κάστανον

Kastanienbaum

Für [1] siehe Übersetzungen zu Kastanie¹

die Etymologie ist nicht ganz geklärt, jedoch scheint es aus Kleinasien zu stammen, worauf auch das armenische կասկ (kask) ^(→ hy) und կասկենի (kaskeni) ^(→ hy) hinweisen

„Τῶν Εὐβοικῶν, φησί, καρύων ἢ καστάνων (ἀμφοτέρως γὰρ καλεῖται) δύσπεπτος μὲν ἡ κατεργασία τῇ κοιλίᾳ καὶ φυσώδης ἡ πέψις γίνεται, παχύνει δὲ τὰς ἕξεις, ἐάν τις αὐτῶν κρατήσῃ.“

„Ὁ δὲ Δίφιλος τὰ κάστανα καὶ Σαρδιανὰς βαλάνους καλεῖ, εἶναι λέγων αὐτὰς καὶ πολυτρόφους καὶ εὐχύλους, δυσοικονομήτους δὲ διὰ τὸ ἐπιμένειν τῷ στομάχῳ·“

„ Ἀπὸ μὲν οὖν σπέρματος φυτεύεται πιστάκιον, λεπτοκάρυον, ἀμύγδαλον, κάστανον, δωρακινόν, δαμασκηνόν, στρόβιλος, φοῖνιξ, κυπάρισσος, δάφνη, μηλέα, σφένδαμνος, ἐλάτη, πίτυς. ταῦτα δὲ μεταφυτευόμενα βελτίονα ἔσται.“

„Τὸ κάστανον, ὅ τινες Διὸς βάλανον καλοῦσι, ψαμμώδει γῇ καὶ ψυχροῖς τόποις χαίρει.“


Κύκλωψ

seit Hesiod als Kompositum aus den Substantiven κύκλος (kyklos^☆) ^(→ grc) „Kreis“ und ὤψ (ōps^☆) ^(→ grc) „Auge“ erklärt und somit „Rundauge“ bedeute; dieses wird jedoch in Frage gestellt und als Alternative die hypothetische Form *πκυ-κλωψ (pky-klōps) angesetzt, die sich aus der Schwundstufe zu dem hypothetischen *πεκυ (peky) (siehe lateinisch pecu ^(→ la)) „Vieh“ und dem Substantiv κλώψ (klōps^☆) ^(→ grc) „Dieb“ zusammensetzt und somit „Viehdieb“ bedeute, der Akzent auf der ersten Silbe ließe dadurch erklären, dass es sich ursprünglich um den Vokativ handelte, der dann den Nominativ ersetzte; das lateinische Cocles ^(→ la) ist vermutlich eine Entlehnung über das Etruskische

Κυκλωπίς (feminine)
ὁ Κύκλωψ (nominative singular)
οἱ Κύκλωπες (nominative plural)
τοῦ Κύκλωπος (genitive singular)
τῶν Κυκλώπων (genitive plural)
τῷ Κύκλωπι (dative singular)
τοῖς Κύκλωψι(ν) (dative plural)
τὸν Κύκλωπα (accusative singular)
τοὺς Κύκλωπας (accusative plural)
(ὦ) Κύκλωψ (singular)
(ὦ) Κύκλωπες (plural)

„γείνατο δ’ αὖ Κύκλωπας ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντας,
Βρόντην τε Στερόπην τε καὶ Ἄργην ὀβριμόθυμον,
οἳ Ζηνὶ βροντήν τ’ ἔδοσαν τεῦξάν τε κεραυνόν.
οἱ δ’ ἤτοι τὰ μὲν ἄλλα θεοῖς ἐναλίγκιοι ἦσαν,
μοῦνος δ’ ὀφθαλμὸς μέσσῳ ἐνέκειτο μετώπῳ·
Κύκλωπες δ’ ὄνομ’ ἦσαν ἐπώνυμον, οὕνεκ’ ἄρά σφεων
κυκλοτερὴς ὀφθαλμὸς ἕεις ἐνέκειτο μετώπῳ·
ἰσχὺς δ’ ἠδὲ βίη καὶ μηχαναὶ ἦσαν ἐπ’ ἔργοις.“

„ἀλλὰ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰὲν
Κύκλωπος κεχόλωται, ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν,
ἀντίθεον Πολύφημον, ὅου κράτος ἐστὶ μέγιστον
πᾶσιν Κυκλώπεσσι·“

„Κυκλώπων δ’ ἐς γαῖαν ὑπερφιάλων ἀθεμίστων
ἱκόμεθ’, οἵ ῥα θεοῖσι πεποιθότες ἀθανάτοισιν
οὔτε φυτεύουσιν χερσὶν φυτὸν οὔτ’ ἀρόωσιν,
ἀλλὰ τά γ’ ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα πάντα φύονται,
πυροὶ καὶ κριθαὶ ἠδ’ ἄμπελοι, αἵ τε φέρουσιν
οἶνον ἐριστάφυλον, καί σφιν Διὸς ὄμβρος ἀέξει.“


μῆνις

Zorn

meist dauernde Gefühlsregung vorwiegend der Götter; Zorn, Groll

seit der Ilias bezeugt; die Etymologie ist nicht geklärt; zwar wurde aufgrund der semantischen Verwandtschaft mit μένος (menos^☆) ^(→ grc) ‚Eifer, Zorn‘ auf eine etymologische Verwandtschaft geschlossen, dieses lässt sich jedoch nicht mit dem ᾱ-Vokal (attisch/ionisch η-Vokal) vereinbaren; auch eine Verwandtschaft mit lateinisch manes ^(→ la) ‚die Seelen der Toten, die Manen‘ ist fragwürdig

μᾶνις (variant)
ἡ μῆνις (nominative singular)
αἱ μήνιες (nominative plural)
αἱ μήνιδες (nominative plural)
τῆς μήνιος (genitive singular)
τῆς μήνιδος (genitive singular)
τῶν μηνίων (genitive plural)
τῶν μηνίδων (genitive plural)
τῇ μήνιδι (dative singular)
ταῖς μήνισι(ν) (dative plural)
τὴν μῆνιν (accusative singular)
τὴν μήνιδα (accusative singular)
τὰς μήνιδας (accusative plural)
(ὦ) μῆνι (singular)
(ὦ) μήνιδες (plural)

„Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος, / οὐλομένην, ἣ μυρί’ Ἀχαιοῖς ἄλγε’ ἔθηκεν, / πολλὰς δ’ ἰφθίμους ψυχὰς Ἄϊδι προΐαψεν / ἡρώων, αὐτοὺς δὲ ἑλώρια τεῦχε κύνεσσιν / οἰωνοῖσί τε πᾶσι, Διὸς δ’ ἐτελείετο βουλή, / ἐξ οὗ δὴ τὰ πρῶτα διαστήτην ἐρίσαντε / Ἀτρείδης τε ἄναξ ἀνδρῶν καὶ δῖος Ἀχιλλεύς.“ (Hom. Il. 1,1–7)

Zorn besinge, Göttin, — (den) des Peleïaden Achilleus.

Homerus; Martin L. West (Herausgeber): Ilias. stereotype 1. Auflage. Volumen prius Rhapsodias I–XII continens, K. G. Saur, München/Leipzig 2006, ISBN 978-3-598-71430-6 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1998) , Seite 3–4.

„Ἆρες Ἄρες βροτολοιγέ, μιαιφόνε τειχεσιπλῆτα / οὐκ ἂν δὴ Τρῶας μὲν ἐάσαιμεν καὶ Ἀχαιοὺς / μάρνασθ’, ὁπποτέροισι πατὴρ Ζεὺς κῦδος ὀρέξῃ; / νῶϊ δὲ χαζώμεσθα, Διὸς δ’ ἀλεώμεθα μῆνιν.“ (Hom. Il. 5,31–34)

Homerus; Martin L. West (Herausgeber): Ilias. stereotype 1. Auflage. Volumen prius Rhapsodias I–XII continens, K. G. Saur, München/Leipzig 2006, ISBN 978-3-598-71430-6 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1998) , Seite 139.

„εἰ μή τις θεός ἐστι κοτεσσάμενος Τρώεσσιν, / ἱρῶν μηνίσας· χαλεπὴ δὲ θεοῦ ἔπι μῆνις.“ (Hom. Il. 5,177–178)

Homerus; Martin L. West (Herausgeber): Ilias. stereotype 1. Auflage. Volumen prius Rhapsodias I–XII continens, K. G. Saur, München/Leipzig 2006, ISBN 978-3-598-71430-6 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1998) , Seite 146.

„Ἰλίῳ δὲ κῆδος ὀρθ- / ώνυμον τελεσσίφρων / μῆνις ἤλασεν, τραπέζας ἀτί- / μωσιν ὑστέρῳ χρόνῳ / καὶ ξυνεστίου Διὸς / πρασσομένα τὸ νυμφότι- / μον μέλος ἐκφάτως τίοντας, / ὑμέναιον, ὃς τότ᾽ ἐπέρ- / ρεπεν γαμβροῖσιν ἀείδειν:“

„Οὐδ’ ᾀστέον αὐτοῖς ὅτι— / δῶρα θεοὺς πείθει, δῶρ’ αἰδοίους βασιλῆας· / οὐδὲ τὸν τοῦ Ἀχιλλέως παιδαγωγὸν Φοίνικα ἐπαινετέον ὡς μετρίως ἔλεγε συμβουλεύων αὐτῷ δῶρα μὲν λαβόντι ἐπαμύνειν τοῖς Ἀχαιοῖς, ἄνευ δὲ δώρων μὴ ἀπαλλάττεσθαι τῆς μήνιος.“

„πατρὸς γὰρ ἢ μητρὸς ἢ τούτων ἔτι προγόνων ὅστις τολμήσει ἅψασθαί ποτε βιαζόμενος αἰκίᾳ τινί, μήτε τῶν ἄνω δείσας θεῶν μῆνιν μήτε τῶν ὑπὸ γῆς τιμωριῶν λεγομένων, ἀλλὰ ὡς εἰδὼς ἃ μηδαμῶς οἶδεν, καταφρονῶν τῶν παλαιῶν καὶ ὑπὸ πάντων εἰρημένων, παρανομεῖ, τούτῳ δεῖ τινος ἀποτροπῆς ἐσχάτης.“

„Ἔστι μὲν ταῦτα, ὦ Σώκρατες, οὕτως ὡς σὺ λέγεις· εἴωθα μέντοι ἔγωγε τοὺς παλαιούς τε καὶ προτέρους ἡμῶν προτέρους τε καὶ μᾶλλον ἐγκωμιάζειν ἢ τοὺς νῦν, εὐλαβούμενος μὲν φθόνον τῶν ζώντων, φοβούμενος δὲ μῆνιν τῶν τετελευτηκότων.“

„Τοῖσι δὲ ὦν Λακεδαιμονίοισι μῆνις κατέσκηψε Ταλθυβίου τοῦ Ἀγαμέμνονος κήρυκος.“

„αὐτὰρ ὅγ᾽ ὡς τὰ πρῶτα δίκης ἀνὰ πείρατ᾽ ἔειπεν / ἰθείης, ἤδη δὲ γάμου τέλος ἐκλήιστο, / ἔμπεδον ὧς ἀλέγυνε διαμπερές: οὐδέ ἑ τάρβος / οὐλοόν, οὐδὲ βαρεῖαι ἐπήλυθον Αἰήταο / μήνιες, ἀρρήκτοισι δ᾽ ἐνιζεύξας ἔχεν ὅρκοις.“

Apollonios Rhodios, Argonautica, 4,1201–1205


ἰβίσκος

Eibisch

Für [1] siehe Übersetzungen zu Hibiskus¹

vermutlich Entlehnung aus dem lateinischen hibiscus ^(→ la) (auch ibiscus ^(→ la))

„Τίτανος, σανδαράχη καὶ ἀρσενικὸν ποθέντα, τὰ αὐτὰ ἀλγήματα κοιλίας καὶ ἐντέρων ἐπιφέρει μετὰ δηγμοῦ σφοδροῦ· ὅθεν προςφέρειν δεῖ ἅπαντα, ὅσα μετὰ τοῦ κιρνάναι, δύναται τὸ εὐμενὲς, καὶ πρὸς τὴν κοιλίαν ὀλισθηρὸν παρέχειν· οἷός ἐστιν ὁ τοῦ ἰβίσκου καὶ τῆς μαλάχης χυλὸς, λίαν ὀλισθηρὸς ὑπάρχων· παρέχειν δὲ δεῖ καὶ ἀφέψημα λινοσπέρμου, ἢ τράγου, ἢ ὀρύζης· καὶ γάλα πολὺ σὺν μελικράτῳ καὶ ζωμοὺς λιπαροὺς καὶ εὐχύμους.“

Pseudo-Dioscorides, De venenis eorumque praecautione et medicatione, 29

„ῥίζη ἀλθαίης· τῆς ἀγρίας δηλονότι μαλάχης. ἣν Ῥωμαῖοι ἰβίσκον καλοῦσι.“

Erotanius, Vocum Hippocraticarum collectio, 113


ἐβίσκος

„Ἐβίσκος ἢ ἀλθαία. ἔστι δὲ μαλάχη ἡ ἀγρία διαφορητικὴ, χαλαστικὴ, ἀφλέγμαντος, πραϋντικὴ, πεπτικὴ φυμάτων δυσπέπτων.“

Galenus, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus libri XI, 11,867


ἀλθαία

vermutlich etymologisch verwandt mit dem Verb ἀλθαίνομαι (althainomai^☆) ^(→ grc)

„Φύεται δὲ παρ’ αὐτοῖς ὅ τε ἐλλέβορος ἀμφότερος καὶ ὁ λευκὸς καὶ ὁ μέλας· ἔτι δὲ δαῦκον δαφνοειδὲς κροκόεν, καὶ ἣν ἐκεῖνοι μὲν ῥάφανον ἀγρίαν καλοῦσι τῶν δ’ ἰατρῶν τινες κεράϊν, καὶ ἣν οἱ μὲν ἀλθαίαν ἐκεῖνοι δὲ μαλάχην ἀγρίαν, καὶ ἡ ἀριστολοχία καὶ τὸ σέσελι καὶ τὸ ἱπποσέλινον καὶ τὸ πευκέδανον καὶ ἡ Ἡράκλεια καὶ ὁ στρύχνος ἀμφότερος ὅ τε φοινικοῦν ἔχων τὸν καρπὸν καὶ ὁ μέλανα.“

„ἔϲτω ὦν λιβανωτοῦ τῆϲ μάννηϲ καὶ πολίου τῆϲ κόμηϲ καὶ ῥητίνηϲ ἀπὸ τερμίνθου καὶ πίτυοϲ τῶν δενδρέων καὶ ἀλθαίηϲ ῥίζηϲ καὶ πηγάνου καὶ κονύζηϲ τῆϲ βοτάνηϲ. τάδε χρὴ ξυμμίϲγειν τοῖϲι ἐπιπλάϲμαϲι, τὰ μὲν τήκοντα, τὰ δὲ ἐμπάϲϲοντα, τὰ δὲ ξὺν ἐλαίῳ προλεαίνοντα, ἐν μελικρήτῳ δὲ τὴν ἀλθαίην κεκομμένην προεψεῖν.“

Aretaeus, De curatione acutorum morborum libri duo, 1,6,7–8


μάρμαρος

Fels

Für [1] siehe Übersetzungen zu Felsblock

vermutlich etymologisch mit dem Verb μάρναμαι (marnamai^☆) ^(→ grc) „streiten, kämpfen“ verwandt; die spätere Bedeutung „Marmor“ ist wahrscheinlich durch eine volksetymologische Beziehung auf μαρμαίρω (marmairō^☆) ^(→ grc) „glänzen, funkeln“ entstanden

„Αἴας δὲ πρῶτος Τελαμώνιος ἄνδρα κατέκτα
Σαρπήδοντος ἑταῖρον Ἐπικλῆα μεγάθυμον
μαρμάρῳ ὀκριόεντι βαλών, ὅ ῥα τείχεος ἐντὸς
κεῖτο μέγας παρ’ ἔπαλξιν ὑπέρτατος·“

„εἰ δὲ φθεγξαμένου τευ ἢ αὐδήσαντος ἄκουσε,
σύν κεν ἄραξ’ ἡμέων κεφαλὰς καὶ νήϊα δοῦρα
μαρμάρῳ ὀκριόεντι βαλών· τόσσον γὰρ ἵησιν.“

„Πάτροκλος δ’ ἑτέρωθεν ἀφ’ ἵππων ἆλτο χαμᾶζε
σκαιῇ ἔγχος ἔχων· ἑτέρηφι δὲ λάζετο πέτρον
μάρμαρον ὀκριόεντα τόν οἱ περὶ χεὶρ ἐκάλυψεν,
ἧκε δ’ ἐρεισάμενος, οὐδὲ δὴν χάζετο φωτός,
οὐδ’ ἁλίωσε βέλος, βάλε δ’ Ἕκτορος ἡνιοχῆα
Κεβριόνην νόθον υἱὸν ἀγακλῆος Πριάμοιο
ἵππων ἡνί’ ἔχοντα μετώπιον ὀξέϊ λᾶϊ.“

„Τοῦτο μὲν αὐτῷ κακὸν ἕν, κᾆθ’ ἕτερον νυκτερινὸν γένοιτο.
Ἠπιαλῶν γὰρ οἴκαδ’ ἐξ ἱππασίας βαδίζων,
εἶτα πατάξειέ τις αὐτοῦ μεθύων τὴν κεφαλὴν Ὀρέστης
μαινόμενος· ὁ δὲ λίθον λαβεῖν
βουλόμενος ἐν σκότῳ λάβοι
τῇ χειρὶ πέλεθον ἀρτίως κεχεσμένον·
ἐπᾴξειεν δ’ ἔχων τὸν μάρμαρον,
κἄπειθ’ ἁμαρτὼν βάλοι Κρατῖνον.“

„καὶ ἐν θυίῃ λιθίνῃ τρίβειν μάρμαρον ἢ λίθον λευκὴν, καὶ διασῆσαι·“

Hippocrates, De mulierum affectibus, 2,185

„Κατὰ δὴ τὴν πύρωσιν οἱ μὲν τήκονται καὶ ῥέουσιν ὥσπερ οἱ μεταλλευτοί. ῥεῖ γὰρ ἅμα τῷ ἀργύρῳ καὶ τῷ χαλκῷ καὶ σιδήρῳ καὶ ἡ λίθος ἡ ἐκ τούτων, εἴτ’ οὖν διὰ τὴν ὑγρότητα τῶν ἐνυπαρχόντων εἴτε καὶ δι’αὐτούς· ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ πυρομάχοι καὶ οἱ μυλίαι συρρέουσιν οἷς ἐπιτιθέασιν οἱ καίοντες. οἱ δὲ καὶ ὅλως λέγουσι πάντας τήκεσθαι πλὴν τοῦ μαρμάρου, τοῦτον δὲ κατακαίεσθαι καὶ κονίαν ἐξ αὐτοῦ γίνεσθαι.“

„ἄσφαλτον δ’ ἐξίησιν εἰς τὴν θάλασσαν, καθ’ ὃν τόπον ἡ Προκόννησος ἐγγυτάτω τῆς γῆς ἐστι ἀπὸ ἑκατὸν εἴκοσι σταδίων, τὸ μέταλλον ἔχουσα τῆς λευκῆς μαρμάρου πολύ τε καὶ σπουδαῖον.“

„ Τῶν δ’ ὀρῶν τὰ μὲν ἐν ὀνόματι μάλιστά ἐστιν ὅ τε Ὑμηττὸς καὶ Βριλησσὸς καὶ Λυκαβηττός, ἔτι δὲ Πάρνης καὶ Κορυδαλλός. μαρμάρου δ’ ἐστὶ τῆς τε Ὑμηττίας καὶ τῆς Πεντελικῆς κάλλιστα μέταλλα πλησίον τῆς πόλεως· ὁ δ’ Ὑμηττὸς καὶ μέλι ἄριστον ποιεῖ.“

„ἔχει δ’ ἡ νῆσος καὶ λατόμιον μαρμάρου λίθου.“

„ ἀλλὰ Ζεὺς ἐπάμυνε, χερῶν δέ οἱ ἔκβαλε τυκτήν
μάρμαρον, αὐτὸν δὲ φλογέῳ συνέφλεξε κεραυνῷ.“


γραφεῖον

Griffel

Für [1] siehe Übersetzungen zu Schreibgriffel

Ableitung zu dem Verb γράφω (graphō^☆) ^(→ grc) beziehungsweise dem Substantiv γραφή (graphē^☆) ^(→ grc)

„οἷον διὰ τί οὐ συμβλητὸν πότερον ὀξύτερον τὸ γραφεῖον ἢ ὁ οἶνος ἢ ἡ νήτη;“

„Οὐ μὴν ἀλλὰ Λακεδαιμονίους μὲν ἁμωσγέπως ὑποπεσόντας αὐτοῦ τῷ γραφείῳ προσέχρωσε·“

Plutarchus, De Herodoti malignitate, 859e

„φασὶ γὰρ ὅτι ἐκεῖνος ἵππον γράφων καὶ τὸν ἀφρὸν τοῦ ἵππου μιμήσασθαι τῇ γραφῇ βουληθεὶς οὕτως ἀπετύγχανεν ὡς ἀπειπεῖν καὶ τὴν σπογγιὰν εἰς ἣν ἀπέμασσε τὰ ἀπὸ τοῦ γραφείου χρώματα προσρῖψαι τῇ εἰκόνι· τὴν δὲ προσαψαμένην ἵππου ἀφροῦ ποιῆσαι μίμημα.“

Sextus Empiricus, Pyrrhoniae hypotyposes, 1,28–29


ἐπίσκοπος

Aufseher

Person, die auf über etwas wacht: Aufseher, Hüter, Schützer

Späher

Person, die versucht Informationen zu gewinnen: Späher

Ableitung zu dem Verb ἐπισκέπτομαι (episkeptomai^☆) ^(→ grc) oder zu dem Substantiv σκοπός (skopos^☆) ^(→ grc) mit dem Präfix ἐπι- (epi-^☆) ^(→ grc)

ἐ·πί·σκο·πος

„ἀλλ’ ἄγε δεῦρο θεοὺς ἐπιδώμεθα· τοὶ γὰρ ἄριστοι
μάρτυροι ἔσσονται καὶ ἐπίσκοποι ἁρμονιάων·“

„πρὶν γὰρ πόλις ἧδε κατ’ ἄκρης
πέρσεται· ἦ γὰρ ὄλωλας ἐπίσκοπος, ὅς τέ μιν αὐτὴν
ῥύσκευ,“

„φόρτου τε μνήμων καὶ ἐπίσκοπος ᾖσιν ὁδαίων
κερδέων θ’ ἁρπαλέων· οὐδ’ ἀθλητῆρι ἔοικας.“

„ἀλλ’ εἴσ’ ἑτοῖμοι τοῦ νεκροῦ γ’ ἐπίσκοποι.“

„ἰὼ πῦρ πνεόντων
χοράγ’ ἄστρων, νυχίων
φθεγμάτων ἐπίσκοπε,
Ζηνὸς γένεθλον, προφάνηθ’,
ὦναξ, σαῖς ἅμα περιπόλοις
Θυίασιν, αἵ σε μαινόμεναι πάννυχοι
χορεύουσι τὸν ταμίαν Ἴακχον.“

„σίγα. πορεύονται γὰρ οἵδε δή τινες
χρόνῳ παλαιοί, σῆς ἕδρας ἐπίσκοποι.“

„Χάριτες Ἐρχομενοῦ, παλαιγόνων Μινυᾶν ἐπίσκοποι,“

„ Τοῖς δὲ δὴ ἀγορανόμοις τὰ περὶ ἀγοράν που δεῖ ἕκαστα μέλειν· ἡ δ’ ἐπιμέλεια, μετὰ τὴν τῶν ἱερῶν ἐπίσκεψιν τῶν κατ’ ἀγορὰν μή τις ἀδικῇ τι, τῆς τῶν ἀνθρώπων χρείας τὸ δεύτερον ἂν εἴη, σωφροσύνης τε καὶ ὕβρεως ἐπισκόπους ὄντας κολάζειν τὸν δεόμενον κολάσεως.“

„πᾶσι γὰρ ἐπίσκοπος τοῖς περὶ τὰ τοιαῦτα ἐτάχθη Δίκης Νέμεσις ἄγγελος“

„ἐγὼ δὲ χώρας τοῖς πολισσούχοις θεοῖς,
πεδιονόμοις τε κἀγορᾶς ἐπισκόποις,
Δίρκης τε πηγαῖς ὕδατί τ’ Ἰσμηνοῦ λέγω,“

Aeschylos, Septem contra Thebas, 271–273

„Ἑρμῆ χθόνιε, κηρύξας ἐμοὶ
τοὺς γῆς ἔνερθε δαίμονας κλύειν ἐμὰς
εὐχάς, πατρώιων δωμάτων ἐπισκόπους,
καὶ γαῖαν αὐτήν, ἣ τὰ πάντα τίκτεται
θρέψασά τ’ αὖθις τῶνδε κῦμα λαμβάνει.“

„τίφθ’ οὕτως ἠθεῖε κορύσσεαι; ἦ τιν’ ἑταίρων
ὀτρυνέεις Τρώεσσιν ἐπίσκοπον;“

„οὗτός τις Διόμηδες ἀπὸ στρατοῦ ἔρχεται ἀνήρ,
οὐκ οἶδ’ ἢ νήεσσιν ἐπίσκοπος ἡμετέρῃσιν,
ἦ τινα συλήσων νεκύων κατατεθνηώτων.“

„Παῦλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Χριστοῦ Ἰησοῦ πᾶσιν τοῖς ἁγίοις ἐν Χριστῶ Ἰησοῦ τοῖς οὔσιν ἐν Φιλίπποις σὺν ἐπισκόποις και διακόνοις, χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ θεοῦ πατρὸς ἡμῶν καὶ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.“


ἄλκη

Entlehnung aus dem Germanischen; siehe auch lateinisch alces ^(→ la)

„ὅσοι δὲ ἀνθρώπων τὰ διὰ τοῦ στόματος ἐς τὸ ἐκτὸς ἐλέφασιν ἐξίσχοντα ὀδόντας τῶν θηρίων εἶναι καὶ οὐ κέρατα ἥγηνται, τούτοις ἔστιν ἀπιδεῖν μὲν ἐς τὰς ἄλκας, τὸ ἐν Κελτικῇ θηρίον, ἀπιδεῖν δὲ ἐς τοὺς Αἰθιοπικοὺς ταύρους: ἄλκαι μὲν γὰρ κέρατα ἐπὶ ταῖς ὀφρύσιν ἔχουσιν οἱ ἄρρενες, τὸ δὲ θῆλυ οὐ φύει τὸ παράπαν: οἱ δὲ Αἰθιοπικοὶ ταῦροι τὰ κέρατα φύουσιν ἐπὶ τῇ ῥινί.“

„ἔστι δὲ ἄλκη καλούμενον θηρίον, εἶδος μὲν ἐλάφου καὶ καμήλου μεταξύ, γίνεται δὲ ἐν τῇ Κελτῶν γῇ.“


ἐλλός

vermutlich aus *ἐλνός entstanden, das etymologisch mit ἔλαφος (elaphos^☆) ^(→ grc) sowie ferner mit litauisch elnis ^(→ lt) und altkirchenslawisch ' (siehe auch polnisch jeleń ^(→ pl)) verwandt ist

„ἐν προτέροισι πόδεσσι κύων ἔχε ποικίλον ἐλλόν,“


βάρβιτος

Fremdwort unbekannter – vielleicht phrygischer – Herkunft

„ἄμναστοι δὲ τὰ πολλὰ καὶ ὄλβια τῆνα λιπόντες
δειλοῖς ἐν νεκύεσσι μακροὺς αἰῶνας ἔκειντο,
εἰ μὴ θεῖος ἀοιδὸς ὁ Κήιος αἰόλα φωνέων
βάρβιτον ἐς πολύχορδον ἐν ἀνδράσι θῆκ’ ὀνομαστούς
ὁπλοτέροις·“

„οὐ γάρ ποτ’ οὔτ’ ἂν βαρβίτου θίγοιμ’ ἔτι
οὔτ’ ἂν φρέν’ ἐξάραιμι πρὸς Λίβυν λακεῖν
αὐλόν· σὺ γάρ μου τέρψιν ἐξείλου βίου.“

„μῶν κρότος σικινίδων
ὁμοῖος ὑμῖν νῦν τε χὤτε Βακχίῳ
κῶμος συνασπίζοντες Ἀλθαίας δόμους
40προσῇτ᾽ ἀοιδαῖς βαρβίτων σαυλούμενοι;“

„τίς ἡ τάραξις τοῦ βίου; τί βάρβιτος
λαλεῖ κροκωτῷ; τί δὲ λύρα κεκρυφάλῳ;“

„καὶ τῶν ὀργάνων ἔνια βαρβάρως ὠνόμασται νάβλας καὶ σαμβύκη καὶ βάρβιτος καὶ μαγάδις καὶ ἄλλα πλείω.“


βάρβιτον

„ἠκολούθουν δὲ τοῖς ἀγωνισταῖς ὀρχηστῶν χοροὶ πολλοὶ τριχῇ νενεμημένοι, πρῶτοι μὲν ἀνδρῶν, δεύτεροι δ’ ἀγενείων, τελευταῖοι δὲ παίδων, οἷς παρηκολούθουν αὐληταί τ’ ἀρχαϊκοῖς ἐμφυσῶντες αὐλίσκοις βραχέσιν, ὡς καὶ εἰς τόδε χρόνου γίνεται, καὶ κιθαρισταὶ λύρας ἑπταχόρδους ἐλεφαντίνας καὶ τὰ καλούμενα βάρβιτα κρέκοντες.“

Dionysius Halicarnassensis, Antiquitates Romanae, 7,72,5


ἄκμων

Meteorit

Für [1] siehe Übersetzungen zu Meteorstein

etymologisch verwandt mit sanskritisch अश्मन् (aśman-) ^(→ sa), litauisch ašmenys ^(→ lt) und akmuo ^(→ lt), lettisch asmens ^(→ lv) und akmens ^(→ lv)

„ἐννέα γὰρ νύκτας τε καὶ ἤματα χάλκεος ἄκμων
οὐρανόθεν κατιών, δεκάτῃ κ’ ἐς γαῖαν ἵκοιτο·“

„χαλκὸν δ’ ἐν πυρὶ βάλλεν ἀτειρέα κασσίτερόν τε
καὶ χρυσὸν τιμῆντα καὶ ἄργυρον· αὐτὰρ ἔπειτα
θῆκεν ἐν ἀκμοθέτῳ μέγαν ἄκμονα, γέντο δὲ χειρὶ
ῥαιστῆρα κρατερήν, ἑτέρηφι δὲ γέντο πυράγρην.“

„Ἥφαιστος δ’ ὡς οὖν θυμαλγέα μῦθον ἄκουσε,
βῆ ῥ’ ἴμεν ἐς χαλκεῶνα, κακὰ φρεσὶ βυσσοδομεύων·
ἐν δ’ ἔθετ’ ἀκμοθέτῳ μέγαν ἄκμονα, κόπτε δὲ δεσμοὺς
ἀρρήκτους ἀλύτους, ὄφρ’ ἔμπεδον αὖθι μένοιεν.“

„Ὁ μὲν δή οἱ ἔλεγε τά περ ὀπώπεε, ὁ δὲ ἐννώσας τὰ λεγόμενα συνεβάλλετο τὸν Ὀρέστην κατὰ τὸ θεοπρόπιον τοῦτον εἶναι, τῇδε συμβαλλόμενος· τοῦ χαλκέος δύο ὁρέων φύσας τοὺς ἀνέμους εὕρισκε ἐόντας, τὸν δὲ ἄκμονα καὶ τὴν σφῦραν τόν τε τύπον καὶ τὸν ἀντίτυπον, τὸν δὲ ἐξελαυνόμενον σίδηρον τὸ πῆμα ἐπὶ πήματι κείμενον, κατὰ τοιόνδε τι εἰκάζων, ὡς ἐπὶ κακῷ ἀνθρώπου σίδηρος ἀνεύρηται.“

„ἀλλ’ ὅμως, κρέσσον γὰρ οἰκτιρμοῦ φθόνος,
μὴ παρίει καλά. νώμα δικαίῳ
πηδαλίῳ στρατόν· ἀψευ-
δεῖ δὲ πρὸς ἄκμονι χάλκευε γλῶσσαν.“

„στεῦται δ᾽ ἱεροῦ Τμώλου πελάται
υγὸν ἀμφιβαλεῖν δούλιον Ἑλλάδι,
Μάρδων, Θάρυβις, λόγχης ἄκμονες,
καὶ ἀκοντισταὶ Μυσοί:“


φιλοσοφία

Liebe zur Wissenschaft

Liebe zur Wissenschaft, Liebe zur Gelehrsamkeit; Beschäftigung mit Wissenschaft

Ableitung zu dem Adjektiv φιλόσοφος (philosophos^☆) ^(→ grc)

φι·λο·σο·φί·α

„ὧν Λακεδαιμόνιοι πλέον ἀπέχουσι τῶν βαρβάρων: οἱ μὲν γὰρ ἂν φανεῖεν πολλῶν εὑρημάτων καὶ μαθηταὶ καὶ διδάσκαλοι γεγονότες, οὗτοι δὲ τοσοῦτον ἀπολελειμμένοι τῆς κοινῆς παιδείας καὶ φιλοσοφίας εἰσὶν ὥστ᾽ οὐδὲ γράμματα μανθάνουσιν, ἃ τηλικαύτην ἔχει δύναμιν ὥστε τοὺς ἐπισταμένους καὶ χρωμένους αὐτοῖς μὴ μόνον ἐμπείρους γίγνεσθαι τῶν ἐπὶ τῆς ἡλικίας τῆς αὑτῶν πραχθέντων ἀλλὰ καὶ τῶν πώποτε γενομένων.“

„καὶ ἐπικελεύειν, ὥσπερ οἱ τοῖς θέουσι διακελευόμενοι, καὶ ἐμοὶ οὕτω τὸ ἐνύπνιον ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ἐπικελεύειν, μουσικὴν ποιεῖν, ὡς φιλοσοφίας μὲν οὔσης μεγίστης μουσικῆς, ἐμοῦ δὲ τοῦτο πράττοντος.“

„Τὸ μὲν οὖν ἀληθὲς οὕτως ἔχει, γνώσῃ δέ, ἂν ἐπὶ τὰ μείζω ἔλθῃς ἐάσας ἤδη φιλοσοφίαν. φιλοσοφία γάρ τοί ἐστιν, ὦ Σώκρατες, χαρίεν, ἄν τις αὐτοῦ μετρίως ἅψηται ἐν τῇ ἡλικίᾳ· ἐὰν δὲ περαιτέρω τοῦ δέοντος ἐνδιατρίψῃ, διαφθορὰ τῶν ἀνθρώπων. ἐὰν γὰρ καὶ πάνυ εὐφυὴς ᾖ καὶ πόρρω τῆς ἡλικίας φιλοσοφῇ, ἀνάγκη πάντων ἄπειρον γεγονέναι ἐστὶν ὧν χρὴ ἔμπειρον εἶναι τὸν μέλλοντα καλὸν κἀγαθὸν καὶ εὐδόκιμον ἔσεσθαι ἄνδρα.“

„Ἡ δέ γε φιλοσοφία κτῆσις ἐπιστήμης·“

wissenschaftliche Behandlung, wissenschaftliche Untersuchung, wissenschaftliches Studium, Forschung

„Ὅ τι ἂν ἀκριβῶσαι βουληθῇς ὧν ἐπίστασθαι προσήκει τοὺς βασιλέας, ἐμπειρίᾳ μέτιθι καὶ φιλοσοφίᾳ· τὸ μὲν γὰρ φιλοσοφεῖν τὰς ὁδούς σοι δείξει, τὸ δ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων γυμνάζεσθαι δύνασθαί σε χρῆσθαι τοῖς πράγμασιν ποιήσει.“

„Ἔστιν δ’ ἡ περὶ τὰς ἔριδας φιλοσοφία δυναμένη τοῦτο ποιεῖν· οἱ γὰρ μήτε τῶν ἰδίων πω μήτε τῶν κοινῶν φροντίζοντες τούτοις μάλιστα χαίρουσιν τῶν λόγων οἳ μηδὲ πρὸς ἓν χρήσιμοι τυγχάνουσιν ὄντες.“

„Ἡγοῦμαι δ’ οὕτως ἂν μεγίστην ἐπίδοσιν λαμβάνειν καὶ τὰς ἄλλας τέχνας καὶ τὴν περὶ τοὺς λόγους φιλοσοφίαν, εἴ τις θαυμάζοι καὶ τιμῴη μὴ τοὺς πρώτους τῶν ἔργων ἀρχομένους, ἀλλὰ τοὺς ἄρισθ’ἕκαστον αὐτῶν ἐξεργαζομένους, μηδὲ τοὺς περὶ τούτων ζητοῦντας λέγειν, περὶ ὧν μηδεὶς πρότερον εἴρηκεν, ἀλλὰ τοὺς οὕτως ἐπισταμένους εἰπεῖν ὡς οὐδεὶς ἂν ἄλλος δύναιτο.“

„Χωρὶς γὰρ τεχνῶν καὶ φιλοσοφιῶν καὶ τῶν ἄλλων ὠφελειῶν, ἃς ἔχοι τις ἂν εἰς ἐκείνην καὶ τὸν πόλεμον τὸν Τρωϊκὸν ἀνενεγκεῖν, δικαίως ἂν καὶ τοῦ μὴ δουλεύειν ἡμᾶς τοῖς βαρβάροις Ἑλένην αἰτίαν εἶναι νομίζοιμεν.“

„Κινδυνεύουσιν οἱ ἐν δικαστηρίοις καὶ τοῖς τοιούτοις ἐκ νέων κυλινδούμενοι πρὸς τοὺς ἐν φιλοσοφίᾳ καὶ τῇ τοιᾷδε διατριβῇ τεθραμμένους ὡς οἰκέται πρὸς ἐλευθέρους τεθράφθαι.“

„μεθ’ ὧν ἐκεῖνοι βιοτεύοντες τοῖς μὲν σώμασιν ἰατρικὴν ἐξεῦρον ἐπικουρίαν, οὐ διακεκινδυνευμένοις φαρμάκοις χρωμένην ἀλλὰ τοιούτοις ἃ τὴν μὲν ἀσφάλειαν ὁμοίαν ἔχει τῇ τροφῇ τῇ καθ’ ἡμέραν, τὰς δ’ὠφελείας τηλικαύτας ὥστ’ ἐκείνους ὁμολογουμένως ὑγιεινοτάτους εἶναι καὶ μακροβιωτάτους, ταῖς δὲ ψυχαῖς φιλοσοφίας ἄσκησιν κατέδειξαν ἣ καὶ νομοθετῆσαι καὶ τὴν φύσιν τῶν ὄντων ζητῆσαι δύναται.“

„Φιλοσοφία τῆς τῶν ὄντων ἀεὶ ἐπιστήμης ὄρεξις· ἕξις θεωρητικὴ τοῦ ἀληθοῦς, πῶς ἀληθές· ἐπιμέλεια ψυχῆς μετὰ λόγου ὀρθοῦ.“

„Οὐκοῦν καὶ ἡ σωφροσύνη, ἣν καὶ οἱ πολλοὶ ὀνομάζουσι σωφροσύνην, τὸ περὶ τὰς ἐπιθυμίας μὴ ἐπτοῆσθαι ἀλλ’ὀλιγώρως ἔχειν καὶ κοσμίως, ἆρ’ οὐ τούτοις μόνοις προσήκει, τοῖς μάλιστα τοῦ σώματος ὀλιγωροῦσίν τε καὶ ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶσιν;“

„παραλιπόντων οὖν τῶν προτέρων ἀνερεύνητον τὸ περὶ τῆς νομοθεσίας, αὐτοὺς ἐπισκέψασθαι μᾶλλον βέλτιον ἴσως, καὶ ὅλως δὴ περὶ πολιτείας, ὅπως εἰς δύναμιν ἡ περὶ τὰ ἀνθρώπεια φιλοσοφία τελειωθῇ.“

„Μετὰ δὲ τὰς εἰρημένας φιλοσοφίας ἡ Πλάτωνος ἐπεγένετο πραγματεία, τὰ μὲν πολλὰ τούτοις ἀκολουθοῦσα, τὰ δὲ καὶ ἴδια παρὰ τὴν τῶν Ἰταλικῶν ἔχουσα φιλοσοφίαν.“

„ὁ δ’Ἐμπεδοκλῆς ἐν ἀρχῇ τῆς φιλοσοφίας προαναφωνήσας“


Γαῖα

die Muttergottheit Erde, die aus dem Chaos entstand und selbsttätig den Himmel, Gebirge und das Meer erzeugte

Γαῖα Οὐρανὸν καὶ Πόντοv γεννάει.

„αἱ δ’ ἄμβροτον ὄσσαν ἱεῖσαι

οἵ τ’ ἐκ τῶν ἐγένοντο, θεοὶ δωτῆρες ἐάων·“

„πρῶτον μὲν εὐχῇ τῇδε πρεσβεύω θεῶν

τὴν πρωτόμαντιν Γαῖαν·“


ἄνοιξις

Öffnen

Vorgang, bei dem etwas geöffnet wird: Öffnen, Öffnung

Ableitung zu dem Verb ἀνοίγνυμι (anoignymi^☆) ^(→ grc)

ἡ ἄνοιξις (nominative singular)
αἱ ἀνοίξεις (nominative plural)
τῆς ἀνοίξεως (genitive singular)
τῶν ἀνοίξεων (genitive plural)
τῇ ἀνοίξει (dative singular)
ταῖς ἀνοίξεσι(ν) (dative plural)
τὴν ἄνοιξιν (accusative singular)
τὰς ἀνοίξεις (accusative plural)
(ὦ) ἄνοιξι (singular)
(ὦ) ἀνοίξεις (plural)

„ἀκάτιον ἀμφηρικὸν ὡς λῃσταί, ἐκ πολλοῦ τεθεραπευκότες τὴν ἄνοιξιν τῶν πυλῶν, εἰώθεσαν ἐπὶ ἁμάξῃ, πείθοντες τὸν ἄρχοντα, διὰ τῆς τάφρου κατακομίζειν τῆς νυκτὸς ἐπὶ τὴν θάλασσαν καὶ ἐκπλεῖν·“

„οἶμαι δὲ καὶ τὸ ‘αἴρειν’ καὶ τὸ ‘ἀνοίγειν’ οὐκ ἀπὸ τρόπου τῇ τῶν χειλῶν ἀνοίξει καὶ ἄρσει, καθ’ ἣν οὗτος ἐκπίπτει τοῦ στόματος ὁ φθόγγος, ὠνομάσθαι.“

„οἶδε δὲ καὶ πύλας οὐρανοῦ, ἃς αἱ Ὧραι ἐπιστεύθησαν, ἀρχὰς ἐχούσας τῶν νεφουμένων τόπων, ὧν αἱ ἀνοίξεις καὶ τὰ κλεῖθρα διὰ νεφῶν,“


φθινόπωρον

zugrunde liegt das Verb φθίνω (phthinō^☆) ^(→ grc) und das Substantiv ὀπώρα (opōra^☆) ^(→ grc)

φθιν·όπ·ω·ρον

„Ὁρμηθέντες ὦν οἱ Φοίνικες ἐκ τῆς Ἐρυθρῆς θαλάσσης ἔπλεον τὴν νοτίην θάλασσαν· ὅκως δὲ γίνοιτο φθινόπωρον, προσσχόντες ἂν σπείρεσκον τὴν γῆν, ἵνα ἑκάστοτε τῆς Λιβύης πλέοντες γινοίατο, καὶ μένεσκον τὸν ἄμητον· θερίσαντες δ’ ἂν τὸν σῖτον ἔπλεον, ὥστε δύο ἐτέων διεξελθόντων τρίτῳ ἔτεϊ κάμψαντες Ἡρακλέας στήλας ἀπίκοντο ἐς Αἴγυπτον.“

„Ἐπεὶ δὲ πολιορκεομένοισί σφι φθινόπωρον ἐπεγίνετο, καὶ ἤσχαλλον οἱ Ἀθηναῖοι ἀπό τε τῆς ἑωυτῶν ἀποδημέοντες καὶ οὐ δυνάμενοι ἐξελεῖν τὸ τεῖχος, ἐδέοντο [τε] τῶν στρατηγῶν ὅκως ἀπάγοιεν σφέας ὀπίσω·“

„Θέρεος καὶ φθινοπώρου σιτία δυσφορώτατα φέρουσι, χειμῶνος ῥήϊστα, ἦρος δεύτερον.“

„ Περὶ δὲ τὸ φθινόπωρον τοῦ θέρους τούτου Ἀθηναῖοι πανδημεί, αὐτοὶ καὶ οἱ μέτοικοι, ἐσέβαλον ἐς τὴν Μεγαρίδα Περικλέους τοῦ Ξανθίππου στρατηγοῦντος.“

„Αὐτῶν δὲ τῶν ὑδάτων οἱ θερινοὶ ὄμβροι μᾶλλον συμφέρουσι τοῖς πλείστοις ἰχθύσι, καὶ ὅταν τὸ ἔαρ καὶ τὸ θέρος καὶ τὸ φθινόπωρον γένηται ἐπόμβριον, ὁ δὲ χειμὼν εὐδιεινός.“


πελαργός

die Etymologie ist nicht sicher geklärt; vielleicht aus *πελαϝ-αργός (pelaw-argos) entstanden, dem ἀργός (argos^☆) ^(→ grc) „weiß“ und *πελαϝός (pelawos) „schwärzlich“ (siehe πελιός (pelios^☆) ^(→ grc) und litauisch palvas ^(→ lt)) zugrunde liegen, und somit mit der Grundbedeutung „der Schwarzweiße“ nach der Farbe seines Gefieders

„ἀλλ’ ἔστιν ἡμῖν τοῖσιν ὄρνισιν νόμος
παλαιὸς ἐν ταῖς τῶν πελαργῶν κύρβεσιν·“

„Ὦ γενναῖε, πελαργοῦ ἄρα ὁ ἐμὸς ἔρως οὐδὲν διοίσει, εἰ παρὰ σοὶ ἐννεοττεύσας ἔρωτα ὑπόπτερον ὑπὸ τούτου πάλιν θεραπεύσεται.“

„Περὶ μὲν οὖν τῶν πελαργῶν, ὅτι ἀντεκτρέφονται, θρυλεῖται παρὰ πολλοῖς· φασὶ δέ τινες καὶ τοὺς μέροπας ταὐτὸ τοῦτο ποιεῖν, καὶ ἀντεκτρέφεσθαι ὑπὸ τῶν ἐκγόνων οὐ μόνον γηράσκοντας ἀλλὰ καὶ εὐθύς, ὅταν οἷοί τ’ ὦσιν· τὸν δὲ πατέρα καὶ τὴν μητέρα μένειν ἔνδον.“

Aristoteles, Historia animalium, 615b23–27

„Περὶ Θετταλίαν μνημονεύουσιν ὄφεις ζῳογονηθῆναι τοσούτους ὥστε, εἰ μὴ ὑπὸ τῶν πελαργῶν ἀνῃροῦντο, ἐκχωρῆσαι ἂν αὐτούς.“

Aristoteles, Mirabilium auscultationes, 832a14–16


ἀβακίσκος

Deminutiv von dem Substantiv ἄβαξ (abax^☆) ^(→ grc)

ἀ·βα·κίσ·κος

„ταῦτα δὲ πάντα δάπεδον εἶχεν ἐν ἀβακίσκοις συγκείμενον ἐκ παντοίων λίθων, ἐν οἷς ἦν κατεσκευασμένος πᾶς ὁ περὶ τὴν Ἰλιάδα μῦθος θαυμασίως· ταῖς τε κατασκευαῖς καὶ ταῖς ὀροφαῖς, καὶ θυρώμασι δὲ πάντα ἦν ταῦτα πεπονημένα.“


ἀρτηρία

Pulsader

Für [2] siehe Übersetzungen zu Schlagader

wahrscheinlich über *ἀερτηρία zu ἀείρω (aeirō^☆) ^(→ grc) abgeleitet; siehe auch ἀορτή (aortē^☆) ^(→ grc)

„διὸ δὴ τῆς ἀρτηρίας ὀχετοὺς ἐπὶ τὸν πλεύμονα ἔτεμον, καὶ περὶ τὴν καρδίαν αὐτὸν περιέστησαν οἷον μάλαγμα, ἵν’ ὁ θυμὸς ἡνίκα ἐν αὐτῇ ἀκμάζοι, πηδῶσα εἰς ὑπεῖκον καὶ ἀναψυχομένη, πονοῦσα ἧττον, μᾶλλον τῷ λόγῳ μετὰ θυμοῦ δύναιτο ὑπηρετεῖν.“

„τὸ μὲν τῶν ἐγκυρτίων εἰς τὸ στόμα μεθῆκεν· διπλοῦ δὲ ὄντος αὐτοῦ κατὰ μὲν τὰς ἀρτηρίας εἰς τὸν πλεύμονα καθῆκεν θάτερον, τὸ δ’ εἰς τὴν κοιλίαν παρὰ τὰς ἀρτηρίας·“

„Τούτου δὲ τὸ μὲν χονδρῶδες καὶ πρόσθιον, δι’ οὗ ἡ φωνὴ καὶ ἡ ἀναπνοή, ἀρτηρία· τὸ δὲ σαρκῶδες στόμαχος, ἐντὸς πρὸ τῆς ῥάχεως.“

Aristoteles, Historia animalium, 493a8–10

„ὥστε ἡ πληγὴ τοῦ ἀναπνεομένου ἀέρος ὑπὸ τῆς ἐν τούτοις τοῖς μορίοις ψυχῆς πρὸς τὴν καλουμένην ἀρτηρίαν φωνή ἐστιν“

„τὰς δὲ φλέβας καὶ τὰς ἀρτηρίας συνάπτειν εἰς ἀλλήλας καὶ τῇ αἰσθήσει φανερὸν εἶναι.“


ἔλεγον

Akkusativ Singular des Substantivs ἔλεγος


κατηγόρων

κατ·η·γό·ρων

Genitiv Plural des Substantivs κατήγορος


ἔντερον

Darm

Anatomie, meist im Plural: Darm; Gedärm, Eingeweide

Regenwurm

übertragen: Regenwurm („Eingeweide der Erde“)

Erbwort aus dem indogermanischen *entero-, das eine adjektivierte From des Adverbs *enter ist, das seinerseits der Komparativ zu dem Adverb *en (altgriechisch ἔν (en^☆) ^(→ grc)) ist; somit etymologisch verwandt mit sanskritisch आन्तर (āntara) ^(→ sa) und अन्तर् (antar) ^(→ sa), lateinisch inter ^(→ la) und althochdeutsch untar ^(→ goh) (neuhochdeutsch unter)

meist imPlural: Darm; Gedärm, Eingeweide

„Ἰδομενεὺς δ’ ἄρα Οἰνόμαον βάλε γαστέρα μέσσην,
ῥῆξε δὲ θώρηκος γύαλον, διὰ δ’ ἔντερα χαλκὸς
ἤφυσ’· ὃ δ’ ἐν κονίῃσι πεσὼν ἕλε γαῖαν ἀγοστῷ.“

„ὣς ἄρ’ ἔφαν μνηστῆρες· ἀτὰρ πολύμητις Ὀδυσσεύς,
αὐτίκ’ ἐπεὶ μέγα τόξον ἐβάστασε καὶ ἴδε πάντῃ,
ὡς ὅτ’ ἀνὴρ φόρμιγγος ἐπιστάμενος καὶ ἀοιδῆς
ῥηϊδίως ἐτάνυσσε νέῳ περὶ κόλλοπι χορδήν,
ἅψας ἀμφοτέρωθεν ἐϋστρεφὲς ἔντερον οἰός,
ὣς ἄρ’ ἄτερ σπουδῆς τάνυσεν μέγα τόξον Ὀδυσσεύς.“

„παῖδες θανόντες ὡσπερεὶ πρὸς τῶν φίλων,
χεῖρας κρεῶν πλήθοντες οἰκείας βορᾶς,
σὺν ἐντέροις τε σπλάγχν᾽, ἐποίκτιστον γέμος,
πρέπουσ᾽ ἔχοντες, ὧν πατὴρ ἐγεύσατο.“

„ἦ ῥᾳδίως φεύγων ἂν ἀποφύγοι δίκην,
ὅστις δίοιδε τοὔντερον τῆς ἐμπίδος.“

„τὼ νεφρὼ δέ σου
αὐτοῖσιν ἐντέροισιν ᾑματωμένω
διασπάσονται Γοργόνες Τειθράσιαι,
ἐφ’ ἃς ἐγὼ δρομαῖον ὁρμήσω πόδα.“

„ὅσα δὲ μὴ τοιούτοις μορίοις, αὐτῷ δὲ τῷ σώματι διαλήψεις ποιούμενα προέρχεται, καθάπερ ἔνια τῶν ἀπόδων, οἷον οἵ τε ὄφεις καὶ τὸ τῶν καμπῶν γένος, καὶ πρὸς τούτοις ἃ καλοῦσι ἔντερα γῆς, ὑπάρχει μὲν καὶ ἐν τούτοις τὸ λεχθέν, οὐ μὴν διασεσάφηταί γ’ ὁμοίως.“

„καὶ κοίλης μύρμηκες ὀχῆς ἒξ ὤεα πάντα
θᾶσσον ἀνηνέγκαντο· καὶ ἀθρόοι ὦφθεν ἴουλοι
τείχε’ ἀνέρποντες, καὶ πλαζόμενοι σκώληκες
κεῖνοι τοὺς καλέουσι μελαίνης ἔντερα γαίης.“


γαστραία

Ableitung zu dem Substantiv γαστήρ (gastēr^☆) ^(→ grc); bezeichnet nach dessen Form

„γαστραία· ἡ γογγυλίς. Λάκωνες“


θρίψ

die Herkunft ist nicht geklärt; die Form gleicht den semantisch ähnlichen Substantiven ἴψ (ips^☆) ^(→ grc), κνίψ (knips^☆) ^(→ grc) und σκνίψ (sknips^☆) ^(→ grc), wonach eine Angleichung aus *θρύψ (thryps) zu dem Verb θρύπτω (thryptō^☆) ^(→ grc) denkbar ist; ferner wird angenommen, dass es sich um eine pelasgische Form von *τριψ (trips) zu dem Verb τρίβω (tribō^☆) ^(→ grc) handelt

ὁ θρίψ (nominative singular)
οἱ θρῖπες (nominative plural)
τοῦ θριπός (genitive singular)
τῶν θριπῶν (genitive plural)
τῷ θριπί (dative singular)
τοῖς θριψί(ν) (dative plural)
τὸν θρῖπα (accusative singular)
τοὺς θρῦπας (accusative plural)
(ὦ) θρίψ (singular)
(ὦ) θρῖπες (plural)

„οἱ δὲ θρίπες ὅμοιοι τοῖς σκώληξιν, ὑφ’ ὧν τιτραίνεται κατὰ μικρὸν τὰ ξύλα.“

„θριπὸς ἐγὼ καὶ σύρμα τερηδόνος εἴθε γενοίμην,
ὡς ἀναπηδήσας τὰ ξύλα ταῦτα φάγω.“

„ὁ δὲ θρὶψ τὸ ξύλον“


ἀκρατοφόρος

ἀκρατοφόρον (variant)

ἀ·κρα·το·φό·ρος

„Ἰωάννης δ’ ὡς ἐπέλειπον αἱ ἁρπαγαὶ παρὰ τοῦ δήμου, πρὸς ἱεροσυλίαν ἐτρέπετο, καὶ πολλὰ μὲν ἐκ τῶν ἀναθημάτων κατεχώνευε τοῦ ναοῦ, πολλὰ δὲ τῶν πρὸς τὰς λειτουργίας ἀναγκαίων σκεύη, κρατῆρας καὶ πίνακας καὶ τραπέζας· ἀπέσχετο δ’ οὐδὲ τῶν ὑπὸ τοῦ Σεβαστοῦ καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ πεμφθέντων ἀκρατοφόρων.“

Flavius Josephus, De bello Judaico, 5,13,6


ἀκρατοφόρον

ἀκρατοφόρος (variant)

ἀ·κρα·το·φό·ρον

„ὁ δὲ ψυκτὴρ πολυθρύλητος, ὃν καὶ δῖνον ἐκάλουν, ἐν ᾧ ἦν ὁ ἄκρατος· οἱ πολλοὶ δ’ ἀκρατοφόρον αὐτὸν καλοῦσιν.“

„τούτοις δὲ προσακτέον τὰ τῶν οἴνων ἀγγεῖα, οἰνοφόρα, ἀκρατοφόρα, ἀμφορεῖς καὶ ἀμφορίσκους, κάδους καὶ καδίσκους·“


πίθηκος

die Etymologie ist unklar; eine Verwandtschaft zu lateinisch foedus ^(→ la) „hässlich“ scheint unwahrscheinlich; vielmehr handelt es sich wohl um eine Entlehnung

πίθακος (variant)
πίθηξ (variant)
πίθων (variant)

„τοιόνδε γ’, ὦ πίθηκε, τὸν πώγων’ ἔχων
εὐνοῦχος ἡμῖν ἦλθες ἐσκευασμένος;“

„Ἔνια δὲ τῶν ζῴων ἐπαμφοτερίζει τὴν φύσιν τῷ τ’ ἀνθρώπῳ καὶ τοῖς τετράποσιν, οἷον πίθηκοι καὶ κῆβοι καὶ κυνοκέφαλοι.“

„νεὶ τὼ σιὼ
λάβοιμι μέντἂν κέρδος ἀγαγὼν καὶ πολύ,
ᾇπερ πίθακον ἀλιτρίας πολλᾶς πλέων.“

„μὰ τὸν Ἀπόλλω ’γὼ μὲν οὔ,
ἢν μὴ διάθωνταί γ’ οἵδε διαθήκην ἐμοὶ
ἥνπερ ὁ πίθηκος τῇ γυναικὶ διέθετο,
ὁ μαχαιροποιός, μήτε δάκνειν τούτους ἐμὲ
μήτ’ ὀρχίπεδ’ ἕλκειν μήτ’ ὀρύττειν—“

„εἰ δ’ ἐγὼ ὀρθὸς ἰδεῖν βίον ἀνέρος ἢ τρόπον ὅστις ἔτ’
οἰμώξεται,
οὐ πολὺν οὐδ’ ὁ πίθηκος οὗτος ὁ νῦν ἐνοχλῶν,
Κλειγένης ὁ μικρός,
ὁ πονηρότατος βαλανεὺς ὁπόσοι κρατοῦσι κυκησίτεφροι
ψευδολίτρου κονίας
καὶ Κιμωλίας γῆς,
χρόνον ἐνδιατρίψει· ἰδὼν δὲ τάδ’ οὐκ εἰ-
ρηνικὸς ἔσθ’, ἵνα μή ποτε κἀποδυθῇ μεθύων ἄ-
νευ ξύλου βαδίζων.“

„πονηρόν, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πονηρὸν ὁ συκοφάντης ἀεὶ καὶ πανταχόθεν βάσκανον καὶ φιλαίτιον· τοῦτο δὲ καὶ φύσει κίναδος τἀνθρώπιόν ἐστιν, οὐδὲν ἐξ ἀρχῆς ὑγιὲς πεποιηκὸς οὐδ’ ἐλεύθερον, αὐτοτραγικὸς πίθηκος, ἀρουραῖος Οἰνόμαος, παράσημος ῥήτωρ.“


ζιγγίβερις

Ingwer

Botanik: arabische Gewürzpflanze, wahrscheinlich Ingwer

Entlehnung aus dem Pali siṅgivera-, das seinerseits auf das sanskritische शृङ्गवेर (śṛṅgavera-) ^(→ sa) zurückgeht

ζιγγίβερι (variant)
ἡ ζιγγίβερις (nominative singular)
αἱ ζιγγιβέρεις (nominative plural)
τῆς ζιγγιβέρεως (genitive singular)
τῶν ζιγγιβέρεων (genitive plural)
τῇ ζιγγιβέρει (dative singular)
ταῖς ζιγγιβέρεσι(ν) (dative plural)
τὴν ζιγγίβεριν (accusative singular)
τὰς ζιγγιβέρεις (accusative plural)
(ὦ) ζιγγίβερις (singular)
(ὦ) ζιγγιβέρεις (plural)

ζιγ·γί·βε·ρις

„ἱστορεῖται δὲ καὶ ἕτερον εἶδος κυπέρου ἐν Ἰνδίᾳ γεννώμενον, προσεοικὸς ζιγγιβέρει, ὃ διαμασηθὲν κροκῶδες, πικρὸν εὑρίσκεται, καταχρισθὲν δὲ παραχρῆμα ψιλοῖ τὰς τρίχας.“

Dioscorides Pedanius, De materia medica, 1,5,1


ζιγγίβερι

ζιγγίβερις (variant)
τὸ ζιγγίβερι (nominative singular)
τοῦ ζιγγιβέρεως (genitive singular)
τῷ ζιγγιβέρει (dative singular)
τὸ ζιγγίβερι (accusative singular)
(ὦ) ζιγγίβερι (singular)

ζιγ·γί·βε·ρι

„διὰ ταῦτά γε καὶ τὸ μελίκρατον ἐπιτήδειόν ἐϲτιν αὐτοῖϲ, ὀξύμελί τε καὶ ἀπόμελι καὶ πέπερι καὶ ζιγγίβερι καὶ πάνθ’ ὅϲα τέμνει τε καὶ διαλύει τὰ παχέα χωρὶϲ τοῦ κακοχυμίαν ἐργάζεϲθαι.“

„εἰϲ πεντήκοντα δραχμὰϲ ἑκάϲτου τῶν τριῶν πεπέρεων ἀρκεῖ μιγνύειν ἀνίϲου τε καὶ θύμου καὶ ζιγγιβέρεωϲ ἑκάϲτου δραχμὰϲ ὀκτώ. τὸ μὲν ἁπλούϲταϲτον τοῦτο, καὶ τούτου μᾶλλον ἔτι τὸ χωρὶϲ ζιγγιβέρεωϲ. ἕτερον δὲ τὸ διὰ τῶν αὐτῶν ϲυγκείμενον, ἀλλ’ εἰϲ τὰϲ πεντήκοντα δραχμὰϲ ἑκάϲτου τῶν τριῶν πεπέρεων ἑκκαίδεκα δραχμῶν ἐμβαλλομένων ἑκάϲτου τῶν τριῶν, ἀνίϲου καὶ θύμου καὶ ζιγγιβέρεωϲ, ᾧ καὶ μάλιϲτα χρώμεθα πρὸϲ τὰ παρόντα.“


κόρυζα

Rotz

Für [2] siehe Übersetzungen zu Nasenschleim¹

Dummheit

Für [3] siehe Übersetzungen zu Stumpfsinn¹

vermutlich mit althochdeutsch hroz ^(→ goh) (neuhochdeutsch Rotz) verwandt

„Κορύζας δὲ καὶ πταρμοὺς ἐπὶ πᾶσι τοῖσι περὶ τὸν πλεύμονα νουσήμασι προγεγονέναι, ἢ ἐπιγενέσθαι, κακόν· ἀλλ’ ἐν τοῖσιν ἄλλοισι νουσήμασι τοῖσι θανατωδεστάτοισιν οἱ πταρμοὶ λυσιτελέουσιν.“

„ἐν μέν τοι κατάῤῥοις τε καὶ κορύζαις καὶ ὅλως ἐν ὅσοις ὑπ’ ἐκκαύσεως ἢ ψύξεως ἢ ὑγρότητος ἐπληρώθησαν αἱ ἐμπρόσθιαι κοιλίαι τοῦ ἐγκεφάλου, οὐ μόνον ἔμφραξις γίγνεται τῶν ἐνταῦθα χωρίων, ἀλλὰ καὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ τοῦ κατὰ τὰς κοιλίας, ἔτι τε τοῦ περιέχοντος ἐγκεφάλου δυσκρασία τις ἕπεται.“

Galenus, De symptomatum causis libri III, 7,107

„Τοῦτο μὲν, ὅσοισιν ἂν ἡμέων κόρυζα ἐγγένηται καὶ ῥεῦμα κινηθῇ διὰ τῶν ῥινέων, τοῦτο ὡς πολὺ δριμύτερον τοῦ πρότερον γινομένου τε καὶ ἰόντος ἐκ τῶν ῥινέων καθ’ ἑκάστην ἡμέρην, καὶ οἰδέειν μὲν ποιέει τὴν ῥῖνα, καὶ ξυγκαίει θερμήν τε καὶ διάπυρον ἐσχάτως·“

„Οὐκοῦν ταύτης αἰτιῶμαι τῆς διατάξεως· ἐχρῆν γὰρ τὸ πρᾶγμα ἑξῆς πως γίνεσθαι, τὸν πρεσβύτερον πρότερον καὶ μετὰ τοῦτον ὅστις καὶ τῇ ἡλικίᾳ μετ’ αὐτόν, ἀναστρέφεσθαι δὲ μηδαμῶς, μηδὲ ζῆν μὲν τὸν ὑπέργηρων ὀδόντας τρεῖς ἔτι λοιποὺς ἔχοντα, μόγις ὁρῶντα, οἰκέταις γε τέτταρσιν ἐπικεκυφότα, κορύζης μὲν τὴν ῥῖνα, λήμης δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς μεστὸν ὄντα, οὐδὲν ἔτι ἡδὺ εἰδότα, ἔμψυχόν τινα τάφον ὑπὸ τῶν νέων καταγελώμενον, ἀποθνήσκειν δὲ καλλίστους καὶ ἐρρωμενεστάτους νεανίσκους·“

„Οὐ μὰ Δί’ ἀλλὰ κενοδοξία καὶ τῦφος καὶ πολλὴ κόρυζα, ταῦτά σε ἀπηνθράκωσεν αὐταῖς κρηπῖσιν οὐκ ἀνάξιον ὄντα·“

„καὶ τοῦτο μὲν ἔτι ἄκριτον καὶ ἀνώνυμος ἡμῖν ἡ καλὴ πόλις ἐκείνη λήρου πολλοῦ καὶ κορύζης συγγραφικῆς γέμουσα.“

Lucianus, Quomodo historia conscribenda sit, 31


ἐρείκη

vermutlich verwandt mit altirisch froech ^(→ sga), walisisch grug ^(→ cy), russisch верес (veres^☆) ^(→ ru) und вереск (veresk^☆) ^(→ ru), polnisch wrzos ^(→ pl), litauisch viržis ^(→ lt) und lettisch virsis ^(→ lv) und virzis ^(→ lv)

„οἱ δ᾽ ἀντέλαμψαν καὶ παρήγγειλαν πρόσω
γραίας ἐρείκης θωμὸν ἅψαντες πυρί.“

„βοσκόμεθ’ ὕλης ἀπὸ παντοδαπῆς, ἐλάτης, πρίνου κομάρου τε
πτόρθους ἁπαλοὺς ἀποτρώγουσαι, καὶ πρὸς τούτοισί γε θαλλόν,
κύτισόν τ’ ἠδὲ σφάκον εὐώδη, καὶ σμίλακα τὴν πολύφυλλον,
κότινον, σχῖνον, μελίαν, λεύκην, ἀρίαν, δρῦν, κιττόν, ἐρίκην,
πρόμαλον, ῥάμνον, φλόμον, ἀνθέρικον, φηγόν, κισθόν, θύμα,
θύμβραν.“

„οὐδὲν ἐγὼ τήνω ποτιδεύομαι· ἀλλὰ τὸν ἄνδρα,
αἰ λῇς, τὸν δρυτόμον βωστρήσομες, ὃς τὰς ἐρείκας
τήνας τὰς παρὰ τὶν ξυλοχίζεται· ἔστι δὲ Μόρσων.“

„πλείω δ’ ἀκρόκαρπα τῶν ἄλλων ἢ τῶν δένδρων, οἷον τῶν τε σιτηρῶν τὰ σταχυώδη καὶ τῶν θαμνωδῶν ἐρείκη καὶ σπειραία καὶ ἄγνος καὶ ἄλλ’ ἄττα καὶ τῶν λαχανωδῶν τὰ κεφαλόρριζα.“


ἔποψ

onomatopoetisch nach dem Schrei des Vogels, parallele Bildungen finden sich im lateinischen upupa ^(→ la) und lettischen pupuķis ^(→ lv)

ὁ ἔποψ (nominative singular)
οἱ ἔποπες (nominative plural)
τοῦ ἔποπος (genitive singular)
τῶν ἐπόπων (genitive plural)
τῷ ἔποπι (dative singular)
τοῖς ἔποψι(ν) (dative plural)
τὸν ἔποπα (accusative singular)
τοὺς ἔποπας (accusative plural)
(ὦ) ἔποψ (singular)
(ὦ) ἔποπες (plural)

„οὕποψ μελῳδεῖν αὖ παρασκευάζεται.“

„Ἔνιοι δὲ τῶν ὀρνίθων ἐν τοῖς ὄρεσι καὶ τῇ ὕλῃ κατοικοῦσιν,οἷον ἔποψ καὶ βρίνθος· οὗτος δ’ ὁ ὄρνις εὐβίοτος καὶ ᾠδικός.“


βόμβος

lautmalerisches Wort; vergleiche mit βέμβιξ (bembix^☆) ^(→ grc) und βολβός (bolbos^☆) ^(→ grc) sowie litauisch bimbalas ^(→ lt), lettisch bambals ^(→ lv), russisch бубен (buben^☆) ^(→ ru) und polnisch bęben ^(→ pl)

„τοῦτό τ’ ἦν τὸ μειράκιον, καὶ τὼ Ἀδειμάντω ἀμφοτέρω, ὅ τε Κήπιδος καὶ ὁ Λευκολοφίδου, καὶ ἄλλοι τινὲς ἐφαίνοντο· περὶ δὲ ὧν διελέγοντο οὐκ ἐδυνάμην ἔγωγε μαθεῖν ἔξωθεν, καίπερ λιπαρῶς ἔχων ἀκούειν τοῦ Προδίκου—πάσσοφος γάρ μοι δοκεῖ ἁνὴρ εἶναι καὶ θεῖος—ἀλλὰ διὰ τὴν βαρύτητα τῆς φωνῆς βόμβος τις ἐν τῷ οἰκήματι γιγνόμενος ἀσαφῆ ἐποίει τὰ λεγόμενα.“

„καὶ τῇ τρίψει τῇ πρὸς τὸν ὑμένα ποιοῦσι τὸν βόμβον, ὥσπερ λέγομεν, οἷον διὰ τῶν καλάμων τῶν τετρυπημένων τὰ παιδία, ὅταν ἐπιθῶσιν ὑμένα λεπτόν.“

„Τούτων καὶ λεγομένων καὶ γινομένων ὁ μὲν ἥλιος ἀκριβῶς εἰς δυσμὰς περιελθὼν τὸ μεταίχμιον ἡμέρας καὶ νυκτὸς σκιόφως ἀπετέλεσεν, ἡ θάλασσα δὲ αἰφνίδιον ἐτραχύνετο τάχα μὲν τροπὴν ἐκ τοῦ καιροῦ λαβοῦσα τάχα δέ που καὶ τύχης τινὸς βουλήματι μεταβληθεῖσα· καὶ βόμβος ἀνέμου κατιόντος ἠκούετο καὶ ὅσον οὔπω πνεῦμα λάβρον τε καὶ βίαιον αὐτόθεν ἐμπεσὸν ἀπροσδοκήτου θορύβου τοὺς λῃστὰς ἐνεπεπλήκει, τὴν μὲν ἰδίαν ἄκατον ἀπολιπόντας κατὰ δὲ τὴν ὁλκάδα πρὸς τῇ διαρπαγῇ τοῦ φόρτου καταληφθέντας ὅπη τε χρήσονται τῷ μεγέθει τῆς νεὼς ἀπείρως ἔχοντας.“


πολυγαμία

πο·λυ·γα·μία

„ἀκόλαστος γὰρ ἢ μαχλὰς ἢ τριοδῖτις σοβὰς ἢ τὸ τῆς ὥρας ἄνθος ἐπευωνίζουσα ἢ καθαρσίοις καὶ λουτροῖς τὰ ἐκτὸς φαιδρυνομένη, τὰ δὲ ἐντὸς ῥυπῶσα, ἢ καθάπερ τὰ πινάκια χρώμασι τὴν ὄψιν ὑπογραφομένη χήτει φυσικῆς εὐμορφίας ἢ τὸ λεγόμενον πολύανδρον κακὸν ὡς ἀγαθὸν μεταδιώκουσα ἢ πολυγαμίας ἐρῶσα ἢ πρὸς μυρία σπειρομένη ἢ ὑπὸ μυρίων σωμάτων ὁμοῦ καὶ πραγμάτων ἐμπαιζομένη καὶ περιυβριζομένη κεῖθι οὐκ ἔστι.“

Philo Iudaeus, De fuga et inventione, 153–154


ἀξίνη

seit der Ilias bezeugt; zwar wird häufig eine Urverwantschaft mit lateinisch ascia ^(→ la) und dem Germanischen wie gotisch 𐌰𐌵𐌹𐌶𐌹 (aqizi) ^(→ got) angeführt, jedoch deutet die formale Inkongruenz auf eine Entlehnung aus einer nichtindogermanischen Sprache hin, sodass sich akkadisch 𒍏𒄩𒍣𒅔 (ḥaṣṣinnu) ^(→ akk) und aramäisch חצינא (ḥaṣṣīnā) ^(→ arc) vergleichen lassen

„Ἀτρεΐδης δὲ ἐρυσσάμενος ξίφος ἀργυρόηλον
ἆλτ’ ἐπὶ Πεισάνδρῳ· ὃ δ’ ὑπ’ ἀσπίδος εἵλετο καλὴν
ἀξίνην εὔχαλκον ἐλαΐνῳ ἀμφὶ πελέκκῳ
μακρῷ ἐϋξέστῳ· ἅμα δ’ ἀλλήλων ἐφίκοντο.“

„οὐδ’ ἄρα τοί γε
τόξων ἀϊκὰς ἀμφὶς μένον οὐδ’ ἔτ’ ἀκόντων,
ἀλλ’ οἵ γ’ ἐγγύθεν ἱστάμενοι ἕνα θυμὸν ἔχοντες
ὀξέσι δὴ πελέκεσσι καὶ ἀξίνῃσι μάχοντο
καὶ ξίφεσιν μεγάλοισι καὶ ἔγχεσιν ἀμφιγύοισι.“

„τῶν δὲ Μένωνος στρατιωτῶν ξύλα σχίζων τις ὡς εἶδε Κλέαρχον διελαύνοντα, ἵησι τῇ ἀξίνῃ·“


ἀξίωμα

Willensmeinung

Willensmeinung, Verlangen, Forderung, Beschluss

Axiom

Philosophie: Axiom, Grundwahrheit, Grundsatz

Ableitung zu dem Verb ἀξιόω (axioō^☆) ^(→ grc)

„ὃν συμπονήσας καὶ συνεξελὼν δορὶ
γάμων Κρεούσης ἀξίωμ’ ἐδέξατο,
οὐκ ἐγγενὴς ὤν, Αἰόλου δὲ τοῦ Διὸς
γεγὼς Ἀχαιός.“

„οἳ τὰς πόλεις ἔχουσι κἀξιώματα
τοῖς ἀνθαμίλλοις εἰσὶ πολεμιώτατοι.“

„κοινῆς τραπέζης ἀξίωμ’ ἔχων ἴσον,
ἀκόλαστον ἔσχε γλῶσσαν, αἰσχίστην νόσον.“

„ἦ δὴ νοσῶδες τοῦτο τοῖς ἀμείνοσιν,
ὅταν πονηρὸς ἀξίωμ’ ἀνὴρ ἔχηι
γλώσσηι κατασχὼν δῆμον, οὐδὲν ὢν τὸ πρίν.“

„ταῦτα λαβὼν ὁ Παυσανίας τὰ γράμματα, ὢν καὶ πρότερον ἐν μεγάλῳ ἀξιώματι ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων διὰ τὴν Πλαταιᾶσιν ἡγεμονίαν, πολλῷ τότε μᾶλλον ἦρτο […]“

„αἴτιον δ’ ἦν ὅτι ἐκεῖνος μὲν δυνατὸς ὢν τῷ τε ἀξιώματι καὶ τῇ γνώμῃ χρημάτων τε διαφανῶς ἀδωρότατος γενόμενος κατεῖχε τὸ πλῆθος ἐλευθέρως,“

„ὢν γὰρ ἐν ἀξιώματι ὑπὸ τῶν ἀστῶν, ταῖς ἐπιθυμίαις μείζοσιν ἢ κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν οὐσίαν ἐχρῆτο ἔς τε τὰς ἱπποτροφίας καὶ τὰς ἄλλας δαπάνας·“

„τὸ δὲ τῶν ἐλευθέρων γυναικῶν ἀξίωμα εἰς τὰς ἑταίρας, ἂν ἄδειαν λάβωσι τοῦ ἐξεῖναι αὐταῖς παιδοποιεῖσθαι ὡς ἂν βούλωνται καὶ τελετῶν καὶ ἱερῶν καὶ τιμῶν μετέχειν τῶν ἐν τῇ πόλει.“

Demosthenes, In Neaeram (oratio 59), 113

„τοιοῦτοι δ’ εἰσὶν ὅσοι μήτε πλούσιοι μήτε ἀξίωμα ἔχουσιν ἀρετῆς μηδὲ ἕν.“

„μέτεστι δὲ κατὰ μὲν τοὺς νόμους πρὸς τὰ ἴδια διάφορα πᾶσι τὸ ἴσον, κατὰ δὲ τὴν ἀξίωσιν, ὡς ἕκαστος ἔν τῳ εὐδοκιμεῖ, οὐκ ἀπὸ μέρους τὸ πλέον ἐς τὰ κοινὰ ἢ ἀπ’ ἀρετῆς προτιμᾶται, οὐδ’ αὖ κατὰ πενίαν, ἔχων γέ τι ἀγαθὸν δρᾶσαι τὴν πόλιν, ἀξιώματος ἀφανείᾳ κεκώλυται.“

„Ἐπειδὴ δ’ οὐσίαν τε πολλὴν ἐκτήσατο καὶ τὴν πατρίδ’ ἐπόθεσεν, ἐκείνης μὲν καὶ τῶν ἄλλων ἀπηλλάγη, καταπλεύσας δ’ εἰς Σίφνον ἔγημεν ἀδελφὴν τοῦ πατρὸς τοὐμοῦ, πλούτῳ μὲν αὐτὸς πρῶτος ὢν τῶν πολιτῶν, γένει δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ἀξιώμασιν εἰδὼς τὴν ἡμετέραν οἰκίαν προέχουσαν.“

„καὶ ἐπέξοδον μὲν καὶ ἀντίταξιν οὐκ ἐποιήσατο πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, δεδιὼς τὴν αὑτοῦ παρασκευὴν καὶ νομίζων ὑποδεεστέρους εἶναι, οὐ τῷ πλήθει (ἀντίπαλα γάρ πως ἦν), ἀλλὰ τῷ ἀξιώματι (τῶν γὰρ Ἀθηναίων ὅπερ ἐστράτευε καθαρὸν ἐξῆλθε καὶ Λημνίων καὶ Ἰμβρίων τὸ κράτιστον), τέχνῃ δὲ παρεσκευάζετο ἐπιθησόμενος.“

„ματᾶν γὰρ οὐδὲν ἀξίω-
μα δαιμόνων ἔχω φράσαι.“

„δικαίως μέντἂν ἀπέθανον. ἐπεὶ οὐδ’ ὑμᾶς, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἀπὸ τῆς αὐτῆς διανοίας δεῖ τάς τ’ ἰδίας δίκας καὶ τὰς δημοσίας κρίνειν, ἀλλὰ τὰ μὲν τοῦ καθ’ ἡμέραν βίου συμβόλαια ἐπὶ τῶν ἰδίων νόμων καὶ ἔργων σκοποῦντας, τὰς δὲ κοινὰς προαιρέσεις εἰς τὰ τῶν προγόνων ἀξιώματ’ ἀποβλέποντας.“

„οὐ γὰρ κατὰ ἀξιώματα κενὰ καὶ νομοθεσίας φυσιολογητέον, ἀλλ’ ὡς τὰ φαινόμενα ἐκκαλεῖται·“

„εἰ δὲ ἀποδεικτικὴ περὶ αὐτῶν ἐστί, δεήσει τι γένος εἶναι ὑποκείμενον καὶ τὰ μὲν πάθη τὰ δ’ ἀξιώματ’ αὐτῶν (περὶ πάντων γὰρ ἀδύνατον ἀπόδειξιν εἶναι), ἀνάγκη γὰρ ἔκ τινων εἶναι καὶ περί τι καὶ τινῶν τὴν ἀπόδειξιν· ὥστε συμβαίνει πάντων εἶναι γένος ἕν τι τῶν δεικνυμένων, πᾶσαι γὰρ αἱ ἀποδεικτικαὶ χρῶνται τοῖς ἀξιώμασιν.“

„διὸ πάντες οἱ ἀποδεικνύντες εἰς ταύτην ἀνάγουσιν ἐσχάτην δόξαν· φύσει γὰρ ἀρχὴ καὶ τῶν ἄλλων ἀξιωμάτων αὕτη πάντων.“

„Λεκτέον δὲ πότερον μιᾶς ἢ ἑτέρας ἐπιστήμης περί τε τῶν ἐν τοῖς μαθήμασι καλουμένων ἀξιωμάτων καὶ περὶ τῆς οὐσίας. φανερὸν δὴ ὅτι μιᾶς τε καὶ τῆς τοῦ φιλοσόφου καὶ ἡ περὶ τούτων ἐστὶ σκέψις· ἅπασι γὰρ ὑπάρχει τοῖς οὖσιν ἀλλ’ οὐ γένει τινὶ χωρὶς ἰδίᾳ τῶν ἄλλων.“

„καὶ πάλιν εἰς φαλακρότητα πράως φέρουσιν, εἰς δὲ πήρωσιν ὀφθαλμῶν ἀηδῶς. καὶ γὰρ Ἀντίγονος αὐτὸς μὲν ἑαυτὸν εἰς τὸν ὀφθαλμὸν ἔσκωπτεν, καί ποτε λαβὼν ἀξίωμα μεγάλοις γράμμασι γεγραμμένον ‘ταυτὶ μέν’ ἔφη ‘καὶ τυφλῷ δῆλα’·“


πάγκρεας

zugrunde liegen das Pronomen πᾶς (pas^☆) ^(→ grc) ‚all, gesamt‘ und das Substantiv κρέας (kreas^☆) ^(→ grc) ‚Fleisch‘

ὁ πάγκρεας (nominative singular)
οἱ παγκρέατα (nominative plural)
τοῦ παγκρέατος (genitive singular)
τῶν παγκρεάτων (genitive plural)
τῷ παγκρέατι (dative singular)
τοῖς παγκρέασι(ν) (dative plural)
τὸν πάγκρεας (accusative singular)
τοὺς παγκρέατα (accusative plural)
(ὦ) πάγκρεας (singular)
(ὦ) παγκρέατα (plural)

„ Ἔτι δ’ ἄλλαι ἀπὸ τῆς μεγάλης φλεβὸς ἀποσχίζονται, ἡ μὲν ἐπὶ τὸ ἐπίπλοον, ἡ δ’ ἐπὶ τὸ καλούμενον πάγκρεας.“

„Ἡ δὲ παρὰ τὴν πρώτην τοῦ ἐντέρου ἔκφυσιν κειμένη σὰρξ διαπίμελος καὶ ἀδενώδης, πάγκρεας.“

Rufus, De corporis humani appellationibus, 175

„ὅθεν οἶμαι πρός τε τὸν σπλῆνα συνέφυσεν αὐτὸ καὶ πρὸς τὸ πάγκρεας ὀνομαζόμενον, ὡσαύτως δὲ καὶ πρὸς τὴν εἰς τὸ λεπτὸν ἔντερον ἔκφυσιν καὶ τὸ μεσεντέριόν τε καὶ τὸ κόλον καὶ τῆς γαστρὸς αὐτῆς πρὸς τὰ σιμά.“


κέδρος

die Etymologie ist unklar; es wird eine Verwandtschaft mit litauisch kadagys ^(→ lt) ‚Wacholder‘ vermutet, wobei nur die erste Silbe dem Griechischen entspricht

„πῦρ μὲν ἐπ’ ἐσχαρόφιν μέγα καίετο, τηλόσε δ’ ὀδμὴ
κέδρου τ’ εὐκεάτοιο θύου τ’ ἀνὰ νῆσον ὀδώδει
δαιομένων·“

„Ἐπεὰν [τοὺς] κλυστῆρας πλήσωνται τοῦ ἀπὸ κέδρου ἀλείφατος γινομένου, ἐν ὦν ἔπλησαν τοῦ νεκροῦ τὴν κοιλίην, οὔτε ἀναταμόντες αὐτὸν οὔτε ἐξελόντες τὴν νηδύν, κατὰ δὲ τὴν ἕδρην ἐσηθήσαντες καὶ ἐπιλαβόντες τὸ κλύσμα τῆς ὀπίσω ὁδοῦ ταριχεύουσι τὰς προκειμένας ἡμέρας.“

„ἐν ταῖσιν αὐταῖς γάρ μ’ ἐπισκήψω κέδροις
σοὶ τούσδε θεῖναι πλευρά τ’ ἐκτεῖναι πέλας
πλευροῖσι τοῖς σοῖς· μηδὲ γὰρ θανών ποτε
σοῦ χωρὶς εἴην τῆς μόνης πιστῆς ἐμοί.“

„ᾀσεῖ δ’ ὥς ποκ’ ἔδεκτο τὸν αἰπόλον εὐρέα λάρναξ
ζωὸν ἐόντα κακαῖσιν ἀτασθαλίαισιν ἄνακτος,
ὥς τέ νιν αἱ σιμαὶ λειμωνόθε φέρβον ἰοῖσαι
κέδρον ἐς ἁδεῖαν μαλακοῖς ἄνθεσσι μέλισσαι,
οὕνεκά οἱ γλυκὺ Μοῖσα κατὰ στόματος χέε νέκταρ.“

„τίνα γὰρ ἐλπίδα καὶ αὐτὸς ἔχων εἰς τὰ βιβλία καὶ ἀνατυλίττεις ἀεὶ καὶ διακολλᾷς καὶ περικόπτεις καὶ ἀλείφεις τῷ κρόκῳ καὶ τῇ κέδρῳ καὶ διφθέρας περιβάλλεις καὶ ὀμφαλοὺς ἐντίθης, ὡς δή τι ἀπολαύσων αὐτῶν;“

Lucianus, Adversus indoctum et libros multos ementem, 16


ἄβαξ

Rechenbrett

Politik: Brett auf dem Stimmen ausgezählt werden; Rechenbrett

Teller

flacher Teller, Schneidebrett, Tranchierbrett

Die Etymologie ist unklar; wahrscheinlich handelt es sich um eine Entlehnung; ob es jedoch aus dem hebräische אָבָק (CHA: ʾābāq) ^(→ he) ‚Staub‘ entlehnt worden ist, lässt sich nicht beweisen.

ἀβάκιον (diminutive)
ἀβακίσκος (diminutive)

„οἱ δ[ὲ] ἐπὶ τὰς ψήφους [ε]ἰληχότες] δια[ριθμοῦσιν] αὐτὰς [ἐ]πὶ τοῦ ἄβακος, χωρὶ]ς μὲ[ν τὰς] πλήρεις, χω[ρ]ὶς δὲ τὰς τετρυπ]ημένας.“

mit Sand oder Staub bestreutes Brett, auf dem geometrische Figuren gezeichnet werden können; Rechenbrett

„ἡ γὰρ ἡμῖν ἐπὶ τοῦ ἄβακος δεικνυμένη εὐθεῖα αἰσθητὸν ἔχει μῆκος καὶ πλάτος, ἡ δὲ ὑπ’ αὐτῶν νοουμένη εὐθεῖα γραμμὴ μῆκός ἐστιν ἀπλατές. καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ἄβακος δεικνυμένη οὐκ ἂν εἴη γραμμή, καὶ οἱ ἐπιβαλλόμενοι ταύτην τέμνειν οὐ τὴν οὖσαν γραμ μὴν ἀλλὰ τὴν μὴ οὖσαν τέμνουσιν.“

Sextus Empiricus, Adversu mathematicos, 9,282–283

„ἡ δὲ σποδὸς ἀντὶ τῆς κόνεως τῆς ἐπὶ τοῖς ἄβαξι παρελήφθη, ἐφ’ ἧς αἱ ἀποδείξεις συμπεραίνονται.“

„Κυβεύοντος δέ ποτε αὐτοῦ, καί τινος ἀγγείλαντος ὡς Ἀντίπατρος πάρεστι, διαπορήσας ὦσεν ὑπὸ τὴν κλίνην τὸν ἄβακα.“

„ἄβαξ μὲν γάρ, ἐφ’ οὗ τὰ πράγματα παρατιθέασιν·“

Ammonius, De afinium vocabulorum differentia, 1

„ἐπέδωκε βαλάνων ἄβακα τῶν ἐκ Φιττέως.“


κύριος

„οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ῥηθεὶς διὰ Ἠσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος· φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· / ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν κυρίου, / εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.“ (Ev. Mt 3,3)

„Er war es, von dem der Prophet Jesaja gesagt hat: Stimme eines Rufers in der Wüste: / Bereitet den Weg des Herrn! / Macht gerade seine Straßen!“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 3, Vers 3 NA (online)


Χριστός

Christus

Christus, Gesalbter (des Herrn), Messias

Konversion aus dem Adjektiv χριστός (christos^☆) ^(→ grc)

ὁ Χριστός (nominative singular)
τοῦ Χριστοῦ (genitive singular)
τῷ Χριστῷ (dative singular)
τὸν Χριστόν (accusative singular)
(ὦ) Χριστέ (singular)

„καὶ συναγαγὼν πάντας τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς τοῦ λαοῦ ἐπυνθάνετο παρ’ αὐτῶν ποῦ ὁ χριστὸς γεννᾶται“ (Mt. 2, 4)

„Er ließ alle Hohepriester und Schriftgelehrten des Volkes zusammenkommen und erkundigte sich bei ihnen, wo der Christus geboren werden solle.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 2, Vers 4 NA (online)

„Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαυὶδ υἱοῦ Ἀβραάμ.“ (Mt. 1, 1)

„Buch des Ursprungs Jesu Christi, des Sohnes Davids, des Sohnes Abrahams:“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 1 NA (online)

„Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γένεσις οὕτως ἦν.“ (Mt. 1, 18)

„Mit der Geburt Jesu Christi war es so:“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 18 NA (online)


προφήτης

Präposition προ (pro^☆) ^(→ grc) und das Verb φημί (phēmi^☆) ^(→ grc) "ich sage"

ὁ προφήτης (nominative singular)
οἱ προφῆται (nominative plural)
τοῦ προφήτου (genitive singular)
τῶν προφητῶν (genitive plural)
τῷ προφήτῃ (dative singular)
τοῖς προφήταις (dative plural)
τὸν προφήτην (accusative singular)
τοὺς προφήτας (accusative plural)
(ὦ) προφῆτα (singular)
(ὦ) προφῆται (plural)

Person, die sich durch einen Gott zur Verkündigung von Botschaften einer Religion berufen sieht; Prophet

Τὸ λῆμμα, ὃ εἶδεν Αμβακουμ ὁ προφήτης. (LXX, Habakuk, 1, 1)

Dies ist die Last, die der Prophet Habakuk geschaut hat

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , hab Kapitel 1, Vers 1 LXX


ἀγάπη

Liebe

Religion, speziell Christentum: Liebe Gottes oder Jesu zu den Menschen

Liebesmahl

nur Plural, Religion, speziell Christentum: Liebesmahl

Ableitung zu dem Verb ἀγαπάω (agapaō^☆) ^(→ grc); der Gebrauch im Christentum ist vielleicht durch den Einfluss des hebräischen אַהֲבָה (CHA: ahava) ^(→ he) ‚Liebe‘ zu erklären

ἡ ἀγάπη (nominative singular)
αἱ ἀγάπαι (nominative plural)
τῆς ἀγάπης (genitive singular)
τῶν ἀγαπῶν (genitive plural)
τῇ ἀγάπῃ (dative singular)
ταῖς ἀγάπαις (dative plural)
τὴν ἀγάπην (accusative singular)
τὰς ἀγάπας (accusative plural)
(ὦ) ἀγάπη (singular)
(ὦ) ἀγάπαι (plural)

Wertschätzung und Zuneigung einer Person zu einer anderen Person; Liebe, Nächstenliebe

„μνημονεύοντες ὑμῶν τοῦ ἔργου τῆς πίστεως καὶ τοῦ κόπου τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ὑπομονῆς τῆς ἐλπίδος τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔμπροσθεν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ἡμῶν,“ (1. Thess. 1, 3)

„ unablässig erinnern wir uns vor Gott, unserem Vater, an das Werk eures Glaubens, an die Mühe eurer Liebe und an die Standhaftigkeit eurer Hoffnung auf Jesus Christus, unseren Herrn.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , 1. Thessalonicherbrief Kapitel 1, Vers 3 NA (online)

„„Ἄρτι δὲ ἐλθόντος Τιμοθέου πρὸς ἡμᾶς ἀφ’ ὑμῶν καὶ εὐαγγελισαμένου ἡμῖν τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀγάπην ὑμῶν καὶ ὅτι ἔχετε μνείαν ἡμῶν ἀγαθὴν πάντοτε, ἐπιποθοῦντες ἡμᾶς ἰδεῖν καθάπερ καὶ ἡμεῖς ὑμᾶς,“ (1. Thess. 3, 6)

„Inzwischen ist aber Timotheus von euch zu uns zurückgekommen und hat uns gute Nachricht von eurem Glauben und eurer Liebe gebracht, auch dass ihr uns stets in guter Erinnerung bewahrt und euch danach sehnt, uns zu sehen, wie auch wir euch sehen möchten.““

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , 1. Thessalonicherbrief Kapitel 3, Vers 6 NA (online)

„ὑμᾶς δὲ ὁ κύριος πλεονάσαι καὶ περισσεύσαι τῇ ἀγάπῃ εἰς ἀλλήλους καὶ εἰς πάντας καθάπερ καὶ ἡμεῖς εἰς ὑμᾶς,“ (1. Thess. 3, 12)

„Euch aber lasse der Herr wachsen und reich werden in der Liebe zueinander und zu allen, wie auch wir euch lieben,“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , 1. Thessalonicherbrief Kapitel 3, Vers 12 NA (online)

„ἡμεῖς δὲ ἡμέρας ὄντες νήφωμεν ἐνδυσάμενοι θώρακα πίστεως καὶ ἀγάπης καὶ περικεφαλαίαν ἐλπίδα σωτηρίας·“

„Wir aber, die dem Tag gehören, wollen nüchtern sein und uns rüsten mit dem Panzer des Glaubens und der Liebe und mit dem Helm der Hoffnung auf Rettung.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , 1. Thessalonicherbrief Kapitel 5, Vers 8 NA (online)

„Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, [ἡ ἀγάπη] οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται.“ (1. Korinther, 13, 4)

„Die Liebe ist langmütig und freundlich, die Liebe eifert nicht, die Liebe treibt nicht Mutwillen, sie bläht sich nicht auf,“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , 1. Korintherbrief Kapitel 13, Vers 4 NA (online)

„οὗτοί εἰσιν οἱ ἐν ταῖς ἀγάπαις ὑμῶν σπιλάδες συνευωχούμενοι ἀφόβως, ἑαυτοὺς ποιμαίνοντες.“ (Judas, 12)

„Sie sind Schandflecken bei euren Liebesmahlen, prassen ohne Scheu; sie weiden sich selbst;“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Brief des Judas Kapitel 1, Vers 12 NA (online)


κλέπτης

ὁ κλέπτης (nominative singular)
οἱ κλέπται (nominative plural)
τοῦ κλέπτου (genitive singular)
τῶν κλέπτων (genitive plural)
τῷ κλέπτη (dative singular)
τοῖς κλέπταις (dative plural)
τὸν κλέπτην (accusative singular)
τοὺς κλέπτας (accusative plural)
(ὦ) κλέπτα (singular)
(ὦ) κλέπται (plural)


ἀχάτης

vielleicht handelt es sich um eine Entlehnung; das Toponym sowie Anthroponym Ἀχάτης (Achatēs^☆) ^(→ grc) sind jedoch aus dem Substantiv ἀχάτης (achatēs^☆) ^(→ grc) entstanden

„καλὸς δὲ λίθος καὶ ὁ ἀχάτης ὁ ἀπὸ τοῦ Ἀχάτου ποταμοῦ τοῦ ἐν Σικελίᾳ καὶ πωλεῖται τίμιος.“

„ἀμέθυσος ἀχάτης δὲ τρίτος ἔνατος ὢν τοῖς πᾶσι, τετάρτου δὲ στίχου χρυσόλιθος μὲν πρόκειται, μετὰ δὲ αὐτὸν ὄνυξ, εἶτα βήρυλλος, τελευταῖος οὗτος.“

Flavius Josephus, Antiquitates Judaicae, 3,168–169

„τοῦ δ’ ἂν ἐπὶ πλευρῇσιν ἴδοις εὐωπὸν ἀχάτην,
κείμενον οἷα κύλινδρον ἐπὶ χθονός, ὅν ῥ’ ἀπὸ πέτρης
χειμερίου ποταμοῖο κάτω σύρουσι χαράδραι.“

„ἑτέρης δὲ μεσόμφαλος αἴθοπι κόσμῳ
λεπτοφαὴς σέλας ὑγρὸν ἀπέπτυεν Ἰνδὸς ἀχάτης.“


μύρρα

Süßdolde

Botanik: Süßdolde, Myrrhenkerbel (Myrrhis odorata)

Entlehnung aus einer westsemitischen Sprache; siehe ugaritisch mr, kananäisch muura, hebräisch מֹר (mōr) ^(→ he) und aramäisch mūrā, die sich vielleicht auf die Wurzel מרר (mrr) ‚bitter sein‘ zurückführen lassen

„μύρρα καὶ κασία λίβανός τ’ ὀνεμείχνυτο“

„χρήσιμα δ’ ἄμφω φασὶ πρὸς στραγγουρίαν εἶναι ἐν οἴνῳ γλυκεῖ λευκῷ καὶ τοῖς λιθιῶσι· φύεται δὲ ὁμοίως πανταχοῦ· γίνεται δὲ καί τι δάκρυον ἐξ αὐτοῦ ὅμοιον τῇ μύρρᾳ· οἱ δέ φασιν ὅλως μύρραν.“

„μυρρίς, οἱ δὲ μύρραν καλοῦσι· τῷ καυλῷ καὶ τοῖς φύλλοις ἔοικε κωνείῳ, ῥίζαν δὲ ἔχει ὑπομήκη, ἁπαλήν, περιφερῆ, εὐώδη, ἡδεῖαν βρωθῆναι, ἥτις πινομένη σὺν οἴνῳ φαλαγγιοδήκτοις βοηθεῖ.“

Dioscorides Pedanius, De materia medica, 4,115,1


ὑποκριτής

Ableitung zu dem Verb ὑποκρίνομαι (hypokrinomai^☆) ^(→ grc)

„οὓς μάντεις αὐτοὺς ὀνομάζουσίν τινες, τὸ πᾶν ἠγνοηκότες ὅτι τῆς δι’ αἰνιγμῶν οὗτοι φήμης καὶ φαντάσεως ὑποκριταί, καὶ οὔτι μάντεις, προφῆται δὲ μαντευομένων δικαιότατα ὀνομάζοιντ’ ἄν.“

„μὴ ὀνείρων τινὰς ὑποκριτὰς ἡμᾶς ὑπείληφεν;“

„τὸν δ’ ὑποκριτὴν ἕτερον ἀργαλέον ὡς σοφόν“

„Οὐκοῦν μείζονά τε αὖ τὴν πόλιν δεῖ ποιεῖν· ἐκείνη γὰρ ἡ ὑγιεινὴ οὐκέτι ἱκανή, ἀλλ’ ἤδη ὄγκου ἐμπληστέα καὶ πλήθους, ἃ οὐκέτι τοῦ ἀναγκαίου ἕνεκά ἐστιν ἐν ταῖς πόλεσιν, οἷον οἵ τε θηρευταὶ πάντες οἵ τε μιμηταί, πολλοὶ μὲν οἱ περὶ τὰ σχήματά τε καὶ χρώματα, πολλοὶ δὲ οἱ περὶ μουσικήν, ποιηταί τε καὶ τούτων ὑπηρέται, ῥαψῳδοί, ὑποκριταί, χορευταί, ἐργολάβοι, σκευῶν τε παντοδαπῶν δημιουργοί, τῶν τε ἄλλων καὶ τῶν περὶ τὸν γυναικεῖον κόσμον.“

„ὁ δ’ οὐκ ἠνέσχετο, ἀλλά μοι ἔδοξεν ὀργισθῆναι αὐτῷ ὥσπερ ποιητὴς ὑποκριτῇ κακῶς διατιθέντι τὰ ἑαυτοῦ ποιήματα.“

„Ἐπιλήσμων μεντἂν εἴην, ὦ Ἀγάθων, εἰπεῖν τὸν Σωκράτη, εἰ ἰδὼν τὴν σὴν ἀνδρείαν καὶ μεγαλοφροσύνην ἀναβαίνοντος ἐπὶ τὸν ὀκρίβαντα μετὰ τῶν ὑποκριτῶν, καὶ βλέψαντος ἐναντία τοσούτῳ θεάτρῳ, μέλλοντος ἐπιδείξεσθαι σαυτοῦ λόγους, καὶ οὐδ’ ὁπωστιοῦν ἐκπλαγέντος, νῦν οἰηθείην σε θορυβήσεσθαι ἕνεκα ἡμῶν ὀλίγων ἀνθρώπων.“

„Τί δ’; οἴει, ἔφη, χαλεπώτερον εἶναί σοι ἀκούειν ὧν αὕτη λέγει ἢ τοῖς ὑποκριταῖς, ὅταν ἐν ταῖς τραγῳδίαις ἀλλήλους τὰ ἔσχατα λέγωσιν;“

„βασιλεύων ἄνθρωπον ὑποκριτὴν ἀπὸ δυσκολίας λαοῦ.“

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , Ijob Kapitel 34, Vers 30 LXX

„καὶ ὑποκριταὶ καρδίᾳ τάξουσιν θυμόν·“

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , Ijob Kapitel 36, Vers 13 LXX

„Οὐαὶ δὲ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι κλείετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων·“


Ἀχίμ

Ἀχείμ (variant)
ὁ Ἀχίμ (nominative singular)
τοῦ Ἀχίμ (genitive singular)
τῷ Ἀχίμ (dative singular)
τὸν Ἀχίμ (accusative singular)
(ὦ) Ἀχίμ (singular)

„Σαδὼκ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀχίμ, Ἀχὶμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἐλιούδ,“ (Mt. 1, 14)

„Zadok zeugte den Achim, Achim zeugte den Eliud,“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 14 NA (online)


Ἀχάζ

Entlehnung aus dem hebräischen אָחָז (CHA: ʾāḥāz)

Ἄχας (variant)
Ἄχαζος (variant)
ὁ Ἀχάζ (nominative singular)
τοῦ Ἀχάζ (genitive singular)
τῷ Ἀχάζ (dative singular)
τὸν Ἀχάζ (accusative singular)
(ὦ) Ἀχάζ (singular)

„Αχαζ υἱὸς αὐτοῦ, Εζεκιας υἱὸς αὐτοῦ, Μανασσης υἱὸς αὐτοῦ,“ (LXX 1Chr. 3, 13)

„dessen Sohn Ahas, dessen Sohn Hiskija, dessen Sohn Manasse, “

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , 1. Buch der Chronik Kapitel 3, Vers 13 LXX

„Ὀζίας δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωαθάμ, Ἰωαθὰμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀχάζ, Ἀχὰζ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἑζεκίαν,“ (Mt. 1, 9)

„Usija zeugte den Jotam, Jotam zeugte den Ahas, Ahas zeugte den Hiskija,“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 9 NA (online)


Αὔγουστος

Augustus

römischer Ehrentitel und Beiname des Caesar Octavianus; Augustus

ὁ Αὔγουστος (nominative singular)
τοῦ Αὐγούστου (genitive singular)
τῷ Αὐγούστῷ (dative singular)
τὸν Αὔγουστον (accusative singular)
(ὦ) Αὔγουστε (singular)

„Ἐγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐξῆλθεν δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην.“


Ἀττάλεια

Attalia

Seehafen in Pamphylien; Attalia, heute: Antalya

Ἀτταλία (variant)
ἡ Ἀττάλεια (nominative singular)
τῆς Ἀτταλείας (genitive singular)
τῇ Ἀτταλείᾳ (dative singular)
τὴν Ἀττάλειαν (accusative singular)
(ὦ) Ἀττάλεια (singular)

Seehafen in Pamphylien; Attalia, Antalya

„καὶ λαλήσαντες ἐν Πέργῃ τὸν λόγον κατέβησαν εἰς Ἀττάλειαν“ (Apg. 14,25)

„verkündeten in Perge das Wort und gingen dann nach Attalia hinab.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Apostelgeschichte Kapitel 14, Vers 25 NA (online)


Ἆσσος

ἡ Ἆσσος (nominative singular)
τῆς Ἄσσου (genitive singular)
τῇ Ἄσσῳ (dative singular)
τὴν Ἆσσον (accusative singular)
(ὦ) Ἆσσε (singular)

„Ἡμεῖς δὲ προελθόντες ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀνήχθημεν ἐπὶ τὴν Ἆσσον ἐκεῖθεν μέλλοντες ἀναλαμβάνειν τὸν Παῦλον· οὕτως γὰρ διατεταγμένος ἦν μέλλων αὐτὸς πεζεύειν. ὡς δὲ συνέβαλλεν ἡμῖν εἰς τὴν Ἆσσον, ἀναλαβόντες αὐτὸν ἤλθομεν εἰς Μιτυλήνην,“


Ἀαρών

Entlehnung aus dem hebräischen אַהֲרוֹן (CHA: ʾaharon) ^(→ he)

ὁ Ἀαρών (nominative singular)
τοῦ Ἀαρών (genitive singular)
τῷ Ἀαρών (dative singular)
τὸν Ἀαρών (accusative singular)
(ὦ) Ἀαρών (singular)

„Ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρῴδου βασιλέως τῆς Ἰουδαίας ἱερεύς τις ὀνόματι Ζαχαρίας ἐξ ἐφημερίας Ἀβιά, καὶ γυνὴ αὐτῷ ἐκ τῶν θυγατέρων Ἀαρὼν καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς Ἐλισάβετ.“ (Ev. Luk. 1,5)

„Es gab in den Tagen des Herodes, des Königs von Judäa, einen Priester namens Zacharias, der zur Abteilung des Abija gehörte. Seine Frau stammte aus dem Geschlecht Aarons; ihr Name war Elisabet.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Lukasevangelium Kapitel 1, Vers 5 NA (online)

„εἰπόντες τῷ Ἀαρών· ποίησον ἡμῖν θεοὺς οἳ προπορεύσονται ἡμῶν· ὁ γὰρ Μωϋσῆς οὗτος, ὃς ἐξήγαγεν ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐκ οἴδαμεν τί ἐγένετο αὐτῷ. “ (Act. Apost. 7,40)

„Sie sagten zu Aaron: Mach uns Götter, die vor uns herziehen! Denn dieser Mose, der uns aus Ägypten herausgeführt hat - wir wissen nicht, was mit ihm geschehen ist.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Apostelgeschichte Kapitel 7, Vers 40 NA (online)

„καὶ οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τὴν τιμὴν ἀλλὰ καλούμενος ὑπὸ τοῦ θεοῦ καθώσπερ καὶ Ἀαρών.“ (Epist. Hebr. 5,4)

„Und keiner nimmt sich selbst diese Würde, sondern er wird von Gott berufen, so wie Aaron. “

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Hebräerbrief Kapitel 5, Vers 4 NA (online)

„χρυσοῦν ἔχουσα θυμιατήριον καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης περικεκαλυμμένην πάντοθεν χρυσίῳ, ἐν ᾗ στάμνος χρυσῆ ἔχουσα τὸ μάννα καὶ ἡ ῥάβδος Ἀαρὼν ἡ βλαστήσασα καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης,“ (Epist. Hebr. 9,4)

„mit dem goldenen Rauchopferaltar und der ganz mit Gold überzogenen Bundeslade; darin waren ein goldener Krug mit dem Manna, der Stab Aarons, der Triebe angesetzt hatte, und die Bundestafeln;“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Hebräerbrief Kapitel 9, Vers 4 NA (online)


Ἀβαδδών

Abaddon

Religion, Christentum: Engel des Todes; Abaddon

Entlehnung aus hebräisch אֲבַדּוֹן (CHA: ʾ ᵃvadōn) , das in der Septuaginta mit ἀπώλεια (apōleia^☆) ^(→ grc) widergegeben wurde

ὁ Ἀβαδδών (nominative singular)
τοῦ Ἀβαδδών (genitive singular)
τῷ Ἀβαδδών (dative singular)
τὸν Ἀβαδδών (accusative singular)
(ὦ) Ἀβαδδών (singular)

„ἔχουσιν ἐπ᾽ αὐτῶν βασιλέα τὸν ἄγγελον τῆς ἀβύσσου, ὄνομα αὐτῷ Ἑβραϊστὶ Ἀβαδδών, καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ ὄνομα ἔχει Ἀπολλύων.“

„Sie haben als König über sich den Engel des Abgrunds; er heißt auf Hebräisch Abaddon, auf Griechisch Apollyon.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Offenbarung des Johannes Kapitel 9, Vers 11 NA (online)


διάλογος

Unterredung

Unterredung, Gespräch, Dialog, meist über wissenschaftliche Gegenstände

Ableitung zu dem Verb διαλέγομαι (dialegomai^☆) ^(→ grc)

„Οὐκ ἀφήσομέν σε, ὦ Σώκρατες· ἐὰν γὰρ σὺ ἐξέλθῃς, οὐχ ὁμοίως ἡμῖν ἔσονται οἱ διάλογοι.“

„Οὐκοῦν ἐπείπερ λόγος ἀληθὴς ἦν καὶ ψευδής, τούτων δ’ ἐφάνη διάνοια μὲν αὐτῆς πρὸς ἑαυτὴν ψυχῆς διάλογος,“

„Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ ἐπιστολικὸς χαρακτὴρ δεῖται ἰσχνότητος, καὶ περὶ αὐτοῦ λέξομεν. Ἀρτέμων μὲν οὖν ὁ τὰς Ἀριστοτέλους ἀναγράψας ἐπιστολάς φησιν, ὅτι δεῖ ἐν τῷ αὐτῷ τρόπῳ διάλογόν τε γράφειν καὶ ἐπιστολάς· εἶναι γὰρ τὴν ἐπιστολὴν οἷον τὸ ἕτερον μέρος τοῦ διαλόγου.“


οὐρανοί

Nominativ Plural des Substantivs οὐρανός


φιλόσοφοι

φι·λό·σο·φοι

Nominativ Plural des Substantivs φιλόσοφος

Vokativ Plural des Substantivs φιλόσοφος


φιλοσόφῳ

Dativ Singular des Substantivs φιλόσοφος


βοτρυῗτις

botryitis

Geologie, speziell Mineralogie: Galmei in traubenförmiger Kristallisation

ἡ βοτρυῗτις (nominative singular)
αἱ βοτρυΐτιδες (nominative plural)
τῆς βοτρυΐτιδος (genitive singular)
τῶν βοτρυϊτίδων (genitive plural)
τῇ βοτρυΐτιδι (dative singular)
ταῖς βοτρυΐτισι(ν) (dative plural)
τὴν βοτρυΐτιδα (accusative singular)
τὰς βοτρυΐτιδας (accusative plural)
(ὦ) βοτρυῗτις (singular)
(ὦ) βοτρυΐτιδες (plural)

βο·τρυ·ῗ·τις

„λίθους δὲ λαβὼν παρὰ τοῦ τοῖς μετάλλοις ἐπιτεταγμένου κατά τε τὰ ὄρη καὶ τοὺς ῥύακας εὑρισκομένους, οὓς εἰς Ἀσίαν τε καὶ Ἰταλίαν κομίσαντός μου, μέγιστον δῶρον ἐδόκουν οἱ φίλοι λαμβάνειν, ὡς τῆς ἄλλης καδμείας ἐκείνην οὖσαν ἀμείνονα. τὴν τοιαύτην μὲν οὖν εἰκότως ἄν τις ὀνομάζοι λιθώδη καδμείαν, τῆς δὲ καμινευομένης ἡ μέν τις βοτρυῗτις, ἡ δὲ πλακῖτις ὑπὸ τῶν ἰατρῶν καλεῖται· βοτρυῗτις μὲν ἡ ἐν τοῖς ὑψηλοτέροις μέρεσι τῶν οἴκων ἀθροιζομένη κατὰ τὰς καμινείας, πλακῖτις δὲ ἡ ἐν τοῖς ταπεινοτέροις. καὶ πρόδηλον ὅτι λεπτομερεστέρα μὲν ἡ βοτρυῗτίς ἐστι, παχυμερεστέρα δὲ ἡ πλακῖτις, ἀμφότεραι δὲ ξηραντικῆς δυνάμεως, ὥσπερ καὶ τἄλλα τὰ μεταλλευόμενά τε καὶ λιθώδη καὶ γεώδη.“ (Gal. 12,220)

Galenus, De simplicium medicamentorum temperamentis ac facultatibus libri XI, 12,220


αἷμα

Blutsverwandtschaft

übertragen: Blutsverwandtschaft, Geblüt, Geschlecht

seit Homer bezeugtes Wort, das das Substantiv ἔαρ (ear^☆) ^(→ grc) ersetzt hat; die genaue Herkunft ist unbekannt; es wird jedoch zum einen eine Verwandtschaft mit althochdeutsch seim ^(→ goh) (neuhochdeutsch Seim) und walisisch hufen ^(→ cy) angenommen, woraus sich eine indogermanische Wurzel *sei- ‚tropfen‘ ableiten ließe, und zum anderen mit sanskritisch इष् (iṣ-) ^(→ sa) ‚Trank, Erfrischung, Labung, Erquickung‘

„αἶψά τοι αἷμα κελαινὸν ἐρωήσει περὶ δουρί.“

„καί τ’ ἀγεληδὸν ἴασιν ἀπὸ κρήνης μελανύδρου
λάψοντες γλώσσῃσιν ἀραιῇσιν μέλαν ὕδωρ
ἄκρον ἐρευγόμενοι φόνον αἵματος·“

„ἐπεύχομαι δὲ καιρίας πληγῆς τυχεῖν,
ὡς ἀσφάδαιστος αἱμάτων εὐθνησίμων
ἀπορρυέντων ὄμμα συμβάλω τόδε.“

„ὅτε γὰρ ἀπῆγε τὸ στράτευμα ἐκ τῶν Θηβῶν, ἐν τοῖς Μεγάροις ἀναβαίνοντος αὐτοῦ ἐκ τοῦ Ἀφροδισίου εἰς τὸ ἀρχεῖον ῥήγνυται ὁποία δὴ φλέψ, καὶ ἐρρύη τὸ ἐκ τοῦ σώματος αἷμα εἰς τὸ ὑγιὲς σκέλος.“

„τὰ πάντα γάρ τις ἐκχέας ἀνθ’ αἵματος
ἑνός, μάτην ὁ μόχθος. ὧδ’ ἔχει λόγος.“

„ἀνδρηλατοῦντας, ἢ φόνῳ φόνον πάλιν
λύοντας, ὡς τόδ’ αἷμα χειμάζον πόλιν.“

„ σὺ μὲν γὰρ ἐπένευσας τάδ’, εἴργασται δ’ ἐμοὶ
 μητρῷον αἷμα·“

„οἵ τε μάλιστα
κήδιστοι τελέθουσι μεθ’ αἷμά τε καὶ γένος αὐτῶν.“

„αἵματός εἰς ἀγαθοῖο, φίλον τέκος, οἷ’ ἀγορεύεις·“

„τῶν ἀνδρῶν οἳ σῆς ἐξ αἵματός εἰσι γενέθλης.“


ξένον

Akkusativ Singular des Substantivs ξένος


ναῦς

seit der Ilias bezeugtes Erbwort, das sich auf die indogermanische Wurzel *neh₂u- zurückführen lässt; somit etymologisch verwandt mit sanskritisch नौ (nau-) ^(→ sa), lateinisch navis ^(→ la), altirisch nau ^(→ sga), altnordisch nór ^(→ non), persisch ناو (nāv) ^(→ fa) und armenisch նաւ (naw) ^(→ hy)

νηῦς (variant)
νᾶς (variant)
ἡ ναῦς (nominative singular)
αἱ νῆες (nominative plural)
τῆς νεώς (genitive singular)
τῶν νεῶν (genitive plural)
τῇ νηί (dative singular)
τῇ νηΐ (dative singular)
ταῖς ναυσί(ν) (dative plural)
τὴν ναῦν (accusative singular)
τὰς ναῦς (accusative plural)

episch: „ὃ γὰρ ἦλθε θοὰς ἐπὶ νῆας Ἀχαιῶν / λυσόμενός τε θύγατρα φέρων τ’ ἀπερείσι’ ἄποινα, / στέμματ’ ἔχων ἐν χερσὶν ἑκηβόλου Ἀπόλλωνος / χρυσέωι ἀνὰ σκήπτρωι, καὶ λίσσετο πάντας Ἀχαιούς, / Ἀτρείδα δὲ μάλιστα δύω, κοσμήτορε λαῶν·“ (Hom. Il. 1,12–16)

Homerus; Martin L. West (Herausgeber): Ilias. stereotype 1. Auflage. Volumen prius Rhapsodias I–XII continens, K. G. Saur, München/Leipzig 2006, ISBN 978-3-598-71430-6 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1998) , Seite 4.


ἐποπτεία

Epoptie

Religion: dritte und höchste Weihe in den eleusinischen Mysterien; Epoptie

Ableitung zu dem Verb ἐποπτεύω (epopteuō^☆) ^(→ grc)

„καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ἐξ Ἀνθεστηριῶνος ὁ Μουνυχιὼν γενόμενος Βοηδρομιὼν ἐδέξατο τὴν λοιπὴν τελετήν, ἅμα καὶ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Δημητρίου προσεπιλαβόντος.“ (Plut. Demetr. 26, 4)

Plutarchus: Vitae parallelae. Recognoverunt Cl. Lindskog et K. Ziegler, editionem correctiorem cum addendis curavit Hans Gärtner. korrigierte 3. Auflage. B. G. Teubner, Stuttgart/Leipzig 1996 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana) , Seite 28.

„745. μάλ’ ἐποπτεύειν δοκῶ: (Σύμμαχος οὕτως αὐτῇ τῇ λέξει φαίνεται συνεχῶς λέγειν· εὐφημοῦντες τὴν τῶν μυστηρίων ἐποπτείαν.)“ (Sch. Ar. Ra. 745)

„τίς δὲ ἡ ἀντευποιΐα, ἣν τὸ θεῖον ἀντευποιεῖ τοὺς θεραπεύοντας τὸν συγγενῆ νοῦν αὐτῷ; ἡ τρανοτέρα τοῦ φωτὸς ἔλλαμψις τῆς γνώσεως αὐτοῦ καὶ ἡ τελειοτέρα συναφὴ πρὸς αὐτὸ καὶ ἡ ἐποπτεία τῶν νοερῶν διακόσμων.“ (Mich. in EN 603.31–34)


διαθήκη

„ὁ γὰρ Κόνωνος θάνατος καὶ αἱ διαθῆκαι, ἃς διέθετο ἐν Κύπρῳ, σαφῶς ἐδήλωσαν ὅτι πολλοστὸν μέρος ἦν τὰ χρήματα ὧν ὑμεῖς προσεδοκᾶτε.“ (Lysias 19, 38b-39a)

Denn der Tod des Konon und die Verfügungen, die er in Zypern niedergelegt hatte, zeigten klar, dass seine Habe nur ein Bruchteil dessen war, was ihr erwartet habt.

Καὶ εἶπεν ὁ θεὸς τῷ Νωε καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ μετ᾽ αὐτοῦ λέγων ᾿Εγὼ ἰδοὺ ἀνίστημι τὴν διαθήκην μου ὑμῖν καὶ τῷ σπέρματι ὑμῶν μεθ᾽ ὑμᾶς καὶ πάσῃ ψυχῇ τῇ ζώσῃ μεθ᾽ ὑμῶν ἀπὸ ὀρνέων καὶ ἀπὸ κτηνῶν καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς, ὅσα μεθ᾽ ὑμῶν, ἀπὸ πάντων τῶν ἐξελθόντων ἐκ τῆς κιβωτοῦ. καὶ στήσω τὴν διαθήκην μου πρὸς ὑμᾶς, καὶ οὐκ ἀποθανεῖται πᾶσα σὰρξ ἔτι ἀπὸ τοῦ ὕδατος τοῦ κατακλυσμοῦ, καὶ οὐκ ἔσται ἔτι κατακλυσμὸς ὕδατος τοῦ καταφθεῖραι πᾶσαν τὴν γῆν.— καὶ εἶπεν κύριος ὁ θεὸς πρὸς Νωε Τοῦτο τὸ σημεῖον τῆς διαθήκης, ὃ ἐγὼ δίδωμι ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν καὶ ἀνὰ μέσον πάσης ψυχῆς ζώσης, ἥ ἐστιν μεθ᾽ ὑμῶν, εἰς γενεὰς αἰωνίους· τὸ τόξον μου τίθημι ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ἔσται εἰς σημεῖον διαθήκης ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ τῆς γῆς. καὶ ἔσται ἐν τῷ συννεφεῖν με νεφέλας ἐπὶ τὴν γῆν ὀφθήσεται τὸ τόξον μου ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ μνησθήσομαι τῆς διαθήκης μου, ἥ ἐστιν ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν καὶ ἀνὰ μέσον πάσης ψυχῆς ζώσης ἐν πάσῃ σαρκί, καὶ οὐκ ἔσται ἔτι τὸ ὕδωρ εἰς κατακλυσμὸν ὥστε ἐξαλεῖψαι πᾶσαν σάρκα. καὶ ἔσται τὸ τόξον μου ἐν τῇ νεφέλῃ, καὶ ὄψομαι τοῦ μνησθῆναι διαθήκην αἰώνιον ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ἀνὰ μέσον πάσης ψυχῆς ζώσης ἐν πάσῃ σαρκί, ἥ ἐστιν ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ εἶπεν ὁ θεὸς τῷ Νωε Τοῦτο τὸ σημεῖον τῆς διαθήκης, ἧς διεθέμην ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ἀνὰ μέσον πάσης σαρκός, ἥ ἐστιν ἐπὶ τῆς γῆς. (Genesis/1. Mose 9, 8-17)

Weiter sagte Gott zu Noah und seinen Söhnen, die bei ihm waren, folgendes: »Ich will (jetzt) einen Bund mit euch aufrichten und mit eurer Nachkommenschaft, die nach euch sein wird, auch mit allen lebenden Wesen, die bei euch sind, mit den Vögeln, den zahmen und allen wilden Tieren, die bei euch sind, nämlich mit allen denen, die aus der Arche herausgegangen sind, mit allem Getier der Erde. Ich schließe also meinen Bund mit euch dahin, daß hinfort niemals wieder alle lebenden Geschöpfe durch das Wasser einer Sintflut vertilgt werden sollen und daß niemals wieder eine Sintflut eintreten soll, um die Erde zu verheeren!« Dann fuhr Gott fort: »Dies soll das Zeichen des Bundes sein, den ich zwischen mir und euch und allen lebenden Wesen, die bei euch sind, auf ewige Zeiten festsetze: meinen Bogen stelle ich in die Wolken; der soll das Zeichen des Bundes zwischen mir und der Erde sein! Wenn ich hinfort Gewölk über der Erde sammle und der Bogen in den Wolken sichtbar wird, dann will ich meines Bundes gedenken, der zwischen mir und euch und allen lebenden Wesen jeglicher Fleischesart besteht; und das Wasser soll niemals wieder zu einer Sintflut werden, um alle lebenden Geschöpfe zu vertilgen. Nein, wenn der Bogen in den Wolken steht, so will ich ihn anschauen, um des ewigen Bundes zwischen Gott und allen lebenden Wesen von jeglicher Fleischesart, die auf der Erde ist, zu gedenken.« Und Gott schloß mit den Worten an Noah: »Dies ist das Zeichen des Bundes, den ich zwischen mir und allen lebenden Wesen auf der Erde aufgerichtet habe.«

Die Septuaginta (ed. Rahlfs/Hanhart), www.bibelwissenschaft.de, Genesis/1. Mose 9, 8-17

᾿Εγένετο δὲ Αβραμ ἐτῶν ἐνενήκοντα ἐννέα, καὶ ὤφθη κύριος τῷ Αβραμ καὶ εἶπεν αὐτῷ ᾿Εγώ εἰμι ὁ θεός σου· εὐαρέστει ἐναντίον ἐμοῦ καὶ γίνου ἄμεμπτος, καὶ θήσομαι τὴν διαθήκην μου ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ ἀνὰ μέσον σοῦ καὶ πληθυνῶ σε σφόδρα. καὶ ἔπεσεν Αβραμ ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ ἐλάλησεν αὐτῷ ὁ θεὸς λέγων Καὶ ἐγὼ ἰδοὺ ἡ διαθήκη μου μετὰ σοῦ, καὶ ἔσῃ πατὴρ πλήθους ἐθνῶν. (Genesis/1. Mose 17, 1-4)

Als nun Abram neunundneunzig Jahre alt war, erschien ihm der Herr und sagte zu ihm: »Ich bin der allmächtige Gott: wandle vor mir und sei fromm! Ich will einen Bund zwischen mir und dir stiften und dich überaus zahlreich werden lassen.« Da warf sich Abram auf sein Angesicht nieder; Gott aber redete weiter mit ihm so: »Wisse wohl: mein Bund mit dir geht dahin, daß du der Stammvater einer Menge von Völkern werden sollst.

Die Septuaginta (ed. Rahlfs/Hanhart), www.bibelwissenschaft.de, Genesis/1. Mose 17, 1-4


Παλαιὰ Διαθήκη

Testament

Für [2] siehe Übersetzungen zu Altes Testament

Wortverbindung aus dem Adjektiv παλαιά, der weiblichen Form des Adjektivs παλαιός „alt“, und dem Substantiv ἡ διαθήκη "Testament, Bund, Bündnis, Vertrag"

Πα·λαι·ὰ Δι·α·θή·κη

der aus christlicher Sicht alte Bund, den Gott ursprünglich mit seinem auserwählten Volk, den Juden, geschlossen hat

„ἀλλ’ ἐπωρώθη τὰ νοήματα αὐτῶν. ἄχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς παλαιᾶς διαθήκης μένει, μὴ ἀνακαλυπτόμενον ὅτι ἐν Χριστῷ καταργεῖται.“ (2. Korinther 3, 14) ·

„Indessen ihr geistliches Denken ist verhärtet worden; denn bis auf den heutigen Tag ist dieselbe Decke immer noch da, wenn die Schriften des alten Bundes vorgelesen werden, und wird nicht abgetan, weil sie nur in Christus weggenommen wird.“

Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland), 28. Auflage, www.bibelwissenschaft.de, 2. Korinther 3, 14

Sammlung der für das Christentum kanonischen ursprünglich jüdischen Schriften, die den alten Bund Gottes mit den Menschen bezeugen; Altes Testament

„Ἡ «Ἑβδομήκοντα», ἡ ἑρμηνεία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, συνεγράφετο μεταξὺ 250 καὶ 200 πρὸ Χριστοῦ.“

Die Septuaginta, die Erklärung des Alten Bundes, wurde zwischen 250 und 200 vor Christus redigiert.


γάμος

ἀλλ' ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον·

Oder ein Hochzeitfest? Denn keinem Gelag' ist es ähnlich!

Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἦν ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ. (Johannes 2,1)

Am dritten Tage darauf fand zu Kana in Galiläa eine Hochzeit statt, und die Mutter Jesu nahm daran teil.

Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland), 28. Auflage, www.bibelwissenschaft.de, Johannes 2,1

Πρ[ομηθεύς:] γαμεῖ γάμον τοιοῦτον ὧ ποτ' ἀσχαλεῖ. (Αισχύλος, Προμηθεὺς Δεσμώτης, 764

Prometheus: Ein Ehebündnis schließt er, das ihn wird gereun.

Αισχύλος, Προμηθεὺς Δεσμώτης el.wikisource

Ἐν δὲ τούτῳ Τισσαφέρνης ἧκεν, ἔχων τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν ὡς εἰς οἶκον ἀπιὼν καὶ Ὀρόντας τῆν ἑαυτοῦ δύναμιν· ἦγε δὲ καὶ τὴν ϑυγατέρα τὴν βασιλέως ἐπὶ γάμῳ.

Indessen kam Tissaphernes, um, wie es schien, in die Provinz abzugehen und Orontes, jeder mit seinem Corps. Letzterer führte auch die Tochter des Königs, die ihm vermählt war, mit sich. (Xenophon, Anabasis, 2.4.8


μουσεῖον

Musentempel

Ort der Musen, Musensitz, Musenhain, Musentempel

„Σωκράτης: οὐκοῦν ἤδη πεπαίσθω μετρίως ἡμῖν τὰ περὶ λόγων: καὶ σύ τε ἐλθὼν φράζε Λυσίᾳ ὅτι νὼ καταβάντε ἐς τὸ Νυμφῶν νᾶμά τε καὶ μουσεῖον ἠκούσαμεν λόγων, οἳ ἐπέστελλον λέγειν Λυσίᾳ τε καὶ εἴ τις ἄλλος συντίθησι λόγους, καὶ Ὁμήρῳ καὶ εἴ τις ἄλλος αὖ ποίησιν ψιλὴν ἢ ἐν ᾠδῇ συντέθηκε, τρίτον δὲ Σόλωνι καὶ ὅστις ἐν πολιτικοῖς λόγοις νόμους ὀνομάζων συγγράμματα ἔγραψεν …“ (Πλάτων, Φαίδρος, 278)

„Sokrates: Also sei nun unter uns genug gescherzt über das Reden; und du gehe hin und verkündige dem Lysias, daß wir beide zu der Nymphen Quelle und Ruhesitz hinabgestiegen dort Reden gehört, welche uns befahlen, zuerst dem Lysias und wer sonst Reden abfaßt, dann dem Homeros und wer sonst Gedichte, für sich bestehende oder von Gesang begleitete, verfertiget hat, drittens auch dem Solon und wer sonst in bürgerlichen Versammlungen Schriften, die er Gesetze nennt, geschrieben hat, zu sagen, daß …“ (Platon, Phaedrus, 278b)

„Διόνυσος


Κίμβρος

Kimber

Angehöriger eines germanischen Volksstamms: Kimber

(Nach dem Beschluss, Marius zu töten) καὶ τῶν μὲν πολιτῶν οὐδεὶς ὑπέστη τὸ ἔργον, ἱππεὺς δὲ Γαλάτης τὸ γένος ἢ Κίμβρος (ἀμφοτέρως γὰρ ἱστορεῖται) λαβὼν ξίφος ἐπεισῆλθεν αὐτῷ. (Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Μάριος 39)

Und keiner der Bürger unterzog sich der Umsetzung, aber ein Ritter, Gallier der Herkunft nach oder Kimber (beides ist nämlich überliefert), nahm das Schwert und ging zu ihm. (Plutarch, Parallelbiographien, Marius)

Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Μάριος, el.wikisource

Ταῦτά τε δὴ δικαίως ἐπιτιμᾶι τοῖς συγγραφεῦσι Ποσειδώνιος καὶ οὐ κακῶς εἰκάζει, διότι ληιστρικοὶ ὄντες καὶ πλάνητες οἱ Κίμβροι καὶ μέχρι τῶν περὶ τὴν Μαιῶτιν ποιήσαιντο στρατείαν, ἀπ᾽ ἐκείνων δὲ καὶ ὁ Κιμμέριος κληθείη Βόσπορος, οἷον Κιμβρικός, Κιμμερίους τοὺς Κίμβρους ὀνομασάντων τῶν Ἑλλήνων. (Στράβων, Γεωγραφικά Ζ 2.2)

Dies wirft Poseidonios mit Recht den Geschichtsschreibern vor. Und er vermutet nicht übel, die Kimbern hätten als Räuber- und Wandervolk sogar bis in die Gegend des Maiotischen Sees einen Kriegszug gemacht, und von ihnen habe der Kimmerische Bosporos seinen Namen, gleichsam der Kimbrische, da die Griechen die Kimbern Kimmerier genannt hätten.

Στράβων, Γεωγραφικά Ζ, el.wikisource


νάφθα

seit der Septuaginta beziehungsweise Strabon bezeugt; wahrscheinlich eine Entlehnung aus dem iranischen *nafta- (siehe persisch نفت (näft) ^(→ fa) ‚Erdöl‘) zu *nab- ‚nass sein‘

νάφθας (variant)
ἡ νάφθα (nominative singular)
τῆς νάφθας (genitive singular)
τῇ νάφθα (dative singular)
τὴν νάφθα (accusative singular)
(ὦ) νάφθα (singular)


πανδοῦρα

wahrscheinlich ein vorgriechisches Wort; Heinrich Hübschmann vergleicht mit armenisch փանդիռ (p’andiṙ) ^(→ hy), ossetisch фӕндур (fændur^☆) ^(→ os) und georgisch ფანდური (panduri) ^(→ ka)

πανδούρα (variant)
πάνδουρος (variant)
φάνδουρος (variant)


γυμνοσοφισταί

Kompositum aus dem Adjektiv γυμνός (gymnos^☆) ^(→ grc) und dem Substantiv σοφιστής (sophistēs^☆) ^(→ grc)

οἱ γυμνοσοφισταί (nominative plural)
τῶν γυμνοσοφιστῶν (genitive plural)
τοῖς γυμνοσοφισταῖς (dative plural)
τοὺς γυμνοσοφιστάς (accusative plural)
(ὦ) γυμνοσοφισταί (plural)

γυμ·νο·σο·φισ·ταί


ἀββᾶ

Entlehnung aus dem aramäischen אַבָּא ^(→ arc)

„καὶ ἔλεγεν· αββα ὁ πατήρ, πάντα δυνατά σοι· παρένεγκε τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ’ ἐμοῦ· ἀλλ’ οὐ τί ἐγὼ θέλω ἀλλὰ τί σύ.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Markusevangelium Kapitel 14, Vers 36 NA (online)

„οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον ἀλλ’ ἐλάβετε πνεῦμα υἱοθεσίας ἐν ᾧ κράζομεν· αββα ὁ πατήρ.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Römerbrief Kapitel 8, Vers 15 NA (online)

„Ὅτι δέ ἐστε υἱοί, ἐξαπέστειλεν ὁ θεὸς τὸ πνεῦμα τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν κρᾶζον· αββα ὁ πατήρ.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Galaterbrief Kapitel 4, Vers 6 NA (online)


πολῖτις

„Ἠλέκτρα: ὦ φίλταται γυναῖκες, ὦ πολίτιδες,

verstarb, und listig sich gerettet hat!“ (Sophokles, Elektra)


ζάγκλον

Sichel

Gerät zum Schneiden mit einer gekrümmten Klinge; Sichel

seit Thukydides bezeugte Nebenform zu dem Substantiv ζάγκλη (zanklē^☆) ^(→ grc)

ζάγκλιον (diminutive)
τὸ ζάγκλον (nominative singular)
τὰ ζάγκλα (nominative plural)
τοῦ ζάγκλου (genitive singular)
τῶν ζάγκλων (genitive plural)
τῷ ζάγκλῳ (dative singular)
τοῖς ζάγκλοις (dative plural)
τὸ ζάγκλον (accusative singular)
τὰ ζάγκλα (accusative plural)
(ὦ) ζάγκλον (singular)
(ὦ) ζάγκλα (plural)


ζάγκλη

seit Nikander bezeugt; die Etymologie ist nicht geklärt; sizilisches Wort, das vielleicht aus dem Ligurischen entlehnt worden ist, wie womöglich auch das lateinische falx ^(→ la)


πλακοῦντα

Akkusativ Singular des Substantivs πλακοῦς


πλακοῦς

Konversion der kontrahierten Form des Adjektivs πλακόεις (plakoeis^☆) ^(→ grc)

πλακουντάριον (diminutive)
πλακούντηρον (diminutive)
πλακούντιον (diminutive)
ὁ πλακοῦς (nominative singular)
οἱ πλακοῦντες (nominative plural)
τοῦ πλακοῦντος (genitive singular)
τῶν πλακούντων (genitive plural)
τῷ πλακοῦντι (dative singular)
τοῖς πλακοῦσι(ν) (dative plural)
τὸν πλακοῦντα (accusative singular)
τοὺς πλακοῦντας (accusative plural)
(ὦ) πλακοῦ (singular)
(ὦ) πλακοῦντες (plural)


πλάξ

Erbwort aus dem indogermanischen *plk-; somit etymologisch verwandt mit lettisch plakt ^(→ lv) und plaka ^(→ lv) und altnordisch flaga ^(→ non) sowie vielleicht urverwandt mit altnordisch fló ^(→ non) sowie althochdeutsch fluoh ^(→ goh) (neuhochdeutsch Fluh)

ἡ πλάξ (nominative singular)
αἱ πλάκες (nominative plural)
τῆς πλακός (genitive singular)
τῶν πλάκων (genitive plural)
τῇ πλάκι (dative singular)
ταῖς πλάξι(ν) (dative plural)
τὴν πλάκα (accusative singular)
τὰς πλάκας (accusative plural)
(ὦ) πλάξ (singular)
(ὦ) πλάκες (plural)


ἀκινάκης

Akinakes

Militär: kurzes, krummes Schwert, dolchartiger Säbel; Akinakes

wahrscheinlich eine Entlehnung aus dem Iranischen; vergleiche mit sogdisch kynʾk

ὁ ἀκινάκης (nominative singular)
οἱ ἀκινάκαι (nominative plural)
τοῦ ἀκινάκου (genitive singular)
τῶν ἀκινακῶν (genitive plural)
τῷ ἀκινάκῃ (dative singular)
τοῖς ἀκινάκαις (dative plural)
τὸν ἀκινάκην (accusative singular)
τὸν ἀκινάκεα (accusative singular)
τοὺς ἀκινάκας (accusative plural)
τοὺς ἀκινάκεας (accusative plural)
(ὦ) ἀκινάκα (singular)
(ὦ) ἀκινάκαι (plural)


ἀρχιερεύς

Ableitung zu dem Substantiv ἱερεύς (hiereus^☆) ^(→ grc) mit dem Präfix ἀρχι- (archi-^☆) ^(→ grc)

ὁ ἀρχιερεύς (nominative singular)
οἱ ἀρχιερεῖς (nominative plural)
τοῦ ἀρχιερέως (genitive singular)
τῶν ἀρχιερέων (genitive plural)
τῷ ἀρχιερεῖ (dative singular)
τοῖς ἀρχιερεῦσι(ν) (dative plural)
τὸν ἀρχιερέα (accusative singular)
τοὺς ἀρχιερέας (accusative plural)
(ὦ) ἀρχιερεῦ (singular)
(ὦ) ἀρχιερεῖς (plural)


ἀρχιερέα

Akkusativ Singular des Substantivs ἀρχιερεύς


ἀκακία

Nil-Akazie

Nil-Akazie, Ägyptischer Schotendorn (Acacia arabica)

seit Pedanios Dioskurides bezeugt; wahrscheinlich ein vorgriechisches Substratwort, vergleiche mit ἀκακαλίς (akakalis^☆) ^(→ grc); die Annahme, dass es sich um ein Entlehnung aus einer orientalischen Sprache handele, wird in Frage gestellt

ἡ ἀκακία (nominative singular)
αἱ ἀκακῖαι (nominative plural)
τῆς ἀκακίας (genitive singular)
τῶν ἀκακιῶν (genitive plural)
τῇ ἀκακίᾳ (dative singular)
ταῖς ἀκακίαις (dative plural)
τὴν ἀκακίαν (accusative singular)
τὰς ἀκακίας (accusative plural)
(ὦ) ἀκακία (singular)
(ὦ) ἀκακῖαι (plural)

„ἀκακία φύεται ἐν Αἰγύπτῳ.“ (Diosk., mat. med. 1, 101, 1)

Pedanius Dioscurides Anazarbeus; Max Wellmann (Herausgeber): De materia medica. 1. Auflage. Volumen I quo continentur libri I et II, Weidmann Verlag, Berlin 1907 (Internet Archive) , Seite 92.

„φύεται δὲ καὶ ἑτέρα ἀκακία ἐν Καππαδοκίᾳ καὶ ἐν Πόντῳ παρεμφέρουσα τῇ Αἰγυπτία, ἐλάττων μέντοις παρὰ πολὺ καὶ χαμαίζηλος καὶ τρυφερωτέρα, περίπλεως δὲ ἀκάνθης σκολοποειδοῦς, φύλλα ἔχουσα ὅμοια πηγάνῳ.“ (Diosk., mat. med. 1, 101, 4)

Pedanius Dioscurides Anazarbeus; Max Wellmann (Herausgeber): De materia medica. 1. Auflage. Volumen I quo continentur libri I et II, Weidmann Verlag, Berlin 1907 (Internet Archive) , Seite 94.


θελήματος

θε·λή·μα·τος


θέλημα

Ableitung zu dem Verb θέλω (thelō^☆) ^(→ grc)

„Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· κύριε κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ’ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 7, Vers 21 NA (online)


γένεσις

ἡ γένεσις (nominative singular)
αἱ γενέσεις (nominative plural)
τῆς γενέσεως (genitive singular)
τῶν γενέσεων (genitive plural)
τῇ γενέσι (dative singular)
ταῖς γενέσεσι(ν) (dative plural)
τὴν γένεσιν (accusative singular)
τὰς γενέσεις (accusative plural)
(ὦ) γένεσι (singular)
(ὦ) γενέσεις (plural)

„Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ Δαυὶδ υἱοῦ Ἀβραάμ.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 1 NA (online)


γενέσεως

Genitiv Singular des Substantivs γένεσις


ἀδελφούς

Akkusativ Plural des Substantivs ἀδελφός


μετοικεσία

μετ·οι·κε·σία

(erzwungene) Änderung des Wohnsitzes an einen fremden Ort; Umzug, Umsiedlung, Gefangenschaft

„καὶ πάντας τοὺς ἄνδρας τῆς δυνάμεως ἑπτακισχιλίους καὶ τὸν τέκτονα καὶ τὸν συγκλείοντα χιλίους, πάντες δυνατοὶ ποιοῦντες πόλεμον, καὶ ἤγαγεν αὐτοὺς βασιλεὺς Βαβυλῶνος μετοικεσίαν εἰς Βαβυλῶνα.“

„dazu alle Wehrfähigen, siebentausend Mann, die Schmiede und Schlosser, tausend an der Zahl, lauter kriegstüchtige Männer. Sie alle verschleppte der babylonische König nach Babel.“

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , 2. Buch der Könige Kapitel 24, Vers 16 LXX

„Ἰωσίας δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰεχονίαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος. Μετὰ δὲ τὴν μετοικεσίαν Βαβυλῶνος Ἰεχονίας ἐγέννησεν τὸν Σαλαθιήλ,“ (Mt. 1, 11–12)

„Joschija zeugte den Jojachin und seine Brüder; das war zur Zeit der Babylonischen Gefangenschaft. Nach der Babylonischen Gefangenschaft zeugte Jojachin den Schealtiël,“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 11–12 NA (online)

„Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ Ἀβραὰμ ἕως Δαυὶδ γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ Δαυὶδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ γενεαὶ δεκατέσσαρες.“ (Mt. 1, 17)

„Im Ganzen sind es also von Abraham bis David vierzehn Generationen, von David bis zur Babylonischen Gefangenschaft vierzehn Generationen und von der Babylonischen Gefangenschaft bis zu Christus vierzehn Generationen.“

Eberhard Nestle, Kurt Aland (Herausgeber): Novum Testamentum Graece. 28. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2012 , Matthäusevangelium Kapitel 1, Vers 17 NA (online)


ἀβρότονον

die Etymologie ist unbekannt; vielleicht eine Entlehnung aus einem griechischen Substrat; eine Verbindung mit ἁβρός (habros^☆) ^(→ grc) ist volksetymologisch

ἁβρότονον (variant)
ἀβρότονος (variant)
τὸ ἀβρότονον (nominative singular)
τὰ ἀβρότονα (nominative plural)
τοῦ ἀβροτόνου (genitive singular)
τῶν ἀβροτόνων (genitive plural)
τῷ ἀβροτόνῳ (dative singular)
τοῖς ἀβροτόνοις (dative plural)
τὸ ἀβρότονον (accusative singular)
τὰ ἀβρότονα (accusative plural)
(ὦ) ἀβρότονον (singular)
(ὦ) ἀβρότονα (plural)


ἀψίνθιον

Einsamiger Wermut

Einsamiger Wermut (Artemisia monosperma)

Entlehnung aus dem Vorgriechischen, worauf das Element –νθ– deutet

ἀψινθία (variant)
ἄψινθος (variant)
τὸ ἀψίνθιον (nominative singular)
τὰ ἀψίνθια (nominative plural)
τοῦ ἀψινθίου (genitive singular)
τῶν ἀψινθίων (genitive plural)
τῷ ἀψινθίῳ (dative singular)
τοῖς ἀψινθίοις (dative plural)
τὸ ἀψίνθιον (accusative singular)
τὰ ἀψίνθια (accusative plural)
(ὦ) ἀψίνθιον (singular)
(ὦ) ἀψίνθια (plural)

„ἐν τούτῳ δὲ τῷ τόπῳ ἦν μὲν ἡ γῆ πεδίον ἅπαν ὁμαλὲς ὥσπερ θάλαττα, ἀψινθίου δὲ πλῆρες“ (Xen. an. 1, 5, 1)

Xenophon: Expeditio Cyri. In: E. C. Marchant (Herausgeber): Xenophontis opera omnia. 1. Auflage. Tomus III, Clarington Press, Oxford 1904 (Internet Archive)


ἀγγούριον

ἄγγουρον (variant)
τὸ ἀγγούριον (nominative singular)
τὰ ἀγγούρια (nominative plural)
τοῦ ἀγγουρίου (genitive singular)
τῶν ἀγγουρίων (genitive plural)
τῷ ἀγγουρίῳ (dative singular)
τοῖς ἀγγουρίοις (dative plural)
τὸ ἀγγούριον (accusative singular)
τὰ ἀγγούρια (accusative plural)
(ὦ) ἀγγούριον (singular)
(ὦ) ἀγγούρια (plural)

ἀγ·γού·ρι·ον


ἄγουρος

ὁ ἄγουρος (nominative singular)
οἱ ἄγουροι (nominative plural)
τοῦ ἀγούρου (genitive singular)
τῶν ἀγούρων (genitive plural)
τῷ ἀγούρῳ (dative singular)
τοῖς ἀγούροις (dative plural)
τὸν ἄγουρον (accusative singular)
τοὺς ἀγούρους (accusative plural)
(ὦ) ἄγουρε (singular)
(ὦ) ἄγουροι (plural)


ἅβρα

seit Menander bezeugtes substantiviertes Femininum zu dem Adjektiv ἁβρός (habros^☆) ^(→ grc) mit Verschiebung des Akzents

ἄβρα (variant)
ἡ ἅβρα (nominative singular)
αἱ ἅβραι (nominative plural)
τῆς ἅβρας (genitive singular)
τῶν ἁβρῶν (genitive plural)
τῇ ἅβρᾳ (dative singular)
ταῖς ἅβραις (dative plural)
τὴν ἅβραν (accusative singular)
τὰς ἅβρας (accusative plural)
(ὦ) ἅβρα (singular)
(ὦ) ἅβραι (plural)

„μήτηρ τέθνηκε ταῖν ἀδελφαῖν ταῖν δυεῖν / ταύταιν* τρέφει δὲ παλλακή τις τοῦ πατρὸς / αὐτάς, ἅβρα τῆς μητρὸς αὐτῶν γενομένη“ (Men. frg. 411 (453))

Rudolf Kassel, Colin Austin (Herausgeber): Poetae comici Graeci (PCG). 1. Auflage. Volumen VI,2: Menander (Testimonia et Fragmenta apud scriptores servata), De Gruyter, Berlin, New York 1998, ISBN 3-11-015825-6 , Seite 248.

„ἀναστᾶσα δὲ Ρεβεκκα καὶ αἱ ἅβραι αὐτῆς ἐπέβησαν ἐπὶ τὰς καμήλους καὶ ἐπορεύθησαν μετὰ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἀναλαβὼν ὁ παῖς τὴν Ρεβεκκαν ἀπῆλθεν.“

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , Genesis Kapitel 24, Vers 61 LXX

„κατέβη δὲ ἡ θυγάτηρ Φαραω λούσασθαι ἐπὶ τὸν ποταμόν, καὶ αἱ ἅβραι αὐτῆς παρεπορεύοντο παρὰ τὸν ποταμόν· καὶ ἰδοῦσα τὴν θῖβιν ἐν τῷ ἕλει ἀποστείλασα τὴν ἅβραν ἀνείλατο αὐτήν.“

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , Exodus Kapitel 2, Vers 5 LXX

„ὑμεῖς στήσεσθε ἐπὶ τῆς πύλης τὴν νύκτα ταύτην, καὶ ἐξελεύσομαι ἐγὼ μετὰ τῆς ἅβρας μου, καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις, μεθ᾽ ἃς εἴπατε παραδώσειν τὴν πόλιν τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν, ἐπισκέψεται κύριος τὸν Ισραηλ ἐν χειρί μου·“

Alfred Rahlfs, Robert Hanhart (Herausgeber): Septuaginta. 2. Auflage. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2006 , Judit Kapitel 8, Vers 33 LXX


ἄβρα

ἅβρα (variant)
ἡ ἄβρα (nominative singular)
αἱ ἄβραι (nominative plural)
τῆς ἄβρας (genitive singular)
τῶν ἀβρῶν (genitive plural)
τῇ ἄβρᾳ (dative singular)
ταῖς ἄβραις (dative plural)
τὴν ἄβραν (accusative singular)
τὰς ἄβρας (accusative plural)
(ὦ) ἄβρα (singular)
(ὦ) ἄβραι (plural)

„ὤιμην, εἰ τὸ χρυσίον λάβοι / ὁ γέρων, θεράπαιναν εὐτὺς ἡγορασμένην / ἄβραν ἔσεσθαι“ (Men. frg. 63 (58))

Rudolf Kassel, Colin Austin (Herausgeber): Poetae comici Graeci (PCG). 1. Auflage. Volumen VI,2: Menander (Testimonia et Fragmenta apud scriptores servata), De Gruyter, Berlin, New York 1998, ISBN 3-11-015825-6 , Seite 74.


σκόπελος

Ableitung zu dem Substantiv σκοπός (skopos^☆) ^(→ grc) und somit mit der Grundbedeutung ‚Warte, Aussichtpunkt‘

ὁ σκόπελος (nominative singular)
οἱ σκόπελοι (nominative plural)
τοῦ σκοπέλου (genitive singular)
τῶν σκοπέλων (genitive plural)
τῷ σκοπέλῳ (dative singular)
τοῖς σκοπέλοις (dative plural)
τὸν σκόπελον (accusative singular)
τοὺς σκοπέλους (accusative plural)
(ὦ) σκόπελε (singular)
(ὦ) σκόπελοι (plural)


κάνθων

etymologisch verwandt mit κανθήλια (kanthēlia^☆) ^(→ grc); vielleicht eine Kurzform zu κανθήλιος (kanthēlios^☆) ^(→ grc)

ὁ κάνθων (nominative singular)
οἱ κάνθωνες (nominative plural)
τοῦ κάνθωνος (genitive singular)
τῶν κανθώνων (genitive plural)
τῷ κάνθωνι (dative singular)
τοῖς κάνθωσι(ν) (dative plural)
τὸν κάνθωνα (accusative singular)
τοὺς κάνθωνας (accusative plural)
(ὦ) κάνθων (singular)
(ὦ) κάνθωνες (plural)


κανθήλιον

Lastkörbe

nur Plural: Körbe am Sattel von Lasttieren; Lastkörbe

Körbe

nur Plural: große Körbe zum Transportieren von Dingen; Körbe

Entlehnung aus einer nicht bestimmten Sprache; etymologisch verwandt mit κανθήλιος (kanthēlios^☆) ^(→ grc), κανθίαι (kanthiai^☆) ^(→ grc) und κανθίς (kanthis^☆) ^(→ grc) sowie ferner mit lateinisch cantherius ^(→ la)

τὸ κανθήλιον (nominative singular)
τὰ κανθήλια (nominative plural)
τοῦ κανθηλίου (genitive singular)
τῶν κανθηλίων (genitive plural)
τῷ κανθηλίῳ (dative singular)
τοῖς κανθηλίοις (dative plural)
τὸ κανθήλιον (accusative singular)
τὰ κανθήλια (accusative plural)
(ὦ) κανθήλιον (singular)
(ὦ) κανθήλια (plural)

καν·θή·λι·ον

nurPlural: gekrümmte Holzteile am Heck eines Schiffes


κανθήλια

Nominativ Plural des Substantivs κανθήλιον

Akkusativ Plural des Substantivs κανθήλιον

Vokativ Plural des Substantivs κανθήλιον


κανθήλιος

etymologisch verwandt mit κανθήλια (kanthēlia^☆) ^(→ grc), wahrscheinlich eine Ableitung zu diesem Substantiv

ὁ κανθήλιος (nominative singular)
οἱ κανθήλιοι (nominative plural)
τοῦ κανθηλίου (genitive singular)
τῶν κανθηλίων (genitive plural)
τῷ κανθηλίῳ (dative singular)
τοῖς κανθηλίοις (dative plural)
τὸν κανθήλιον (accusative singular)
τοὺς κανθήλιους (accusative plural)
(ὦ) κανθήλιε (singular)
(ὦ) κανθήλιοι (plural)

καν·θή·λι·ος


ἀλληγορία

Ableitung zu dem Adjektiv ἀλλήγορος (allēgoros^☆) ^(→ grc)

ἡ ἀλληγορία (nominative singular)
αἱ ἀλληγορίαι (nominative plural)
τῆς ἀλληγορίας (genitive singular)
τῶν ἀλληγοριῶν (genitive plural)
τῇ ἀλληγορίᾳ (dative singular)
ταῖς ἀλληγορίαις (dative plural)
τὴν ἀλληγορίαν (accusative singular)
τὰς ἀλληγορίας (accusative plural)
(ὦ) ἀλληγορία (singular)
(ὦ) ἀλληγορίαι (plural)

ἀλ·λη·γο·ρία

„De re (publica) breviter ad te scribam; iam enim charta ipsa ne nos prodat pertimesco. itaque posthac, si erunt mihi plura ad te scribenda, ἀλληγορίαις obscurabo.“ (Cic. Att. 2, 20, 3)

Marcus Tullius Cicero; D. R. Shackleton Bailey (Herausgeber): Epistulae ad Atticum. 1. Auflage. Vol. 1: Libri I–VIII, B. G. Teubner, Stuttgart/Leipzig 1987, ISBN 3-519-01209-X (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana) , Seite 81.

„iam cum fluxerunt continuae plures tralationes, alia plane fit oratio, itaque genus hoc Graeci appellant ἀλληγορία: nomine recte, genere melius ille qui ista omnia tralationes vocat.“ (Cic. orat. 94)

Marcus Tullius Cicero: Orator. In: Rolf Westman (Herausgeber): Scripta quae manserunt omnia. stereotype 1. Auflage. Fasc. 5, K. G. Saur, München/Leipzig 2002, ISBN 3-598-71243-X (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1980) , Seite 28.


ἀδάμας

Stahl

das härteste Metall, wahrscheinlich Stahl

Diamant

Mineralogie: der härteste Stein; Diamant

seit Hesiod in der Bedeutung des Metalls und seit Theophrast in der Bedeutung des Edelsteins bezeugt; häufig wird es als Ableitungen zu dem Verb δάμνημι (damnēmi^☆) ^(→ grc) ‚zähmen, bändigen; bezwingen, erobern‘ in der Bedeutung ‚unbezwingbar‘ gedeutet; da die Semantik jedoch ungewöhnlich erscheint, handelt es sich vielleicht um eine volksetymologisch umgebildete Entlehnung aus einer semitischen Sprache, wie akkadisch ? (adamu) ^(→ akk)

ὁ ἀδάμας (nominative singular)
οἱ ἀδάμαντες (nominative plural)
τοῦ ἀδάμαντος (genitive singular)
τῶν ἀδαμάντων (genitive plural)
τῷ ἀδάμαντι (dative singular)
τοῖς ἀδάμασι (dative plural)
τὸν ἀδάμαντα (accusative singular)
τοὺς ἀδάμαντας (accusative plural)
(ὦ) ἀδάμαν (singular)
(ὦ) ἀδάμαντες (plural)


ἅτε

„Ἄριστον μὲν ὕδωρ, ὁ δὲ χρυσὸς αἰθόμενον πῦρ / ἅτε διαπρέπει νυκτὶ μεγάνορος ἔξοχα πλούτου·“ (Pind. Ol. 1, 1–2)

Pindar; Herwig Maehler, Bruno Snell (Herausgeber): Carmina cum fragmentis. 6. Auflage. Pars I: Epinicia, BSB B. G. Teubner Verlagsgesellschaft, Leipzig 1980 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana) , Seite 2.


πλούτου

Genitiv Singular des Substantivs πλοῦτος


ἄεθλον

seit der Ilias bezeugt; wahrscheinlich ein Erbwort aus dem Indogermanischen, zu dem sich die Form *h₂uedʰ- rekonstruieren lässt; eine etymologische Verwandtschaft mit sanskritisch वायति (vāyati) ^(→ sa) mit der Wurzel वै (vai) ^(→ sa) erscheint nicht vorzuliegen, da sich das sanskritische Wort auf h₂ueh₁- zuruckführen lässt und zudem für das altgriechische Substantiv die Grundbedeutung ‚Last‘ anzusetzen wäre, was nicht gesichert ist

ἆθλον (variant)
ἄεθλος (variant)
τὸ ἄεθλον (nominative singular)
τὰ ἄεθλα (nominative plural)
τοῦ ἀέθλου (genitive singular)
τῶν ἀέθλων (genitive plural)
τῷ ἀέθλῳ (dative singular)
τοῖς ἀέθλοις (dative plural)
τὸ ἄεθλον (accusative singular)
τὰ ἄεθλα (accusative plural)
(ὦ) ἄεθλον (singular)
(ὦ) ἄεθλα (plural)

„εἰ δ’ ἄεθλα γαρύεν / ἔλδεαι, φίλον ἦτορ, / μηκέτ’ ἀελίου σκόπει / ἄλλο θαλπνότερον ἐν ἁμέρᾳ φαεν- / νὸν ἄστρον ἐρήμας δι’ αἰθέρος, / μηδ’ Ὀλυμπίας ἀγῶνα φέρτερον αὐδάσομεν·“ (Pind. Ol. 1, 3–7)


ἀέλιος

ἥλιος (variant)
ἠέλιος (variant)
ὁ ἀέλιος (nominative singular)
οἱ ἀέλιοι (nominative plural)
τοῦ ἀελίου (genitive singular)
τῶν ἀελίων (genitive plural)
τῷ ἀελίῳ (dative singular)
τοῖς ἀελίοις (dative plural)
τὸν ἀέλιον (accusative singular)
τοὺς ἀέλιους (accusative plural)
(ὦ) ἀέλιε (singular)
(ὦ) ἀέλιοι (plural)


ἦτορ

seit der Ilias bezeugtes Erbwort aus dem indogermanischen *h₁eh₁t-r ‚Herz, Eingeweide‘ mit äolischem -ορ; etymologisch verwandt mit altnordisch æðr ^(→ non), althochdeutsch adara ^(→ goh) / adra ^(→ goh) (mittelhochdeutsch ader ^(→ gmh) und neuhochdeutsch Ader), altirisch inathar ^(→ sga)

τὸ ἦτορ (nominative singular)
τοῦ ἤτορος (genitive singular)
τῷ ἤτορι (dative singular)
τὸ ἦτορ (accusative singular)
(ὦ) ἦτορ (singular)


ἁμέρα

Tag

dorisch: Zeitraum zwischen Sonnenaufgang und Sonnenuntergang; Tag

aspirierte Form von ἀμέρα (amera^☆) ^(→ grc), die vielleicht unter dem Einfluss von ἑσπέρα (hespera^☆) ^(→ grc) entstanden ist

ἀμέρα (variant)
ἡμέρα (variant)
ἡμέρη (variant)
ἀμάρα (variant)
ἡ ἁμέρα (nominative singular)
αἱ ἁμέραι (nominative plural)
τῆς ἁμέρας (genitive singular)
τῶν ἁμερῶν (genitive plural)
τῇ ἁμέρᾳ (dative singular)
ταῖς ἁμέραις (dative plural)
τὴν ἁμέραν (accusative singular)
τὰς ἁμέρας (accusative plural)
(ὦ) ἁμέρα (singular)
(ὦ) ἁμέραι (plural)


ἐρῆμος

ἐρήμη (variant)
ἡ ἐρῆμος (nominative singular)
αἱ ἐρῆμοι (nominative plural)
τῆς ἐρήμου (genitive singular)
τῶν ἐρήμων (genitive plural)
τῇ ἐρήμῳ (dative singular)
ταῖς ἐρήμοις (dative plural)
τὴν ἐρῆμον (accusative singular)
τὰς ἐρήμους (accusative plural)
(ὦ) ἐρῆμε (singular)
(ὦ) ἐρῆμοι (plural)


ὕμνος

ὁ ὕμνος (nominative singular)
οἱ ὕμνοι (nominative plural)
τοῦ ὕμνου (genitive singular)
τῶν ὕμνων (genitive plural)
τῷ ὕμνῳ (dative singular)
τοῖς ὕμνοις (dative plural)
τὸν ὕμνον (accusative singular)
τοὺς ὕμνους (accusative plural)
(ὦ) ὕμνε (singular)
(ὦ) ὕμνοι (plural)

„ὅθεν ὁ πολύφατος ὕμνος ἀμφιβάλλεται / σοφῶν μητίεσσι, κελαδεῖν / Κρόνου παῖδ’ ἐς ἀφνεὰν ἱκομένους / μάκαιραν Ἱέρωνος ἑστίαν, / θεμιστεῖον ὅς ἀμφέπει σκᾶπτον ἐν πολυμήλῳ / Σικελίᾳ δρέπων μὲν κορυφὰς ἀρετᾶν ἄπο πασᾶν, / ἀγλαΐζεται δὲ καί / μουσικᾶς ἐν ἀώτῳ, / οἵα παίζομεν φίλαν / ἄνδρες ἀμφὶ θαμὰ τράπεζαν.“ (Pind. Ol. 1, 8–16)


μῆτις

ἡ μῆτις (nominative singular)
αἱ μήτιες (nominative plural)
τῆς μήτιος (genitive singular)
τῶν μήτιων (genitive plural)
τῇ μήτι (dative singular)
ταῖς μητίεσσι(ν) (dative plural)
τὴν μῆτιν (accusative singular)
τὰς μήτιας (accusative plural)
(ὦ) μῆτι (singular)
(ὦ) μήτιες (plural)


ἑστία

Haushalt

übertragen: Hausbewohner, Haushalt, Familie

ἑστίη (variant)
ἱστίη (variant)
ἡ ἑστία (nominative singular)
αἱ ἑστίαι (nominative plural)
τῆς ἑστίας (genitive singular)
τῶν ἑστιῶν (genitive plural)
τῇ ἑστίᾳ (dative singular)
ταῖς ἑστίαις (dative plural)
τὴν ἑστίαν (accusative singular)
τὰς ἑστίας (accusative plural)
(ὦ) ἑστία (singular)
(ὦ) ἑστίαι (plural)


σκᾶπτον

Zepter

dorisch: Stab als Zeichen königlicher Macht; Szepter, Zepter

σκᾶπτρον (variant)
σκῆπτρον (variant)
τὸ σκᾶπτον (nominative singular)
τὰ σκᾶπτα (nominative plural)
τοῦ σκάπτου (genitive singular)
τῶν σκάπτων (genitive plural)
τῷ σκάπτῳ (dative singular)
τοῖς σκάπτοις (dative plural)
τὸ σκᾶπτον (accusative singular)
τὰ σκᾶπτα (accusative plural)
(ὦ) σκᾶπτον (singular)
(ὦ) σκᾶπτα (plural)


κορυφή

Kopfspitze

oberster Teil des Kopfes; Kopfspitze, Scheitel

Gipfel

Geografie: Spitze eines Berges; Gipfel, Berggipfel

Extremität

äußerster Teil des Körpers oder eines Körperteils; Extremität

Höchstes

übertragen: das Höchste, das Beste, das Vortrefflichste

ἡ κορυφή (nominative singular)
αἱ κορυφαί (nominative plural)
τῆς κορυφῆς (genitive singular)
τῶν κορυφῶν (genitive plural)
τῇ κορυφῇ (dative singular)
ταῖς κορυφαῖς (dative plural)
τὴν κορυφήν (accusative singular)
τὰς κορυφάς (accusative plural)
(ὦ) κορυφή (singular)
(ὦ) κορυφαί (plural)


ἀρετᾶν

dorisch: Genitiv Plural des Substantivs ἀρετή


ἄωτος

ἄωτον (variant)
ὁ ἄωτος (nominative singular)
οἱ ἄωτοι (nominative plural)
τοῦ ἀώτου (genitive singular)
τῶν ἀώτων (genitive plural)
τῷ ἀώτῳ (dative singular)
τοῖς ἀώτοις (dative plural)
τὸν ἄωτον (accusative singular)
τοὺς ἀώτους (accusative plural)
(ὦ) ἄωτε (singular)
(ὦ) ἄωτοι (plural)


τράπεζα

Wechslertisch

Finanzen: Tisch der Geldwechsler; Wechslertisch, Bank

τράπεσδα (variant)
ἡ τράπεζα (nominative singular)
αἱ τράπεζαι (nominative plural)
τῆς τραπέζης (genitive singular)
τῶν τραπεζῶν (genitive plural)
τῇ τραπέζῃ (dative singular)
ταῖς τραπέζαις (dative plural)
τὴν τράπεζαν (accusative singular)
τὰς τραπέζας (accusative plural)
(ὦ) τράπεζα (singular)
(ὦ) τράπεζαι (plural)


τράπεζαν

Akkusativ Singular des Substantivs τράπεζα

dorisch: Genitiv Plural des Substantivs τράπεζα


μητίεσσι

μητίεσσιν (variant)


παῖς

πάϊς (variant)
ὁ παῖς (nominative singular)
οἱ παῖδες (nominative plural)
τοῦ παιδός (genitive singular)
τῶν παίδων (genitive plural)
τῷ παιδί (dative singular)
τοῖς παισί(ν) (dative plural)
τὸν παῖδα (accusative singular)
τοὺς παίδας (accusative plural)
(ὦ) παῖ (singular)
(ὦ) παῖδες (plural)


παῖς

ἡ παῖς (nominative singular)
αἱ παῖδες (nominative plural)
τῆς παιδός (genitive singular)
τῶν παίδων (genitive plural)
τῇ παιδί (dative singular)
ταῖς παισί(ν) (dative plural)
τὴν παῖδα (accusative singular)
τὰς παίδας (accusative plural)
(ὦ) παῖ (singular)
(ὦ) παῖδες (plural)

„παῖδα δ’ ἐμοὶ λύσαιτε φίλην, τὰ δ’ ἄποινα δέχεσθαι, / ἁζόμενοι Διὸς υἱὸν ἑκηβόλον Ἀπόλλωνα.“ (Hom. Il. 1,20–21)

Homerus; Martin L. West (Herausgeber): Ilias. stereotype 1. Auflage. Volumen prius Rhapsodias I–XII continens, K. G. Saur, München/Leipzig 2006, ISBN 978-3-598-71430-6 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, Erstauflage 1998) , Seite 5.


φόρμιγξ

ἡ φόρμιγξ (nominative singular)
αἱ φόρμιγγες (nominative plural)
τῆς φόρμιγγος (genitive singular)
τῶν φορμίγγων (genitive plural)
τῇ φόρμιγγι (dative singular)
ταῖς φόρμιγξι(ν) (dative plural)
τὴν φόρμιγγα (accusative singular)
τὰς φόρμιγγας (accusative plural)
(ὦ) φόρμιγξ (singular)
(ὦ) φόρμιγγες (plural)

„ἀλλὰ Δω- / ρίαν ἀπὸ φόρμιγγα πασσάλου / λάμβαν’, εἴ τί τοι Πίσας τε καὶ Φερενίκου χάρις / νόον ὑπὸ γλυκυτάταις ἔθηκε φροντίσιν, / ὅτε παρ’ Ἀλφεῷ σύτο δέμας / ἀκέντητον ἐν δρόμοισι παρέχων, / κράτει δὲ προσέμειξε δεσπόταν, / Συρακόσιον ἱπποχάρ- / μαν βασιλῆα“ (Pind. Ol. 1, 17–23)


Ὀλυμπία

Οὐλυμπία (variant)
ἡ Ὀλυμπία (nominative singular)
τῆς Ὀλυμπίας (genitive singular)
τῇ Ὀλυμπίᾳ (dative singular)
τὴν Ὀλυμπίαν (accusative singular)
(ὦ) Ὀλυμπία (singular)


Κρόνος

ὁ Κρόνος (nominative singular)
τοῦ Κρόνου (genitive singular)
τῷ Κρόνῳ (dative singular)
τὸν Κρόνον (accusative singular)
(ὦ) Κρόνε (singular)

„ὅθεν ὁ πολύφατος ὕμνος ἀμφιβάλλεται / σοφῶν μητίεσσι, κελαδεῖν / Κρόνου παῖδ’ ἐς ἀφνεὰν ἱκομένους / μάκαιραν Ἱέρωνος ἑστίαν, / θεμιστεῖον ὅς ἀμφέπει σκᾶπτον ἐν πολυμήλῳ / Σικελίᾳ δρέπων μὲν κορυφὰς ἀρετᾶν ἄπο πασᾶν, / ἀγλαΐζεται δὲ καί / μουσικᾶς ἐν ἀώτῳ, / οἵα παίζομεν φίλαν / ἄνδρες ἀμφὶ θαμὰ τράπεζαν.“ (Pind. Ol. 1, 8–17)


Σικελία

Sizilien

Insel im westlichen Mittelmeer; Sizilien

ἡ Σικελία (nominative singular)
τῆς Σικελίας (genitive singular)
τῇ Σικελίᾳ (dative singular)
τὴν Σικελίαν (accusative singular)
(ὦ) Σικελία (singular)


πάσσαλος

πάτταλος (variant)
ὁ πάσσαλος (nominative singular)
οἱ πάσσαλοι (nominative plural)
τοῦ πασσάλου (genitive singular)
τῶν πασσάλων (genitive plural)
τῷ πασσάλῳ (dative singular)
τοῖς πασσάλοις (dative plural)
τὸν πάσσαλον (accusative singular)
τοὺς πασσάλους (accusative plural)
(ὦ) πάσσαλε (singular)
(ὦ) πάσσαλοι (plural)

kleines Holzstück in einer Wand, an das etwas gehängt werden kann; Pflock, Nagel, Haken