

нэмыӏэкӏэ • (nɛməʼɛkʼɛ)

ady-adv

нэмыӏэкӏэ • (nɛməʼɛkʼɛ)

Бэрэ сычъагъэ нэмыӏэкӏэ сыкъэмэхы пэтыгъ

Bɛrɛ səĉağɛ nɛməʼɛkʼɛ səqɛmɛxə pɛtəğ

Сысмэджэгъагъэ нэмыӏэкӏэ гъолъыпӏэм мэфищэ сыкъыхэкӏыгъэп

I was sick so much that I didn't get up from bed for three days.

Səsmɛdžɛğağɛ nɛməʼɛkʼɛ ğʷolˢəpʼɛm mɛfiśɛ səqəxɛkʼəğɛp


дэхэт

head

дэхэт • (dɛxɛt)

Кӏалэр дучаным кӏуагъэу дэхэт


чӏэкӏын

чӏэкӏын • (ĉʼɛkʼən)

[t͡ʂʼat͡ʃʼən]

Кӏалэр дучаным кӏуагъэу чӏэкӏын


чӏэкӏьын

чӏэкӏьын • (ĉʼɛkʲʼən)

чӏэкӏын чӏэкӏын#Adyghe


ӏекӏын

ӏекӏын • (ʼekʼən)

чӏэкӏын чӏэкӏын#Adyghe

(Abzakh) Alternative form of чӏэкӏын (ĉʼɛkʼən)


нэмысыпэу

нэмысыпэу • (nɛməsəpɛwu)

ady-adv

нэмысыпэу • (nɛməsəpɛwu)

Бзылъфыгъэр унэм къэмысыпэу, унэр шъугъэкъабз

Before the women arrives, clear (pl.) the house.


ичӏыпӏэкӏэ

head

ичӏыпӏэкӏэ • (jiĉʼəpʼɛkʼɛ)

ady-adv

ичӏыпӏэкӏэ • (jiĉʼəpʼɛkʼɛ)

[jət͡ʂʼəpʼat͡ʃʼa]

кӏалэр макӏо пшъашъэм ичӏыпӏэкӏэ

Мощ ичӏыпӏэкӏэ мыӏэрыпс къэхь

Moś jiĉʼəpʼɛkʼɛ məʼɛrəps qɛḥ


адэкӏо

head

адэкӏо • (adɛkʷʼo)

ady-adv

адэкӏо • (adɛkʷʼo)

Цӏыфыхэм адэкӏом кӏуагъэх


пчъэ иӏэп

head

пчъэ иӏэп • (pĉɛ jiʼɛp)

ady-adv

пчъэ иӏэп • (pĉɛ jiʼɛp)


а тӏэкӏум

head

а тӏэкӏум • (a tʼɛkʷʼum)

ady-adv

а тӏэкӏум • (a tʼɛkʷʼum)

А тӏэкӏум къыщещхы

A tʼɛkʷʼum qəśeśxə

Лӏыр а тӏэкӏум рэкӏуагъ

Lˢʼər a tʼɛkʷʼum rɛkʷʼağ

А тӏэкӏум умыкӏу


ӏапӏэ

head

ӏапӏэ • (ʼapʼɛ)

ady-adv

ӏапӏэ • (ʼapʼɛ)

Мые ӏапӏэ матэм къих

Take a handful of apples from the basket.

Кӏалэм былым ӏапӏэ иӏ


джынэс

head

джынэс • (džənɛs)


джыкӏэ

джыкӏэ • (džəkʼɛ)


кӏэрыкӏэу

кӏэрыкӏэу • (kʼɛrəkʼɛwu)

again (from the beginning, from scratch)


шъхьэкӏьэ

шъхьэкӏьэ • (ŝḥɛkʲʼɛ)

ady-adv

шъхьэкӏьэ • (ŝḥɛkʲʼɛ)

шъхьакӏэ шъхьакӏэ#Adyghe


инапэкӏэ

head

инапэкӏэ • (jinapɛkʼɛ)

ady-adv

инапэкӏэ • (jinapɛkʼɛ)


зэрэкъэлъагъорэмкӏэ

head

зэрэкъэлъагъорэмкӏэ • (zɛrɛqɛlˢağʷorɛmkʼɛ)

зэрэкъэлъагъорэмкӏэ непэ къещхыщт

By the looks of things, it gonna rain today.

by the looks of things
by the looks of things

It appears; it seems; by the looks of things


инахэкӏэ

инахэкӏэ • (jinaxɛkʼɛ)

ady-adv

инахэкӏэ • (jinaxɛkʼɛ)

зэрэкъэлъагъорэмкӏэ

zɛrɛqɛlˢağʷorɛmkʼɛ

инахэкӏэ непэ къещхыщт


псыкӏэу

head

псыкӏэу • (psəkʼɛwu)

ady-adv

псыкӏэу • (psəkʼɛwu)

псынкӏэу псынкӏэу#Adyghe

Alternative form of псынкӏэу (psənkʼɛwu)


щэхъу

head

щэхъу • (śɛꭓʷu)

ady-adv

щэхъу • (śɛꭓʷu)

Кӏалэм ихьэ закъо щэхъу кӏымыгъоу ежьагъ

The boy went off without anyone accompanying him expect his dog.

Kʼalɛm jiḥɛ zaqʷo śɛꭓʷu kʼəməğʷowu jeźağ


лъэшэу

head

лъэшэу • (lˢɛšɛwu)

Саусырыкъо зэрэкӏэмыхьагъэр лъэшэу шӏоигъоджагъ

Sosruko greatly detested the fact that he didn't catch up with him.

Sawusərəqʷo zɛrɛkʼɛməḥağɛr lˢɛšɛwu šʷʼojiğʷodžağ


ерагъэу

ерагъэу • (jerağɛwu)

ady-adv

ерагъэу • (jerağɛwu)

Лӏыжъыр ерагъэу макӏо

Мы гурупым ерагъэу сыкъыхэхьэжьыгъ


ерагъкӏэ

head

ерагъкӏэ • (jerağkʼɛ)

ady-adv

ерагъкӏэ • (jerağkʼɛ)

Мы гурупым ерагъкӏэ сыкъыхэхьэжьыгъ


зыпари

head

зыпари • (zəpari)

ady-adv

зыпари • (zəpari)


щымын

head

щымын • (śəmən)

ady-adv

щымын • (śəmən)


ныбжьи

head

ныбжьи • (nəbźi)

ady-adv

ныбжьи • (nəbźi)

Ныбжьи фэдэ амылъэгъугъэу машинэ ышӏыгъ

He built a car that was never seen before.

Nəbźi fɛdɛ aməlˢɛğʷuğɛwu mašinɛ əšʼəğ


егъашӏи

head

егъашӏи • (jeğašʼi)

ady-adv

егъашӏи • (jeğašʼi)


ымышӏахэу

head

ымышӏахэу • (əməšʼaxɛwu)

ady-adv

ымышӏахэу • (əməšʼaxɛwu)

Ымышӏахэу пхъэр шъхьангъупчъэм ригъэуалӏи апчыр хыригъэутыгъ

He collided the wood into the window by mistake and broke the glass.

Əməšʼaxɛwu pꭓɛr ŝḥanğʷupĉɛm riğɛwalˢʼi apčər xəriğɛwutəğ

Сымышӏахэу сыкъутагъ ӏанэр.


хьаулый

head

хьаулый • (ḥawuləj)

ady-adv

хьаулый • (ḥawuləj)

Кӏуагъэми хьаулый

Хьаулыеу къин зэригъэлъэгъужьыгъ

Сыд хэпӏухьэми хьаулый

Whatever you say about it, it is in vain.


пкӏэнчъ

head

пкӏэнчъ • (pkʼɛnĉ)

ady-adv

пкӏэнчъ • (pkʼɛnĉ)

пкӏэ (pkʼɛ) + -нчъ (-nĉ)

suffix

пкӏэ (pkʼɛ) + -нчъ (-nĉ)


ныкъо сыкъоу

head

ныкъо сыкъоу • (nəqʷo səqʷowu)

ady-adv

ныкъо сыкъоу • (nəqʷo səqʷowu)


ащ къыдакӏоу

head

ащ къыдакӏоу • (aś qədakʷʼowu)

ady-adv

ащ къыдакӏоу • (aś qədakʷʼowu)


къуащэу

head

къуащэу • (qʷaśɛwu)

ady-adv

къуащэу • (qʷaśɛwu)


блэкӏыгъэу

head

блэкӏыгъэу • (blɛkʼəğɛwu)

ady-adv

блэкӏыгъэу • (blɛkʼəğɛwu)


щытын

head

щытын • (śətən)

ady-adv

щытын • (śətən)

Кӏалэр тучаным кӏуагъэу щытын


ащ пае

head

ащ пае • (aś paje)

ady-adv

ащ пае • (aś paje)

Хьакӏэ тиунэ къэкӏощт, ащ пае сыгъэзэжьын фай

A guest will come to my house, because of that I need to return.

Ḥakʼɛ tiwunɛ qɛkʷʼośt, aś paje səğɛzɛźən faj


ащ фэшӏыкӏэ

head

ащ фэшӏыкӏэ • (aś fɛšʼəkʼɛ)

ady-adv

ащ фэшӏыкӏэ • (aś fɛšʼəkʼɛ)

[aːɕ faʃʼət͡ʃʼa]

Хьакӏэ тиунэ къэкӏощт, ащ фэшӏыкӏэ сыгъэзэжьын фай

Ḥakʼɛ tiwunɛ qɛkʷʼośt, aś fɛšʼəkʼɛ səğɛzɛźən faj


сыда пӏомэ

head

сыда пӏомэ • (səda pʷʼomɛ)

ady-adv

сыда пӏомэ • (səda pʷʼomɛ)

Экзамыным бэрэ седжэщт, сыда пӏомэ къиныщт

I will study a lot for the exam, because it will be hard.

Ɛkzamənəm bɛrɛ sedžɛśt, səda pʷʼomɛ qinəśt

because (for what cause, reason, or purpose)


зары

head

зары • (zarə)

ady-adv

зары • (zarə)

Экзамыным бэрэ седжэщт, зары къиныщт

(dialectal) because (for what cause, reason, or purpose)


ипэрэгъум

head

ипэрэгъум • (jipɛrɛğʷum)

ady-adv

ипэрэгъум • (jipɛrɛğʷum)


къаӏорэгъум

head

къаӏорэгъум • (qaʼworɛğʷum)

ady-adv

къаӏорэгъум • (qaʼworɛğʷum)


ипэгъум

head

ипэгъум • (jipɛğʷum)

ady-adv

ипэгъум • (jipɛğʷum)


къаӏогъум

head

къаӏогъум • (qaʼwoğʷum)

ady-adv

къаӏогъум • (qaʼwoğʷum)


елбэтэу

head

елбэтэу • (jelbɛtɛwu)

ady-adv

елбэтэу • (jelbɛtɛwu)


тыгъоснахьыпэ

head

тыгъоснахьыпэ • (təğʷosnaḥəpɛ)

ady-adv

тыгъоснахьыпэ • (təğʷosnaḥəpɛ)

тыгъоснахьыпэ ткӏуагъ йуропа

тыгъоснахьыпэ пшӏы синыбжьэгъ

тыгъоснахьыпэ томэр къэкӏуагъ

day before yesterday
day before yesterday


псым фэдэу

head

псым фэдэу • (psəm fɛdɛwu)

ady-adv

псым фэдэу • (psəm fɛdɛwu)


лыӏу-лыӏоу

head

лыӏу-лыӏоу • (ləʼwu-ləʼwowu)

ady-adv

лыӏу-лыӏоу • (ləʼwu-ləʼwowu)

Лыр лыӏу-лыӏоу ыупкӏэтагъ


пэкӏэракӏэу

head

пэкӏэракӏэу • (pɛkʼɛrakʼɛwu)

ady-adv

пэкӏэракӏэу • (pɛkʼɛrakʼɛwu)

diligently; zealously; ardently; fervently


ныпчыхьэ

head

ныпчыхьэ • (nəpčəḥɛ)

ady-adv

ныпчыхьэ • (nəpčəḥɛ)


нычэпэ

head

нычэпэ • (nəčɛpɛ)

ady-adv

нычэпэ • (nəčɛpɛ)

нычэпэ тыкӏощт йуропа

нычэпэ Томыр къэкӏуагъ

nəčɛpɛ Tomər qɛkʷʼağ


ныпчэдыжьы

head

ныпчэдыжьы • (nəpčɛdəźə)

ady-adv

ныпчэдыжьы • (nəpčɛdəźə)

ныпчэдыжьы тыкӏощт йуропа

In today's morning, we will go to Europe.

ныпчэдыжьы Томэр къэкӏуагъ

nəpčɛdəźə Tomɛr qɛkʷʼağ


гъэрекӏопагъэ

head

гъэрекӏопагъэ • (ğɛrekʷʼopağɛ)

ady-adv

гъэрекӏопагъэ • (ğɛrekʷʼopağɛ)

гъэрекӏопагъэ ткӏуагъ йуропа

гъэрекӏопагъэ пшӏы синыбжьэгъ

гъэрекӏопагъэ томэр къэкӏуагъ

the year before last year, two years ago